217

Cum partes inter se super mota quaestione conveniunt, vel altera renuntiat quaestioni, ad hoc solum exigitur officium Judicis, ut quod a partibus fit faciat inviolabiliter observari, ne cui contra compositionem aut cessionem per se factam liceat ulterius prosilire. Sane, cum dilecti filii, Arnoldus, [Col. 0009B] nuntius et concanonicus vester, et F. praepositus Sancti Thomae ⁜ (3) , ad nostram praesentiam accessissent, super praebenda, de qua, per dilectum filium, P. tituli Sanctae Caeciliae presbyterum Cardinalem ⁜ (4) , tunc apostolicae sedis legatum, idem praepositus fuerat investitus, in nostra et fratrum nostrorum audientia disceptarunt. Cumque nos, [Col. 0010A] auditis quae hinc inde proposita fuerant, de communi consilio fratrum nostrorum, sententiam formare ac ferre vellemus, dictus praepositus ad nos humiliter et devote accessit, et jus, si quod sibi competeret in eadem praebenda, in manibus nostris spontaneus resignavit. Nos igitur, Ecclesiae vestrae volentes inposterum paci et tranquillitati consulere, recepta resignatione ipsius, ei super eadem praebenda perpetuum silentium imponimus, et vos, et Ecclesiam vestram, ab impetitione ipsius super eam praesentium auctoritate reddimus absolutos. Nulli ergo, etc.

Datum Laterani, VI Nonas Martii, pontificatus nostri anno primo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, MATTHAEO, abbati Sancti Nicolai de Pratis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum.

Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeritatis [Col. 0011B] incursus aut eos a proposito revocet, aut robur, quod absit! sacrae religionis enervet. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium Sancti Nicolai de Pratis, in quo divino mancipati estis obsequio, ad exemplar praedecessorum nostrorum, felicis recordationis, Innocentii, Adriani, Alexandri, Urbani, et Coelestini, Romanorum pontificum, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes, ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, [Col. 0011C] procurante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.

Locum ipsum videlicet, ab omni advocatione successorum nobilis viri Anselmi bonae memoriae, ipsius loci fundatoris ⁜ (6) , liberum, cum omnibus appenditiis suis, in ea libertate quae ab eodem Anselmo devotionis intuitu eidem loco concessa est; totam villam quae illi adjacet ⁜ (7) , cum furno et molendino, cum pascuis, silvis, aqua, piscatione, pratis, banno et districto; ecclesiam Sancti Germani de Ribodi-Monte, cum thesauraria et schola [Col. 0012A] adjacenti, parochia Sancti Petri, cum caeteris pertinentiis suis; altare de Fontanis ⁜ (8) , cum tribus partibus majoris decimae ejusdem villae et tota minori decima, et omnibus obventionibus et oblationibus ejusdem loci, exceptis his quae presbytero offeruntur in celebratione suae missae; altaria de Bohaing ⁜ (9) ; altaria de Restoliis ⁜ (10) , altaria de Villers ⁜ (11) , cum omnibus pertinentiis eorum, quae bonae memoriae Simon ⁜ (12) , quondam Noviomensis episcopus, ecclesiae vestrae dedit ⁜ (13) , et successor ejus Balduinus ⁜ (14) scripto suo postea confirmavit; terram quae dicitur Tasiniacus ⁜ (15) cum pascuis, silvis, aqua, piscatura, pratis, banno et districto; altare de Tenella ⁜ (16) , cum dote sua; villam quae dicitur Montiniacus ⁜ (17) , praeter sextam decimam [Col. 0012B] partem communis allodii, et dimidiam partem terrae Fulcherici; altare ejusdem villae, cum tota decima tam minori quam majori; apud villam quae dicitur Fillencis ⁜ (18) , totam decimam tam majorem quam minorem, cum terra de Merallu, undecim modios frumenti, et unum modium pisae, et tres solidos monetae, quos in festivitate sancti Remigii ab ecclesia Sancti Foillani processu habetis; in ecclesia de Clarofonte, sex modios frumenti, et unum sextarium; apud villam quae dicitur Diercis ⁜ (19) , altare cum duabus partibus majoris decimae, et totam minorem decimam; in villa quae dicitur Leheris ⁜ (20) , totam terram cujusdam militis Christiani, terram quae dicitur Ogeri prati, et quartam partem ejusdem villae, terram de Militricis [Col. 0012C] quam habetis a Rainero de Sanctis; apud villam quae dicitur Tursiacus ⁜ (21) , altare cum tota decima tam majori quam minori, terram Radulfi, militis, terram Gilleberti Rasi, terram Sancti Petri de Hunoniscurte, omne guionagium quod dedit vobis bonae memoriae Ingeramus, pater quondam Radulfi de Cociaco, liberum et quietum; altare de Chievresis ⁜ (22) , cum dote sua et quartam partem ejusdem villae, cum tota decima tam majori quam minori ejusdem curtis; in villa quae dicitur Regiscurtis ⁜ (23) , terram quam dedit vobis Guido Cato, cum aqua, piscatura, pascuis, concedente Guidone [Col. 0013A] de Supi domino suo, sedem molendini quam dedit vobis Philippus, concedente Bliardo domino suo; apud villam quae dicitur Andiniacus ⁜ (24) , sex modios frumenti quos debet vobis ecclesia Sancti Martini Laudunensis annuatim persolvere, et in propria vectura ad promptuarium vestrum deferre; in villa quae dicitur Remiis ⁜ (25) , quindecim solidos bonae monetae, quos debet vobis ecclesia Beatae Mariae Laudunensis in festivitate Omnium Sanctorum persolvere annuatim; villam quae dicitur Moncellis ⁜ (26) , quam dedit vobis Anselmus, quondam dominus Ribodi Montis, cum banno, furno, et districto, et dimidiam partem molendini et dimidiam partem vivarii, terram de Bardonroy cujus medietatem terragii libere recipitis, alteram Rainerus de [Col. 0013B] Guisia, et, ex parte Rainerii, ecclesiae Sancti Vincentii Laudunensis tres modios frumenti annuatim persolvitis; in Flandria, apud villam quae vocatur Lo, bercariam unam et amplius; apud Lecca, dimidiam bercariam; apud Chevenses, quinque modios frumenti, quos solvit Radulfus de Hussel, altare de Parpes ⁜ (27) , cum pertinentiis suis terram quam dedit vobis Gualterus, miles de Aines, quartam partem terrae de Wargiscurte ⁜ (28) , juxta Ribodi Montem; item, in Flandria, apud villam quae dicitur Lecca, terram de Morostralis, decimam septem lotorum; apud Fressenatum, dimidiam marcam, et dimidium fertonem; apud Wallas, undecim solidos, mediam partem villae quae [Col. 0013C] dicitur Puteolis ⁜ (29) , tam in silva, quam in terra arabili, quam Albericus Waler, et Fredebertus de Sanctis, et Gerardus filius ejus vobis contulelerunt.

Sane, novalium vestrorum nullus a vobis decimas exigere vel extorquere praesumat. Liceat quoque vobis clericos, vel laicos liberos et absolutos, e saeculo fugientes, ad conversionem recipere, et eos sine contradictione aliqua detinere. Prohibemus insuper, ut nulli fratrum vestrorum, post factam in eodem loco professionem, fas sit sine abbatis sui licentia, nisi arctioris religionis obtentu, ab eodem loco discedere; discendentes vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat [Col. 0013D] vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, submissa voce divina officia celebrare. In parochialibus autem ecclesiis quas habetis, liceat vobis proprios sacerdotes eligere; quibus, si idonei fuerint, episcopus dioecesanus, cui a vobis fuerint praesentati, curam animarum committat, ut ei de spiritualibus, vobis [Col. 0014A] vero de temporalibus debeant respondere. Auctoritate insuper apostolica districtius inhibemus, ne quis in vos vel ecclesiam vestram excommunicationis, suspensionis et interdicti sententiam, sine manifesta et rationabili causa, promulgare praesumat, vel novas vel indebitas exactiones vobis et hominibus vestris imponat. Sepulturam praeterea ejusdem loci liberam esse omnino decernimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia [Col. 0014B] praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel major pars fratrum consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam, providerint eligendum. Sub excommunicationis insuper poena districtius inhibemus, ne quis ab electo vestro qui pro tempore fuerit, pro benedictione ipsius, vel pro deducendo seu locando eum in sede, sub obtentu alicujus consuetudinis, palefridum, seu capam sericam, seu aliquid aliud, cum Simoniacam sapiat pravitatem, exigere audeat, vel extorquere praesumat. Ad haec, libertates et immunitates a regibus, principibus et aliis personis, tam ecclesiasticis quam mundanis, rationabiliter monasterio vestro concessas, et antiquas, et rationabiles [Col. 0014C] consuetudines hactenus observatas, integras illibatasque permanere praesenti decreto sancimus. Decernimus ergo, etc.

• Ego Innocentius, Catholicae Ecclesiae Episcopus.
• Ego Octavianus ⁜ (30) , Hostiensis et Velletrensis Episcopus.
• Ego Petrus ⁜ (31) , Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
• Ego Petrus ⁜ (32) , tituli sanctae Caeciliae presbyter cardinalis.
• Ego Jordanus ⁜ (33) , presbyter cardinalis sanctae Pudentianae, tituli Pastoris.
• Ego Johannes ⁜ (34) , tituli Sancti Clementis cardinalis, Viterbiensis et Tuscanus episcopus.
• Ego Hugo ⁜ (35) , presbyter cardinalis Sancti Martini [Col. 0014D] tituli Aequitii.
• Ego Johannes ⁜ (36) , tituli Sancti Stephani in Coelio-Monte presbyter cardinalis.
• Ego Soffredus ⁜ (37) , tituli Sanctae Praxedis presbyter cardinalis.
• Ego Gratianus ⁜ (38) , Sanctorum Cosmae et Damiani diaconus cardinalis.
• [Col. 0015A] Ego Gregorius ⁜ (39) , Sanctae Mariae in Aquiro diaconus cardinalis.
• Ego Gregorius ⁜ (40) , Sancti Georgii ad Velum Aureum diaconus cardinalis.
• Ego Nicolaus ⁜ (41) , Sanctae Mariae in Cosmedin diaconus cardinalis.
• Ego Gregorius ⁜ (42) , Sancti Angeli diaconus cardinalis.
• Ego Petrus ⁜ (43) , Sanctae Mariae in Via Lata diaconus cardinalis.
• Ego Cencius ⁜ (44) , Sanctae Luciae in Horthea diaconus cardinalis.

Datum Laterani, per manum Raynaldi, domini papae notarii, cancellarii vicem agentis, XV Kalendas Aprilis, indictione prima, anno Dominicae Incarnationis [Col. 0015B] 1198, pontificatus vero domini Innocentii PP. III anno primo.

Porrecto nobis dilecti filii . . . Abbas ⁜ (47) , et conventus Sancti Dionysii, petitorio suggesserunt, quod venerabilis frater noster . . . Antissiodorensis episcopus ⁜ (48) , et dilecti filii . . . abbas Latiniacensis ⁜ (49) , nobilis vir, Theobaldus, comes Trecensis, et M. de [Col. 0015C] Monte Morantiaco, et Major de Stampis, et alii, tam saeculares quam ecclesiastici viri, Senonensis provinciae, eis et ecclesiae suae, super possessionibus, villis, decimis, terris, nemoribus, hominibus suis, et aliis pluribus, plurimum molesti et injuriosi existunt; jura etiam ac possessiones hominum suorum invadunt, et violenter sibi usurpare praesumunt. Unde, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus partibus convocatis, et auditis hinc inde propositis, quod justum fuerit, appellatione seposita decernatis, et faciatis, quod judicaveritis, per censuram ecclesiasticam firmiter observari. Testes autem, quos ipsi in assertione suae causae duxerint invocandos, si se gratia, odio vel timore, subtraxerint, quominus testimonium perhibeant [Col. 0015D] veritati, vos ad id per districtionem ecclesiasticam, appellatione remota, cogatis. Quod si ambo his exsequendis nequiveritis interesse, tu, episcope, ea nihilominus exsequaris.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, III Kal. Maii, pontificatus nostri anno primo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis FLORENTIO abbati Monasterii de Campo Beatae Mariae ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis in P. P. M.

[Col. 0016B] Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeritatis incursus aut eos a proposito revocet, aut robur, quod absit! sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium in Campo Beatae Mariae, in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes, ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam atque institutionem Cisterciensium fratrum in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque [Col. 0016C] bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis praestante Domino poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.

Locum ipsum in quo praefatum monasterium situm est cum omnibus pertinentiis suis: curtem in Hoswinkele, Honhart, Bleskenvorth, Brinchus, Brochus, Mattenhem, Middelseten, Rehey, Bellethe, Osthus, Menlage, Provestinhus, Niehof, Erthburg, Lutterhus, Meppeteslo, Tetinctorpe, Sletbruge, Bucheslo, Heminchus, Widenbrugge, Lindincsele, Culinthorpe, Bulte, Honlo, Molendinum in Sletbrugge, [Col. 0016D] Ripen, Givetenhorst, Herlage, Bokey, Pilichem, decimam in Tetthen, decimam in Berse, Honlo, bona in Frisia, Bilevelde. Item Tetinctorpe, Spechishart, Hemmincsile, Watherhus, Garthus, Caldehof, Alrebike, Berehornyn, Sculenburch, Oynchusen, Werse, Sunninchusen, Ostenuelde, Bechin, Stapellage [Col. 0017A] cum omnibus attinentiis, Vnkinthorpe cum omnibus attinentiis, Silehurst, Othelinchusen, Popinclisen, Catislare, Bobinthorpe, Bovinchusen, Bulthen. Molendinum in Bulthe, Bellete, Berehorn, Hohurst, Pichenhurst, item Catislare, Catinstort, Osthus, Vectorp, Herthe, Berchsethe, Veslero, Wchlo, Wrthen, Dagehusen, domum Bertrammi juxta Telget, mansum in Jesechin, mansum Alberti de Susat, Spurcha, et caetera quae bonae memoriae Hermannus quondam Monasteriensis episcopus, Widekindus advocatus de Rethe et ejus mater Luttrudis, Bernardus de Lippa, Widekindus de Waldeke cum suis fratribus vestri monasterii fundatores pro animarum suarum remedio vobis juste et rationabiliter contulerunt, cum vineis, terris, nemoribus et virgultis, [Col. 0017B] in bosco et plano, viis, inviis et semitis, pratis, pascuis, maricis, venationibus, aquis, piscariis, stagnis, vivariis, molendinis, vineariis, turbariis, montibus, collibus, vallibus et aliis rebus. Sane laborum vestrorum, quos propriis manibus aut sumptibus colitis, tam de terris cultis quam incultis, sive de hortis et virgultis et piscationibus vestris, seu de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere vel extorquere praesumat. Liceat quoque vobis clericos vel laicos, liberos et absolutos e saeculo fugientes ad conversionem recipere et eos absque contradictione aliqua retinere. Prohibemus quoque insuper ut nulli fratrum vestrorum post factam in monasterio vestro professionem fas sit, absque abbatis sui [Col. 0017C] licentia de eodem loco discedere. Discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Quem si quis forte retinere praesumpserit, licitum sit vobis in ipsos monachos sive conversos regularem sententiam promulgare. Illud districtius inhibentes, ne terras seu quodlibet beneficium ecclesiae vestrae liceat alicui personaliter dari sive aliquo modo alienari absque consensu totius capituli vel majoris aut sanioris partis ipsius. Si quae vero donationes aut alienationes aliter quam dictum est factae fuerint, eas irritas esse censemus: Ad haec etiam prohibemus, ne aliquis monachus sive conversus sub professione domus vestrae astrictus, sine consensu abbatis aut melioris partis capituli vestri pro aliquo fidejubeat vel ab aliquo pecuniam [Col. 0017D] mutuo accipiat, ultra pretium capituli vestri providentia constitutum, nisi propter manifestam domus vestrae utilitatem. Quod si facere forte praesumpserit, non teneatur conventus pro his aliquatenus respondere. Licitum praeterea sit vobis in causis propriis, sive civilem sive criminalem contineant quaestionem, fratrum vestrorum testimoniis uti, ne per defectum testium jus vestrum in aliquo valeat deperire. Insuper auctoritate apostolica inhibemus, ne ullus episcopus vel quaelibet alia persona ad synodos vel conventus forenses vos ire, vel judicio saeculari de propria substantia vel possessionibus vestris subjacere compellat, nec ad domos vestras causa ordines celebrandi, causas tractandi vel aliquos publicos conventus convocandi venire praesumat, [Col. 0018A] nec regularem electionem abbatis vestri impediat, aut de instituendo vel removendo eo qui pro tempore fuerit, contra statuta Cisterciensis ordinis se aliquatenus intromittat. Si vero episcopus in cujus parochia domus vestra fundata est, cum humilitate ac devotione qua convenit requisitus, substitutum abbatem benedicere, et alia quae ad officium episcopale pertinent vobis conferre renueret, licitum sit eidem abbati, si tamen sacerdos fuerit, proprios novitios benedicere, et alia quae ad officium suum pertinent exercere, et omnia vobis ab alio episcopo percipere, quae a vestro indebite fuerint denegata. Illud adjicientes, ut in recipiendis professionibus, quae a benedictis vel benedicendis abbatibus exhibentur, ea sint episcopi forma et expressione contenti, [Col. 0018B] quae ab origine ordinis noscitur instituta, ut scilicet abbates ipsi salvo ordine suo profiteri debeant, et contra statuta ordinis sui nullam professionem facere compellantur. Pro consecrationibus vero altarium vel ecclesiarum, sive pro oleo sancto, vel quolibet alio ecclesiastico sacramento, nullus a vobis sub obtentu consuetudinis aut alio modo quidquam audeat extorquere, sed haec omnia gratis vobis episcopus dioecesanus impendat. Alioquin liceat vobis quemcunque malueritis catholicum adire antistitem, gratiam et communionem apostolicae sedis habentem, qui nostra fretus auctoritate, vobis quod postulatur impendat. Quod si sedes dioecesani episcopi forte vacaverit, interim omnia ecclesiastica [Col. 0018C] sacramenta a vicinis episcopis accipere libere ac sine contradictione possitis, sic tamen ut in hoc in posterum propriis episcopis nullum praejudicium generetur. Quia vero interdum propriorum episcoporum copiam non habetis, si quem episcopum Romanae sedis, ut diximus, communionem habentem, et de quo plenam notitiam habeatis, per vos transire contigerit, ab eo benedictiones vasorum et vestium, consecrationes altarium, ordinationes monachorum, auctoritate apostolicae sedis accipere valeatis. Porro si episcopi vel alii ecclesiarum rectores in monasterio vestro vel personas inibi constitutas suspensionis, excommunicationis vel interdicti sententiam promulgaverint, sive etiam in mercenarios vestros, pro eo quod decimas non solveritis, [Col. 0018D] sive aliqua occasione eorum quae ab apostolica benignitate vobis indulta sunt, seu benefactores vestros pro eo quod aliqua vobis beneficia vel obsequia ex charitate praestiterint, vel ad laborandum adjuverint, in illis diebus in quibus vos laboratis et alii feriantur, eamdem sententiam protulerint, ipsam tanquam contra sedis apostolicae indulta prolatam duximus irritandam, nec litterae ullae firmitatem habeant, quas tacito nomine Cisterciensis ordinis et contra tenorem apostolicorum privilegiorum constiterit impetrari. Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna in posterum sollicitudine providere volentes, auctoritate apostolica prohibemus, ut infra clausuras locorum seu grangiarum vestrarum nullus rapinam seu furtum committere, ignem [Col. 0019A] apponere, sanguinem fundere, hominem temere capere vel interficere, seu violentiam audeat exercere. Praeterea omnes libertates et immunitates a praedecessoribus nostris Romanis pontificibus ordini vestro concessas, nec non et libertates et exemptiones saecularium exactionum a regibus et principibus vel aliis fidelibus rationaliter vobis indultas, auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti privilegio communimus.

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt usibus omnimodis [Col. 0019B] profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine Dominicae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

[Col. 0019C] FAC MECUM DOMINE SIGNUM IN BONUM.

• Ego Innocentius catholicae Ecclesiae episcopus.
• Ego Octavianus Ostiensis et Velletrensis eps. card.

Data Romae apud Sanctum Petrum. . . Cancellarii vicem gerentis IV, Non. Maii, indictione prima, Incarnationis Dominicae anno 1198, pontificatus . . . .

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et conventui Cluniacensi, salutem [Col. 0019D] et apostolicam benedictionem.

Cum a nobis petitur quod justum est et honestum, tam vigor aequitatis quam ordo exigit rationis, ut vel per sollicitudinem officii nostri ad debitum perducatur effectum. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus gratum impertientes assensum, grangiam de Mercurii curte, quam dilectus filius nobilis vir Theobaldus comes [Col. 0020A] Trecensis cum omnibus pertinentiis suis vobis charitative concessit, sicut eam juste ac sine controversia possidetis, vobis et per vos Ecclesiae vestrae auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Romae apud S. Petrum, IV Nonas Maii, pontificatus nostri anno primo.

JUSTIS petentium desideriis dignum est nos facile praebere consensum, et vota, quae a rationis tramite [Col. 0020C] non discordant, effectu prosequente complere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris petitionibus grato concurrentes assensu, praebendam quam in ecclesia Sancti Quiriaci habetis, cum minutis portionibus panis, vini et denariorum, omnibusque ad eam spectantibus, sicut ea juste ac pacifice possidetis, devotioni vestrae auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et Beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. Datum Romae, apud sanctum Petrum, V Idus Maii, pontificatus [Col. 0020D] nostri anno primo.

Cum universis sanctae Ecclesiae filiis existamus ex apostolicae sedis auctoritate ac benevolentia debitores, illis tamen locis atque personis, quae specialius Romanae adhaerent Ecclesiae, propensiori nos convenit charitatis studio imminere, et eas sub sedis apostolicae gremio confovere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et felicis recordationis Innocentii papae, praedecessoris nostri, vestigiis inhaerentes, praefatum Aureliacense monasterium, in quo divino estis obsequio mancipati, quod videlicet beatus [Col. 0021B] Christi confessor, Gêraldus in honore et nomine apostolorum Principis aedificasse, et Romanae Ecclesiae obtulisse, cognoscitur ⁜ (51) , sub ejusdem apostolorum Principis protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes, ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem Monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum, concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:

Kariacum, Soliacum, Varinium, Asperim Salientem, Espaniacum; Abbatiam Mauzziensem; Abbatiam [Col. 0021C] de Buxa, cum omnibus earum pertinentiis; Pauliacum; locum Sancti Petri de Ripa; Poliniacensem ecclesiam; ecclesias Sancti Pantaleonis, et Sancti Pauli de Toronensi Castro; ecclesiam de Valairaco; ecclesiam de Calcis; ecclesiam Sanctae Mariae de Glenico, cum capella de Serveria, quae de parochiali jure ipsius esse dignoscitur; ecclesiam Sancti Nazarii de Busmangis; capellam Sanctae Mariae de Galasangis; ecclesiam Sancti Projecti de Romegos; ecclesiam Sancti Marcellini de Ebreduno; ecclesiam Sancti Matthaei de Saleru; ecclesiam de Fonte Gaiferio; ecclesiam Sancti Marcellini de Valleveneria; Dalmariacum; ecclesiam Sancti Petri de Mota; ecclesias Sanctae Mariae, et Sancti [Col. 0021D] Andreae, et Sancti Joannis de Buichanna; ecclesiam Sancti Joannis de Castello Fano; ecclesiam Sancti Petri de Cavanhaco; ecclesiam Sanctae Mariae de Beurcirias; ecclesiam Sancti Martini de Lechas; ecclesias Sancti Petri, et Sancti Christophori de Angusta, cum omnibus earum pertinentiis. Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium, seu basilicarum, ordinationes monachorum, qui ad sacros ordines fuerint promovendi, clericorum etiam, eidem monasterio pertinentium, ab episcopis, in quorum dioecesibus [Col. 0022A] sunt, percipiant, si quidem canonice ordinati fuerint, et apostolicae Sedis communionem gratiamque habuerint, et si ea gratis ac sine pravitate voluerint exhibere. Alioquin, liceat vobis catholicum quemcunque malueritis adire antistitem, qui, nimirum nostra fultus auctoritate, quod postulatur indulgeat. Ad hoc adjicientes, statuimus, ut ipsum monasterium, abbates ejus, rectores locorum, et monachi, ab omnis saecularis servitii sint infestatione securi, omnique gravamine mundanae oppressionis remoti, in sanctae religionis observatione seduli atque quieti, nulli alii, neque episcopo, neque principi, nisi Romanae et apostolicae Sedi, cujus juris sunt, aliqua teneatur omnino ratione seu occasione subjecti. Obeunte vero te, nunc ejusdem [Col. 0022B] loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam, providerint eligendum. Electus autem a Romano Pontifice munus benedictionis accipiat.

Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat, praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia illibata et integra conserventur, eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva Sedis apostolicae auctoritate. Ad indicium autem perceptae [Col. 0022C] hujus a Romana Ecclesia libertatis, decem solidos Pictaviensium monetae veteris nobis nostrisque successoribus annis singulis persolvent. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui careat dignitate, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi, [Col. 0022D] quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen. Amen. Amen.

Sic signatum inferius:

• Ego Innocentius, catholicae Ecclesiae episcopus.
• Ego Otomanus ⁜ (52) , Hostiensis et Velletrensis episcopus.

Et in eadem bulla, in quodam circulo et in circuitu circuli, haec verba continentur: Fac mecum Domine signum in bonum.

Et in medio circuli infra crucem cadratam: Sanctus [Col. 0023A] Petrus. Sanctus Paulus. Innocentius papa tertius.

Et in prima parte bullae plus inferius:

• Ego Petrus, tituli Sanctae Mariae presbyter cardinalis ⁜ (53) .
• Ego Philippus, tituli Sancti Clementis cardinalis, Viterbiensis et Tuscan. episcopus ⁜ (54) .
• Ego Guido, Sanctae Mariae Transtyberim, tituli Calixti, presbyter cardinalis ⁜ (55) .
• Ego Hugo, presbyter cardinalis Sancti Martini tituli . . . . . ⁜ (56) .

Et magis inferius:

[Col. 0024A] Ego Joannes, tituli sancti Stephani in Coelio Monte presbyter cardinalis ⁜ (57) .

Et ab alia parte dictae bullae erat scriptum:

• Ego Gracianus, Sanctorum Cosmae et Damiani diaconus cardinalis ⁜ (58) .
• Ego Gerardus, sancti Adriani Diaconus cardinalis ⁜ (59) .
• Ego Gregorius, Sancti Gregorii ad Velum Aureum Diaconus cardinalis ⁜ (60) .
• Ego Nicolaus, Sanctae Mariae in Cosmedin Diaconus cardinalis ⁜ (61) .
• [Col. 0025A] Ego Gregorius, Sancti Angeli diaconus cardinalis ⁜ (62) .
• Ego Petrus, sanctae Mariae in Via Lata Diaconus cardinalis ⁜ (63) .

Et inferius consequenter erat sic scriptum.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, per manum Raynaldi, domini Papae Notarii, Cancellarii vicem agentis, III Idus Maii, indictione prima, Incarnationis Dominicae anno millesimo XCVIII, Pontificatus vero domini Innocentii Papae III anno primo.

A TOUS CEULX QUI CES PRÉSENTES LETTRES VERRONT: Guillaume de la Salle, Docteur en Décret et Licencié en Loix, Lieutenant-Général de Noble et Puissant Seigneur, Messire Josselin du Boys, Chevalier, [Col. 0025B] Seigneur de Chabanet, Conseiller et Chambellan du Roi notre Sire, et son Bailly des Montaignes d'Auvergne, Salut. Savoir faisons que aujourd'hui, date des Presentes, nous avons veu, tenu et leu de mot à mot, et par les Notaires soubzscriptz et signés fait veoir et visiter, certaines Lettres-Patentes en forme de Bulles apostoliques, scellées et plombées, à laz ou cordes de soye jaune et rouge, en la maniere de Court de Rome, saines et entières en scel et scripture, desquelles la teneur est telle qui s'en suit:

RANNULFO, Abbati Aurelianensis Monasterii, ejusque Fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.

«Cum universis sanctae Ecclesiae . . . ,» etc.

[Col. 0025C] Fait et donné en Jugement en la Court dudit Bailliage séant à Orilliac, en forme de vidimus, et octroyé par nous, Lieutenant des susditz, Commissaire en cette partie, à très-Révérend Père en Dieu, Messire César de Burgua ⁜ (64-65) , Cardinal de sainte Marie-Nefve, Abbé Commendataire de l'Abbaye d'Orilhac, ainsi le requérant par Maître Guillaume Couhfe, son Procureur, à l'encontre de Frère Hugues de Malesses, et en son défaut et contumace, pour valoir et servir audit de Burgua, selon le contenu des Lettres Royaulx de notre Commission, le XXVII ^e jour de Janvier, l'an mil quatre cens quatre-vingtz-quatorze; et le III ^e jour de Février ensuivant se comparut en Jugement en ladite Court pardevant nous, Lieutenant et Commissaire susdit, Maître Etienne Maubert, [Col. 0025D] au nom, et comme Procureur deuement fondé dudit de Malesses, requérant être oy, veoir l'original, et être présent à la collation, nonobstant ladite procédure, en présence duquel Parties oyes, ce présent [Col. 0026A] vidimus de rechef a été octroyé audit Impétrant comme dessus.

( Ainsi signé. ) G. DE LA SALLE, locum tenens et Commissarius praedictus.

Collation est faite par nous Lieutenant et Commissaire susdit, ensemble les Notaires cy subscriptz, présent Maître Etienne Maubert, Procureur dudit de Malesses, et octroyé audit Impétrant, pour lui valoir contre icelui de Malesses, selon le contenu ès dites Lettres en notre Commission contenues.

( Ainsi signés. ) P. CLERICI ad ce présent.

P. DE PODIO ad ce présent.

Collationné par nous, Jean-Charles Vacher de Bourg l'Ange, Seigneur de Bourg-l'Ange, Avocat au Parlement, chargé des ordres de Monseigneur le [Col. 0026B] Garde-des-Sceaux de France, à l'original étant dans les Archives de l'Abbaye d'Aurillac, en un parchemin de treize pouces et demi de long, sur vingt pouces et demi de large, auquel il ne demeure plus aucun fragment de sceau, mais seulement la queue taillée dans le parchemin, à laquelle il étoit attaché. A Aurillac, le 12 Novembre 1786.

Signé J. C. VACHER DE BOURG-L'ANGE.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, ROBERTO, abbati S. Germani Parisiensis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.

In eminenti apostolicae sedis specula ad hoc sumus, licet immeriti, disponente Domino, constituti, ut justas petitiones debeamus libenter admittere, et eis studeamus effectum utilem indulgere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus annuentes, monasterium [Col. 0026D] Beati Germani de Pratis, in quo divino mancipati estis obsequio, quod proprie beati Petri juris existit, ad exemplar felicis memoriae Paschalis, Innocentii, Lucii, Eugenii, Anastasii, Alexandri, Lucii, [Col. 0027A] Urbani, Clementis et Coelestini, praedecessorum nostrorum, Romanorum Pontificum, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti pagina communimus; in primis siquidem statuentes, ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea, quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste ac canonice possidet, aut in futurum, concessione Pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Per praesentis itaque privilegii [Col. 0027B] paginam, vobis vestrisque successoribus in perpetuum confirmamus, ut quaecunque libertas, quaecunque dignitas, privilegio beati Germani, scriptis Childeberti, Clotharii, atque aliorum regum Francorum, vestro monasterio collata est, eidem permaneat illibata. Ad haec, volentes te, dilecti fili, Roberte abbas, et monasterium honoris et gratiae privilegio decorare, ad instar dictorum praedecessorum nostrorum, Alexandri et Coelestini, usum mitrae et annuli atque sandaliorum tibi, et per te successoribus tuis, de consueta sedis apostolicae benignitate, duximus indulgendum. Praecipimus autem, ut chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium, ordinationes, et quaecunque vobis vestrisque [Col. 0027C] successoribus denegentur ⁜ (67) . Sanctas missas, ordinationes, stationes, ab omni episcopo, vel clero Parisiensis Ecclesiae, in eodem monasterio, praeter voluntatem abbatis vel congregationis, fieri prohibemus; nec habeant potestatem aliquid ibi imperandi; sed nec divina officia ipsis interdicere, nec excommunicare, nec ad synodum vocare, aut abbatem, aut monachos, aut presbyteros, aut clericos Ecclesiarum ipsius loci, tribuimus facultatem. Adjicimus etiam, ut in parochialibus Ecclesiis, quas extra burgum Beati Germani tenetis, presbyteri per vos eligantur, et episcopo praesententur, quibus, si idonei fuerint, episcopus animarum curam committat, ut ei, de plebis cura, de rebus vero temporalibus ad monasterium pertinentibus, [Col. 0027D] vobis respondeant. Quod si facere forte noluerint, subtrahendi eis temporalia quae a vobis [Col. 0028A] tenent, liberam habeatis auctoritate apostolica facultatem.

Auctoritate etiam apostolica statuimus, et vobis, de consueta clementia et benignitate sedis apostolicae indulgemus, ut nullius legationi, nisi a latere Romani pontificis specialiter fuerit delegatus, subjacere vel subesse amodo debeatis: nec alicui liceat, obtentu legationis ab apostolica sibi sede indultae, vos, vel successores vestros, seu monasterium vestrum, vel ecclesias quae infra burgum Beati Germani sunt, ulla interdicti vel excommunicationis sententia praegravare, vel super vos, vel super dictas Ecclesias jurisdictionem aliquam exercere, nisi specialiter hoc fuerit a Romano pontifice illi mandatum. Praeterea compositionem, quae inter [Col. 0028B] monasterium vestrum, et bonae memoriae Guidonem ⁜ (68) , quondam Senonensem archiepiscopum, super procurationibus, quas a vobis in quibusdam villis petebat, rationabiliter inter vos sit ⁜ (69) , sicut provide ac sine pravitate facta est et recepta, et hactenus observata, atque in instrumento exinde confecto plenarie continetur, ratam habentes, auctoritate apostolica duximus confirmandam. Ad majorem autem evidentiam compositionis ipsius, rescriptum illud de verbo ad verbum huic privilegio duximus inserendum, cujus tenor talis est:

⁜ (70) In nomine sanctae et individuae Trinitatis Guido, Dei gratia Senonensis archiepiscopus, omnibus [Col. 0028C] ad quos praesentes litterae pervenerint, in Domino salutem. Notum fieri volumus universis, praesentibus pariter et futuris, quod discordia, quae erat inter nos, et Falconem ⁜ (71) , sancti Germani de Pratis abbatem, et ipsam Ecclesiam, de procurationibus quas ab eis petebamus in Emam, a Balnerolo et Sancto Germano juxta Musteriolum, in praesentia Philippi, Francorum regis, ita terminata est. In hoc siquidem quittavimus abbati et Ecclesiae Sancti Germani in perpetuum procurationes, quas in praedictis locis petebamus ab eis, tali modo quod abbas, et successores sui, nobis et successoribus nostris, vel nostris certis nuntiis, pro procurationibus illis reddent singulis annis octo libras Parisienses apud Emam in octavis Paschae; et, si nos et successores nostri, [Col. 0028D] non iverimus semel in anno ad Emam, vel ab Balnerolum, vel ad villam quae dicitur Sanctus Germanus, [Col. 0029A] abbas et successores sui, aut ille qui domum tenebit, recipient nos, et successores nostros, et vivemus ibi nos, et successores nostri, nocte una, sumptibus nostris propriis, ita quod ille qui domum tenebit, non tenebitur aliquid dare nobis, vel successoribus nostris, praeter hospitium, nisi hoc de gratia facere voluerit; et, si nos, vel successores nostri, semel recepti fuerimus in uno praedictorum locorum, non tenebuntur monachi recipere nos, sive successores nostros, in aliquo illorum trium in eodem anno. Nos autem, fecimus quittari jam dictae Ecclesiae et abbati, medietatem decimae lanae a presbyteris, qui sunt in Ecclesiis Sancti Germani, per archiepiscopatum Senonensem constitutis, scilicet Emam, Balnerolo, villa quae dicitur Sanctus Germanus [Col. 0029B] juxta Musteriolum matriolis, vel presbyteri dictarum Ecclesiarum aliam medietatem ejusdem decimae habebunt. Nuntii autem abbatis Sancti Germani, facient fidelitatem presbyteris qui in dictis ecclesiis erunt, et presbyteri per nuntios suos nuntiis abbatis, de dicta decima communiter et fideliter quaerenda, et inter se dividenda; quod ne valeat alicujus oblivione deleri, vel malitiose perverti, sigillo nostro id fecimus confirmari, astantibus Ecclesiae nostrae personis, Galone decano ⁜ (72) . Manasse archidiacono, Willelmo thesaurario, Gaufrido praecentore. Testes hujus rei sunt, Stephanus, abbas sanctae Genovefae ⁜ (73) , et canonici illius, Hugo, Almaricus; Milo, abbas Sancti Remigii Senonensis ⁜ (74) ; magister Ansellus de Cancellaria; Ogerius de Avons. Factum [Col. 0029C] apud Fontem Blaaudi, anno ab Incarnatione Domini millesimo centesimo nonagesimo primo.

Deinde prohibemus, ut vestri monasterii monachos, ubicunque de mandato abbatis habitaverint, nullus, praeter Romanum pontificem, vel legatum ab ejus latere missum, absque speciali mandato apostolicae sedis, vel praeter abbatem, ad quem cura et custodia eorum pertinet, excommunicet aut interdicat. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam providerint eligendum. Electus autem, vel [Col. 0029D] a Romano pontifice, vel a quo maluerit catholico episcopo, munus benedictionis accipiat. Sane, novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere vel extorquere [Col. 0030A] praesumat. Apostolica insuper auctoritate vobis duximus indulgendum, ut infra Parochias ecclesiarum, ad jam dictum monasterium pertinentium, nullus oratorium, capellam vel ecclesiam aedificare, aut coemeterium facere, sine dioecesani episcopi et nostro consensu audeat, nisi forte Templarii vel Hospitalarii fuerint, quibus hoc apostolicae sedis privilegiis indultum fuisse noscatur. Paci quoque et tranquillitati vestrae pontificali volentes provisione prospicere, praesenti privilegio duximus statuendum, ut, si quis terras, ad vos de jure spectantes, in quibus portionem habetis, vel campos, donatione, vel venditione, seu quolibet alio alienationis titulo, in aliam ecclesiam vel religiosa loca transtulerit, ecclesiis aliis, locis religiosis, ultra annum et diem, eas sine assensu [Col. 0030B] nostro non liceat retinere; sed juxta consuetudinem Gallicanarum ecclesiarum, talibus personis, pretio seu dono concedant, quae vobis et monasterio vestro jura vestra cum integritate persolvant.

Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum [Col. 0030C] congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitati careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen. Amen. Amen.

• Ego Innocentius, catholicae Ecclesiae episcopus.
• Ego Octavianus, Hostiensis et Velletrensis episcopus ⁜ (75) .
• [Col. 0030D] Ego Petrus, Portuensis episcopus ⁜ (76) .
• Ego Petrus, tit. Sanctae Caeciliae, presbyter cardinalis ⁜ (77) .
• Ego Joannes, tit. S. Clementis cardinalis, Viterbiensis et Tuscanus episcopus ⁜ (78) .
• [Col. 0031A] Ego Guido, S. Mariae Transtiberim, tit. Calixti, Presbyter cardinalis ⁜ (79) .
• Ego Hugo, presbyter cardinalis S. Martini, tit. Aegidii ⁜ (80) .
• Ego Joannes, S. Stephani in Coelio Monte presbyter cardinalis ⁜ (81) .
• Ego Gratianus, Sanctorum Cosmae et Damiani diaconus cardinalis ⁜ (82) .
• Ego Gerardus, S. Adriani diaconus cardinalis ⁜ (83) .
• Ego Gregorius, S. Gergorii ad Velum Aureum diaconus cardinalis ⁜ (84) .
• Ego Nicolaus, S. Mariae in Cosmedin diaconus cardinalis ⁜ (85) .
• Ego Gregorius, Sancti Angeli diaconus cardinalis [Col. 0031B] ⁜ (86) .
• Ego Vobo ⁜ (87) , Sancti Theodori diaconus cardinalis.
• Ego Petrus, Sanctae Mariae in Via Lata diaconus cardinalis ⁜ (88) .

Datum Romae. apud Sanctum Petrum, per manum Rainaldi, domini papae notarii, cancellarii vicem agentis, II Idus Maii, indictione prima, anno Domini millesimo centesimo nonagesimo octavo, pontificatus Innocentii I.

Venientibus ad praesentiam nostram dilectis filiis, [Col. 0032A] Stephano monacho et Jesse presbytero, nuntiis dilectorum filiorum . . . abbatis et ⁜ (91) et monachorum Sancti Nicolai de Ribodi-Monte, et W. diacono, qui se in ecclesia de Villari-Sicco asserebat per judices delegatos auctoritate apostolica institutum, et super hoc petentibus audientiam vehementer, utrique parti dilectos filios, Robertum et Hugolinum, subdiaconos et capellanos nostros, concessimus auditores. In quorum praesentia constituta pars abbatis jam dicti proposuit, quod, cum Joannes, clericus, frater ipsius W. ad sedem apostolicam accessisset, falso suggessit quod capella Villari-Sicci redditus sufficientes haberet, unde posset presbyter sustentari; et, quia capella illa multum ab ecclesia matrice distabat, et quia presbyter Ribodi-Montis in [Col. 0032B] parochiali ecclesia et capella illa congrue deservire non poterat, propter defectum ipsius multi decesserant intestati; sicque per hanc falsam suggestionem ad venerabilem fratrem nostrum . . . archiepiscopum ⁜ (92) , et dilectum filium . . . decanum Senonensem ⁜ (93) , a felicis recordationis C. papa praedecessore nostro litteras impetravit; sub eo tenore videlicet, ut ipsi presbyterum, appellatione remota, ibidem instituere non differrent: abbas vero litterarum illarum auctoritate citatus, licet in illis de ipso nulla mentio penitus haberetur, ad praesentiam ipsorum accedens, cum copiam litterarum habere non posset, ad extra provinciales et remotos judices asseruit se, non nisi causa cognita et expressa, debere vocari; nec credens eas de conscientia summi [Col. 0032C] pontificis emanasse, quod litterae illae juribus carere deberent, se obtulit probare paratum; et quoniam nulla mentio facta erat quod in Ecclesia illa ipse abbas jus patronatus haberet; et quia litterae veritate tacita fuerant impetratae; et, si ibi presbyter necessarius videretur, sine ipsius tamen vel [Col. 0033A] dioecesani seu metropolitani consilio, vel etiam, quod majus est, de praecepto summi pontificis eum asseruit institui non debere. Judicibus autem nihilominus in causa procedere volentibus, abbas, sibi sentiens imminere gravamen, sedem apostolicam appellavit. Qua videlicet appellatione facta, partes de consensu judicum in arbitros convenerunt. Pendente arbitrio, memoratus archiepiscopus, abbate non vocato, praefatum W., licet minus idoneum, in dicta capella pro sua instituit voluntate. Quo audito, abbas ad judices illos non valens propter nimiam distantiam locorum accedere, coram venerabilibus fratribus nostris . . . , archiepiscopo Remensi ⁜ (94) , Sanctae Sabinae cardinali, et . . . episcopo Laudunensi ⁜ (95) , appellationem prius interpositam innovavit, [Col. 0033B] et quod taliter appellasset dicto Senonensi archiepiscopo intimavit. Clericus autem jam dictus, de facto judicum, licet minus canonico, sic confisus, capellam illam per violentiam occupavit. Ipsum quoque abbatem, jure suo rationabiliter uti volentem, cum quibusdam complicibus suis tam turpiter quam irreverenter ejecit, manus praesumens injicere violentas. Hac vero de causa, pars ejusdem abbatis petebat, per nos quod factum fuerat irritari, et clericum ad satisfactionem de tanto excessu compelli. Contra rescriptum siquidem, quod super institutione proprii sacerdotis in capella jam dicta ad praefatos judices emanavit, sic fuit objectum; videlicet quod ipsum nullum debuit habere vigorem; sed, si quid ex eo secutum est, cassum et inutile [Col. 0033C] reputari; in eo namque nulla mentio facta est de abbate, qui, ratione juris ab antiquo possessi, et apostolico privilegio sibi et suae Ecclesiae confirmati, in ecclesia, cujus appenditium erat memorata capella, debebat instituere sacerdotem ⁜ (96) , nec ad hoc per aliquem praelatorum suorum fuerat invitatus; ad quod probandum fuit paratus testes sufficientes ibidem inducere; sed quia id sibi non licuit, licet appellatio inhibita esset in litteris, ei merito licuit appellare. Cumque id pluribus aliis allegationibus et rationibus pars eadem affirmasset, rescriptum ipsum asseruit esse suspectum, quia nec stylo Romanae Ecclesiae consonabat, nec in exemplo ei exhibito capitula dicent continuata capitulis aliis videbantur; et ex eo specialiter, quia, licet adversa [Col. 0033D] pars se facturam illius copiam permisisset, in jure illud tamen in medium producere, vel etiam semel ostendere, non curavit. Item, multis rationibus pars abbatis rescriptum illud asseruit non valere, quia fuit falsis suggestionibus impetratum; cum redditus illius Ecclesiae ad victum minus non possint sufficere sacerdotis, nec illa capella reditus aliquos obtineret, nec matricem ecclesiam ditissimam esse constaret. Pars siquidem memorati W. [Col. 0034A] diaconi contrario allegabat, quod, cum unus solus sacerdos in duabus ecclesiis valde a se distantibus, scilicet ecclesia Sancti Petri Ribodi-Montis, et ecclesia Beatae Mariae de Villario, quae habet ab antiquo baptisterium et coemeterium, ministraret, propter remotionem ecclesiarum, et quia castrum, in quo praedictus presbyter residebat, contingebat clausum saepius inveniri, et maxime egredi de nocte non poterat, parochiani de Villario absque perceptione divinorum sacramentorum decedere cogebantur. Unde ad hoc periculum evitandum, praedictus C. praedecessor noster, ad conquestionem parochianorum de Villario, jam dictis judicibus suas litteras destinavit, ut, si eis constaret quod ecclesia de Villario decimas haberet, et reditus qui ad victum [Col. 0034B] unius possent sufficere sacerdotis, et quod praedictus sacerdos Ribodi-Montis ab eadem ecclesia de Villario adeo remotus existeret, quod utrique Ecclesiae prout expediret deservire non posset, pro quo plures sicut dicebatur decesserant intestati, in eadem Ecclesia de Villario auctoritate apostolica instituerent sacerdotem, assignantes ei de decimis et reditibus ad dictam ecclesiam pertinentibus, unde posset congrue sustentari, facientem etiam presbyterum ecclesiae Ribodi-Montis de eadem Ecclesia quae ditissima est manere contentum. Ipsi vero judices, mandatum apostolicum devote ac humiliter exsequentes, quos viderunt juxta formam mandati apostolici evocandos ad suam praesentiam evocaverunt. Et, quia, per testes idoneos [Col. 0034C] facta diligenter inquisitione, ipsis constitit de praemissis, bonorum et prudentum usi consilio, memoratam ecclesiam de Villario praedicto diacono auctoritate apostolica contulerunt moderatam portionem, videlicet tertiam partem majoris decimae ac minutae ad ecclesiam de Villario pertinentis, et omnes oblationes totius anni, exceptis oblationibus in Nativitate et Resurrectione Domini, et Assumptione beatae Mariae, percipiendis, ei juxta formam apostolicam assignantes, de quibus videlicet diaconus idem tertiam partem recipere debet, et dilecti filii . . . Abbas et monachi Sancti Nicolai de Pratis, duas alias portiones; et ita ipse diaconus ecclesiam apostolica sibi auctoritate concessam possedit. [Col. 0034D] Postmodum, quia abbas, ejus perturbans possessionem indebite, in eadem ecclesia ipsi violentiam inferebat, imo etiam in eum manus violentas injecerat, et, per quatuor dies eum quasi incarceratum per laicalem potestatem faciens detineri, victum ei prohibuerat exhiberi, ut sic juri suo fame tandem renuntiaret afflictus (de qua captione per venerabilem fratrem nostrum . . . episcopum Laudunensem, vix tandem potuit liberari): quia etiam custodes eum ne posset exire ad ostium Ecclesiae observabant, et [Col. 0035A] rebus suis mobilibus per laicalem potentiam fecerat spoliari: postquam super his omnibus per testes idoneos judicibus constitit supradictis, ab iisdem apostolica auctoritate suspensus fuit, sicut in authentico judicum prospeximus contineri. Licet autem, eo quod propter injectionem manuum in diaconum abbas tenebatur excommunicatione ligatus, et per se vel aliam personam standi in judicio facultatem non habebat; et quia ipsum diaconum et parochianos suos rebus suis violenter fecerat spoliari, ad respondendum adversae parti praedictus diaconus se assereret non teneri, nisi facta restitutione plenaria ex parte abbatis; tamen, salvis ipsis exceptionibus, non ingrediendo litem, allegationes partis adversae vacuas et inanes ostendere pluribus [Col. 0035B] rationibus conabatur, asserens, coram judicibus a parochianis per testes idoneos fuisse probatum, quod ad veri suggestionem praedictae fuissent litterae impetratae. Praeterea, constanter asseruit, quod ad querimoniam parochianorum de Villario dictus episcopus fuit admonitus, ut in ecclesia de Villario institueretur presbyter, qui in ea divina, prout expedit, celebraret. Post impetrationem etiam litterarum, judices antedicti tam ipsum abbatem quam praedecessorem ejus, per se vel per ipsorum nuntios, ad hoc saepius monuerunt, et quod rescriptum fuisset litteris citatoriis intersertum (cujus copiam pars adversa non potuit, ut asserebat, habere), multis argumentis et rationibus sufficienter coram dictis auditoribus est ostensum; et, ut dicebat, [Col. 0035C] cum in hoc consentire noluerit saepe commonitus, absque consensu illorum haec institutio fieri potuit auctoritate apostolica per judices delegatos. Cumque ipsi auditores ea quae praeposita fuerant coram ipsis nobis fideliter retulissent, quia de praemissis omnibus plene non potuimus elicere veritatem, cum probationes ad assertionem multorum quae proposita sunt utrique parti deessent, eamdem vobis causam de communi assensu partium duximus committendam. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, partibus convocatis, super iis omnibus et aliis, si qua pertinentia ad causam duxerint proponenda, inquiratis diligentius veritatem, et, quod canonice videritis statuendum [Col. 0035D] appellatione postposita statuentes, id faciatis per censuram ecclesiasticam a partibus firmiter observari, revocantes in irritum quidquid, post investituram praefato diacono a praedictis judicibus auctoritate apostolica factam, contra eum noveritis indebite attentatum. Volumus tamen, ut ante litis ingressum memorato abbati, recepta prius ab ipso sufficienti cautione, quod debeat juri parere, absolutionis beneficium impendatis, nullis litteris obstantibus, si quae apparuerint praeter assensum partium a sede apostolica impetratae. Quod si omnes [Col. 0036A] his exsequendis nequiveritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exsequantur.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, XVII Kalendas Junii, pontificatus nostri anno primo.

Innocentius, episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, abbati et conventui monasterii in [Col. 0036B] Gengenbach, ordinis Sancti Benedicti, Argentinensis dioeceseos, salutem et apostolicam benedictionem.

Solet annuere Sedes apostolica piis votis, et honestis petentium precibus favorem benevolum impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis petitionibus grato concurrentes assensu, omnes libertates et immunitates, a praedecessoribus nostris, Romanis pontificibus, sive per privilegia, vel alias indulgentias, vobis et monasterio vestro concessas, sive indultas, necnon libertates et exemptiones saecularium exactionum, a regibus et principibus, ac aliis Christi fidelibus, rationabiliter vobis et monasterio vestro indultas, sicut eas juste et [Col. 0036C] pacifice obtinetis, vobis et per vos eidem monasterio auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo, etc.

Datum V Nonas Julii, pontificatus nostri anno primo.

INNOCENT. episc., illustri regi Danorum, etc.

[Col. 0036D] Tam cleri quam populi Norwagiensis promerentibus culpis, permittente Domino, credimus accidisse quod usque adeo in vos et totum regnum Norwagiae tyrannica Sueri crudelitas et violentia detestanda praevaluit, ut et regnum, nec electione principum, prout accepimus, nec ratione sanguinis, occuparit, et in viros ecclesiasticos ipse quondam ecclesiastico (sicut dicitur) functus officio debacchetur, ecclesias opprimat, clericos persequatur, affligat pauperes, et saeviat in potentes, ita ut divino credatur accidisse judicio, ut qui secundum [Col. 0037A] etiam suam assertionem illegitime natus, ad sacros non fuerat ordines promovendus, contra sanctiones canonicas assumptus ad eos, fortius in illos desaeviat qui in ordinatione ipsius statuta canonum non servaverunt. Miramur autem, non de Deo, qui ad correctionem vestram ejus tyrannidem hactenus toleravit, nec de ipso cujus spiritus obstinatus in malum dediscere, assuetus iniquitati, non potest, sed de his qui apostatam, sacrilegum et nefandum adhuc etiam sacrilegae temeritatis ausu sequuntur, et ei praebent auxilium et favorem cujus tyrannidem persequi potius pro viribus tenebantur. Licet autem ad edomandam ejus versutiam frequens manaverit ab apostolica Sede mandatum, nondum tamen sic ejus potuit perversitas refrenari, [Col. 0037B] quin adhuc, quibusdam eum in suarum sequentibus perniciem animarum, in quadam parte Norwegiae dominetur, et in ea rabiem superet aquilonis. Qui ut amplius vos et universum Norwegiae populum circumveniret, et auctoritate apostolica regnum sibi ostenderet confirmatum, bonae memoriae Coelestini papae praedecessoris nostri bullam falsare non timuit, qua varias litteras sigillavit. Sed is cui manifesta sunt omnia ejus falsitatem detexit. Ne autem ejus perversitas desaeviat in insontes, serenitatem regiam rogamus, monemus et exhortamur in Domino, ac per apostolica scripta mandamus quatenus ad defendendas ecclesias, clericos in sua libertate tuendos, liberandos pauperes et potentes de manu persecutoris illius, imo etiam [Col. 0037C] ad dejiciendum monstrum illud, quod his solis parcit quibus nocere non potest, taliter accingaris, ut et a Deo retributionem aeternam et nostram consequi gratiam specialius merearis; persecutoribus tantae iniquitatis assistas, resistas sequacibus, ita quod membrum illud diaboli non possit in regno Norwegiae denuo debacchari, aut persecutionem in ecclesiis ulterius suscitare.

Datum apud Civitatem Castellanam, II Nonas Octobris.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri PETRO Arusiensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Officii nostri debitum et charitas ordinata requirit, ut quae a fratribus et coepiscopis nostris acta laudabiliter fuerint, auctoritatis nostrae praesidio inconvulsam obtineant firmitatem et plenam in futuro agendi fiduciam tribuant potiora. Sicut autem ex parte tua, venerabilis in Christo frater, nostris est auribus intimatum, de bonis patrimonialibus et aliis, quae rationabiliter acquisisti, ac de his, quae commissa tibi ecclesia prius habuerat, sex praebendas provide statuisti canonicis assignandas, qui eidem ecclesiae debeant deservire. Nos igitur statutum [Col. 0038A] ipsum dignis in Domino laudibus commendantes, ut firmiter omnibus temporibus futuris firmius, prout circumspecte ac provide factum est, et in authentico scripto venerabilis fratris nostri Asgeri, Lundensis archiepiscopi, expressius continetur, auctoritate apostolica confirmamus et praesentis paginae patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum licitum sit hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Laterani Idus Novembris, pontificatus nostri anno primo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio . . . . abbati monasterii Nonantulani ordinis Sancti Benedicti Mutinensis dioecesis, salutem et apostolicam benedictionem.

Exhibita nobis tua petitio continebat quod nonnulli monasterii tui monachi et conversi pro violenta injectione manuum in se ipsos, et quidem pro detentione proprii, alii etiam pro denegata tibi et [Col. 0038C] praedecessoribus tuis obedientia, seu conspirationis offensa, in excommunicationis laqueum inciderunt, quorum monachorum quidam divina celebrarunt officia, et receperunt ordines sic ligati. Quare super his eorum provideri saluti a nobis humiliter postulasti. De tua itaque circumspectione taliter plenam in Domino fiduciam obtinentes, discretioni tuae praesentium auctoritate concedimus ut eosdem excommunicatos hac vice absolvas ab hujusmodi excommunicationis sententiis juxta formam Ecclesiae vice nostra, injungens eis quod de jure fuerit injungendum, proviso ut manuum injectores, quorum fuerit gravis et enormis excessus, mittas ad sedem apostolicam absolvendos. Cum illis autem, qui facti immemores vel juris ignari absolutionis [Col. 0038D] beneficio non obtento receperunt ordines et divina officia celebrarunt, injuncta eis pro modo culpae poenitentia competenti, eaque peracta liceat tibi de misericordia quae superexaltat judicio, prout eorum saluti expedire videris, dispensare. Si vero praefati excommunicati scientes, non tamen in contemptum clavium, talia praesumpserunt, eis per biennium ab ordinum exsecutione suspensis, et imposita ipsis poenitentia salutari, eos postmodum si fuerint bonae conversationis et vitae, ad gratiam dispensationis admittas. Proprium autem si quid habent dicti monachi vel conversi, in tuis facias manibus resignari in utilitatem dicti monasterii convertendum.

Datum Laterani, V Idus Decembris, pontificatus nostri anno primo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Jerosolymitano patriarchae, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum dilecti filii prior et fratres Dominici Sepulcri de indulgentia Sedis apostolicae et assensu praedecessorum tuorum liberam huc usque rerum suarum, tam domorum quam prioratuum, administrationem [Col. 0039B] habuerint, et nos eorumdem praedecessorum nostrorum vestigiis inhaerentes, id ipsum eis duxerimus confirmandum, sustinere nulla ratione debemus ut contra concessionem nostram ab aliquo temere veniatur. Hinc est quod fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus super administratione jam dicta praefatos priorem et fratres non velitis aliquatenus impedire, sed potius eos uti, quantum de jure licuerit, apostolica concessione permittas, nec eis in institutione canonicorum, quos utiles et idoneos ecclesiae suae cognoverint, contra indulgentiam nostram temere te opponas, cum in hoc jus tuum servari velimus modis omnibus illibatum.

[Col. 0039C] Data Laterani, Nonis Januarii, pontificatus nostri anno secundo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis . . . abbati Sancti Emmerami, E. praeposito et C. canonico Ratisponen., salutem et apostolicam benedictionem.

Ex conquestione dilecti filii Wernardi plebani de Lentechoven (hodie Riekofen), nostro est apostolatui reseratum, quod . . . abbas et fratres de Walerbach [Col. 0039D] Ratisponen. dioecesis mansum unum, qui dos capellae suae Tagmerengen (Taimering), in illis partibus nominatur, indebite ipsi subtrahunt, et illum praesumunt contra justitiam detinere; cumque coram dilectis filiis, choro Ratisponen. plebanus ipse suam posuerit aliquando quaestionem, dicto abbate [Col. 0040A] ad appellationis subsidium convolante, quam non fuit sicut proponitur prosecutus, suam nondum potuit justitiam obtinere, unde ipse quoque ad octavam Epiphaniae, quae jam praeteriit, apostolicam sedem appellans terminum provocationis ab abbate interposito coarctavit: idem etiam abbas dicto plebano super decimis villae praefatae injuriosus existere dicitur et molestus; volentes autem, ut jura sua serventur singulis illibata, cum nobis non constiterit de praemissis, causam ipsam vobis duximus committendam, per apostolica scripta mandantes, quatenus vocatis ad praesentiam vestram, qui fuerint evocandi, et inquisita super praemissis diligentius veritate, quod canonicum fuerit, remoto appellationis obstaculo, statuatis, facientes quod statueritis [Col. 0040B] per censuram ecclesiasticam firmiter observari, nullis litteris veritati et justitiae praejudicantibus a sede apostolica impetratis. Quod si omnes his exsequendis nequiveritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exsequantur.

Dat. Lateran., III Non. Martii, pontificatus nostri anno II.

Plumbum. INNOCENTIUS PP. III.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GERBODONI, abbati, et conventui Sancti Wulmari, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum a nobis petitur quod justum est et honestum, tam vigor aequitatis quam ordo exigit rationis, ut id per sollicitudinem officii nostri ad debitum perducatur effectum. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, sententiam venerabilis fratris nostri . . . Morinensis episcopi ⁜ (99) , et dilectorum [Col. 0040D] filiorum . . . Sancti Vedasti ⁜ (100) et Aquiscincti abbatum, contra Cluniacensem ⁜ (1) , super libertate in monasterio vestro eligendi abbates, in qua fratres monasterii vestri per quadraginta annos continue permansisse, legitime coram praedictis judicibus est probatum, sicut rationabiliter lata est, nec legitima appellatione suspensa, ratam habentes, [Col. 0041A] auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus.

Decernimus ergo, etc.

Datum Laterani, XII Kalendas Aprilis, pontificatus nostri anno secundo.

[Col. 0041B] INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, GERBODONI, abbati monasterii Sancti Wulmari, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis in perpetuum.

Quoties a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et felicis recordationis Coelestini papae, praedecessoris nostri, vestigiis inhaerentes, praefatum monasterium Sancti Wulmari, in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; [Col. 0041C] inprimis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea, quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:

Locum ipsum, in quo praefatum monasterium situm est, cum omnibus pertinentiis suis; villam Sancti Wulmari, cum mercato, theloneo, et omnibus [Col. 0041D] ejusdem villae jurisdictionibus et pertinentiis interioribus et exterioribus, ab ipsa villa usque ad feudum de Witra, quod de Comite descendit, et usque ad feodum de Dudelli villa, et feodum de Dales, et usque ad feodum de Tingri, et feodum de Werlinghetun, et usque ad rivum de Cresbere, et flumen Elnac; parochialem ecclesiam ipsius villae, cum omnibus decimationibus et aliis pertinentiis suis; terram, cum nemore de feodo Roberti Rabel, a pede montis usque ad feodum Lamberti de Cors, [Col. 0042A] et Balduini de Milestrec, quod possidetis ab eo sub annuo censu decem solidorum; villam de Hesding, cum ecclesia et omnibus aliis suis pertinentiis; villam Veteris Monasterii, cum ecclesia et omnibus aliis suis pertinentiis; villam Sancti Martini, cum ecclesia et omnibus aliis suis pertinentiis; villam Magnae-Villae, cum ecclesia et omnibus aliis suis pertinentiis; villam Coloniae, cum ecclesia et omnibus aliis pertinentiis suis, terris videlicet cultis, et omnibus . . . . piscariis, paludibus et marescis, apud Niuniel, dimidiam barcariam et piscariam; Cundetam; Richenacre; Berchem; Estruem; Fohem; Berneulas; Evelinghehem; apud Stapes, mansos triginta; et in praedictis villis et viculis, omnem comitatum et jurisdictionem; altare de Frene, et [Col. 0042B] duas carucatas terrae et amplius, et hospites quos habetis in eadem villa, cum omni jurisdictione et redditibus annuis, quos vobis debent, et in eadem villa, decimam de mota; altare de Tingri, cum omnibus decimationibus, et in eadem parochia, decimam crementorum; altare de Laires, cum tota decima; altare de Quarti, cum tota decima; altare de Verlinghetun, cum tota decima; altare de Wilra; altare sanctae Geltrudis; altare de Boninghes; altaria de Auci et de Servin; in parochia de Kestreke, totam decimam mediatariorum comitis; et in eadem parochia, decimam Willelmi Camerarii, decimam de Businghehem, tertiam partem decimae de Helbesessem, decimam de Dales, decimam de Sckieses, decimam de Berneulas, decimam de sarto Richeri, [Col. 0042C] decimam de Wenegheval, decimam Sanctae Gertrudis, tertiam partem decimae de Verna, decimam de Welwinge, decimam de Alinghetum; apud Berebet, decimam de terris Balduini Bibuef, et Simonis Bustel, decimam de Bossin; apud Denebrac, decimam Castellani de Faukemberge, et in eadem villa decimam de terra Lambini: in parochia de Reclinghehem, unam carucatam terrae cultae, apud Capellam, allodia Oilardi de Businghehem, apud Wichinghehem, allodia Giroldi de Buccoll, et Giroldi de Casroi, et Hugonis de Chestreka; apud Ledingheham, quamdam partem allodiorum ipsius villae; apud Lustinghehem, allodia Rogeri de Kaeu, et Gillae, sororis suae, et duas partes molendini ex [Col. 0042D] eorum dono; in parochia Novi-Castelli, allodia Roberti Cringeth, et Walteri Crolle; apud Paningherum, allodia Faram; apud Huppem, dimidiam carucatam terrae; apud Hecout, allodia Hugonis de Collesberc, et Hugonis de Kestrehe; apud Hessinghehem, duas carucatas terrae; apud Hokinghehem, unam carucatam terrae; apud Hermarenghes, allodia Hugonis de Seles, et sororum suarum, et Petri, et Hugonis, et sororis suae; apud Yseche, allodia Arnulfi de Longavilla; apud Ferchenes, allodia Atronis, et Joannis filii sui, et Balduini cognati [Col. 0043A] eorum; apud Hellenboun, allodia Raineri Caval; apud Hellinghehem, sex polchinos frumenti; apud Marchines, duos polchinos frumenti; apud Boloniam, septem solidos et dimidium; apud Camir, quinque solidos; apud Badingherun, quinque solidos; apud Malchesbere, quinque solidos; apud Alles, quinque solidos; apud Jorni, sex solidos; apud Bovelinghehem, quinque solidos; apud Seninghehem, quinque solidos; prioratum de Baileleth, cum omnibus suis pertinentiis; in Anglia, altare de Fobinghes, et decimam de Ruiwale. Sane, novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere vel extorquere praesumat.

[Col. 0043B] Liceat quoque vobis clericos vel laicos, liberos et absolutos, e saeculo fugientes, ad conversionem recipere, et eos absque contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper, ut nulli fratrum vestrorum, post factam in loco vestro professionem, fas sit, absque abbatis sui licentia, de eodem loco, nisi arctioris religionis obtentu, discedere. Discedentem vero absque communium litterarum cautione, nullus audeat retinere. In parochialibus autem ecclesiis, quas habetis, liceat vobis sacerdotes eligere, et dioecesano episcopo praesentare, quibus, si idonei fuerint, episcopus curam animarum committat, ita quidem quod ei de spiritualibus, vobis vero de temporalibus, debeant respondere. Statuimus etiam [Col. 0043C] ut infra fines parochiarum vestrarum nullus ecclesiam, vel * sine dioecesani episcopi, et vestro assensu, de novo aedificare praesumat, salvis tamen privilegiis Romanorum pontificum. Auctoritate quoque apostolica . . . . mus, ne quis in vos, vel Ecclesiam vestram, excommunicationis vel interdicti sententiam, sine manifesta et rationabili causa, promulgare, seu novas et indebitas exactiones vobis et hominibus vestris imponat. Stationes . . . . . . . acas a dioecesano episcopo in vestro monasterio fieri auctoritate apostolica inhibemus. Pro chrismate autem, oleo sancto, consecrationibus altarium seu basilicarum, ordinationibus monachorum seu clericorum vestrorum; qui ad sacros ordines fuerint promovendi * benedicendo seu deducendo ad [Col. 0043D] sedem, vel quibuslibet ecclesiasticis sacramentis, nullus a vobis, sub obtentu consuetudinis, vel quolibet alio modo, palafredum, cappam sericam, vinum, sive quidquam aliud audeat postulare. Se . . . . quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut [Col. 0044A] eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum Ecclesiarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem, et beati Benedicti Regulam, providerint eligendum. Libertates praeterea et immunitates, necnon antiquas et rationabiles consuetudines monasterio vestro concessas, et hactenus observatas ratas habemus, et eas futuris temporibus illibatas manere sancimus. Decernimus ergo, [Col. 0044B] ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva Sedis apostolicae auctoritate, et dioecesan episcopi canonica justitia. Ad indicium autem perceptae hujus a Sede apostolica protectionis, bizantium unum vos constituistis nobis nostrisque successoribus annis singulis soluturos. Si qua igitur in futurum ecclesiastica, saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo, tertiove commonita, nisi reatum suum [Col. 0044C] congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat atque in extremo examine divinae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen. Amen. Amen.

• Ego Innocentius, catholicae Ecclesiae episcopus.
• [Col. 0044D] Ego Octavianus, Ostiensis et Velletrensis episcopus ⁜ (3) .
• Ego Petrus, Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus ⁜ (4) .
• Ego Joannes, Albanensis episcopus ⁜ (5) .
• [Col. 0045A] Ego Pandulphus, Basilicae XII Apostolorum presbyter cardinalis ⁜ (6) .
• Ego Petrus, tituli Sanctae Caeciliae presbyter cardinalis ⁜ (7) .
• Ego Jordanus, Sanctae Pudentianae, tituli Pastoris, presbyter cardinalis ⁜ (8) .
• Ego Guido, Sanctae Mariae Transtyberim, tituli Calixti, presbyter cardinalis.
• Ego Hugo, presbyter cardinalis Sancti Martini, tituli . . . . ⁜ (9) .
• Ego Joannes, tituli Sancti Stephani in Coelio Monte, presbyter cardinalis ⁜ (10) .
• Ego Soffredus, tituli Sancti Praxedis presbyter cardinalis ⁜ (11) .
• Ego Bernardus, Sancti Petri ad Vincula presbyter [Col. 0045B] cardinalis, tituli Eudoxiae ⁜ (12) .
• Ego Joannes, tituli Sanctae Priscae presbyter cardinalis ⁜ (13) .
• Ego Gracianus, Sanctorum Cosmae et Damiani diaconus cardinalis ⁜ (14) .
• Ego Gerardus, Sancti Adriani diaconus cardinalis ⁜ (15) .
• Ego Gregorius, Sanctae Mariae in Aquiro diaconus cardinalis ⁜ (16) .
• Ego Gregorius, Sancti Georgii ad Velum Aureum diaconus cardinalis ⁜ (17) .
• Ego Nicolaus, Sanctae Mariae in Cosmedin diaconus cardinalis ⁜ (18) .
• Ego Gregorius, Sancti Angeli diaconus cardinalis [Col. 0045C] ⁜ (19) .
• Ego Bobo, Sancti Theodori diaconus cardinalis ⁜ (20) .
• Ego Cencius, Sanctae Luciae in Orthea diaconus cardinalis ⁜ (21) .
• Ego Hugo, Sancti Eustachii diaconus cardinalis ⁜ (22) .
• Ego Girardus, Sancti Nicolai in Carcere Tull. diaconus cardinalis ⁜ (23) .

Datum Laterani, per manum Rainaldi, domni papae notarii, cancellarii vicem agentis, Non. Aprilis, [Col. 0046A] indictione secunda, Incarnationis Dominicae anno 1199, pontificatus vero domni Innocentii PP. III anno II.

Au bas de la Bulle ci-dessus transcrite, est attaché sur lacs de soie jaune et rouge, le sceau en plomb, portant d'un côté les effigies de saint Pierre et de saint Paul, avec ces lettres, S. PA. S. PE. et de l'autre, une empreinte pareille à celle qui suit.

INNOCENTIUS PP. III.

Collationné par nous, Jean-Charles Vacher de Bourg-l'Ange, seigneur de Bourg-l'Ange, avocat au parlement, chargé des ordres de Monseigneur le Garde-des-Sceaux de France, à l'original étant dans les archives de l'abbaye d'Aurillac, en un parchemin de vingt-neuf pouces et demi de long, sur vingt-deux pouces de large, percé de deux trous aux lieux [Col. 0046B] indiqués par les astérisques, le premier de tous indiquant un mot effacé qu'on n'a pu lire. A Aurillac, le 12 novembre 1786. Signé J.-C. VACHER DE BOURG-L'ANGE.

In eminenti sedis apostolicae specula disponente Domino constituti, sicut imitari praedecessores, etc.

• Ego Innocentius, catholicae Ecclesiae episcopus.
• Ego Octavianus ⁜ (26) , Hostiensis et Velletrensis episcopus.
• [Col. 0047A] Ego Petrus, Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
• Ego Pandulphus ⁜ (27) , sola Dei permissione Basilicae XII Apostolorum presbyter cardinalis.
• Ego Jordanus, Sanctae Pudentianae tituli Pastoris presbyter cardinalis.
• Ego Joannes, titulo Sancti Clementis cardinalis, Viterbiensis et Tuscan. episcopus.
• Ego Guido ⁜ (28) , Sanctae Mariae Transtyberim tituli Calixti presbyter cardinalis.
• Ego Hugo, presbyter cardinalis Sancti Martini titulo Equitii.
• Ego Joannes, tituli Sancti Stephani in Coelio-Monte presbyter cardinalis.
• Ego Gratianus, Sanctorum Cosmae et Damiani [Col. 0047B] diaconus cardinalis.
• Ego Gerardus ⁜ (29) , Sancti Adriani diaconus cardinalis.
• Ego Gregorius, Sanctae Mariae in Aquiro diaconus cardinalis.
• Ego Gregorius, Sancti Georgii ad Velum Aureum diaconus cardinalis.
• Ego Bobo, Sancti Theodori diaconus cardinalis.
• Ego Cencius, Sanctae Luciae in Horthea diaconus cardinalis.

Datum Laterani, per manum Raynaldi, domini papae notarii, vicem agentis cancellarii, V Idus Aprilis, indictione secunda, Incarnationis Dominicae anno 1198 ⁜ (30) , pontificatus vero Domini Innocentii papae III anno secundo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis HELIAE abbati monasterii S. Mariae de Regniaco, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis in perpetuum.

Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeritatis incursus, aut eos a proposito revocet, aut robur, quod absit! sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus [Col. 0047D] clementer annuimus, et praefatum monasterium S. Mariae de Regniaco in quo divino estis obsequio mancipati, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. Inprimis quidem statuentes ut ordo monasticus qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam atque institutionem Cisterciensium fratrum in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter conservetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque [Col. 0048A] bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:

Locum ipsum in quo praefatum monasterium situm est, cum vineis, terris et omnibus suis pertinentiis; grangiam quae est juxta abbatiam cum suis pertinentiis; grangiam de Essars cum pertinentiis suis; grangiam de Fontismo cum pertinentiis suis; grangiam de Ulduno cum pertinentiis suis; domum de Campo-Leniae cum pertinentiis suis; grangiam de Cherbonere cum pertinentiis suis; grangiam de [Col. 0048B] Lescheriis cum omnibus pertinentiis suis; cellarium de Clamecin cum pertinentiis suis; grangiam de Bellovidere cum omnibus pertinentiis suis; terras et prata de Vaureta cum earum pertinentiis; grangiam de Cosath cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Chatz cum omnibus suis pertinentiis; grangiam de Treclin cum molendino et omnibus aliis suis pertinentiis; cellarium de Vallibus cum omnibus suis pertinentiis, et cellarium de Chablie cum omnibus pertinentiis suis. Sane laborum vestrorum quos propriis manibus aut sumptibus colitis tam de terris cultis quam incultis, sive de hortis et de virgultis et piscationibus, seu de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere vel [Col. 0048C] extorquere praesumat. Liceat quoque vobis clericos vel laicos liberos et absolutos e saeculo fugientes ad conversionem recipere, et eos absque contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum post factam in monasterio vestro professionem fas sit absque abbatis sui licentia de eodem loco discedere, discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Quod si quis forte retinere praesumpserit, licitum sit vobis in ipsos monachos sive conversos regularem sententiam promulgare. Illud districtius inhibentes ne terras seu quodlibet beneficium ecclesiae vestrae collatum liceat alicui personaliter dari, sive alio modo alienari absque consensu totius capituli, vel majoris aut sanioris partis ipsius. Si quae [Col. 0048D] vero donationes vel alienationes aliter quam dictum est factae fuerint, eas irritas esse censemus. Ad haec etiam prohibemus ne aliquis monachus sive conversus sub professione domus vestrae astrictus, sine consensu et licentia abbatis et majoris partis et capituli vestri pro aliquo fidejubeat, vel ab aliquo pecuniam mutuo accipiat ultra pretium capituli vestri providentia constitutum, nisi propter manifestam domus vestrae utilitatem. Quod si facere praesumpserit, non teneatur conventus pro his aliquatenus [Col. 0049A] respondere. Licitum praeterea sit vobis in causis propriis sive civilem sive criminalem contineant quaestionem fratrum vestrorum testimoniis uti, ne pro defectu testium jus vestrum in aliquo valeat deperire. Insuper auctoritate apostolica inhibemus, ne ullus episcopus vel alia quaelibet persona ad synodos vel conventus forenses vos ire, vel judicio saeculari de vestra propria substantia vel possessionibus vestris subjacere compellat; nec ad domos vestras causa ordines celebrandi, causas tractandi, vel conventus publicos convocandi, venire praesumat; nec regularem electionem abbatis vestri impediat, aut de instituendo vel removendo eo qui pro tempore fuerit, contra statuta Cisterciensis ordinis se aliquatenus intromittat. Si vero episcopus in cujus parochia [Col. 0049B] domus vestra fundata est, cum humilitate ac devotione qua convenit requisitus substitutum abbatem benedicere, et alia quae ad officium episcopale pertinent, vobis conferre renuerit, licitum sit eidem abbati, si tamen sacerdos fuerit, proprios novitios benedicere, et alia quae ad officium suum pertinent exercere, et vobis omnia ab alio episcopo percipere quae a vestro fuerint indebite denegata. Illud adjicientes ut in recipiendis professionibus quae a benedictis vel benedicendis abbatibus exhibentur, ea sint episcopi forma et expressione contenti, quae ab origine ordinis noscitur instituta, ut scilicet abbates ipsi salvo ordine suo profiteri debeant, et contra statuta ordinis sui nullam professionem facere compellantur. Pro consecrationibus vero altarium vel [Col. 0049C] ecclesiarum, sive pro oleo sancto, vel quolibet ecclesiastico sacramento, nullus a vobis aut sub obtentu consuetudinis, vel alio modo, quidquam audeat extorquere; sed haec omnia gratis vobis episcopus dioecesanus impendat. Alioquin liceat vobis quemcunque volueritis adire antistitem gratiam et communionem apostolicae sedis habentem, qui nostra fretus auctoritate vobis quod postulatur impendat. Quod si sedes dioecesani episcopi forte vacaverit, interim omnia ecclesiastica sacramenta a vicinis episcopis accipere libere et absque contradictione possitis, sic tamen ut ex hoc nullum praejudicium inposterum propriis episcopis generetur. Quia vero interdum propriorum episcoporum copiam [Col. 0049D] non habetis, si quem episcopum Romanae sedis, ut diximus, gratiam atque communionem apostolicae sedis habentem, et de quo plenam notitiam habeatis, per vos transire contigerit, ab eo benedictiones vasorum et vestium, consecrationes altarium, ordinationes monachorum, auctoritate apostolicae sedis recipere valeatis. Porro si episcopi, vel alii ecclesiarum rectores, in monasterium vestrum, vel personas inibi constitutas, suspensionis, excommunicationis, vel interdicti sententiam promulgaverint, sive etiam in mercenarios vestros, pro eo quod decimas non solvitis sive aliqua occasione eorum quae ab apostolica benignitate vobis indulta sunt, seu benefactores vestros pro eo quod aliqua vobis beneficia vel obsequia ex charitate praestiterint, vel ad [Col. 0050A] laborandum adjuverint in illis diebus in quibus vos laboratis et alii feriantur, eamdem sententiam protulerint, ipsam tanquam contra sedis apostolicae indulta prolatam duximus irritandam, nec ullae litterae firmitatem habeant quas tacito nomine Cisterciensis ordinis et contra tenorem apostolicorum privilegiorum constiterit impetrari. Paci quoque ac tranquillitati vestrae paterna inposterum sollicitudine providere volentes, auctoritate apostolica prohibemus, ne infra clausuras locorum seu grangiarum vestrarum ullus rapinam seu furtum committere, ignem apponere, sanguinem fundere, hominem temere capere vel interficere, seu violentiam audeat exercere. Praeterea omnes libertates et immunitates a praedecessoribus nostris Romanis pontificibus [Col. 0050B] ordini vestro concessas, necnon libertates et exemptiones saecularium exactionum a regibus et principibus vel aliis fidelibus rationabiliter vobis indultas, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti privilegio communimus.

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur, eorum pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis [Col. 0050C] paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis, honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore, ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine divinae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

• Ego Innocentius catholicae Ecclesiae episcopus.
• Ego Octavianus Ostiensis et Velletrensis episcopus.
• [Col. 0050D] Ego Petrus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
• Ego Joannes Albanensis episc.
• Ego Pandulfus presbyter cardinalis Basilicae XII Apostolorum.
• Ego Petrus tituli S. Ceciliae presbyter cardinalis.
• Ego Jordanus presbyter cardinalis Sanctae Pudentianae et Pastoris.
• Ego Guido S. Mariae Transtyberim tituli Callixti presbyter cardinalis.
• Ego Hugo presbyter cardinalis S. Martini tituli . . . . .
• Ego Joannes tituli S. Stephani in Celio monte presbyter cardinalis.
• [Col. 0051A] Ego Cinthius tituli S. Laurentii in Lucina presbyter cardinalis.
• Ego Goffredus tituli Sanctae Praxedis presbyter cardinalis.
• Ego Bernardus S. Petri ad Vincula presbyter cardinalis tit. S. Eudoxiae.
• Ego Joannes tituli S. Priscae presbyter card.
• Ego Girardus tituli S. Marcelli presbyter cardinalis.
• Ego Gratianus SS. Cosmae et Damiani diaconus cardinalis.
• Ego Girardus S. Adriani diaconus cardinalis.
• Ego Gregorius S. Mariae in Aquino diaconus cardinalis.
• Ego Gregorius S. Georgii ad Velum Aureum diaconus [Col. 0051B] cardinalis.
• Ego Nicolaus S. Mariae in Cosmedin diaconus cardinalis.
• Ego Gregorius S. Angeli diaconus cardinalis.
• Ego Bobo Sancti Theodori diaconus cardinalis.
• Ego Cencius S. Luciae in Oukea diaconus cardinalis.
• Ego Hugo S. Eustachii diaconus cardinalis.

Datum Laterani, per manum Rainaldi domni papae notarii cancellarii . . . . . . . . . gentis [ forte Veronae degentis] III Nonas Maii, indictione II, Incarnationis Dominicae anno 1199, pontificatus vero domni Innocentii papae III anno secundo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis . . . . . abbati et conventui Sancti Germani de Pratis salutem et apostolicam benedictionem.

Cum a nobis petitur quod justum est et honestum, tam vigor aequitatis, quam ordo exigit rationis, ut id per sollicitudinem officii nostri ad debitum perducatur [Col. 0051D] effectum. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus inclinati, possessiones, quas nobilis mulier, Philippa nomine, monasterio vestro provida deliberatione concessit, sicut eas [Col. 0052A] juste ac pacifice possidetis, et in authentico facto exinde plenius continetur, vobis, et, per vos, Ecclesiae vestrae, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, Idibus Maii, pontificatus nostri anno secundo.

Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere assensum, et vota, quae a rationis tramite non discordant, effectu prosequente complere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, capellam de Grantreing ⁜ (33) , sicut juste ac pacifice possidetis, vobis et per vos Ecclesiae vestrae auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem [Col. 0052C] hoc attemptare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Laterani, Nonas Junii, pontificatus nostri anno secundo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto [Col. 0052D] filio, JOANNI, abbati Sanctae Genovefae Parisiensis, salutem et apostolicam benedictionem.

Illa specialis praerogativa dilectionis et gratiae, quam ad Ecclesiam tibi commissam, et personam [Col. 0053A] tuam habuimus, dum in minori eramus officio constituti, et incessanter habemus, nos admonet et hortatur, ut honori et commodis tuis sollicitius intendere debeamus, et ea facere, quae ipsius Ecclesiae tuamque pariter utilitatem respiciant et profectum. Cum igitur operis exhibitio probatio dilectionis existat, in signum gratiae, quam olim in nostris oculis invenisti, devotionem tuam ornamento mitrae, usuque ipsius, ad honorem Ecclesiae tuae, duximus personaliter decorandam; in proposito et voluntate gerentes, ut majora pro te in posterum, volente Domino, faciamus. Tu ergo, sicut vir providus et honestus, sic ea reverenter utaris ut nullus in te notari possit abusus.

Datum Laterani, quarto Idus Junii, pontificatus [Col. 0053B] nostri anno secundo.

Sigillum.

INNOCENTIUS, episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis decano et capitulo Sanctae Mariae et Sancti Theobaldi Metensis, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0053C] Sacrosancta Romana Ecclesia devotos et humiles filios ex assuetae pietatis officio propensius diligere consuevit, et, ne pravorum hominum molestiis agitentur, tanquam pia mater, suae protectionis munimine confovere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, Ecclesiam et personas vestras, cum omnibus bonis quae inpraesentiarum rationabiliter possidetis, aut in futurum justis modis, praestante Domino, poteritis adipisci, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus. Specialiter autem ecclesiam Sanctae Crucis, et capellam Sancti Ferrucii, cum omnibus pertinentiis suis, sicut eas juste ac pacifice possidetis, vobis, et per vos Ecclesiae vestrae, auctoritate apostolica confirmamus, et [Col. 0053D] praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum licitum sit hanc nostrae paginam protectionis et confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attemptare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Laterani, III Kalendas Augusti, pontificatus nostri anno secundo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0054A] filiis Leprosis S. Lazari Meldensis, salutem et apostolicam benedictionem.

. . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . Praebendam quam habetis in ecclesia Sancti Stephani Meldensis cum pertinentiis suis, sicut eam juste et rationabiliter possidetis. . . . auctoritate apostolica confirmamus, etc. . . .

Datum Laterani, XV Kalend. Septembris, pontificatus nostri anno secundo.

[Col. 0054B] INNOCENTIUS episcopus . . . . . universis Christi fidelibus in Saxonia, et Westphalia constitutis, salutem, etc.

Sicut ecclesiasticae lectionis censura compelli non patitur ad credendum invitos, sic sponte credentibus apostolica sedes, quae mater est omnium generalis, munimen suae protectionis indulget, et fideles ad defensionem eorum salubribus monitis exhortatur, ne si nuper conversis negatum fuerit defensionis auxilium, vel in primos revertantur errores, vel eos saltem poeniteat credidisse. Accepimus enim quod cum bonae memoriae M. episcopus Livoniensis fuisset provinciam Livoniensem ingressus in verbo Domini laxans praedicationis suae retia in capturam, [Col. 0054C] inter populos barbaros, qui honorem Deo debitum animalibus brutis, arboribus frondosis, aquis limpidis, virentibus herbis et spiritibus immundis impendunt, usque adeo, Domino concedente, profecit, ut multos a suis erroribus revocatos ad agnitionem perduceret veritatis, et sacris baptismatis unda renatos doctrinis salutaribus informaret. Verum inimicus homo, qui tanquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret, invidens conversioni eorum pariter et saluti, persecutionem paganorum adjacentium in eos iniquis suggestionibus excitavit, cupientium eos delere de terra et de partibus illis Christiani nominis memoriam abolere. Ne igitur nostrae negligentiae valeat imputari, si hi qui jam crediderunt retro cogantur abire, nec praesumant [Col. 0054D] aliqui fidem nostram recipere si hi qui jam receperunt a paganorum incursibus remanserint indefensi, universitatem vestram monemus et exhortamur attentius, in remissionem vobis peccaminum injungentes, quatenus nisi pagani circa Livoniensem Ecclesiam constituti cum christianis treugas inire voluerint, et initas observaverint, ad defensionem Christianorum qui sunt in partibus illis potenter et viriliter in nomine Dei exercituum assurgatis. Nos autem omnibus de partibus vestris qui sanctorum limina voverunt, praesentium auctoritate concedimus ut in voti commutatione emissi, ad defensionem Livoniensis ecclesiae ad partes illas pro reverentia nominis Christiani procedant. Omnes qui ad defendendam Livoniensem ecclesiam et Christianos [Col. 0055A] in illis partibus constitutos divino zelo succensi duxerint transeundum, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et eis apostolici patrocinii beneficium impertimur.

Datum Laterani, III Nonas Octobris.

Quanto nobilis et gloriosa Parisiensis Ecclesia pro sede regis Francorum existit famosior, et in amore et reverentia beati Petri et sanctae Romanae [Col. 0055B] Ecclesiae, venerabilis frater Odo episcope, manifestis argumentis exstas devotior, tanto propensius, in iis quae ad utriusque decus et emolumentum spectare noscuntur, optata suffragia impertimur. Ideoque, venerabilis frater in Christo Odo episcope, rationabilibus postulationibus tuis gratum praebentes assensum, quaecumque Parisiensis Ecclesia in praesenti juste et canonice possidet, aut in futurum concessione Pontificum, liberalitate regum, largitione principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, Deo propitio, poterit adipisci, tibi tuisque successoribus, et per vos Parisiensi Ecclesiae, ad exemplar praedecessorum nostrorum felicis memoriae, Innocentii, Lucii, Eugenii, Alexandri, Clementis et Coelestini, Romanorum pontificum, apostolici [Col. 0055C] muniminis privilegio communimus: in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.

Ecclesiam scilicet Sancti Marcelli; ecclesiam Sancti Clodoaldi, cum Villa et omnibus appenditiis suis; ecclesiam Sancti Germani Autissiodorensis; ecclesiam Sancti Eligii; ecclesiam quoque de Campellis, cum praebendis et tribus Parochiis, id est de Sancto Mederico, de Capella et de Kerris, eidem ecclesiae pertinentibus, salvo nimirum censu duorum solidorum monetae illius terrae, quae in partibus illis expenditur, Senonensi ecclesiae annualiter persolvendo, quae videlicet supradictae ecclesiae ad jus et proprietatem Parisiensis ecclesiae, et ipsius Episcopi pertinere noscuntur; jus etiam [Col. 0055D] Episcopale in subscriptis Abbatiis et earum Parochiis, seu Parochianis omnibus; videlicet, in abbatia Latiniacensi, in abbatia Fossatensi, in abbatia Sancti Maglorii, in abbatia Sancti Victoris, in abbatia Vallis Sanctae Mariae, in abbatia de Sarucia, in abbatia Heriyallis, in abbatia Hermeriarum, in abbatia Montis Estivi, in abbatia Sanctimonialium de Monte-Martyrum, in abbatia de Edera, in abbatia de Kala, in abbatia de Gif, in abbatia Canonicorum regularium de Livriaco, et in abbatia Vallis profundae, et in ecclesia insuper Argenteolii.

Paci quoque et tranquillitati Parisiensis ecclesiae providere volentes, exactionem et talliam, quam, [Col. 0056A] post obitum praedecessoris tui Stephani, bonae memoriae Parisiensis episcopi, inclytae recordationis Lodowicus, quondam rex Francorum, in terris ejusdem episcopatus fecit, de caetero fieri prohibemus, et ab aliquo exigi prohibemus, sed, sicut ab eodem rege praedecessori tuo, bonae memoriae Theobaldo, Parisiensi episcopo, ejusque successoribus in perpetuum, condonata est, et scripto firmata, per praesentis scripti paginam confirmamus. Praeterea, pactum et conventiones inter praedecessorem tuum Stephanum, quondam praedictae ecclesiae episcopum, et supradictum Lodowicum, regem Francorum bonae memoriae, factas de loco in suburbio Parisiensi sito, qui Campellus nominatur, tibi nihilominus confirmamus; ita videlicet, ut tertia [Col. 0056B] pars totius redditus fossalis illius terrae, sive in censu, sive in emptionibus, venditionibus, quaestibus, aut aliis quibuscunque modis inde processerit, tibi et successoribus tuis absque diminutione aliqua persolvatur, duae vero reliquae partes regali fisco reddentur. Quicunque vero fuerit praepositus regis super hoc, fidelitatem tibi tuisque suecessoribus faciat, et tuus regi et haeredibus suis, et unus sine alio de terra nihil suscipiat vel disponat. Statuimus etiam, ut si aliquis Parisiensis ecclesiae canonicus ad episcopatus fuerit honorem promotus, ipsius praebenda ad Parisiensem ecclesiam libere revertatur. Auctoritate quoque apostolica interdicimus, ut suppellectilem decedentis episcopi Parisiensis nullus omnino deripiat, sed ad opus ecclesiae [Col. 0056C] et successoris sui illibata permaneat, sicut a supradicto Lodowico, illustri quondam Francorum rege, concessum est, et scripto suo firmatum.

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat, te vel successores tuos super hac nostra confirmatione temere perturbare, vel possessiones ecclesiae Parisiensis auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva in omnibus sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica, saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam venire [Col. 0056D] temptaverit, secundo, tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei, et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi, aliena fiat, atque in extrem oexamine districtae ultioni subjaceat; cunctis autem eidem loco et Ecclesiae sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Datum Laterani, per manum Raynaldi, Acheruntini [Col. 0057A] archiepiscopi, cancellarii vicem agentis, III Idus Novembris, indictione secunda, Incarnationis Dominicae anno 1199, pontificatus vero Domini Innocentii papae III anno secundo.

Justis petentium desideriis dignum est talem praebere consensum, et vota, quae a rationis tramite non discordant, effectu prosequente complere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus annuentes, Ecclesiam beatae Mariae de Burgo Monachorum, cum omnibus pertinentiis suis, sicut ea juste et pacifice possidetis, vobis et ecclesiae vestrae auctoritate Apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei [Col. 0057C] ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attemptare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Laterani, III Kalendas Januarii, pontificatus nostri anno secundo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, diletis [Col. 0057D] filiis magistro [et] fratribus Jerosolymitani hospitalis, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum ad universos viros ecclesiasticos aciem nostrae considerationis extendere debeamus, dilectis filiis nostris Remensis Ecclesiae canonicis tanto specialius volumus et debemus adesse, quanto devotius clericalem honestatem observant, et tuentur liberius ecclesiasticam libertatem. Ex parte siquidem Remensis Ecclesiae propositum noveritis coram nobis, quod cum terras nobilium virorum N. de Ruminiaco et R. de Roseto subjicit interdicto, vos [Col. 0058A] apostolicae sedis indulgentiis abutentes, in eis praesumitis divina officia celebrare, et interdictis impenditis ecclesiastica sacramenta. Quia vero sicut vestris vos nolumus privilegiis defraudari, sic Ecclesiae Remensis quae magnum locum obtinet in ecclesia Gallicana, et aliarum per vos laedi nolumus rationem, discretioni vestrae mandamus et districte praecipimus, quatenus in terris praedictis et in aliis quandiu subjectae fuerint interdicto, nihil amplius praesumatis quam quod vobis est privilegiis vel indulgentiis Ecclesiae Remensis concessum.

Datum Laterani, XII Kalendas Februarii, pontificatus nostri anno tertio.

Quanto charissimum in Christo filium nostrum, Philippum, regem Francorum illustrem, etc. Exstat inter-Regesta Innocentii. Vide Patr. tom. CCXIV, col. 1014.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, capitulo Lingonensi, salutem et apostolicam [Col. 0058C] benedictionem.

Cum venerabilis frater noster, quondam episcopus vester ⁜ (37) , episcopatum ipsum in manibus nostris resignavit, et nos ei pro sustentatione sua de quibusdam ipsius Ecclesiae possessionibus fecerimus provideri; sic ejusdem Ecclesiae volumus praecavere jacturis, quod super his, quae ad provisionem et mandatum nostrum facta esse noscuntur, sustinere nequeat futuris temporibus laesionem. Inde est quod, volentes vobis et Ecclesiae vestrae providere sollicitudine diligenti, auctoritate praesentium districtius inhibemus, ne praedictus episcopus de omnibus illis, quae pro sustentatione sua sibi a nobis fuerunt assignata, infeodare aliqua, seu alienare, vel alio modo [Col. 0058D] distrahere, aut sub tributo ponere alicujus, qualibet temeritate praesumat. Quod si forte facere contra prohibitionem nostram tentaverit, factum ejus irritum decernimus et inane.

Datum Laterani, II Idus Martii, pontificatus nostri anno III.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, R. abbati, et conventui sancti Michaelis, salutem et apostolicam benedictionem.

Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere consensum, et vota quae a rationis tramite non discordant effectu prosequente complere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, villam de Condeio, cum ecclesia, et decimis, et altari, quae ex dono Petri, et Odonis bonae memoriae, quondam episcoporum Tullensium possidetis; et [Col. 0059B] hospitale Sancti Dionysii in Barro, cum ecclesia et appenditiis suis; similiter alodium de Gemelli curte et de Troium, quod a duobus fratribus, Pontio, et Hugone, militibus, laude et assensu haeredum suorum coemistis; et quindecim libras, Pruviniensis monetae, quas Henricus comes quondam Barrensis, vobis concessit in villa Barro annuatim percipiendas, et ea quae inpraesentiarum juste et canonice possidetis, aut in futurum justis modis, Domino largiente, poteritis adipisci, sub protectione beati Petri et nostra suscipimus, et praesentis scripti testimonio seu patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae protectionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem [Col. 0059C] omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, VII Kalendas Aprilis, pontificatus nostri anno tertio.

Je, soussigné, Sous-Prieur de l'Abbaye de S. Airy de Verdun, certifie que j'ai fait la présente copie sur l'original même, et qu'elle lui est entièrement conforme. Fait en l'Abbaye de Saint-Michel, de Saint-Mihiel, le 10 avril 1788. Signé D. Michel COLLOZ.

L'original est écrit sur un parchemin qui a huit pouces cinq lignes de largeur, sur six pouces une ligne de hauteur, non compris le replis, qui porte onze lignes; il est muni d'un sceau de plomb ordinaire, attaché et suspendu par un lac de soie jaune et verte.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri THEUMONI ⁜ (38*) episcopo, et dilectis filiis capitulo Babenbergensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum secundum evangelicam veritatem, nemo, etc.

[Col. 0060A] Inter quos beatae memoriae Cunegundis, Romanorum imperatrix Augusta, quae degens olim in mundo magnis meritis praepollebat, nunc vivens in coelo multis coruscat miraculis, ut ejus sanctitas certis indiciis comprobetur, etc.

Sane cum ad audientiam bonae memoriae Coelestini papae, praedecessoris mei, merita et miracula praefatae imperatricis, vobis referentibus, pervenissent, ut ipse de illis notitiam conciperet certiorem, inquisitionem eorum venerabilibus fratribus nostris Augustensi et Eistetensi et bonae memoriae Wirtzburgensi episcopis, et dilectis filiis Eboracensi, Lancheimensi, et Hailsbrunensi ⁜ (39) abbatibus per apostolica scripta commisit: post cujus obitum usque adeo manifestari coeperunt et multiplicari miracula, [Col. 0060B] etc., ipsam beatam virginem Cunegundem catalago sanctorum ascripsimus, ejusque memoriam inter sanctos decrevimus celebrandam. Quapropter, etc.

Datum Laterani III Nonas Aprilis, pontificatus nostri anno tertio.

[Col. 0060C] INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis plebanis, et universo clero Castellanensis episcopatus, salutem et apostolicam benedictionem.

Ad conquisitionem venerabilis fratris nostri patriarchae Graden., qui se querebatur in hoc a vestro episcopo praegravari, quod contra consuetudinem antiquam, quam etiam ipse hactenus observaverat, nomen patriarchae nolebat in benedictione cerei nomini ducis praeferre, sibi recolimus apostolicas litteras destinasse, ut matris suae Gradensis Ecclesiae, aliorumque coepiscoporum suorum vestigiis inhaerendo, ipsi patriarchae honorem debitum non negaret. Quocirca universitati vestrae per apostolica scripta [Col. 0060D] praecipiendo mandamus, quatenus vos ipsi quemadmodum consuevistis hactenus, et in aliis Gradensis patriarchatus Ecclesiis observatur, patriarchae nomen pronuntietis antiquo more, ne hominem videamini Deo praeferre, cujus idem patriarcha minister existit: attentius provisuri, ut super his, quae praemisimus, non referatis ulterius quaestionem, alioquin quantumcunque praefato duci, prout cum Deo possumus, deferre velimus, quem sincera diligimus in Domino charitate, quam grave sit superiorum [Col. 0061A] nolle obedire praeceptis, sequentia vos docerent.

Datum Laterani, XI Kalendas Maii pontif. nostri anno III.

Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere consensum, et vota, quae a rationis tramite non discordant, effectu prosequente complere. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus gratum impertientes assensum, omnes ecclesias, cum libertatibus, justitiis [Col. 0061B] et pertinentiis earum, redditus, terras, obventiones et jura quae Dervense monasterium, concessione Pontificum aliorumque largitione fidelium, in Trecensi dioecesi est adeptum, sicut ea omnia juste possidet et quiete, et in bonae memoriae Manassae ⁜ (41) , Trecensis episcopi, authentico confecto exinde continentur ⁜ (42) , vobis, et per vos eidem monasterio, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus.

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attemptare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, [Col. 0061C] apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, VI Kalendas Maii, pontificatus nostri anno tertio.

Cum a nobis petitur quod justum est et honestum, tam vigor aequitatis quam ordo exigit rationis, ut id pro sollicitudine officii nostri ad debitum perducatur effectum. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis precibus inclinati, omnes Ecclesias cum libertatibus, justitiis et pertinentiis earum, redditus, [Col. 0061D] terras, obventiones, et jura quae Dervense monasterium, concessione pontificum, aliorumque largitione fidelium, in Catalaunensi dioecesi est adeptum, [Col. 0062A] ecclesiam etiam de Gigneio eidem monasterio vestro pietatis intuitu elargitam, sicut ea omnia juste possidet et quiete, et in Catalaunensium episcoporum, et venerabilis fratris nostri, Remensis archiepiscopi, Sanctae Sabinae cardinalis ⁜ (43) , authenticis attentius confectis exinde continetur, vobis, et per vos eidem monasterio vestro, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attemptare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, VI Kalendas Maii, pontificatus [Col. 0062B] nostri anno tertio.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus, archiepiscopis, episcopis, [Col. 0062C] et dilectis filiis, abbatibus, prioribus, archidiaconis, decanis, presbyteris, et aliis Ecclesiarum praelatis, ad quos litterae istae pervenerint, salutem et apostolicam benedictionem. Audivimus, et audientes mirati sumus, quod, cum dilectis filiis nostris, . . . . . . abbati ⁜ (44) , et conventui Fusniacensi, sicut et omnibus Cisterciensis ordinis fratribus, a patribus et praedecessoribus nostris concessum sit, et a nobis ipsis postmodum indultum et confirmatum, ut de laboribus, quos propriis manibus aut sumptibus excolunt, nemini decimas solvere teneantur, quidam ab eis nihilominus, contra indulgentiam apostolicae sedis, decimas exigere et extorquere praesumunt, et, prava ac sinistra interpretatione pervertentes apostolicorum privilegiorum capitulum, asserunt [Col. 0062D] de novalibus debere intelligi, ubi de laboribus noscitur esse inscriptum. Quoniam igitur manifestum est omnibus qui recte sapiunt, interpretationem [Col. 0063A] hujusmodi perversam esse et intellectui sano contrariam, cum, secundum capitulum illud, a solutione decimarum, tam de terris illis quas deduxerunt vel deducunt ad cultum, quam de terris etiam cultis quas propriis manibus vel sumptibus excolunt, liberi sint penitus et immunes, ne ullus contra eos materiam habeat malignandi, vel quomodolibet ipsos contra justitiam molestandi, vobis per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus omnibus parochianis vestris auctoritate apostolica prohibere curetis, ne a memoratis fratribus de laboribus, vel de aliis terris quas propriis manibus vel sumptibus excolunt, seu de nutrimentis animalium, ullatenus decimas praesumant exigere, vel quomodolibet extorquere. Nam, si de [Col. 0063B] novalibus tantum vellemus intelligi, ubi ponimus de laboribus, de novalibus poneremus, sicut in privilegiis quorumdam aliorum apponimus. Quia vero non est conveniens vel honestum, ut contra instituta Sedis apostolicae veniatur, quae obtinere debent inviolabilem firmitatem, mandamus vobis firmiterque praecipimus, ut, si qui canonici, clerici, monachi vel laici, contra privilegia sedis apostolicae, praedictos fratres decimarum exactione gravaverint, laicos excommunicationis sententia percellatis, canonicos, et clericos, sive monachos, contradictione, dilatione, et appellatione cessante, ab officio suspendatis, et tam excommunicationis quam suspensionis sententiam faciatis, usque ad dignam satisfactionem, inviolabiliter observari. Ad haec [Col. 0063C] praesentium vobis auctoritate praecipiendo mandamus, quatenus, si quis in praedictos fratres manus violentas injecerit, eum, accensis candelis publice excommunicatum denuntietis, et faciatis ab omnibus excommunicatum cautius evitari, donec congrue satisfaciat praedictis fratribus, et cum litteris dioecesani episcopi, rei veritatem continentitibus, apostolico se conspectui repraesentet.

Datum Laterani, VII Kalendas Junii, pontificatus nostri anno tertio.

Je, soussigné, délégué de Monseigneur le Gardedes-Sceaux, pour la recherche et transcription des monuments historiques de la Tiérache, et partie du Laonnois, certifie la présente copie conforme à l'original. Ce 18 avril 1788. Signé D. R. N. JEANNIN, Religieux de S. Michel.

INNOCENTIUS episcopus servus servorum Dei, dilectis filiis conventui Sancti Dionysii, salutem et apostolicam benedictionem.

A nobis fuit ex parte vestri monasterii postulatum, ut vobis nunc interdictum impositum in terram clarissimi in Christo filii nostri Philippi illustris regis Francorum devote ac humiliter observantibus, [Col. 0064A] cum satis periculosum videatur in tanta congregatione a divinorum penitus celebratione cessare, daremus vobis licentiam supressa voce, januis clausis, divina officia celebrandi. Nos igitur vestris in hac parte petitionibus, de solita benignitate sedis apostolicae annuentes ut in monasterio vestro duo vel tres vestrum simul Horas Canonicas legere valeatis, potius quam cantare divina officia, januis clausis, interdictis exclusis, et voce ita demissa quod exterius non possitis audiri devotioni vestrae auctoritate praesentium indulgemus. Nulli ergo omnino hominum liceat, etc.

Datum Laterani, decimo Kalend. Julii, pontificatus nostri anno tertio.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, conventui Sancti Germani de Patris, salutem et apostolicam benedictionem.

A nobis fuit ex parte monasterii vestri postulatum, ut vobis, nunc interdictum impositum in terram charissimi in Christo filii nostri, Ph. illustris regis Francorum, devote ac humiliter observantibus, [Col. 0064C] cum satis periculosum videatur in tanta congregatione a divinorum penitus celebratione cessare, daremus vobis licentiam, suppressa voce, januis clausis, divina officia celebrandi. Nos igitur, vestris in hac parte petitionibus, de solita benignitate sedis apostolicae, annuentes, ut in monasterio vestro duo vel tres vestrum simul horas canonicas legere valeatis, potius, quam cantare divina officia, januis clausis, interdictis exclusis, et voce ita demissa, quod exterius non possitis audiri, devotioni vestrae auctoritate praesentium indulgemus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc nostrae concessionis paginam infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attemptare praesumpserit, [Col. 0064D] indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, X Kalendas Julii, pontificatus nostri anno tertio.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus archiepiscopis et episcopis per regnum Angliae constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.

Vestra meretur devotio ut vos apostolica sedes [Col. 0065A] opportuno favore muniat, et gratiae privilegio efferat speciali: hinc est quod nos vestris supplicationibus inclinati, volentes jura vestra illaesa servari, universitati vestrae, ut beneficia ecclesiastica ad collationem vestram spectantia, cum ea vacare contigerit, conferre personis idoneis, quae velint et possint in eis utiliter deservire, absque cujuslibet contradictionis obstaculo, libere prout ad vos pertinet, valeatis, auctoritate praesentium indulgemus.

Nulli ergo hominum fas sit hanc nostrae concessionis paginam infringere, aut ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

[Col. 0065B] Datum Laterani, III Non. Augusti, pontificatus nostri anno tertio.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectae in Christo filiae, nobili mulieri, GELAE, salutem et apostolicam benedictionem.

Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere consensum, et vota, quae a rationis tramite non discordant, effectu prosequente complere. [Col. 0065C] Eapropter, dilecta in Christo filia, tuis justis postulationibus annuentes, capellam, quam in honore beati Petri, de assensu venerabilis fratris nostri, episcopi Tornacensis ⁜ (47) , in cujus, dioecesi sita est, propriis expensis de novo fundasti, in qua proposuisti, relicto mundanae vanitatis errore, sub religionis habitu Domino famulari, cum omnibus bonis quae inpraesentiarum eadem capella rationabiliter possidet, aut in futurum justis modis, Deo propitio, poterit adipisci, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus. Nulli ergo omnino hominum licitum sit hanc nostrae paginam protectionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attemptare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli, apostolorum [Col. 0065D] ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, II Nonas Augusti, pontificatus nostri anno tertio.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis decano et capitulo Remensi, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0066A] Licet frigescente charitate quorumdam, et diei superexcrescente malitia pene penitus universi paulatim, ac successive ab illorum perfectione ceciderint, quibus cor unum et anima una fuisse legitur in Ecclesia primitiva, et fragilitas nostri temporis tantae charitatis non admittat ardorem, et si non in omnibus peccatorum nostrorum sarcinis praegravati velimus, aut valeamus tantae perfectionis propositum imitari, debemus saltem a remotis, et in quibus possumus illorum quasi adorare vestigia, et vel illud in humilitate servare, quod ab eis ad nos est per praedecessorum nostrorum inviolabilem observantiam successione quasi haereditaria derivatum. Sicut enim terminos a nostris Patribus constitutos transgredi scriptura prohibente vetamur, sic praecipuum [Col. 0066B] eorum in sacrae religionis amore, ac forma ecclesiasticae honestatis, quantum possumus, tenemur sequi propositum, et laudabiles consuetudines, et traditiones eorum reverenter et inviolabiliter custodire; ne si aliter, quod absit! egerimus, degenerasse videamur a Patribus nostris, et non in voto eis, et desiderio bono, sed loco solummodo successisse. Id autem etsi sit generaliter omnibus, et singulariter universis, subtiliter ac sollicite providendum, illi tamen qui majorem in Ecclesia Dei locum obtinent, et quorum mores et actus sumuntur ab aliis in exemplum, tanto id debent accuratiori diligentia et subtiliori meditatione pensare, quanto turpius esset super candelabro, quam sub modio fumigare lucernam, et nequam oculus deformius, [Col. 0066C] quam membrum aliquod latitans, et deformaret corpus, et redderet tenebrosum. Sane cum inter universas fere mundi provincias, tam dote scientiae, quam virtutum odore, gravitate morum polleat provincia Gallicana, et in ea Remensis Ecclesia metropolitica fulgeat dignitate, tanto decet nos ampliorem servare tam verbis quam operibus honestatem, quanto locus sublimior minus tutum inhonestati vestrae latibulum exhiberet, et vos a praedecessorum vestrorum proposito turpius caderetis, cum naevus manifestior sit in corpore nitido, et homo in facie deformius mutiletur.

Accepimus autem quod in eadem Ecclesia haec fuit antiquitus consuetudo servata, quod universis [Col. 0066D] canonicis et unum erat refectorium, et mensa communis, in quo, etsi non omnes diebus singulis, omnibus tamen diebus canonici eorum aliqui comedebant, omnes pariter usque adeo pietatis operibus insistentes, et pauperibus, et infirmis hospitalitatis impendentes affectum, ut non solum eis per alienos necessaria ministrarent, sed decanus, et canonici certis temporibus ad hospitale quoddam huic operi deputatum personaliter accedentes lotis, et extersis pauperum tum manibus, tum pedibus osculatis etiam in humilitatis exemplum, propinarent [Col. 0067A] singulis sumptus suos, et ad Ecclesiam postmodum cum processione redirent. Dicitur etiam quod in coercendis, et puniendis excessibus tantus rigor servabatur, ut si falso etiam alicujus levitatis aliquis argueretur canonicus, non prius se praesumeret excusare, quam flexis coram decano et capitulo genibus, et terra deosculata, veniam humiliter postulasset. Licet autem adhuc in eadem Ecclesia satis honeste praedicta serventur, in frequentatione tamen mensae communis vos exhibetis non modicum negligentes, cum nec omnibus e vobis, nec omnibus diebus, sed certis aliquibus in communi refectorio ministretur; factumque sit per negligentiam vestram interpolatum, quod esse continuum praedecessorum vestrorum temporibus consueverat. [Col. 0067B] Gratum igitur, et acceptum habentes quod apostolatui nostro de vobis generaliter est relatum, discretionem vestram monemus, et exhortamur in Domino, et per apostolica vobis scripta praecipiendo mandamus, quatenus piis operibus insistentes praedecessorum vestrorum adhaereatis vestigiis, mensam communem sicut olim assidue frequentantes, solliciti super exhibendo pauperibus hospitalitatis obsequio, et ferventes in excessibus corrigendis

Tu quoque, fili decane, sic in delinquentes rigorem exerceas ecclesiasticae disciplinae, ne aliorum excessus, si remanserit incorrectus, tuae negligentiae rationabiliter imputetur, et si neglexeris perturbare perversos, quos cohibere potes, et debes ex [Col. 0067C] collato tibi officio decanatus, convincaris eos in sua perversitate fovere. Noveritis autem quod dilectum filium Ja . . . . et canonicum vestrum, quem nobis per litteras vestras commendare curastis, benigne recepimus, qui laudabiliter et honeste apud sedem apostolicam commoratur.

Datum Laterani, VII Idus Decem., pontificatus nostri anno III.

Ad religionis observantiam, quam estis sponte professi, tota debetis intentione satagere, sicque ad augmentationem ipsius animo intendere diligenti, quod de virtute videamini proficere in virtutem, et gratum exhibere Deo jugiter famulatum. Cum igitur ad corroborationem et conservationem ordinis Arroasiensis deliberatione provida sit statutum, ut [Col. 0068C] ad annuum capitulum ejusdem loci fratres debeant convenire ⁜ (49) , devotionem vestram rogamus et hortamur in Domino, per apostolica scripta mandantes, quatenus unus saltem vestrum, vel duo, in festo beati Matthaei, apostoli et evangelistae, ad capitulum apud Arroasiam accedere non postponant, ut confratribus suis qui praesentes non fuerint generalis capituli statuta referant, et alia quae pertinent ad augmentationem ordinis in Domino exsequantur.

Datum Laterani, V Idus Decembris, pontificatus nostri anno tertio

Dominus papa consulit, ut utramque causam praetendat, scilicet causam affinitatis et maleficii. Unde si in causa affinitatis regina testes producere noluerit, domino papae placebit. Sed si voluerit producere testes, non poterit ei denegare. Nec propter hoc timeat dominus rex, quia illos testes faciet papa recipi per suum procuratorem. Nec causetur [Col. 0069A] rex moram, quia modo major mora est propter timorem. In causa maleficii sic parcit dominus papa domino regi, quia si rex in animam suam jurare fecerit quod reginam cognoscere tentavit et non cognovit, et ob aliam causam eam principaliter exosam non habet, credetur regi, si regina non juret se fuisse cognitam, et quod non juret dominus papa credit eam de facili posse induci. Unde si rex timet quod contra eum feratur sententia de praedictis, poterit differri ne feratur sententia. Et tunc rex erit in eo puncto in quo modo est. Unum quid est in quo dominus papa non posset parcere domino regi, quin tentaret iterum eam cognoscere, quia hujusmodi maleficia per orationes abolentur.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis priori et canonicis Sanctae Trinitatis Londoniensis, salutem et apostolicam benedictionem.

Annuere consuevit sedes apostolica piis votis et honestis petentium precibus favorem benevolum impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris precibus annuentes, ecclesiam vestram cum omnibus bonis tam ecclesiasticis quam mundanis, quae inpraesentiarum rationabiliter possidet, aut in futurum [Col. 0069C] concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, vel aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus.

Specialiter autem, de Lesnes, de Braching, de Toreham, de Welcumstrove, de Bromfeld et Alfiswic, de Nutele, sancti Botulfi extra portam quae Alegate vocatur, Omnium Sanctorum super muros civitatis Londoniensis, Sancti Michaelis in via quae vocatur Alegate, et Bixle ecclesias cum omnibus earum pertinentiis, sicut eas juste ac pacifice possidet, vobis et per vos ecclesiae vestrae, auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus.

Auctoritate praesentium inhibentes ne quis in vos [Col. 0069D] vel vicarios vestros, sine manifesta et rationabili causa excommunicationis audeat sententiam promulgare. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce divina officia celebrare.

Decernimus ut nulli hominum fas sit hanc paginam nostrae confirmationis, protectionis et inhibitionis infringere aut ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Laterani, II Idus Januarii, pontificatus nostri anno III.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis THADAEO abbati in monasterio de Ferraria, ejusque fratribus tam praesentibus, quam futuris Regularem vitam professis in perpetuum.

Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeritatis incursus, aut eos a proposito revocet, aut robur [Col. 0070B] (quod absit!) sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justris postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium Sanctae Dei Genitricis, et Virginis Mariae, in quo divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus. In praesens siquidem statuentes, ut ordo monasticus, qui secundum Deum et Regulam B. Benedicti, et institutionem Cisterciensium fratrum in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis, ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste, et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, [Col. 0070C] vel principium, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis, vestrisque successoribus, et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.

Locum ipsum, in quo praefatum monasterium situm est cum omnibus suis pertinentiis in territorio Vagrani startias de perticella de Corneliano, et de Palmento; et quidquid ibidem rationabiliter possidetis. In territorio Theani startias de Fraxo et Pedis Montis et quidquid aliud ibidem habetis. In Alifia terram, quam habetis in cambio a notario Benedicto, et Molendinum, quod habetis in eadem terra in territorio castri Sancti Angeli de Rave Canina [Col. 0070D] limitatam, quae dicitur Perdita, et terram quae dicitur Gironis, quam dedit vobis Robertus de Fossaceca Miles et quidquid aliud ibidem habetis. Possessiones cum Jure Molendini, quas dedit vobis Joannes de Miminiano in Alifia et quaecunque alia ibi rationabiliter possidetis. In civitate Suessae integrum tenimentum possessionum, quas dedit vobis Tallacauzzus dominus Cajani, Oliveta, domum, et partem moliturae Olivarum omnium montanorum castri Miniani cum libertate molendi in eis olivas vestras, et si qua alia ibidem habetis juste. In territorio Calvi, et Silavimatam, quam habetis juxta flumen Vulturni in loco, qui dicitur S. Stephanus, et terras, quas habetis juxta flumina in gen. et Appia in loco qui dicitur Startia de Silice. In Capud [Col. 0071A] domos, et possessiones, quas dedit vobis Joannes de Ricc. Joannes Concarrus, Marcus de Raino, Sibilia uxorque Joannis fratris, Petrus de Alifia, et judex Alexander. In Telesia, et in V . . . Tenimenta, quae vobis contulit comes de Caserta, quorum alterum fuit Joannis Bassi, alterum Joannis Forte. In Isernia Molendinum, quod dedit vobis Rogerius comes de Molisio, medietatem duorum Molendinorum, quam vobis ibidem contulit Petrus de Bruto cum vinea in loco, qui dicitur. . In monte Rodon, quod dedit vobis Landulphus de sino in . . . Terram, quam vobis contulit Matthia uxor quondam Roberti Licinii, et Molendinum cum folla, quod habetis ibidem. Terras cum Molendino et olivis, quas habetis in Pantanis Indracon. Terras, quas dedit vobis Enricus [Col. 0071B] de Montefusculo in Albiniano, terram, quam contulit vobis Maria de Albiniano, et tenimenta, quae dedit vobis ibidem Benedictus Calatia. Libertates insuper, quas habetis per regnum de Plateatrio, Passaggio, et Herbatico. Sane laborum vestrorum, quos propriis manibus, aut sumptibus colitis tam de terris cultis, quam incultis, sive de hortis et virgultis, et piscationibus vestris vel de nutrimentis animalium vestrorum nullus a vobis decimas exigere, vel extorquere praesumat. Liceat quoque vobis clericos, vel laicos et absolutos e saeculo fugientes ad conversionem recipere et eos absque contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum post factam in monasterio [Col. 0071C] vestro professionem fas sit absque abbatis sui licentia de eodem loco discedere; discedentem vero absque communium litterarum vestrarum cautione nullus audeat retinere. Quod si quis forte retinere praesumpserit, licitum vobis sit in ipsos monachos, vel conversos regularem sententiam promulgare. Illud districtius inhibentes, ne terras, seu quodlibet beneficium Ecclesiae vestrae collatum liceat alicui personaliter dari, sive alio modo alienari absque consensu totius capituli, vel majoris, aut sanioris partis ipsius. Si quae vero donationes, aut alienationes aliter quam dictum est, factae fuerint, eas irritas esse censemus. Ad haec etiam prohibemus ne aliquis monachus, sive conversus sub professione vestrae domus constrictus, sive consensu et [Col. 0071D] licentia abbatis, et majoris partis capituli vestri pro aliquo fidejubeat, vel ab aliquo pecuniam mutuo accipiat, ultra pretium capituli vestri providentia constitutum, nisi propter manifestam domus vestrae utilitatem. Quod si facere praesumpserit, non teneatur conventus pro his aliquatenus respondere: licitum praeterea sit vobis in causis propriis, sive civilem, sive criminalem contineat quaestionem, fratrum vestrorum testimoniis uti, ne per defectum testium jus vestrum in aliquo valeat deperire.

Insuper auctoritate apostolica inhibemus, ne ullus episcopus, vel qualibet alia persona ad synodos, vel conventus forenses vos ire, vel judicio saeculari de vestra propria substantia, vel possessionibus [Col. 0072A] vestris subjacere compellat, nec domos vestras causa ordines celebrandi, causas tractandi, vel conventus aliquos publicos convocandi venire praesumat, nec regularem electionem abbatis vestri impediat, aut de instituendo, vel removendo eo qui pro tempore fuerit contra statuta Cisterciensis ordinis se aliquatenus intromittat. Si vero episcopus, in cujus parochia domus vestra fundata est cum humilitate et benedictione qua convenit, requisitus substitutum abbatem benedicere, et alia quae ad officium episcopale pertinent vobis conferre renuerit, licitum sit eidem abbati, si tamen sacerdos fuerit, proprios novitios benedicere, et alia quae ad officium suum pertinent exercere, et vobis omnia ab alio episcopo percipere, quae a vestro [Col. 0072B] fuerint indebite denegata, illud adjicientes, ut in recipiendis professionibus, quae a benedictis, vel benedicendis abbatibus exhibentur, ea sint episcopi forma, et expressione contenti, quae ab origine ordinis noscitur instituta, ut scilicet abbates ipsi salvo ordine suo profiteri debeant, et contra statuta ordinis sui nullam professionem facere compellantur; pro consecrationibus vero altarium, vel ecclesiarum, sive pro oleo sancto, vel quolibet ecclesiastico sacramento nullus a vobis sub obtentu consuetudinis, vel alio modo quidquam audeat extorquere; sed haec omnia gratis vobis episcopus dioecesanus impendat. Alioquin liceat vobis quemcunque malueritis catholicum adire antistitem gratiam et communionem apostolicae sedis habentem, [Col. 0072C] qui nostra fretus auctoritate vobis quod postulatur impendat. Quod si sedes dioecesani episcopi vacaverit, interim omnia ecclesiastica sacramenta a vicinis episcopis accipere libere, et absque contradictione possitis, sic tamen ut ex hoc in posterum propriis episcopis nullum praejudicium generetur. Quia vero interdum propriorum episcoporum copiam non habetis, si quem episcopum Romanae sedis, ut diximus, communionem habentem, et de quo plenam notitiam habeatis per vos transire contigerit, ab eo . . . . . consecrationem altarium, ordinationes monachorum auctoritate apostolicae sedis recipere valeatis. Porro si episcopi, vel alii ecclesiarum rectores in monasteria vestra, vel personas [Col. 0072D] inibi constitutas, suspensionis, excommunicationis, vel interdicti sententiam promulgaverint, sive etiam in mercenarios vestros pro eo quod decimas non solvitis, sive aliqua occasione eorum, quae ab apostolica benignitate vobis indulta sunt, seu benefactores vestros, pro eo quod aliqua vobis beneficia, vel obsequia ex charitate praestiterint, vel ad laborandum adjuverint in illis diebus, in quibus vos laboratis, et alii feriantur, eamdem sententiam protulerint, ipsam tanquam contra sedis apostolieae indulta prolatam duximus irritandam, nec litterae illae firmitatem habeant, quas tacito nomine Cisterciensis ordinis, et contra tenorem apostolicorum privilegiorum constiterit impetrari. Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna in posterum sollicitudine [Col. 0073A] providere volentes, auctoritate apostolica prohibemus, ut infra clausuras locorum, seu grangiarum vestrarum nullus rapinam, seu furtum facere, ignem apponere, sanguinem fundere, hominem temere capere, vel interficere, seu violentiam audeat exercere. Praeterea omnes libertates, et immunitates a praedecessoribus nostris Romanis pontificibus ordini vestro concessis, nec non et libertates, et exemptiones saecularium exactionum a regibus et principibus, vel aliis fidelibus rationabiliter vobis indultas, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti privilegio communimus.

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, [Col. 0073B] seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione ac gubernatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis, honorisque dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat. atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis [Col. 0073C] autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

FAC MECUM DOMINE SIGNUM IN BONUM.

S. Petrus S. Paulus.

• Ego Innocentius catholicae Ecclesiae episcopus.
• Ego Octavianus Ostien. et Vellitren. episcopus.
• Ego Joannes Albanen. episc.
• Ego Gulielmus Remen. archiepisc. S. Sabinae presb. card.
• Ego Petrus tit. Sanctae Caeciliae presbyter cardinalis.
• Ego Jordanus S. Pudentianae tit. Pastoris presb. card.
• [Col. 0073D] Ego Guido S. Mariae Trans Tib. tit. Calixti presb. card.
• Ego Ugo presb. card. S. Martini tit. Equitii.
• Ego Centius tit. S. Laurentii in Lucina presb. card.
• Ego Goffridus tit. S. Praxedis presbyter cardinalis.
• Ego Joannes tit. Sanctae Priscae presbyter cardinalis.
• Ego Cincius presb. card. D. Jo. et Pauli tit. S. Pammachii.
• Ego Petrus tit. Sancti Marcelli presbyt. cardinalis.
• [Col. 0074A] Ego Benedictus tit. S. Susannae presbyter cardinalis.
• Ego Gratianus SS. Cosmae et Damiani diaconus cardinalis.
• Ego Petrus Berrii S. Adriani diaconus cardinalis.
• Ego Gregorius S. Mariae in Porticu diaconus cardinalis.
• Ego Gregorius S. Georgii ad Velum aureum diac. card.
• Ego Gregorius Sancti Angeli diaconus card.
• Ego Ugo S. Eustachii diac. card.
• Ego Matthaeus Sancti Theodori diaconus cardinalis.
• Ego Joannes S. Mariae in Cosmedin diac. cardinalis.

[Col. 0074B] Datum Anagniae, per manum Blasii, S. R. E. subdiaconi et notarii, X Kal. Januar., indict. V; Incarn. Domini anno 1201, pontificatus vero Innocentii papae III an. IV.

INNOCENTIUS episcopus, etc. . . . . . . , concessiones quas vobis fecit venerabilis . . . . . W. Remensis archiepiscopus super viginti modiis vini et viginti [Col. 0074C] libris cerae in quibus ecclesia vestra singulis annis tenebatur eidem; piscaturam in Vidula juxta villam de Courmosteriolo, vobis ab ipso concessam, relaxationem etiam violentiae quam piscatores in aqua de Folipene vobis assidue inferebant . . . . . et omnia sicut in ejusdem archiepiscopi et charissimi . . . . . Philippi regis . . . . . authenticis continetur . . . . . vobis confirmamus . . . . . etc.

Datum Anagniae, tertio Idus Februarii, pontificatus nostri anno quarto.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri, Argentinensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Certo jampridem experimento didicimus, quod, etsi nobili viro, Philippo, duci Sueviae, quadam quasi necessitate coactus, favere forsan videaris, charissimo tamen in Christo filio nostro, illustri regi Ottoni, in Romanorum imperatorem electo, et a nobis opportuno tempore, dante Domino, coronando, [Col. 0075A] interius mente faves, utpote cui te adhaesisse ab initio, et fidelitatis juramentum intelleximus praestitisse. Quia vero, necessitate cessante, cessare debet pariter quod urgebat, fraternitati tuae per apostolica scripta nostra praecipiendo mandamus, quatenus, cum nos, quia duobus ad imperium obtinendum favere non possumus, nec est tam persona in imperio, quam imperio in persona providendum, quia etiam ad hoc dignior reputatur, qui magis idoneus reperitur, personam praedicti ducis, quoad imperium, praesertim hoc tempore, obtinendum, penitus, propter impedimenta patentia, quae per litteras generales exprimimus, reprobemus, et praedictum Ottonem recipiamus in regem, nonobstante juramento, si quod eidem duci ratione regni [Col. 0075B] forsitan praestitisti, cum nos illud, eo reprobato, decrevimus non servandum, eidem regi publice non differas adhaerere, ac fovere potenter et viriliter partem ejus: alioquin, cum ei, sicut praediximus, fidelitatis praestiteris juramentum, si, quod non credimus, imo de quo nec etiam dubitamus, de caetero proprii fieres juramenti transgressor, in te procedere durius cogemur.

Datum Laterani, Kalendas Martii, pontificatus nostri anno IV.

PETRUS, Dei gratia Senonensis archiepiscopus, omnibus ad quos litterae praesentes pervenerint, in Domino salutem. Ad posterorum notitiam volumus pervenire nos recepisse papae litteras in hunc modum:

«INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Senonensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

«Constitutus in praesentia nostra venerabilis noster Meldensis episcopus, coram nobis exponere procuravit, quod de cancellaria Meldensis Ecclesiae, quam magistro Clarembaldo viro litterato, sicut dicebatur, et honesto concessit, ad honorem Dei [Col. 0075D] et ipsius Meldensis Ecclesiae disposuit consistere personatum, ita quod praefatus magister Clarembaldus et alii cancellarii qui succedent eidem, de caetero sint personae Meldensis Ecclesiae, et post alias ejusdem ecclesiae personas obtineant tam in clero, quam in capitulo primum locum. Et quoniam cancellaria nullos habet reditus, ne contra canonum interdicta cancellarius pro regimine scholarum aliquid exigere compellatur, pia et provida deliberatione de reditibus propriis certos ipsi cancellariae proposuit reditus assignare. Quoniam igitur ad augmentum ecclesiarum pertinet, ut honores et dignitates ad obsequium divini cultus propensius [Col. 0076A] exhibendum in ecclesiis statuantur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus cum praefatus episcopus ad opus cancellariae reditus assignaverit competentes, ut praefatus cancellarius et successores ejus obtineant de caetero in eadem ecclesia personatum et habeant primum locum post alias personas in choro et capitulo, sicut est supradictum, sublato cujuslibet contradictione et appellationis obstaculo, auctoritate fretus apostolica statuas; contradictores si qui fuerint, ecclesiastica censura percellens.

«Datum Laterani, XI Kalendas Junii, pontificatus nostri anno quarto.»

Accedentibus itaque nobis ad Meldensem Ecclesiam, decano et capitulo congregatis, medietatem totius [Col. 0076B] decimae de Quinciano, et LX solidos de pensione ecclesiae S. Simeonis de Vana, et XL solidos de pensione ecclesiae de Seinz, cancellariae praefatus episcopus deputavit. Et nos, ut praedictus cancellarius et successores ejus obtineant de caetero in Meldensi Ecclesia personatum et habeant primum locum post alias personas in choro et capitulo, decani personatum, et canonicorum qui affuerunt, concurrente assensu, apostolica qua fungebamur auctoritate statuimus, statum eidem et successoribus in choro et locum in capitulo assignantes. Ne igitur excommunicationis nostrae memoria tractu temporis obsolescat, aut quisquam in posterum contradictionis scrupulum praesumat opponere, acta nostra in scriptum redacta [Col. 0076C] charactere sigilli nostri signavimus. Contradictores, si qui apparuerint, eadem auctoritate, excommunicationis sententia percellentes, ut os suum metu poenae compellatur adversus hoc factum omnis iniquitas oppilare.

Datum Meldis, anno Verbi incarnati 1201, mense Augusto.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ODONI Parisiensi episcopo, et dilecto [Col. 0076D] filio abbati Latiniacensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Conquerente venerabili fratre nostro Meldensi episcopo, nostris auribus est intimatum, quod clerici et laici Resbacenses, ei velut episcopo suo renuunt obedire. Ne igitur, si eorum inobedientia remaneat incorrecta, eis incentivum pariat delinquendi, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatos clericos, ut super hoc memorato episcopo debitam satisfactionem impendant, et deinceps eidem episcopo suo, prout tenentur, obedientiam et honorem per districtionem ecclesiasticam, sublato appellationis diffugio, [Col. 0077A] justitia mediante cogatis, etc. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Datum Laterani, X, Kal. Junii, pontificatus nostri anno IV.

Petrus Dei gratia archiepiscopus, et S. Columbae abbas Senonensis, omnibus ad quos litterae praesentes pervenerint, in Domino salutem.

Ad omnium notitiam volumus pervenire nos recepisse [Col. 0077B] domini papae litteras in hunc modum:

«INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri archiepiscopo et dilecto filio abbati S. Columbae Senonensibus, salutem et apostolicam benedictionem.

«Querela venerabilis fratris nostri Meldensis episcopi nobis exposita patefecit quod cum ad eum pertineat in Meldensi dioecesi decanos rurales instituere et destituere, sicut praedecessorum nostrorum temporibus est obtentum, archidiaconi Meldensis Ecclesiae illi super hoc contradicunt, asserentes quod eis inconsultis non debeat aliquem instituere in decanum, et subventiones quas rectores ecclesiarum suae dioecesis eisdem exhibere tenentur, in [Col. 0077C] grave praejudicium ejus sibi non metuunt vindicare, duas partes messium ei tantummodo dimittentes; iidem etiam archidiaconi a presbyteris Meldensis dioecesis contra voluntatem et prohibitionem ipsius pecuniam per exactiones illicitas non dubitant extorquere. Praeterea de decano Meldensi suam recitavit querelam, quod cum praebendas vacantes idoneis personis assignat, et eas mittit ad decanum et capitulum, ut ipsos in fratres et canonicos recipiant, et decanus eos corporaliter investiat de praebendis, sicut Ecclesiae consuetudo requirit, decanus plerumque differt, et impedit receptionem illarum, et se hac occasione absentat, vel aliquas frivolas causas malitiose praetendit. Ut igitur quae in Meldensi ecclesia praeter rectitudinis ordinem attentantur, in [Col. 0077D] statum debitum per officium nostrae sollicitudinis reformentur, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus ad ipsam Meldensem ecclesiam accedentes, super his et aliis quae vobis inde proposita fuerint inquiratis diligentius veritatem, et Dominum habentes prae oculis, quae in ea corrigenda inveneritis, secundum Deum et justitiam sublato appellationis obstaculo, auctoritate apostolica corrigatis, facientes quod decreveritis per censuram ecclesiasticam firmiter observari etc. . . Quod si non ambo, etc.

«Datum Laterani, decimo Kalendas Junii, pontificatus nostri anno quarto.»

Accedentes itaque ad Meldensem ecclesiam, partibus convocatis, et in nostra praesentia constitutis de [Col. 0078A] consensu episcopi et archidiaconorum pro bono pacis, talem ordinationem fecimus: Quod rurales decanos Meldensis episcopus archidiaconis inconsultis possit eligere, instituere et mutare, salva tamen fidelitate quam de conservando jure archidiaconorum consueverunt praestare. In hoc etiam archidiaconi amicabiliter consenserunt, ut de succursu ecclesiarum tam in messe quam aliis obventionibus donec per episcopum instituantur personae, duas partes episcopus, et tertiam archidiaconi recipiant et per decanos rurales debeat succursus ecclesiarum vacantium procurari. Super conferendis autem ecclesiis parochialibus archidiaconi recognoverunt quod nunquam vexaverunt ipsum, nec unquam in vita sua vexabunt, nec ei contradicent. Quia etiam conquerebatur episcopus quod [Col. 0078B] idoneas personas quibus praebendas conferebat vacantes, decanus pro sua voluntate investire differret, hoc itaque de assensu partium temperavimus, ut decanus si praesens fuerit, sine dilatione investiat canonicum sibi ab episcopo missum, et in capitulo canonicum loco sui instituet, qui denuntiabit decano si absens fuerit, et investituram canonici ab episcopo missi facturus accedat. Et si infra octo dies decanus non venerit, substitutus a decano canonicus auctoritate decani investiat personam ab episcopo praesentatam.

Quod si canonicus quem vicarium suum decanus elegerit, infra octo dies quoquo modo etiam praesens, investituram requisitus non fecerit, vel ipsum abesse contigerit, hanc prior in ordine sacerdotum canonicorum, [Col. 0078C] qui praesentes fuerint, nomine ipsius decani implebit. A petitione autem tertiae partis demandae quam episcopus fecerat, ad nostrum consilium archidiaconi destiterunt. Ipsi autem archidiaconi nullam in suis archidiaconatibus demandam facient, nisi episcopo assensum praebente. Quod ut ratum permaneat, praesens scriptum sigillorum nostrorum munimine fecimus roborari.

Actum Meldis, anno Verbi Incarnati 1201.

[Col. 0078D] INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio RAYMUNDO abbati Nonantulano, salutem et apostolicam benedictionem.

Audito quondam quod monasterium Nonantulanum per B. quondam abbatis ejus incuriam et in temporalibus diminutum fuerat, et in spiritualibus dissolutum, provisionem et correctionem ipsius venerabili fratri nostro . . . . . Ferrariensi episcopo duximus committendam, ita ut si abbatem inutilem inveniret, removeret eum ab officio abbatiae. Ipse autem licet multipliciter visus fuerit indemnitati ejus monasterii providere, tandem intelligens quod sub eodem abbate status ejus non poterat in melius reformari, eum repertum inutilem ab administratione curavit juxta tenorem mandati apostolici [Col. 0079A] removere. Cumque propter hoc praedicti abbatis nuntii ad sedem apostolicam accessissent, nos volentes Ecclesiae providere potius quam personae, quod a delegato nostro factum fuerat non duximus revocandum, sed ratum potius id habentes conventui Nonantulano mandavimus, ut de consilio ejusdem episcopi personam idoneam per electionem canonicam sibi praeficerent in abbatem. Ipsi ergo ad vocationem ejusdem episcopi convenientes in unum te in abbatem sibi unanimiter elegerunt. Unde cum dilecti filii A. prior ejusdem monasterii, G. subdiaconus noster et nobilis vir Jacobus de Fontana, advocatus ipsius monasterii nuntii cum litteris tam ejusdem episcopi quam conventus ad nostram praesentiam accedentes praedicta nobis per [Col. 0079B] ordinem retulissent, dilectus filius W. Nonantulanus monachus, supervenit tam ex sua quam quorumdam aliorum monachorum parte proponens, quod dilectum filium Ph. Pomposianum monachum sibi elegerant in abbatem, contra electionem de te factam opponens, quod in ea non fuerat forma mandati nostri servata. Nam cum nos eidem episcopo dederimus in mandatis, ut ad locum accederet, ipse ad monasterium non accessit, sed monachos ad suam praesentiam convocavit, et coram se fecit electionem hujus modi celebrari. Objecit etiam quod idem episcopus litteras nostras eis noluit exhibere, licet saepius requisitus, adjiciens tertio quod in electione ipsa Simoniaca pravitas intervenit. Ad haec [Col. 0079C] autem fuit ex adverso responsum, quod cum dictus abbas post depositionem suam administrationi monasterii ambitiosius incumberet, vel potius incubaret, episcopus consanguineorum ejus potentiam veritus et multitudinem vassalorum, et quod eo praesente monachi eligere libere non auderent, eos non vocavit ad locum extraneum, sed ad quemdam ejusdem ecclesiae prioratum. Praeterea idem episcopus, sicut praedictus monachus postea recognovit, fecerat monachis petentibus copiam litterarum: sed cum ipsi eas sibi dare peterent ad monasterium deferendas, intelligens ipsos delationes frivolas et occasiones quaerere malignandi, eorum malitiae non consentit. Idem quoque monachus diligentius requisitus postmodum est confessus, quod in electione [Col. 0079D] tua intervenisse nesciebat simoniacam pravitatem. Sed in eo tantum credebat esse delictum quod in monasterio Nonantulano non fuerat juxta consuetudinem celebrata. Objicientibus quoque adversariis iterum est confessus, quod a quinque, qui ab episcopo recesserant memorato et quibusdam aliis [Col. 0080A] qui cum dicto abbate remanserant in monasterio supradicto, praedictus Ph. post electionem tuam in abbatem fuerat nominatus. Nos igitur intellectis quae fuerant hinc inde proposita, nominationem praedicti Ph. tanquam frivolam, irritam decernentes, electionem de te factam auctoritate apostolica confirmamus et transeundi ab ecclesia tua ad Nonantulanum monasterium facultatem liberam indulgemus per apostolica tibi scripta mandantes; quatenus curam ejus assumens taliter ei studeas providere, ut per tuae sollicitudinis studium et spiritualibus proficiat institutis et temporalibus auxiliis augmentetur. Volumus etiam nihilominus et mandamus ut juxta formam quam praedicto episcopo sub bulla nostra dirigimus tam supra fidelitate [Col. 0080B] nobis et Ecclesiae Romanae praestanda, quam indemnitate monasterii exhibeas in ejus manibus juramentum.

Datum Laterani XII Kalendas Julii, pontificatus nostri anno quarto.

Significarunt dilecti filii, abbas ⁜ (55) et conventus Sancti Bertini, quod venerabilis frater noster . . . . . episcopus ⁜ (56) , et dilectus filius . . . archidiaconus Atrebatensis, judices a sede apostolica delegati super quadam aqua et quibusdam paludibus ad ecclesiam Sancti Bertini de jure spectantibus, in Burgenses castri Sancti Audomari pro contumacia excommunicationis sententiam canonice protulerunt, quam ipsi burgenses negligunt observare. Ideoque, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus eamdem sententiam, sicut rationabiliter lata est, faciatis usque ad condignam satisfactionem inviolabiliter observari; nullis obstantibus litteris, veritati et justitiae praejudicantibus, [Col. 0080D] a sede apostolica impetratis.

Datum Signiae, V Idus Julii, pontificatus nostri anno quarto.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, S. Petri, S. Mariae, et de Tenebach, abbatibus, salutem et apostolicam benedictionem.

Dilecti filii, pauperes monachi de Cella-Vilmari, Cluniacensis ordinis ⁜ (60) , sua nobis insinuatione monstrarunt, quod, cum venerabilis frater noster ⁜ (61) , Argentinensis episcopus ⁜ (62) , jus patronatus ecclesiarum de Cella-Vilmari et de Selden ⁜ (63) , quod ad [Col. 0081B] eos pertinere dignoscitur, de dono dilecti filii, nobilis viri, B. comitis Novi Castri ⁜ (64) , recepisset injuste, praefati monachi episcopum ipsum coram dilectis filiis ⁜ (65) , S. Blasii in Nigra-Silva, B. ⁜ (66) , de Alpersbarch, et M. ⁜ (67) , de Peris, abbatibus, judicibus a sede apostolica delegatis, super eodem negotio convenerunt. Qui, tandem cognoscentes de causa, diffinitivam pro ipsis monachis sententiam promulgarunt, praedicto episcopo super jure patronatus ecclesiarum ipsarum perpetuum silentium imponentes. Demum vero saepedictus episcopus asserens ex praedicta sententia se fuisse gravatum, per litteras suas, ad eosdem judices destinatas, nostram super hoc audientiam appellavit. Quam appellationem [Col. 0081C] adversa parte, statuto termino, prosequente, idem episcopus non est per se, vel per nuntium, prosecutus. Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, de appellationis causa diligentius inquirentes, sententiam ipsam, sicut justum fuerit, confirmare vel infirmare, [Col. 0082A] nullius contradictione vel appellatione obstante, curetis, eumdem episcopum nihilominus, eo quod appellationem non est, quam interposuit, prosecutus, in expensis legitimis parti condemnantes adversae, nullis litteris veritati et justitiae praejudicantibus a sede apostolica impetratis. Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse duo vestrum ea nihilominus exsequantur.

Datum Signiae, II Non. Septembris, pontificatus nostri anno quarto.

[Col. 0082B] INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ANDREAE Lundensi archiepiscopo, suisque successoribus canonice substituendis in perpetuam memoriam.

In eminenti sedis apostolicae specula, disponente Domino, constituti, salubriter injuncti officii prosequimur actionem, si ea quae per antecessores nostros ad salutem fidelium instituta noscuntur, consensu nostro firmamus, et ne cujuslibet temeritatis quatiantur intentu exactam diligentiam adhibemus. Cum enim Ecclesiae suae promisit Deus dicens: Pro patribus tuis, etc., nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram, illi bene videntur patribus sucessisse atque [Col. 0082C] utiliter impositum gerere principatum qui non potestate sed utilitate laetantur, et ad salutem eorum, qui gubernandi sunt, cum timore ac tremore creditae potestatis auctoritatem exercent, studentes semper antecessoribus suis in bonis actibus conformari, et quae laudabiliter ab eis acta sunt ea [Col. 0083A] servare in semetipsis et aliis nihilominus servanda monstrare. Hac itaque nos consideratione diligenter inducti, felicis memoriae Adriani papae antecessoris nostri vestigiis inhaerentes, quod ipse de consummatione regni Sueciae cum fratrum suorum consilio et voluntate constituit, nos etiam firmum et illibatum perpetuis temporibus decernimus permanere. Constituit enim quod Lundensis archiepiscopus, qui pro tempore fuerit, super regnum illud primatum semper obtineat, et ordine qui sequitur, debeat illi praeesse, qui tanto frequentius illi terrae et utilius quae ad salutem fidelium pertinent ministrabit, quanto necessitatem eorum atque defectum e vicinio plenius poterit intueri. Pallium enim antecessori tuo tribuit ut archiepiscoporum [Col. 0083B] in regnum Sueciae, quanto citius opportunitas occurreret, ordinaret, et pallium quidem apostolica ei auctoritate referret, eo quidem ordine observato, ut videlicet is qui per Lundensem episcopum metropolitanus ibi fuerit institutus, gratiam consecrationis per manum archiepiscopi Lundensis adeptus, ipsi et Lundensi Ecclesiae, salva fidelitate Romanae Ecclesiae, et obedientiam juramento promittat. Pallium sane taliter consequetur:

Nuntius Lundensis Ecclesiae cum nuntio illius Ecclesiae pro impetrando pallio ad Ecclesiam Romanam accedant, et cum illud a Romano pontifice impetraverint, ad Lundensem Ecclesiam reportabunt. Lundensis autem archiepiscopus illud accipiens, archiepiscopo Sueciae tribuet, et fidelitatem et obedientiam [Col. 0083C] Romanae Ecclesiae jurejurando promittet; metropolitano vero ibi ad honorem Dei et decorem domus suae salutemque fidelium constituto, Lundensis archiepiscopus ei dignitate primatus in perpetuum praesidebit, et ipse obedientiam et reverentiam ei tanquam suo primati humiliter exhibere curabit. Quod utique in bonae memoriae Stephano quondam Upsalensi archiepiscopo, qui a praedecessore tuo piae recordationis Eschillo, tempore felicis memoriae Alexandri papae, eo praesente, senii ratione jam dictae institutionis gratiam consecrationis accepit, et sub antecessoribus nostris bonae memoriae Lucio, Clemente, Coelestino, ac nobis secundum praescriptum ordinem, in felicis recordationis [Col. 0083D] Joanne et Petro ac venerabili fratre nostro Q. Upsallensibus archiepiscopis quos Absalon praedecessor tuus piae memoriae consecravit, et pallium vice ipsorum antecessorum contulit, cognoscitur adimpletum. Quoniam et hoc sicut a praenominato Adriano antecessore nostro statutum est, ita sub Eschillo et Absalone antecessoribus tuis effectum accepit. Nos memorati Adriani et felicis recordationis Alexandri, Lucii, Urbani, Clementis et Coelestini praedecessorum nostrorum Romanorum pontificum vestigiis, in tam laudabili opere inhaerentes, nostro et futurorum fratrum nostrorum favore prosequimur, et firmum et illibatum perpetuis temporibus decernimus permanere, salva nimirum apostolicae sedis auctoritate.

[Col. 0084A] Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum confessa fuerit, potestatis et honoris sui careat dignitate, ream se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem [Col. 0084B] praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

• Ego Innocentius catholicae Ecclesiae episcopus.
• Ego Joannes Albanensis episcopus.
• Ego Petrus Sanctae Ecclesiae presbyter cardinalis.
• Ego Jorot. S. Prudent. pastor et presbyter cardinalis.
• Ego Hugo presbyter cardinalis Sancti Martini Equirii.
• Ego Linger Sancti Laurentii in Lucina presbyter cardinalis.
• Ego Sofredus Sanctae Praxedis presbyter cardinalis.
• Ego Joannes Sosprises presbyter cardinalis.
• Ego Cinthius Sanctorum Joannis et Pauli presbyter [Col. 0084C] cardinalis.
• Ego Petrus Sancti Marcelli presbyter cardinalis.
• Ego Benedictus Sanctae Susannae presbyter cardinalis.
• Ego Gratus Sanctorum Cosmae et Damiani diaconus cardinalis.
• Ego Geraldus Sancti Adriani diaconus cardinalis.
• Ego Gregorius Sancti Georgii ad Velum aureum diaconus cardinalis.

Datum Anagniae, per manum Blasii sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, IX Kalendas Decembris, indictione IV, Incarnationis Dominicae [Col. 0084D] anno 1201, pontificatus vero domni Innocentii papae III anno quarto.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ANDREAE Acheruntino archiepiscopo ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.

Fratres et coepiscopos nostros tam vicinos quam longe positos ex injuncto nobis apostolatus officio sincero charitatis affectu debemus diligere, et Ecclesiis, in quibus Domino militare noscuntur, suam [Col. 0085A] dignitatem et justitiam conservare. Eapropter, venerabilis in Christo frater archiepiscope, tuis justis postulationibus clementer annuimus, et Acheruntinam Ecclesiam cui Deo auctore praeesse dignosceris, praesentis decreti auctoritate munimus, tibi tuisque successoribus confirmantes quaecunque ad ipsam metropolitano jure pertinere noscuntur, videlicet Venusium, Gravinum, Tricaricum, Potentiam, Tursum. Ut tu, tuique legitimi successores potestatem habeatis canonice ac decretaliter, sicut eorum archiepiscopus, in eis episcopos confirmandi ac consesecrandi: praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia in praesentiarum rationabiliter possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione [Col. 0085B] fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus, et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:

Ecclesiam S. Angeli de Oblano, cum omnibus pertinentiis suis; in omnibus insuper oppidis, villis, monasteriis, et Ecclesiis quae infra fines parochiae tuae consistunt, tibi, et per te Acheruntinae Ecclesiae jus episcopale sancimus habendum, his nimirum exceptis quae ad Ecclesiam Romanam spiritualiter pertinere noscuntur. Usum quoque pallii pontificalis, scilicet officii plenitudinem tibi de sedis apostolicae dignitate concedimus, sicut tuis praedecessoribus a nostris noscitur antecessoribus fuisse [Col. 0085C] concessus, ut videlicet ipso utaris in festivis diebus, et temporibus aliisque quae in privilegiis tuae ecclesiae continentur. Admonemus igitur ut ita te circa subjectos debeas exhibere placabilem, ut rectitudinem tuam diligere provocentur potius quam timere, quorum si culpa forte poposcerit, ita eorum excessus emendare procures, ut paternum affectum de animo nullo modo relinquas: esto in custodia commissi gregis, vigilaque sollicitus disciplinae zelo districtus, ut lupus insidians nec ovile turbare Dominicum, nec ovibus aliqua fraudis occasione praevaleat. In lingua tua vitam esse aliam plebs commissa cognoscat: sit illis fraternitatis tuae doctrinae gratus cohortationis stimulus, et vita imitationis exemplum. Quid enim diligere et timere debeant charitatis [Col. 0085D] tuae sermo praedicationis aperiat, fructum efficacia tua aeternae hujusmodi retributionis acquirat.

Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam Acheruntinam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia illibata atque integra conserventur eorum pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt omnibus omnimodis profutura, salva nimirum in omnibus sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire forte tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum [Col. 0086A] congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat; cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen

• Ego Innocentius catholicae Ecclesiae episcopus.
• Ego Octavianus Ostiensis et Vellitrensis episcopus.
• Ego Joannes Albanen. episcopus.
• [Col. 0086B] Ego Petrus tituli Sanctae Caeciliae presbyter cardinalis.
• Ego Jordanus Sanctae Pudentianae tituli Pastoris presbyter cardinalis.
• Ego Guido presbyter cardinalis Sanctae Mariae Trans Tiberim tituli Calixti
• Ego Hugo presbyter cardinalis Sancti Martini tituli Equitii.
• Ego Gofredus tituli Sanctae Praxedis presbyter cardinalis.
• Ego Joannes tituli Sanctae Priscae presbyter cardinalis.
• Ego Petrus tituli Sancti Marcelli presbyter cardinalis.
• [Col. 0086C] Ego Gregorius Sanctorum Cosmae et Damiani diaconus cardinalis.
• Ego Gerardus Sancti Adriani Diaconus card.
• Ego Gregorius Sanctae Mariae in Porticu diaconus cardinalis.
• Ego Gregorius Sancti Georgii ad Velum aureum diaconus cardinalis.
• Ego Gregorius Sancti Angeli diaconus cardinalis.
• Ego Hugo Sancti Eustachii diaconus cardinalis.
• Ego Joannes Sanctae Mariae in Cosmedin diaconus cardinalis.

Datum Anagniae, per manum Blasii Sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, IV Idus Decembris, indictione V, Incarnationis Dominicae anno [Col. 0086D] 1201, pontificatus vero domini Innocentii papae III anno quarto.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ODONI Parisiensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Olim inter te, nomine Parisiensis Ecclesiae, et dilectum filium abbatem Sanctae Genovefae pro abbatia super possessione juris parochialis in parochia [Col. 0087A] de Monte, quaestione suborta, et venerabili fratre nostro P. archiepiscopo Senonensi tunc Parisiensi canonico, procuratore tuo pro te, dicto vero abbate nomine Ecclesiae suae, accedentibus ad apostolicam sedem, venerabilem fratrem nostrum J. Albanensem episcopum et dilectum filium G. S. Mariae in Aquiro diaconum, nunc vero tit. S. Vitalis presbyterum cardinalem dedimus auditores, in quorum praesentia dictus proposuit procurator, quod idem abbas super possessione juris parochialis in parochia de Monte gravem tibi molestiam ingerebat, cum eam potestatem usque ad tempora tua Parisiensis episcopus habuerit in parochianos de Monte, ac presbyterum qui eis divina pro tempore ministrabat, quem etiam si esset canonicus [Col. 0087B] regularis in curam parochiae committebat, et sacerdos post curam susceptam de manu episcopi, parochianos ad nutum ejus ligabat pariter et solvebat, et si quis excommunicatus esset ab episcopo, vel etiam interdictus, presbyter eum non admittebat aliquatenus ad divina, qui etiam benedictiones sponsarum, purificationes de partu surgentium, et publicas poenitentias non assumebat sibi, nisi de mandato episcopi speciali, et si forte sacerdos talis esset qui non posset populo ministrare, ipsius excessum abbati Sanctae Genovefae et fratribus episcopus nuntiabat, qui cognita veritate, amoto indigno, ad animarum curam recipiendam alium episcopo praesentabat. Cum ergo novissime tu praemonuisses abbatem ut capellanos suos qui parochiis debebant [Col. 0087C] deservire, ad suscipiendam curam animarum tibi praesentare curaret, hoc se facturum respondit, aliquos praesentavit; sed requisitus quod praesentaret illum qui debebat in praefata de Monte parochia deservire, dixit tunc eum non posse propter absentiam praesentari; cumque hoc saepius monitus facere non curaret, tu sub poena excommunicationis parochianis inhibuisti de Monte, ne in ecclesia Sanctae Genovefae, vel audirent divina, vel aliqua reciperent sacramenta, nisi ab illo presbytero qui animarum curam ab episcopo suscepisset; quae sententia in eadem ecclesia fuit praesente parochia publice recitata, eamque parochiani de Monte, sicut solebant, jamdiu servaverant, donec facientibus [Col. 0087D] canonicis Sanctae Genovefae populo convocato, in verbo sacerdotis et in periculo animae, per venerabilem fratrem nostrum Tornacensem episcopum ipsius ecclesiae quondam abbatem, fuit publice praedicatum quod secure poterant audire divina, cum in eos nec archiepiscopus nec episcopus vel archidiaconus posset excommunicationis vel interdicti sententiam promulgare, sicque ab eo inducti spiritualia receperunt. Te igitur, quemadmodum praemissum est, spoliato obedientia parochiae memoratae, petebat dictus procurator tuus tibi ante omnia quasi possessionem juris parochialis restitui, adversariis tuis super his quae adversus te proponenda ducerent, postea, plenarie responsuro, cum nec ante restitutionem respondere deberes adversariis [Col. 0088A] spoliatus, et quod episcopus Tornacensis et canonici saepe dicti de praemissis excessibus punirentur, causa postmodum coram delegatis judicibus ordine debito pertractanda, in quorum praesentia de jure Parisiensis ecclesiae plenius probaretur, quod tunc temporis propter probationum inopiam fieri non valebat.

Caeterum praefatus abbas versa vice, novam injuriam inferri sibi per te nunc novum episcopum proponebat, asserens ecclesiam suam cum burgo a primo fundationis tempore liberam exstitisse, nec alicui unquam in spiritualibus, nisi Romano pontifici fuisse subjectam, quod per rescriptum bonae memoriae Coelestini papae praedecessoris nostri ad cautelam ostendere nitebatur, qui piae recordationis [Col. 0088B] Alexandri, Lucii et Clementis praedecessorum suorum Romanorum pontificum exempla secutus, ecclesiam praefatam inter alia libertate donavit, ut nullus ipsam, canonicos vel burgum interdicto vel excommunicationi posset supponere, nisi summus pontifex vel legatus ab ejus latere destinatus; contra quam libertatem tu venire praesumens, in alienam messem falcem mittere, quod nullus unquam praedecessorum tuorum fecerat, praesumpsisti, canonicum ipsius qui hominibus burgi spiritualia ministrabat, ut a te curam animarum reciperet, tibi postulans praesentari, quod cum obtinere non posses, post appellationem interpositam, et iter arreptum ad sedem apostolicam veniendi, omnes qui in ecclesia Sanctae Genovefae missam parochialem audirent, [Col. 0088C] et communicantes eis, excommunicationis vinculo subjecisti, cujus timore motus populus tanquam rudis ex ignorantia vel humilitate abstinuit aliquandiu a divinis, sed per jam dictum Tornacensem episcopum olim abbatem ejusdem ecclesiae, illuc postmodum accedentem, veritate cognita, qui sicut jurisperitus eis asseruit incunctanter quod sententia tua de qua praemisimus, tanquam a non suo judice lata, nullius obtinebat roboris firmitatem, ad proprium rediit populus sacerdotem, quem si etiam ex certa scientia irritasset, ut sic jure suae Ecclesiae privaretur, ei non sic posset, sicut nec per colonum domino inscio vel invito, praejudicium generari, quando et si tu aliquid juris haberes in [Col. 0088D] eos, quod penitus negabatur. Cum ex eo quod appellationi minime detulisti, in leges commiseris, per eas non debebas beneficium obtinere, quia is frustra leges invocat, qui committit in eas, praesertim cum fueris nunquam destitutus, unde restitutionem petere non valebas.

Quod autem eadem ecclesia esset in possessione instituendi canonicum qui spiritualia populo ministraret, et quod super hominibus burgi utramque jurisdictionem haberet, et praedecessorum tuorum temporibus habuisset, paratum se abbas ex abundanti dicebat incontinenti probare. Postulabat proinde quidquid a te de facto fuerat post appellationem interpositam attentatum, irritum judicari, teque, ne de caetero similia praesumeres coerceri. [Col. 0089A] Praedictis igitur et aliis rationibus per dictos auditores, qui et petitiones et allegationes partium in scriptis, redditas nobis et fratribus prudenter et fideliter retulerunt, plenius intellectis; non attendentes quod jam ex eo solo quod populus dictae parochiae timore ipsius sententiae per aliquot dies abstinuit a divinis, nullam in eos juris parochialis possessionem fueris assecutus, nec fuit aliquo modo probatum quod eo tempore quo sententiam protulisti, possessionem in ipsos juris parochialis haberes, vel prius etiam habuisses, restitutionem tibi adjudicare de jure nequivimus, cum non constiterit te fuisse aliquatenus spoliatum. Verum quia super aliis quae proponebantur ex parte tua, nobis non potuit fieri plena fides, causam ipsam dilectis [Col. 0089B] filiis Vizeliacensi et sancti Petri Antissiodorensis abbatibus et decano Aurelianensi sub ea forma duximus committendam, etc. Tandem ad nos gesta omnia munita sigillis judicum sunt remissa per dilectum filium M. N. procuratorem tuum et jam dictum abbatem, ad nostram de hoc praesentiam accedentes. Nos ergo praesentibus fratribus nostris gesta ipsa fecimus aperiri, quorum continentiam pleno concepimus intellectu, etc.

Cum igitur testes tui parochianos de Monte ad examen Parisiensis Ecclesiae accessisse, testes vero partis alterius, eos in foro abbatis referant litigasse, ut non videantur adversa dixisse, dicta tuorum de parochianis illius partis parochiae quae [Col. 0089C] sita est extra burgum, quem tibi dictus abbas nunc etiam recognoscit, aliorum vero dicta de parochianis partis alterius quae burgus dicitur, quam dictus abbas sibi vindicare conatur, possunt intelligi competenter, etc. Nos ergo attestationibus, rationibus et aliis hinc inde propositis diligenter auditis et plenius intellectis, quoniam in duobus articulis, institutionis videlicet et destitutionis, capellam de Monte, et libertatis interdictum Parisiensis ecclesiae in praefata parochia non servandi de possessione abbatis legitime constitit, cujus etiam ecclesiae rescripto apostolico indulgetur ut nulli nisi Romano pontifici vel legato ab ejus latere destinato liceat in burgum Sanctae Genovefae interdicti vel excommunicationis sententiam promulgare, [Col. 0089D] unde rem illicitam et tibi prohibitam attentasse videris, abbate possessionem libertatis suae auctoritate apostolica defendente, nec per sententiam a te latam nova tibi fuerit possessio acquisita, cum sic non debeat constitui servitus, sed constituta potius declarari, nec in his articulis quidquam pro tua fuerit parte probatum, abbatem ipsum et ecclesiam suam ab inspectione tua et Parisiensis ecclesiae, de communi fratrum nostrorum consilio, super his sententialiter duximus absolvendum. Licet autem in aliis capitulis ab utraque parte productiones inductae fuerint variae ac diversae, [Col. 0090A] quia tamen plenius et expressius est pro tua parte probatum, et judex credere debet quod naturae negotii convenit, ut confirmet motum animi sui ex argumentis et testimoniis quae rei aptiora esse compererit et vero proximiora, et quibus potius lux veritatis assistit secundum legitimas sanctiones, nec solum petebas quasi possessionem juris paroehialis tibi restitui, sed abbatem et canonicos de praemissis puniri excessibus, quos super possessione juris parochialis in parochia de Monte gravem molestiam ingerere querebaris, communicato fratrum consilio, in caeteris ad possessionem juris episcopalis vel parochialis in tota parochia de Monte spectantibus (illis duntaxat exceptis super quibus pro parte altera est absolutionis [Col. 0090B] prolata sententia, saepedictos abbatem et ecclesiam Sanctae Genovefae pro parochia saepedicta tibi et ecclesiae Parisiensi, per sententiam definitivam condemnamus. Ex his tamen quae super possessorio in praesenti sunt judicio provide definita, nullum tuae vel alteri parti circa quaestionem proprietatis volumus praejudicium generari. Ne vero sententia nostra, si effectu careat, irrisoria videatur, etc.

Datum Anagniae, IX Kalendas Januarii, pontificatus nostri anno IV ⁜ (68) .

[Col. 0090C] INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio nobili viro GUILLELMO Montispessulani domino, salutem et apostolicam benedictionem.

Monet et movet nos tuae devotionis sinceritas et sollicitudo continua qua, sicut accepimus, ferves in operibus pietatis, ut in his quae Dei sunt favorem tibi apostolicum non denegemus. Eapropter, dilecte in Domino fili, tuis justis precibus inclinati, capellam quam in domo tua inclytae recordationis progenitorum tuorum devotione fundatam in pluribus ampliasti, cum omnibus bonis, quae nunc rationabiliter possides, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti patrocinio communimus, auctoritate praesentium indulgentes, ut cum [Col. 0090D] generale interdictum terrae tuae fuerit, liceat capellanis ipsius, dum tamen ipsi excommunicati, aut interdicti non fuerint, clausis januis, exclusis excommunicatis, et te quoque, si te forsan, quod absit! excommunicari contingat, non pulsatis campanis, suppressa voce officia celebrare divina.

Datum Signiae, pontific. nostri an. IV.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus [Col. 0091A] fratribus, archiepiscopis et episcopis, et dilectis filiis, abbatibus, prioribus, decanis, archidiaconis, et universis Ecclesiarum praelatis, ad quos litterae istae pervenerint, salutem et apostolicam benedictionem.

Non absque dolore cordis et plurima turbatione didicimus, quod ita in plerisque partibus ecclesiastica censura dissolvitur, et canonicae sententiae severitas enervatur, ut viri religiosi, et hi maxime, qui per sedis apostolicae privilegia majori donati sunt libertate, passim a malefactoribus injurias sustineant et rapinas, dum vix invenitur qui congrua illis protectione subveniat, et pro fovenda pauperum innocentia murum se defensionis opponat. Specialiter autem dilecti filii nostri . . . Abbas [Col. 0091B] ⁜ (70) et Fratres Fusniacenses, Cisterciensis ordinis, tam de frequentibus injuriis, quam de ipso quotidiano defectu justitiae conquerentes, universitatem vestram litteris petierunt apostolicis excitari, ut ita videlicet eis in tribulationibus suis contra malefactores eorum prompta debeatis magnanimitate consurgere, quod ab angustiis quas sustinent et pressuris, vestro possint praesidio respirare. Ideoque, universitati vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus illos, qui possessiones, vel res, seu domos praedictorum fratrum, vel hominum suorum, irreverenter invaserint, aut ea injuste detinuerint, quae praedictis fratribus ex testamento decedentium relinquuntur, [Col. 0091C] seu in ipsos fratres, contra apostolicae sedis indulta, sententiam excommunicationis aut interdicti praesumpserint promulgare, vel decimas laborum seu nutrimentorum ipsorum, spretis apostolicae Sedis privilegiis, extorquere, ammonitione praemissa, si laici fuerint, publice, candelis accensis, excommunicationis sententia percellatis; si vero clerici, vel canonici regulares, seu monachi fuerint, eos, appellatione remota, ab officio et beneficio suspendatis, neutram relaxaturi sententiam, donec praedictis fratribus plenarie satisfaciant, et tam laici, quam clerici saeculares, qui pro violenta manuum injectione anathematis vinculo fuerint innodati, cum dioecesani Episcopi litteris ad sedem apostolicam venientes, ab eodem vinculo mereantur [Col. 0091D] absolvi. De monachis vero et canonicis regularibus id servetur, ut, si ejusdem claustri fratres manus in se injecerint violentas, per abbatem proprium; si vero unius claustri frater in fratrem alterius claustri hujusmodi praesumpserit violentiam exercere, per injuriam passi et inferentis abbates, absolutionis beneficium assequantur, etiamsi eorum aliqui, priusquam habitum receperint regularem, tale aliquid commiserint, propter quod ipso actu excommunicationis sententiam incurrissent, nisi excessus ipsorum esset difficilis et enormis, utpote, si esset ad mutilationem membri, vel [Col. 0092A] sanguinis effusionis processum, aut violenta manus in episcopum vel abbatem injecta, cum excessus tales et similes sine scandalo nequeant praeteriri; si vero in clericos seculares manus injecerint, pro vitando scandalo, mittantur ad sedem apostolicam absolvendi. Villas autem, in quibus bona praedictorum fratrum, vel hominum suorum, per violentiam detenta fuerint, quandiu ibi sunt, interdicti sententiae supponatis.

Datum Agnaniae, XVI Kalendas Februarii, pontificatus nostri anno quarto.

Je soussigné, délégué de Monseigneur le Gardedes Sceaux, pour la recherche et transcription des monuments historiques de la Tiérache et partie du Laonnois, certifie la présente copie conforme à l'original. [Col. 0092B] Ce 19 avril 1788.

Signé D. R. N. JEANNIN, Religieux de S. Michel.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, abbati et canonicis sanctae Genovefae Parisiensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.

Solet annuere sedes apostolica piis votis, et honestis petentium precibus favorem benevolum impertiri. [Col. 0092C] Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus gratum impertientes assensum, compositionem factam inter Ecclesias, vestram et sancti Victoris Parisiensis, super aqua Bevriae ( Bievre ), quae fluit ad molendinum de Copel, sub certis mensuris, sicut sine pravitate provide facta est, et ab utraque parte sponte recepta, et hactenus observata, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum

[Col. 0092D] Datum Anagniae, decimo Kalendas Februarias, pontificatus nostri anno quarto.

Sigillum.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, ven. fratri nostro GUALTERO Lunensi episcopo, suisque [Col. 0093A] successoribus canonice substituendis in perpetuum.

In eminenti sedis apostolicae specula, etc. Eapropter, ven. frater in Christo Gualtere episcope, tuis justis postulationibus debita benignitate gratum impertientes assensum, B. Dei Genetricis semperque virginis Mariae Ecclesiam Lunensem, cui Deo auctore praeesse dignosceris, ad exemplar felicis recordationis Eugenii PP. praedecessoris nostri sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes, ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, [Col. 0093B] praestante Domino, poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis nominibus duximus exprimenda.

Plebem S. Stephani de Unsilia cum capella de Vallechia, et aliis capellis suis, plebem S. Viti de castello Aginulfi, plebem de Massa, plebem de S. Vitale, plebem S. Laurentii de Monte libero, plebem de Carraria, plebem S. Mariae de Serzana, plebem S. Andreae de Serzana, plebem S. Stephani de Cereto, plebem de Amelia, plebem de Treblano, plebem de Arcula, plebem de S. Venerio, plebem de Ceula, plebem de Rubiano, plebem de Coraja, plebem de Pignone, plebem S. Andreae de Castello, plebem de bollano, plebem S. Petri de Castello, plebem S. Laurentii, plebem de Offlano, plebem S. Cipriani [Col. 0093C] de capite pontis, plebem de Viano, plebem de Soleria, plebem S. Pauli, capellam S. Mariae de Pugnano, ecclesiam S. Margaritae de castello Verucula, Ecclesiam S. Michaelis de Saxo albo, plebem de Crispiano, plebem de Venelia, plebem de Bagnone, plebem de Vico, plebem de Turrano, plebem S. Cassiani de Urteola, plebem S. Alexandri ad Ponte Trenusio, plebem de Vignola, cum omnibus capellis quas juste et canonice possidetis, burgum de Aventina cum capellis et aliis pertinentiis suis. Ad haec conventiones et permutationem tam in Ecclesiis, quam aliis inter te, et dilectos filios canonicos Lunenses initam . . . . . sine pravitate provide factas, et ab utraque parte sponte receptas, et pacifice [Col. 0093D] hactenus conservatas in scripto authentico continentur auctoritate apostolica confirmamus.

Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat praefatam Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, aut aliquibus vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur etc. Amen, amen, amen.

• [Col. 0094A] Ego Innocentius catholicae Ecclesiae episcopus.
• Octavianus Ostiensis et Velletrensis episc.
• Petrus Portuensis et S. Rufinae episc
• Joannes Albanensis episc.
• Gratianus SS. Cosmae et Damiani diacon. cardin.
• Gregorius S. Georgii ad Velum aureum diac. card.
• Hug. Sancti Eustachii diac. card.
• Matthaeus Sancti Theodori diac. card.
• Petrus tit. Sanctae Ceciliae presb. card.
• Jordanus S. Pudentianae, tit. Pastoris, presb. card.
• Guido S. Mariae Transt. Tit. S. Callixti presb. card.
• Ugo presb. card. Sancti Martini Equitii.
• Cinthius tit. S. Laurentii in Lucina presb. card.
• Joannes tit. Sanctae Priscae presb. card.
• Gregorius tit. Sancti Vitalis presb. card.
• [Col. 0094B] Benedictus tit. Sanctae Susannae presb. card.

Datum Laterani, per manum Blasii archiepiscopi Turritani, Nonis Martii, indict. VI, Incarn. Dom. anno 1202, pontificatus vero D. Innocentii PP. III anno VI

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0094C] filiis . . . . abbati et conventui Sancti Bertini, salutem et apostolicam benedictionem.

Solet annuere sedes apostolica piis votis, et honestis petentium precibus favorem benevolum impertiri. Eapropter, dilecti in Domini filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, auctoritate vobis praesentium indulgemus, ut nullus in vos, vel ecclesias vestras, aut capellanos vestros servientes in eis, absque manifesta et rationabili causa, interdicti, suspensionis, vel excommunicationis sententiam audeat promulgare. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc nostrae concessionis paginam infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare [Col. 0094D] praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum

Datum Laterani, VIII Idus Martii, pontificatus nostri anno quinto.

Querelam dilectorum filiorum . . . abbatis ⁜ (76) et conventus Sancti Bertini suscepimus continentem, quod, cum, propter injurias quas burgenses villae Sancti Audomari eis intulerant, auctoritate sedis apostolicae, idem burgenses excommunicationis et villa ipsa, interdicti sententiae subjacerent, Canonici Sancti Audomari dioeceseos Morinensis praesentibus excommunicatis divina celebrare temere praesumpserunt, ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si res ita [Col. 0095B] se habet, dictos canonicos, ut super hoc debitam fratribus ipsis satisfactionem impendant, et a tam temeraria praesumptione desistant, monitione praemissa, per censuram Ecclesiasticam, appellatione postposita, compellatis. Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exsequantur.

Datum Laterani, secundo Nonas Aprilis, pontificatus nostri anno quinto

Ad audientiam nostram, significantibus dilectis filiis . . . abbate et conventu S. Bertini, noveritis pervenisse, quod, cum inter eos et burgenses Sancti Audomari, super quibusdam paludibus quae ad monasterium ipsum pertinere noscuntur, et multiplicibus damnis et injuriis quae burgenses ipsi eidem monasterio irrogarunt, causa fuisset venerabili fratri nostro . . . episcopo ⁜ (81) , et dilecto filio . . . archidiacono Atrebatensi, ab apostolica sede commissa, propter burgensium contumaciam, Abbas et [Col. 0095D] conventus praedicti fuerunt in possessionem paludum ipsarum, causa ei reservandae ⁜ (82) , per judices delegatos inducti; super qua, quoniam burgenses eos molestare postmodum praesumpserunt, sententia [Col. 0096A] fuerunt excommunicationis astricti, et, quia per annum et amplius in sua pertinacia perstiterunt, judices veram possessionem assignarunt fratribus antedictis, in praefatos injuriatores excommunicationis sententiam innovantes. Volentes igitur monasterio Sancti Bertini pastorali sollicitudine providere, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, praedictam excommunicationis sententiam, sicut rationabiliter lata est, publicari facientes et inviolabiliter observari, saepe dictos burgenses singulis diebus Dominicis et festivis, pulsatis campanis et candelis accensis, usque ad satisfactionem congruam faciatis, appellatione remota, excommunicatos per provinciam nuntiari Remensem, et mandatis ab [Col. 0096B] omnibus arctius evitari. Taliter autem mandatum apostolicum impleatis, quod idem abbas et monachi suam per vos justitiam consequantur, et nos devotionem vestram possimus in Domino commendare. Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, tu, frater archiepiscope, cum eorum altero nihilominus exsequaris.

Datum Laterani, VI Idus Aprilis, pontificatus nostri anno quinto.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis capitulo Arusiensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Quae ad decorem domus Domini provide statuuntur, tanto volumus firmius observari, quanto ad Ecclesiarum honorem intendimus amplius et profectum. Vestris ergo et venerabilis fratris nostri Arusiensis episcopi precibus inclinati institutionem [Col. 0096D] praebendarum et beneficiorum per eum in ecclesia vestra provide factam, et per bonae memoriae Lundensem archiepiscopum, tunc legatum sedis apostolicae, confirmatam, sicut in eorum authenticis [Col. 0097A] litteris continetur, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Anagniae, III Non. Januarii, pontificatus nostri anno sexto.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus, Bremensi archiepiscopo et suffraganeis ejus, dilectis filiis, abbatibus, prioribus et aliis ecclesiarum praelatis in Bremensi provincia constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.

Innovatur quasi jugiter Ecclesiae sanctae dolor, nec ei conceditur ad tempus modicum a jugibus suspiriis respirare. Laborat enim in gemitu suo, lavat per singulas noctes lectum lacrymis, sed nondum deprecationem ejus ad plenum Dominus exaudivit. Nondum siquidem exterserat genas suas, sed erant lacrymae ejus in maxillis ipsius, nec voluerat consolari (Thren, II) , cum sanguis sanctae memoriae [Col. 0097C] A. Leodiensis episcopi ⁜ (83) , adhuc recens de terra clamaret: Et ecce de novo vox audita est in Rama, ploratus et ululatus multus (Matth. II) , cum sicut accepimus, filii Belial in christum Domini manus sacrilegas injecerunt, bonae memoriae C. Erbipolensem episcopum, imperialis aulae cancellarium, nequiter occidentes. Condixerant quidem ad invicem, ut injuste virum justum occiderent et haereditate sanctuarium Domini possiderent. Et quia dolorem conceperant, iniquitatem protinus pepererunt. Ne quid autem eorum fraudi deesset, sed osculo traderent Filium hominis sicut Judas, vultus deposuerunt hostiles et praeconceptam diutius cordis malitiam, quam exercere non potuerant inimici, [Col. 0097D] simulatae pacis et amicitiae fictae vellere velaverunt. Sicque in vestimentis ovium lupi rapaces intrantes, ovile surrexerunt protinus in pastorem, sanguinem quem diu sitiverant, effuderunt. Nec suffecit hoc ipsis, sed ut sanguis sanguinem tangeret et abyssus invocaret abyssum, in corpus jam exanime saevientes, amputata, ut dicitur, ejus dextra, qua frequenter signaverat panem et vinum in corpus Christi et sanguinem convertendum, et capite destruncato, coronam etiam, quam in Dominicalis religionis indicium ad imitationem apostolorum Principis deferebat, a reliqua parte capitis strictis gladiis amputarunt, non attendentes quod et in caput ejus et manus unguentum effusum fuerat sacratissimae unctionis. Aliter, etiam [Col. 0098A] corpus ejus conciderunt in frusta, quasi vellent id quod mactaverant manducare ac exponere quod ceperant tam impia venatione venale, vel ponere morticinium ejus escas volatilibus coeli et terra bestiis carnes ejus.

Attendite ergo et videte, si est dolor similis sicut dolor Ecclesiae, cujus filios, imo sponsos mactant sicut oves occisionis iniqui et veluti impune sanguinem praelatorum ejus effundunt. Si ergo in viridi hoc praesumunt, in arido quid audebunt? Si in virum tanta nobilitate conspicuum, tanta praeditum dignitate, tanta honestate praeclarum, tanta ornatum scientia et eloquentia praepollentem scelus tam nequissimum commiserunt, quid creduntur de caetero in minores ecclesiarum praelatos et saeculares [Col. 0098B] principes commissuri? Quae potentia, quae justitia, quae auctoritas a talibus de caetero tuta erit? Si enim in christum Domini et per eum in Christum dominum tam nefaria praesumpserunt, qnid facient in minores? Nunquid inferioribus membris parcent, qui tantae crudelitatis audaciam ausi sunt in caput etiam exercere?

Porro quod deterius est et ex eo amplius formidandum, quod jam bis ministeriales imperii tam immane facinus perpetrarunt, ad consequentiam trahitur scelus istud et tantae malignitatis exemplum ad alios derivatur. Prius enim Otto de Barchisten praedictum Leodiensem episcopum in exsilio positum interfecit, et nunc sequaces ipsius tantum episcopum tam enormiter trucidarunt. Nolite [Col. 0098C] igitur flere solummodo super illos, qui quae desunt passionum Christi, juxta quod de se testatur Apostolus, in suo corpore compleverunt, sed super vos ipsos etiam defleatis, quibus de caetero timendi sunt familiares ut hostes et amici velut inimici cavendi, ne magis familiaris noceat inimicus et inimici hominis domestici ejus (Matth. X) fiant. Fugite igitur a facie arcus, ut liberentur electi, et quia non est principiis obviatum, saltem mediis obviate, ne sero medicina paretur, si exspectantibus vobis finem causa aegritudinis invalescat. Nos enim, quicunque monarchiam imperii obtineret, in tanto ei crimine nullatenus parceremus, sed ejus obviaremus conatibus pro ecclesiastica libertate, si [Col. 0098D] etiam propter hoc ponere nos animam oporteret.

Ne autem impunitas criminis aliquibus audaciam tribuat delinquendi, ex parte Dei omnipotentis, Patris et Filii et Spiritus sancti, auctoritate beatorum apostolorum Petri et Pauli et ex ea, quam Dominus nobis licet indignis ligandi et solvendi contulit, potestate, anathematizamus eos qui praefatum episcopum occiderunt, et omnes illos, quorum favore, assensu, auxilio vel mandato expresso vel tacito est occisus, et etiam universos qui eis post facinus perpetratum auxilium, consilium aut receptaculum praestiterunt vel praestare de caetero attentarint. Ideoque universitati vestrae per apostolica scripta mandamus et in virtute sancti Spiritus sub obedientiae [Col. 0099A] debito, quo nobis tenemini, districte praecipimus, quatenus sententiam nostram singulis diebus Dominicis et festivis, pulsatis campanis et candelis accensis publice ac solemniter omnes et singuli nuntietis, tam homicidarum nomina, quam eorum, quos in mortem ejusdem episcopi verbo vel opere consensisse constiterit, publicantes. Terras autem homicidarum ipsorum et omnium, qui eis super hoc praestiterunt vel praestitere favorem aut etiam modo praestant, denuntietis subjectas sentententiae interdicti, sic quod praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium nullum in eis ecclesiasticum sacramentum aut divinum officium celebretur, nec decedentium corpora tradantur ecclesiasticae sepulturae. Ab ipsorum quoque familiis [Col. 0099B] nihil in oblationem vel eleemosynam admittatur, nec impendatur eis aliquod sacramentum nisi baptisma puerulis et poenitentia laborantibus in extremis. Praeterea quocunque devenerint, sub eodem tenore, quandiu fuerint praesentes, prohibeatis celebrari divina.

Haec autem statim post receptos rumores sub hac duximus districtione scribenda, sed cum plene didicerimus veritatem, longe districtius procedemus. Nec erit apud nos acceptio personarum, quin et magnos et parvos, cujuscunque dignitatis vel ordinis, indifferenter excommunicatos expressis nominibus nuntiemus et mandemus ab aliis nuntiari. Speramus praeterea et quasi pro certo tenemus, [Col. 0099C] quod is qui nullum bonum inremuneratum dimittit, nullumque malum deserit impunitum, sicut jam de interfectoribus praedicti Leodiensis episcopi dignam sumpsit sua potentia ultionem, sic in occisores istius eorumque fautores severius ulciscetur. Praeterea volumus et sub eadem districtione mandamus, quatenus, omni gratia et timore postpositis, inquiratis de singulis diligentissime veritatem et quod inveneritis non tardetis nobis fideliter intimare. Tu autem, frater archiepiscope, mandatum nostrum, omni gratia et timore postpositis, fideliter exsequaris, et ab aliis facias per districtionem ecclesiasticam appellatione remota, exsecutioni mandari.

Datum Laterani VIII Kalendas Februarii, pontificatus [Col. 0099D] nostri anno V.

[Col. 0100A] INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis Montis angelorum ⁜ (84) et Murensi ⁜ (85) abbatibus, Constantiensis dioecesis, salutem et apostolicam benedictionem.

Significantibus dilectis filiis canonicis Beronensibus ⁜ (86) nos noveritis accepisse, quod E. H. de Büttickon ⁜ (87) et alii milites Constantiensis dioecesis, possessiones eorum invadere et quoddam castellum in eis aedificare per violentiam praesumpserunt, ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus milites ipsos, ut super his satisfaciant, monitione praemissa per censuram ecclesiasticam, sicut justum fuerit appellatione postposita compellatis.

Datum Laterani, V Kalend. Februarii, pontificatus [Col. 0100B] nostri anno V ⁜ (88) .

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati Sanctae Columbae, et M. archidiacono Senonensi, et magistro scholarum Aurelianensium, salutem et apostolicam benedictionem.

Ad audientiam nostram venerabili fratri nostro Parisiensi episcopo significante, pervenit, quod cum Parisiensem dioecesim aliquando eum oportuerat [Col. 0100C] visitare, sicut ad officium ejus spectat, quidam priores et capellani ejusdem dioecesis procurationem sibi debitam denegant exhibere, ad suae negationis defensionem hoc solummodo allegantes, quod nec ipsi, nec ipsius praedecessoribus procurationem ejusmodi exsolverunt. Nos igitur praemissam allegationem eorum frivolam reputantes, cum subditus non possit procurationem contra praelatum praescribere quae ratione visitationis debetur, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus praemissis allegationibus nequaquam obstantibus, si nihil aliud obstet, de canonicis institutis faciatis eidem episcopo, appellatione remota, procurationem hujusmodi exhiberi, contradictores, si qui fuerint, vel rebelles a sua [Col. 0100D] praesumptione desistere per censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compellentes. Quod, si non omnes his exequendis potueritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exsequantur.

Datum Laterani, V Kalend. Aprilis, pontificatus nostri anno sexto.

Ex parte dilectorum filiorum, capituli sanctae Ceciliae Albigensis, gravem accepimus quaestionem, quod, cum ecclesiam beatae Marcianae canonice fuerint assecuti, canonici beati Salvii Albiensis [Col. 0101B] pensionem viginti solidorum, quam ab eadem ecclesia nomine procurationis percipere consueverant, augmentare volentes, ipsos tam super hoc quam super ecclesiam memoratam contra justitiam molestare praesumunt. Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus dictos canonicos, ut ab indebita eorum molestatione desistant, monitione praemissa, per censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compellatis, nullis litteris veritati et justitiae praejudicantibus a Sede apostolica impetratis Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, tu ea, frater episcope, cum eorum altero nihilominus exsoquaris.

Dat. Ferent., XI Kal. Junii, pontificatus nostri [Col. 0101C] anno VI.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Ruthenensi episcopo, et dilectis filiis praeposito de Montesalvio et priori Sancti Antonini Ruthenensis dioecesis, salutem et apostolicam benedictionem.

Ex parte dilectorum filiorum capituli Sanctae Ecclesiae [Col. 0101D] Albigensis gravem accepimus quaestionem, quod cum ecclesiam Beatae Marcianae canonice fuerint assecuti, canonici Beati Salvii Albiensis, etc., ut supra.

Venerabili in Christo fratri G. Dei gratia Albiensi episcopo, P. eadem gratia tituli Sanctae Caeciliae presbyter cardinalis, salutem et sincerae dilectionis affectum.

[Col. 0102A] Intelligentes quod canonici Albiensis sedis acquisierunt ecclesiam Beatae Marcianae a quibusdam laicis, qui non consueverunt dare pro refectione quam debebant canonicis Beati Salvii nisi viginti solidos, et iidem canonici modo petant refectionem sibi et omnibus quos secum ducunt, per quod Albiensis ecclesia plurimum dicitur gravari, dignum videtur et rationi consentaneum ut intendatis quod viginti solidos recipiant a canonicis sicut a laicis recipere consueverunt. Rogamus ergo dilectionem vestram, de qua plenam spem et fiduciam tenemus, quatenus Albiensem ecclesiam, quam nostram reputamus, quia ad honorem Beatae Caeciliae est constructa, gravari non permittatis, sed ut praefati canonici sint contenti nisi viginti solidis, [Col. 0102B] taliter operam detis ut vobis gratiarum actiones referre teneamur. Nos enim et capitulum Ecclesiae nostrae ipsos in nostris orationibus recipimus, et eorum negotiis, quae velut nostra reputamus, modis omnibus cum Deo et honestate volumus adesse.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis . . . abbati et conventui Sancti Dionysii, salutem et apostolicam benedictionem.

Ad nostram noveritis audientiam pervenisse, quod clerici quidam, in villa Sancti Dionysii commorantes, non timentes abuti privilegio clericali, noctu fores muliercularum effringunt, in domos earum per violentiam irruentes, et cum filiis burgensium suscitantes seditiones et rixas, eo quod villae praepositi et justitiarii, propter clericalis ordinis libertatem, ad eorum correctionem manus extendere pertimescunt; si autem tu, fili abbas, [Col. 0102D] eorum velis temeritatibus obviare, statim ad appellationem confugiunt, ut, sub nostrae invocationis praesidio, et declinent animadversionem canonicam et sumant audaciam delinquendi. Cum igitur, ex officio nobis injuncto, teneamur temeritatem reprimere perversorum, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus clericos ipsos, prout ad officium vestrum spectat, a praesumptionibus et excessibus antedictis, monitione praemissa, per censuram ecclesiasticam, sublato appellationis impedimento, desistere faciatis.

Datum Ferentini, XI Kal. Junii, pontificatus nostri anno sexto.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis et canonicis B. Mariae de Mirabello salutem et apostolicam benedictionem.

Cum nobis petitur quod justum et honestum, tam vigor aequitatis quam ordo exigit rationis, ut id per sollicitudinem officii nostri ad debitum perducatur effectum. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis precibus grato concurrentes assensu, personas vestras et ecclesiam ipsam B. Mariae de Mirabello, [Col. 0103B] in qua estis per venerabilem fratrem nostrum Mauricium Pictaviensem episcopum dioecesanum constituti canonice, in omnibus pertinentiis suis, et aliis bonis, prout in praesentiarum rationabiliter possidet, aut in futurum justis modis Deo propitio poterit adipisci, sub B. Petri et nostra protectione suscepimus. Praeterea de donatione ejusdem episcopi ecclesiam ipsam, et ecclesiam S. Hilarii de Mirabello, et oblationes S. Andreae et ejusdem castri, quas idem episcopus percipere in certis festivitatibus consuevit, cum possessionibus et proventibus aliis, quos tam per ipsius episcopi quam fidelium largitionem estis adepti, necnon libertates et immunitates ab eodem episcopo vobis et ecclesiae [Col. 0103C] vestrae concessas, sicut in ejusdem scripto authentico plenius continetur, et vos et ea omnia quae juste et pacifice possidetis, vobis et per vos eidem ecclesiae, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat, etc.

Anagniae, III Nonas Octobris, pontificatus nostri anno IV.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, GERUNGO, praeposito ecclesiae Omnium Sanctorum in Nigra-Silva ⁜ (92) , ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.

[Col. 0104A] Quoties a nobis petitur quod religiosum fuerit ac honestum, animo Nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam Omnium Sanctorum, in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; imprimis siquidem statuentes, ut ordo canonicus, qui secundum Domini et beati Augustini regulam, atque institutionem Praemonstratensium Fratrum, in eodem loco institutus esse dinoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea, quascunque possessiones, quaecunque bona eadem [Col. 0104B] ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum, concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: Locum ipsum, in quo praefata ecclesia sita est, cum omnibus pertinentiis suis; mansum de Rincum; mansum de Haselbach; nemus quoddam in Elisweiler, ad plantandam vineam, a termino Henrici usque ad terminum Erpherad; item, in palude, duos mansos sine censu, et quartam partem piscationis in Bustric, a bonae memoriae Welfone duce, et Uta, uxore ipsius, ducissa de Scowenburg ⁜ (93) , Hugone, duce de Ulemburch, et [Col. 0104C] nobili viro, Bertholdo, duce de Zahringen ⁜ (94) , fundatoribus loci ejusdem, ecclesiae vestrae pia liberalitate concessa, et ab Henrico imperatore postmodum confirmata; item jugera terrarum, et curtes in Appenvilre et in Ufholtz, quae dederunt Conradus Keseman, Henricus Gertine, et Conradus Mesterlin; praedium vero in Griseborn, quod bonae memoriae Conradus, Argentinensis episcopus, ecclesiae vestrae pietatis intuitu contulit, cum pratis, vineis, terris, nemoribus, usuagiis et pascuis, in bosco et plano, in aquis et molendinis, in viis et semitis, et omnibus aliis libertatibus et immunitatibus suis. Sane, novalium vestrorum, etc.

Datum Anagniae, per manum Joannis, sanctae [Col. 0104D] Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, Nonis Februarii, Indictione septima, Incarnationis Dominicae anno 1203, pontificatus vero domini Innocentii papae tertii anno VI.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis praeposito, decano et custodi Mindensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Oblata nobis dilectorum filiorum, Wald. et aliorum canonicorum ecclesiae Sancti Willehardi de Bremen, querela monstravit, quod H. praepositus eorum, fructus cujusdam praebendae pertinentis ad ecclesiam supradictam, injuste sibi per decem jam annos usurpans, super stipendiis suis injuriatur eisdem cellerariam ipsius ecclesiae, cujus donatio de jure spectat ad ipsos; A. clerico Bremensi, post appellationem ad nos legitime interpositam, pro suae conferens arbitrio voluntatis. Quia igitur nobis [Col. 0105B] non constitit de praemissis, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus partibus convocatis audiatis causam et appellatione remota, mediante justitia terminetis, reducentes in statum debitum quidquid post appellationem ad nos legitime interpositam temere constiterit attentatum. Nullis litteris veritati et justitiae praejudicantibus a sede apostolica impetratis. Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exsequantur.

Datum Romae apud Sanctum Petrum, Nonis Februarii, pontificatus nostri anno VII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri, episcopo et dilectis filiis, praeposito et decano Ildesemiensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Conquerentibus dilectis filiis, canonicis Hamburgensibus, nostris est auribus intimatum, quod Bremenses canonici Hamburgensis ecclesiae privilegia detinentes et supprimentes in eorum praejudicium et gravamen, unionem, quae inter Bremensem et [Col. 0105D] Hamburgensem ecclesias per bonae memoriae Benedictum et Sergium, praedecessores nostros, instituta fuerat et per quamplures successores eorum postmodum confirmata, rumpere temeritate propria moliuntur. Volentes igitur eidem ecclesiae providere, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus Bremenses canonicos ad exhibitionem privilegiorum ipsorum, monitione praemissa, per censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compellentes, super his, convocatis partibus et auditis hinc inde propositis, quod justum fuerit statuatis, facientes quod decreveritis per districtionem eamdem firmiter observari. Testes autem qui [Col. 0106A] fuerint nominati, si se gratia, odio vel timore subtraxerint, districtione simili, appellatione remota, cogatis veritati testimonium perhibere: nullis litteris veritati et justitiae praejudicantibus a sede apostolica impetratis. Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, tu, frater episcope, cum eorum altero ea nihilominus exsequaris.

Datum Laterani, Nonis Aprilis, pontificatus nostri anno VII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili episcopo et dilecto filio, praeposito Patherburnensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Lacrymabilis venerabilis Bremensis archiepiscopi ad nos querela pervenit, quod cum pleno corde et fide non ficta devote ad fidelitatem regiam accessisset, et a rege ipso fuisset deliberatione provida constitutum et per venerabilem fratrem nostrum, Ernestum episcopum, legatum sedis apostolicae, confirmatum, ut tempore ministeriales Bremensis Ecclesiae ac alii, qui ad fidelitatem regis redierant, ea quae usque ad tempus illud quiete possederant, de caetero pacifice possiderent, donec dirimeretur [Col. 0106C] judicio, si quid esset super his inter aliquos quaestionis. Licet idem archiepiscopus universa, quae ad Bremensem Ecclesiam pertinebant, defensioni nostrae ac regiae commisisset, dilectus tamen filius noster, nobilis vir H. comes palatinus Rheni, quidquid idem archiepiscopus, canonici, presbyteri et ministeriales ipsius in terra Stadensi ac Athellena ⁜ (95) possidebant, praeter ordinem juris invasit, nec voluit ea, tam a rege ipso quam legato nostro et venerabili fratre nostro, Coloniensi archiepiscopo, et multis aliis rogatus saepius, resignare. Idem ergo Bremensis, cum apud ipsum nec precibus nec monitis in aliquo profecisset, excommunicationis in eum et in terram suam, quam violenter [Col. 0106D] invaserat, interdicti sententiam promulgavit, quam licet legatus noster ratam habuerit et praeceperit observari, tamen comiti plus debito deferens, quoniam quae obtulerat ad certum terminum restituere promittebat, ita quod nisi restitueret, in sententiam incideret memoratam, fecit per eumdem archiepiscopum relaxari. Cumque pro jam dicto comite, quia ea quae promiserat, non fuerit exsecutus, ad illa in posterum exsequendum legatus noster semel, secundo et tertio inducias postulaverit et acceperit postulatas, ipse tamen nihil horum quae acceperat, voluit restaurare, propter quod archiepiscopus in eum iterum excommunicationis [Col. 0107A] sententiam promulgavit. Et licet legatus ipse archiepiscopo per litteras promisisset, quod apud eum de caetero pro ipso non interponeret partes suas, suae tamen promissionis oblitus, mutato consilio, in ejus absentia ipsum absolvit et ad examinationem negotii certum diem et locum in Verda utrique partium assignavit. Caeterum cum archiepiscopus legati se conspectui praesentasset, quia eum sibi sensit adversum, utpote qui eum inducere ac cogere videbatur, ut ipsum de his quae abstulerat infeudaret, ad sedem apostolicam appellavit.

Sane quantumcunque praefatum comitem in Domino diligamus, quia tamen ecclesiis et viris ecclesiasticis in jure suo deesse nec volumus nec debemus, non voluntati suae, sed utilitati et saluti [Col. 0107B] potius consulentes, eidem per apostolica scripta mandavimus et sub ea qua possumus districtione praecepimus, ut omni excusatione cessante, archiepiscopo ipsi ablata restituat universa et ab ipsius de caetero molestatione desistat. Contra eum tamen de jure suo poterit ordine judiciario, si voluerit, experiri. Quocirca discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus si saepedictus comes palatinus quod mandavimus neglexerit adimplere, vos revocato in statum debitum quidquid post appellationem ad nos legitime interpositam inveneritis attentatum, ipsum, sublato appellationis obstaculo, excommunicationis sententia percellatis, terram quam invasit, auctoritate nostra [Col. 0107C] suffulti, interdicto ecclesiastico supponentes et utramque sententiam usque ad satisfactionem congruam singulis diebus Dominicis et festivis, pulsatis campanis et candelis accensis, solemniter publicantes, mandetis inviolabiliter observari. Nullis litteris veritati et justitiae praejudicantibus a sede apostolica impetratis. Quod si non ambo his exsequendis poteritis interesse, alter vestrum ea nihilominus exsequatur.

Datum Laterani, Nonis Aprilis, pontificatus nostri anno VII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis priori et conventui de Charitate, salutem et apostolicam benedictionem.

Si justa filii hominum judicarent, et animadverterent diligenter impensam sibi gratiam Redemptoris, qui pro nobis tradidit semetipsum, usque ad mortem factus obediens, ut nos de inimici faucibus liberaret, sanctam Ecclesiam, sponsam ejus, quam ipse proprio sanguine dedicavit, et in ea famulantes studerent propensius honorare, atque a laesione ipsorum suas retraherent penitus voluntates. Verum quod dolentes referimus, tanta est, peccatis exigentibus, nunc malitia hominum super terram, et in [Col. 0108A] tantum excrevit audacia malignantium, quod non solum ad res ecclesiasticas avidas manus extendunt, et pro suo diripiunt arbitrio voluntatis, imo etiam ecclesias et possessiones earum quasi signum ad sagittam ponentes, viros religiosos odio exsecrabili prosequuntur, sanctum eorum otium nequiter perturbantes. Et quoniam hujusmodi homines licet censeantur nominis christiani, a Christi tamen operibus sunt alieni, laetantes cum male fecerint, et in rebus pessimis exsultantes, et admoniti saepius, a sua nolunt desistere pravitate, nolentes intelligere ut bene agant; sed iniquitatem in suis cubilibus meditantes, cum malefactoribus ipsis, sicut vestra relatione didicimus, per vos resistere non possitis; mos in vestra ecclesia inolevit, ut cum aliquis malefactor [Col. 0108B] res monasterii vestri occupat per violentiam, vel diripit per rapinam, et monitus vobis satisfacere non procurat, vos in missarum solemniis, cum Patri Filius pro mundi reatibus immolatur, ecclesiae pavimento prosternitis, et pro persequentibus exoratis, oculos levantes ad Dominum, et humiliter supplicantes, ut vestri misereri dignetur, qui prope est invocantibus ipsum in veritate, timentium se peragit voluntates, et orationes exaudit eorum, faciens eos salvos. Cum igitur orare pro persequentibus non solum praecepto, verum etiam exemplo Dominico instruamur, nos praemissam consuetudinem piam esse credentes, praesentium vobis auctoritate concedimus, quatenus eam minime deseratis, [Col. 0108C] sed ipsam humiliter ac devote servetis: ita quod orationibus vestris a malo revocentur iniqui, vos optata pace fruamini ac quiete.

Datum Laterani II Idus Aprilis, pontificatus nostri anno VII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, charissimae in Christo filiae . . . . illustri reginae Francorum, salutem et apostolicam benedictionem.

Consuevit annuere sedes apostolica piis votis, et [Col. 0108D] honestis petentium precibus favorem benevolum impertiri. Eapropter, charissima in Christo filia, devotionem quam erga monasterium Pontiniaci et fratres qui jugiter Domino famulantur ibidem, habere dignosceris, attendentes, tuis piis postulationibus clementer annuimus, auctoritate praesentium inhibentes, ne quis post obitum tuum fratribus ipsis impedimentum aliquod inferre praesumat, quin corpus tuum in eorum monasterio juxta tuam dispositionem liberam habeat sepulturam. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae inhibitionis infringere, vel ei ausu temerario contraire Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

[Col. 0109A] Datum Laterani, VIII Kalendas Maii, pontificatus nostri anno septimo ⁜ (95*) .

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio . . . . regi Angliae illustri, salutem et apostolicam benedictionem.

Celsitudinis tuae precibus benignum impertientes assensum, fratribus praedicatoribus et minoribus, quos tecum duxeris ultra mare, equitandi, quoties a te requisiti fuerint, non obstante contrario statuto [Col. 0109B] suorum ordinum, liberam concedimus facultatem.

Dat. Lugdun. ⁜ (96) , II Kal. Maii, pontificatus nostri anno VII.

Amelinus, Dei gratia Cenomanensis episcopus, et Adam abbas de Perseignia, universis Christi fidelibus ad quos praesens pagina pervenerit, salutem in Domino. Noveritis nos suscepisse mandatum apostolicum in hunc modum:

«INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0109C] fratri episcopo Cenomanensi et dilectis filiis abbati de Persegnia Cenomanensis dioecesis, et magistro Guarino Angeli canonico Cenomanensi, salutem et apostolicam benedictionem.

«Ex relatione dilectorum filiorum subdecani et quorumdam canonicorum Beati Martini Turonensis nostris est auribus intimatum quod cum olim ecclesia ipsa inter alias Ecclesias Gallicanas rerum ubertate et libertate nobilior haberetur, nunc faciente importunitate guerrarum in cinere jacet incendio desolata: spreverunt enim eam domestici ejus, quia illi qui majores in ea tam in honoribus quam in beneficiis percipiendis existunt, sicut priores, capicerii atque praepositi, raro intrant ipsam [Col. 0109D] ecclesiam, cum juramento teneantur corporaliter praestito residentiam facere et ligiam mansionem: simplices vero canonici cum propter defectum redituum, tum propter majorem absentiam se circa ecclesiae statum et Dei servitium exhibent negligentes, a majoribus sumentes exemplum cum eadem negligantur ab illis, qui ea ex emolumento majori propensius procurare tenentur. Quia igitur reformatio status istius ecclesiae, quae apostolicae sedis est filia specialis, specialiter nobis incumbit, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus personaliter ad ipsam descendentes ecclesiam, inquiratis quae circa statum ipsius ac personarum [Col. 0110A] conversationem fuerint inquirenda, et auctoritate nostra suffulti, nullius contradictione vel appellatione obstante, quae corrigenda videritis corrigatis in ea, et statuatis tam circa residentiam personarum, quam alia quae ad utilitatem Ecclesiae et clericalem expediant honestatem; et faciatis quod statueritis firmiter observari. Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, tu, frater episcope, cum eorum altero ea nihilominus exsequaris.

«Datum Laterani, II Kal. Maii, pontificatus nostri anno septimo.

Hujus igitur auctoritate mandati accedentes ecclesiam, inquisito diligenter ecclesiae statu, et personarum conversatione, habito consilio priorum ecclesiae et aliorum prudentium, divino corroborati auxilio, ea [Col. 0110B] quae ad decorem domus Domini et statum ecclesiae reformandum in melius pertinere cognovimus primo duximus proponenda, circa ecclesiam igitur et servitium ejus ita statuimus: Si presbyter hebdomadarius qui missam celebrare tenetur, per incuriam vel negligentiam defuerit, singulis diebus hebdomadae quam facere debet duobus solidis puniatur. Si diaconus similiter defuerit 14 denariis; si subdiaconus 12, si acolythus 6. Hoc autem dicitur de illis qui residentes sunt, foranei vero presbyteri in 12, diaconus in 8, et subdiaconus in 7, etc.

Rex, etc., venerabili Patri in Christo et fratri charissimo GAUFRIDO, Dei gratia Eborum archiepiscopo, JOANNES eadem Dei gratia rex Angliae, Dominus Hyberniae, dux Normanniae, et Aquitaniae, et comes Andegaviae, salutem. Litteras domini papae suscepimus in haec verba:

«INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio JOANNI, illustri regi Angliae, salutem et apostolicam benedictionem.

«Ad supplicationem instantem venerabilis fratris nostri archiepiscopi Ragusini eum a cura et a sollicitudine qua tenebatur, Ecclesiae Ragusinae duximus [Col. 0110D] absolvendum, eo videlicet quod ibi non poterat secure morari, et si accessum habet ad illam, mortis sibi periculum imminebat.

«Ne vero idem archiepiscopus in vituperium ministerii nostri defectum in temporalibus patiatur, episcopatum Karleolensem et ecclesiam de Meleburn, cum omnibus pertinentiis eorum, de munificentia ac liberalitate tua ac concessione venerabilis fratris nostri Gaufridi Eborum archiepiscopi, ei benigne collatis, de sedis apostolicae benignitate concedimus ad ipsius indigentiam subveniendam. Serenitatem regiam monentes et hortantes quatenus eumdem archiepiscopum, nostrarum precum [Col. 0111A] obtentu, et officii pontificalis intuitu, recommendatum velis habere, ejus necessitati compatiaris, et ipsius subvenias paupertati, et dona praesentia per illustrem munificentiam reddatis ampliora, ut per haec regi regum, qui sacerdos est in aeternum, videaris obsequium exhibere; cum illud quod ministris ejus impenditur, sibi protestatur impendi.

«Datum Ferent. Idus Maii, pontificatus nostri anno sexto.»

Nos autem juxta petitionem domni papae praescriptam, ipsi archiepiscopo Ragusino praedictum episcopatum Karleolensem de munificentia et liberalitate regia ei concessimus, mandantes vobis quatenus ei tanquam pastori et episcopo vestro in omnibus [Col. 0111B] intendatis. Teste Domino Cantuariensi archiepiscopo, apud Merlesb. decimo die Januarii.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, abbati Fusniacensi, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum.

Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeritatis [Col. 0111C] incursus aut eos a proposito revocet, aut robur, quod absit! sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium sanctae Dei genitricis et virginis Mariae, in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; inprimis siquidem statuentes, ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam, atque institutionem Cisterciensium fratrum, in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea, quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, [Col. 0111D] aut in futurum, concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:

Locum ipsum, in quo praefatum monasterium situm est, cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Sparseio, cum pertinentiis suis; grangiam de Gactinise, cum pertinentiis suis; domum de Landosvilla, cum pertinentiis suis; grangiam de Landosilecort, cum pertinentiis suis; grangiam de Abentonlecort, cum pertinentiis suis; pratum de [Col. 0112A] Veagis; grangiam, quae Mare dicitur, cum pertinentiis suis; grangiam de Villecell, cum pertinentiis suis, grangiam de Focutis, cum pertinentiis suis; cellarium de Curpett, cum pertinentiis suis; grangiam de Hevercagna, cum pertinentiis suis; quidquid habetis in villa sanctae Crucis; grangiam de Hercusot, cum pertinentiis suis; domum de Marla; decimas, quas habetis in villa Mascotz; decimas, quas habetis in villa de Cella; quidquid habetis apud civitatem Laudunensem, et prata de Strecs, cum terris, vineis, pratis, nemoribus usuagiis et pascuis, in bosco et plano, in aquis et molendinis, in viis et semitis, et in omnibus aliis libertatibus et immunitatibus suis. Sane, laborum vestrorum, quos propriis manibus aut sumptibus [Col. 0112B] colitis, tam de terris cultis quam incultis, sive in hortis, et virgultis, et piscationibus vestris, vel de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere vel extorquere praesumat.

Liceat quoque vobis clericos, vel laicos, liberos et absolutos, e saeculo fugientes, ad conversionem recipere, et eos absque contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper, ut nulli fratrum vestrorum, post factam in monasterio vestro professionem, fas sit absque abbatis sui licentia de eodem loco discedere; discedentem vero, absque communium litterarum nostrarum cautione, nullus audeat retinere; quod si quis forte retinere praesumpserit, licitum vobis sit in ipsos monachos vel conversos regularem sententiam promulgare; [Col. 0112C] illud districtius inhibentes, ne terras, seu quodlibet beneficium Ecclesiae vestrae collatum liceat alicui personaliter dari, seu alio modo alienari, absque consensu totius capituli, vel majoris aut sanioris partis ipsius. Si quae vero donationes vel alienationes aliter, quam dictum est, factae fuerint, eas irritas esse censemus. Ad haec etiam prohibemus, ne aliquis monachus sive conversus, sub possessione vestrae domus astrictus, sine consensu et licentia abbatis et majoris partis capituli vestri, pro aliquo pecuniam mutuo accipiat, ultra pretium capituli vestri prudentia constitutum, nisi propter manifestam domus vestrae utilitatem. Quod si facere praesumpserit, non teneatur conventus pro his aliquatenus [Col. 0112D] respondere. Licitum praeterea sit vobis in causis propriis, sive civilem, sive criminalem contineant quaestionem, fratrum vestrorum testimoniis uti, ne pro defectu testium jus vestrum in aliquo valeat deperire.

Insuper, auctoritate apostolica inhibemus, ne ullus episcopus, vel quaelibet alia persona, ad synodos vel conventus forenses vos ire, vel judicio saeculari de propria substantia vel possessionibus vestris subjacere compellat, nec ad domos vestras causa ordines celebrandi, causas tractandi, vel conventus aliquos publicos convocandi, venire praesumat, nec regularem electionem abbatis vestri impediat, aut de instituendo aut removendo eo [Col. 0113A] qui pro tempore fuerit, contra statuta Cisterciensis ordinis, se aliquatenus intromittat. Si vero episcopus, in cujus parochia domus vestra fundata est, cum humilitate ac devotione, qua convenit, requisitus, substitutum abbatem benedicere et alia, quae ad officium episcopale pertinent, vobis conferre renuerit, licitum sit eidem abbati, si tamen sacerdos fuerit, proprios novitios benedicere, et alia, quae ad officium suum pertinent exercere, et vobis, omnia ab alio episcopo percipere quae a vestro fuerint indebite denegata; illud adjicientes, ut in recipiendis possessionibus, quae a benedictis vel benedicendis abbatibus exhibentur, ea, sine episcopi forma et expressione contenti ⁜ (97) , quae ab origine ordinis noscitur instituta, ut scilicet abbates ipsi, [Col. 0113B] salvo ordine suo, profiteri debeant, et contra statuta ordinis sui nullam professionem facere compellantur. Pro consecrationibus vero altarium vel ecclesiarum, sive pro oleo sancto, vel quolibet ecclesiastico sacramento nullus a vobis, sub obtentu consuetudinis, vel alio modo, quidquam audeat extorquere, sed omnia gratis vobis episcopus dioecesanus impendat; alioquin, liceat vobis quemcunque malueritis catholicum adire antistitem, gratiam et communionem apostolicae sedis habentem, qui nostra fretus auctoritate, vobis quod postulatur impendat. Quod si sedes dioecesani episcopi forte vacaverit, interim omnia ecclesiastica sacramenta a vicinis episcopis accipere libere et absque contradictione possitis, sic tamen, ut ex hoc in posterum [Col. 0113C] propriis episcopis nullum praejudicium generetur. Quia vero interdum propriorum episcoporum copiam non habetis, si quem episcopum Romanae sedis, ut diximus, communionem habentem, et de quo plenam notitiam habeatis, per vos transire contigerit, ab eo benedictiones vasorum et vestium, consecrationes altarium, ordinationes monachorum auctoritate apostolicae sedis recipere valeatis. Porro, si episcopi, vel alii ecclesiarum rectores, in monasteria vestra vel personas inibi constitutas, suspensionis, excommunicationis, vel interdicti sententiam promulgaverint, sive etiam in mercenarios vestros, pro eo quod decimas non solvitis, sive aliqua occasione eorum quae ab apostolica [Col. 0113D] benignitate vobis indulta seu in benefactores vestros, pro eo quod aliqua vobis beneficia vel obsequia ex charitate praestiterint, vel ad laborandum adjuverint, in illis diebus in quibus vos laboratis, et alii feriantur, eamdem sententiam protulerint, ipsam, tanquam contra sedis apostolicae indulta prolatam duximus irritandam, nec litterae illae firmitatem habeant, quas, tacito nomine Cisterciensis ordinis, et contra tenorem apostolicorum privilegiorum constiterit impetrari. Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna inposterum sollicitudine providere volentes, auctoritate apostolica prohibemus, ne infra clausuras locorum, seu grangiarum vestrarum, [Col. 0114A] nullus rapinam seu furtum facere, ignem apponere, sanguinem fundere, hominem temere capere, vel interficere, seu violentiam audeat exercere. Praeterea, omnes libertates et immunitates, a praedecessoribus nostris, Romanis pontificibus ordini vestro concessas, nec non et libertates et exemptiones saecularium exactionum, a regibus et principibus, vel aliis fidelibus rationabiliter vobis indultas, auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti privilegio communimus.

Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat, praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia conserventur, eorum, pro quorum gubernatione [Col. 0114B] ac sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam, sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem [Col. 0114C] praemia aeternae pacis inveniant. Amen. Amen. Amen.

• Ego Innocentius, catholicae Ecclesiae episcopus.
• Ego Octavianus, Hostiensis et Velletrensis episcopus.
• Ego Petrus, Portuensis et sanctae Rufinae episcopus.
• Ego Joannes, Albanensis episcopus
• Ego Petrus, tituli Sanctae Coeciliae presbyter cardinalis.
• Ego Guido, S. Mariae infra Tyberim tituli Calixti, presbyter cardinales.
• Ego Hugo, presbyter cardinalis sancti Martini et [Col. 0114D] Equitii.
• Ego Joannes tituli Sancti Stephani in Coelio Monte presbyter cardinalis.
• Ego Joannes, tituli Sanctae Priscae presbyter cardinalis.
• Ego Cencius, sanctorum Joannis et Pauli presbyter cardinalis, tituli Pamachii.
• Ego Gregorius, tituli Sancti Vitalis presbyter cardinalis.
• Ego Benedictus, tituli Sanctae Susannae presbyter cardinalis.
• Ego Gracianus, Sanctorum Cosmae et Damiani diaconus cardinalis.
• [Col. 0115A] Ego Gregorius, Sancti Georgii ad velum aureum diaconus cardinalis
• Ego Hugo, Sancti Eustachii diaconus cardinalis.
• Ego Matthaeus, Sancti Theodori diaconus cardinalis.
• Ego Joannes, Sanctae Mariae in Cosmedin diaconus cardinalis.

Datum Laterani, per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XII Kalendas Junii, indictione VII, Incarnationis Dominicae anno 1204, pontificatus domini Innocentii papae III anno septimo.

Je soussigné, délégué de Monseigneur le Garde des Sceaux, pour la recherche et transcription des monuments historiques de la Tiérache et partie du Laonnois, certifie la présente copie conforme à l'original. [Col. 0115B] Ce 10 avril 1788. Signé D. R. N. JEANNIN, religieux de S. Michel.

Proposita nobis dilecti filii, . . . abbas et conventus Sancti Bertini ⁜ (98) , conquestione monstrarunt, [Col. 0115D] quod, cum burgenses Sancti Audomari, Morinensis dioeceseos, propter offensas quas illis intulerant, auctoritate nostra fuissent excommunicationi subjecti, nobilis vir . . ⁜ (99) comes Namurcensis, et ballivi nobilis viri ⁜ (99*) . . . comitis Flandriae, Morinensis dioeceseos, bona et curtes eorum occasione hujusmodi per violentiam invadentes, tot et tanta sibi [Col. 0116A] et monasterio suo damna et gravamina irrogarunt, quod ipsi, exsilium metuentes, de consilio venerabiles fratris nostri, episcopi Morinensis ⁜ (100) , dioecesani sui, et aliorum prudentum virorum, cum eisdem diem accipere sunt coacti, ubi praedicti ballivi, ad hoc, ut excommunicationis sententia relaxaretur ad tempus, congruam satisfactionem injuriarum pariter et damnorum, nec non conservationem libertatum suarum, eisdem, sicut ipsorum et eorum qui interfuerunt testantur litterae, promiserunt; super quibus se queruntur defraudatos fuisse turpiter et delusos. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratos comitem et ballivos, ut juxta promissionem suam memorati monasterii libertates conserventur, [Col. 0116B] et de damnis et injuriis congruam eis satisfactionem impendant, monitione praemissa, per censuram ecclesiasticam, appellatione remota, sicut justum fuerit, compellatis; nullis obstantibus litteris, veritati et justitiae praejudicantibus, a sede apostolica impetratis. Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exsequantur.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, IX Kalendas Octobris, pontificatus nostri anno VII.

Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere assensum, et vota, quae a rationis tramite non discordant, effectu prosequente complere. [Col. 0116D] Eapropter, dilecte in Domino fili, tuis justis postulationibus grato concurrentes assensu, benedicendi pallas altarium et sacerdotalia indumenta tibi et successoribus tuis concedimus auctoritate apostolica facultatem. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae concessionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem [Col. 0117A] hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, III Nonas Octobris, pontificatus nostri anno septimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PETRO, priori Sanctae Reparatae, quae in civitate Lucana sita est, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris canonice substituendis in perpetuum, etc.

[Col. 0117B] Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris videlicet postulationibus inclinati, praefatam ecclesiam Sanctae Reparatae, quae in civitate Lucana Plebis vocabulo fungitur, in qua divino mancipati estis obsequio, ad instar praedecessorum, nostrorum beatae recordationis Eugenii, Anastasii, Adriani, et Coelestini, Romanorum pontificum, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, etc. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:

Locum ipsum, in quo praefata ecclesia sita est, cum omnibus pertinentiis suis; hospitale S. Reparatae situm juxta praefatam ecclesiam, cum omni jure et pertinentiis suis; ecclesiam S. Cassiani cum omni jure ac pertinentiis suis; ecclesiam S. Michaelis de Contesora, cum omni jure et pertinentiis suis. Item [Col. 0117C] jus, quod habetis in ecclesia Sancti Justi ad Arcum, et in ecclesia Sancti Laurentii de Piciorano. Universam etiam parochiam vestram et parochianos, atque decimas, quas habetis, vobis auctoritate sedis apostolicae confirmamus. Statuimus autem, ut in illis Dominicis diebus, et praecipue solemnitatibus, in quibus canonici Majoris Ecclesiae ad jam dictam ecclesiam cum processione venire consueverunt, si forte aliqua pravitate inducti ad locum ipsum prout antiqua consuetudo est, venire noluerint, majorem missam, ac vesperas, et alia divina officia, quae ipsi celebrare debuerant, per vos ipsos auctoritate nostra solemniter celebretis. Liceat praeterea vobis clericos litteratos et honestos, undecunque [Col. 0117D] sint, cum episcoporum suorum commendatitiis litteris, si forte ignoti fuerint, absque alicujus contradictione, in fratres cum assensu episcopi vestri suscipere. Quod si episcopus ipse contra jus malignari, et rationabilem noluerit occasionem praetendere, clericos ipsos nihilominus suscipiatis. Sepulturam quoque loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni, et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia [Col. 0118A] illarum ecclesiarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur. Prohibemus autem, ut nec episcopo, nec alicui facultas sit novas consuetudines contra voluntatem vestram in ecclesiam ipsam inducere, ac exactiones indebitas exercere, aut parochianos vestros quibuslibet modis vobis auferre. Prohibemus insuper, ut nemini liceat parochianis vestris, vobis inconsultis, poenitentiam dare, nisi forte in tanto necessitatis articulo fuerint constituti, quod ad vos nequeant habere recursum, etc

• Ego Innocentius catholicae Ecclesiae episcopus.
• Ego Octavianus Ostiensis et Velletrensis episcopus.
• Ego Petrus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
• [Col. 0118B] Ego Joannes Albanensis episcopus,.
• Ego, etc.

Datum Romae apud Sanctum Petrum, per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii. Nonis Octobris, indictione VII, Incarnationis Domini anno 1204, pontificatus vero domni Innocentii papae III anno septimo.

Solet annuere sedes apostolica piis votis, et honestis petentium precibus favorem benevolum impertiri. [Col. 0118C] Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, terram quam a Nicolao de Clarkes, in Villa de Woeserma, et comitatum ejusdem quem a Gisleberto, Castellano Bergensi, legitime acquisistis; terram quoque, tam in parochia de Longanessa, quae Stapleveld vulgariter appellatur, per concambium a (Gerardo) praeposito Sancti Audomari ⁜ (3) , de cujus feodo erat, obtentam; possessiones etiam quas Balduinus, Flandriae et Hannoniae comes, et Willelmus castellanus Sancti Audomari, in feodo suo, pia vobis liberalitate donarunt, sicut in eorum authenticis continetur; terras insuper et redditus in Casletensi et Broburgensi castellaniis, ac in omnia ⁜ (4) [Col. 0118D] in Sancti Audomarii, et Sancti Folquini ecclesiis, vobis et monasterio vestro concessas; praeterea, de Trulleia et de Chillam ecclesias cum capellis et omnibus pertinentiis suis; villam insuper de Calmunt, cum fundo et comitatu, sicut in authenticis scriptis exinde confectis plenius continetur; portionem quoque possessionum, quam in eadem villa per Ecclesiam Sancti Audomari habetis, sicut ea juste ac pacifice possidetis; compositiones insuper inter vos et . . . presbyterum de Stenkerke, super decima de [Col. 0119A] Avencapella et parochianos de Merch, super decimis allecium initas; sicut sine pravitate provide factae sunt, et ab utraque parte sponte receptae, et hactenus pacifice observatae, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, VI Idus Octobris, pontificatus nostri anno septimo.

Ex conquestione dilectorum filiorum, Decani ⁜ (6) , et capituli Sancti Frambaldi Silvanectensis, nostris auribus est relatum, quod nobilis vir ⁜ (7) . . . comes Domni Martini, et uxor ejus ⁜ (8) . . . . abbas Resbacensis ⁜ (9) et quidam alii, tam monachi quam clerici et laici, Silvanectensis, Meldensis et Belvacensis dioeceseon, super rebus mobilibus et immobilibus eis et eorum Ecclesiae graves praesumunt injurias irrogare. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica [Col. 0119C] scripta mandamus, quatenus, vocatis quos propter hoc noveritis evocandos, causam super his, appellatione remota, fine debito decidatis, facientes quod decreveritis per censuram ecclesiasticam firmiter observari; nullis obstantibus litteris, veritati et justitiae praejudicantibus, a sede apostolica impetratis. Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exsequantur.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, X Kalendas Novembris, pontificatus nostri anno septimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Lundensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0120A] Ex parte tua nostris est auribus intimatum, quod quidam sacerdos dum consuesceret cum uxore cujusdam tui villici nefariam rem habere, captus fui a villico; qui ei nasum abscidit, et laesit ipsum in lingua, nec tamen loquelam amisit. Unde presbyter ipse ad otium se transtulit monachorum, ut suam salvare posset animam inter eos. Verum cum villicus ipse super hujusmodi facto sibi petat absolutionem impendi a nobis, ut eum possis absolvere, postulasti. Quocirca fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus si res ita se habet, villicum ipsum, qui tanquam excommunicatus vitatur, commumoni restituas, ita quod expensas, quas esset facturus in itinere ad sedem propter hoc apostolicam veniendo, mittat in subsidium Terrae Sanctae, [Col. 0120B] vel in Christianorum auxilium, qui laborant in partibus illis contra perfidiam paganorum et nihilominus laborem itineris redimat juxta proprias facultates.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, Idibus Novembris, pontificatus nostri anno septimo.

Religiosam eligentibus vitam apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeritatis incursus aut eos a proposito revocet, aut robur, quod absit! sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et monasterium sanctae Dei Genitricis, et Virginis Mariae de Los in quo divino estis mancipati obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; in primis si quidem statuentes, [Col. 0120D] ut ordo monasticus qui secundum Deum, et beati Benedicti Regulam, atque institutionem Cisterciensium fratrum, in eodem loco institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter [Col. 0121A] observetur. Praeterea, quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:

Locum ipsum in quo praefatum monasterium situm est, cum omnibus pertinentiis suis ⁜ (10) ; grangiam abbatiae, cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Marcha, cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Duremort ⁜ (11) , cum omnibus pertinentiis suis ⁜ (12) ; grangiam de Esquelio, cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Antonio, [Col. 0121B] cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Rogirfart, cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Templonio, cum omnibus pertinentiis suis. Sane, laborum vestrorum, quos propriis manibus aut sumptibus colitis tam de terris cultis quam incultis, sive de hortis et virgultis et piscationibus vestris, vel de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere vel extorquere praesumat. Liceat quoque vobis clericos vel laicos liberos et absolutos e saeculo fugientes ad conversionem recipere, et eos absque contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper, ut nullus fratrum vestrorum, post factam in monasterio vestro professionem, fas sit absque abbatis sui licentia de eodem [Col. 0121C] loco discedere. Discedentem vero absque communium litterarum vestrarum cautione nullus audeat retinere. Quod si quis forte retinere praesumpserit, licitum vobis sit in ipsos monachos, vel conversos, regularem sententiam promulgare. Illud districtius inhibentes ne terras seu quodlibet beneficium Ecclesiae vestrae collatum liceat alicui personaliter dari, sive alio modo alienari, absque consensu totius capituli vel majoris, aut sanioris partis ipsius; si quae vero donationes aut alienationes, aliter quam dictum est, factae fuerint, eas irritas esse censemus. Ad haec etiam prohibemus, ne aliquis monachus sive conversus, sub professione vestrae domui adstrictus, sine consensu et licentia abbatis et majoris partis capituli vestri, pro aliquo fide [Col. 0121D] jubeat, vel ab aliquo pecuniam mutuo accipiat, ultra pretium capituli vestri providentia constitutum, nisi propter manifestam domus vestrae utilitatem; quod si facere praesumpserit, non teneatur conventus pro his aliquatenus respondere.

Licitum praeterea sit vobis in causis propriis, sive civilem, sive criminalem contineant quaestionem, Fratrum vestrorum testimoniis uti, ne pro [Col. 0122A] defectu testium jus vestrum in aliquo valeat deperire.

Insuper, auctoritate apostolica inhibemus, ne ullus episcopus vel alia quaecunque persona, ad synodos, vel conventus forenses, vos ire, vel judicio saeculari de propria substantia, vel possessionibus vestris, subjacere compellat, nec ad domos vestras causa ordinis celebrandi, causas tractandi, vel conventus aliquos publicos convocandi, venire praesumat, nec regularem electionem vestri abbatis impediat, aut de instituendo, vel removendo eo qui pro tempore fuerit, contra statuta Cisterciensis ordinis se aliquatenus intromittat. Si vero episcopus in cujus parochia domus vestra fundata est, cum humilitate et devotione qua convenit requisitus [Col. 0122B] substitutum abbatem benedicere, et alia quae ad officium episcopale pertinent vobis conferre, renuerit, licitum sit eidem abbati, si tamen sacerdos fuerit, proprios novitios benedicere, et alia quae ad officium suum pertinent exercere, et vobis omnia ab alio episcopo percipere quae a vestro fuerint indebite denegata; illud adjicientes ut in recipiendis professionibus quae a benedictis vel benedicendis abbatibus exhibentur, ea sint episcopi forma et expressione contenti, quae ab origine ordinis noscitur instituta. Ut scilicet abbates ipsi salvo ordine suo profiteri debeant, et contra statuta ordinis sui nullam professionem facere compellantur.

Pro consecrationibus vero altarium, vel ecclesiarum, [Col. 0122C] sive pro oleo sancto, vel quolibet alio ecclesiastico sacramento, nullus a vobis, sub obtentu consuetudinis, vel alio quolibet modo, quidquam audeat extorquere; sed haec omnia gratis vobis episcopus dioecesanus impendat. Alioquin, liceat vobis quemcunque malueritis catholicum adire antistitem, gratiam et communionem apostolicae sedis habentem, qui nostra fretus auctoritate vobis quod postulatur impendat. Quod si sedes episcopi dioecesani forte vacaverit, interim omnia Ecclesiae sacramenta a vicinis episcopis accipere libere, et absque contradictione possitis, sic tamen, ut ex hoc in posterum propriis episcopis nullum praejudicium generetur. Quia vero interdum propriorum [Col. 0122D] episcoporum copiam non habetis, si quem episcopum, Romanae sedis, ut diximus, communionem habentem, et de quo plenam notitiam habeatis, per vos transire contigerit, ab eo benedictiones vasorum et vestium, consecrationes altarium, ordinationes monachorum, auctoritate apostolicae sedis recipere valeatis.

Porro, si episcopi vel alii Ecclesiarum rectores, [Col. 0123A] in monasteria vestra, vel personas inibi constitutas, suspensionis, excommunicationis, vel interdicti sententiam promulgaverint, sive etiam in mercenarios vestros, pro eo quod decimas non solvitis, sive aliqua occasione eorum quae ab apostolica benignitate vobis indulta sunt, seu benefactores vestros, pro eo quod aliqua vobis beneficia, vel obsequia ex charitate praestiterint, vel ad laborandum adjuverint, in illis diebus, in quibus vos laboratis et alii feriantur, eamdem sententiam postulaverint, ipsam, tanquam contra sedis apostolicae indulta prolatam, duximus irritandam; nec litterae illae firmitatem habeant, quas tacito nomine Cisterciensis ordinis, et contra tenorem apostolicorum privilegiorum, constiterit impetrari.

[Col. 0123B] Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna in posterum sollicitudine providere volentes, auctoritate apostolica prohibemus, ut infra clausuram locorum, vel grangiarum vestrarum, nullus rapinam seu furtum facere, ignem apponere, sanguinem fundere, hominem temere capere, vel interficere, seu violentiam audeat exercere. Praeterea, omnes libertates et immunitates, a praedecessoribus nostris Romanis pontificibus ordini vestro concessas, necnon et libertates, et exemptiones saecularium exactionum, a regibus et principibus, vel ab aliis fidelibus, rationabiliter vobis indultas, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti privilegio communimus. Decernimus ergo, [Col. 0123C] ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum gubernatione, ac sustentatione concessa sunt, usibus omnibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate.

⁜ (13) Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo [Col. 0123D] corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris [Col. 0124A] nostri Jesu Christi, aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat; cunctis autem eidem loco sua jura servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

• Ego Innocentius, catholicae Ecclesiae episcopus.
• Ego Octavianus ⁜ (14) , Ostiensis et Velletrensis episcopus.
• Ego Petrus ⁜ (15) , Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
• Ego Joannes ⁜ (16) , Albanensis episcop.
• Ego Petrus ⁜ (17) , tituli Sanctae Caeciliae presbyter cardinalis.
• [Col. 0124B] Ego Jordanus ⁜ (18) , Sanctae Pudentianae, tituli Pastoris, presbyter cardinalis.
• Ego Guido ⁜ (19) , Sanctae Mariae Transtiberim tituli Callixti, presbyter cardinalis.
• Ego Hugo ⁜ (20) , presbyter cardinalis Sancti Martini, tituli Aequitii.
• Ego Joannes ⁜ (21) , tituli Sanctae Priscae presbyter cardinalis.
• Ego Cencius ⁜ (22) , Sanctorum Joannis et Pauli presbyter cardinalis, tituli Pammachii.
• Ego Gregorius ⁜ (23) , tituli Sancti Vitalis presbyter cardinalis.
• Ego Benedictus ⁜ (24) , tituli Sanctae Susannae presbyter cardinalis.
• [Col. 0124C] Ego Gratianus ⁜ (25) , Sanctorum Cosmae et Damiani diaconus cardinalis.
• Ego Gregorius ⁜ (26) , Sancti Georgii ad Velum aureum diaconus cardinalis.
• Ego Hugo ⁜ (27) , Sancti Eustachii diaconus cardinalis.
• Ego Matthaeus ⁜ (28) , Sancti Theodori diaconus cardinalis.
• Ego Joannes ⁜ (29) , Sanctae Mariae in Cosmedin diaconus cardinalis.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, per manum Joannis ⁜ (30) , sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XV Kalendas Decembris, indictione VIII, Incarnationis Dominicae 1204, pontificatus vero [Col. 0124D] Domini Innocentii papae III anno septimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio . . . . . . . abbati Sancti Germani de Pratis, salutem et apostolicam benedictionem.

Licet monasterii tui profectibus et augmentis eo specialius teneamur intendere, quod ad nos nullo pertinet mediante, tamen, pro devotione ac fidei [Col. 0125B] puritate, quam tu et praedecessores tui Ecclesiae Romanae hactenus exhibere curastis, ad exaudiendas petitiones tuas et monasterii tui efficacius provocamur. Sane, sicut ex tenore rescripti felicis recordationis C. PP. praedecessoris nostri, nobis innotuit, cum R. praedecessor tuus, ad ejus audientiam pertulisset, quod tam ipse quam antecessores ipsius, quasdam non vacantes Ecclesias, ad instantiam quorumdam nobilium, contra Lateranensis statuta concilii, quibusdam Clericis concessissent, et propter pensiones, quas Ecclesia Sancti Germani Clericis eisdem annis singulis exsolvere tenebatur jacturam sustinet non modicam et gravamen, dictus praedecessor noster, attendens id esse sacris canonibus [Col. 0125C] inimicum, praedictas concessiones in irritum revocavit, et Ecclesiam tuam absolvit ab hujusmodi pensionibus persolvendis. Nos igitur, tuis justis postulationibus gratum impertientes assensum, quod ab ipso praedecessore nostro super hoc statutum est, ratum habemus, et praecipimus inviolabiliter observari. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae concessionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, Kalendas Decembris, pontificatus nostri anno septimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ODDONI, abbati monasterii Sancti Joannis in Venere, ejusque fratribus, tam praesentibus, quam futuris regularem vitam profitentibus in perpetuum.

[Col. 0126A] Vox clamantis in deserto, parate viam Domini rectas facite semitas Dei nostri: monet nos iter rectitudinis ingredi, quoniam fortitudo simplici via Domini recta. Ergo petentibus non est denegandus auditus, quia servorum Dei quieti pro nostro est officio providendum quatenus a saecularibus tumultibus liberi, in via Domini simplicibus animis fortiter praevaleant ambulare. Ea propter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium quod ad honorem Dei Genitricis et Virginis Mariae sanctique Joannis Baptistae constructum esse dignoscitur ad exemplar fel. rec. Leonis, Victoris, Nicolai, Urbani, Alexandri, praedecessorum nostrorum, Romanorum Pontificum, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, [Col. 0126B] et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut Ordo monasticus, qui secundum Deum ac B. Benedicti Regulam in eodem loco institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste ac canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, sive aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:

Locum ipsum in quo praedictum monasterium situm est, cum omnibus pertinentiis suis, possessiones, [Col. 0126C] et alia bona omnia quae in Teatino, Pennen. Aprutien. Firman. et Termulan. comitatibus obtinetis. In comitatu Theatin. has cellas, videlicet Sancti Joannis in Maltraverso, s. Zacchariae, s. Benedicti, s. Romani, s. Severini, s. Mariae ad capellam secus Ortonam, s. Pauli et s. Petri cum burgo ex latere ejus, Ecclesias s. Georgii, s. Philippi de Palatio, s. Angeli cum tertia parte portus Ortonae, s. Mariae juxta rivum qui dicitur Grivus, in curte Antean. Sanctarum martyrum Leguntiani et Domitiani cum mille modiis terrae juxta se, in curte de Agrame s. Calixti, sanctorum martyrum Aureae et Petronillae, s. Ambrosii, s. Martini, s. Stephani in collem, in Gitti, s. Crucis cum duodecim marnatis [Col. 0126D] hominum, s. Angeli juxta oppidum Septem. In curte s. Nicolai, cellas s. Joannis in Rocca cum oppido suo, s. Thomae cum oppido suo, s. Farmani, s. Eusanii cum castello suo, s. Apollinaris cum castello suo, s. Nicolai cum castello suo, s. Viti, s. Mariae in caldaria cum castello suo, s. Mariae in Gripta feninea, s. Mariae de Trodio cum cellis suis, s. Angeli in Pesulo, s. Angeli in Ochreca cum oppido suo, s. Marci, s. Quirici, s. Luciae in Argelli, [Col. 0127A] s. Pantaleonis, s. Crucis in Alveto oppido Mucela, s. Ansuini, s. Joannis in Ragio, s. Pauli in Piscaria cum oppido s. Laurentii in Piscaria, cum quarta parte de transverso ejusdem fluminis, et quarta portus ejusdem s. Nicolai cum oppido Sagro. Sanctae Cansionae cum castello Pallito, s. Martini de filiis Thebaldi, s. Petri in Banniario cum fara sua et cellis, videlicet s. Bartholomaei de Varanna, s. Blasii de Monte nigro, et s. Nicolai de Plazzano, ecclesiae s. Agathae, s. Pancratii, s. Justini de Casulo, s. Petri in Lauro, s. Delinara cum castello suo, s. Petri cum castello Resse, s. Petri in Parlari, s. Mariae in Valle, s. Mariae in Heremo, s. Pauli, s. Mariae de Rota, s. Quirici de Rivo plano, s. Mariae in Basilica, s. Viti in Fortulae. Oppida vero [Col. 0127B] haec: Fossam caecam, castellum muratum, Roccham de Sclavis, Giruli, Laternum, Lentiscum montem Octaviani, Guastum Meruli, Porcile, Milianica, Castellum vetus, Ballenianum, faram Benedicti filii Uberti, faram filiorum Boderocchi, montem s. Silvestri, Perranum, Senellam, Castellionem, Guastum Aymonis, Turricellam, medietatem Collis Martini, Ilicem, Divum Justum, Mucellam Scorciosam, Casale s. Benedicti, Morum, Rivum Petri, Pesclorum.

In comitatu Pennen. Cellas s. Mariae in Rosano cum castello Casa vetere, s. Michaelis in Boccaccetto cum fara et cellis suis, et fara de Saratico s. Michaelis, in fine cum fara et podio s. Petri in Campo rotundo, s Mariae in Lochiano cum podio suo, s. Joannis in [Col. 0127C] Rivosonuli, s. Joannis in Aquaviva cum casali suo, s. Pelini, s. Joannis ad Ponticlum, s. Antini, s. Mariae in Rivulo, s. Salvatoris in Casa nigra, s. Margaritae in Legoniano, s. Joannis in Carpeneto, s. Angeli in Rivo turbido, s. Mariae in Valle, s. Nicolai in Plomba, s. Laurentii juxta Gomanum, s. Joannis ad casam combustam, castellum ad mare speltore, Turricam, Cosenzam, montem Silvani, civitatem sancti Angeli, Ilicem s. Crucis casam laute, Ilicem Titilianum, Tezzanum, Scuranum, montem Gualterii, Motulam, Spatulam, Ruptam, Arsetam, Biferrum, Avianum, Ranchi Silvo, Mitilianum, Casole, Murum altum, castellum Vedum, montem Petritum et ecclesiam s. Joannis in Gomano cum castello suo, Carrum, Bifulcum ecclesiam Sancti [Col. 0127D] Caesarei, s. Donati in Salinello cum castello Palmei, et s. Stephani ad Mura, ecclesiam s. Angeli, Montem Pagani, et Casale s. Martini in Gomano; Gassianum, Ripam filiorum Azzonis, Poggium Felicis Morelli, curtem, de Padoniano totam, curtem totam de Bucelliano, tertiam partem curtis de Semproniano. In comitatu Firman. cellam s. Petri cum castello paterno, Monteronem, medietatem curtis de supportica, integram curtem de Aquaviva, montem Bovarium, castellum Rodectarisci, Caprilla, Colmari, ecclesiam s. Pastoris. In comitatu Asculano, totam curtem de Salviano. In comitatu Camerinen. terras cum suis cultoribus. In curte Cesapalumbi mediam curtem de Castelliano, quartam partem curtis de Jano. In comitatu Termulan. cellas s. [Col. 0128A] Martini, s. Mariae in Coronule, cum castello de Olivastro, ecclesias s. Januarii, s. Victorini, s. Laurentii, sextam partem proventus ecclesiae s. Salvatoris, apud Lesinam cellam s. Archangeli, in suburbio Ferrariae cellam s. Nicolai. In civitate Ravennae ecclesiam s. Mariae ad vineam Talliottam. In principatu Beneventano eeclesias s. Mariae s. Joannis. In Mursia cellam s. Anastasii. In civitate Ernian. haereditatem Leonis Prinnini integram. In Dalmatia apud Bellumgradum cellam s. Thomae similiter, et Talleoneum mercatorum, et pontium, decimasque, et oblationes mortuorum ex omnibus, et absque contradictione aliqua teneatis.

Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium, seu basilicarum, ordinationes monachorum [Col. 0128B] et clericorum caeterorum, qui ad sacros sunt ordines promovendi, a quocunque volueritis catholico accipiatis episcopo: intra totius abbatiae terminos nullus episcopus, nisi a te invitatus, synodum audeat celebrare, vel clericos constringere, ut intelligas curam hanc ad tuam sollicitudinem pertinere specialiter tibi ab apostolica sede indultam. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia vel violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Deum, et beati Benedicti Regulam providerint eligendum. Electus autem ad Romanum pontificem benedicendus accedat. Vos [Col. 0128C] autem, filii, oportet collatam vobis gratiam in omnibus custodire, et tantis sedis apostolicae beneficiis dignis operibus respondere, ne libertate hac in occasionem carnis, et velamen malitiae abutamini, sed quanto a saecularibus tumultibus liberiores estis, tanto amplius placere Deo totis mentis et animi viribus procuretis.

Decernimus ergo ut nulli hominum omnino liceat praedictum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia illibata et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione, ac sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica, [Col. 0128D] saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis, honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de patrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen

• Ego Innocentius Catholicae Ecclesiae episcopus.
• [Col. 0129A] Ego Octavianus, Ostien. et Veliternen. episcopus.
• Ego Petrus, Portuen. et Sanctae Rufinae episcopus.
• Ego Joannes, Albanensis episc.
• Ego Petrus, tit. Sanctae Caeciliae presbyt. card.
• Ego Jordanus, S. Pudentianae tit. Pastoris presb. card.
• Ego Ugo presbyt. card. S. Martini tit. Equitii.
• Ego Joannes, tit. S. Priscae presbyt. card.
• Ego Centius, S. Joannis et Pauli tit. Pammachii.
• Ego Gregorius, tit. S. Vitalis presbyter card.
• Ego Benedictus, Ecclesiae S. Susannae presb. card.
• Ego Gratianus SS. Cosmae et Damiani diac. card.
• Ego Gregorius, S. Georgii ad Velum aureum diac. card.
• Ego Ugo, S. Eustachii diaconus card.
• [Col. 0129B] Ego Matthaeus, S. Theodori diac. card.
• Ego Joannes, S. Mariae in Cosmedin diacon. card.

Datum Romae apud S. Petrum per manum Joannis S. R. E. subdiaconi et notarii, IV Nonas Decembris, indict. VIII, Incarnationis Dominicae anno 1204, pontificatus vero Domini Innocentii papae tertii, anno septimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, [Col. 0129C] dilectis filiis capitulo Babenbergensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum dilecti filii Gundelous decanus, Syboto archidiaconus, Gotfridus et Hertnidus canonici cum Ottone, Marcualdo et Chunrado ministerialibus ecclesiae Babenbergensis pro electione, quam de venerabili nostro Eckenberto episcopo, tunc vestro praeposito feceratis, ad nostram praesentiam accessissent, coram nobis et fratribus nostris humiliter exponere curaverunt, quod cum ipsa ecclesia sicut Domino placuit esset viduata pastore, vos non solum malitiam temporis sed personae nobilitatem et prudentiam attendentes, et considerantes quod per ejus posset industriam et potentiam ipsa Ecclesia relevari et suscipere tam in spiritualibus quam in [Col. 0129D] temporalibus incrementum, cum jam bona ejus per maleficia plurimorum, qui diabolo instigante in bona non cessant ecclesiastica debacchari, data essent in direptionem et praedam, divino zelo ipsum in pastorem unanimiter elegistis, et a nobis supplicatione humillima postulastis, ut electionem ejus dignaremur auctoritate apostolica confirmare.

Nos vero formam electionis et personam electi, sicut moris est, per fratres nostros examinari fecimus diligenter, et intelligentes, quod nondum ad triginta annorum pervenisset aetatem, innitentes institutioni Lateranensis concilii, quae tradit expresse, ut nullus nisi qui jam aetatis annum tricesimum egerit, in episcopum eligatur, et clerici, qui contra formam eamdem quemquam elegerint, [Col. 0130A] eligendi tunc potestate privati, et ab ecclesiasticis beneficiis triennio sint suspensi: auctoritate hujus decreti electionem ipsius irritam denuntiavimus et inanem, quidquid ex ea vel ob eam secutum est cassum et invalidum decernentes, et electores similiter pronuntiavimus ejusdem auctoritate decreti usque ad triennium ab ecclesiasticis beneficiis manere suspensos et eligendi tunc potestate privatos; quoniam de rigore justitiae aliter procedere minime poteramus.

Sed quoniam Babenbergensis ecclesia nostra est filia specialis, et specialiter sollicitudini nostrae incumbit ejus necessitatibus cum debita vigilantia providere, ad multae supplicationis instantiam praedictorum, qui super metuendo casu ipsius ecclesiae [Col. 0130B] pro periculis instantis temporis aures nostras assidua non cessabant sollicitatione pulsare, ipsam respeximus oculo pietatis, et habito fratrum nostrorum consilio propter urgentem necessitatem et evidentem utilitatem dispensando cum ipso super aetatis defectu eum auctoritate nostra vobis concessimus in pastorem, recepto prius ab eo et tam a praedictis decano et archidiacono quam aliis concanonicis vestris corporaliter juramento, quod Constantiensem episcopum neque sciebant neque credebant excommunicationis vinculo innodatum, quando ipsum electum in diaconum ordinavit: et sic postmodum eum fecimus per venerabilem nostrum Portuensem episcopum in presbyterum ordinari, et nos ipsi manum imponentes eidem munus [Col. 0130C] consecrationis duximus impendendum; et pallium, plenitudinem videlicet pontificalis officii, ipsi curavimus assignare, ut eo certis diebus utatur, prout in privilegio nostro sibi concesso apertius continetur. Ut autem non solum cum ipso sed vobiscum etiam misericordiam faceremus, suspensionis sententiam, quam sicut praedictum est incurristis, de benignitate sedis apostolicae duximus relaxandam.

Nos igitur eumdem episcopum vestrum ad vos cum nostrae gratiae plenitudine remittentes, per apostolica vobis scripta mandamus atque praecipimus, quatenus ei sicut patri spirituali et pastori animarum vestrarum devote curetis et humiliter [Col. 0130D] obedire, in necessitatibus Ecclesiae Babenbergensis eidem fideliter et viriliter assistentes, ut adminiculo vestrae devotionis et fidelitatis adjutus vestris et ipsius Ecclesiae efficacius intendere valeat incrementis.

Datum Anagniae, XI Kal. Januarii, pontificatus nostri anno VI[VII].

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ECBERTO Babenbergensi episcopo [Col. 0131A] [et successoribus canonice promovendis in perpetuum.

Magisterium totius ecclesiasticae disciplinae beato Petro apostolorum principi specialiter fore collatum illa Dominicae allocutionis verba declarant, quibus ad eumdem coelorum clavigerum dicitur: Si diligis me, pasce oves meas (Joan. XXI) ; et alibi: Ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat fides tua; et tu aliquando conversus confirma fratres tuos (Luc. XXII) . Hac igitur ratione sacrosancta Romana Ecclesia, quae super omnes alias coelesti privilegio obtinet principatum, quaeque non solum terrena sed coelestia quoque dijudicat, filios suos, quos pabulo divinae legis maternis affectibus replet, diversis etiam adornare praerogativis pariter consuevit, et membris [Col. 0131B] suis honorem debitum consueta clementia impertiri.

Hujus rei gratia, venerabilis frater Ecberte episcope, quem utique cooperante Domino propriis tanquam beati Petri manibus in episcopum consecravimus, personae tuae pallium, pontificalis scilicet officii plenitudinem, humilitatis et justitiae signum, ad sacra missarum solemnia celebranda concedimus, ut videlicet eo his diebus infra ecclesiam tantummodo perfruaris, qui in praesentis scripti pagina continentur: id est, Coena Domini, Pascha, Pentecoste, Nativitate Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi: in natalitio beatorum apostolorum Petri et Pauli; in solemnitate sancti Dionysii sanctique [Col. 0131C] Georgii martyrum, in Epiphania et Ascensione Domini, in Purificatione B. et semper virginis Mariae, in festivitate S. Michaelis archangeli, in festivitatibus quoque B. Henrici regis et Chunegundis reginae, quorum corpora in eadem ecclesia requiescunt: in anniversario quoque tuae consecrationis die, et in dedicationibus ecclesiarum, atque in solemnibus ordinationibus clericorum.

Cujus profecto pallii te volumus per omnia genium vindicare, et personam tuam Deo propitio talem in omnibus exhibere, ut et boni dulcem et mali te pium sentiant correctorem. In qua nimirum correctione hunc esse ordinem noveris observandum, ut personas diligas et vitia persequaris, ne si aliter agere forte volueris, transeat in crudelitatem [Col. 0131D] correctio, et perdas quos emendare desideras. Sic enim vulnus debes abscindere, ut non possit ulcerare quod sanum est, ne si plus quam res exigit ferrum impresseris, noceas cui prodesse festinas. Ipsa quoque dulcedo in te cauta sit non remissa. Correctio vero diligens sit non severa, sed sic alterum condiatur ex altero, ut et boni habeant amando quod caveant, et pravi metuendo quod diligant. Hanc igitur, frater charissime, suscepti pallii dignitatem si sollicite servaveris, quod foris accepisse dignosceris, intus habebis. Fraternitatem tuam gratia divina custodiat, et ab omnibus semper tueatur adversis.

Quia vero bona Babenbergensis Ecclesiae in diversis episcopatibus vel parochiis sita sunt, et quidam [Col. 0132A] episcopi in coercendis malefactoribus vel turbatoribus earumdem possessionum, prout accepimus, negligentes existunt, statuimus ut si iidem malefactores canonice moniti ablata restituere et a sua praesumptione cessare noluerint, episcopi quoque, in quorum parochiis degunt, in eorum correctione negligentes exstiterint, liceat vobis in eos canonicam sententiam promulgare.

Nihilominus etiam abbatiam quae Munster dicitur, cum ecclesia S. Syxti in eadem villa sita, ecclesiam etiam Sancti Leonardi in Gamenare, itemque Sancti Petri, Sancti Jacobi et Sancti Martini de Villaco et eas quae in Canali sunt, et generaliter omnes ecclesias et decimas, quas Babenbergensis ecclesia in aliis parochiis hactenus habuit canonice [Col. 0132B] vel posthac juste habitura est, ad exemplar felicis recordationis praedecessorum nostrorum Alexandri et Coelestini Romanorum pontificum eidem Ecclesiae auctoritate apostolica confirmamus, et ad majoris insuper familiaritatis et gratiae argumentum infra terminos Babenbergensis Ecclesiae ante faciem tuam crucem portari concedimus, salva sedis apostolicae auctoritate, et Maguntinensis metropolis debita reverentia. Ad indicium autem, etc.

Datum Anagniae per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VIII Kal. Januarii, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1203 [1204], pontificatus vero domini Innocentii papae III anno sexto [septimo].

INNOCENTIUS episcopus etc., dilecto filio abbati Massiliensi etc.

Devotionem et fidei puritatem quam monasterium Massiliense, cui praeesse dignosceris hactenus ad Romanam Ecclesiam habuit attendentes, personam tuam in quibus cum Deo possumus, duximus honorandam. Ut ergo devotius et studiosius officiis debeas esse divinis intentus, usum mitrae tibi duximus personaliter indulgendum, etc.

Datum Romae apud Sanctum Petrum, VIII Kalend. Januarii, pontificatus nostri anno septimo.

Venerabili in Christo Patri et amico charissimo . . . Dei gratia episcopo, et dilectis in Christo fratribus capitulo Lingonensi, P. divina permissione tituli Sancti Marcelli presbyter cardinalis, apostolicae sedis legatus, salutem et apostolicam benedictionem.

Eo zelo et charitatis affectu Ecclesiam vestram diligimus, ut ea velimus et affectemus agere, quae [Col. 0133A] ad ipsius honoris exaltationisque augmentum, ad laudem Dei ac sanctorum possint gloriam pervenire. Vestrae itaque fraternitati praesentibus innotescat, quod inter alias sanctorum reliquias, quae fuerunt in manibus bonae memoriae Trecensis episcopi a peregrinis in captione Constantinopolis resignatae, caput gloriosi Mammetis martyris ad ipsius Trecensis manus pervenit. Quod cum dilectus in Christo filius Gualo de Damna-Petra devotus filius, et utile Ecclesiae vestrae membrum, vir vitae honestae et boni testimonii in exercitu Latinorum per relationem ejusdem episcopi comperisset, post ipsius decessum, sicut frequenter antea laboraverat, et requisierat diligenter a nobis, cum multa instantia et precum supplicatione quaesivit reliquias [Col. 0133B] memoratas ad vestram ecclesiam, quae in honore praenominati fabricata est martyris, deferendas. Nos autem ut de ipsis reliquiis plene certificari possemus, accedentes ad domum episcopi in qua erant eaedem reliquiae, cum multis aliis titulum subscriptum Graecis litteris in argento ipsi capiti circumducto, per quemdam monachum familiarem nostrum, peritum Graecis litteris, coram nobis legi fecimus diligenter, et comperto in veritate quod ipsius martyris essent reliquiae, praefato Gualoni presbytero, pro ecclesia vestra concessimus et dedimus laeta manu, utpote qui ad ipsius honoris augmentum inveniri cupimus promptiores. Idem etiam Gualo se ipsum et nos volens magis super [Col. 0133C] eo certificare, quemdam presbyterum N. nomine, boni testimonii virum, ad praesentiam nostram duxit, qui in verbo veritatis coram nobis asseruit, quod cum quidam abbas et monachi Graeci, qui erant in quodam monasterio sub vocabulo ipsius martyris fabricato, caput sancti Mammetis vidissent, cum magna reverentia lacrymantes ante ipsas reliquias prociderunt, supplicantes ipsi G. presbytero, ut eas in ecclesia sua mererentur habere, pro ipsis multam pecuniam promittentes. Ad hujus etiam rei majorem inquisitionem, quemdam clericum familiarem nostrum cum ipso G. et presbytero memorato, ad idem monasterium curavimus destinare, qui nobis veridica relatione narravit, quod abbas et fratres praedicti monasterii sibi dixerunt, [Col. 0133D] quod illae reliquiae quas presbyter G. penes se habebat, beati martyris Mammetis erant, quae per quemdam calogerum, id est bonum senem, monachum videlicet de terra illa in qua martyr ipse passus fuerat, cum aliis reliquiis quatuor sanctorum Constantinopolim fuerant deportatae. Cui calogero cogitanti ubi posset ipsas reliquias honorifice collocare, ipsis monachis asserentibus datum est in somno responsum, ut ad ecclesiam B. Mammetis, quae sumptibus Ysachii imperatoris Constantinopolitani de novo tunc fabricabatur, eas portaret, nec laboraret aliam ecclesiam fabricare. Qui etiam monachi coram praedicto clerico nostro, ipsi G. attentius supplicarunt, ut ipsas reliquias portaret ad suam novam ecclesiam, quia parati [Col. 0134A] erant magnam commutationem pro ipsis sibi facere, vel pecuniae, vel rei alterius magis charae promittentes, etiam se ipsum G. perpetuum dominum habituros, si reliquias sibi daret. Cum itaque saepedictus G. tam pro inquirendis et habendis praenominatis reliquiis, quam pro exaltatione et honore vestrae ecclesiae semper fuerit sollicitus et attentus, et post ipsas habitas relinquens quidquid honoris et boni habebat Constantinopoli, qui profecto custodiam cantoriae in ecclesia sanctorum XL martyrum, quae una est de majoribus triginta praeposituris, et custodiam alterius praepositurae quam de triginta in ipsa urbe habebat, multosque alios postponens honores, ut posset tantum obsequium ecclesiae vestrae impendere, ad eam ipsas [Col. 0134B] praeclaras reliquias deferendo ad vos, omnibus omissis, cum gaudio et tanto patrono vestro studuerit remeare, ipsum autem devotum filium et ecclesiae vestrae membrum utile fraternitati vestrae duximus pro suae devotionis ac probitatis merito propensius commendandum, quatenus eumdem pro tanto in posterum utili ac memorando ecclesiae nostrae per ipsum collato obsequio affectuosius diligentes, taliter ejus laborem et studium remunerare curetis, ut idem ex devoto fiat devotior, ac alii ejus animati exemplo ad obsequiorum ecclesiae vestrae portanda onera fortius accingantur. Nos vero secundum ea quae vidimus et audivimus, veritati testimonium perhibentes, rogamus in Domino, [Col. 0134C] ut praenominatas reliquias cum honoris reverentia et omnimoda devotione suscipientes, inter caetera quae pretiosa erga vos habentur, velitis habere praecipue chariora, gratum Deo et ipsi acceptum praebentes martyri famulatum, nobis quoque, qui pro exaltatione vestrae ecclesiae semper solliciti fuimus et intendimus laborare, participium orationum vestrarum reddatis, et ad memoriam nostri habendam nomen nostrum in vestro Kalendario subscribatis.

[Col. 0134D] INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati monasterii Loci-Dei, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis, etc.

Religiosam vitam eligentibus, apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeritatis incursus, aut eos a proposito revocet, aut robur, quod absit! sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium Loci-Dei, in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri, et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes, ut ordo monasticus, qui secundum Deum, et beati [Col. 0135A] Benedicti Regulam atque institutionem Cisterciensium fratrum in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste ac canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus vocabulis exprimenda:

Locum ipsum, in quo praefatum monasterium situm est cum omnibus pertinentiis suis. Ecclesiam de Logum cum omnibus pertinentiis suis, quam [Col. 0135B] idem monasterium antequam Cisterciensium fratrum instituta susciperet, possidebat. Donationes factas vobis a Radulpbo Ripensi episcopo fundatore loci ejusdem, Stephano et Omero successoribus ejus. Quidquid videlicet pertinebat in possessionibus ad episcopatum Ripensem in parochia Loegum et Seem. Possessiones etiam, quas Omerus Ripensis episcopus in Ginnegardth monasterio vestro concessit, cum terris, nemoribus, pratis, aquis, molendinis, pascuis et aliis libertatibus et immunitatibus suis. Decimas de Logumherret. Concessionem factam vobis a Ripensi episcopo quidquid pertinebat ad eum in decimis in Gramherret, et de Ravenstorpherret: decimas quoque de Buldorp vobis a Walpemaro Slessuicensi episcopo assignatas. [Col. 0135C] Et tres mansos terrae in Harghby. Sane laborum vestrorum, quos propriis manibus et sumptibus colitis, tam de terris cultis, quam incultis, sive de hortis et virgultis, et piscationibus vestris, vel de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere vel extorquere praesumat. Liceat quoque vobis clericos vel laicos liberos et absolutos e saeculo fugientes ad conversionem recipere, et eos absque contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper, ut nulli fratrum vestrorum post factam in monasterio vestro professionem fas sit sine sui abbatis licentia de eodem loco discedere. Discedentem vero absque communium litterum vestrarum cautione, nullus audeat retinere. [Col. 0135D] Quod si quis forte retinere praesumpserit, licitum vobis sit in ipsos monachos vel conversos regularem sententiam promulgare. Illud districtius inhibentes, ne terras, seu quodlibet beneficium ecclesiae vestrae collatum liceat alicui personaliter dari, sive alio modo alienari absque consensu totius capituli, vel majoris aut sanioris partis ipsius. Si quae vero donationes aut alienationes, aliter quam dictum est, factae fuerint, eas irritas esse censemus. Ad haec etiam prohibemus, ne aliquis monachus sive conversus sub professione vestrae domus astrictus, sine consensu et licentia abbatis et majoris partis capituli vestri pro aliquo fidejubeat, vel ab aliquo pecuniam accipiat mutuo, ultra pretium capituli vestri providentia constitutum, nisi propter manifestam [Col. 0136A] domus vestrae utilitatem. Quod si facere forte praesumpserit, non teneatur conventus pro his aliquatenus respondere. Licitum praeterea sit vobis in causis propriis, sive civilem, sive criminalem contineant quaestionem, fratrum vestrorum testimoniis uti, ne pro defectu testium jus vestrum in aliquo valeat deperire. Insuper auctoritate apostolica inhibemus, ne ullus episcopus vel alia quaelibet persona, ad synodos, vel conventus forenses vos ire, vel judicio saeculari de vestra propria substantia, vel possessionibus vestris subjacere compellat, nec ad domos vestras causa ordines celebrandi, causas tractandi, vel conventus aliquos publicos convocandi, venire praesumat, nec regularem electionem vestri abbatis impediat, aut de [Col. 0136B] instituendo vel removendo eo, qui pro tempore fuerit, contra statuta Cisterciensis ordinis, se aliquatenus intromittat. Si vero episcopus, in cujus parochia domus vestra fundata est, cum humilitate ac devotione, qua convenit requisitus, substitutum abbatem benedicere, et alia quae ad officium episcopale pertinent vobis conferre renuerit, licitum sit eidem abbati si tamen sacerdos fuerit, proprios novitios benedicere, et alia quae ad officium pertinent exercere, et vobis omnia ab alio episcopo percipere, quae a vestro fuerint indebite denegata. Illud adjicientes, ut in recipiendis professionibus, quae a benedictis vel benedicendis abbatibus exhibentur, ea sint episcopi forma et expressione contenti, quae ab origine ordinis noscitur [Col. 0136C] instituta, ut scilicet abbates ipsi, salvo ordine suo, profiteri debeant, et contra statuta ordinis sui nullam professionem facere compellantur. Pro consecrationibus vero altarium, vel ecclesiarum, sive pro oleo sancto, vel quolibet ecclesiastico sacramento, nullus a vobis sub obtentu consuetudinis, vel alio modo quidquam audeat extorquere, sed haec omnia gratis vobis episcopus dioecesanus impendat. Alioquin liceat vobis quemcunque malueritis catholicum adire antistitem, communionem et gratiam apostolicae sedis habentem, qui nostra fretus auctoritate, vobis quod postulatur impendat. Quod si sedes dioecesani episcopi forte vacaverit. interim omnia ecclesiastica sacramenta a vicinis [Col. 0136D] episcopis accipere, libere et absque contradictione possitis, sic tamen, ut ex hoc in posterum propriis episcopis nullum praejudicium generetur. Quia vero interdum propriorum episcoporum copiam non habetis, si quem episcopum Romanae sedis (ut diximus) communionem habentem, et de quo plenam notitiam habeatis, per vos transire contigerit, ab eo benedictiones vasorum et vestium, consecrationes altarium, ordinationes monachorum auctoritate apostolicae sedis recipere valeatis. Porro si episcopi, vel alii ecclesiarum rectores in monasterium vestrum, vel personas inibi constitutas suspensionis, excommunicationis, vel interdicti sententiam promulgaverint, sive etiam in mercenarios vestros, pro eo quod decimas non solvitis, sive [Col. 0137A] aliqua occasione eorum, quae ab apostolica benignitate sunt vobis indulta, seu benefactores vestros, pro eo quod vobis aliqua beneficia vel obsequia ex charitate praestiterint, vel ad laborandum adjuverint, in illis diebus in quibus vos laboratis et alii feriantur, eamdem sententiam protulerint, ipsam tanquam contra apostolicae sedis indulta prolatam duximus irritandam, nec litterae illae firmitatem habeant, quas tacito nomine Cisterciensis ordinis, et contra tenorem apostolicorum privilegiorum constiterit impetrari. Praeterea cum commune terrae interdictum fuerit, liceat vobis nihilominus in vestro monasterio, exclusis excommunicatis et interdictis, divina officia celebrare. Paci quoque ac tranquillitati vestrae paterna in [Col. 0137B] posterum sollicitudine providere volentes, auctoritate apostolica prohibemus, ut infra clausuras locorum, seu grangiarum vestrarum, nullus rapinam, seu furtum facere, ignem apponere, sanguinem fundere, hominem temere capere, vel interficere, seu violentiam audeat exercere. Praeterea omnes libertates et immunitates a praedecessoribus nostris Romanis pontificibus ordini vestro concessas, necnon et libertates et exemptiones saecularium exactionum, a regibus et principibus, vel aliis fidelibus rationabiliter vobis indultas, auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti privilegio communimus.

Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat [Col. 0137C] praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura. Salva sedis apostolicae auctoritate, et in praedicta Ecclesia dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum, ecclesiastica, saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo, tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis, honorisque sui careat dignitate, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine [Col. 0137D] Dei, et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena, atque in extremo examine districtae subjaceat ultioni. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Datum Romae apud S. Petrum per manum Joannis Sanctae Mariae in Cosmedyn diaconi cardinalis, S. Romanae Ecclesiae cancellarii, XII Kal. Februarii, indictione VII, Incarnationis Dominicae anno 1205, pontificatus vero domini Innocentii papae III anno octavo.

[Col. 0138A] Subscripsit papa cum episcopis suis et cardinalibus.

Solet annuere sedes apostolica piis votis, et honestis petentium precibus favorem benevolum impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, Ecclesiam de Alvers cum pertinentiis, libertatibus [Col. 0138B] et immunitatibus suis, sicut eam juste ac pacifice possidetis, auctoritate vobis apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, X Kalendas Februarii, pontificatus nostri anno septimo.

Non absque dolore cordis, et plurima turbatione didicimus, quod ita in plerisque partibus ecclesiastica censura dissolvitur, et canonicae sententiae severitas enervatur, ut viri religiosi, et hi maxime, qui per sedis apostolicae privilegia majori donati sunt libertate, passim a malefactoribus suis injurias sustineant et rapinas; dum vix inveniatur! qui congrua illis protectione subveniat, et pro fovenda pauperum innocentia se murum defensionis opponat. Specialiter autem, dilecti filii, abbates et fratres Praemonstratensis ordinis, tam de frequentibus injuriis quam de ipso quotidiano defectu justitiae [Col. 0139B] conquerentes, universitatem vestram litteris petierunt apostolicis excitari, ut ita videlicet pro eis in tribulationibus suis contra malefactores eorum prompta debeatis magnanimitate consurgere, quod ab angustiis quas sustinent, et pressuris nostro possint praesidio respirare. Itaque, universitati vestrae per apostolica scripta mandamus, atque praecipimus, quatenus illos qui possessiones, vel res seu domos praedictorum fratrum, vel hominum suorum irreverenter invaserint, aut ea injuste detinuerint quae praedictis fratribus ex testamento decedentium relinquuntur, seu in ipsos fratres, contra apostolicae sedis indulta, sententiam excommunicationis, aut interdicti praesumpserint promulgare, vel decimas [Col. 0139C] laborum seu nutrimentorum ipsorum, spretis apostolicae sedis privilegiis, extorquere, monitione praemissa, si laici fuerint, publice candelis accensis excommunicationis sententia proferatur; si vero clerici, vel canonici regulares, seu monachi fuerint, eos, appellatione remota, ab officio et beneficiis suspendatis, neutram relaxaturi sententiam, donec praedictis fratribus plenarie satisfaciant, et tam laici quam clerici saeculares, qui anathematis vinculo fuerint innodati, pro injectione manuum violenta, cum litteris dioecesani episcopi, ad sedem apostolicam venientes, ab eodem vinculo mereantur absolvi. De monachis vero et canonicis regularibus id servetur, ut si ejusdem claustri fratres manus in se injecerint violentas, per abbatem proprium; [Col. 0140A] si vero unius claustri frater in fratrem alterius claustri hujusmodi praesumpserit violentiam exercere, per injuriam passi et inferentis abbates absolutionis beneficium assequantur, etiamsi eorum aliqui, prius quam habitum reciperent regularem, tale aliquid commiserint, propter quod, ipso actu, in sententiam excommunicationis incurrissent, nisi excessus ipsorum esset difficilis et enormis, utpote si esset ad mutilationem membri, vel sanguinis effusionem processum, aut violenta manus in episcopum, vel abbatem injecta, cum excessus tales et similes, sine scandalo nequeant praeteriri. Si vero in clericos saeculares manus injecerint; pro vitando scandalo mittantur ad sedem apostolicum absolvendi. Villas autem in quibus bona praedictorum [Col. 0140B] fratrum vel hominum suorum per violentiam detenta fuerint, quandiu ibi sunt, interdicti sententiae supponatis.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, IX Kalendas Februarii, pontificatus nostri anno septimo.

[Col. 0140C] INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, abbati et conventui monasterii Sancti Vincentii Laudunensis, salutem et apostolicam benedictionem.

Solet annuere sedes apostolica piis votis, et honestis petentium precibus favorem benevolum impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, altare de Bavi ⁜ (34) , cum appendiciis suis; altare et medietatem Casae de Marli ⁜ (35) , cum appendiciis suis: ecclesiam de Lescheriis ⁜ (36) ; villam quae dicitur Tile ⁜ (37) ; furnos, medietatem molendinorum, et nundinas annuas ⁜ (38) de Lescheriis; altare et modium frumenti, in decima de Yrun ⁜ (39) ; altare de [Col. 0141A] Dulcelon ⁜ (40) ; altare Sancti Germani ⁜ (41) , et vas unum in decima, cum illis parochianis qui talliam et furcam in pratis debent domino Lescheriensi; apud Fasti ⁜ (42) , censum septuaginta solidorum bonae monetae; apud Vileires ⁜ (43) , redditus villae, et in terragio vasa quinque, in decima vero duo; ecclesiam Sancti Joannis de Vendolio ⁜ (44) , et totam ejusdem villae decimam cum ecclesia parochiali de Linifonte ⁜ (45) , et capella Leprosorum; decimam Sancti Nicolai de Bosco, sub constituto trecensu ⁜ (46) ; capellam Sancti Petri; decem solidos bonae monetae in molendinis de Vendolio; terram de Buschoitt, cultam et incultam; somarium unum quotidie de nemore mortuo, cum uno serviente, de nemoribus domini de Vendolio, Wionagium per totam ejus terram [Col. 0141B] liberum; apud Mayoc ⁜ (47) , duos modios frumenti in decima; decimam culturarum et terrarum vestrarum de Lambesch ⁜ (48) , et Cirisi ⁜ (49) ; villam Dormicurt ⁜ (50) , cum omnibus appendiciis suis; in eadem villa, decimam quam ab ecclesia Sancti Petri, sub censu sexdecim denariorum, tenetis; Casam de Orgival, cum appendiciis suis; ecclesiam Santi Juliani de Nova Villa ⁜ (51) , duo vasa in decima casae ejusdem villae, molendinum, vetus vivarium, pratum sub eodem vivario situm, et plantam super idem vivarium, cum decima quarumdam terrarum et vinearum; decimam culturarum quarumdam Simonis, apud Camoliam ⁜ (52) , et apud Vileirs ⁜ (53) , ante turris Castrum, cum portione decimae [Col. 0141C] ejusdem villae, medietatem caponum, quos idem Simon, apud Ploiart et Arenci ⁜ (54) , percipiebat in redditu; apud Novam Villam, campum unum, [Col. 0142A] quem idem Simon dedit pro dote altaris ejusdem Villae, terram quam idem Simon emit apud Cerni ⁜ (55) ab haeredibus Odonis Laudunensis, somarium unum quotidie in Bosco de Bruni, ad usuagium monachorum de Nova Villa ⁜ (56) , totam terram, quam Clarembaldus de Oilli, apud Dormicurt possidebat, ad terragium decimae garbae, in perpetuum vobis concessam; ecclesias de Firmitate, cum appendiciis suis, tredecimum omnium bonorum ejusdem castri, sex modios frumenti in molendinis ipsius castri, unum modium frumenti, et duos modios vinatici, et decem capones de redditibus Goberti junioris, de Firmitate ⁜ (57) , a parochianis curtis de Ferrieres, cum minuta decima, et parte majoris quae vos contingit; apud Moncels ⁜ (58) , tres [Col. 0142B] modios frumenti pro molendinis, censu, terragio, et nemore, quae vos, et dominus Villae communia habetis in eadem villa; censum quinque solidorum, apud Montiniacum ⁜ (59) ; septem modios frumenti, pro terra vestra, quam tenet haeres quondam Arnulfi militis apud Chevesne; unum modium frumenti, apud Moncels super Seram ⁜ (60) ; allodium Sancti Quintini ⁜ (61) , sub censu triginta solidorum; apud Meschuman ⁜ (62) , terram Joannis Pictae, quam a monasterio Humolariensi, sub censu quatuor solidorum, tenetis, et terram quae dicitur Vallis Sanctae Mariae, quam ad sextam garbam tenetis; in curte Mechumae, vicecomitatum, cum omnibus pertinentiis suis; majoriam de Acheri ⁜ (63) ; unum modium [Col. 0142C] frumenti in eadem villa; apud Tumbellam ⁜ (64) , unum modium frumenti, et unum avenae; apud Hortincort ⁜ (65) , exclusam, sicut a molendino [Col. 0143A] vestro usque ad molendinum de recta extenditur, ad libitum vestrum firmandam; Majoriam Villaris sicci ⁜ (66) , cum duobus modiis frumenti, dimidia domo lapidea, medietate fumi, et aliis pertinentiis suis; majoriam de Hatencort ⁜ (67) ; majoriam de Curbis ⁜ (68) , cum omnibus pertinentiis suis; ecclesiam Altimontis ⁜ (69) , cum appendiciis suis; ecclesiam Sancti Thomae ⁜ (70) , cum appendiciis suis; vineam de Colomam; allodium de Buci ⁜ (71) et de Riu ⁜ (72) , quod dicitur Guidonis castellani; decem et octo modios frumenti ad mensuram de Marla, quos vobis annuatim debet ecclesia Thenoliensis ⁜ (73) ; altare de Chivi ⁜ (74) , cum appendiciis suis; altaria de Morenis ⁜ (75) , Cortesis ⁜ (76) , Fussenis ⁜ (77) et Cocci ⁜ (78) , cum appendiciis suis; Furnum de Camolia; [Col. 0143B] duas partes decimae de Cuverni ⁜ (79) , tam majoris, quam minoris; tertiam partem, tam majoris, quam minoris decimae de Bievre ⁜ (80) ; altare de Besni ⁜ (81) , cum appendiciis suis; duodecim denarios, quos vobis annuatim canonici Laudunenses in recognitione antiquae consuetudinis, et in recompensationem coemeterii debent; sicut ea omnia juste et pacifice possidetis, vobis et per vos monasterio vestro auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae [Col. 0144A] confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, VII Kalendas Februarii, pontificatus nostri anno septimo.

Solet annuere sedes apostolica piis votis, et honestis petentium precibus favorem benevolum impertiri. Ex vestra nimirum relatione accepimus, quod, cum dilecti filii, canonici beatae Mariae Silvanectensis, in quorum ecclesia praebendam certam, et vacantium annualia praebendarum percipitis ab antiquo ⁜ (83) , vos super quibusdam proventibus praebendae vestrae et annualium, et dilecti filii, Willelmus quondam Sanctae Mariae cantor, et Sancti Frambaudi thesaurarius ⁜ (84) , et Ivo Sancti [Col. 0145A] Reguli decanus ⁜ (85) , super annualibus praebendarum, quae ad cantoriam Beatae Mariae, et thesaurariam Sancti Frambaudi, et decanatum Sancti Reguli, pertinent indebite molestarent, tandem venerabilis frater noster, Silvanectensis episcopus ⁜ (86) , et dilecti filii, Hermerus ⁜ (87) , Sancti Frambaudi decanus, Joannes Poeta, et Reinerus, quondam Sanctae Mariae succentor, Bartholomaeus Sancti Frambaudi cantor, et Willelmus Rot. compromissarii, et bonae memoriae Petrus ⁜ (88) , Atrebatensis episcopus, et conjudices sui a sede apostolica delegati, sicut in ipsorum judicum et adversariorum authenticis continetur, praedictas controversias, compositione amicabili sopierunt. Nos igitur, vestris precibus inclinati, compositionem ipsam, sicut sine [Col. 0145B] pravitate provide facta est, et ab utraque parte sponte accepta, et hactenus pacifice observata, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, Kalendis Februarii, pontificatus nostri anno septimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, abbati, priori, et cantori Sancti Germani de Pratis Parisiensis, salutem et apostolicam benedictionem.

Dilecti filii, abbas ⁜ (90) , et conventus beati Dionysii nobis conquerendo monstrarunt, quod P. de Pauceio et W. Cordelin, milites, Morant de Carlou, et quidam alii Parisiensis, Carnotensis et Aurelianensis dioeceseon, eis super decimis, hominibus, et rebus aliis non cessant graves injurias irrogare. [Col. 0145D] Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, partibus convocatis, et auditis hinc inde propositis, quod canonicum fuerit, [Col. 0146A] appellatione postposita, decernatis; facientes quod decreveritis per censuram ecclesiasticam firmiter observari. Testes autem, qui fuerint nominati, si se gratia, odio, vel timore subtraxerint, cogatis censura simili, appellatione remota, veritati testimonium perhibere, nullis litteris veritati et justitiae praejudicantibus a sede apostolica exspectatis. Et, si non omnes his exsequendis potueritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exsequantur.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, IV Id. Februarii, pontificatus nostri anno septimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati Sancti Hemmerami, decano, et scholastico veteris capellae Ratisponen., salutem et apostolicam benedictionem.

Sicut dilectus filius W. archidiaconus Ratispon. ecclesiae sua nobis insinuatione monstravit, dilectus filius . . . electus Ratispon. ipsum super quadam domo, quam ab ecclesia Ratispon. in beneficium dicitur possidere, contra justitiam aggravat multipliciter et molestat. Quocirca discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus dictum electum, ut ab ipsius super hoc gravamine indebito conquiescat, monitione praemissa per censuram [Col. 0146C] ecclesiasticam appellatione remota cogatis. Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exsequantur.

Datum Romae apud S. Petrum, V Non. Martii, pontificatus nostri anno octavo.

Plumbum: INNOCENTIUS PP. III.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0146D] fratri GUILLELMO Remensi archiepiscopo, sanctae Romanae Ecclesiae cardinali, salutem et apostolicam benedictionem.

Sollicitudini pastoris incumbit ut taliter provideat [Col. 0147A] juri suo quod ipsum per alios non detineatur injuste, ne ibi sit negligens ubi sedulus esse debet, cum incrementum sedulitas, et negligentia detrimentum importet. Eapropter, venerabilis in Christo frater, auctoritate praesentium indulgemus, ut altaria, decimas, redditus, jurisdictiones et alia quae bonae memoriae N. praedecessor tuus, tuae et successorum tuorum dominationi ac potestati subtraxit, ea ecclesiis et monasteriis in perpetuum, et quibusdam personis tam ecclesiasticis quam saecularibus illicite concedendo, tibi liceat, nullius contradictione vel appellatione obstante, ad potestatem et manum tuam canonice revocare.

Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae concessionis infringere, vel ei ausu temerario [Col. 0147B] contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum apostolorum Petri et Pauli se noverit incursurum.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, XII Kalend. Aprilis, pontificatus nostri anno octavo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio priori Grandimontensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Solet annuere sedes apostolica piis votis, et honestis [Col. 0147C] petentium precibus favorem benevolum impertiri. Nimirum ex parte tua fuit a nobis humiliter postulatum ut absolvendi fratres tuos qui ante habitum in domo tua religionis assumptum se commisisse tale aliquid confiterentur, propter quod ipso actu excommunicationis sententiam incurrerunt, et alios quos in eadem domo habitum religionis assumere sub simili casu continget, ne dum forte pro absolutionis obtinendo beneficio ad sedem apostolicam mitterentur, evagandi materia tribueretur, eisdem licentiam concedere dignaremur. Eapropter, dilecte in Domino fili, tuis justis postulationibus gratum impertientes assensum, auctoritate tibi praesentium indulgemus, ut eosdem fratres [Col. 0147D] tuos quos taliter pro violenta manuum injectione excommunicationis vincula constiterit innodatos, tibi absolvere liceat, nisi excessus eorum fuerit difficilis et enormis, utpote si fuerit ad mutilationem membri vel sanguinis effusionem processum, aut in episcopum vel abbatem violenta manus injecta, cum excessus tales et similes sine scandalo nequeunt praeteriri. Nulli ergo hominum liceat hanc nostrae paginam concessionis infringere; vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et [Col. 0148A] beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, VII Kalendas Aprilis, pontificatus nostri anno octavo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis universis procuratoribus domorum et prioratuum ecclesiae Dominici Sepulcri et fratribus [Col. 0148B] suis, salutem et apostolicam benedictionem

Dilecti filii, prior et capitulum Dominici Sepulcri sua nobis conquestione monstravit quod vos, eis denegantes debitam obedientiam et reverentiam exhibere, ipsis et eorum nuntiis in multis ostenditis rebelles. Eapropter universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus quatenus eisdem priori et capitulo debitam et obedientiam et reverentiam de caetero impendatis; alioquin sententiam, quam in vos propter hoc rationabiliter duxerint promulgandam, ratam habebimus et eam faciemus, auctore Domino, inviolabiliter observari.

Data Romae, apud Sanctum Petrum, XVI Kalendas Julii, pontificatus nostri anno octavo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis clericis capellae Sanctae Mariae Massiliensis, salutem et apostolicam benedictionem.

Justis petentium desideriis dignum et nos facilem praebere consensum, et vota quae a rationis tramite non discordant, effectu prosequente complere. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris postulationibus grato concurrentes assensu auctoritate praesentium districtius inhibemus, ne quis de bonis capellae vestrae quam dilectus filius Hugo Ferus, civis Massiliensis, [Col. 0148D] suis sumptibus dicitur construxisse ac multa possessione dotasse, temere quisquam distrahere seu alienare audeat.

Nulli ergo omnimo hominum liceat hanc paginam nostrae inhibitionis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, V Idus Julii, pontificatus nostri anno octavo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio, HENRICO, Argentinensi episcopo electo, salutem et apostolicam benedictionem.

Annuere solet sedes apostolica piis votis, et honestis petentium precibus favorem benevolum impertiri. Eapropter, dilecte in Domino fili, tuis justis postulationibus grato concurrentes assensu, jus patronatus [Col. 0149B] in cella Vilmari ⁜ (93) , cum pertinentiis suis, a comite ⁜ (93*) Bertoldo, et filio ejus, Ecclesiae Argentinensi concessum, sicut illud eadem Ecclesia juste possidet et quiete, tibi, et, per te, ipsi Ecclesiae auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo, etc. etc.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, VIII Idus Octobris, pontificatus nostri anno octavo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis . . . priori et fratribus hospitalis Jerusalem in Bohemia constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum a nobis petitur quod justum est et honestum, tam vigor aequitatis quam ordo exigit rationis, ut id per sollicitudinem officii nostri ad debitum perducatur effectum. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis precibus inclinati personas vestras et possessiones quae in Bohemia et Moravia vobis pia sunt liberalitate collatae; vel quas in posterum, Deo propitiante, justis modis poteritis adipisci, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti patrocinio communimus. [Col. 0149D] Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae protectionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Romae, apud S. Petrum, Nonis Novembris, pontificatus nostri anno octavo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0150A] filiis BONACCURSIO praeposito S. Ginesii, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris canonice constituendis in perpetuum.

Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, ut et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Quia igitur, o filii in Christo charissimi, vos per divinam gratiam aspirati mores vestros cohaerere et sub vitae canonicae disciplina et communiter secundum sanctorum Patrum institutionem disposuistis omnipotenti Domino servire, nos votis vestris paterno congratulamur affectu; unde etiam praedecessorum nostrorum felicis memoriae Alexandri II, Paschalis, Eugenii, Anastasii, Alexandri, Lucii, Clementis et Coelestini Romanorum [Col. 0150B] pontificum instituta sequentes, vitae canonicae ordinem, quem estis professi, praesentis privilegii auctoritate firmamus, et ecclesiam vestram sub beati Petri, et nostra protectione suscipimus; statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, et largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus vocabulis exprimenda:

Locum ipsum in quo plebs ipsa sita est cum omnibus pertinentiis suis, quartam partem decimarum totius vestrae plebis, et omnia quae felicis memoriae [Col. 0150C] Joannes episcopus canonicus vestrae concessit ecclesiae, domum, et leprosorum cum ecclesia S. Lazari juxta eamdem plebem cum pertinentiis suis; universa etiam quae a Longobardis de S. Miniato vobis legitime data sunt ac chirographis confirmata, eleemosynarum etiam quae pro defunctis alicubi intra plebis spatia sepultis offeruntur tertiam partem, quemadmodum a bonae memoriae Paschalis praedecessoris nostri vobis concessum est et scripto suo firmatum. In Burgo quoque ecclesia S. Aegidii cum pertinentiis suis, ecclesia S. Christophori et S. Justi et S. Angeli supra burgum cum omnibus pertinentiis suis. In eodem etiam burgo ecclesiam S. Petri, et in castro Sancti Miniatis ecclesiam S. Mariae cum pertinentiis suis, in [Col. 0150D] quibus duabus per eos qui ibi fuerint per nostram providentiam ordinati divina semper officia celebrentur; et quidquid juris habetis in eadem ecclesia S. Mariae per ecclesiam Sanctae Christinae, item ecclesiam S. Bartholomaei cum pertinentiis suis, ecclesiam S. Blasii, ecclesiam S. Stephani, ecclesiam S. Laurentii de Nocida, ecclesiam S. Petri supra Fontem, ecclesiam S. Andreae juxta Castrum Ciculum, ecclesiam S. Michaelis infra muros, ecclesiam S. Jacobi et S. Luciae, ecclesiam S. Donati de Faugnagna, ecclesiam S. Martini de Castilione, ecclesiam S. Hippolyti de Marzana, ecclesiam S. Mariae de Calenzano. ecclesiam S. Quintini, Ecclesiam [Col. 0151A] de Colle, ecclesiam de Capriano, ecclesiam de Canneto, ecclesiam S. Mariae de Montarso, ecclesiam de Monterotundo, ecclesiam de Planatole, ecclesiam de Brusciano, ecclesiam S. Stephani de Turre, ecclesiam S. Petri de Marcignana, ecclesiam S. Donati de Insula, ecclesiam S. Angeli de Rophia, ecclesiam S. Philippi de Pinu, ecclesiam S. Prosperi de Montalprandi cum omnibus pertinentiis earum, et si quis inposterum infra unius plebis spatium aedificare contigerit. Quidquid etiam juris habetis in curte Sanctiminiatis de Empulo de Monterappoli, et in curte de Marrignana.

Ad haec, ad exemplar Coelestini papae praedecessoris nostri, adjiciendo statuimus, ut nulli omnino liceat praefatas ecclesias ab ecclesiae vestrae solita obedientia [Col. 0151B] et debita subjectione subtrahere. Nec ulli unquam fas sit in parochia vestra de novo ecclesiam seu oratorium vel xenodochium sine Lucani episcopi et vestra successorumque vestrorum conniventia et assensu aliqua temeritate construere, vel constructam sine ipsius episcopi et vestro consensu alicujus subjicere potestati, salvis privilegiis pontificum Romanorum. Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium, seu basilicarum, ordinationes clericorum, qui a sacro ordine fuerint promovendi, et caetera ecclesiastica sacramenta per dioecesanum episcopum sine juramenti exactione vel qualibet pravitate vobis praecipimus exhiberi. Porro sepulturam ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri [Col. 0151C] deliberaverint nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Constituimus etiam, ut si aliquis parochianorum vestrorum apud aliam ecclesiam elegerit et receperit sepulturam, canonica vobis in testamento, quae matribus debetur ecclesiis, portio reservetur. Cum autem generaliter interdictum terrae fuerit, liceat vobis clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce, divina officia celebrare. Apostolica quoque auctoritate sancimus, ut in ecclesiis vestris absque vestra conscientia et consensu, nullus pastor audeat ordinare, sed eorum ordinatio juxta sanctiones [Col. 0151D] canonicas, sicut hactenus mansisse dignoscitur, in vestra semper maneat potestate: praeterea tibi et successoribus tuis corrigendi subditos tuos, fili praeposite, sicut praedecessores tui consueverunt habere, liberam concedimus facultatem; jura vero, antiquas et rationabiles consuetudines ecclesiae vestrae hactenus observatas, sicut jam juste et canonice habetis, vobis nihilominus confirmamus. Prohibemus insuper ne episcopus vester in vos vel in ecclesias vestras interdicti sententiam absque justa et manifesta causa promulgare praesumat: compositionem autem quam bonae memoriae Lanfrancus Fesulanus episcopus de mandato felicis memoriae Alexandri papae praedecessoris nostri cognoscens super ecclesiam S. Christophori fecisse [Col. 0152A] dignoscitur inter B. antecessorem tuum et magistrum Guidonem ab abbate S. Petri in Coelo-aureo constitutum sicut rationabiliter facta est, et ab utraque parte sponte recepta et in scripto authentico continetur, auctoritate apostolica confirmamus. Prohibemus insuper ut nullus laicus audeat aliquam ecclesiam vestri plebatus alicui presbytero assignare, vel etiam in sede ponere, et nulli fas sit presbytero ecclesiam de laica manu recipere vel aliquatenus retinere. Diffinitionis autem sententia, quam felicis recordationis Paschalis papa super controversia promulgavit, quae inter bonae memoriae Anselmum Ficeclensem abbatem et Guidonem praedecessorem tuum, fili praeposite, super ecclesia de Grimagneto et aliis [Col. 0152B] quibusdam ecclesiis vertebat, sicut hactenus est servata et scripto authentico continetur, auctoritate apostolica confirmamus; obeunte vero te ejusdem loci praeposito vel tuorum quolibet, successorum nullus ibi qualibet, subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu vel major pars consilii sanioris, secundum Dei timorem providerint eligendum: electus vero Lucano episcopo praesentetur, et ei, sicut praedecessores sui consueverunt, promittat obedientiam, patronis loci solo justae defensionis patrocinio permanente.

Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, imminuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed [Col. 0152C] omnia integra conserventur, eorum pro quibus gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodo profuturas, salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani ipsius canonica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui careat dignitate, reumque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, a sanctissimo corpore et sanguine Domini et Dei Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae subjaceat ultioni. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu [Col. 0152D] Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Datum Romae, apud S. Petrum, per manus Joannis S. Mariae in Via Lata diaconi card., Nonis Decembris, indict. VIII, Incarnationis Dom. 1205, pontificatus vero domini Innocentii papae III an VIII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto [Col. 0153A] filio R. tituli SS. Marcellini et Petri presbytero cardinali, Casinensi abbati, salutem et apostolicam benedictionem.

Quanto monasterium Casinense specialius ad Romanam Ecclesiam nullo pertinet mediante, tanto suis volumus sollicitius indemnitatibus praecavere. Cum igitur quidam praedecessorum tuorum possessiones nonnullas, et alia bona monasterii Casinensis perperam alienasse dicantur, et in grave ipsius monasterii praejudicium distraxisse, auctoritate tibi praesentium indulgemus, ut alienationes ipsas, quas in tui monasterii dispendium noveris attentatas, tibi liceat, sublato appellationis obstaculo, legitime revocare. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae concessionis infringere, vel ei ausu [Col. 0153B] temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, V Idus Decembris, pontificatus nostri anno octavo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri . . . episcopo et dilectis filiis capitulo Olomucensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere consensum, et vota quae a rationis tramite non discordant, effectu prosequente complere. Eapropter, venerabilis in Christo frater, et dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus gratum impertientes assensum, libertates et immunitates ecclesiae vestrae et ejusdem hominibus a charissimo in Christo filio P. Bohemorum rege illustri concessas, cancellariam quoque regiam et alios redditus praepositurae Olomucensis Ecclesiae [Col. 0153D] assignatos ab ipso, sicut juste et pacifice possidetis, et in ejusdem regis privilegio plenius continetur, vobis et per vos ecclesiae vestrae auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus. Ad majorem autem evidentiam privilegium ipsum de verbo ad verbum huic nostrae paginae duximus inserendum.

«C. † In nomine sanctae et individuae Trinitatis, Ego Premysl, Dei gratia rex Bohemorum tertius, venerabili episcopo Olomucensi Ruberto suisque successoribus et Olomucensi Ecclesiae in perpetuum.

«Cum regiae dignitati cedat ad gloriam quoties sanctam veneratur et sublimat Ecclesiam, nostrae placuit serenitati ejus providere necessitati, ita ut nostrae benignitatis experiatur beneficia et nobis [Col. 0154A] inde proveniant divini muneris emolumenta. Noverit itaque tam praesens aetas quam futura posteritas, quod antiqua Olomucensis Ecclesiae renovantes privilegia, omnes possessiones ejus habitas vel habendas, sive sint in Bohemia sive in Moravia, ab omni genere tributorum, vectigalium, collectarum, aliarumque omnium exactionum esse absolutas decernimus, adjicientes ut nullus pro castrorum aedificatione vel reaedificatione, sive pro aliqua ingruenti expeditione secundum quod in antiquis continetur privilegiis, homines episcopatus et ecclesiae audeat inquietare. Jus quod datur pro capite sive pro fure, vel pro Swod principi, vel ejus inbeneficiatis, venerabili patri nostro Ruberto episcopo et ejus successoribus et ecclesiae concessimus perpetuo [Col. 0154B] obtinendum. Hoc statuentes de fure si in maleficio fuerit deprehensus manens in praediis ecclesiae, sive capiatur, et coram judicio convincatur, ejus bona furis ( sic ) remaneant, ipse vero secundum quod placuerit principi puniatur. Si vero homines episcopatus et ecclesiae in aliquo coram judicio culpabiles inveniantur, nec nobis, nec judicibus nostris curialibusque vel inbeneficiatis aliquid inde proveniat utilitatis, sed apud episcopum et ejus successores culpae perseveret satisfactio, nisi in quo tenetur satisfacere adversario. Caetera ut omnia breviter comprehendamus, omne jus quod spectat ad usus principum eis remittimus, ut plena et perfecta gaudeant libertate, nec ullus eis novas conditiones [Col. 0154C] audeat imponere, vel eorum jura mutare. Villam Cromezis cum foro et omni jure suo, quam quasi episcopo Olomucensi obligatam praecedentium principum fatebatur invidia, cum felicis memoriae Joannes episcopus a reverendo Patre nostro Ruberto, qui inpraesentiarum est decimus a principe Moraviae Ottone Nigro, pro CCC marcis emerit, ab omni impetitione nostra et successorum nostrorum absolvimus; sancientes quod episcopus Olomucensis et ejus successores plenam in eam habeant omni impedimento remoto pro velle suo disponendi facultatem. Cum autem omni juri divino contraria inoleverat consuetudo quod decedente episcopo bona illius in usus principum vindicabantur, visum fuit nostrae pietati istam abolere abusionem, [Col. 0154D] hoc decernendo quod ultima fata decedentis episcopi ecclesiae non cedant ad detrimentum, cum ejus patroni beatus Petrus apostolus et Paulus, et felix martyr Wenceslaus apud Deum vivant in aeternum. Decedente ergo episcopo omnia episcopatus et ecclesiae bona sub manu decani, et praepositi ecclesiae illius integra ejus successori reserventur, nec aliquis ea audeat occupare, et minuere, vel in usus principum vindicare. Contigit etiam quod ab antiquis temporibus ecclesia illa praeposito carebat, inde visum fuit Patri nostro Ruberto in ea praepositum ordinare qui fratribus illius ecclesiae debito modo provideret et eorum necessitati responderet. Sed cum deceat regiam manum ubique pluere beneficia, praepositurae illi cancellariam nostram cum villa quae vocatur Vherchi ad quam [Col. 0155A] decimus denarius cum decima aratrorum nostrorum spectat et omnium rerum ad utilitatem nostram pertinentium contulimus, interdicentes ut nullus haec audeat immutare. Libertatem etiam in episcoporum electione, quam quidam principes impedire solebant, canonicis ipsius ecclesiae secundum jura canonum libere et absolute concedimus, et ne inposterum irritetur prohibemus.

«Ut autem haec omnia rata et inconcussa permaneant, hanc nostrae serenitatis paginam nostro sigillo fecimus roborari, et a venerabili Patre nostro Ruberto in die Paschae publice excommunicari. Si quis autem contra hanc nostram venerit constitutionem, rerum suarum gravi multetur dispendio et Deum cum sanctis suis sibi adversum in extremo [Col. 0155B] sentiat judicio. Hujus rei sunt testes: Walterius decanus Olomucensis et archidiaconus Znoemensis, Radosslaus archidiaconus Olomucensis, Bosko archidiaconus Prerowensis, Esau archidiaconus Brecizlavensis, Hermannus abbas Gradiscensis, Arnust camerarius, Willalmus Ussich, Zlauko, Bogusslaus Odoleni, Boguta et Heinricus frater ejus judex Olomucensis, Medlo castellanus Olomucensis, Sudomirus, Petrus Ross, Predbor Hebky, Sdisslaus Grutowich, Sadiwoy, Donatus, Salizlaus cum filio Slawata, Joannes cum fratre Preren, Odolen, Rohhche, Radosslaus, Hibirlaw, Swarovich cum fratre Sdizlao, Semizlaus cum filiis, Kohhonus, Budisslaus, Pomnen Jarognewich, Bludo, [Col. 0155C] Doben cum fratre ejus Nedamiro, Jacobus, Lutek, Zbrazlaw, Weliz, Velen, Buz, Bicen, Rathmir, Predbor, Cenakowich, Voysslaw, Sezenca, Luder, Neplah, Skyrben, Sudek, Sobehyrd de Clobuch, Voyteh, cum fratre Doncamiro, Smil, cum fratre Andrea, Gron, Ondreick, Boruth filius Wok, Rebor filius Bun, Stanimir, filius Wlassin, canonici Olumucenses: Wratek, Vlessin, Shignew, Andreas, Chuzeray, Bogusslaus, Petrus, Jacobus Ziffridus, Stephanus.

«Acta sunt haec in Olmusc, anno ab Incarnat. Domini 1207, datum per manus Rappotonis notarii.»

Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare [Col. 0155D] praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, VI Idus Januarii, pontificatus nostri anno nono.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0156A] filiis . . . fratribus Hospitalis S. Joannis Jerosolymitani, salutem et apostolicam benedictionem.

Justis petentium desideriis dignum est facilem praebere consensum, et vota quae a rationis tramite non discordant, effectu prosequente complere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis et devotis postulationibus gratum impertientes assensum, libertates et immunitates hospitali vestro et hominibus ejusdem a charissimo in Christo filio Wladislao illustri marchione Moraviae in terra ipsius concessas, sicut in ejusdem marchionis privilegio plenius continetur, nec non novas vestras possessiones vobis a comite Adalberto in Cunici collatas, cum capella in Grussowane, hospitali auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti [Col. 0156B] patrocinio communimus.

Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli se noverit incursurum.

Datum Romae, apud S. Petrum, VIII Kalend. Maii, pontificatus nostri anno nono.

[Col. 0156C] INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis HERMANNO abbati et fratribus ecclesiae Beatae Mariae in Sayna, tam praesentibus quam futuris.

Regularem vitam professis, religiosam vitam eligentibus, apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeritatis incursus, aut eos a proposito revocet, aut robur, quod absit! sacrae religionis infringat.

Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam Sanctae Mariae in Sayna, in qua divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; inprimis siquidem statuentes, [Col. 0156D] ut ordo canonicus, qui secundum Deum, et beati Augustini regulam, atque institutionem Praemonstratensium fratrum in eodem loco constitutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:

Locum ipsum in quo praefata ecclesia sita est, cum omnibus pertinentiis suis; capellam in castro [Col. 0157A] Seynae, cum quibusdam vineis in valle, et decimas in Mettriche, et in Mensvelden, cum omnibus aliis pertinentiis suis, et decimas novalium in Grisnake, et Strumberg, quas bonae memoriae Henricus et Everhardus comites de Seyne, de consensu dioecesani episcopi, ecclesiae vestrae pietatis intuitu contulerunt; silvam, quae dicitur Burgholtz, et allodium in Witersberg; allodium in Engershe; allodium in Heimbach; allodium in parochia de Valendere; allodium in Thuere; allodium in Ormuntke, et allodium in Hemmingishoven. Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus, aut sumptibus colitis, sive de vestrorum animalium nutrimentis, nullus a vobis decimas exigere, vel extorquere praesumat. Liceat quoque vobis clericos et laicos, liberos et [Col. 0157B] absolutos e saeculo fugientes, ad conversionem accipere, et eos absque contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper, ut nulli fratrum vestrorum post factam in ecclesia vestra professionem fas sit sine abbatis sui licentia de eodem loco discedere, discedentem vero absque communium litterarum vestrarum cautione nullus audeat retinere. Quod si quis retinere forte praesumpserit, licitum vobis sit, in ipsos fratres vel conversos regularem sententiam promulgare. Illud districtius inhibentes, ne terras, seu quodlibet beneficium ecclesiae vestrae collatum liceat alicui personaliter dare, sive alio modo alienare, absque consensu totius capituli, vel majoris, vel sanioris partis ipsius. Si quae vero donationes [Col. 0157C] vel alienationes aliter, quam dictum est, factae fuerint, eas irritas esse censemus. Ad haec etiam inhibemus, ne cui episcopo vel alii plus a vobis pro vestris decimis petere, et recipere liceat, quam fuerit a praedecessoribus eorum usque ad haec tempora requisitum. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce, divina officia celebrare. Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium, seu basilicarum, ordinationes clericorum, qui ad sacros ordines fuerint promovendi, a dioecesano suscipietis episcopo, si quidem catholicus fuerit, et gratiam et communionem sacrosancae Romanae sedis habuerit, et ea vobis voluerit sine pravitate [Col. 0157D] aliqua exhibere, alioquin liceat vobis, quemcunque malueritis, catholicum adire antistitem, gratiam et communionem apostolicae sedis habentem, qui nostra fretus auctoritate vobis, quod postulatur, impendat. Quod si sedes dioecesani episcopi forte vacaverit, interim omnia ecclesiastica sacramenta a vicinis episcopis accipere, libere et absque contradictione possitis; sic tamen, ut ex hoc in posterum episcopis propriis nullum praejudicium generetur. Prohibemus etiam, ut infra fines parochiae vestrae nullus sine assensu dioecesani episcopi, et vestro capellam, seu oratorium de novo construere audeat; salvis privilegiis Romanorum pontificum. Ad haec novas, et indebitas exactiones ab archiepiscopis, episcopis, archidiaconibus seu decanis, aliisque [Col. 0158A] omnibus ecclesiasticis saecularibusque personis omnino fieri prohibemus. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni, et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati, vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur. Decimas praeterea et possessiones ad jus ecclesiarum vestrarum spectantes, quae a laicis detinentur, redimendi, et legitime liberandi de manibus eorum, et ad ecclesias, ad quas pertinent, revocandi, libera sit vobis de nostra auctoritate facultas. In parochialibus autem ecclesiis, quas habetis, liceat vobis sacerdotes eligere, et dioecesano episcopo praesentare, quibus si idonei fuerint, episcopus curam animarum [Col. 0158B] committat, ut ei de spiritualibus, vobis autem de temporalibus debeant respondere. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia, seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars majoris, vel sanioris consilii secundum Deum et beati Augustini Regulam, providerint eligendum. Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna in posterum sollicitudine providere volentes, auctoritate apostolica prohibemus, ut infra clausuras locorum, seu grangiarum vestrarum nullus rapinam seu furtum facere, ignem apponere, hominem temere capere, vel interficere, sanguinem fundere, seu violentiam audeat exercere. Praeterea omnes libertates et immunitates [Col. 0158C] a praedecessoribus nostris Romanis pontificibus ordini vestro concessas, nec non libertates, et exemptiones saecularium exactionum a regibus et principibus et aliis fidelibus rationabiliter vobis indultas, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti privilegio communimus.

Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum fas sit praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum gubernatione, et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura; salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. [Col. 0158D] Si qua igitur in futurum ecclesiastica, saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo, tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui careat dignitate, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore, et sanguine Dei, et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae subjaceat ultioni. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

• Ego Innocentius catholicae Ecclesiae episcopus.
• [Col. 0159A] Ego Cuith., tit. S. Laurentii in Lucina, presb. card.
• Ego Goffred., tit. Sanctae Praxedis, presbyter card.
• Ego Cericius Sanctorum Joannis et Pauli presb., card. tit. Pamachii.
• Ego Benedictus, tit. S. Susannae presb. card.
• Ego Leo, Sanctae Crucis in Jerusalem presb. card.
• Ego Rogerius, tit. S. Anastasiae presb. card.
• Ego Petrus, Sanctae Pudentianae, tit. Pastoris, presb. card.
• Ego Petrus, Portuensis et Rufinae episcopus.
• Ego Joannes, Albanensis episcopus.
• Ego Joannes, Sabinensis episcopus.
• [Col. 0159B] Ego Nicolaus, Tusculanus episcopus.
• Ego Guido, Praenestinus episcopus.
• Ego Hugo, Hostiensis et Welletrensis episcopus.
• Ego Gregorius, Sancti Georgii ad Velum aureum diaconus cardinalis.
• Ego Guido, Sancti Nicolai in Carcere Tulliano diac. card.
• Ego Joannes, Sanctae Mariae in Via Lata diac. card.
• Ego Guala, Sanctae Mariae in Porticu diac. card.
• Ego Petrus, SS. Sergii et Bacchi diac. card.
• Ego Joannes, SS. Cosmae et Damiani diac. card.
• Ego Pelagius, Sanctae Luciae ad Septa solis diac. card.

Datum Laterani, per manum Joannis Sanctae Mariae [Col. 0159C] in Cosmidin diaconi cardinalis, sanctae Romanae Ecclesiae cancellarii, IV Nonas Maii, indictione IX, Incarnationis Dominicae anno 1206, pontificatus vero domini Innocentii papae III, anno IX.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri archiepiscopo et dilectis filiis capitulo Narbonensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum constet Tolosanam Ecclesiam ad jurisdictionem [Col. 0159D] Narbonensis Ecclesiae jure metropolitico pertinere licet dilecti filii abbas Cisterciensis et magister Petrus de Castronovo ac frater Radulfus, apostolicae sedis legati, electionem de Tolosano episcopo canonice factam admiserint, et eum a venerabili fratre nostro Arelatensi archiepiscopo fecerint consecrari, nolumus tamen omnino quod propter hoc possit in posterum Narbonensi Ecclesiae praejudicium generari quin Ecclesia Tolosana eidem Ecclesiae Narbonensi tanquam metropoli suae debitum honorem impendat et reverentiam exhibeat consuetam. Nos igitur super hoc indemnitati ecclesiae [Col. 0160A] vestrae in futurum cavere volentes praesentes, litteras in tuitionis vestrae subsidium vobis duximus concedendas.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, V Idus Maii, pontificatus nostri anno nono.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis archipresbytero et GUIDONI DE BAGNOLO ⁜ (94) canonico Bononiensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Dilectus filius abbas de Nonantula nobis humiliter [Col. 0160C] supplicavit, ut in quodam loco qui ad monasterium suum pleno jure noscitur pertinere, ad oratorium construendum primarium sibi lapidem mittere dignaremur. Quia vero nobis plene non constat, quod hoc fieri possit sine juris praejudicio alieni, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus inquisita super hoc diligentius veritate, si locum illum exemptum esse constiterit, primarium sibi lapidem ad oratorium construendum nostra freti auctoritate, appellatione postposita, concedatis.

Datum Ferentini, XV Kalend. Augusti, pontificatus nostri anno nono.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri . . . . . episcopo, et dilecto filio . . . . . archidiacono Atrebatensibus, salutem et apostolicam benedictionem.

Ad aures nostras, dilectis filiis, abbate ⁜ (96) et conventu. Sancti Bertini, conquerentibus, est delatum, [Col. 0161A] quod nobilis vir . . . comes Boloniensis ⁜ (97) , Morinensis dioeceseos, quamdam terram quam nobilis vir . . . dominus de Arde, ejusdem dioeceseos, nomine feudi possedit, pro ecclesia S. Bertini, occasione guerrae quam habet cum ipso, in ipsius monasterii praejudicium et gravamen, detinet occupatam. Propter quod idem dominus de Arde, terram ipsam a monasterio repetendo, eis multipliciter injuriosus et molestus existit. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, partibus convocatis, et auditis hinc inde propositis, quod justum fuerit appellatione postposita statuatis, facientes quod decreveritis per censuram ecclesiasticam firmiter observari. Testes autem qui fuerint nominati, si se gratia, odio, vel timore [Col. 0161B] subtraxerint, per districtionem eamdem, appellatione cessante, cogatis veritati testimonium perhibere, nullis obstantibus litteris, veritati et justitiae praejudicantibus, a sede apostolica impetratis.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, X Kalend. Febr., pontificatus nostri anno nono.

Cum apostolica sedes ab ipso pacis et unitatis auctore privilegium receperit principatus, nos, qui eidem licet immeriti praesidemus, ex injuncto nobis officio servitutis astringimur, ea quae sunt concordia terminata ne in iteratae quaestionis scrupulum reducantur, in suo robore confovere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus gratum tribuentes assensum, compositionem super divisione parochiae Sancti Germani Compendiensis, et quibusdam capitulis constitutis ratione compositionis ipsius, inter vos ex parte una, et venerabilem fratrem nostrum, N. episcopum ⁜ (100) , et dilectos filios capitulum Suessionense ex parte altera, auctoritate venerabilis fratris nostri O. ⁜ (1) [Col. 0161D] Parisiensis episcopi, et dilecti filii H. abbatis Sancti Dionysii ⁜ (2) , judicum delegatorum a nobis, rationabiliter initam, sicut sine pravitate provide facta est, et ab utraque parte recepta, et hactenus observata, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum [Col. 0162A] Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, VII Kal. Februarii, pontificatus nostri anno nono.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, Arusiensi capitulo, salutem et apostolicam benedictionem.

Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere consensum, et vota, quae a rationis tramite non discordant, effectu prosequente complere. [Col. 0162B] Cum igitur bonae memoriae Petrus, episcopus vester, in ecclesia vestra, quae a praedecessoribus suis fuerat quasi neglecta, de bonis suis patrimonialibus instituerit X praebendas, et dilectus filius S. electus vester successor ipsius ecclesiae vestrae omnes fundos, quos infra ambitum civitatis Arusiensis ad communem usum vestrum, et ad quarumdam praedictarum praebendarum augmentum de mansionibus de Thorp, de Waslof, de Ostorp, de Cattorp et Fiarstorp, de Thorstentorp et Ech, tertiam partem contulerit decimarum, concessis etiam vobis Giaf et omni jure exactionis tam in spiritualibus quam in aliis de universis vestris tam villicis quam colonis vobis et per vos ecclesiae [Col. 0162C] vestrae, sicut ea omnia juste et pacifice possidetis, auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani IX Kal. Aprilis, pontificatus nostri anno decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei . . . decano, et majori archidiacono Parisiensi, et O. scholastico majoris ecclesiae Coloniensis Parisius commoranti, salutem et apostolicam benedictionem.

Dilectis filiis D. Remensi canonico, et N. monasterii S. Remigii procuratore, in nostra praesentia constitutis, dilectum filium nostrum J. Sanctorum Cosmae et Damiani diaconum cardinalem, eis dedimus [Col. 0163A] auditorem in cujus praesentia canonicus proposuit memoratus; quod bonae memoriae G. Remensis archiepiscopus ad petitionem decani et capituli Remensis Ecclesiae, auctoritate indulgentiae ab apostolica sibi sede indultae, ut scilicet altaria, decimas, redditus et alia quae bonae memoriae W. praedecessor ipsius monasteriis et quibusdam personis minus licite duxerat concedenda ad manum et potestatem suam canonice revocaret, altaria de Lovois, de Driencurte, et de Villari in Silva, ad Remensem ecclesiam de jure spectantia, quae dictus W. praedecessor ipsius, praeter Remensium canonicorum assensum, ecclesiae S. Remigii pro sua voluntate contulerat, de prudentum virorum consilio revocavit, quae cum idem G. archiepiscopus, dicto [Col. 0163B] canonico ejusdem fidelitate ac devotione pensatis postmodum concessisset, supradicti monasterii monachi ad nostram audientiam appellantes fructus ad altaria praedicta spectantes contra justitiam occuparunt, unde canonicus supradictus donationem de ipsis altaribus sibi factam, auctoritate apostolica confirmari, et fructus medio tempore perceptos ex eis sibi restitui postulavit. Procurator vero monasterii ex adverso respondit: Quod cum memoratus W. quondam Remensis archiepiscopus eidem monasterio canonice contulerit altaria supradicta, et ipsa donatio postea fuerit auctoritate sedis apostolicae confirmata, eadem altaria fere usque ad haec tempora monasterium ipsum sine alicujus contradictione [Col. 0163C] possedit, propter quod procurator ipse sollicite postulabat, ut monasterium ab impetitione canonici supradicti absolvere dignaremus. Nos igitur [causam istam?] vestro duximus examini committendam, per apostolica scripta mandantes quatenus tam super praemissis altaribus quam super aliis altaribus et rebus aliis, de quibus inter D. ac monasterium quaestio agitari dignoscitur, inquiratis plenius veritatem, et quod canonicum fuerit, appellatione apostolica postposita, statuatis; facientes quod decreveritis, per censuram ecclesiasticam firmiter observari. Testes autem qui nominati fuerunt, si se gratia, odio vel timore subtraxerint, per eamdem districtionem, appellatione cessante, cogatis veritati testimonium perhibere, nullis litteris [Col. 0163D] obstantibus, praeter assensum partium a sede apostolica impetratis. Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exsequantur.

Datum Laterani, VII Kalend. Aprilis, pontificatus vero nostri anno decimo.

[Col. 0164B] Monet nos apostolicae sedis, cui licet immeriti praesidemus, auctoritas pro Ecclesiarum statu satagere; et, ne malignitate quorumlibet perturbentur, apostolico debent patrocinio communiri. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino mancipati estis obsequio, ad exemplar felicis recordationis Alexandri papae, praedecessoris nostri, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. Inprimis si quidem statuentes, ut ordo monasticus, qui secundum Deum, et beati Benedicti Regulam, in monasterio vestro institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus [Col. 0164C] inviolabiliter observetur. Praeterea, quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum, concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, praestante Deo, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:

Locum ipsum in quo praefatum monasterium situm est, cum omnibus pertinentiis suis; quidquid juris habetis apud Novum Villare, apud Mancerias, apud Muceriolas, apud villam ubi sal fit; capellam apud ipsum Novum Villare, cum appendiciis suis, ex dono Wilrici et Theoderici; allodium de Igneis; [Col. 0164D] quidquid juris habetis, apud Gaudini Villam; ecclesiam de Walemeis, et de Mainis, cum pertinentiis suis; ecclesiam de Bailvet, ecclesiam de Bulleinvilla, ecclesiam Montis S. Martini, cum pertinentiis earum; decimam de Moinavilla, in ea integritate in qua bonae memoriae Arnulfus ⁜ (3*) , Virdunensis [Col. 0165A] episcopus, rationabiliter noscitur contulisse; allodium ante vicum Sancti Amantii, infra bannum vestrum situm, ex dono Goberti, Raineri de Asperomonte, et Walteri, et Warneri, et haeredum suorum; carratam feni in Rambaldi prato, de dono eorumdem virorum Walteri et Warneri; cellam montis Sancti Martini, cum omnibus appendiciis suis, et allodium de Braz, de dono Lamberti de Sipiencort. Nihilominus etiam monasterium de Luceleburg, sicut ipsum de concessione bonae memoriae Arnoldi ⁜ (4) , Trevirensis archiepiscopi, rationabiliter possidetis, et in authentico scripto ipsius archiepiscopi continetur, vobis et monasterio vestro auctoritate apostolica confirmamus ⁜ (5) . Sane, novalium vestrorum quae propriis manibus vel sumptibus [Col. 0165B] colitis, sive de vestrorum animalium nutrimentis, nullus a vobis decimas exigere, vel extorquere praesumat. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, suppressa voce, non pulsatis campanis, divina officia celebrare. Liceat quoque vobis clericos, vel laicos e saeculo fugientes liberos et absolutos, ad conversionem recipere, et eos sine contradictione aliqua retinere. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia, seu violentia, praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars sanioris consilii, secundum Dei timorem, et S. Benedicti [Col. 0165C] Regulam providerent eligendum. Sepulturam etiam ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni, et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum Ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur.

Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat [Col. 0166A] praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur, eorum pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum digna satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei, et Domini Redemptoris nostri [Col. 0166B] Jesu, aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus, sit pax Domini Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant.

• Ego Joannes ⁜ (6) , Albanensis episcopus.
• Ego Joannes ⁜ (7) , Sabinensis episcopus.
• Ego Nicolaus ⁜ (8) , Tusculanus episcopus.
• Ego Guido ⁜ (9) , Praenestinus episcopus.
• Ego Joannes ⁜ (10) , tituli Sancti Stephani in Caelio monte presbyter cardinalis.
• Ego Centhius ⁜ (11) , tituli Sancti Laurentii in Lucina presbyter cardinalis.
• [Col. 0166C] Ego Gregorius ⁜ (12) , Sancti Vitalis, tituli Vestinae, presbyter cardinalis.
• Ego Rogerius ⁜ (13) , tituli Sanctae Anastasiae presbyter cardinalis.
• Ego Gregorius ⁜ (14) , Sancti Georgii, ad Velum Aureum, diaconus cardinalis.
• Ego Guido ⁜ (15) , Sancti Nicolai in Carcere Tulliano diaconus cardinalis.
• [Col. 0167A] Ego Joannes ⁜ (16) , Sanctae Mariae in via Lata diaconus cardinalis.
• Ego Guala ⁜ (17) , Sanctae Mariae in Porticu diaconus cardinalis.
• Ego Joannes ⁜ (18) , Sanctorum Cosmae et Damiani diaconus cardinalis.

Datum Viterbii ⁜ (19) , per manum Joannis, Sanctae Mariae in Cosmedin diaconi cardinalis, sanctae Romanae Ecclesiae cancellarii, X Kalendas Julii, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1206, pontificatus vero domni Innocentii papae III anno decimo.

Gratum gerimus et acceptum, ac devotionem [Col. 0168A] vestram digna gratiarum in Domino prosequimur actione, quod sicut accepimus, dilectos filios priorem et monachos Cantuariensis Ecclesiae, quos crudelis persecutio a propriis sedibus exsulare coegit, pio recipientes affectu, eis in suis necessitatibus tam libenter quam liberaliter subvenistis, per hoc evidentius judicantes, vos et eorum passionibus compati, et doloribus condolere. Quia igitur Apostoli vos vere imitatores ostenditis, si aliorum onera charitatis humeris supportatis, universitatem vestram monemus attentius et hortamur, per apostolica scripta mandantes, quatenus quod circa memoratos priorem et monachos laudabiliter incoepistis, studeatis laudabilius consummare, ut, praeter retributionis aeternae praemium, obtinere possitis [Col. 0168B] nostrae gratiae incrementum.

Datum Viterbii, XVII Kalendas Octobris, pontificatus nostri anno decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, JOANNI, abbati Sancti Germani Parisiensis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.

Monet nos apostolicae sedis, cui, licet immeriti, [Col. 0169B] praesidemus, auctoritas, ut de statu omnium Ecclesiarum generalem debeamus sollicitudinem gerere, et circa tuitionem earum praecipue vigilare, quae specialiter beati Petri juris existunt, et ad nostram jurisdictionem, nullo mediante, pertinent, et tutelam. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et monasterium vestrum, quod Romanae Ecclesiae specialiter adhaerere dignoscitur, ad exemplar piae recordationis Alexandri papae, praedecessoris nostri, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus; et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes, ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum [Col. 0169C] concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:

In episcopatu Senonensi, ecclesias de Emant, ecclesiam Montis Macheu, ecclesiam de Matricolis, ecclesiam Beati Germani juxta Musteriolum, ecclesiam de Laval, ecclesiam Sancti Petri de veteribus Matriolis, ecclesiam de Balneolis; in episcopatu Parisiensi, ecclesiam Sancti Germani-Veteris infra urbem, ecclesiam Villae Novae, ecclesiam de Crona, ecclesiam de Valenton, ecclesiam [Col. 0169D] de Thodasio, ecclesiam de Perodio, ecclesiam Antoniaci, ecclesiam de Verrariis, ecclesiam de Aureinvilla, ecclesiam de Surisnis; in episcopatu Carnotensi, ecclesiam Sancti Martini de Drocis, ecclesiam Sanctae Mariae Magdalenae de Monte Calvulo, ecclesiam Domini Martini, ecclesiam Laoniarum, ecclesiam de Neelfleta, ecclesiam de Septulia; in episcopatu Rothomagensi, ecclesiam Leodegarii, ecclesiam de Vilers, ecclesiam de Longuersa; in Suessionensi episcopatu, ecclesiam de Novigento; in Meldensi episcopatu, ecclesiam de Colli, ecclesiam Beatae Mariae de Romainvillare, ecclesiam de Monteri, ecclesiam de Abeli; in Eduensi episcopatu, [Col. 0170A] ecclesiam de Gillis, ecclesiam de Vilerbichet, ecclesiam de Marri; in Bituricensi episcopatu, ecclesiam de Britimaco, ecclesiam Novaevillae, ecclesiam de Lemauso; in Pictavensi episcopatu, ecclesiam de Naintriaco, ecclesiam Sancti Joannis de Foro Castri-Eraudi.

Praedictas autem ecclesias, cum omnibus ad eas pertinentibus, sicut eas canonice possidetis, vobis et monasterio vestro, auctoritate apostolica confirmamus, praesentis scripti pagina statuentes, ut in iis repraesentationes presbyterorum sine contradictione qualibet habeatis, sicut praedecessores vestri, et vos ipsi, ab antiquo noscuntur habuisse. Si vero presbyteri, qui ad repraesentationem vestram in vestris ecclesiis fuerint instituti, de temporalibus [Col. 0170B] vobis respondere noluerint, subtrahendi eis temporalia, quae a vobis tenent, liberam habeatis auctoritate apostolica facultatem.

Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia illibata et integra conserventur, eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, [Col. 0170C] potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

• Ego Innocentius, catholicae Ecclesiae episcopus.
• Ego Joannes, Albanensis episcopus.
• Ego Joannes, Sabinensis episcopus.
• Ego Nicolaus, Tusculanensis episcopus.
• [Col. 0170D] Ego Guido, Praenestinus episcopus.
• Ego Gregorius, Sancti Georgii ad Velum Aureum diaconus cardinalis.
• Ego Guido, Sancti Nicolai in Carcere Tulliano diaconus cardinalis.
• Ego Joannes, Sanctae Mariae in Via Lata diaconus cardinalis.
• Ego Guala, Sanctae Mariae in Porticu diaconus cardinalis.
• Ego Joannes, Sanctorum Cosmae et Damiani diaconus cardinalis.
• Ego Pelagius, Sanctae Luciae ad Septa Solis diaconus cardinalis.
• [Col. 0171A] Ego Cinthius, tituli Sancti Laurentii in Lucina presbyter cardinalis.
• Ego Benedictus, tituli Sanctae Susannae presbyter cardinalis.
• Ego Rogerius, tituli Sanctae Anastasiae presbyter cardinalis.

Data Corneti, per manum Joannis, Sanctae Mariae in Cosmedin diaconi cardinalis, sanctae Romanae Ecclesiae cancellarii, VI Id. Novembris, indictione XI ⁜ (23-26) , Incarnationis Dominicae anno 1207, pontificatus vero domni Innocentii PP III anno X.

Annuere consuevit sedes apostolica piis votis, et honestis petentium precibus favorem benevolum impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis precibus inclinati, divisiones cantoriarum et personatuum de Calais, et aliarum parochiarum vestrarum, factas per judices a sede apostolica delegatos, sicut rationabiliter ac provide factae sunt, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis [Col. 0171C] infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, XII Kalendas Decembris, pontificatus nostri anno decimo.

INNOCENTIUS episcopus . . . . ad memoriam et observantiam perpetuam.

[Col. 0171D] Contra gravamina quae in procurationibus ratione visitationis debitis, inferebantur subditis a praelatis, providerant salubriter canonica instituta circa evectionum et personarum multitudinem, epularumque immoderantiam aliasque superfluitates statuendo modestiam debitam observari, ut nec exigendo nimium praelati excederent, nec in exhibendo superflue [Col. 0172A] subditi gravarentur, fieretque visitatio ad salutem animaeque laetitiam et non ad afflictionem et taedium subjectorum. Verum quia nonnullae adhuc de hujusmodi procurationibus querimoniae audiuntur, nos volentes pastorali sollicitudine providere, taliter in hac parte, quod tollatur omnino gravandi occasio, et cesset prorsus materia murmurandi, apostolica auctoritate statuimus ut archiepiscopis, episcopis, archidiaconis aliisque praelatis personaliter visitantibus, ab ecclesiis et locis visitatis exhibeantur procurationes in victualibus et aliis necessariis moderate, ita quod haec secundum communem rerum aestimationem singulorum locorum vel sumptus qui pro his fient, summam seu valentiam quatuor marcarum argenti in nulla procuratione [Col. 0172B] transcendant; proviso tamen quod secundum majorem vel minorem evectionum et personarum numerum pro majoritate, vel minoritate praelatorum in concilio Lateranensi taxatum, fiant usque ad summam ipsam vel infra hujusmodi procurationum expensae, sed in locis in quibus major fertilitas vel copia rerum habetur, et ubi minores sunt redditus, seu ecclesiasticae facultates, minus secundum ampliorem necessariorum ubertatem et parvitatem proventuum, in ipsis procurationibus expendatur. Si autem amplius in hujusmodi procurationibus fuerit expensum, praelati recipientes restituere in utilitatem ecclesiarum a quibus eas receperint, et illi qui eos exhibuerint erogare de suo proprio pauperibus duplum ejus quod taliter ultra [Col. 0172C] expensum exstiterit, compellantur; alia nihilominus poena multandi si visum fuerit expedire. Caeteris nihilominus quae pro hujusmodi visitationibus et procurationibus generaliter statuta esse noscuntur, manentibus semper salvis.

Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae constitutionis et confirmationis infringere, aut ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei ac beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Laterani, II Kalend. Martii, pontificatus nostri anno undecimo.

[Col. 0173A] INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, abbati Sancti Evurtii, decano Sancti Aviti, et . . . . . archidiacono Aurelianensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Significantibus dilectis filiis, abbate ⁜ (30) ac conventu Sancti Dionysii, ad nostram noveritis audientiam pervenisse, quod venerabilis frater noster. . . Cenomanensis episcopus ⁜ (31) , instrumenta pacis inter eos, et vicecomitem Castridunensem, super ecclesia de Cergiaco solemniter celebratae, prout praedecessores ipsius tenuisse dicuntur, conservare recusat; unde, eidem dedimus in mandatis, ut instrumenta ipsa, prout praedecessores ejus servasse [Col. 0173B] noscuntur, diligenti cura conservare procuret. Quocirca, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si dictus episcopus quod mandavimus neglexerit adimplere, vos eum ad id, ut tenetur, monitione praemissa, districtione qua convenit, appellatione remota, cogatis; et si non omnes his exsequendis potueritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exsequantur.

Datum Laterani, Kal. Aprilis, pontificatus nostri anno undecimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis . . . abbati Welegradensi ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.

Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium ne forte cujuslibet temeritatis incursus aut eos a proposito revocet, aut robur, quod absit, sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus et monasterium Velicardi in quo divino mancipati estis obsequio sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus. [Col. 0173D] In primis siquidem statuendo, ut Ordo monasticus, qui secundum Deum et Beati Benedicti Regulam atque institutionem Cisterciensium fratrum in eodem loco institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.

[Col. 0174A] Locum ipsum, in quo praefatum monasterium situm est cum omnibus pertinentiis suis, grangias cum pertinentiis, cum pratis, vineis, terris, nemoribus, usuagiis et pascuis in bono et plano, in aquis et molendinis, in viis et semitis, et omnibus aliis libertatibus et immunitatibus suis. Sane laborum vestrorum quos propriis manibus aut sumptibus colitis tam de terris cultis quam incultis, sive de hortis et virgultis, et piscationibus vestris, vel de nutrimentis animalium vestrorum nullus a vobis decimas exigere vel extorquere praesumat. Liceat quoque vobis clericos vel laicos liberos et absolutos e saeculo fugientes ad conversionem vestram recipere, et eos absque contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum, [Col. 0174B] post factam in monasterio vestro professionem, fas sit sine abbatis sui licentia de eodem loco discedere; discedentem vero absque communium litterarum vestrarum cautione nullus audeat retinere; quod si quis retinere praesumpserit, licitum vobis sit in ipsos monachos vel conversos regulares sententiam promulgare. Illud districtius inhibentes ne terras seu quodlibet beneficium ecclesiae vestrae collatum liceat alicui personaliter dare seu alio modo alienare absque consensu totius capituli vel majoris aut sanioris partis ipsius. Si quae vero donationes vel alienationes aliter quam dictum est factae fuerint, eas irritas esse censemus. Ad haec etiam prohibemus ne aliquis monachus sive conversus sub professione vestrae domus astrictus [Col. 0174C] sine consensu et licentia abbatis et majoris partis vestri capituli pro aliquo fide jubeat vel ab aliquo pecuniam mutuo accipiat ultra pretium capituli vestri providentia constitutum, nisi propter manifestam domus vestrae utilitatem; quod si facere praesumpserit, non teneatur conventus pro his aliquatenus respondere. Licitum praeterea sit vobis in causis propriis, sive civilem sive criminalem contineant quaestionem, fratrum vestrorum testimoniis uti, ne pro defectu testium jus vestrum in aliquo valeat deperire. Insuper auctoritate apostolica inhibemus, ne ullus episcopus vel alia quaelibet persona ad synodos vel conventus forenses vos ire vel judicio saeculari de propria substantia vel possessionibus [Col. 0174D] vestris subjacere compellat, ne ad domos vestras causa ordines celebrandi, causas tractandi, vel conventus aliquos publicos convocandi venire praesumat, nec regularem abbatis vestri electionem impediat, aut de instituendo vel removendo eo, qui pro tempore fuerit, contra statuta Cisterciensis Ordinis se aliquatenus intromittat. Si vero episcopus in cujus parochia domus vestra fundata est, cum humilitate ac devotione qua convenit, requisitus substitutum abbatem benedicere et alia quae ad officium episcopale pertinent, vobis conferre renueret, licitum sit eidem abbati, si tamen sacerdos fuerit, proprios novitios benedicere, et alia quae ad [Col. 0175A] officium suum pertinent, exercere, et vobis omnia ab alio episcopo percipere, quae a vestro fuerint indebite denegata. Illud adjicientes, ut in recipiendis professionibus quae a benedictis vel a benedicendis abbatibus exhibentur, ea sint episcopi forma et expressione contenti, quae ab origine ordinis noscitur instituta, ut scilicet abbates ipsi episcopo salvo ordine suo profiteri debeant et contra statuta Ordinis sui nullam professionem facere compellantur. Pro consecratione vero altarium vel ecclesiarum, sive pro obtentu consuetudinis, vel alio modo quidquam audeat extorquere, sed haec quaecunque malueritis ⁜ (31*) , catholicum adire antistitem, gratiam et communionem apostolicae sedis habentem, qui nostra fretus auctoritate vobis quod postulatis impendat. Quod si [Col. 0175B] sedes dioecesani episcopi forte vacaverit, interim omnia ecclesiastica sacramenta a vicinis episcopis accipere libere et absque contradictione possitis, sic tamen, ut ex hoc in posterum propriis episcopis nullum praejudicium generetur. Quia vero interdum propriorum episcoporum copiam non habetis, si quem episcopum Romanae sedis, ut diximus, communionem habentem et de quo plenam notitiam habeatis, per vos transire contigerit, ab eo benedictiones vasorum et vestium, consecrationes altarium, ordinationes monachorum auctoritate apostolicae sedis recipere valeatis. Porro si episcopi vel alii ecclesiarum rectores in monasterium vestrum vel personas inibi constitutas, suspensionis, excommunicationis vel interdicti sententiam promulgaverint, [Col. 0175C] sive etiam in mercenarios vestros pro eo quod decimas non solvitis, sive aliqua eorum, quae ab apostolica benignitate vobis indulta sunt, seu benefactores vestros pro eo quod aliqua vobis beneficia vel obsequia ex charitate praestiterint, vel ad laborandum advenerint in illis diebus in quibus vos laboratis, et alii feriantur, eamdem sententiam protulerint, ipsam tanquam contra sedis apostolicae indulta prolatam duximus irritandam. Nec litterae ullae firmitatem habeant quas tacito nomine Cisterciensis Ordinis, et contra tenorem apostolicorum privilegiorum constiterit impetrari. Praeterea cum commune interdictum terrae fuerit, liceat vobis nihilominus in vestro monasterio exclusis excommunicatis [Col. 0175D] et interdictis divina officia celebrare. Paci quoque ac tranquillitati vestrae paterna in posterum sollicitudine providere volentes, auctoritate apostolica prohibemus ut infra clausuras locorum vestrorum seu grangiarum vestrarum nullus rapinam seu furtum facere, ignem apponere, sanguinem fundere, hominem temere capere, vel interficere, seu violentiam audeat exercere. Praeterea omnes libertates et immunitates a praedecessoribus nostris Romanis pontificibus ordini vestro concessas, nec non et exemptiones saecularium exactionum a regibus et principibus, vel aliis fidelibus rationabiliter vobis indultas auctoritate apostolica confirmamus, [Col. 0176A] et praesentis scripti privilegio communimus.

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate.

Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo [Col. 0176B] corpore ac sanguine Dei ac Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat.

Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Datum Laterani per manum Joannis, S. Mariae in Cosmedin diaconi cardinis, sanctae Romanae Ecclesiae cancellarii, II Kalendas Maii, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno 1208, pontificatus vero domini Innocentii papae III, anno undecimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, PETRO, abbati monasterii Sanctae Mariae Novi-Castri, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.

Religiosam vitam eligentibus, apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeritatis [Col. 0176D] incursus aut eos a proposito revocet, aut robur, quod absit, sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et monasterium Sanctae Mariae Novi-Castri, in quo divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; imprimis siquidem statuentes, ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam, atque institutionem Cisterciensium fratrum, in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea, quascunque possessiones, [Col. 0177A] quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum, concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus vocabulis exprimenda:

Locum ipsum in quo praefatum monasterium situm est cum omnibus pertinentiis suis; grangiam Tochendorf, grangiam Hitendorf, grangiam Lobach, grangiam Harthusen, grangiam Dunnenheim, grangiam Dalheim, grangiam Bathenheim, grangiam Wilre, grangiam Erengersvilre, grangiam Selboven, grangiam Sconenvelt, grangiam Mulenbach, [Col. 0177B] grangiam Bretenbach, grangiam Paphenburnen, grangiam Lachen, grangiam Vilenbach, grangiam Honocheit, cum Vinchinhoven, grangiam Suvelnheim et grangiam Heckenheim, cum omnibus pertinentiis suis, agris scilicet, pratis, aquis, silvis cultis et incultis, etc., etc.

Datum Laterani, per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae cancellarii, Sanctae Mariae in Cosmedin diaconi cardinalis, III Nonas Maii, indictione undecima, Incarnationis Dominicae anno 1208, pontificatus vero, domini Innocentii papae III anno undecimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et conventui Westmonasterii London., ordinis Sancti Augustini, salutem et apostolicam benedictionem.

In sanctorum festivitatibus, quae a Christi fidelibus votiva celebritate coluntur, dignis laudibus glorificatur Omnipotens, sanctis ipsis debitus honor impenditur, et animarum profectus devotione congrua procuratur.

Unde nos, qui fidelium ipsorum curam gerimus [Col. 0177D] generalem, cum prae omnibus quae nostrae incumbunt sollicitudini ad illorum salutem intendere teneamur, multo desiderio cupimus, ut illorum memoriam quos exutos jam corpore stola gloriae induit Rex coelestis venerabiliter recolentes, ipsorum festa et celebri agant observantia, et solemnitate annua prosequantur, ac ut tanto accuratius ad eorum cultum se praeparent quanto plus ipsum animabus senserint profuturum, cum nonnunquam insigniis quibusdam spiritualibus, indulgentiis videlicet et remissionibus, magnificare studemus ipsos devote illum exsequentibus benignitate apostolica largiendo.

Hinc est quod cum ecclesia vestra in honore beati Edwardi constructa esse dicatur, nos ipsum coli [Col. 0178A] reverentia debita cupientes, omnibus vere poenitentibus et confessis, qui ad eamdem ecclesiam in illius festo pura intentione accesserint annuatim, de omnipotentis Dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, auctoritate confisi, unum annum et quadraginta dies de injuncta sibi poenitentia misericorditer relaxamus.

Datum Asisii, II Kalend. Junii, pontificatus nostri anno XI.

[Col. 0178B] INNOCENTIUS . . . . , dilectis filiis civibus de burgo S. Remigii Remensis.

. . . . Gratum gerimus et acceptum, ac devotionem vestram plurimum in Domino commendamus, quod, sicut est nostris auribus intimatum, constitutionem quamdam quae a vobis assisia vulgariter appellatur, provida pietate fecistis, ut de bonis vestris certam annualiter quantitatem monasterio B. Remigii conferatis. Nos igitur, qui ex injuncto nobis apostolatus officio, pietatis tenemus opera fovere, constitutionem ipsam sicut provide facta est approbantes, universalitatem vestram monemus . . . . quatenus eam universaliter observetis . . . . abbati S. Germani de Pratis, decano et archidiacono Parisiensibus [Col. 0178C] dedimus in mandatis ut, si quis malitiose hoc impedire praesumpserit, praesumptionem eorum per censuram ecclesiasticam, sublato appellationis obstaculo, justitia mediante, compescant.

Datum Anagniae, IV Non. Junii, pontificatus nostri anno XI.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati de Gerstyn et magistro HENRICO [Col. 0178D] de Witin et TUTONI de Heiburch plebanis Pataviensis dioecesis, salutem et apostolicam benedictionem.

Accedens ad praesentiam nostram filius abbas Medlicensis gravi nobis conquestione monstravit, quod venerabilis frater noster episcopus Olomucensis et dilecti filii abbas de Sancta Cruce, et decanus de S. Agatha, Pataviensis dioecesis, ipsius conjudices delegati a nobis contra eum, licet aliqua causa, quae ipsum tangere videretur, commissa eis, sicut dicitur, non fuisset, iniquam sententiam protulerunt, per quam monasterium ante dictum incurrisse dignoscitur non modicum detrimentum. Cum igitur nemo debeat injuste gravari, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus vocatis quos propter hoc videritis evocandos et inquisita [Col. 0179A] super his diligentius et cognita veritate, quod justum fuerit, appellatione postposita, statuentes, faciatis quod decreveritis per censuram ecclesiasticam firmiter observari. Nullis litteris veritate et justitiae praejudicantibus a sede apostolica impetratis. Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, duo vestrum nihilominus exsequantur.

Datum Viterbii, XII Kalendas Septembris, pontificatus nostri anno decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri BARTHOLOMAEO Theatino episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.

In eminenti sedis apostolicae specula disponente Domino constituti, ex injuncto nobis a Deo apostolatus officio fratres nostros episcopos sincera charitate diligere, et Ecclesiis sibi commissis suam debemus justitiam conservare, pro ipsorum quoque statu nos oportet satagere, atque eorum quieti salubriter auxiliante Domino providere. Eapropter, venerabilis in Christo frater episcope, tuis justis postulationibus clementer annuimus, et ad exemplar [Col. 0179C] fel. mem. Nicolai, Paschalis, Eugenii, Alexandri et Clementis, praedecessorum nostrorum Romanorum pontificum, B. Thomae Theatinam Ecclesiam, cui Domino auctore praeesse dignosceris, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes, ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus, et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.

Parochiam Theatinae Ecclesiae, sicut antiquis, et [Col. 0179D] justis limitibus terminatur, scilicet a Staffilo inter Montes, et ipso Monte de Ursa, et quomodo pergit in Cola et ponit terminum in aqua subtus terra usque ad aquam Sonutam et quomodo pergit usque in montem de teste et vadit per crinis montem, et qualiter pergit usque montem Sclavi, et quomodo pergit in ipsum flumen, quod dicitur Trignum usque ad littora maris, et per littora maris usque in Piscariam, et redit in priorem finem, videlicet in priori Staffello. Praeterea ipsam Theatinam civitatem, castellum Trivilianum, Villam magnam, Montem Filardi, castellum Orni, castellum Mucela, castellum S. Pauli, castellum quod dicitur Furca, castellum Genesteale, castellum S. Cesidii, cum eorum pertinentiis; ultra Piscariam vero castellum [Col. 0180A] montis Silvani, ecclesiam S. Mariae in Rigoli, castellum Sculculae, castellum Lastiniam, ecclesiam S. Mariae de Palatio, ecclesiam S. Justae, cum pertinentiis suis. In Aterno, plebem S. Leguntiani et Domitiani, ecclesiam S. Thomae, S. Salvatoris, ecclesiam S. Jerusalem, et ecclesiam S. Nicolai, cum omnibus eorum pertinentiis, decimam Pontis et Portus Nicini; in Bucelania, ecclesiam S. Salvatoris, et S. Angeli cum decimis comitis, plebem S. Silvestri, decimas comitis in castello S. Angeli, in castello Trium Frontium, et decimas castellorum, quae in Theatino episcopatu sub dominio comitis Roberti de Rotello fuerunt, et quod Theatina Ecclesia in castello Septi tenet, ecclesiam S. Mariae in Bari, ecclesiam S. Blasii in Lanciano, monasterium [Col. 0180B] S. Martini de Palectu, ecclesiam S. Leciri in Atissa cum omnibus pertinentiis suis, monasterium S. Joannis in Arclano, monasterium S. Angeli in Cornacula cum omnibus pertinentibus suis; in monte Oderisii, ecclesiam S. Nicolai, et medietatem ecclesiae S. Mariae, ecclesiam S. Salvatoris, et ecclesiam S. Petri cum pertinentiis earum, monasterium S. Mauri cum beneficio suo, monasterium S. Salvi, ecclesiam S. Nicolai de Eremitorio in Ortona, ecclesiam S. Mariae et S. Georgii cum earum pertinentiis, monasterium S. Mariae in basilica in civitate Luparelli, plebem S. Petri cum pertinentiis suis, monasterium S. Mandi in Palatio, ecclesiam S. Jacobi de Turcella cum pertinentiis suis, monasterium [Col. 0180C] S. Pancratii, monasterium S. Mariae de Lecto, cum casali, aliisque ad ipsum pertinentibus, monasterium S. Martini in Valle, monasterium S. Justi in de Cosule; in castro Gessi, plebem S. Mariae cum pertinentiis suis, plebem S. Martini filiorum Tresidii, ecclesiam S. Mariae de Casa Candidella, ecclesiam S. Petri in castro Lori, ecclesiam Lori, ecclesiam S. Mariae in Biario, ecclesiam S. Blasii, monasterium S. Petri in Campo, ecclesiam S. Nicolai de Summo viculo, ecclesiam Sanctae Mariae de Lacento in Abbatejo, plebem S. Martini cum pertinentiis suis, ecclesiam S. Joannis de Plebe, plebem de Juliano, plebem S. Cecofidi, plebem de Pizzo Corbario, ecclesiam S. Luciae de Argelli, ecclesiam S. Lini, plebem de Orcula, [Col. 0180D] plebem S. Mariae in Valle, plebem S. Mariae de Caramanico, plebem S. Joannis de Abbatejo, ecclesiam S. Cesidii, et ecclesiam S. Pontii de S. Valentino in castello de Tocco, ecclesiam S. Mandi in Pescle, ecclesiam S Eustachii, ecclesiam S. Martini de Fara inter montes, ecclesiam S. Joannis de Pedara, ecclesiam S. Nicolai de Cantalupo, ecclesiam S. Salvatoris de Linari, ecclesiam S. Mariae de Sparpalia, ecclesiam S. Mariae de Ilice, ecclesiam S. Salvatoris de Valle surda, ecclesiam S. Mariae de Valle Corunelli, ecclesiam S. Trinitatis de Fragne, ecclesiam S. Joannis de Vicaldo cum omnibus pertinentiis earum, ecclesiam S. Petri de Troja, et ecclesiam S. Mariae de Tasso.

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat [Col. 0181A] praedictam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, aut aliquibus vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione, et gubernatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salvo B. Petri jure proprietatis, et apostolicae sedis auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica, saecularisque persona hanc nostrae concessionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo, tertiove commonita, nisi congrua satisfactione correxerit, potestatis, honorisque sui dignitate careat, reamque se divino Judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu [Col. 0181B] Christi aliena fiat, etc., etc. Amen, amen.

Ego Innocentius catholicae Ecclesiae episcopus.

( Sequuntur subscriptiones undecim cardinalium. )

Datum per manus Joannis S. Mariae in Cosmedin diac. card., S. R. E. cancellarii, XIV Kal. Nov., ind. XII, Incarnat. Dom. an. 1208, pontif. vero domini Innocentii papae III an. XI.

Officii nostri sollicitudo requirit et pietas exhortatur, ut sic Ecclesiarum indemnitatibus providere curemus ne ulterius inde sustineant laesionem, in quo grave pluries noscuntur dispendium incurrisse. Cum igitur, sicut nostris est auribus intimatum, nonnulli monachi monasterii vestri, sine freno ac obice, relicto claustro, per campum licentiae discurrentes, nomine vestro pecuniam aliquando mutuo accipiant, et ad solutionem ipsius, quandoque per Regem, vel modis aliis, creditores faciant vos compelli, nos, indemnitati monasterii memorati paterna volentes sollicitudine praecavere, auctoritate praesentium [Col. 0181D] districtius inhibemus, ne quis sine testimonio litterarum vestrarum pecuniam concedat mutuo alicui monachorum. Si quis vero, contra prohibitionem nostram, id de caetero facere attentarit, monasterium ipsum ad solutionem ipsius pecuniae decernimus non teneri. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae inhibitionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, XVII Kalendas Januarii, pontificatus nostri anno undecimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ODONI, abbati Sancti Vedasti, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum.

Quoties illud a nobis petitur, quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum impertiri suffragium. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, quod specialiter [Col. 0182B] nostri juris esse dignoscitur, ad exemplar felicis recordationis Alexandri papae praedecessoris nostri, sub beati Petri, et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. Inprimis siquidem statuentes, ut ordo monasticus, qui secundum Deum, et beati Benedicti Regulam, in eodem loco institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea, quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum, concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant.

[Col. 0182C] Sane, novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum, vel quae continentur in proprio fundo villarum vestrarum, de Myolens videlicet, et de Evnanmaynil, et de Tanscamp, nullus a vobis decimas praesumat exigere. Prohibemus itaque, ut nullus terras vel possessiones quas a vestro tenet monasterio, aliis ecclesiis, vel monasteriis in vita, seu in morte conferre, vel ab ipso alienare, absque licentia, vel assensu vestro praesumat. Praeterea, in ecclesiis quas tenetis secundum praedecessoris nostri bonae memoriae Urbani papae secundi decretum, presbyteros eligatis, et episcopis, in quorum parochiis ecclesiae vestrae sitae sunt, praesentetis, qui, si [Col. 0182D] ab ipsis canonice reprobari non poterunt, animarum curam ab eis suscipiant, et de cura plebis ipsis respondeant, vobis autem pro rebus temporalibus debitam subjectionem exhibeant. Ad haec, quoniam illas personas, et earum loca decorare debemus singulari praerogativa honoris et dignitatis, et gratiae nostrae privilegio communire, quas beato Petro, et nobis devotas esse cognoscimus, et ad jurisdictionem sacrosanctae Romanae Ecclesiae nullo mediante certum est pertinere, fervorem sincerissimae devotionis, et fidei, quas vos et monasterium vestrum circa eamdem sacrosanctam Romanam Ecclesiam, et specialiter circa personam nostram, constanter [Col. 0183A] et laudabiliter geritis, studiosius attendentes, considerantes quoque, quomodo idem monasterium ad jus et dispositionem apostolicae sedis principaliter et proprie, nullo mediante pertineat, tibi, fili abbas, et per te successoribus tuis, de consueta clementia et benignitate ejusdem apostolicae sedis, usum tunicae et dalmaticae in praecipuis festivitatibus infra missarum solemnia concedimus, ut quanto largitione muneris et gratiae nostrae, amplius fueritis decorati, tanto circa honorem et obsequium praedictae sacrosanctae Romanae Ecclesiae, debeatis promptiores inveniri. Praeterea, altare de Streis, sicut ipsum ex concessione Morinensis episcopi ⁜ (36) rationabiliter possidetis, vobis auctoritate apostolica confirmamus.

[Col. 0183B] Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur, eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam digna satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate [Col. 0183C] cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei, et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat; cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus [Col. 0184A] et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

• Ego Innocentius, catholicae Ecclesiae episcopus.
• Ego Petrus ⁜ (37) , Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
• Ego Joannes ⁜ (38) , Albanensis episcopus.
• Ego Joannes ⁜ (39) , Sabinensis episcopus.
• Ego Nicolaus ⁜ (40) , Tusculanus episcopus.
• Ego Guido ⁜ (41) , Praenestinus episcopus.
• Ego Hugo ⁜ (42) , Hostiensis et Velletrensis episcopus.
• Ego Cynthius ⁜ (43) , tituli Sancti Laurentii in Lucina, presbyter cardinalis.
• Ego Gregorius ⁜ (44) , Sancti Georgii ad Velum Aureum [Col. 0184B] diaconus cardinalis.
• Ego Cencius ⁜ (45) , Sanctorum Joannis, et Pauli presbyter cardinalis, tituli Pammachii.
• Ego Petrus ⁜ (46) , tituli Sancti Marcelli presbyter cardinalis.
• Ego Guido ⁜ (47) , Sancti Nicolai in Carcere Tulliano diaconus cardinalis.
• Ego Leo ⁜ (48) , tituli Sanctae Crucis in Jerusalem, presbyter cardinalis.
• Ego Joannes ⁜ (49) , Sanctae Mariae in Via Lata diaconus cardinalis.
• Ego Rogerius ⁜ (50) , tituli Sanctae Anastasiae, presbyter cardinalis.
• Ego Octavianus ⁜ (51) , Sanctorum Sergii et Bachi [Col. 0184C] diaconus cardinalis.
• Ego Joannes ⁜ (52) , Sanctorum Cosmae et Damiani diaconus cardinalis.
• Ego . . . . Sanctae . . . . ad . . . . Solis diaconus cardinalis ⁜ (53) .

[Col. 0185A] Datum Laterani, per manum Joannis, Sanctae Mariae in Cosmedin diaconi cardinalis, Sanctae Romanae Ecclesiae Cancellarii, XIII Kal. Januarii, indictione XI ⁜ (54) , Incarnationis Dominicae anno 1208, pontificatus vero domini Innocentii papae III anno undecimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus archiepiscopis et episcopis per Sardiniam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0185B] Ad defensionem rerum Casinensis monasterii tanto ampliorem nos convenit sollicitudinem exhibere, quanto idem locus cum omnibus ad ipsum pertinentibus ad jus Beati Petri specialius noscitur pertinere. Verum quod per praesentiam nostram effectui mancipare non possumus, oportet ut per fratres nostros archiepiscopos et episcopos adimplere curemus. Cujus rei gratia fraternitati vestrae per apostolica scripta mandando praecipimus, quatenus ecclesias, et alia bona, quae beatus Benedictus in vestris parochiis habet, pro beati Petri, et nostra reverentia diligere, et manutenere curetis, et contra pravorum hominum molestias defendatis, nullamque eis contrarietatem vel diminutionem inferatis, [Col. 0185C] aut ab aliis permittatis inferri; si qui autem eas infestare praesumpserint, plenam de ipsis justitiam faciatis. Praeterea si quis fidelium eisdem venerabilibus locis de rebus suis conferre voluerit nullatenus prohibere vel contradicere praesumatis.

Datum apud Sanctum Germanum, II Nonas Julii.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Domino filio abbati venerabilis Beati Benedicti [Col. 0185D] monasterii Casinensis, ejusque successoribus regulariter promovendis in perpetuum.

Cum injunctum nobis apostolicae sedis officium universis nos per orbem ecclesiis efficiat debitores, vestro Casinensi monasterio quam maxime obnoxios faciunt, et beatissimi Patris nostri Benedicti monasticae legis latoris praesentia corporalis, et in vobis per Dei gratiam usque ad nostra tempora indefessa perdurans ejus observantia mandatorum. Unde et sanctissimi Patres nostri Romani pontifices qui nos in sede apostolica praecesserunt omnium id ipsum [Col. 0186A] monasteriorum caput non immerito statuerunt. nam ex eo tanquam ex fonte monasticae religionis norma manavit. Accedit ad hoc, quod idem venerabilis locus Romanae Ecclesiae filiorum unicum in adversis solatium, et in prosperis infatigata requies perseverat. Et nos erga sanctorum Patrum nostrorum Zacchariae, Benedicti, Leonis, Stephani, Alexandri, Urbani, Paschalis, atque Calixti vestigiis insistentes, coenobium ipsum, et universa quae ad eum pertinent, quieta semper, et ab omnium mortalium jugo libera manere, ac sub solius S. R. E. jure, defensioneque perpetua habere decernimus. In quibus haec propriis duximus adnotanda.

In primis monasterium Domini Salvatoris positum ad pedem Casini Montis; monasterium S. Dei Genitricis [Col. 0186B] Virginis Mariae quod vocatur Plumbarola . . . Item civitatem quae dicitur S. Germani positam ad pedem Casini Montis, castellum S. Petri quod ab antiquis dictum est Castrum Casini . . . . . Patrum praeterea nostrorum innitentes vestigiis jam dictum Casinense coenobium caeteris per orbem coenobiis praeferendum asserimus, et tam te, quam successores tuos in omni conventu episcoporum seu principum superiores omnibus abbatibus consedere, atque in judiciis priores caeteris tui ordinis viris sententiam proferre sancimus. Usum quoque compagarum, ac chirotecae, dalmaticae, atque mitrae, tam tibi quam successoribus tuis in praecipuis anni festivitatibus, ac diebus Dominicis ad missam, seu in [Col. 0186C] consessu concilii habendum concedimus. Sane tam in ipso venerabili monasterio, quam in cellis ejus cujuslibet ecclesiae episcopum, vel sacerdotem, praeter Romanum pontificem dictionem quamlibet, aut excommunicandi, aut interdicendi, aut ad synodum convocandi praesumere prohibemus, ita ut nisi ab abbate, prioreve fuerit invitatus, nec missarum solemnia inibi audeat celebrare . . . Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium, seu basilicarum, ordinationes clericorum a quocunque malueritis catholico episcopo accipiatis. Baptismum vero, infirmorum visitationes per clericos vestros in oppidis vestris, seu villis agatis . . . . Porro pro amplioris benevolentiae gratia quam nos praeter [Col. 0186D] nostrorum praedecessorum dilectione circa vestrum monasterium gerimus, licentiam tibi, ac legitimis successoribus tuis concedimus, ut si quis ejusdem monasterii vestri, aut cellarum ejus possessiones, aut res violenter abstulerint, postquam ipsorum episcopi a vobis tertio invitati, justitiam de eis facere omnino noluerint, vos super eosdem raptores, secundo tertiove commonitos, canonicam excommunicationis sententiam proferatis . . . Si qua ergo in crastinum ecclesiastica vel saecularis persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, [Col. 0187A] contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisve sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem haec justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi. quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

J. Dei gratia Lexoviensis episcopus et abbas de Persennia, dioecesis Cenomanensis, venerabilibus et charissimis in Christo abbati et conventui Montis Sancti Michaelis de Periculo Maris, salutem in Domino. Mandatum domini papae suscepimus in haec verba:

«INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri episcopo Lexoviensi, et dilectis filiis de Savigneio et de Persennia abbatibus Cenomanensis et Abrincensis dioecesis, salutem et apostolicam [Col. 0187C] benedictionem.

Insinuante venerabili fratre nostro Abrincensi episcopo nostro fuit apostolatui reseratum, quod cum monasterium S. Michaelis de Periculo Maris in sua dioecesi constitutum olim in spiritualibus et temporalibus consueverit reflorere; nunc per abbatis incuriam et quosdam fautores ejus in utrisque graviter est delapsum. Nolentes igitur haec, si vera sunt, sub dissimulatione transire, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus ad monasterium ipsum personaliter accedentes, inquiratis super iis et aliis quae inquirenda videritis diligentius veritatem, ut corrigentes, tam in corpore quam in membris, appellatione remota, quae inveneritis corrigenda, statuatis ibidem quod regulare [Col. 0187D] fuerit et honestum, contradictores, si qui fuerint, vel rebelles, per censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compescentes. Quod si non omnes, etc.

Datum Laterani, III Nonas Maii, pontificatus nostri anno XI.»

Hujus igitur auctoritate mandati vobis praecipiendo mandamus, quatenus in crastino festi Sancti Marci Evangelistae proxime venturi, coram nobis in capitulo vestro compareatis, ut tam in spiritualibus, quam in temporalibus, quae corrigenda fuerint corrigamus, et mandatum apostolicum fideliter exsequentes, quae super praemissis fuerint statuenda, [Col. 0188A] servato juris ordine, statuamus. Valete.

Infra habentur subsequentes articuli, in quibus haud dubium abbas inventus est reprehensibilis, aut saltem accusatus: De eo quod cum eorum consilio nihil facere volebat. De eo quod de dimidio redituum possit abbatia sustentari sufficienter. De consumptione et destructione, . . thesauri ecclesiae. De venditione et destructione nemorum. De reditibus priori, cantori, sacristae, infirmario, cellerario ablatis. De maneriorum vastatione et dilapidatione. De talliis terrae Sancti Michaelis, de qubius nullum commodum venerat. De dominicis male traditis. De servorum liberatione. De charitatis supervenientium annullatione. De pane fratrum nostrae congregationis ablato. De eo quod nec ad ordinem, nec ad servitium Dei veniebat. De eo quod inhonestos et maneria male tractantes non corrigebat: De eo quod religiosos minus sustentabat, et secum habere consueverat. De eo quod multa sacramenta juravit, et nullum tenuit.

Innocentius III, Joanni regi Anglorum.

Tacti sumus dolore cordis intrinsecus, et vehementi moerore turbati, quod cum ex illa speciali praerogativa dilectionis, qua te sedes apostolica diligebat inter caeteros principes, ut versa vice rependeres ei reverentiam et honorem, odium pro dilectione ei retribuis, et quasi conjuraveris in teipsum, tuo non parcis honori, ut nostro valeas derogare. Quinimo tuam et famam negligens, et salutem in praejudicium utriusque, temere contra nostram et [Col. 0188D] Ecclesiae, imo Dei dispositionem erigeris: non attendens quod in vanum eam evacuare moliris, cum extentam manum Altissimi nemo possit avertere, et quidquid fuit ab illo decretum nullus valeat immutare. Sane quantum et qualiter super negotio Cantuariensis Ecclesiae tuae regali celsitudini detulerimus, etsi tu forsan hoc non recolis ut ingratus, de memoria tamen universalis Ecclesiae facile non poterit aboleri, quae bonitate malitiam non vincente, nostram circa te patientiam admiratur. Heu! quae, charissime fili, duritia tuum obturavit auditum, ut salutaria monita tibi a nobis toties inculcata non caperes? Quae duritia tuum absorbuit intellectum, ut discreta [Col. 0189A] consilia tibi a nobis suggesta saepius non servares? Jam sic induratus esse conspiceris, ut crescentem vulneris tui plagam non sentias. Ita fascinatus esse videris, quod nec medicaminis opem, vel operam medicantis admittas; ut quasi de te conqueri possimus, cum propheta dicendo: Cui loquemur, et quem contestabimur amplius? incircumcisae sunt aures ejus, et audire non possunt. Piget te verbi quod pro tua tibi salute suggeritur. Taedet boni quod pro tua tibi honorificentia suadetur, dum nec animae detrimentum te miseret; nec famae quam nec infamiae dixerimus mundanae te pudet: unde tanto magis super tanta duritia miseremur, quanto in crudelem ipse tibi mutatus misereri tui hactenus miserabilius refugisti. Licet autem paterna charitas ex qua tibi [Col. 0189B] ista suggerimus, tibi sit forsitan odiosa, circa te tamen prudentis et amantis medici vices agimus, qui infirmum quamvis invitum et improvisum, et reluctantem salubriter secat et urit. Ideoque, quod absit! si morbum tuum invenerimus induratum, violentiori nos coges insistere medicinae, juxta quod necessaria cura deposcet. Cujus asperitatem etsi forsitan in praesenti refugias, sanitate tamen recuperata, ipsius collaudabis effectum, ac peritum quoque medicum benedices. Ut autem adhuc sermonis apportemus unguentum, si forsitan ipso inolitus asperiora molimina non exspectes: serenitatem regiam rogamus attentius, et monemus per eum qui venturus est judicare vivos et mortuos, obtestantes [Col. 0189C] quatenus usus consilio saniori, a tanto revoceris errore: saltem in ipso negotio procedendo juxta continentiam litterarum, quas filius abbas Belliloci a nobis dudum tuo nomine impetravit. Quia procul dubio praeter culpam priorem, hoc ad culpam alteram tibi poterit imputari, si ab eo recedere videaris: quod sub tuarum litterarum testimonio tam expresso, cum tanta fuerat instantia postulatum: per quas videlicet litteras nobis humiliter supplicabas, ut quod ipse abbas de negotio ipso tuo nomine nobis diceret, firmiter crederemus: propter quod debueras sine difficultate qualibet adimplere, quod per suam fuerat sollicitudinem impetratum: praesertim cum hoc demum visus fueris acceptare; quandoquidem propter illud a te prius auditum, [Col. 0189D] diligenter et examinatum prudenter delegatos nostros ad praesentiam tuam postea quasi pro complemento negotii venire fecisti. Quapropter, fili charissime, ne sis durus, et negotio ipsi difficultatem nullam ingeras, ne te, quod absit! in illam difficultatem inducas, de qua non facile valeas expediri. Alioqui quantumcunque personam tuam in Domino sincere diligamus, et canonicam disciplinam indignanter sis forsitan recepturus; quia tamen cum is qui diligitur castigatur, tunc circa eum pietas exercetur eo quod amor habeat plagas suas, quae dulciores sunt, cum amarius inferuntur: nisi usque ad tres menses post harum susceptionem, vel recusationem praesentium, quae praemisimus adimpleveris; extunc ex parte omnipotentis Dei Patris, et Filii, et [Col. 0190A] Spiritus sancti, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, quorum licet indigni auctoritatem habemus, te anathematizatum decernimus, et a communione fidelium praecidimus: venerabilibus fratribus nostris firmiter dantes in praeceptis, ut sententiam ipsam, appellatione remota, non differant publicare: facientes eam singulis Dominicis ac festivis diebus, pulsatis campanis, et candelis accensis, usque ad satisfactionem condignam solemniter innovari. Quam etiam et nos ipsi, auctore Domino, ore proprio publicabimus, ut sic certius et validius poena ejus in omnem Ecclesiam innotescat, cujus culpa generalem Ecclesiam noscitur offendisse. Ad haec cum adjutorio Dei contra te multipliciter processuri, si nec sic tuum corrigere festinaveris errorem. [Col. 0190B] Ecce tensus est arcus; fuge, fili charissime, a sagitta, quae non consuevit abire retrorsum, ne sauciatus ab illa, graviter infirmeris, ut non solum non possis ad meliora proficere, verum etiam vix valeas ad priora redire, cujus utique plaga sine deformi non poterit cicatrice sanari.

Alia manu. Actum anno gratiae 1209, quando plebs fidelis contra haereticos Albigenses arripuit iter, Philippo regnante in Francia, magistro Stephano de Langatone a domino papa in archiepiscopum Cantuariensem ordinato contra voluntatem Joannis regis Angliae, propter quod terra ipsius posita fuit sub interdicto.

Haec est generalis interdicti per Angliam forma constituta ab Innocentio III, propter contumaciam Joannis regis.

Quod clerici, quando voluerint, sine omni solemnitate, et sine nota, omnes horas in ecclesiis dicant, et legant Evangelium, ostiis tamen clausis, ita ut nullus laicus ingrediatur, nec causa orandi, nec aliter, nisi sit aliqua potens persona non excommunicata, quae cum omni devotione petat ingressum, ex cujus repulsa graviter laedi posset ecclesia. Tunc autem solus ineat, sed nihil audiat a sacerdote, [Col. 0190D] nisi verbum praedicationis, ut plus Deo obediat quam homini, et caetera hujusmodi. Item convocent capellani parochianos suos singulis diebus Dominicis, et praecipuis festivitatibus ad crucem aliquam in villa, vel in coemeterio, et praedicent eis cum omni diligentia patientiam et obedientiam, quia Christus factus est obediens Patri, etc. Et doceant plus esse obediendum Deo quam homini. Nolite timere eos qui potestatem habent occidendi corpus, etc. Facta autem praedicatione, dicant sacerdotes preces devotissime pro pace Ecclesiae, et pro domino rege, ut Dominus Jesus Christus dirigat pedes ejus in viam salutis, et det ei spiritum consilii, ut quae agenda sunt secundum Deum videat, et ad implenda quae viderit convalescat. Dicant etiam [Col. 0191A] preces pro vivis et pro defunctis, sicut consueverant, omnes flexis genibus, et diligentissime populum moneant ut die ac nocte talibus orationibus insistat, ut defectum missarum vigiliis et orationibus suppleant; quia omnes illi qui obedientes erunt Ecclesiae Dei, et viam salutis ingrediuntur; qui autem rebelles exstiterint, vindictam Domini poterunt formidare: maledictus enim puer qui matri verberanti pugno resistit. Capellani etiam festa denuntient, sed neque panem faciant, neque aquam benedictam. Item parvuli baptizentur in domibus cum chrismate et unctione, et cum omni debita solemnitate. Et conveniant omnes archidiaconi et decani in die Coenae, sicut consueverant, et ibi eis dicetur quid eos oporteat facere; vetus autem chrisma ubique [Col. 0191B] reservetur. Habeant autem parochiani vas commune ad baptizandum pueros, quod possit deferri per domos; aqua autem baptismatis honeste reponatur, et vas honeste custodiatur. Quicunque confessionem petierit, habeat quandocunque voluerit, et legitimum testimonium faciat, et omni solemnitate, sed sine eucharistia et sine extrema unctione. Corpora defunctorum, tam clericorum quam laicorum, ponantur ubi amici eorum voluerint extra coemeterium praecipue ubi transeuntes possunt commoveri, ita quod nullus sacerdos in sepultura laicorum praesens sit; sed corpore jacente in domo, poterit sacerdos, sed sine cruce et sine aqua benedicta, facere privatim commendationem animae. Clerici defuncti [Col. 0191C] bene possunt reponi in truncis signatis, vel plumbeis vasis super arbores coemeterii, vel super murum; et corpora religiosorum ponantur infra septa sua, terra coemeterii non aperta. Item altaria denudentur in ecclesiis. Mulieres autem ad purificationem non admittantur. Sponsalia et matrimonialia non contrahantur. Ubicunque videbitis, vel audieritis violentiam factam in rebus ecclesiasticis, statim faciatis damnum appretiari et commendari scripto, et nomina eorum malefactorum redigatis in scriptum, et ipsos publice denuntiantes excommunicatos; qui si poenituerint, ad episcopum mittantur. Magistri scholarum, si a laicis permittantur, recipiantur honorifice, legant et doceant. Illis autem qui potuerint recipere corpus Domini, quibus denuntiatum [Col. 0191D] est ut reciperent, et contempserint; non licet commedere carnes sine consilio episcopi, vel alicujus authenticae personae in die Paschae, nec deinceps. Hoc autem eis publice denuntietis, sine districtione tamen. Teneantur a decanis capitula, et exstirpentur crimina tam clericorum quam laicorum, in quantum fieri poterit; poterunt autem puniri per excommunicationem. Capitula autem in coemeteriis, in domibus sacerdotum, et non in ipsa ecclesia teneantur. Omnes vero episcopi Angliae solemniter excommunicabunt, excepta persona domini regis et reginae, et persona justitiarii domini regis, quicunque miserint violentam manum in ecclesias, vel in possessiones clericorum, vel catalla eorum, et quicunque, invitis clericis, aliquid de bonis eorum [Col. 0192A] a raptoribus emerint, vel de domo malefactorum receperint vel amoverint, vel asportaverint, vel ad custodiendum receperint, nisi de voluntate clericorum, vel ad opus eorum. Hoc autem publice denuntient capellani, quoties praedicabunt. Corpus Domini sicubi residuum fuerit, reservetur honeste in ecclesia, donec dicatur quid inde fieri debeat, ita quod a nullo sumatur, nec a sacerdote, nec ab alio. Clerici sua reponant in ecclesiis et coemeteriis, quae ibi, Deo dante, pacem habebunt. Si dies Hospitaliorum evenerint, diligenter admoneant sacerdotes populum, ut conveniat extra ecclesiam ad eorum praedicationem, et confraternitatem illam devotissime observent; ostia tamen ecclesiae eis non aperiatur, nec aliquem in coemeterio sepelire [Col. 0192B] permittantur; sed aliter quibus modis fieri poterit clerici eorum coadjutores existant, et eis ostendant sacerdotes quod hoc interdictum domini papae est, cui nullus potest resistere. Ita generale et ita violentum est, quod nullum privilegium, nulla permissio missarum, vel aliarum libertatum potest observari. Nihilominus tamen eleemosynas et promissas parochiani teneantur persolvere, ne Deus, ob duritiam illorum, durius irascatur; et cum Deus pacem dederit Ecclesiae, tam vivis quam defunctis omnia recompensentur. Fugitivi etiam quicunque ad pacem Ecclesiae confugerint, cum omni diligentia in protectionem Ecclesiae admittantur. Benedictiones in prandiis et gratiarum actiones more solito licet [Col. 0192C] facere. Valete.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ARNOLDO priori et fratribus de Zaberduwiz, Praemonstratensis ordinis, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum a nobis petitur quod justum est et honestum, tam rigor aequitatis quam ordo exigit rationis ut id per sollicitudinem officii nostri ad debitum perducatur effectum. Eapropter, dilecti in Domino filii, [Col. 0192D] vestris justis postulationibus inclinati, ecclesiam vestram in qua divino estis obsequio mancipati, cum omnibus bonis quae impraesentiarum rationabiliter possidetis aut in futurum justis modis, dante Domino, poteritis adipisci, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, specialiter autem Zyrelitz, Zancowiz, Otradiz et Borkowaz villas, et aliae quae juste ac pacifice possidetis, auctoritate vobis apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis et protectionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, se noverit incursurum.

[Col. 0193A] Datum Laterani, III Nonas Aprilis, pontificatus nostri anno duodecimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis . . . majori praeposito, . . decano, et . . . scholastico Eistetensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Sua nobis venerabilis frater noster . . . Ratisponensis episcopus conquestione monstravit, quod nobilis vir . . . comes de Plain, ministeriales Salzeburgensis [Col. 0193B] ecclesiae, F. de Petowe, ac quidam alii Salzeburgen. dioec. propriis nominibus exprimendi pactionem quamdam super quadam summa pecuniae, quam venerabilis frater noster Salzeburgensis archiepiscopus solvere tenetur eidem, licite initam inter eos in salutis suae dispendium praevaricant et infringunt. Quocirca discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus dictum comitem et alios, ut pactionem ipsam, sicut sine pravitate provide facta est, ab utraque parte sponte recepta, prout tenentur observent, monitione praemissa per censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compellatis. Testes autem qui fuerint nominati, si se gratia, odio, vel timore subtraxerint, per censuram [Col. 0193C] eamdem, appellatione remota, cogatis veritati testimonium perhibere. Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exsequantur.

Datum Lateran. Id. April., pontificatus nostri anno duodecimo.

Plumbum: INNOCENTIUS PP. III.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri . . . Ratisponensi episcopo, salutem et [Col. 0193D] apostolicam benedictionem.

In litteris felicis recordationis Coelestini PP. praedecessoris nostri sic perspeximus contineri: «Coelestinus episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri . . . Ratisponensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem.

«Quanto episcopali officio plura incumbunt,» etc. Vide hasce litteras Patr. t. CCVI, col. 965.

Nos igitur tuis precibus inclinati, ut praedicta indulgentia libere uti possis, auctoritate praesentium tibi concedimus facultatem.

Datum Lateran. XV Kal. Maii, pontificatus nostri anno duodecimo.

Plumbum: INNOCENTIUS PP. III.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et fratribus conventus SS. Cosmae et Damiani de Monte, salutem et apostolicam benedictionem.

Sacrosancta Romana Ecclesia devotos et humiles filios assuetae pietatis officio propensius diligere consuevit, et ne pravorum hominum molestiis agitentur, eos tanquam pia mater, protectionis suae munimine confovere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus gratum impertientes [Col. 0194B] assensum, personas vestras cum omnibus bonis, quae impraesentiarum rationabiliter possidetis, aut in futurum justis modis, dante Deo, potestis adipisci, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus; specialiter autem ecclesias monasterio vestro subditas, sicut eas juste et pacifice possidetis, nec non etiam donationem ecclesiarum S. Petri de Bubniani, et S. Dimetrii de Jadra cum omnibus pertinentiis earumdem ab illis, ad quos hujusmodi donatio pertinebat, provida vobis liberalitate concessas, vobis et per vos monasterio vestro auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus.

Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis et protectionis infringere, [Col. 0194C] vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Viterbii, XIV Kalend. Julii, pontificatus nostri anno XII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio, archidiacono Fiscannensi Rothomagensis dioecesis, salutem et apostolicam benedictionem.

Precibus dilectorum filiorum, abbatis et conventus [Col. 0194D] monasterii Fiscannensis, ordinis S. Benedicti, ad Romanam Ecclesiam nullo medio pertinentis, benignum impertientes assensum, discretioni tuae per apostolica scripta mandamus quatenus suspensionis, excommunicationis, et interdicti sententias, si quas venerabilis frater noster archiepiscopus Rothomagensis, vel quivis alius, auctoritate litterarum, quas eis super faciendis observari apostolicis statutis, direxerimus, in abbatem, et monachos, et quoslibet alios eis subjectos protulerint, sine qualibet difficultate relaxans, dispenses, auctoritate nostra, cum illis, qui exinde irregularitatem aliquam incurrerint.

Datum Perusii, V Idus Augusti, pontificatus nostri anno XIII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et conventui monasterii S. Remigii Remensis ordinis S. Benedicti, salutem et apostolicam benedictionem.

Indemnitati vestrae ac monasterii vestri paterna volentes sollicitudine providere, auctoritate vobis praesentium indulgemus ut vos, et prioratuum vestrorum priores, non teneamini ad solutionem alicujus [Col. 0195B] debiti contracti vel contrahendi, nisi illud in utilitatem ipsorum monasterii et prioratuum conversum fuisse legitime probaverint creditores, non obstantibus quibuscunque litteris, renuntiationibus, obligationibus, confessionibus, juramentis, instrumentis et poenis tempore contractus appositis et etiam apponendis. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae concessionis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Anagniae, VIII Kalend. Septembris, pontificatus nostri anno XII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri episcopo Misnensi, dilectis filiis de Porta et de Cella abbatibus Numburgens. et Misnens. dioeceseon, salutem et apostolicam benedictionem.

Dilecta in Christo filia Quedlimburgensis abbatissa transmissa nobis conquestione monstravit, quod cum Quedlimburg. monasterium ad Romanam Ecclesiam cum sibi adjacentibus ecclesiis universis nullo pertineat mediante, sicut evidenter apparet [Col. 0195D] per privilegia pontificum Romanorum ac venerabilium fratrum Halberstadiensium, episcopum in Ramis Palmarum pro divinae laudis officiis solemnius exsequendis, accedentem ibidem cantatura non debita exhibitione multoties procuravit ⁜ (55*) ; idem episcopus receptionem ipsam gratuitam in juris necessitatem convertens et abutens sibi gratia collata in hac parte cum tanta illuc hominum multitudine accedebat, quod viginti et quinque argenti marcis copia piscium comparata, exceptis aliis sumptuosis, insufficiens discumbentibus habebatur. Praeter haec autem in festo beati protomartyris Stephani ob ipsius reverentiam ferto auri, et in Purificatione beatae Virginis candelae quaedam consueverunt offerri [Col. 0196A] gratis Halberstadensi Ecclesiae a praefati monasterii abbatissis. Caeterum cum eadem abbatissa, per sedis apostolicae munus benedictionis adepta, conspiceret sibi et suo monasterio praejudicium non modicum generare praedicta, fecit ipsis Halberstadens. denegari, praesertim cum idem monasterium privilegiis pontificum Romanorum immune ab omni onere dignoscatur et dicti Halberstadens. postularent de jure, quod ex familiaritate ac gratia eisdem exhibitum fuerat a praecedentibus abbatissis. Verum cum tam pro his quam pro aliis vexationibus, quae ipsi ecclesiae afferuntur contra sedis apostolicae privilegia irrogata, venerabili fratri nostro Brandenburgensi episcopo et dilectis filiis abbati Mersburgensi et praeposito S. Petri de Monte [Col. 0196B] Screno ad ipsius abbatissae conquestionem dederimus nostris litteris in mandatis, ut dictum episcopum a praefatis desistere gravaminibus et de damnis ac injuriis eidem illatis, prout tenebatur, satisfacere monitione praemissa, qua convenit districtione compellere procurarent: Halberstadens. capitulum interim post factam admonitionem ad venerabilem fratrem nostrum Halberstadens. episcopum et conjudices suos, quasdam litteras nulla de prioribus habita mentione super receptionem in die Palmarum fertone auri et quibusdam candelis ac etiam super obedientia praelatorum quorumdam sibi, ut asserunt, facienda, qui ex tenore privilegiorum apostolicae sedis tenentur subjecti monasterio supradicto [Col. 0196C] et ipsi abbatissae de speciali mandato nostro, prout in apostolicis litteris manifeste apparet, reverentiam et obedientiam exhibent tam debitam quam devotam, veritate tacita impetrarunt; qui judices cum apud Hildesheimensem civitatem, abbatissam jam dictam responsuram primo edicto peremptorie citavissent, sicut eorum litterae in nostra praelectae praesentia continebant, ex parte ipsius abbatissae non contestata lite allegatum exstitit coram eis quod impetratae litterae totaliter carebant robore firmitatis, maxime cum priorum nullam facerent mentionem, et decisio hujusmodi articuli saltem per arbritros deberet communiter terminari: sed cum penes ipsos nihil horum posset aliquatenus obtinere, tum propter id et ob locum suspectum, pariter et remotum, [Col. 0196D] tum etiam quia facultas appellandi sibi ex eo erat relicta, quod Corbeien. abbas absque appellationis remedio alii non potuit committere vices suas, et propter alia quaedam gravamina nostram audientiam appellavit ad prosequendam appellationem omissam, dilectum filium magistrum Nicolaum subd. nostrum Misnen. canonicum ad apostolicam sedem transmittens. Qua in re praesentia constituto eidem judices de appellatione interposita cognoscentes, et ipsam frivolam decernentes, dictam abbatissam ad eorum praesentiam denuo citare praesumpserunt, et quia electum et canonicos Halberstadens. auctoritate apostolica prohibitos a judicibus delegatis ne libertatem ipsius ecclesiae in [Col. 0197A] praedictis vel in aliis praepedirent, ad agendum in ipsius praejudicium admittebant, sedem appellavit apostolicam iterato, seipsam, conventum, ecclesias, clericos ministeriales et omnia quae pertinebant ad monasterium memoratum sub protectione apostolicae sedis ponens. At ipsi appellationes vilipendentes ipsius, toties geminatas in expensis reddendis Halberstadens. condemnantes eamdem, in possessionem ipsos omnium quae petebant in ipsius abbatissae praejudicium decreverunt induci, et licet abbatissa jam dicta pro tanto gravamine memoratos judices ad sedem apostolicam provocasset, eisdem terminum festum Purificationis Beatae Virginis proximo praeteritum praefigendo, nihilominus tamen ipsi oppressiones gravamini aggregantes, spretis [Col. 0197B] etiam appellationibus, ipsam excommunicationis vinculo innodarent, facientes eamdem excommunicatam publice nuntiari subjectis, Quedlimburgensi Ecclesiae suis litteris injungentes, ut eam tanquam excommunicatam arctius evitarent, sed ipsi ante receptionem litterarum ipsarum ad appellationis confugium convolarunt propter quod per eumdem procuratorem nobis humiliter supplicavit, quatenus praedictis episcopo et capitulo Halberstadensi in praeceptis dare nostris litteris dignaremur, ne contra privilegia pontificum Romanorum tam idem monasterium, quam ipsius membra super bonis eorum seu rebus clericorum ac laicorum ad dictum monasterium pertinentibus praesumant de caetero [Col. 0197C] molestare. Ad haec autem dilectus filius magister Alexander, praetaxati episcopi procurator, coram nobis proposuit ex adverso, quod cum praefati judices dictam abbatissam pro causa, quae inter ipsam ex parte una et eosdem episcopum et capitulum ex altera suscitavissent, et tandem secundo et tertio exspectata contumax sit inventa, ipsi judices pro contumacia in ipsam auctoritate nostra excommunicationis sententiam protulerint. Verum a nobis cum instantia postulavit, ut eamdem sententiam sicut rationabiliter est prolata usque ad satisfactionem idoneam observari, nostris litteris mandaremus. Quia vero nobis non constitit de praemissis, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus si res ita se habet, quemadmodum procurator [Col. 0197D] abbatissae narravit, sententiam latam in ipsam decernatis penitus nullam esse, reducentes in statum pristinum, si quid attentatum est contra ipsum. Alioquin eadem sententia juxta formam Ecclesiae relaxata, causam convocatis partibus audiatis, et eam, si de partium voluntate praecesserit, sublato appellationis obstaculo fine canonico terminetis, vel ipsam sufficienter instructam ad nostrum remittatis examen, praefigentes partibus terminum competentem, quo nostro se conspectui repraesentent, sententiam, dante Domino recepturae. [Col. 0198A] Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, tu, frater episcope, cum eorum altero ea nihilominus exsequaris.

Datum Laterani IX Kalend. Februar., pontificatus nostri anno tertio decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus archiepiscopis et episcopis in regno Franciae constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0198B] Multoties audivimus et a multis quod in quibusdam monachorum monialium et aliorum religiosorum monasteriis per vestras dioeceses constitutis consuetudo damnabilis, imo damnatus et damnandus abusus usque adeo inolevit, ut pene penitus nulla persona recipiatur in ipsis absque labe Simoniacae pravitatis. Ne igitur clamorem toties iteratum videamur, quod absit! simulando fovere, universitati vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus semel in anno hujusmodi monasteria singuli per vestras dioeceses visitantes, sub anathematis interminatione vetetis, ne qua persona de caetero recipiatur in eis per hujusmodi pravitatem, semper in vestris synodis denuntiantes hoc [Col. 0198C] ipsum, et circa eas quas sic receptas invenietis, auctoritate apostolica, sublato appellationis obstaculo, statuatis quod saluti et honestati videritis expedire.

Datum Laterani, XV Kalendas Maii, pontificatus nostri anno XIII.

Cum a nobis petitur quod justum est et honestum, [Col. 0198D] tam vigor aequitatis, quam ordo exigit rationis, ut id per sollicitudinem officii nostri, ad debitum perducatur effectum. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus gratum impertientes assensum, octo modios frumenti annui redditus, quos clarae memoriae B. Flandrensis comes, in terris et pratis suis de Haia et de Skelmis, monasterio vestro provida pietate concessit, sicut illos juste et provide possidetis, et in ejus authentico continetur, vobis et per vos Ecclesiae vestrae auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti [Col. 0199A] patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, IV Kalendas Maii, pontificatus nostri anno tertio decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio BERNARDO, abbati et monachis S. Gregorii Basileensis dioeceseos, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum ex nostri debito teneamur officii in vinea Domini Sabaoth plantare utilia, et fructuosa inserere, sic etiam debemus, quae invenerimus superflua, discretionis et potestatis sarculo resecare. Eapropter, dilecti in Christo filii, vestrae gravamen Ecclesiae praecaventes, auctoritate apostolica vobis inhibemus, ne alicui saeculari personae, nisi habitum monasticae religionis assumpserit, praebendam in vestro monasterio conferatis. Quod, quia inviolabiliter [Col. 0199C] tam a vobis quam a successoribus vestris observari volumus, praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo, etc., etc.

Datum Laterani, III Non. Maii, pontificatus nostri anno tertio decimo.

Cum a nobis petitur quod justum est et honestum, tam vigor aequitatis quam ordo exigit rationis, ut id, per sollicitudinem officii nostri, ad debitum [Col. 0199D] perducatur effectum. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, coenobium vestrum, cum omnibus bonis quae impraesentiarum rationabiliter possidetis, [Col. 0200A] aut in futurum justis modis, praestante Domino, poteritis adipisci, sub beati Petri, et nostra protectione suscipimus. Specialiter autem, fundum coenobii vestri, cum capella vestra quae juxta ipsum coenobium est sita, et libertatem ejusdem capellae, ecclesias, villas, mansos, conducta, decimas, oblationes, census annuales, homines censuales, piscaturas, alodia, partes alodiorum, vectigalia et omnes institutiones inter vos et advocatos vestros, et inter vos et familias vestras, seu etiam inter vos et homines vestros, utiliter factas, cum omnibus quae in authentico venerabilis fratris nostri ⁜ (59) Metensis episcopi, super haec facto, nominatim scripta esse noscuntur, sicut illa juste ac pacifice possidetis, et quae instituta sunt, ut supra scriptum est, rata [Col. 0200B] habetis, auctoritate vobis apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes, ut nulli omnino hominum liceat hanc nostrae protectionis et confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum apostolorum Petri et Pauli, se noverit incursurum.

Datum Laterani, VIII Kalendas Junii, pontificatus nostri anno tertio decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis priori et conventui de Noviaco, salutem et apostolicam benedictionem.

Solet annuere sedes apostolica votis piis, et honestis petentium precibus favorem benevolum impetiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, compositionem inter vos, ex parte una, et dilectum filium nobilem virum . . . comitem Regitestensem, et conjugem ejus, ex altera, super quibusdam procurationibus monasterio remissis ac rebus aliis amicabiliter initam, sicut pieac provide facta est, et ab utraque parte sponte recepta, nec non in authentico [Col. 0200D] exinde confecto plenius continetur, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, [Col. 0201A] vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, III Nonas Septembris, pontificatus nostri anno tertio decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, Mindensi electo et abbati Lesbernensi, [Col. 0201B] Monasteriensis dioeceseos, et custodi Monasteriensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Venerabilis fratres nostri, Lubicensis et Livonensis episcopi et dilectus filius, major decanus, cum caeteris canonicis Bremensis ecclesiae suis nobis litteris intimarunt, quod cum olim Waldemarum, quondam Slewicensem episcopum, a nobis in archiepiscopum postulassent, quia id non potuit effectui mancipari, quidam ex eis electionis suae vota in dilectum filium B. ejusdem ecclesiae majorem praepositum, contulerunt. Verum, quia ipsius non exstitit electio confirmata, ipsi quantum in eis exstitit, de alia persona tractantes ecclesiae suae consulere curaverunt, propter quod non tantum rerum, verum [Col. 0201C] etiam personarum, a laicis adhuc adhaerentibus propter diversas causas Waldemaro praedicto graves jamdudum persecutiones sunt et impedimenta perpessi, et adhuc etiam patiuntur. At quoniam mora praeteriti temporis ecclesiae viduatae ad nihilum fere redactae fuit quamplurimum hucusque damnosa et futuri protractio perniciosa poterat magis esse, iidem in manus hominum incidere potius eligentes, quam pro domo Dei murum non opponere se ac sua, rei quam incoeperant, insistere fortiter necessarium existimarunt. Unde tam ipsi quam dictus praepositus, per suas litteras speciales a nobis humiliter postularunt, ut venerabilem fratrem nostrum, Osnaburgensem episcopum, eisdem vicinum et per omnia cognitum, ipsis in archiepiscopum concedere [Col. 0201D] dignaremur; per quem, cum sit vir moribus et scientia praeditus, ac generis nobilitate praeclarus, et ecclesiam sibi commissam hactenus viriliter defensarit, praefata ecclesia poterit in statum pristinum reformari et compesci nihilominus insolentia laicorum. Nos igitur consuli volentes Ecclesiae diutius desolatae, discretioni vostrae per apostolica scripta mandamus, quatenus inquisita super his et cognita veritate, si res ita se habet, auctoritate nostra eidem episcopo injungatis, ut ad praefatam ecclesiam Bremensem accedat, ejusdem regimen in nomine Domini recepturus; cum quo, propter nenessitatem temporis, hanc gratiam duximus faciendam, ut usque ad susceptionem pallei Osnaburgensem ecclesiam sicut proprius pastor retineat et gubernet; [Col. 0202A] injungentes nihilominus clero, ministerialibus, et populo ecclesiae memoratae, quod eidem usque ad susceptionem pallei tanquam pastori proprio intendant ut hactenus et exhibeant obedientiam debitam et honorem; contradictores per censuram ecclesiasticam appellatione postposita compescendo. Nos enim venerabilibus fratribus nostris suffraganeis et dilectis filiis, capitulo ac ministerialibus Bremensis ecclesiae, nostris damus litteris in mandatis, ut postquam idem de mandato nostro per vos sibi facto ad saepedictam ecclesiam accesserit gubernandam, tanquam pastori suo ipsi obedientiam et reverentiam debitam exhibentes, eidem intendant humiliter et devote. Ad haec volumus et mandamus, ut contradictores, si qui fuerint, vel rebelles censura [Col. 0202B] simili, appellatione postposita, compescatis. Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, tu ea, fili electe, cumeorum altero nihilominus exsequaris, etiamsi jam fueris in episcopum consecratus.

Datum Laterani, III Kalendas Novembris, pontificatus nostri anno XIII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, decano et capitulo et venerabilibus fratribus suffraganeis nec non nobilibus viris, ministerialibus Bremensis ecclesiae, salutem et apostolicam [Col. 0202C] benedictionem.

Ex litteris vestris, fratres Lubicensis et Livonensis episcopi, et filii decane ac capitulum, nostro est apostolatui reseratum, quod cum olim Waldemarum, quondam Slewicensem episcopum, in archiepiscopum postulassetis a nobis, quidam vestrum electionis suae vota in dilectum filium, B. ecclesiae vestrae majorem praepositum, contulerunt. Verum, quia ipsius non exstitit electio confirmata, vos, quantum in vobis exstitit, de alia persona tractantes, eidem ecclesiae consulere curavistis; propter quod, etc., ut in epistola superiori, usque ad verba: diutius desolatae dilectis filiis, Mindensi electo et abbati Lesbernensi Monasteriensis dioecesis et . . . . . . . . . . [Col. 0202D] custodi Monasteriensi, nostris dedimus litteris in mandatis, ut inquisita super his et cognita veritate, si rem invenerint ita esse, dicto episcopo auctoritate nostra injungant, ut ad praefatam ecclesiam Bremensem accedat, ejusdem regimen in nomine Domini recepturus, etc., ut supra, gubernet; injungentes nihilominus clero, ministerialibus et populo Osnaburgensis ecclesiae, quod eidem episcopo usque ad susceptionem pallei tanquam pastori proprio intendant ut hactenus, exhibeant obedientiam debitam et honorem: contradictores per censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compescendo. Quocirca universitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus postquam idem de mandato nostro sibi facto per exsecutores eosdem ad saepedictam [Col. 0203A] Bremensem ecclesiam accesserit gubernandam, etc. . . . . . . . eidem intendatis humiliter et devote. Alioquin dictis exsecutoribus nostris damus litteris in mandatis, ut contradictores, si qui fuerint, vel rebelles per censuram ecclesiasticam, appellatione remota, compescant.

Datum, ut supra.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Osnaburgensi episcopo salutem et [Col. 0203B] apostolicam benedictionem. Sequentia eadem ac in prima epistola usque: recepturus. Quocirca fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus cum a praefatis exsecutoribus tibi fuerit injunctum, accedas ad ecclesiam memoratam, et in Christi nomine regimen ejus suscipias ac fideliter exsequaris. Nos enim tecum propter necessitatem temporis specialem gratiam, etc., ut supra usque: gubernes; dantes supradictis exsecutoribus in mandatis, ut injungant clero, etc., usque compescendo. Praeterea Bremensi capitulo et venerabilibus fratribus nostris suffraganeis Bremensis ecclesiae ac ministerialibus ejus nostris duximus litteris injungendum, ut, etc., ut supra.

Datum ut supra.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri archiepiscopo Bituricensi, et dilectis filiis decano et capitulo, salutem et apostolicam benedictionem.

Ex tenore litterarum vestrarum accepimus, quod misericordia Redemptoris, quae servos suos in regno glorificat fidelitatis aeternae, ac interdum glorificat in praesenti, diebus istis in quibus abundat iniquitas [Col. 0203D] refrigescente charitate multorum, ad devotionem Christiani populi excitandam et fidei augmentum per S. memoriae Willelmum praedecessorem tuum, frater archiepiscope, in partibus vestris crebra miracula operatur, ad cujus tumulum per inspirationem illius qui corda fidelium illuminat et accendit de diversis regni Francorum partibus, nullo movente vel praedicante, maxima multitudo concurrit; ubi multi languentes restituuntur pristinae sanitati. Unde cum tanta lucerna, quae vitae merito et opinionis odore dum frueretur luce praesenti apud omnes effulsit, non sit ponenda sub modio, sed super candelabrum potius statuenda, dilectum filium magistrum P . . . . . . . . ecclesiae vestrae cancellarium [Col. 0204A] ad sedem apostolicam destinastis cum eo et per eum nobis humiliter supplicantes, ut illum laceremus ascribi sanctorum catalogo venerandum. Nos igitur ex hoc referentes laudem et gloriam Creatori qui in sua majestate mirabilis faciens signa et mirabilia magna in terris per servos suos ad imitandum piae conversationis exemplum non desinit mirabiliter operari, per illorum gloriam sempiternam opem nobis conferens salutarem. Quia judicium istud divinum est potius quam humanum ad praesens in eo non duximus procedendum, aestimantes consultius exspectare ut Deus magis ac magis clarificet quem jam clarificare inchoavit, quatenus in tempore opportuno ad tam arduum judicium exsequendum ipso praestante securius [Col. 0204B] procedamus ⁜ (61) .

Datum Laterani, V Kalend. Januarii, pontificatus nostri anno tertio decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiabus abbatissae Sanctae Mariae de Parco ejusque sororibus, tam praesentibus quam futuris religiosam vitam ducentibus, in perpetuum.

Quae sub habitu religionis accensis lampadibus per opera sanctitatis jugiter se praeparant obviam sponso ire, sedes apostolica debet patrocinium impertiri, [Col. 0204C] ne forte cujuslibet temeritatis incursus aut eas a proposito revocet, aut robur, quod absit! sacrae religionis enervet. Eapropter, dilectae in Domino filiae, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium de Parco, in quo divino estis obsequio mancipatae, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; inprimis siquidem statuentes ut ordo monasticus qui secundum Deum et B. Benedicti Regulam ac institutionem Cisterciensium fratrum in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur: praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium tuum juste et canonice possidet aut in futurum concessione [Col. 0204D] pontificum et largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis poterit adipisci, firma vobis et eis quae vobis successerint, illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:

Locum ipsum in quo praefatum monasterium situm est, cum omnibus pertinentiis suis et iis quae ad altare ipsius monasterii pertinere noscuntur; decimas de. . . . et de. . . . decimam quinque modiorum apud Antilly; decimam XII modiorum apud Raray, et Novam-villam, et Huelem; decimam . . . . . Philippi de Nantolio, Einselvae, quidquid etiam possidetis apud Magnevol dominium terram, et quidquid a sancti Reguli et [Col. 0205A] sancti Frambaldi capitulis eidem monasterio est concessum; duos modios frumenti apud Vilers. . . . . . etc.

Sane laborum vestrorum quos propriis manibus aut sumptibus colitis, tam de terris cultis quam de incultis, sive de hortis et virgultis, et piscationibus vestris, vel de nutrimentis animalium vestrorum nullus a vobis decimas exigere vel extorquere praesumat. Ad haec liberas et absolutas mulieres de saeculo fugientes liceat vobis in monasterio vestro ad conversionem recipere, et eas absque contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper ut nulli sororum vestrarum post factam in monasterio vestro professionem fas sit sine abbatissae suae licentia de eodem loco discedere, discedentem vero [Col. 0205B] absque communi litterarum vestrarum cautione nullus audeat retinere; illud districtius inhibentes, ne terras seu quodlibet beneficium ecclesiae vestrae collatum liceat alicui personaliter dare, sive alio modo absque consensu totius capituli, vel majoris aut sanioris partis ipsius; si quae vero donationes vel alienationes aliter quam dictum est factae fuerint, eas irritas esse censemus; pro consecratione vero altarium vel ecclesiarum, sive pro oleo sancto vel quolibet alio sacramento ecclesiastico, nullus a vobis sub obtentu consuetudinis vel alio quolibet modo quidquam audeat extorquere, sed haec omnia gratis vobis episcopus dioecesanus impendat, alioquin liceat vobis quemcunque malueritis catholicum adire antistitem, et communionem sedis apostolicae [Col. 0205C] habentem, qui nostra fretus auctoritate vobis quod postulatur impendat. Praeterea cum commune interdictum terrae fuerit, liceat vobis nihilominus in vestro monasterio, exclusis excommunicatis et interdictis, divina officia celebrare. Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna sollicitudine providere volentes, auctoritate apostolica prohibemus ut infra clausuras locorum seu grangiarum nullus ruinas seu furtum facere, ignem apponere, sanguinem fundere, hominem temere rapere vel interficere, seu violentiam audeat exercere. Praeterea omnes libertates et immunitates a praedecessoribus nostris Romanis pontificibus ordini vestro concessas, necnon et libertates et exemptiones [Col. 0205D] saecularium exactionum a regibus, principibus vel aliis Christi fidelibus vobis rationabiliter indultas auctoritate apostolica confirmamus, etc.

• Decernimus ergo. . . . .
• Ego Innocentius catholicae Ecclesiae episcopus.
• Ego Petrus Portuensis Ecclesiae episcopus.
• Ego Nicolaus Tusculanus episcopus.
• Ego Guido Praenestinus episcopus.
• Ego Hugo Hostiensis episcopus.
• Ego Cinthius Sancti Laurentii in Lucina presbyter cardinalis.
• Ego Ciricius Sanctorum Joannis et Pauli presbyter cardinalis tituli Pammachii.
• [Col. 0206A] Ego Petrus tituli Sancti Marcelli presbyter cardinalis.
• Ego Benedictus Sanctae Susannae presbyter cardinalis.
• Ego Leo Sanctae Crucis in Jerusalem presbyter cardinalis.
• Ego Gregorius Sancti Georgii ad Velum-Aureum diaconus cardinalis.
• Ego Guido Sancti Nicolai in Carcere-Tulliano diaconus cardinalis.
• Ego Joannes S. Mariae in Via-Lata diaconus cardinalis.
• Ego Petrus Sanctorum Sergii et Bacchi diaconus cardinalis.
• Ego Pelagius Sanctae Luciae ad Septa Solis diaconus [Col. 0206B] cardinalis.

Datum Laterani per manum Joannis Sanctae Mariae in Cosmedin diaconi cardinalis, Sanctae Romanae Ecclesiae cancellarii, Incarnationis Dominicae anno 1210, pontificatus vero domini Innocentii papae III anno XIII. Bullatum.

Solet annuere sedes apostolica piis votis, et honestis petentium precibus favorem benevolum impertiri. [Col. 0206C] Sicut ex parte vestra fuit propositum coram nobis, clarae memoriae B. comes Flandriae, octo modios frumenti annui redditus, quos de terris et pratis quae in territorio de Haia et de Skelmis habebat et percipere consueverat, de assensu bonae memoriae . . . uxoris ipsius, pro suorum remedio peccatorum, vobis et eidem monasterio pie ac liberaliter relaxavit, sicut in authentico ipsius comitis plenius continetur. Nos igitur quod per eumdem comitem pie ac provide factum est, ratum habentes, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, [Col. 0206D] indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, XII Kalendas Februarii, pontificatus nostri anno tertio decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, [Col. 0207A] venerabili fratri episcopo Maurianensi et dilecto filio priori Aquae-Bellae Maurianensis dioecesis, salutem et apostolicam benedictionem.

Gravem dilectorum filiorum fratrum monasterii Savilianensis recepimus questionem quod cum inter ipsos et Clusinum monasterium supra subjectione monasterii Savilianensis et rebus aliis dudum quaestio exorta fuisset, eadem exstitit auctoritate apostolica per definitivam sententiam terminata, quam felicis recordationis Alexander papa praedecessor noster postmodum confirmavit, Clusinensisibus monachis super hoc silentium imponendo. Qui cum praeterea Savilianensem coenobium per multas litteras molestaverunt, demum ad venerabilem fratrem nostrum Vercellensem episcopum et [Col. 0207B] dilectum H. Tortum canonicum Papiensem supra eodem nostras litteras impetrantes contrariam sententiam reportarunt. Ad nos praeter haec supra ejusdem cognitione sententiae nulla de praedicta sententia quam memoratus praedecessor noster confirmasse dignoscitur mentione habita nostris itteris impetrans ⁜ (62) quorum praesentia cum a jam dicto Savilianensi coenobio per quatuor dietas distetis, absque gravi personarum et rerum dispendio, iidem Savilianenses fratres adire non possint. Nolentes igitur ut lis ipsa cujusquam efficiatur malitia immortalis, per apostolica vobis scripta praecipiendo mandamus, quatenus si est ita, in eodem negotio nullatenus procedatis.

[Col. 0207C] Datum Laterani, V Kalendas Martii, pontificatus vero nostri anno quarto decimo.

Ego Guillelmus notarius authentica horum exempla vidi et legi, ad exempla quorum scripsi haec praesentia, nihil addito vel diminuto, praeter forte litteram, syllabam vel punctum, nec addidi, nec diminui, nec mutavi eam vel illud quod vel augeat vel minuat, vel mutet tenorem priorum; sed sicut in authenticis exemplis bullatis continebatur, ita et in his praesentibus continetur.

Ad audientiam apostolatus nostri pervenit, quod bonae memoriae praepositus praedecessor tuus, fili praeposite, provida meditatione prospiciens, qualiter viri ecclesiastici ad divina obsequia fortius incitentur, cum ad ea fuerint perceptis beneficiis ecclesiasticis provocati, de communi consensu fratrum [Col. 0208A] salubriter ordinavit, ut altare de Gondelcurt ⁜ (62*) , denarii de Guinelval, granum quoque tam in frumento quam in avena, quod de locis Mielentois et Caremban noscitur provenire, illorum fratrum usibus deputentur qui matutinis et vespertinis officiis, necnon celebritati missarum, et singulis regularibus horis devota sollicitudine curaverint interesse, ita ut ipsi quatuor denarios de redditibus memoratis, singulis diebus, in stipendia quotidiana percipiant, nec aliis, nisi praedictis officiis laborantibus quidquam exinde praebeatur. Unde, quoniam ea quae a praelatis ecclesiasticis pro devotione et observantia divinorum provide instituta noscuntur, perpetuo debent a sede apostolica roborari, ad exemplar felicis recordationis Lucii papae, praedecessoris [Col. 0208B] nostri, praefatam ordinationem, sicut in jam dictis redditibus vestris, de communi fratrum assensu, provide facta est, ratam esse decernimus, eamque auctoritate apostolica confirmantes, salvo semper in omnibus apostolicae sedis mandato, in ecclesia vestra perpetuo servari sanximus. Nulli ergo hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, V Kalendas Aprilis, pontificatus nostri anno decimo quarto.

In his quae a nobis juste ab Ecclesiae filiis requiruntur, inveniri debemus faciles et benigni, ne super his duri, vel difficiles existere videamur quae ex injuncto nobis apostolatus officio imminent adimplenda. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, nemus de Sancta Cruce, cum ipsius custodia, situm in allodio sancti Wulmari, cum alio nemore ejusdem allodii, juxta nemus quod Wrmesberk dicitur, et omne jus quod homines vestri de Hesdin [Col. 0208D] in nemore ejusdem villae, tam in lignis mortuis quam vivis, de consuetudine habere noscuntur, sicut haec omnia tum de refutatione, tum de dono bonae memoriae Eustachii, quondam comitis Boloniensis, habere noscimini, et vos ea juste et pacifice possidetis, vobis et per vos monasterio vestro auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Praesenti quoque scripto nihilominus duximus statuendum, ut de his [Col. 0209A] quae in foro Sancti Wulmari a qualibet persona venduntur, vobis et eidem monasterio, sicut hactenus consuetum est, venda solvatur, nisi sit clericus aut miles qui ab hujusmodi vendis liberi esse debent penitus et immunes. Nulli ergo omnino, etc.

Datum Laterani, XV Kalendas Maii.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0209B] filiis, praeposito et fratribus Ecclesiae Marbacensis salutem et apostolicam benedictionem.

Sacrosancta Romana Ecclesia devotos et humiles filios, ex assuetae pietatis officio, propensius diligere consuevit, et, ne pravorum hominum molestiis agitentur, eos, tanquam pia mater, suae protectionis munimine confovere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis precibus inclinati, personas vestras, et universa bona, quae inpraesentiarum rationabiliter possidetis, aut in futurum justis modis, dante Domino, poteritis adipisci, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus: specialiter autem, octavam partem decimarum, cum jure patronatus ecclesiae in Gerlisheim; curtes in Weggelheim, [Col. 0209C] in Rimbach, in Hundolisheim, in Wurtmulein, in Phaffinheim, in Gebelesvilre, in Hadistat, in Wochelmisheim, iu Mobsvilre, in Reitholce, in Egensheim, in Wetelsheim, in Sulzbach, in Brumatin, in Colmere, in Kancendale, in Ongisheim, in Kestenholz, in Crehisheim superiori et inferiori, in Bischovisheim, in Tubikein, in Kuminigheim, in Huseg, in Gruzenheim, in Elsesheim, in Agintina, cum omnibus pertinentiis earumdem, et alia bona vestra, sicut ea juste et pacifice possidetis, vobis, et per vos, ecclesiae vestrae, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus; inhibentes, ne quis clericus vel conversus monasterii vestri de possessionibus ejus propria temeritate alienare praesumat. Nulli [Col. 0209D] ergo, etc.

Datum Laterani, IV Nonas Julii, pontificatus nostri anno decimo quarto.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis archipresbytero et capitulo Pisano, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0210A] Transmissa nobis dilectus filius Marzuccus canonicus vester querela monstravit, quod cum de mandato nostro in apostolicae sedis servitio moraretur, vos ei proventus ecclesiasticos pro vestrae voluntatis arbitrio subtraxistis. Cum igitur apostolicae sedi serviendo, etiam ecclesiae vestrae noscatur realiter deservisse decet cooperatores vos exhibentes ejusdem sedis . . . Quapropter discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, atque praecipimus, quatenus quidquid ei occasione hujusmodi subtraxistis, restituere sibi sine diminutione aliqua procuretis, alioquin venerabili fratri nostro archiepiscopo vestro nostris damus litteris in mandatis, ut vos ad id monitione praemissa per censuram ecclesiasticam, appellatione remota, compellat.

[Col. 0210B] Datum Laterani, III Kal. Augusti, pontificatus nostri anno decimo quarto.

GERARDUS, permissione divina Albanen. electus, apostolicae sedis legatus, dilectis filiis praeposito et canonicis Placentinis, salutem aeternam in Domino.

Ex injuncto nobis legationis officio compellimur consuetudines ecclesiarum laudabiles atque honestas [Col. 0210C] conservare, custodire et innovare, et eas destruere et exstirpare, quae canonicis contradicunt disciplinis. Eapropter, auctoritate qua fungimur, innovamus, et innovantes ordinamus, et statuimus, et confirmamus, ut juxta mandata apostolica Adriani, Lucii et aliorum Romanorum pontificum, et juxta laudabilem morem vestrum antiquum, in uno refectorio insimul comedatis, divinam cum silentio lectionem audientes, in communi dormitorio dormiatis, non in cameris separatim, nisi causa infirmitatis, vel causa vacandi scholasticis disciplinis: in capitulo conveniatis quotidie, ut de commissae vobis Ecclesiae negotiis, tam spiritualibus, quam temporalibus communiter pertractare valeatis, pannos rotundos deferentes, in Ecclesia constitutis horis, Domino [Col. 0210D] secundum canonicorum consuetudinem. Confirmamus etiam vobis consuetudines antiquas, quas habetis in institutionibus custodum, etc. script.

Ego Guala Muricula, sacri palatii notarius, confirmationem istam scripsi, et de mandato praefati domini legati authenticavi et in camera superiori palatii pincti Novariensis episcopatus 1211, indict. XIV, die 6 Octob.

[Col. 0211A] Ea quae judicio vel concordia terminantur, apostolico debent praesidio communiri, ne in iteratae labantur scrupulum quaestionis. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis precibus annuentes, compositionem inter vos ex parte una, et . . . . . priorem ⁜ (66) et monachos Sancti Salvii de Valentianis ex altera, super quibusdam possessionibus grangiae de Frangeres amicabiliter initam, sicut sine pravitate provide facta est, et ab utraque parte sponte recepta, necnon in authenticis inde confectis plenius [Col. 0211B] continetur, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, IV Kalendas Novembris, pontificatus nostri anno quarto decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati, et conventui de Laude, Cisterciensis ordinis, salutem et apostolicam benedictionem.

Solet annuere sedes apostolica piis votis et honestis petentium precibus favorem benevolum impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis precibus grato concurrentes assensu, octo modios frumenti annuos, quos bonae memoriae Balduinus, comes Flandrensis et Hannon. monasterio vestro pia liberalitate concessit, sicut eos juste ac pacifice possidetis, et in authentico ejusdem comitis [Col. 0211D] plenius continetur, vobis et per vos ipsi monasterio auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, XV Kalendas Decembris, pontificatus nostri anno quarto decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis praeposito Ecclesiae Sancti Evasii de Casali, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis, in perpetuum.

Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Eapropter, dilecti in Domino filii, petitionibus [Col. 0212B] vestris benignitate debita gratum impertientes assensum, praefatam ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et ad exemplar praedecessorum nostrorum bonae memoriae Calixti. Paschalis, Innocentii, Lucii et Urbani Romanorum pontificum praesentis scripti privilegio communimus. Inprimis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Deum et beati Augustini Regulam in eadem Ecclesia institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione [Col. 0212C] fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.

Omnes ecclesias sitas in curia Casalis, cum omnibus suis pertinentiis, ecclesiam Sancti Hilarii et domum laboris ecclesiastici. In Paciliano ecclesiam Sancti Germani, etc. mansum Radulfi Quecca cum primitiis et tertia parte decimarum totius loci Casalis, et tota decima terrarum familiae Sancti Evasii, et tota decima Braidarum episcopi, et quidquid ecclesia de Paciliano de jure vel longa consuetudine ecclesiae vestrae facere consuevit, villam Luvintini cum decimis, et omnibus pertinentiis suis. In Sancto Georgio XIV mansos, sextam decimam partem [Col. 0212D] Torcelli et tenimentum quondam Petri Crassi cum omnibus pertinentiis suis. In Montedo tres mansos; in Fraxineto mansum unum et dimidium. Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus vestris et sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus a vobis decimas auferre praesumat. Liceat quoque urbis clericos vel laicos e saeculo fugientes, liberos et absolutos ad conversionem vestram recipere, et eos in ecclesia vestra sine contradictione qualibet retinere. Prohibemus [Col. 0213A] insuper ut nullus fratrum vestrorum post factam in loco vestro professionem, possit absque praepositi sui licentia de claustro discedere, discedentem vero sine communi litterarum cautione nullus audeat retinere. Chrisma vero, etc. Obeunte te quoque, etc. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia.

Si qua igitur, etc.

• Ego Innocentius catholicae Eccl. epis.
• [Col. 0213B] Ego Joannes Sabinensis episcopus.
• Ego Nicolaus Tusculanus episcopus.
• Ego Guido Praenestinus episcopus.
• Ego Hugo Ostiensis et Velletren. episcopus
• Ego Cinthius H. S. Laur. in Lucina presb. card.
• Ego Petrus H. S. Marcelli presb. card.
• Ego Conaus SS. Jo. et Pauli presb. card., tit. Pammachii.
• Ego Benedictus S. Susannae presb. card.
• Ego Leo S. Crucis in Jerusalem presb. card.
• Ego Rogerius S. Anastasiae presb. card.
• Ego Petrus S. Pudentianae tit. Pastoris presb. card.
• Ego Guala S. Martini tit. Equitii presb. card.
• Ego Pelagius S. Ceciliae presb. card.
• [Col. 0213C] Ego Guido S. Nicolai in Carcere Tulliano diac. card.
• Ego Joannes S. Mariae in via Lata diac. card.
• Ego Octavianus SS. Sergii et Bacchi diac. card.
• Ego Joannes SS. Cosmae et Damiani diac. card.

Datum Laterani per manum Joannis Sanctae Mariae in Cosmedin diac. card., sanctae Romanae Ecclesiae cancellarii, tertio Kal. Januarii, indictione decima quinta, Incarnat. Domin. anno 1211, pontificatus vero domni Innocentii papae anno quarto decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio JOANNI regi Anglorum illustri, salutem et apostolicam benedictionem.

Litteras quas nobis regia sublimitas destinavit, recepimus cum benignitate, et quae de treugis initis cum charissimo in Christo filio Philippo rege Francorum illustri, significasti per eas, notavimus diligenter.

Cum igitur treugas ipsas, ut subvenire possis expeditius Terrae sanctae, asseras iniisse, serenitatem tuam rogamus attentius monentes et exhortantes in Domino, quatenus ad ejusdem terrae succursum intendas sollicite ac potenter.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiabus abbatissae et monialibus Sancti Petri in Dichkirchen, salutem et apostolicam benedictionem.

Solet annuere sedes apostolica piis votis, et honestis petentium precibus favorem benevolum impertiri. Eapropter dilectae in domino filiae, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, praedium villae de Bevera quod H. quondam imperator monasterio vestro pia devotione concessit, sicut illud juste ac pacifice possidetis et in ipsius instrumento [Col. 0214B] plenius continetur, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire, siquis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Laterani, VI Kal. Septembris, pontificatus nostri anno tertio decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri, episcopo, et dilecto filio, custodi, Argentinensibus ⁜ (68) , salutem et apostolicam benedictionem.

Licet apud judices saeculares vulgaria exerceantur judicia, ut aquae frigidae, vel ferri candentis, sive duelli, hujusmodi tamen judicia Ecclesia non admisit, cum scriptum sit in lege divina: Non tentabis Dominum Deum tuum. Hoc igitur observato, circa purgationem Reimboldi, latoris praesentium, qui super haeretica pravitate asseritur infamatus, [Col. 0214D] taliter procedatis, quod morbus iste, qui serpit ut cancer, per vestram sollicitudinem circumspectam perfecte curetur, ita, quod eum nec iniquum gravet judicium, nec misericordia dissoluta confundat.

Datum Laterani, V Idus Januarii, pontificatus nostri anno quarto decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto [Col. 0215A] filio G. presbytero, salutem et apostolicam benedictionem.

Justis petentium precibus dignum est nos facilem praebere assensum, et vota quae a rationis tramite non discordant effectu consequenti complere. Eapropter, dilecte in Domino fili, tuis justis precibus grato concurrentes assensu, donationem quamdam reddituum, quam altari sanctorum apostolorum Petri et Pauli, in Ecclesia Silvanectensi, pro sustentatione unius presbyteri . . . . . pravitate ⁜ (68*) , pie ac provide facta est, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem attentare hoc praesumpserit, [Col. 0215B] indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, III Idus Januarii, pontificatus nostri anno quarto decimo.

INNOCENTIUS, etc., venerabili fratri . . . . archiepiscopo, et dilectis filiis capitulo Tyrensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Dilecti filii canonici Januenses transmissa nobis petitione monstrarunt, quod vos in ecclesia B. [Col. 0215C] Laurentii, quam apud Tyrum habere noscuntur, parochianos eorum libere sepeliri, et ibidem ecclesiastica percipere sacramenta contra justitiam prohibetis, in eorum et suorum praejudicium non modicum et gravamen; quocirca discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus dictam ecclesiam suorum parochianorum liberam sepulturam, et alia ecclesiastica sacramenta, quae ad eamdem parochiali jure pertinere noscuntur, habere sine molestia permittatis. Tu denique frater archiepiscope, super te ipso et grege tibi credito taliter vigilare procures, exstirpando vitia, et plantando virtutes, ut in novissimo districti examinis die coram tremendo Judice, qui reddet unicuique secundum opera sua, dignam possis reddere rationem.

[Col. 0216A] Dat. Lat., Kal. X Febr., pontif. nostri ann. XV.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis rectori et fratribus Hospitalis domus Dei de Pinchonio, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum a nobis petitur, quod justum est et honestum, tam vigor aequitatis, quam ordo exigit rationis, ut id per sollicitudinem officii nostri ad debitum [Col. 0216B] perducatur effectum. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, domum et personas vestras, cum omnibus quae inpraesentiarum rationabiliter possidetis, aut in futurum justis modis, dante Domino, poteritis adipisci, sub beati Petri, ac nostra protectione suscipimus. Specialiter autem locum ipsum in quo domus vestra fundata est, et universas possessiones, et alia bona vestra, sicut ea juste ac pacifice possidetis, vobis et per vos eidem domui auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae protectionis et confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis [Col. 0216C] autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, Nonis Aprilis, pontificatus nostri anno quinto decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio priori Grandimontensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Pro dilecto filio Aimerico, latore praesentium, confratre tuo, qui claustrum tuum reliquit animi levitate, devotionem tuam rogamus attentius et monemus, per apostolica tibi scripta mandantes [Col. 0217A] quatenus ipsum ad te humiliter redeuntem pro reverentia beati Petri et nostri recipias salva ordinis disciplina.

Datum Lateran., Kal. Maii, pontificatus nostri anno quinto decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0217B] filiis, canonicis Marbacensibus, salutem et apostolicam benedictionem.

Solet annuere sedes apostolica piis votis et honestis petentium precibus favorem benevolum impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis precibus inclinati, de Weckeltheim, et novem curtes, cum appendiciis suis, sicut eas juste et pacifice possidetis, vobis, et, per vos, ecclesiae vestrae, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo, etc.

Datum Laterani, XII Kalendas Junii, pontificatus nostri anno XV.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis canonicis Pisanis, salutem et apostolicam benedictionem.

Et si rem grandem petissemus a vobis ⁜ (70) , non credebamus repulsam aliquam substinere, praesertim cum id a vobis nostris vellemus precibus obtinere, ad quod si qua essent in vobis viscera charitatis, propria liberalitas et fraterna compassio vos inducere debuissent. Cum enim vobis dederimus in mandatis, quatenus, quod circa provisionem dilecti filii [Col. 0217D] Marzucchi clerici, cui ut beneficium Ecclesiae vestrae cum loco suo pariter retineret, donoc episcopatum Massan. ad statum reduci contingeret meliorem, [Col. 0218A] concesseramus de gratia speciali, factum fuerat, ratum haberetis, non impediretis ipsum quominus beneficium ipsum juxta concessionem nostram libere possideret, nec permitteretis quantum esset in vobis ab aliis impediri; vos preces nostras pariter et mandatum surdis auribus transeuntes, post primas litteras nostras vobis directas lectum ejus de dormitorio extraxistis, post secundas unus vestrum locum, in quo jacebat, occupavit, post tertias, allegastis, quod nolebatis super hoc nisi habito consilio aliorum canonicorum Tusciae respondere, et quia Ecclesia Massan. pace recepta fuerat ad statum meliorem reducta. Quia vero pati nolumus, nec debemus, ut mandatum nostrum iteratum toties eludatur, per apostolica vobis scripta mandamus, [Col. 0218B] et in virtute obedientiae districte praecipimus, quatenus universa quae de ejus beneficio percepta sunt, postquam primas nostras litteras recepistis, infra quindecim dies ipsi restituere nullatenus postponatis, et eum super loco et beneficio ipso de caetero minime molestetis, sed permittatis pacifice possidere. Alioquin contradictores, si qui fuerint, officio beneficioque suspensi satisfacturi nobis de contemptu, infra mensem nostro se conspectui repraesentent.

Dat. Laterani, XI Kal. Junii, pontificatus nostri anno XV.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filii decano et capitulo Bituricensi, S. et A. B.

Litteras quas pro sanctorum catalogo ascribendo piae recordationis Willelmo archiepiscopo vestro, nostro apostolatui destinatis, paterna benignitate recepimus, devotionem vestram in Domino commendantes quod ad hoc negotium promovendum cum tanto desiderio aspiratis. Verum quia sacrosancta Romana Ecclesia in hoc negotio, utpote valde arduo et ad divinum potius quam humanum judicium pertinente, cum multa consuevit maturitate [Col. 0218D] procedere, ad praesens in eo non duximus procedendum; sed adhuc decrevimus exspectandum ut is, qui eum, sicut creditur, clarificavit in coelis, [Col. 0219A] amplius clarificet ipsum in terris ad sui nominis gloriam et honorem, ita quod securius procedere valeamus ad praefatum negotium exsequendum.

Datum Laterani, VI Kalendas Junii, pontificatus nostri anno decimo quinto.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis decano, totique capitulo Sancti Theobaldi Metensis, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0219B] Cum a nobis petitur quod justum est et honestum, tam vigor aequitatis quam ordo exigit rationis, ut id per sollicitudinem officii nostri ad debitum perducatur effectum, et id maxime quod pia fidelium largitione ad serviendum Deo novelle plantatur, protectionis nostrae et auxilii rore diffusius impleatur. Eapropter, dilecti filii, vestrae justae petitioni grato concurrentes assensu, novellae vestrae plantationi indulgentes, et in posterum quieti et paci vestrae providentes, praecipiendo statuimus, et sub anathematis interminatione prohibemus, ne clericus aliquis in majori ecclesia praebendam canonicam consecutus, in vestra praebendam quaerere laboret, nec habere praesumat, quia magis trahi [Col. 0219C] videretur percipiendi fructus amore quam Deo vel Ecclesiae pauperi deserviendi favorabili devotione. Sane si aliqua persona ecclesiastica hanc nostrae institutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, et vos molestare praesumpserit, secundo tertiove commonita nisi acquieverit, et de illata inquietatione competenter satisfecerit, excommunicationis vinculo se noverit innodatam.

Datum Laterani, V Kal. Decembris, pontificatus nostri anno quinto decimo.

INNOCENTIUS, etc., venerabili fratri . . . . . patriarchae [Col. 0220A] Jerosolymitano, apostol. sedis legato, sal. et apost. ben.

Cum in Carthaginensi prohibeatur concilio ne quis episcoporum pro modico balsami, quod benedictum pro sacramento baptismi datur ecclesiis, aliquid praesumat accipere, miramur quod, sicut ad audientiam apostolatus nostri pervenit, venerabilis frater noster . . . . episcopus, et dilecti filii capitulum Acconensis Ecclesiae S. Laurentii, quam apud Accon dilecti filii Januense capitulum se habere proponunt, chrisma gratis denegant exhibere. Quia vero venalitates hujusmodi abominatur religio ecclesiasticae honestatis, cum sacris obvient institutis, eisdem episcopo et capitulo dedimus in praeceptis ut a tam inhonesto et interdicto commercio desistentes, [Col. 0220B] chrisma gratis de caetero ecclesiae memoratae concedant. Quocirca fraternitati tuae per apost. scripta mandamus, quatenus ad hoc eos efficaciter moneas, et inducas. Tu denique, frater patriarcha, super teipso et credito tibi grege taliter vigilare procures, etc.

Dat. Later., III Id. Januarii, pontif. nostri an. XVI.

INNOCENTIUS, etc. venerabili fratri . . . episcopo, et dilectis filiis capitulo Acconensi, sal. et ap. ben.

[Col. 0220C] Cum in Carthaginensi prohibeatur concilio, etc., ut supra.

Dilectus filius, abbas Cluniacensis ⁜ (72*) , sua nobis conquestione monstravit, quod, cum olim ad domum de charitate accesserit, et in villa ejusdem loci sic teneretur inclusus, quod ingressus vel regressus [Col. 0220D] monachorum et nuntiorum suorum haberi non posset ad ipsum, nisi mediante Leterico, Balivo nobilis viri, comitis Nivernensis ⁜ (73) ; ut id obtineretur [Col. 0221A] per Balivum eumdem, necessitate urgente, idem abbas, contra constitutionem Cluniacensis capituli generalis, auctoritate apostolica constituti, cum consensu Cluniacensis conventus, prioratum de Benhardo, pertinentem ad ipsum, Petro, clerico, dicti Balivi filio contulit, in sui gravem monasterii laesionem; propter quod nobis humiliter supplicavit, ut per discretos viros prioratum praemissum faceremus ad proprietatem, et jus monasterii, ante facti veritate cognita, revocari. Quia vero nobis non constitit de praemissis, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, vocatis quos propter hoc noveritis evocandos, audiatis hinc inde proposita, et quod justum fuerit, appellatione postposita, statuatis, ipsi vero abbati pro suo debito [Col. 0221B] poenam canonicam infligentes, faciatis quod decreveritis per censuram ecclesiasticam firmiter observari. Quod si non omnibus his exsequendis potueritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exsequantur. Vos denique, filii abbates, super vobis ipsis, et credito vobis grege taliter vigilare curetis exstirpando vitia et plantando virtutes, ut in novissimo dictricti examinis die coram tremendo Judice, qui reddet unicuique secundum opera sua, dignam possitis reddere rationem.

Datum Laterani, X Kalendas Februarii, pontificatus nostri anno quinto decimo.

Solet annuere sedes apostolica piis votis, et honestis petentium precibus favorem benevolum impertiri. Ea propter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, personas vestras, et praedictum monasterium in quo divino estis obsequio mancipati, cum omnibus bonis quae inpraesentiarum rationabiliter possidetis, aut in futurum justis modis praestante Domino poteritis adipisci, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus. Specialiter autem grangias de Barbi et de Corni, et quidquid habetis in Villa-Nova, [Col. 0221D] sicut ea juste et pacifice possidetis, vobis, et per vos praefato vestro monasterio confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae protectionis et confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare [Col. 0222A] praesumpserit, indignationem omnipotentis. Dei, et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, IV Kalendas Aprilis, pontificatus nostri anno decimo sexto.

[Col. 0222B] Dilectorum filiorum abbatis et conventus de Lescies ⁜ (75) , ex parte una, et nobilis viri W. de Avesnis, ex altera, procuratoribus in nostra praesentia constitutis dilectum filium nostrum, B. Sancti Georgii ad Velum Aureum diaconum cardinalem ⁜ (75*) , concessimus auditorem; coram quo praedictorum abbatis et conventus proposuit procurator, quod, cum praefatus W. postquam signum crucis assumpsit in Terrae sanctae subsidium profecturus, dictos abbatem et conventum de Fania, de Haia, de Lescheres, et aliis quatuor Villarum nemoribus contra justitiam spoliasset, venerabilis frater noster, Cameracensis episcopus ⁜ (76) , dioecesanus loci, cum jam sibi per testes, quod super hoc ejus officialis receperat, de ipsorum spoliatione [Col. 0222C] constaret, in eumdem nobilem, ipsius contumacia exigente, excommunicationis, et in terram suam interdicti sententias promulgavit. Nominatus vero W. ad decanum Sancti Joannis in Burgo-Laudunensi, et conjudices ejus, contra eosdem abbatem et conventum, super quibusdam nemoribus Loci, nominibus non expressis, tacita veritate, nostras litteras impetravit. Quorum duo decano de Avesnis auctoritate apostolica injunxerunt, ut, si qua sententia in ipsum W. vel terram ejus auctoritate praefati episcopi, vel officialis ipsius, esset praedictae litis occasione prolata, eam denuntiarent penitus non tenere, et citarent nihilominus abbatem et conventum praedictos, ad certum diem et locum eidem W. coram ipsis judicibus responsuros. A quorum [Col. 0222D] gravamine manifesto, cum easdem niterentur sententias, nec monitione nec causae cognitione praevia, revocare, saepe fati abbas et conventus nostram audientiam appellarunt. Unde, procurator petiit eorumdem, ut, revocato in irritum quidquid ab eisdem judicibus exstitit attentatum, saepe ditas [Col. 0223A] excommunicationis, et interdicti sententias, sicut rationabiliter sunt prolatae, faceremus, usque ad satisfactionem condignam, sublato appellationis obstaculo, firmiter observari, supra dictum W. ab injuriis praedictorum abbatis et conventus, tam super nemoribus ipsis quam possessionibus, et rebus aliis, in quibus eos multipliciter inquietat, et hominum suorum molestiis, quos angariis, et aliis indebitis exactionibus opprimit, per censuram ecclesiasticam compescentes. Fuit autem ex adverso responsum, quod, cum ante dictum W. a nominatis abbate et conventu super spolatione quorumdam nemorum, et rebus aliis, coram officiali Cameracensi, non ex delegatione nostra, traheretur in causam, ipsius W. procurator, sentiens se ab eodem [Col. 0223B] injuste gravari, vocem ad nos appellationis emisit. At ipse, legitima etiam appellatione contempta, postquam etiam fuerunt ab ipso W. super appellatione sua nostrae litterae impetratae, denuntiari excommunicatum fecit, eamdem terram ipsius interdicto supponens. Decanus vero Sancti Joannis in Burgo, et conjudices ejus, ad quos idem nobilis super eadem causa nostras litteras reportarat, easdem sententias decernentes penitus esse nullas, denuntiarunt praedictum nobilem, et terram ejus praedictis sententiis non teneri, et, volentes de causa cognoscere principali, eosdem abbatem et conventum ad suam praesentiam citaverunt; sed ipsi ad nostram audientiam sine causa rationabili [Col. 0223C] appellarunt. Cumque iterum ante dicti abbas et conventus, citati a judicibus praenominatis, eorum se conspectui praesentarent, licet iidem judices offerrent se ipsis super his exhibituros justitiae complementum, tamen ab eorum praesentia contumaciter recesserunt. Quare, petebat dicti nobilis procurator, ut causam ipsam ad eorumdem judicum remitteremus examen. Quia vero super his et aliis, quae fuere coram cardinali proposita memorato, vobis fieri non potuit plena fides, de partium procuratorum assensu, per apostolica vobis scripta mandamus, quatenus, partibus convocatis, et auditis hinc inde propositis, quod canonicum fuerit appellatione postposita statuatis, facientes quod statueritis per censuram ecclesiasticam firmiter [Col. 0223D] observari. Testes autem qui fuerint nominati, si se gratia, odio vel timore subtraxerint, per censuram eamdem appellatione remota cogatis veritati testimonium perhibere; nullis litteris obstantibus praeter assensum partium a sede apostolica impetratis. Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exsequantur.

Datum Laterani, IX Kalendas Junii, pontificatus nostri anno sexto decimo.

INNOCENTIUS episcopus, etc.

Personas et monasterium vestrum . . . cum omnibus quae inpraesentiarum rationabiliter possidet . . . sub beati Petri et nostra protectione suscipimus; specialiter autem de Gisez, de Trahone, de Braioto, de Castriduno, de Bosvilla, et alios prioratus cum pertinentiis suis . . . confirmamus . . .

Datum Signiae, VII Idus Julii, pontificatus nostri anno XV.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus archiepiscopis et episcopis, et dilectis filiis abbatibus, et caeteris ecclesiarum praelatis et nobilibus viris principibus, comitibus, baronibus, et universis militibus et populis per Hyberniam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum per ipsius gratiam, qui discordantes parietes in se angulari lapide copulavit vera pax et plena [Col. 0224C] concordia sit inter regnum et sacerdotium in Anglia reformata, nos qui tenemur curam et sollicitudinem gerere specialem de charissimo in Christo filio nostro Joanne illustri Anglorum rege, ac ejus regno, quod ad Romanam Ecclesiam per donum ipsius speciali jure noscitur pertinere, sibi et haeredibus suis providere volentes, per apostolica vobis scripta mandamus atque praecipimus quatenus in fidelitate ipsius regis ac haeredum suorum prompto animo et corde sincero perseverare curetis, tales vos circa devotionem ipsius per omnia exhibentes, quod tam a nobis quam ipso debeatis merito commendari, scientes pro certo quod nos ad ipsius commodum et honorem efficaciter aspiramus.

[Col. 0224D] Datum Laterani, V Kal. Novembris, pontificatus nostri anno sexto decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati Sancti Michaelis de castro Brittonum Bonon. dioecesis ⁜ (77) et magistro T. ⁜ (77*) [Col. 0225A] doctori decretorum, canonico Sancti Laurentii in Colina Bononiae commoranti, salutem et apostolicam benedictionem.

Dilecti filii abbas et conventus Nonantulanus transmissa nobis petitione monstrarunt, quod cum quidam eorum monachus pro quodam defuncto qui apud ecclesiam Sancti Bartholomaei de Spinalamberti ad ipsos de jure spectantem elegerat sepulturam, exsequias celebraret, archipresbyter ecclesiae Sancti Martini et ejus complices Mutinensis dioecesis in ipsum monachum manus temerarias injecerunt, non permittentes eum celebrare officium pro defuncto. Cumque per venerabilem fratrem nostrum Mutinensem episcopum sperarent hoc relevari gravamen, ipse praemissis alias adjecit injurias, [Col. 0225B] in vassalos Nonantulani monasterii et omnes qui de caetero in praedicta ecclesia eligerent sepulturam excommunicationis sententiam promulgando. Nolentes igitur jura ejusdem monasterii deperire, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus; quatenus, si est ita, dictos violentarum manuum injectores tandiu appellatione remota excommunicatos publice nuntietis, et faciatis ab omnibus evitari, donec passo injuriam satisfecerint competenter, et cum vestrarum testimonio litterarum ad sedem apostolicam venerint absolvendi. Super aliis autem episcopum et archipresbyterum memoratos ab indebita molestatione ipsius monasterii compescatis, praedictam excommunicationis sententiam, [Col. 0225C] sublato appellationis obstaculo legitime revocantes. Tu vero, fili abbas, super te ipso et credito tibi grege taliter vigilare procures exstirpando vitia, et plantando virtutes, ut in novissimo districti examinis die coram tremendo judice, qui reddet unicuique secundum opera sua, dignam possis reddere rationem.

Datum Laterani, X Kalend. Decemb., pontificatus nostri anno sexto decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri episcopo et dilecto filio abbati S. Trinitatis Florentinorum, salutem et apostolicam benedictionem.

Causam quae inter consules, consiliarios, et commune Pistoriensium ex parte una, et ven. fratrem nostrum . . . episcopum ex altera super jurisdictione quorumdam castrorum, et hominum, ac rebus aliis agitari dignoscitur, dictus episcopus tibi, frater episcope, a nobis obtinuit delegari. Ut autem judicium sine suspicione procedat, te, fili abbas, cognitioni causae obtentu partis alterius adjungentes discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, [Col. 0226A] quatenus in negotio ipso juxta priorum continentiam litterarum, sublato appellationis obstaculo, ratione praevia procedatis. Vos denique, frater episcope ac fili abbas, super vobis ipsis, et credito vobis grege taliter vigilare curetis exstirpando vitia, et plantando virtutes, ut in novissimo districti examinis die coram tremendo judice qui reddet unicuique secundum opera sua, dignam possitis reddere rationem.

Datum Laterani, Idibus Februarii, pontificatus nostri anno septimo decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et conventui Sancti Dionysii, salutem et apostolicam benedictionem, etc.

Personas vestras et praedictum Monasterium in quo divino estis obsequio mancipati, cum omnibus bonis quae inpraesentiarum rationabiliter possidetis, aut in futurum justis modis praestante Domino poteritis adipisci sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, specialiter autem granchiam de Chaneueriis et decimas de Longolio sicut eas juste ac pacifice possidetis vobis et per vos praefato monasterio vestro confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus

[Col. 0226C] Datum Laterani, IV Kal. Aprilis, pontificatus nostri anno XVII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio JOANNI illustri regi Anglorum, salutem et apostolicam benedictionem.

Apostolicae sedis ampla benignitas sincere obsequentium vota fidelium favore benevolo prosequi consuevit, et illustrium virorum personas quas in [Col. 0226D] devotione sua promptas invenerit et ferventes, quibusdam titulis decentius decorare; ut igitur ex speciali devotione, quam ad Romanam Ecclesiam et personam nostram habere dignosceris apostolicum tibi sentias accrevisse favorem, statuimus ne a quoquam tua possit excommunicari persona vel interdici capella, sine mandato sedis apostolicae speciali.

Tu ergo, ne inde nascantur injuriae unde jura nascuntur, talem te super his satagas exhibere, ne per abusum, quod absit, privari hujusmodi beneficio me . . . . pria . . . . juxta . . . . cea . . . . sanctiones privilegium . . . . re . . . . tur amittere, qui permissa sibi abutitur potestate.

Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam [Col. 0227A] nostrae institutionis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Romae apud S. Petrum, XVII Kal. Maii, pontificatus nostri anno septimo decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio JOANNI illustri Anglorum [Col. 0227B] regi, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum ex guerra quae vertitur inter te et charissimum in Christo filium nostrum Philippum Francorum regem illustrem, impediatur Terrae Sanctae succursus, ad quem pro salute populi Christiani ardentissime aspiramus, aliaque innumera timeantur ex ea pericula proventura, nos apostolicae sedis servitii debito provocati, ad reformationem pacis intendimus interponere, partes ( sic ) tibi ac praefato Francorum regi firmiter injungamus per censuram ecclesiasticam, vos, si necesse fuerit, compellendo ut pro tot et tantis periculis evitandis, treugas ineatis et observetis ad invicem saltem usque post generale concilium celebrandum: rebus in eo statu [Col. 0227C] manentibus in quo erunt cum ipsae treugae a partibus firmabuntur.

Et duo mediatores pacis absque malitia eligantur, qui fideliter interim tractent de concordia reformanda, quae, si forte provenire non possunt, nostro vos arbitrio committatis, praestitis super his cautionibus, quo discordiam sopiendam nos ipsi personaliter intendamus.

Quocirca serenitatem regiam rogamus, monemus et exhortamur in Domino quatenus habita super his deliberatione prudenti, nobis non differas per idoneum nuntium respondere.

Datum Romae apud Sanctum Petrum, X Kalend. Maii, pontificatus nostri anno decimo septimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, abbatibus, prioribus, praepositis, decanis, archidiaconis et aliis ecclesiarum praelatis per Bremensem provinciam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum perditionis filius Waldemarus, tanquam haereticus et schismaticus censuram canonicam vilipendat et Ecclesiae claves nullas reputans, excommunicatus et depositus praesumat episcopalia [Col. 0228A] officia exercere, discretioni vestrae per apostolica scripta districte praecipiendo mandamus, quatenus praefatum Waldemarum degradatum et tam ipsum quam fautores suos excommunicatos per ecclesias vestras publice nuntietis. Vos denique, filii abbates, super vobis ipsis et credito vobis grege taliter vigilare curetis exstirpando vitia et plantando virtutes, ut in novissimo districti examinis die coram tremendo judice, qui reddet unicuique secundum opera sua, dignam possitis reddere rationem.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, III Kalendas Maii, pontificatus nostri anno XVII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, universis fidelibus nostris per ducatum Spoletanum constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum dilectus filius nobilis vir A. (Aldrovandinus) marchio Estensis de nostro consilio et mandato marchiam Anconitanam intrarit, ut eam revocet ad Ecclesiae Romanae dominium, et teneat pro eadem, universitatem vestram rogamus, requirimus, et monemus, per apostolica vobis scripta mandantes, quatenus ob reverentiam apostolicae sedis et nostram, [Col. 0228C] ad hoc ei consilium et auxilium taliter impendatis, quod ipsum ad vestra obsequia fortius obligetis, et nos pro servitio in ipso nobis impenso devotionem vestram commendare merito debeamus.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, III Nonas Maii, pontificatus nostri anno XVII.

Ego Daniel Notarius de Rodigio has litteras papae, jussu domini Andreae de Maxerata vicecomitis Rodigii pro domino Obizone marchione Estensi exemplavi et scripsi, nihil de eis addens vel minuens, quod sensum vel sententiam mutet, nisi forte litteram vel punctum in compositione syllabarum, currente anno Domini 1292, indictione V, die XIV, intrante Aprili.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, potestati et populo Anconitano, spiritum consilii sanioris

Cum dilectus filius nobilis vir A. marchio Estensis de nostro consilio et mandato marchiam Anconitanam intrarit, ut eam revocet ad Ecclesiae Romanae dominium, et teneat pro eadem, praesentium vobis auctoritate praecipiendo mandamus, quatenus a sequela Ottonis reprobi, maledicti et excommunicati, [Col. 0229A] suorumque fautorum, penitus discedentes, ac redeuntes ad Romanam Ecclesiam matrem vestram, eidem marchioni ob reverentiam apostolicae sedis et nostram adhaereatis fideliter, et humiliter intendatis de his quae ad jus marchionis pertinere noscuntur, plenarie respondentes eidem, ac ita viriliter ei consilium et auxilium impendentes, quod sibi ac nobis cedat ad gloriam et honorem; nosque qui certam fiduciam obtinemus, quod vos ob reverentiam nostram humane et benigne tractabit, devotionem vestram et fidem debeamus merito commendare. Alioquin dilecto filio R. subdiacono et capellano nostro, rectori Massensi, apostolicae sedis legato, nostris damus litteris et mandamus, ut vos ad id appellatione remota [Col. 0229B] compellat, prout videat expedire.

Datum Romae apud Sanctum Petrum, III Nonas Maii, pontificatus nostri anno XVII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio nostro PHILIPPO regis Franciae illustri, salutem et apostolicam benedictionem.

Quanto melior est anima corpore, tanto spiritualia sunt temporalibus praeferenda; unde commodum [Col. 0229C] temporale non est cum spirituali damno quaerendum, ne unde lucrum quaeritur temporale, inde spirituale periculum oriatur, teste Veritate quae dicit: Quid prodest homini si universum mundum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur? (Matth. XVI) .

Auditis itaque litteris, quas tu et quidam barones tui contra dilectum filium R. tituli Sancti Stephani in Coelio Monte presbyterum cardinalem, apostolicae sedis legatum, super variis articulis destinastis diversas querimonias continentes: protinus nobis et querelas contra eumdem legatum propositas, et responsiones ipsius fecimus explicari, easque tibi probabiliter moderatas praesentibus litteris [Col. 0229D] mittimus interclusas, hoc tuae serenitati breviter respondentes: quod licet idem legatus a nobis super usurariis non acceperit speciale mandatum, quia tamen in regno tuo plus solito usuraria pestis increverit, in tantum facultates ecclesiarum, militum, aliorumque multorum devorans et consumens, quod nisi tanto languori adhiberetur efficax medicina, intendere non sufficerent ad subsidium terrae sanctae, propter quod ipsum duximus specialiter destinandum; unde ipse tanquam spiritualis medicus [Col. 0230A] adversus hanc mortiferam pestem, de consilio virorum prudentum in diversis conciliis ad curandas animas salubre remedium adinvenit; quocirca non decet tuam regalem prudentiam, quae inter caeteros principes saeculares Christianitatis titulo est insignis, pro aliquo temporali commodo spiritualem impedire profectum, sicut per quasdam litteras ad diversas communias destinatas te fecisse dolemus, quas ut prudentiori retractes consilio, praesenti paginae fecimus intercludi: serenitatem regiam exhortantes, quatenus nec impedias nec facias impediri quominus in regno tuo ecclesiastica jurisdictio valeat exerceri. Nos enim praedicto legato praecipimus, ut adhuc super his, quantum cum Deo potest, necessarium adhibeat moderamen, ne in aliquo [Col. 0230B] modum excedat, honestas consuetudines et usus rationabiles non immutans, limam omnium generali concilio reservando; unde volumus et mandamus, ut interim idem negotium hinc inde modeste procedat, quia tunc super his et aliis cum sacri approbatione concilii statuemus, quod spiritualiter et temporaliter videmus expedire.

Datum Romae apud Sanctum Petrum, II Idus Maii, pontificatus nostri anno septimo decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, magistro et fratribus militiae Templi, salutem et apostolicam benedictionem.

J. syndico, et quibusdam monachis Cluniacensibus, in nostra praesentia proponentibus, prioratum de Charitate, qui ad Cluniacensem Ecclesiam nullo pertinet mediante, in alienatione quarumdam possessionum, reddituum, et aliarum rerum quas emeratis ab illo, enormiter esse laesum, ac petentibus, ut hujusmodi revocare contractum, vel monasterium ipsum in integrum vice minoris restituere [Col. 0230D] dignaremur; vobis vero petentibus ex adverso, eumdem contractum tanquam legitime ac solemniter celebratum auctoritate apostolica confirmari, tam abbate ⁜ (78*) ac conventu Cluniacensibus, quorum super hoc auctoritas intervenerat et consensus, quam priore ⁜ (79) ac conventu de Charitate, per suas litteras postulantibus illud idem, quia nobis ad plenum de ipsius contractus meritis, et circumstantiis non liquebat, id venerabili fratri nostro . . . . . Parisiensi episcopo ⁜ (79*) , et conjudicibus suis commisimus [Col. 0231A] inquirendum, facientes in inquisitionis litteris mentionem de litteris super lapsu prioratus ejusdem, ad venerabilem fratrem nostrum . . . . . . Senonensem archiepiscopum ⁜ (80) , et ejus conjudices antea destinatis, quorum utrique in exsecutione mandati apostolici processerunt. Postmodum vero, partibus in nostra praesentia constitutis, cum instanter peteretis ipsum confirmari contractum, et eumdem pars altera niteretur multipliciter impugnare, quia de his quae partes ad fundandam intentionem suam proponere curarunt, non potuit nobis fieri plena fides, dilectis filiis . . . . . . Sanctae Genovefae Parisiensis ⁜ (81) , et . . . . Boni-radii ⁜ (82) , abbatibus, ac . . . . decano Aurelianensi ⁜ (83) , dedimus in mandatis, ut, diligenter auditis quae partes, infra [Col. 0231B] quatuor menses a termino priori Charitatis edicto, coram ipsis ducerent proponenda, si foret ostensum, prioratum de Charitate ex venditione ipsa enormiter esse laesum, ipsis vice minoris restituentes eumdem, contractum legitime rescinderint saepe dictum; alioquin illum facerent ratum et firmum haberi, contradictores per censuram ecclesiasticam compescentes, qui, parte monachorum quod proposuerat infra dictum terminum non probante, ipsum auctoritate apostolica confirmavere contractum. Demum, dilectis filiis Christiano, clerico vestrae, et Helia, monacho alterius partium procuratoribus, propter hoc rursus in nostra praesentia constitutis, procuratore vestro cum instantia postulante, contractum eumdem [Col. 0231C] apostolico munimine roborari; pars adversa, proponens quod abbas Cluniacensis, rebellione monachorum de Charitate (qui antequam ad eum pervenisset citatio, eumdem a monasterio ipso violenter expulerunt) impeditus, coram praedictis judicibus nequiverat experiri, cum de monachis, et hominibus ejusdem loci quantitatem et valorem venditarum possessionum scientibus, testes, eo quod rebelles effecti essent, producere non valeret, irritari petiit processum judicum praedictorum, tanquam post appellationem ad nos legitime interpositam illicite attentatum. Unde, nos dilectis filiis . . . . abbati Caroli loci ⁜ (84) . . . . cantori Meldensi, et magistro P. Peverelli, Parisiensi canonico, dedimus [Col. 0231D] in mandatis, ut, praedicto non obstante processu, in negotio procederent memorato, juxta priorum continentiam litterarum. In quorum praesentia cum fuisset ex parte vestra petitum, ut specificaret pars altera quanta esset, et in quibus consisteret laesio saepe dicta, et, ipsius procuratore id facere recusante, judices interlocuti fuissent [Col. 0232A] quod specificatio erat hujusmodi facienda, dictus procurator sedem apostolicam appellavit. Cumque postmodum abbas et conventus Cluniacensis appellationi renuntiassent eidem, suasque probationes recipi postularent, et, parte vestra instanter inter caetera postulante, ut prioris, et monachorum de Charitate, ne delusorium esset judicium, requireretur consensus, ipsisque abbate et conventu nitentibus ostendere, quod id nequaquam fieri oportebat, et ad sedem apostolicam iterum appellantibus, spatium temporis in nostris comprehensum litteris, eisdem super principali nil probantibus, effluxisset; vos a judicibus ipsis saepius cum instantia postulastis, ut secundum apostolici rescripti tenorem confirmarent praedictae venditionis contractum. [Col. 0232B] Quibus id facere non curantibus, dilectum filium fratrem Umbertum, et eumdem procuratorem propter hoc ad sedem apostolicam destinastis. Ipsis igitur, et dilecto filio Cluniacensi abbati, propter hoc in nostra praesentia constitutis, nos, iis et aliis quae ab ipsis fuere proposita plenius intellectis, vos, de fratrum nostrorum consilio, ab ipsius abbatis et monasterii Cluniacensium petitione sententialiter duximus absolvendos, perpetuum super hoc silentium imponentes. Monachis vero de Charitate, quorum consensus, parte vestra petente, requisitus non fuit, ex hoc praejudicium nolumus generari, cum res inter alios acta aliis praejudicare non debeat, secundum legitimas sanctiones. Nulli ergo omnino hominum liceat [Col. 0232C] hanc paginam nostrae diffinitionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, Idibus Maii, pontificatus nostri anno septimo decimo.

[Col. 0232D] INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus episcopis, et dilectis filiis abbatibus, ac aliis ecclesiarum praelatis per Anconitanam marchiam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum dilectus filius, nobilis vir Al. Marchio Estensis de nostro consilio et mandato marchiam [Col. 0233A] Anconitanam intrarit, ut eam revocet ad Ecclesiae Romanae dominium, et teneat pro eadem: universitati vestrae praesentium auctoritate praecipiendo mandamus, quatenus viriliter assistentes eidem, et sicuti marchioni, fideliter intendentes, ita efficaciter ei consilium et auxilium impendatis, quod nobis et sibi merito debeat esse gratum, vestraque fides atque prudentia inde valeat commendari. Vos denique, fratres episcopi, et filii abbates, super vobis ipsis ac creditis vobis gregibus taliter vigilare curetis, exstirpando vitia et plantando virtutes, ut in novissimo districti examinis die coram tremendo Judice, qui reddet unicuique secundum opera sua, dignam possitis reddere rationem.

Datum Romae, apud Sanctum Petrum, X Kalend. [Col. 0233B] Junii, pontificatus nostri anno XVII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, universis per Anconitanam marchiam constitutis, spiritum consilii sanioris.

Cum reprobus Otto, et principales fautores ipsius, maxime illi qui nobis super patrimonio Ecclesiae [Col. 0233C] se opponunt, excommunicationis sint vinculo innodati, omnibus a fidelitate quam ipsi Ottoni praestiterant, absolutis, ac divinum judicium jam sit in eumdem Ottonem et ipsius complices manifestum: miramur quosdam vestrum adeo esse improvidos futurorum, ut adhuc etiam eidem Ottoni et fautoribus ejus, contra claves Ecclesiae existentibus obcaecatis, non metuant adhaerere. Cum igitur dilectus filius, nobilis vir Al. Marchio Estensis de nostro consilio et mandato marchiam Anconitanam intrarit, ut eam revocet ad Ecclesiae Romanae dominium, et teneat pro eadem: universitati vestrae praesentium auctoritate praecipiendo mandamus, quatenus a sequela dicti Ottonis, suorumque fautorum, penitus discedentes, ac redeuntes ad Romanam [Col. 0233D] Ecclesiam matrem vestram, eidem marchioni ob reverentiam apostolicae sedis et nostram adhaereatis fideliter, et humiliter intendatis de his quae ad jus marchionis pertinere noscuntur, plenarie respondentes eidem, ac ita viriliter ei consilium et auxilium impendentes, quod sibi ac nobis cedat ad gloriam et honorem, nosque, qui certam fiduciam obtinemus, quod idem marchio vos ob reverentiam nostram humane ac benigne tractabit, devotionem vestram et fidem debeamus merito commendare.

Datum Romae apud Sanctum Petrum, X Kalendas Junii, pontificatus nostri anno XVII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis priori et monachis Sanctae Mariae de Campis Corboliensis, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum a nobis petitur quod justum est et honestum, tam vigor aequitatis quam ordo exigit rationis ut id per sollicitudinem officii nostri ad debitum perducatur effectum. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes [Col. 0234B] assensu, personas et monasterium Sanctae Mariae de Campis Corboliensis, in quo divino estis obsequio mancipati, cum omnibus bonis tam ecclesiasticis quam mundanis quae in praesentiarum rationabiliter possidetis aut in futurum justis modis praestante Domino poteritis adipisci, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus. Specialiter autem decimam loci qui dicitur Desplanis, terras, vineas, nemora et alia vestra bona sicut ea omnia juste ac pacifice possidetis, vobis et per vos vestro monasterio auctoritate apostolica confirmamus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae protectionis et confirmationis infringere vel ei ausu temerario contraire: si quis autem hoc attentare praesumpserit, [Col. 0234C] etc.

Datum Later., IV Kal Junii, Pontificii nostri anno XVII.

[Col. 0235B] INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio Cluniacensi abbati, salutem et apostolicam benedictionem.

Tua nobis devotio humiliter supplicavit, ut, cum ex appellationibus monachorum tui ordinis, dissensiones, et scandala gravia, et dissolutiones plurimae saepe proveniant, eo quod frustratorie quidam appellant, ne ipsis prioratus quos dilapidant auferantur, vel ipsorum puniantur excessus, dignaremur misericorditer indulgere, ne quis monachus tui ordinis a te valeat taliter appellare. Cum igitur appellationis remedium fuerit inventum, non ad subterfugium malignantium, sed ad praesidium innocentium, devotioni tuae praesentium auctoritate concedimus, [Col. 0235C] ut, hujusmodi appellationibus non obstantibus, in delinquentes monachos correctionis officium exsequaris. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae concessionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum apostolorum ejus Petri et Pauli se noverit incursurum.

Datum Viterbii, IX Kalendas Julii, pontificatus nostri anno septimo decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, potestati et populo Esculano, spiritum consilii sanioris.

Cum is qui superbis resistit et confringit cornua peccatoribus, ponens terminos mari, quos non transeant fluctus ejus, sed illisi redundent in conculcationem et lutum, reprobi Ottonis abominatus ingratitudinem, et superbiam detestatus, ipsum, qui vos nisus fuit avertere a fidelitate et devotione sacrosanctae Romanae Ecclesiae matris vestrae, his et aliis modis reddens nobis pro dilectione odium, offensam pro gratia, et injuriam pro honore, sua virtute prostraverit: et nos vobis a juramento, quod ei dicimini praestitisse, tanquam illicito absolutis, [Col. 0236A] dilectum filium nobilem virum Al. Anconitanum et Estensem marchionem de marchia ipsa investiverimus solemniter per vexillum: miramur, nec satis admirari sufficimus, quod vos, nescimus qua ducti prudentia, vel virtute confisi, confracto adhuc baculo innitentes, redire differtis ad dominationem ipsius Ecclesiae matris vestrae, ac marchioni praedicto fidelitatis juramenta renititis exhibere, per redeundi difficultatem hujusmodi amplius demerentes, quam demerueritis etiam recedendo, cum hoc quidem spontanei, illud autem videamini effecisse coacti. Ideoque universitatem vestram monemus attentius et hortamur, per apostolica scripta vobis firmiter praecipiendo mandantes, quatenus non dubitantes redire ad viam ab invio, et converti [Col. 0236B] ad dexteram a sinistra, dicto marchioni, qui vos clementer ac benigne tractabit, fidelitatis juramenta praestetis ita hilariter et libenter, quod idem ad dilectionem vestram merito provocetur, et nos non solum praecedentis obliviscamur offensae, verum etiam ad exhibitionem favoris et gratiae incitemur.

Datum Viterbii, III Idus Septembris, pontificatus nostri anno XVII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio nobili viro Eustachio DE VESCI, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum per illius gratiam, qui fecit utraque unum discordantes parietes copulans in se lapide singulari, sit omnino sopita discordia, quae olim inter regnum et sacerdotium in Anglia vertebatur, occasione cujus confoederationes et conjurationes contractae fuisse dicuntur, quia pace reddita et concordia reformata, cum causa cessare debet effectus, comitibus, baronibus et aliis nobilibus per Angliam constitutis dedisse meminimus in mandatis, ut in fidelitate charissimi in Christo filii nostri Joannis illustris regis Anglorum et haeredum ejus, sincero corde et puro animo perseverare deberent, tales se [Col. 0236D] circa devotionem ipsius per omnia exhibendo, quod tam a nobis quam ab ipso possunt merito commendari.

Ut igitur mandatum illud majoris roboris consequatur effectum, nobilitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus, praetextu confoederationum et conjurationum illarum in sollicitudine regia nullius difficultatis opponas obstaculum, justitiarios et alios officiales regis ejusdem, nec per teipsum impediens, nec patiens, quantum in te fuerit, per alios impediri, quominus commissa ipsis officia efficaciter exsequantur.

Datum Laterani, Nonis Novembris, pontificatus nostri anno XVII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, etc.

Venerabilis frater noster Joannes Norwicensis episcopus et dilectus filius noster Robertus Richardus de Marisco, archidiaconus Northanhumbriae, et nobiles viri Thomas de Hundintuna et Adam nuntii charissimi in Christo filii nostri Joannis regis Angliae illustris, ex una parte; magister Stephanus ( corr. Simon), A. et G. clerici nuntii venerabilis fratris nostri Stephani Cantuariensis archiepiscopi, ex altera parte, in praesentia nostra constituti, [Col. 0237B] asseruere concorditer et constanter quod, pro evitando grandi rerum dispendio et gravi periculo animarum, expediret quamplurimum tam regno quam sacerdotio, ut sine dilatione relaxetur sententia interdicti. Unde nos, pro affectu paterno solliciti, inter eos ad [omnium] salutem et utilitatem, super his quae pacis sunt cum illis tractavimus diligenter, et tandem, ipsis acquiescentibus, formam invenimus et statuimus infra praescriptam. Sane praedictus rex tantam pecuniam archiepiscopo Cantuariensi, Londinensi et Elyensi episcopis, vel aliis quos ad hoc assignare voluerint, faciat assignari, computatis his quae idem rex noscitur persolvisse, quod summam impleat quadraginta millia marcharum. [Col. 0237C] Quibus solutis et cautione praestita inferius adnotata, protinus sublato cujuslibet appellationis et conditionis ( f. contradictionis) obstaculo, relaxes sententiam interdicti, ac deinde singulis annis duodecim millia marcharum in duobus terminis, in commemoratione videlicet Omnium Sanctorum sex millia marcharum, et totidem in festo Dominicae Ascensionis, apud Ecclesiam Sancti Pauli Londinensis eisdem faciat exhiberi, donec tota summa fuerit persoluta. Ad hoc fideliter exsequendum obligabit seipsum ipse rex per proprium juramentum et per litteras patentes sigillo suo munitas, nec non per fidejussionem Wintoniensis et Norwicensis episcoporum, Cestrensis et Wintoniensis et Willelmi Mariscalli comitum, ita quod tam haeredes ipsius regis, [Col. 0237D] quam successores eorum tenebuntur astricti. Quocirca per apostolica tibi scripta praecipiendo mandamus, quatenus secundum formam praescriptam procedere non postponas, nisi de mera et libera voluntate partes aliter duxerint componendum.

Datum Laterani . . . . ⁜ (86)

Illustri comiti Namurcensi et nobili uxori ejus, O. Coloniensis scholasticus ⁜ (87) , apostolicae sedis legatus, salutem praesentem et futuram.

Cum essem juxta oceanum in fine provinciae Coloniensis, in dioecesi Monasteriensi, feria sexta ante Pentecosten, anno gratiae 1214 ⁜ (88) , et pro reverentia domini papae mecum essent abbates Cisterciensis, [Col. 0238B] Praemonstratensis, et Cluniacensis ordinis, et alii multi religiosi, feci decantari missam solemniter de Sancta Cruce. Principium sermonis mihi erat, Absit mihi gloriari! etc. (Gal. VI) , cum multa hominum millia et mulierum, quae ad sermonem convenerant, sederent in prato extra villam Frisle [ l. Frisiae] quae dicitur Bethdum, et aer satis esset serenus, apparuit nubes candida, et in ea crux alba sine humana imagine ab aquilone, postea crux alia ad austrum, ejusdem coloris et schematis, tertio lux magna inter illas et super illas medio colore colorata, habens formam humani corporis, ut videbatur, ad quantitatem hominis, cujus nuda erat forma, caput habens sursum, et pedes deorsum, [Col. 0238C] caput inclinatum ad humerum et brachia non in directum extensa, sed sursum elevata; clavi per manus et pedes visibiliter apparebant eo schemate quo apparet in ecclesia ab artifice parata. Et cum multi ad crucem recipiendam accurrerent, miles quidam qui ante crucem recusaverat accipere, tum una cruce visa, statim crucem accepit. Quidam de incolis terrae, hoc viso, velociter ad me currebat, dicens: Nunc Terra Sancta recuperata est, quasi prophetica certitudine praeteritum ponens pro futuro. Puella quaedam dives XI annorum adoratura surrexit; sed compulsa sedere a turba, demonstravit matri suae et aviae, et multis circumsedentibus, qui multa veneratione sursum aspicientes adorabant, [Col. 0238D] quamdiu signum apparebat. Durabat haec visio per spatium competentis missae circa horam tertiam. Hoc miraculum plures quam centum viderunt. Procedente tempore, in alia statione ejusdem terrae apparuit crux sine forma humani corporis, habens colorem iris non contra solem, quam [Col. 0239A] vidit abbas de Valle ⁜ (89) Sancti Petri et monachus ejus et plures de populo, quam Bethdum. Deinde in alia statione in die Sancti Bonifacii apud portum Frisiae, qui Dochum nominatur, ubi beatus Bonifacius martyrio fuit coronatus, apparuit crux magna, qui eramus in statione Aprilis plus quam decem millia, ut creditur. Albi coloris erat crux, quae paulatim movebatur in aere, ac si traheretur per funiculum, quasi iter demonstraret peregrinis navigaturis ad terram promissionis, inter Europam et Africam. In gente autem illa in qua haec contigerunt, computantur quinquaginta millia signatorum, octo millia scutariorum et mille loricatorum. Sciatis autem tot naves praeparari ad expeditionem Jesu Christi, quod credimus de sola provincia Coloniensi [Col. 0239B] amplius quam trecentas naves onerarias profecturas, replendas viris bellatoribus, armis et victualibus, ac instrumentis bellicis. Haec autem scripsimus vobis quoniam ad militiam Jesu Christi vobis salubriter et Terrae Sanctae, ut speramus, utiliter signati estis, obnixe rogantes ut crucesignatis propitii sitis, et judicibus quos apud Namurcum constituimus favorabiles. Valete.

Noveritis quod nos per dilectos et fideles nostros PETRUM Parisiensem et GUARINUM Sylvanectensem episcopos, ex assensu domini legati fecimus diligenter [Col. 0239C] inquiri, qualiter sancta Ecclesia consuevit defendere crucesignatos, et ipsorum crucesignatorum libertates; qui facta inquisitione, pro bono pacis inter regnum et sacerdotium, usque ad instans concilium Romanum ista volunt observari.

Nullus crucesignatus burgensis vel rusticus, sive mercator fuerit sive non, primo anno quo crucem assumpsit, tallietur, nisi tallia prius fuerit imposita quam crucem assumeret; et si primo anno imposita fuerit, immunis erit secundo anno, nisi aliquid accipiatur pro exercitu. Tunc autem talliam esse impositam intelligimus, quando denuntiatum est alicui, vel domui suae quantum debeat solvere, vel ponere in tallia. Quia vero constat de consuetudine [Col. 0239D] hactenus obtenta in regno Franciae, quod crucesignati debeant exercitum, nisi per speciale privilegium domini regis sint exempti, dicimus quod in exercitum quilibet crucesignatus de supra dictis ire tenetur, sive ante citationem, sive post crucesignetur, si tamen debeat exercitum, et si rex viderit expedire quod villa mittat in exercitum, servientes potius quam illi qui sunt de villa, vadant; poterit rex accipere pro exercitu de crucesignatis competenter, sed habebunt de caetero electionem crucesignati eundi in exercitum si voluerint, vel ponendi portionem suam in prisia pro redemptione exercitus facta; et si gravati fuerint de prisia, ad [Col. 0240A] pioecesanum episcopum, vel ejus officialem habebunt recursum; si vero crucesignatus habeat possessiones quae debeant talliam, reddet talliam ac si non esset crucesignatus; et si neget possessiones debere talliam, probetur coram dioecesano episcopo vel ejus officiali. De crucesignatis manentibus in communiis dicimus, quod si a communia aliquid accipiant propter exercitum regis, vel clausuram villae, vel defensionem villae ab inimicis obsessae, vel communiae debitum factum et juratum reddi antequam crucem assumerent, partem suam ponent in prisia sicut et alii non crucesignati. De debito vero contracto a communia post crucis assumptionem, immunis erit in peregrinatione. Si baillivi domini regis aliquem crucesignatum deprehenderint [Col. 0240B] ad praesens forefactum, pro quo debeat membris mutilari, vel vitam amittere secundum consuetudinem curiae saecularis, ecclesia non defendet eum vel res ejus; in aliis autem levioribus et minoribus forefactis, pro quibus non debeat membris mutilari, vel vitam amitere, non debet Baillivus corpus crucesignati vel res ejus capere, vel captum detinere, quin reddat absolute ipsum et res suas Ecclesiae requirenti pro jure faciendo. Si autem in foro Ecclesiae convictus fuerit de tali forefacto, pro quo debeat juxta judicum saecularium consuetudinem membris mutilari, vel vitam amittere, Ecclesia nec ipsum nec res ejus amplius defendet; de aliis convictus in foro Ecclesiae, secundum consuetudinem [Col. 0240C] villae emendet laeso. Quod si dominus rex alicui burgo, vel civitati, vel castello concesserit immunitatem exercitus, si petat rex aliquid de eis pro exercitu, crucesignati primo anno nihil ponent.

De feodis autem et censivis respondeat crucesignatus coram domino feodi vel censivae, et si gravati fuerint, recurrant ad episcopum vel ejus officialem. Si vero crucesignatus conveniat quemcunque Christianum super debito vel mobili, vel injuria corporali sibi illata, vel conveniatur a Christianis super praemissis, electionem habet conveniendi eum sub judice saeculari vel ecclesiastico, sub quo maluerit. Nullus crucesignatus tenetur respondere in foro saeculari, sed in ecclesiastico, exceptis feodis et censivis, de quibus litigabunt coram dominis [Col. 0240D] feodorum et censivarum; de possessione quam pacifice tenuerunt per diem et annum, donec perfecerint peregrinationem observentur praedicta. Si autem super negotio crucesignatorum aliquae novae dubitationes emerserint, ad duos praedictos episcopos recurratur.

Ista pro bono pacis per totum domanium domini regis de crucesignatis pro terra Hierosolymitana usque ad concilium volumus observari; salvis jure et consuetudinibus sanctae Ecclesiae, et similiter salvis jure et consuetudinibus regni Franciae, et auctoritate Sanctae Romanae Ecclesiae per omnia salva.

[Col. 0241A] Actum Parisius, anno Domini 1214, mense Martio.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et conventui Sancti Dionysii Parisiensis, salutem et apostolicam benedictionem.

Utrum gloriosus martyr et pontifex Dionysius, cujus venerabile corpus in vestra requiescit Ecclesia, [Col. 0241B] sit ille censendus qui Areopagita vocatur, ab apostolo Paulo conversus, diversae sunt sententiae diversorum. Quidam namque fatentur Dionysium Areopagitam in Graecia fuisse mortuum et sepultum, aliumque Dionysium exstitisse qui fidem Christi Francorum populis praedicavit. Alii vero asserunt illum post mortem beati Pauli venisse Romam et a sancto Clemente papa in Galliam destinatum: aliumque fuisse qui mortuus est in Graecia et sepultus: utrumque tamen egregium in opere ac sermone praeclarum. Nos autem neutri volentes praejudicare sententiae, sed vestrum cupientes monasterium honorare (quod immediate ad Romanam spectat Ecclesiam) sacrum beati Dionysii pignus, quod bonae memoriae P. tituli Sancti Marcelli presbyter [Col. 0241C] cardinalis, tunc apostolicae sedis legatus, de Graecia tulit in Urbem, vobis per dilectos filios Haimericum priorem et quosdam alios nuntios Monasterii vestri ad generalem concilium destinatos, devote dirigimus, ut cum utrasque reliquias habueritis, nulla de caetero remaneat dubitatio, quin sacrae beati Dionysii Areopagitae reliquiae apud vestrum Monasterium habeantur. Vos igitur eas reverenter suscipite, hanc nobis vicissitudinem rependentes ut in orationibus vestris specialis semper ad Deum commemoratio nostri fiat, et secundum oblationem eorumdem nuntiorum vestrorum anniversaria obitus nostri memoria in eodem monasterio solemniter celebretur. Omnibus autem qui ad has sacras reliquias venerandas devote convenerint, quadraginta [Col. 0241D] dies de injunctis sibi poenitentiis auctoritate apostolica relaxamus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae concessionis et remissionis infringere. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, II Nonas Januarii, pontificatus nostri anno XVIII.

Auditis et intellectis quae a te, dilecte fili abbas, pro monasterio tuo ex parte una, et monachis de Charitate ex altera, super electione ac institutione prioris fuere proposita coram nobis, de fratrum nostrorum consilio, jus eligendi et instituendi priorem in monasterio de Charitate, tibi et tuis successoribus adjudicantes, super hoc alteri parti perpetuum duximus silentium imponendum, mandantes ut abbas Cluniacensis, super institutione prioris, [Col. 0242B] cum monachis utriusque monasterii maturioris aetatis ac sanioris consilii, prudenter deliberet, et de ipsorum consilio illum instituat quem secundum instituta regularia videant praeferendum; ita tamen quod ex hoc nulla immineat Cluniacensi abbati necessitas quin saniori consilio acquiescat. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae diffinitionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum apostolorum ejus, Petri et Pauli, se noverit incursurum.

Datum Laterani, III Nonas Februarii, pontificatus nostri anno octavo decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri MAGNARDINO Imolensi episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis, etc.

In eminenti apostolicae sedis specula licet immeriti, disponente Domino, constituti, fratres nostros episcopos tam propinquos, quam longe positos fraterna debemus charitate diligere, et Ecclesiis sibi a Deo commissis pastorali sollicitudine providere. Eapropter, venerabilis in Christo frater [Col. 0242D] Magnardine, tuis justis postulationibus clementer annuimus, et ad exemplar felicis recordationis Eugenii et Alexandri, praedecessorum nostrorum, Romanorum pontificum, Imolensem Ecclesiam, cui Deo auctore praeesse dignosceris, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione [Col. 0243A] regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illabata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:

Abbatias S. Mariae in Regula, S. Donati, S. Mariae in Diaconia, S. Apostoli in Castro Imolae, S. Petri in Cala, et S. Joannis in Senno; xenodochium S. Vitalis: in ipsa civitate, plebem S. Laurentii, et in ea tibi et canonicis tuis medietatem omnium beneficiorum de tota parochia ipsius provenientium in decimis, primitiis, oblationibus et testamentis. In castris Imolae plebem S. Mariae cum capella S. Theodori, et caeteris capellis ad eamdem pertinentibus; plebem S. Geminiani cum capellis suis, [Col. 0243B] plebem S. Andreae, et capellam S. Pauli in castro Albori; hospitale S. Jacobi in Sillero, plebem S. Mariae in Guipso, cum capellis suis de massa, et aliis suis capellis; capellam Saxilionis, decimationem novalium in silva de Pacto infra fines tui episcopatus; plebem S. Mariae in Tausiniano, S. Mariae in Timberiaco, S. Martini in Colina, S. Angeli in Campiano cum capellis ad easdem pertinentibus; plebem S. Stephani in Barbiano, cum capella in castro Cunii, et caeteris capellis suis; plebes B. Mariae in centum Licinia, S. Patritii, et S. Apollinaris cum capellis ad eas pertinentibus; ecclesiam S. Anastasii in Morediano, plebes S. Prosperi, et S. Mariae in Solustra, cum capellis earum, totum [Col. 0243C] territorium, et curtem Sancti Cassiani; castrum, et curtem Taulariae, castrum, et curtem Aquavivae, et Massam Boloniani, Massam prata, Massam campum, castrum et curtem, caput silicum, et portum cum paludibus, aquarum decursibus, et piscariis suis, portum Petredulo, Racharetam Runci, Libam ferrariam, villam Zucharini, castrum novum Fabriaci, cum sexdecim mansis, castrum Ragnariae, cum tota curte, et omnibus appendiciis; Massam Adello, Massam Sogoranam, Massam Medaxanam, Massam Auretam, fundum Peculini, castrum Imolae, Massam Plasignani, Massam Valeriam, Massam Cornazani, castrum Galisterne, castrum Tonarelli, curtem S. Martini in Saxo, fundum Sastilium, fundum Nunculium, qui dicitur [Col. 0243D] Casula, curtem vallis Salve, castrum, et curtem Montis alti, Massam S. Ambrosii, castrum Gauderoncho, cum curte Runci, et Roccae, curtem Maceratam, villam Sorbedulum, castrum, et curtem Petrellam, montem S. Mariae in Guipso cum appendiciis suis, castrum, et curtem Corbariam, castrum et curtem Fontis Ulicis, castrum et curtem Tausinanum, castrum casale, curtem publicam, castrum et curtem Linarii, castrum et curtem Podioli, montem S. Andreae cum appendiciis suis, curtem Dutiae, cum appendiciis suis, castrum, et curtem Lavatoriam, Massam Lilani, Massam Arsizii, Massam Galisani, in curte Vitriani, fundum qui dicitur [Col. 0244A] Capraria, et quatuor alios fundos, et in ipsa civitate Tholoneum, et publicas functiones.

Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat praefatam Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione, ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo, tertiove commonita nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere [Col. 0244B] de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei, et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

• Ego Innocentius Catholicae Ecclesiae episcopus, etc.
• Ego Nicolaus Tusculanus episc.
• Ego Guido Praenestinus episcopus.
• Ego Hugo Ostiensis episc.
• Ego Benedictus Portuensis et S. Rufinae episc.
• [Col. 0244C] Ego Pelagius Albanensis episc.
• Ego Cynthius tit. S. Laurentii in Lucina presb. card.
• Ego Centius SS. Joannis et Pauli presb. card. tit. Pancratii.
• Ego Leo tit. S. Crucis in Jerusalem presb. card.
• Ego Petrus S. Pudentianae tit. Pastoris presb. card.
• Ego Gualla S. Martini presb. card. tit. Equitii.
• Ego Stephanus Basilicae II Apost. presb. card.
• Ego Guido S. Nicolai in Carcere Tulliano diac. card.
• Ego Gregorius S. Theodori diac. card.
• Ego Octavianus SS. Sergii et Bacchi diac. card.
• Ego Joannes SS. Cosmae et Damiani diac. card.
• Ego Petrus S. Mariae in Aquiro diac. card.

[Col. 0244D] Datum Later. per manum Thomae S. R. E. diaconi et notarii, Neapolitan. electi, Non. Februarii, indict. VIII, incarnat. Dominicae anno 1215, pontificatus vero D. Innocentii papae III anno XVIII.

Ego Andreas, qui supra auscultavi, et subscripsi, etc.

Justis petentium desideriis dignum est nos facilem [Col. 0245A] praebere assensum, et vota quae a rationis tramite non discordant, effectu prosequente complere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, duorum molendinorum custodiam in flumine Agnionae, quamdam mansuram juxta curtem vestram in Wesema positam, ab Hugone de Atrebato, et Mabilia sorore sua, haeredum suorum accedente consensu; officium quoque notariae de Poperingho, a filio et nepote Lamberti; advocatiam insuper de Calmonte a Guidone, quondam Castellano de Cociaco; necnon et mansuras ex donatione Gisonis de Clusa, in burgo Sancti Audomari, per vos vestro monasterio acquisitas; duas etiam garbas decimae de Baswrenstem, cum altari de Poperingensi, ac aliis bonis [Col. 0245B] vestris; sicut ea omnia juste ac pacifice obtinetis, vobis et per vos monasterio vestro auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, IV Idus Februarii, pontificatus nostri anno octavo decimo.

INNOCENTIUS, etc., dilectis filiis magnatibus et baronibus Angliae, salutem et apostolicam benedictionem.

Grave gerimus et molestum quod, sicut accepimus, inter charissimum in Christo filium nostrum Joannem regem Anglorum illustrem, et quosdam vestrum, propter quaestiones noviter suscitatas dissensio est suborta, grave dispendium paritura, nisi celeriter fuerint prudenti consilio ac studio diligenti sopitae.

Istud autem reprobamus omnino, si quemadmodum [Col. 0245D] a multis asseritur, conspirationes aut conjurationes feceritis ausu temerario contra ipsum, quodque cum armis irreverenter ei indevote repetere praesumpsistis, quae cum humilitate ad devotionem, si opus esset vos repetere debebatis.

Ne igitur ipsius bonum propositum hujusmodi occasionibus volueritis impedire, Nos, omnes conspirationes et conjurationes praesumptas a tempore subortae discordiae inter regnum et sacerdotium, apostolica denuntiamus auctoritate cassatas, et per excommunicationis sententiam inhibemus, ne tales de caetero praesumantur, vos monendo prudenter et efficaciter inducendo, ut per manifesta devotionis et humilitatis indicia ipsum regem vobis placare et reconciliare curetis, exhibentes ei servitia consueta [Col. 0246A] quae vos et praedecessores vestri sibi et suis praedecessoribus impendistis. Ac deinde si quid ab eo duxeritis postulandum, non insolenter, sed cum reverentia imploretis, regalem ei conservantes honorem, ut sic, quod intenderitis, valeatis facilius obtinere.

Nos eumdem regem rogamus et obsecramur in Domino, in remissionem ei peccaminum injungentes, ut vos benigne pertractet, et justas petitiones vestras clementer admittat; sic et vos ipsi congaudendo cognoscatis eum, divina gratia auxiliante, in meliorem statum esse mutatum, ac per hoc vos et haeredes vestri sibi et successoribus suis, debeatis promptius et devotius famulari.

Quocirca nobilitatem vestram rogandam duximus [Col. 0246B] et monendam, per apostolica vobis scripta mandantes, quatenus tales in hoc vos exhibere curetis, quod regnum Angliae optata pace laetetur, et nos in necessitatibus vestris cum opus fuerit necessarium, vobis impendere debeamus auxilium et favorem.

Datum Laterani, XIV Kal. Aprilis, pontificatus nostri anno decimo octavo.

[Col. 0246C] INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus et dilectis filiis universis Ecclesiarum praelatis, per Angliam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.

Dignis laudibus attollimus magnificentiam Creatoris, quod postquam idem qui est mirabilis et terribilis in consiliis super filios hominum, aliquandiu toleravit ut perflando discurreret per areolam horti sui spiritus tempestatis, quasi ludens, taliter ut sic ostenderet infirmitatem et insufficientiam nostram; nobis statim, cum voluit, Aquiloni dixit Da, et Austro Noli prohibere, imperansque ventis et mari statuit procellam in auram, ut nautae portum quietis inveniant peroptatum.

Cum enim inter regnum et sacerdotium Anglicanum [Col. 0246D] non sine magno periculo atque damno super electionibus praelatorum gravis fuerit controversia diutius agitata, illo tandem cui nihil est impossibile, quique ubi vult spirat, mirabiliter operante, charissimus in Christo filius noster J. rex Anglorum illustris, liberaliter ex mera et spontanea voluntate, de consensu communi suorum baronum, pro salute animae suae ac praedecessorum et successorum suorum, vobis concessit et suis litteris confirmavit, ut de caetero in universis et singulis ecclesiis ac monasteriis, cathedralibus et conventualibus totius regni Angliae, in perpetuum libere fiant electiones quorumcunque praelatorum, majorum etiam et minorum.

Nos igitur hoc gratum et ratum habentes, concessionem [Col. 0247A] hujusmodi, vobis et per vos ecclesiis et successoribus vestris, prout in ejusdem regis litteris prospeximus contineri, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus.

Ad majorem autem et perpetuam memoriam hujus rei, praefatas regis litteras super hoc confectas praesentibus inseri fecimus, quarum tenor talis est:

«Joannes, Dei gratia rex Angliae, dominus Hiberniae, dux Normanniae et Aquitaniae, et comes Andegaviae, archiepiscopis, episcopis, comitibus, baronibus, et militibus, ballivis et omnibus has litteras visuris, sulutem et apostolicam benedictionem.

«Quoniam inter nos et venerabiles patres nostros, Stephanum Cantuariensem archiepiscopum, totius [Col. 0247B] Angliae primatem et Sanctae Romanae Ecclesiae cardinalem, Willelmum Londoniensem, Eustachium Elyensem, Egidium Herefordiensem, Jocelinum Bathoniensem et Glastoniensem, et Hugonem Lincolniensem episcopos super damnis et ablatis eorum, tempore interdicti, per Dei gratiam de mera et libera voluntate utriusque partis, plene convenit, volumus nos non solum eis quantum secundum Deum possumus, satisfacere, verum etiam toti Ecclesiae Anglicanae salubriter et utiliter in perpetuum providere.

«Inde est quod, qualiscunque consuetudo temporibus nostris et praedecessorum nostrorum hactenus in Ecclesia Anglicana fuerit observata, et [Col. 0247C] quiquid juris nobis hactenus in electionibus quorumcunque praelatorum; nos, ad ipsorum petitionem, pro salute animae nostrae et praedecessorum ac successorum nostrorum regum Angliae, liberaliter et spontanea voluntate, de communi consensu baronum nostrorum, concessimus et constituimus, et hac praesenti charta nostra confirmavimus, ut de caetero in universis et singulis ecclesiis et monasteriis, cathedralibus et conventualibus totius regni Angliae, liberae sint in perpetuum electiones quorumcunque praelatorum, majorum et minorum, salva nobis et haeredibus nostris custodia ecclesiarum, et monasteriorum vacantium, quae ad nos pertinent.

Promittimus etiam quod nec impediemus nec impediri [Col. 0247D] permittemus per nostros, nec procurabimus quin in singulis et universis ecclesiis et monasteriis memoratis, postquam vacaverint praelaturae, quandocunque voluerint, libere sibi praeficiant electores pastorem, petita tamen prius nobis et haeredibus nostris licentia eligendi, quam non denegabimus nec differemus.

«Et si forte, quod absit, denegaremus vel differremus, nihilominus procedent electores ad electionem canonicam faciendam, et similiter post celebratam electionem noster requiratur assensus, quem non denegabimus, nisi aliquid rationabile proposuerimus, et legitime probaverimus, propter quod non debeamus consentire.

Quare volumus et firmiter jubemus, ne quis, vacantibus [Col. 0248A] ecclesiis vel monasteriis, contra hanc nostram concessionem et constitutionem in aliquo veniat, vel venire praesumat. Si quis vero contra hoc aliquo unquam tempore veniret, maledictionem omnipotentis Dei et nostram incurrat.»

Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, tertio Kalend. Aprilis, pontificatus nostri anno octavo decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis nobilibus viris, magnatibus, baronibus et militibus per Angliam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.

Significavit nobis charissimus in Christo filius noster Joannes rex Anglorum illustris quod, cum praedecessores vestri scutagium de baroniis quas tenetis ab eo, regibus Angliae reddere consueverint ab antiquo, ac etiam vos ipsi usque ad proxima tempora sibi noscimini reddidisse, nunc scutagium [Col. 0248C] ipsi debitum pro exercitu, quem anno praeterito in Pictaviam duxit, eidem pro vestrae voluntatis arbitrio, reddere denegatis.

Ne igitur pium ipsius regis propositum occasione hujusmodi retardetur, devotionem vestram monendam duximus attentius, et hortandam, per apostolica vobis scripta mandantes quatenus dictum scutagium eidem prout tenemini sine difficultate reddatis, praesertim cum possessione saepe dicti scutagii, quam praedecessores sui ac ipse hactenus habuisse dicuntur, non sit absque judicio spoliandus, quandoquidem ipse, in ejus possessione persistens, paratus sit postulantibus justitiam exhibere.

Dat. Lateran, Kal. Aprilis, pontificatus nostri anno octavo decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GUILLELMO episcopo Magalonensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Devotionem, quam te, et Magalonensem ecclesiam ad apostolicam Sedem novimus habuisse, et habere in futurum speramus, attendentes, comitatum Melgorii, sive Montisferrandi, qui ad jus sive proprietatem Romanae ecclesiae noscitur pertinere, cum omnibus pertinentiis ejus in feudum concedimus tibi, et successoribus tuis sub annuo censu XX [Col. 0249A] marcarum argenti, nobis et successoribus nostris, in festo Resurrectionis Domini persolvendo, salvo nihilominus alio censu, quem pro alia causa Romanae Ecclesiae debetis. Ita quod tu et successores tui nobis et successoribus nostris fidelitatem propter hoc specialiter faciatis, et per Romanam Ecclesiam ipsum recognoscatis et teneatis comitatum, et de ipso deinceps faciatis guerram et pacem ad mandatum ipsius, nec castrum Melgorii, seu castrum Montisferrandi, cum sint caput comitatus ejusdem, infeudare, vel quomodolibet alienare ullatenus praesumatis absque apostolicae sedis licentia speciali; nulla etiam feuda, quae ad ipsum pertinent comitatum, ulli concedatis omnino extra Magaloneusem dioecesim commoranti. Nulli ergo, etc.

[Col. 0249B] Datum Laterani, XVIII Kalend. Maii, pontificatus nostri anno XVIII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et conventui monasterii in Prule Ratisponensis dioecesis, salutem et apostolicam benedictionem.

Solet annuere Sedes apostolica piis votis, et honestis [Col. 0249C] petentium precibus favorem benevolum impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu ecclesias in Wihenloh et Talmazing cum pertinentiis earumdem, quas venerabilis frater noster Ratisponensis episcopus cum consensu capituli sui vestro monasterio pia liberalitate donavit, sicut eas juste ac pacifice possidetis, vobis et per vos eidem monasterio auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire; si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

[Col. 0249D] Datum Laterani, IV Kal. Maii, pontificatus nostri anno XVIII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati, et conventui Casinensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Ad reformationem monasterii vestri curam et sollicitudinem debitam adhibentes, capitula statuimus infra scripta, per quae fideliter observata monasterium [Col. 0250A] ipsum, auctore Deo, et temporalibus commodis, et spiritualibus proficiat incrementis. In primis igitur, ut membra capite sano facilius convalescant, et ad praelati exemplum subditi componantur, duximus statuendum, ut Casinensis abbas utatur calceamentis, et vestibus secundum beati Benedicti Regulam, pannis videlicet, quibus, bonae memoriae, Raynaldus, et Petrus de Insula, aliique ipsius loci religiosi abbates usi esse noscuntur, et abstineat prorsus a carnibus, nisi comminutus vel medicinatus, aut infirmus, seu valde debilis fuerit; et in capitulo quando superius in monasterio moram fecerit, nisi evidens causa praepediat, singulis diebus intersit, ac semper cum illis hospitibus comedat, quos oportet, et decet sui praesentia honorari; [Col. 0250B] et tunc nihilominus, ipse, ac monachi comedentes cum eo carnibus non vescantur. Nec ibi, aut in aliis locis ubi abbas reficitur, admittantur ullatenus histriones, qui si quando se forsan ingesserint importune, detur eis cibus extra mensam abbatis solummodo propter Deum, quo contenti a gesticulationum seu verborum ineptiis abstinere penitus compellantur; nec abbas, vel monachus aves, aut canes venaticos habeat, nec azolum sive aurum in sellis habere praesumat, aut frenis utatur deauratis ullatenus. Nec ullus obedientialis monasterii numerum duarum equitaturarum et totidem servientium excedat. Porro abbas cum pro emergentibus negotiis equitabit, ducat moderatam familiam [Col. 0250C] et honestam; et tam apud Sanctum Germanum, quam apud alia monasterii Castra, in quibus ipsum manere continget, tres, aut duo de senioribus monachis, viri probatae religionis et famae, semper in una camera jaceant cum eodem; aliis monachis qui secum fuerint in uno loco comedentibus et jacentibus, ita quod nullus cameram habeat specialem, ut sic melius Satanae obvietur astutiis, et ora iniqua loquentium facilius obtrudantur.

Monachi vero in monasterio consistentes, tam obedientiales quam alii, in communi dormitorio jaceant, et in communi comedant refectorio, nec quisquam illorum obedientialium, aut alius superius monasterio servientes habeat speciales, nec [Col. 0250D] specialia sibi faciat fercula praeparari, sed omnes pulmentis utantur communibus, infirmis duntaxat exceptis, qui et ipsi omnes simul in infirmitorio comedant, nisi forsan qui tanta debilitate laborant, ut a lectis discedere sine difficultate non possint. Sub infirmario autem alius statuatur monachus bonae conversationis, vel laicus, qui assiduam in infirmitorio faciens residentiam, die ac nocte infirmorum singulorum et omnium curam gerat. Hospitale quoque, restitutis sibi omnibus subtractis eidem, taliter reformetur, ut infirmi et pauperes confugientes ad illud solatia ibi percipiant consueta sub hospitalario nihilominus alio monacho, vel religioso laico constituto, qui de die in hospitali permanens, et de nocte fideliter pauperibus administret. [Col. 0251A] Monachis vero aliorum monasteriorum, cum ad ipsum monasterium declinaverint, benigne, sicut ipsius loci fratribus, ministretur. In superiori etiam sacristia constituatur aliquis monachus, providus et honestus, qui res sacras custodiat diligenter, nec a ministerio removeatur hujusmodi, quandiu bene ac laudabiliter ministrabit. Sacerdotes ordinentur de senioribus ad hoc officium exsequendum idoneis, ut non sit in monasterio penuria, sed copia sacerdotum. Simon de Colle alto, Joannes de Colimento, et Joannes de Campania, et etiam monachi qui praesumpserunt cum Adinulfo quondam abbate, conjurare vel rebellare contra Romanam Ecclesiam, seu monasterium Casinense, semper in conventu morentur, ita quod nulla obedientia committatur [Col. 0251B] eisdem, donec emendaverint in melius vitam suam.

Quia vero quidam ex vobis in animarum suarum perniciem habere proprium non verentur, statuimus ut illud resignare in usus monasterii convertendum sub religione juramenti, si necesse fuerit, compellantur; et si de caetero aliquis ipsius loci monachus proprium habere fuerit deprehensus, sine spe restitutionis a monasterio expellatur, cum nos omnes hujusmodi proprietarios decrevimus excommunicationis sententiae subjacere. Si vero apud aliquos in morte proprium contigerit inveniri, ecclesiastica careant sepultura. Si vero alicui monachorum aliquid a quocunque specialiter datum [Col. 0251C] fuerit, illud abbati vel decano resignet, sed ipse abbas vel decanus necessitatibus ejus inde faciat provideri sicut viderit expedire. Nec ea quae sunt ad refectiones aut vestes, seu aliis monachorum necessitatibus deputata inter eos de caetero dividantur, sed conserventur per illos quibus fuerit haec sollicitudo commissa, et pro ipsorum monachorum necessitatibus utiliter expendantur. Nec claustralium aliquis praebendas vel redditus habeat extra claustrum, et eis qui noscuntur habere, penitus auferantur. Decanus quoque habere duplicia vestimenta et specialia cibaria non praesumat, et monachus vetera reddat, quandocunque nova receperit indumenta. Et quoniam apud vos jam quasi pro consuetudine dicitur obtinere, ut cum monachum [Col. 0251D] aliquem litigiosum aut garrulum, inobedientem, in vestro collegio inveniri, abbas ejus seditiones evitans, obedientias, ecclesias, et alia bona monasterii det eidem; unde mali quasi de sua malitia commodum reportantes, prolabuntur saepius ad pejora, et alii quoque ad dissensiones et scandala incitantur. Volumus et mandamus ut abbas viros honestos, obedientes, religiosos et graves sincera tractare studeat charitate; inhonestos vero et inobedientes, dissolutos et leves, cum decani et seniorum consilio juxta monastica puniat instituta; ut sic boni de bono provocentur ad melius, et mali a sua malitia revocentur. Claustralibus autem, absque malitia revocentur. Claustralibus autem, absque manifesta et necessaria causa, exeundi a claustro licentia nullatenus tribuatur, cum periculosum [Col. 0252A] sit talibus saecularium coetui admisceri; nec sub consanguinitatis praetextu infra monasterii ambitum, colloquium habere cum mulieribus juniores monachi permittantur, nisi praesentibus ad minus duobus monachis senibus et honestis.

Ad imitationem quoque felicis memoriae Lucii papae praedecessoris nostri statuimus, ut abbas possessiones, domania monasterii alienare, vel infeodare non possit, adjicientes, ut idem tam molendina, quae bonae memoriae abbas Roffredus, in gravem alienavit monasterii laesionem, quam alia quae de ipsius monasterii domanio alienata sunt illicite vel distracta, seu male concessa, ad opus ejusdem studeat legitime revocare. Praeposituras vero ecclesiarum suarum conferat monachis prudentibus [Col. 0252B] et honestis, quos faciat juramento firmare, quod non alienabunt ipsarum possessiones et jura; quod si forte praesumpserint, ipsos perpetuo a monasterio sine spe restitutionis decernimus amovendos, alias graviter puniendos. Dicti autem praepositi singuli certos, modestos et consuetos redditus reddant monasterio annuatim, secundum ecclesiarum, quibus praefuerint, facultates. Et ut sicut mali de malitia poenam, ita boni de bonitate praemium consequantur; abbas praepositos ipsos a praeposituris in quibus eos bene administrasse constiterit, non amoveat absque necessitate vel utilitate monasterii manifesta; monachos vero de castris, et villis ad claustrum praecipimus revocari, nisi forte ad custodiam illarum munitionum, [Col. 0252C] quae sunt in finibus abbatiae sint aliqui necessarii, quos ibi pro tempore toleramus; quibus abbas injungat in virtute obedientiae, ut quantum poterunt, religiose viventes, personam in judicio non accipiant, sed aequaliter justitiam faciant pauperi et diviti, debili ac potenti; eos vero qui declinabunt ad dexteram, vel sinistram, debita severitate puniat ipse abbas; in quorum poena si negligens fuerit, aut remissus, apostolicae correctionis experiatur sententiam in se ipso. Et tam monachi, quibus castra, quam illi quibus ecclesiae committuntur, personaliter ad claustrum in festo dedicationis monasterii annuatim accedant rationem villicationis suae, coram abbate, decano, et aliis reddituri. [Col. 0252D] Quod observandum statuimus etiam circa ipsius monasterii thesaurarium, cellararium, infirmarium, hospitalarium, et sacristam, ut qui laudabiliter egerunt, debita fratrum commendatione laetentur; qui vero male, confusione et ignominia perfundantur. Ad haec thesaurarius, cellararius, et infirmarius singulis diebus Sabbati, ad monasterium, secundum consuetudinem antiquam et approbatam, accedant in claustro cum fratribus usque ad secundam feriam moraturi, quod et abbas facere studeat, cum poterit competenter. Supradicta ergo capitula praecipimus inviolabiliter observari; et ne quis se per ignorantiam valeat excusare, volumus, et mandamus, ut ea singulis mensibus, in abbatis et fratrum praesentia recitentur. [Col. 0253A] Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae constitutionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et Beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Anagniae, XII Kalendas Octobris, pontificatus nostri anno octavo decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis consulibus Mutinensibus, salutem et apostolicam [Col. 0253B] benedictionem.

Cum judicium decimarum ad ecclesiasticum forum spectet, mirari cogimur et moveri, quod, sicut dilecti filii archipresbyter et canonici plebis Nonantulanae nobis graviter sunt conquesti, vos contra colonos quarumdam possessionum ipsorum, coram vobis a venerabili fratre nostro Mutinensi episcopo, super decimis tractos in causam, definitivas sententias promulgastis, quas licet, dilecti filii, abbas Sanctae Mariae in Regula Imolensis et conjudices ejus tanquam a non suis judicibus latas auctoritate nostra irritas judicarint, vos nihilominus eas nitimini exsecutioni mandare. Ne igitur jurisdictionem vestram in juris injuriam velle videamini dilatare, [Col. 0253C] devotioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus colonos praedictos super his de caetero nullatenus molestetis, cum id nequaquam possemus aequanimiter tolerare.

Datum Laterani, X Kalend. Novembris, pontificatus nostri anno octavo decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri episcopo Mutinensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Dilecti filii archipresbyter et canonici plebis Nonantulanae [Col. 0253D] nobis conquerendo monstrarunt, quod cum olim colonos possessionum suarum de Senaida, super decimis ad eamdem plebem spectantibus coram judicibus saecularibus traxisses in causam, licet nos tibi per dilectos filios abbatem Sancti Stephani Bononiensis et collegam ipsius delegatos a nobis, fecerimus postmodum inhiberi ne. . . . . . praedictos faceres super his vexari colonos, tu tamen faciens nihilominus in causa procedi, definitivas obtinuisti sententias contra illos, quas quamvis abbas Sanctae Mariae in Regula Imolensis et conjudices [Col. 0254A] ejus, auctoritate nostra, irritas judicaverint et inanes, et tam tibi quam clericis tuis sub poena excommunicationis firmiter inhibuerint, ne praesumeretis aliquo tempore sententiis ipsis uti, tu nihilominus, de quo miramur, colonos praedictos coram saecularibus judicibus super eisdem decimis per syndicum tuum trahens, uteris sententiis memoratis. Ut igitur non solum super hoc conscientiae tuae consulas, verum etiam poenam evites legibus definitam, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus a praedictorum colonorum super his de caetero molestatione desistens, praedictis sententiis non utaris, ne contra te secus procedere compellamur.

Datum Laterani, VIII Kalend. Novemb., pontificatus [Col. 0254B] vero nostri anno octavo decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et conventui Sancti Dionysii Parisiensis dioecesis, salutem et apostolicam benedictionem.

Praesentata nobis vestra petitio continebat ut auctoritate apostolica vobis liceat possessiones, decimas et feoda ad vestrum monasterium spectantia, de manibus detinentium, ne culpa ipsorum vobis [Col. 0254C] depereant, recipere sub nomine pignoris et libere possidere. Nos igitur vestris precibus annuentes, benigne concedimus quod petistis, dummodo interim nullum servitium ratione bonorum illorum recipiatis ab illis qui vobis in aliquo pro rebus eisdem antea obnoxii tenebantur.

Datum Laterani, III Kal. Novembris, pontificatus nostri anno XVIII.

Significavit nobis . . . . . . . prior et conventus de Noviaco, [Col. 0254D] quod cum olim inter ipsos ex parte una, et nobilem virum . . . comitem Regitestensem ex altera, super quibusdam procurationibus et rebus aliis quas ab eis contra justitiam exigebat, quaestio verteretur, tandem amicabilis inter ipsos compositio intervenit, quam iidem apostolico roborari munimine postularunt. Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus compositionem ipsam, prout sine pravitate provide facta est, et ab utraque parte sponte recepta, faciatis per censuram ecclesiasticam, appellatione remota, firmiter observari. [Col. 0255A] Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exsequantur.

Datum Laterani, IV Nonas Novembris, pontificatus nostri anno octavo decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Antissiodorensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Postulante quondam dilecto filio magistro H. procuratore tuo, abbatem et conventum S. Germani [Col. 0255B] Antissiodorensis ab impedimento quod tibi super visitationis et correctionis officio inferebant, apostolicae Sedis auctoritate compesci, procurator partis adversae respondit monasterium illud Cluniacensi esse subjectum, pro quo dilectus filius tuus abbas et in nostra praesentia exhibuit defensorem. Super quibus venerabili fratri nostro Trecensi episcopo et conjudicibus suis sub certa forma causam duximus committendam. Tandem nepote ac dilecto filio Cluniacensi abbate apud sedem apostolicam constitutis, per quoddam scriptum felicis recordationis Eugenii papae coram nobis exhibitum, ad abbatem Cluniacensem in praedicto Antissiodorensi monasterio, receptionem et correctionem canonicam inter alia pertinere . . . . . . . . . . . . . . . [Col. 0255C] Quia vero quid ad correctionem ordinis, et quid canonicam correctionem spectaret, secundum diversos et adversos partium intellectus in dubium ducebatur, nos sic declaravimus verba praedicta ut interruptio silentii retentio propriorum, contemptus obedientiae in . . . . . . . . . . hae quae sunt ordinis se . . . . . . . . . . negligentia in divinis et alia quae considerantur circa observantiam regulae monachalis ad correctionem ordinis; accusatio vero criminalis, seu etiam civilis impetitio, et alia quae ordinariae jurisdictionis existunt, ad correctionem canonicam pertinere dicuntur, et quod uterque visitet et corrigat secundum declarationem praedictam quae fuerunt corrigenda in monasterio memorato.

[Col. 0255D] Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae declarationis infringere, aut ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum apostolorum ejus Petri et Pauli se noverit incursurum.

Datum Laterani, Nonis Januarii, pontificatus nostri anno decimo nono.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, [Col. 0256A] universis crucesignatis per Bremensem provinciam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.

Vos qui elegistis Dominum, imo qui electi estis ab ipso Patre luminum, a quo est omne datum optimum et perfectum, ut populus peculiaris et oves pascuae suae sitis et serviatis ei humero uno et unanimi desiderio ac voluntate concordi, et inchoetis sub Christo principe praelia Domini praeliari, laetamini et gaudete, quia jam appropinquat dies desiderabilis et optatus, tempus, in quo beneplacitum est Deo habitare in vobis, tempus siquidem faciendi vindictam in nationibus et increpationes in populis detinentibus et contaminantibus terram sanctam; qui tanquam insensati pueri verum derident et exprobrant Elisaeum, dicentes: Ascende, calve, ascende, [Col. 0256B] calve (II Reg., II) , fiasque tuis Christianis propitius et defensor. Propter quod exire disposuistis, juxta exhortationem Apostoli, extra castra propriae habitationis, improperium ejus portantes (Hebr. XIII) tam diu, donec sub pedibus vestris Dominus conterat inimicos, dans illis opprobrium sempiternum et vobis victoriam gloriosam. Oportet itaque vos attendere diligenter, quod sine querela, pacifice et laudabiliter conversando gratum impendatis tanto Domino famulatum, qui habet in vestimento et in femore suo scriptum: Rex regum et Dominus dominantium (Apoc. XIX) , qui est etiam Dominus virtutum et Rex gloriae sempiternae, non acceptans coacta servitia, sed spontanea, non tristia, sed jucunda, [Col. 0256C] spernens discordes famulos, superbos etiam et immites, et amplexans pacificos, humiles et benignos. Considerare vos etiam expedit et oportet, quod cum caeteri strenui bellatores usque ad mortem decertent pro corruptibili corona et gloria temporali, seu pro regno aliquo transitorio acquirendo, vos non pro hujusmodi exponere satagitis vosmetipsos, sed pro corona incorruptibili, gloria sempiterna et pro coelesti regno in perpetuum duraturo. Nunc igitur cum omni gaudio et tripudio, cum omni desiderio et affectu, certatim properare debetis ad tantae felicitatis bravium obtinendum, quod vobis exponit et explicat dextera Salvatoris per suae crucis vexillum, non solum suae protectionis auxilium, sed victoriam et gloriam repromittens.

[Col. 0256D] Unde nos, qui vestrae coronae cooperatores existere affectamus, ut ad capiendam optatam hujus triumphi palmam liberius currere valeatis, statuimus inter caetera, quae fuerunt prudenter disposita pro subsidio terrae sanctae in concilio generali, ut saltem per quadriennium in toto orbe Christiano pax generaliter observetur, ita quod per ecclesiarum praelatos discordantes reducantur ad plenam pacem vel firmam treugam inviolabiliter observandam, et qui acquiescere forte contempserint, per excommunicationem in personas et interdictum in terras arctissime compellantur.

Ne vero vestrum sanctum propositum et terrae sanctae subsidium ultra debitum differatur, sed acceleratis gressibus utiliter inchoetur tempore opportuno, [Col. 0257A] de prudentium virorum consilio, qui plene noverunt circumstantias temporum et locorum, praefato approbante concilio, diffinivimus et praesentium auctoritate mandamus, ita ut crucesignati se praeparent, quod in Kalendis Junii sequentis post proximum, omnes qui disposuerunt transire per mare, in regno Siciliae studeant convenire, alii sicut oportuerit et decuerit apud Brundusium et alii apud Messanum et partes utrobique vicinas, ubi et nos personaliter, Domino annuente, disponimus tunc adesse, quatenus nostro consilio et auxilio, exercitus Christianus salubriter ordinetur cum benedictione divina et apostolica profecturus. Ad eumdem quoque terminum se studeant praeparare qui proposuerunt proficisci per terram significaturi hoc interim [Col. 0257B] nobis, ut eis ad consilium et auxilium legatum idoneum de nostro latere concedamus.

Ut autem suave jugum et onus leve Christi libentius et liberius portare possitis, ad vestra onera sublevanda statuimus in concilio praetaxato, ut vos et alii crucesignati collectis et talliis aliisque gravaminibus immunes amodo existatis, vestras et ipsorum personas et bona post crucem assumptam sub beati Petri protectione suscipientes et nostra; necnon etiam decernentes, ut sub defensione archiepiscoporum et episcoporum ac omnium praelatorum Ecclesiae consistatis, ita ut donec de crucesignatorum obitu vel reditu certissime cognoscatur, integra maneant et quieta, et si quisquam contra praesumpserit, censura ecclesiastica compescatur.

[Col. 0257C] Deputavimus autem vobis et aliis crucesignandis vestrae provinciae speciales insuper protectores, videlicet venerabilem fratrem nostrum C., quondam Halberstadensem episcopum, et dilectos filios, magistros Conradum ⁜ (95) de Marpurch et J. scholasticum Xanctensem, quibus ad defensionem vestram auctoritatem praescriptam praesentibus indulgemus; ipsis mandantes, ut studiose proponant Christi fidelibus vestrae provinciae verbum crucis, et ad restitutionem praefata censura compellant eos qui pecuniam retinere praesumpserint pro subsidio terrae sanctae promissam, vel in truncis collectam seu etiam colligendam, quam per eosdem suo tempore utiliter et prudenter expendi volumus et mandamus per crucesignatos [Col. 0257D] strenuos et prudentes de populo illo, ubi fuerit pecunia praefata collecta, quibus ad peragendum votum suum proprie non suppetunt facultates, sicut deliberatione provida videbitur expedire. Interim autem nolumus, ut dicti praedicatores eleemosynam supradictam, adjunctis sibi viris idoneis et discretis illorum locorum, ubi eadem fit collecta, usque ad tempus distributionis fideliter faciant conservari.

Eisdem autem praedicatoribus damus insuper in mandatis, ut diligenter moneant et inducant, obsecrantes per Patrem et Filium et Spiritum sanctum, unum solum verum aeternum Deum, reges, duces [Col. 0258A] et principes, marchiones, comites et barones aliosque magnates, necnon communia civitatum, villarum et oppidorum, ut qui personaliter non accesserunt in subsidium terrae sanctae, competentem conferant numerum bellatorum cum expensis ad triennium necessariis, secundum proprias facultates, in remissionem peccatorum suorum, prout in generalibus litteris est expressum.

Renuentibus autem, si qui forte tam ingrati fuerint Domino Deo nostro, ex parte apostolica firmiter protestentur, ut sciant se super hoc nobis in novissimo districti examinis die, coram tremendo judice responsuros, prius tamen considerantes qua conscientia quave securitate comparere poterunt coram unigenito Dei Filio Jesu Christo, cui omnia [Col. 0258B] dedit Pater in manus, si ei pro peccatoribus crucifixo servire renuerint in hoc negotio quasi proprie sibi proprio, cujus munere vivunt, cujus beneficio sustentantur, quin etiam cujus sanguine sunt redempti.

Sane ut omnibus rite dispositis, et juxta Gedeonis exemplum inutilibus domi relictis, contra Madianitas utiles et necessarios dirigamus; quia crucesignatorum numerosa est per Dei gratiam multitudo, tam clericorum quam laicorum, virorum et mulierum, senum ac juvenum, debilium ac etiam robustorum, per dispensationem providam et discretam vota quorumdam minus utilium volumus commutari, redimi vel differri, sic tamen, ut iidem nihilominus [Col. 0258C] ad tempus illa gaudeant indulgentia illoque privilegio sint muniti, quae conceduntur in terrae sanctae subsidium profecturis. Hanc autem sollicitudinem viris prudentibus et discretis, quos ad hoc credimus idoneos et fideles, per unamquamque dioecesim duximus committendam, dantes eis per alios nostras litteras in mandatis, ut habentes Deum prae oculis et circumstantiis hoc negotium contingentibus diligentius indagatis, sub publico et bonorum virorum testimonio ea prudenter et sagaciter exsequantur, caute providentes, ne propter clericorum crucesignatorum abundantiam Christianorum exercitus praegravetur et Ecclesiae debitis obsequiis defraudentur.

Datum Laterani, VI Idus Januarii, pontificatus [Col. 0258D] nostri anno XVIII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiabus, priorissae ac monialibus monasterii de Osterholte, salutem et apostolicam benedictionem.

Dum a nobis petitur, quod justum est et honestum, tam vigor aequitatis, quam ordo exigit rationis, [Col. 0259A] ut id per sollicitudinem officii nostri ad debitum perducatur effectum. Eapropter, dilectae in Domino filiae, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, personas vestras et locum, in quo divino estis obsequio mancipatae, cum omnibus bonis, quae in praesentiarum rationabiliter possidetis, vel in futurum justis modis, praestante Domino, poteritis adipisci, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus. Specialiter autem curiam Scherembecke, domum in Brema, et mansos, quos habetis prope Hiddingwerde, Sutherbroke, in Pennyngkbutle, in Duringge, cum suis appendiciis, nec non et alia bona ejusdem monasterii, sicut ea juste et pacifice possidetis, vobis et per vos, eidem monasterio auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti [Col. 0259B] patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae protectionis et confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Laterani, VI Idus Februarii, pontificatus nostri anno XVIII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, abbati Sancti Pauli, praeposito de Hilgenrothe, Bremensis dioeceseos, cellerario Sancti Willeadi Bremensis, salutem et apostolicam benedictionem.

Querelam dilectorum filiorum, B. praepositi et canonicorum Bremensium, recepimus, continentem quod cum G. clericus dioeceseos Bremensis, propter suos excessus a bonae memoriae H. Bremensi archiepiscopo, fuerit omnibus ecclesiasticis beneficiis spoliatus, et super illis eidem clerico in nostra praesentia conquerenti, perpetuum silentium duxerimus imponendum, ipse nihilominus, occasione quarumdam [Col. 0259D] litterarum nostrarum, in forma communi super quibusdam injuriis obtentarum, stallum in choro et locum in capitulo restitui sibi petit. Super quo suae provideri ecclesiae, dicti canonici humiliter supplicarunt. Quocirca discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si praemissis veritas suffragatur, dictam ecclesiam ab impetitione hujusmodi absolvatis, contradictores per censuram ecclesiasticam, appellatione postposita, compescentes. Quod si non omnes his exsequendis potueritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exsequantur.

Datum Laterani, Idibus Februarii, pontificatus nostri anno XVIII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis SETPHANO abbati, et conventui Casinensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Officii nostri debitum exigit ut cum ecclesiarum omnium curam et sollicitudinem gerere teneamur, iis quae in earum praejudicium per ministrorum insolentiam perperam attentantur per providam diligentiam obvietur, et earum indemnitatibus aequitatis beneficio succurratur. Cum igitur super his [Col. 0260B] quae in praejudicium monasterii vestri alienata sunt illicite, vel distracta, abbatum alienantium appareant instrumenta duorum, vel trium, aut paucorum monachorum subscriptione signata, et judices ordinarii eis nolint aliquatenus obviare: nos indemnitatibus ipsius monasterii paterna volentes sollicitudine praecavere, insinuatione praesentium declaramus, instrumenta majoris et sanioris partis conventus subscriptione carentia, quae super hujusmodi alienatione sunt confecta, non obtinere in praejudicium monasterii firmitatem. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae declarationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem [Col. 0260C] omnipotentis Dei, et Beatorum Petri et Pauli se noverit incursurum.

Datum Laterani, II Kalendas Martii, pontificatus nostri anno nono decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et conventui Sancti Dionysii Parisiensis, salutem et apostolicam benedictionem.

Vestra nobis devotio supplicavit sibi concedi a laicis redimere decimas et redemptas pacifice possidere. Cum autem in decimis laici jus speciale non [Col. 0260D] habeant, benigne vobis postulata concedimus, de illis duntaxat quae infra vestras parochias sic a laicis detinentur.

Datum Laterani, II Kal. Martii, pontificatus nostri anno XIX.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filii abbati et conventui Sancti Dionysii Parisiensis, salutem et apostolicam benedictionem.

Vestra nobis insinuatio declaravit, quod quidam [Col. 0261A] episcopi et alii ecclesiarum praelati, procurationes indebitas exigunt a vestri Monasterii curtibus in ipsorum episcoporum dioecesibus constitutis, hoc sibi deberi dicentes, eo quod in ipsis dioecesibus quasdam percipitis decimas et de oblationibus parochialium ecclesiarum in quibus praesentandi noscimini jus habere, certam obtinetis in plerisque solemnitatibus portionem. Verum cum ratione visitationis procurationes debeantur, et in praedictis curtibus quaedam privata oratoria sint constructa quae ad dictorum visitationem non pertinent praelatorum, nobis humiliter supplicastis ut super iis indemnitati vestrae providere misericorditer dignaremur. Nos igitur vestris precibus inclinati, auctoritate vobis praesentium indulgemus ne procurationes [Col. 0261B] hujusmodi teneamini praelatis solvere ante dictis, nisi cum curtes ipsas quas ad ipsorum jurisdictionem de jure spectare constiterit, more debito, causa visitationis accesserint opportunae.

Datum Laterani, Kalendas Martii, pontificatus nostri anno XIX.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et conventui S. Dionysii Paririsiensis, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0261C] Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere assensum, et vota quae a rationis tramite non discordant, effectu prosequente complere. Cum igitur quondam Renaldus de Pomponia, miles, procurationem decem militum in festo beati Dionysii, quinque modios annonae cujusdam decimae quae a vestro percipiebat monasterio annuatim, eidem pia liberalitate remiserit: et quondam Ferricus de Ver duas partes decimae vini de Argentolio, minagium, videlicet tres minas de modio, decem sextarios annonae, duas partes decimae ac oblationum cujusdam parochiae vestrae, quae ipse cum uxore ac filiis diu detinuerat injuste, Domino inspirante, praefato monasterio resignarit: nos [Col. 0261D] vestris precibus inclinati, remissionem et resignationem praedictas sicut pie ac provide factae sunt, gratas habentes, ipsas auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Laterani, Nonas Martii, pontificatus nostri anno XIX.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, Frisonibus non crucesignatis, per Bremensem provinciam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.

Justitiae zelus exigit et fraternae charitatis ordo requirit, ut Christi fideles vicissim sua onera supportantes, adimplendo plenius legem Christi, mutua sibi auxilia subministrent tempore opportuno, servitutis excutientes jugum de cervicibus innocentum, injuriam facientibus resistendo et oppressos [Col. 0262B] studiosius liberando de manibus iniquorum, ne si noluerint perturbare perversos qui possunt, fovere ipsos in suae iniquitatis perfidia videantur. Cum igitur Bremensis ecclesia, quae diu per filium perditionis schismasticum, Waldemarum excommunicatum, depositum et degradatum, ac a nobis condemnatum in concilio generali, detenta est et quodammodo ancillata sub jugo exactissimae servitutis, pro sua liberatione ab olim apud nos institerit cum clamore, necdum a sua potuerit angustia respirare, licet multam impenderimus sollicitudinem et laborem, universitatem vestram rogamus attentius et monemus, per apostolica vobis scripta mandantes et in remissionem peccaminum injungentes, quatenus sic procedatis viriliter et potenter ad solvendum [Col. 0262C] jugum captivitatis ecclesiae memoratae, ac dejiciendum de vestris finibus schismaticum antedictum et compescendum fautores ipsius, quod a Deo praemium et a nobis et aliis consequi valeatis laudem et gratiam ampliorem.

Datum Laterani, II Idus Martii, pontificatus nostri anno XIX.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis . . . . . decano Sancti Frambaldi, et Sancti Frambaldi et Sancti Reguli cantoribus, Silvanectensibus, salutem et apostolicam benedictionem.

Dilecti filii, abbas ⁜ (97) , et conventus Sancti Dionysii, nobis humiliter supplicarunt, ut diffinitivant sententiam, quam pro eis venerabilis frater noster . . . Silvanectensis episcopus ⁜ (98) , et ejus conjudices, delegati a nobis, contra N. militem de Flamengeria, Laudunensis dioeceseos, super quibusdam redditibus [Col. 0263A] et rebus aliis, exigente justitia, promulgarunt, apostolico dignaremur munimine roborare. Ideoque, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus sententiam ipsam, sicut est justa, faciatis per censuram ecclesiasticam, appellatione remota, firmiter observari. Et, si non omnes his exsequendis potueritis interesse, duo vestrum ea nihilominus exsequantur.

Datum Viterbii, XIV Kal. Maii, pontificatus nostri anno nono decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiabus abbatissae et monialibus Sanctae Mariae de Acuis, etc.

. . . Sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, specialiter autem ecclesiam Sanctae Mariae de Acuis cum pertinentiis suis, jura quoque quod habetis in castris de Alaucho et Rocovaira, etc. Motta juxta fluvium Velnae ac in hospitali Sancti Spiritus Massiliensis, etc.

Datum Tuderti, tertio Kalend. Maii, pontificatus nostri anno nono decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiabus . . . abbatissae ac monialibus de Riesbyarg, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum a nobis petitur quod justum est et honestum, tam vigor aequitatis quam ordo exigit rationis, ut id per sollicitudinem officii nostri ad debitum perducatur effectum. Eapropter, dilectae in Christo filiae, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, personas vestras et monasterium in quo divino estis obsequio mancipatae, cum omnibus [Col. 0263D] bonis quae impraesentiarum rationabiliter possidet, aut in futurum justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, specialiter autem Fruoswi, Hindawret, Scotist, Borshogen, Akerbui, Chellestat, Sebui, et alias possessiones pia vobis fidelium devotione collatas, sicut eas juste ac pacifice obtinetis, vobis et per vos eidem monasterio auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

[Col. 0264A] Datum apud Urbem Veterem, Nonis Maii, pontificatus nostri anno nono decimo.

. . . Willehadi praepositos et T. de de Walle, canonicum Bremensem, super eodem negotio per falsam suggestionem iterum apostolicas litteras impetravit. Quorum duo, videlicet praepositus Sancti Willehadi et T. canonicus memorati, vinculo excommunicationis [Col. 0264B] astricti pro eo quod favebant et communicabant contumaciter perfido Waldemaro, contradicente dicto majoris ecclesiae praeposito ipsorumque conjudice, licet auctoritate litterarum nostrarum eorum jurisdictio revocata fuisset, ob favorem praefati Uldemari (qui eum habebat exosum pro eo quod contra ipsum mandatum apostolicum fuerat fideliter exsecutus), in eumdem episcopum de facto duntaxat excommunicationis sententiam promulgarunt. Super uno processu ac intrusione fautorum suorum dictus A. ut adderet afflictionem afflicto, tacito, quod judices memorati propter communionem Uldemari praefati fuerant excommunicationis vinculo irretiti et per abbatem de Lubeca et suos conjudices ipsorum jurisdictio [Col. 0264C] revocata, suppresso etiam, quod praeter excommunicationis sententias in eumdem A. exigente justitia promulgatas, quae fuerunt per abbatem de Doberan et conjudices suos auctoritate apostolica confirmato, in eum et suos fautores per abbatem de Rastede ac suos conjudices delegatos a nobis fuerunt depositionis et excommunicationis sententiae promulgatae, ad venerabilem fratrem nostrum, Magdeburgensem archiepiscopum extraprovincialem nostras litteras impetravit. Unde petebat a nobis episcopus memoratus, ut cum saepefatus A. et complices ejus, praedictis depositionis et excommunicationis sententiis vilipensis, divina praesumant officia celebrare, in eos aggravaremus taliter manus nostras, [Col. 0264D] quod eorum exemplo alii discerent a similibus abstinere

Nolentes igitur rebellionem praedictorum et contumaciam relinquere impunitam, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si est ita, revocato in irritum quidquid auctoritate litterarum a praedicto A. excommunicationis vinculo innodato contra nominatum episcopum obtentarum, in ipsius episcopi praejudicium inveneritis attentatum, jam dictas sententias in eumdem A. et suos complices promulgatas, depositionis videlicet sicut est justa, excommunicationis vero sicut rationabiliter est prolata, usque ad satisfactionem condignam faciatis auctoritate nostra, sublato appellationis obstaculo, firmiter observari. Quod si non omnes his [Col. 0265A] exsequendis potueritis interesse, tu frater archiepiscope, cum eorum altero ea nihilominus exsequaris.

Datum Laterani, VII Idus Maii, pontificatus nostri anno XIX.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, abbati et conventui Sancti Thomae de Paracleto, salutem et apostolicam benedictionem.

Sacrosancta Romana Ecclesia devotos et humiles filios [Col. 0265B] ex assuetae pietatis officio propensius diligere consuevit: et ne pravorum hominum molestiis agitentur, eos tanquam pia mater suae protectionis munimine confovere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis precibus inclinati, personas vestras et monasterium, in quo divino estis obsequio mancipati, cum omnibus bonis, quae in praesentiarum rationabiliter possidet, aut in futurum justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus. Specialiter autem libertates et immunitates, decimas quoque, possessiones ac alia bona, eidem monasterio a regibus, episcopis, seu aliis Christi fidelibus, pia et provida deliberatione concessa, sicut ea omnia juste ac pacifice obtinetis, vobis et per vos ipsi monasterio [Col. 0265C] vestro auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae protectionis et confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum Perusii, III Kal. Junii, pontificatus nostri anno nono decimo.

[Col. 0265D] INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis nobilibus viris baronibus, militibus et aliis per Upsallensem dioecesim constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.

Super eo quod debitum nobis censum liberaliter et devote solvistis, sicut venerabili fratri nostro archiepiscopo vestro insinuante didicimus, et ipse rei effectus indicat evidenter, devotionem commendamus in Domino et digna gratiarum prosequimur actione, rogantes attente ac per apostolica vobis scripta mandantes, quatenus in ipso censu debitis temporibus exsolvendo vos exhibere curetis ita paratos et promptos quod apostolica Sedes et nos qui [Col. 0266A] ei licet immeriti praesidemus, vos charitatis brachiis teneamur sicut speciales filios arctius amplexari, et a Deo dignum mereamur praemium obtinere.

Datum Perusii, II Kalend. Junii, pontificatus nostri anno nono decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0266B] filiis, abbati et conventui Sancti Vedasti Atrebatensis, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum a nobis petitur quod justum est et honestum, tam vigor aequitatis quam ordo exigit rationis, ut id per sollicitudinem officii nostri, ad debitum perducatur effectum. Significastis siquidem nobis, quod, cum quidam episcopi, comites, barones, et alii clerici et laici, monasterium vestrum, quod ad Romanam Ecclesiam nullo pertinet mediante, sibi subjicere, ac homines, et jura ipsius etiam subtrahere, contra justitiam moliantur; nobilis vir L. primogenitus charissimi in Christo filii nostri . . . . . regis Francorum illustris, ad cujus dominium et jurisdictionem ex dono regis terra ipsius [Col. 0266C] monasterii dicitur pertinere, hanc vobis contulit libertatem, ut . . . . . monasterii liberi per liberos abbatis homines judicentur, et rustici per scabinos, judicio de omnibus aliis abbati libero remanente; . . . . . . . . . . . . . quoque quas in terra recipiebat, eadem monasterio vestro concessit, sicut in ejusdem L. litteris dicitur plenius contineri. Nos igitur, vestris precibus inclinati, libertatem et concessionem praedictas, sicut eas juste ac pacifice obtinetis, vobis et per vos monasterio vestro auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare [Col. 0266D] praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.

Datum . . . . . . . . . . . . . Kalendas Julii, pontificatus nostri anno nono decimo.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati monasterii S. Tiberii, ejusque [Col. 0267A] fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis, in perpetuum.

Cum omnibus ecclesiis debitores ex injuncto nobis officio existamus, illis tamen propensius nos convenit providere, quae B. Petri juris existunt, et ad defensionem S. Romanae Ecclesiae specialiter pertinere noscuntur; ideoque dilecti in Domino filii, vestris justis petitionibus clementer annuimus, et praedecessorum nostrorum felicis memoriae Sergii, Paschalis, Calixti, Eugenii, et Alexandri vestigiis inhaerentes, praefatum S. Tiberii monasterium sub B. Petri, et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona in praesentiarum juste ac canonice possidet, aut in [Col. 0267B] futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis praestante Domino poterit adipisci, firma vobis, vestrisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec nominatim duximus exprimenda:

Ecclesiam videlicet Sanctae Mariae de Gradu in territorio Agathensi cum pertinentiis suis, ecclesiam S. Sulpitii, et ecclesiam S. Joannis de Castronovo; ecclesiam S. Martini de Granoleriis, ecclesiam S. Andreae de Roviniaco, ecclesias S. Joannis, et Sanctae Susannae de Florentiaco, ecclesiam S. Martini de Fenoleto cum pertinentiis earum; ecclesiam quoque S. Petri de Beciano, quam per concordiam a bonae memoriae Guidone quondam [Col. 0267C] Sanctae Romanae Ecclesiae cancellario, tunc apostolicae sedis legato, inter vos et abbatem ac monachos Casae-Dei factam obtinuistis, cum decimis et aliis ad eam pertinentibus; ecclesiam Sanctae Mariae de Affriano cum pertinentiis suis. In Biterrensi vero episcopatu, ecclesiam Sanctae Mariae de Serignano cum pertinentiis suis. In Tolosano ecclesiam S. Petri et Sanctarum Puellarum cum pertinentiis suis, ecclesiam quoque Sanctae Mariae de Ciderio, ecclesiam S. Petri de Campania, et ecclesiam S. Saturnini de Alamans cum pertinentiis earum. In Gasconia, in Auxiensi episcopatu, ecclesiam S. Juliani de Galano cum ecclesiis, villis, et caeteris omnibus ad eam pertinentibus. In parochia Conveniensi, ecclesiam Sanctae Mariae de Quiriliaco, et ecclesiam S. Petri [Col. 0267D] de Podio. Prohibemus autem ne in praefata villa, in qua idem monasterium situm est, et terminis ejus, ulla unquam ecclesiastica saecularisve persona castrum aliquod vel munitionem facere audeat, neque ab hominibus ejusdem villae praeter abbatem et ministros ejus per exactionem aliquid extorquere, neque vicariae ministerium exercere, neque pro eadem vicaria campum, qui est ultra fluvium Tongam subtus Severiacum, sine abbatis permissione vel personae cujuslibet vindicare. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia vel violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel pars fratrum consilii sanioris [Col. 0268A] secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam providerint eligendum. Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium, seu basilicarum, benedictionem abbatis, ordinationes monachorum vel clericorum, a dioecesano suscipietis episcopo, si quidem catholicus fuerit, et gratiam atque communionem sedis apostolicae habuerit, et ea gratis et absque ulla pravitate voluerit exhibere, alioquin liceat vobis quemcunque malueritis adire antistitem, qui nostra fultus auctoritate quod postulatis indulgeat. Nulli autem episcopo licitum sit obedientiam a vobis exigere, nec vos eam alicui praeter Romanae ecclesiae praesumatis aliquatenus exhibere. Adjicimus quoque, ut nulli praeter Romanum pontificem, et apostolicae sedis legatum, praedictum monasterium, [Col. 0268B] et ei praesidentem abbatem, vel familiam, quae de cellario ejus vivit, interdictionis sententia liceat innodare, sed locus ipse, sicut a praedecessoribus nostris institutum est, semper sub apostolicae sedis jure ac potestate permaneant. Ad indicium autem hujus ab apostolica sede libertatis acceptae, singulis annis unum aureum nobis nostrisque successoribus persolvetis.

Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet molestiis fatigare, sed omnia integre conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus [Col. 0268C] omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et in praedictis ecclesiis dioecesanorum episcoporum canonica justitia. Si quis igitur in futurum hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonitus, si non praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reumque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate agnoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Domini nostri Jesu Christi alienus fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. [Col. 0268D] Amen, amen.

• Ego Innocentius, catholicae Ecclesiae episcopus.
• Ego Nicolaus, Tusculanensis episcopus.
• Ego Pelagius, Albanensis episcopus.
• Ego Gincius, tituli Sancti Laurentii in Lucina presbyter cardinalis.
• Ego Cencius, Sanctorum Joannis et Pauli presbyter cardinalis tituli Pammachii.
• Ego Leo, tituli Sanctae Crucis in Jerusalem presbyter cardinalis.
• Ego Robertus, tituli S. Stephani in Coeliomonte presbyter cardin.
• Ego Stephanus, basilicae Duodecim Apostolorum presbyter cardinalis.
• [Col. 0269A] Ego Petrus, S. Laurentii in Damaso presbyter cardinalis.
• Ego Othonianus, SS. Sergii et Bacchi diaconus cardinalis.
• Ego Gregorius, S. Theodori presbyter cardinalis.
• Ego Reynerius, Sanctae Mariae in Cosmedin diaconus [Col. 0270A] cardinalis.
• Ego Romanus, S. Angeli diaconus card.
• Ego Stephanus, S. Adriani diaconus cardin.

Datum apud Urbem veterem, per manum Thomae Sanctae Sabinae presbyteri cardinalis, pontificatus D. Innocentii papae III anno XIX.

Ad liberandam Terram Sanctam de manibus impiorum, ardenti desiderio aspirantes, de prudentum virorum consilio, qui plene noverant circumstantias temporum et locorum, sacro approbante concilio diffinimus, ut ita crucesignati se, praeparent, quod in Kalendas Junii sequentis post proximum, omnes qui disposuerunt transire per mare, conveniant in regnum Siciliae; alii, sicut oportuerit, et decuerit, apud Brundusium, et alii apud Messanam, et partes utrobique vicinas, ubi et nos personaliter, Domino annuente, disposuimus tunc adesse, quatenus nostro [Col. 0269C] consilio et auxilio exercitus Christianus salubriter ordinetur, cum benedictione divina et apostolica profecturus. Ad eumdem quoque terminum se studeant praeparare, qui proposuerunt per terram proficisci. Significaturi hoc interim nobis, ut eis ad concilium et auxilium, legatum idoneum de nostro latere concedamus.

Sacerdotes autem, et alii clerici, qui fuerint in exercitu Christiano, tam subditi quam praelati, orationi et exhortationi diligenter insistant, docentes eos verbo pariter et exemplo, ut timorem et amorem semper habeant divinum ante oculos, ne dicant aut faciant, quod divinam majestatem offendat. Et si aliquando lapsi fuerint in peccatum, per veram poenitentiam mox resurgant gerentes humilitatem [Col. 0269D] cordis et corporis, et tam in victu quam in vestitu mediocritatem servantes, dissensiones et aemulationes omnino vitando, rancore ac livore a se penitus relegatis, ut sic spiritualibus et materialibus armis muniti adversus hostes fidei securius praelientur, non de sua praesumentes potentia, sed de divina virtute sperantes. Ipsis autem clericis indulgemus ut beneficia sua integra percipiant per triennium, ac si essent in ecclesiis residentes, et si necesse fuerit ea per idem tempus pignori valeant obligare.

De igitur hoc sanctum propositum impediri, vel retardari contingat, universis Ecclesiarum praelatis districte praecipimus, ut singuli per loca sua illos, qui signum crucis disposuerunt resumere, ac tam ipsos quam alios crucesignatos, et quos adhuc signari contigerit, ad reddendum vota sua Domino [Col. 0270B] diligenter moneant et inducant, et si necesse fuerit per excommunicationis in personas, et interdicti sententias in terras eorum, omni tergiversatione cessante, compellant, illis duntaxat exceptis, quibus tale impedimentum occurrerit, propter quod secundum Sedis apostolicae providentiam, votum eorum commutari debeat merito vel differri.

Ad haec ne quid in negotio Jesu Christi de contingentibus omittatur, volumus et mandamus, ut patriarchae, archiepiscopi, episcopi, abbates et alii, qui curam obtinent animarum, studiose proponant sibi commissis, verbum crucis, obsecrantes per Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, unum solum verum aeternum Deum, reges, duces, principes, marchiones, comites et barones, aliosque magnates, [Col. 0270C] necnon communiones civitatum, villarum, oppidorum, ut qui personaliter non accesserint in subsidium Terrae Sanctae, competentem conferant numerum bellatorum cum expensis ad triennium necessariis, secundum proprias facultates, in remissionem peccatorum suorum, prout in generalibus litteris est expressum, et ad majorem cautelam etiam inferius exprimemus.

Hujus remissionis volumus esse participes, non solum eos, qui naves proprias exhibent, sed etiam illos, qui propter hoc opus naves studuerint fabricare. Renuentibus autem, si qui forte tam ingrati fuerint Domino Deo nostro, ex parte apostolica firmiter protestentur, ut se sciant super hoc nobis in novissimo districti examinis die coram tremendo [Col. 0270D] judicio responsuros; prius tamen considerantes qua conscientia, quave securitate confiteri poterunt coram unigenito Dei Filio Jesu Christo, cui omnia pariter dedit in manus, si ei pro peccatoribus crucifixo, servire renuerint in hoc negotio, quasi proprie sibi proprio, cujus munere vivunt, cujus beneficio sustentantur, quin etiam ejus sanguine sunt redempti.

Ne vero in humeros hominum onera gravia et importabilia imponere videamur, quae digito nostro movere nolimus, similes illis qui dicunt utique sed non faciunt, ecce nos de his ultra necessarias et moderatas expensas potuimus reservare, triginta millia librarum in hoc opus concedimus et donamus, praeter navigium quod crucesignatis de Urbe atque vicinis partibus conferimus, assignaturi nihilominus ad hoc ipsum tria millia marcharum argenti, [Col. 0271A] quae apud nos de quorumdam fidelium eleemosynis remanserunt, aliis in necessitates et utilitates praedictae terrae, per manus felicis memoriae abbatis Hierosolymitani patriarchae, ac magistrorum Templi et Hospitalis fideliter distributis.

Cupientes autem alios ecclesiarum praelatos, necnon clericos universos, et in merito et in praemio habere participes et consortes, ex communi concilii approbatione statuimus, ut omnes omnino clerici tam subditi quam praelati, vicesimam partem ecclesiasticorum proventuum usque ad triennium, conferant ad subsidium Terrae Sanctae per manus eorum, qui ad hoc apostolica fuerint providentia ordinati; quibusdam duntaxat religiosis exceptis, ab hac praetaxatione merito eximendis, illis similiter, [Col. 0271B] qui assumpto, vel assumendo crucis signaculo, sunt personaliter profecturi.

Nos autem et fratres nostri sanctae Ecclesiae Romanae cardinales, plenarie decimam persolvemus, sciantque se omnes ad hoc fideliter observandum, per excommunicationis sententiam obligatos, ita quod illi qui super hoc fraudem scienter commiserint, sententiam excommunicationis incurrant.

Sane quia justo judicio coelestis imperatoris obsequiis inhaerentes, speciali decet praerogativa gaudere, cum tempus proficiscendi annum excedat in modico, crucesignati, vel a collectis, vel talliis aliisque gravaminibus sint immunes, quarum personas et bona post crucem assumptam sub beati Petri et nostra protectione suscepimus, et sub archiepiscoporum, [Col. 0271C] episcoporum, ac omnium praelatorum Ecclesiae defensione consistant, propriis nihilominus protectoribus ad hoc specialiter deputandis, ita ut donec de ipsorum obitu vel reditu certissime cognoscatur, integra maneant et quieta, et si quisquam contra praesumpserit, per censuram ecclesiasticam compescatur.

Si qui vero proficiscentium illuc, ad praestandas usuras juramento tenentur astricti, creditores eorum, ut remittant eis praestitum juramentum, et ab usurarum exactione desistant, eadem praecipimus districtione compelli. Quod si quisquam creditorum eos ad solutionem coegerit usurarum, eum ad restitutionem earum simili cogi animadversione mandamus.

[Col. 0271D] Judaeos vero ad remittendas usuras per saecularem compelli praecipimus potestatem, et donec illas remiserint, ab universis Christi fidelibus, per excommunicationis sententiam eis omnino communio denegetur. His autem qui Judaeis debita solvere nequeunt in praesenti, sic principes singulares utili dilatione provideant, quod post iter arreptum, usquequo de ipsorum obitu, vel reditu certissime cognoscatur, usurarum incommoda non incurrant; compulsis Judaeis proventus pignorum, quos interim ipsi perceperint, in sortem expensis deductis necessariis computare, cum hujusmodi beneficium non multum videatur habere dispendii, quod solutionem sic prorogat, quod debitum non absorbet. [Col. 0272A] Porro ecclesiarum praelati qui in exhibenda justitia crucesignatis, et eorum familiis negligentes exstiterint, sciant se graviter puniendos. Caeterum quia cursarii et piratae nimium impediunt subsidium Terrae Sanctae, capiendo et exspoliando transeuntes ad illam, et redeuntes ab ipsa, nos speciales adjutores et fautores eorum excommunicationis vinculo innodamus, sub interminatione anathematis inhibentes, ne quis cum eis scienter communicet aliquo venditionis vel emptionis contractu, et injungentes rectoribus civitatum et locorum suorum, ut eos ab hac iniquitate revocent et compescant, alioquin quia nolle perturbare perversos nihil aliud est quam fovere, nec caret scrupulo societatis occultae qui manifesto facinori desinit obviare, in personas et [Col. 0272B] terras eorum per Ecclesiarum praelatos, severitatem ecclesiasticam volumus et praecipimus exerceri.

Excommunicamus praeterea et anathematizamus illos falsos et impios Christianos, qui contra ipsum Christum et populum Christianum, Saracenis, arma, ferrum et ligamina deferunt galearum; eos etiam qui galeas eis vendunt, vel naves, quique in piraticis Saracenorum navibus curam gubernationis exercent, vel in machinis, aut quibuslibet aliis aliquod eis impendunt consilium, vel auxilium in dispendium Terrae Sanctae, ipsarum rerum suarum privatione mulctari, et capientium servos fore censemus. Praecipientes, ut per omnes urbes maritimas, diebus Dominicis et festivis hujusmodi sententia innovetur, et talibus gremium non aperiatur [Col. 0272C] Ecclesiae, nisi totum quod ex substantia tam damnata perceperint et tantumdem de sua in subsidium praedictae terrae transmiserint, ut aequo judicio in quo deliquerint, puniantur. Quod si forte solvendo non fuerint, alias sic reatus talium castigetur, quod in poena ipsorum aliis interdicatur audacia similia praesumendi.

Prohibemus insuper omnibus Christianis, et sub anathemate interdicimus, ne in terras Saracenorum, qui partes Orientales inhabitant, usque ad quadriennium transmittant, aut transeant naves suas, ut per hoc volentibus transfretare in subsidium Terrae Sanctae major navigii copia praeparetur, et Saracenis praedictis subtrahatur auxilium, quod [Col. 0272D] eis consuevit ex hoc non modicum provenire.

Licet autem torneamenta sint in diversis conciliis sub certa poena generaliter interdicta, quia tamen hoc tempore crucis negotium per ea plurimum impeditur, nos illa sub poena excommunicationis firmiter prohibemus usque ad triennium exerceri.

Quia vero ad hoc negotium exsequendum est permaxime necessarium ut principes et populi Christiani ad invicem pacem observent, sancta universali synodo suadente statuimus, ut saltem per quadriennium in toto orbe Christiano servetur pax generaliter, ita quod per Ecclesiarum praelatos discordantes reducantur ad plenam pacem, aut firmam treugam inviolabiliter observandam, et qui acquiescere forte contempserint, per excommunicationem [Col. 0273A] in personas, et interdictum in terras arctissime compellantur, nisi tanta fuerit injuriarum malitia, quod ipsi tali non debeant pace gaudere. Quod si forte censuram ecclesiasticam vilipenderint, poterunt non immerito formidare, ne per auctoritatem Ecclesiae, circa eos tanquam perturbatores negotii Crucifixi, saecularis potentia inducatur.

Nos igitur Omnipotentis Dei misericordia, et beatorum apostolorum Petri et Pauli auctoritate confisi, ex illa quam nobis (licet indigne) Deus ligandi atque solvendi contulit potestatem, omnibus qui laborem propriis personis subierint et expensis, plenam suorum peccaminum, de quibus liberaliter fuerint corde contriti et confessi, veniam indulgemus, et in retributione justorum, salutis aeternae [Col. 0273B] pollicemur augmentum; eis autem qui non in propriis personis illuc accesserint, sed in suis duntaxat expensis, juxta facultatem et qualitatem suam viros idoneos destinarint, et illis similiter, qui licet in alienis expensis, in propriis tamen personis accesserint, plenam suorum concedimus veniam peccatorum. Hujus quoque remissionis volumus et concedimus esse participes, juxta qualitatem subsidii et devotionis affectum, omnes qui ad subventionem ipsius terrae de bonis suis congrue ministrabunt, aut auxilium et consilium impenderint opportunum, omnibus etiam pie proficiscentibus in hoc opere, in communi universalis synodus omnium beneficiorum suorum suffragium impartitur, ut eis digne proficiat ad salutem. Amen.

Universis archiepiscopis, episcopis, et aliis ecclesiarum praelatis et clericis, necnon et universis Christi fidelibus praesentes litteras inspecturis.

Pridem eo bullae nostrae confracto typario, quo apostolorum Petri et Pauli capita signabantur, aliud utcunque consimile fecimus continuo subrogari, ne ob bullae defectum personis et negotiis ex vacatione dispendium immineret. Porro quia subrogatum [Col. 0273D] hujusmodi corpulentiores solito eorumdem capitum effigies exprimebat; dum per hoc discrepabat notabiliter a priori, aliud postmodum, cujus impressione praesentes litterae muniuntur, aptius in opus bullandi perpetuum fecimus, reposito in otuu ( sic ) altero, alterius opificis ministerio fabricari, donec corruptione seu vetustate defecerit, non mutandum. Verum (quia) falsariorum perniciosa subtilitas, si parum vigilet cauta prudentia ex adverso, ex mutatione praedicta praesumeret fortasse malignandi materiam, et moliendi sibi nova nequitiae instrumenta, perspicaciori est considerationis oculo providendum, ut si lethalis sibi ipsi et toti corpori suo manus falsis incudibus simile quidquam effigiare tentaverit, intra pestilentes proprii latibuli [Col. 0274A] officinas, id est per transsumptam de veris exemplaribus speciem, fallere nequeat oculos inspectoris arguti, vel evadere ad communis utilitatis incommodum severi judicis ultionem. Quocirca mandamus, quatenus contra litterarum nostrarum falsarios, manus sollicitae indaginis porrigentes, iniquitates ipsorum satagatis ad perfectum odium invenire; ita quod haec radix, quae per suffragia maligni temporis pullulavit, disciplinalis falcis acumine succidatur. Cum aliquibus vestrum apostolicas litteras contigerit praesentari, circa praesentantis personam, maxime si privilegium vel litteras super concessionibus vel indulgentiis, quae a nobis nonnisi de certa scientia conceduntur vel committuntur, obtulerit, diligens consideratio habeatur, utrum ex [Col. 0274B] illius opinione vel meritis aliquis in ejus actionibus sinistrae suspensionis suspicionis scrupulus oriatur. Deinde qui litteras hujusmodi receperit, eas in bulla, filo, charta, stylo dictaminis, scriptura, forma, et aliis in quibus notari vel deprehendi falsitas potest, circumspiciat diligenter: et si certum in illis falsitatis apparuerit argumentum, reprobentur protinus tanquam falsae, et contra impetratores earum vel scienter utentes eisdem ad incarcerationem et alias poenas juxta rigorem canonum procedat exacta diligentia praelatorum, contradictores, etc., si et ipsi noluerint canonicam effugere disciplinam; proviso ut litteris ea bulla quam subrogabimus, priori confractae signatis nullatenus derogetur. Ita tamen quod si super earumdem litterarum aliquibus [Col. 0274C] de veritate bullae contigerit rationabiliter dubitari, per subtilem collationem aliarum similium, de quibus non dubitatur, ad illam hujusmodi haesitatio sine difficultate qualibet dirimatur. Ut autem aliquibus super hoc de culpa vel negligentia impetrantis nullum frivolum defensionis vel excusationis pallium relinquatur, volumus et districte praecipimus, ut singuli praelatorum subditis suis [subditos suos], proposito eis publicae commonitionis edicto, praemuniant et informent per litteras apostolicas quibus uti disponunt, et quas de aliorum quam vestris [nostris] vel illorum qui ad illud deputati noscuntur officium manibus receperunt, apud se ipsos, exhibito [adhibito], si opus fuerit peritorum consilio, discutiant diligenter, et eas [Col. 0274D] tunc in publicum proferant cum districto fuerint judicio approbatae. Si vero eas intellexerint reprobas, casstatim destruant vel resignent. Quod si postquam eis publice uti coeperint, ipsas contigerit argui falsitatis, sciant sibi seram ignorantiam, si tunc eam praetenderint, quominus canonicae poenae subjaceant nullatenus profuturam. Caveant autem singuli, ne quod ad medelam cogitavimus in hac parte, per abusum tendat ad noxam; quia si nobis obviantibus sceleri falsitatis, aliqui ex hoc materiam sumpserint in personas vel negotia malignandi, hanc gravem malitiae culpam, quae facile poterit deprehendi, non dimittet apostolicae disciplinae severitas impunitam.

Tam suppliciter quam humiliter petisti nuper a nobis, ut cum per otiosas inquisitiones et crebras spiritualiter et temporaliter ecclesias deperire contingat, indemnitati monasterii tui paterna sollicitudine praecaventes, dignaremur, ne loci dioecesanus ad inquisitionem procedat contra monasterii praedicti personas, cum id aliqua causa non exigat, providere. Ne autem per leve compendium ad grave dispendium veniatur, cum malignae criminationis janua, ne quis criminetur injuste, sit penitus praecludenda: [Col. 0275B] nos tuis justis postulationibus inclinati, auctoritate praesentium inhibemus, ne dioecesanus loci ejusdem ad inquisitionem contra personas ipsius monasterii propria auctoritate procedat, nisi quis super excessibus suis non a malevolis, sed a providis et honestis fuerit graviter infamatus.

INNOCENTIUS, etc.

Ex parte vestra nobis fuit humiliter supplicatum, ut cum quasdam cellulas habeatis, in quibus duo vel tres monachi commorantes non sic omnino vivunt, [Col. 0275C] sicut ordinis congrueret honestati, revocandi monachos ipsos cum possessionibus quas obtinent, ad conventum, vel ex eis unum vel plures conventus noviter ordinandi licentiam concedere dignaremur. Quia igitur bonum est et jucundum habitare fratres in unum, faciendi praedictorum alterum absque praejudicio alieno, quod magis videritis expedire, liberam vobis tribuimus facultatem. Tu denique, fili abbas, super te ipso et credito tibi grege taliter vigilare procures, etc.

Datum, etc.

[Col. 0275D] Ex tua insinuatione didicimus, quod nonnulli monasterii tui monachi quorum quidam per violentam manuum injectionem inciderunt in canonem sententiae promulgatae: alii vero Simoniacum ibi habuerunt ingressum, absolutionis beneficio seu dispensationis gratia non obtentis, sacros susceperunt ordines, et in eis non sunt veriti postmodum ministrare, de quorum salute sollicitus postulasti, ut cum eos venire ad Sedem apostolicam oporteret, et verendum asseras ne ad nostram veniendo praesentiam vagarentur, et salutis cujus causa venirent incurrerent detrimentum, misericorditer super hoc agere dignaremur. Nos autem plenam de discretione tua fiduciam obtinentes, considerantes quoque quod religionis favore multa in regularibus, quae [Col. 0276A] non pateremur in aliis, sustinemus: per apostolica scripta mandamus, quatenus hujusmodi manuum injectoribus juxta formam ecclesiae consuetam in talibus absolutis, nisi eorum difficilis fuerit vel enormis excessus, propter quem merito ad Sedem apostolicam sint mittendi; servata generali constitutione concilii circa eos qui noscuntur ingressum Simoniacum habuisse, super eo quod taliter receperint ordines, et in eis postmodum ministraverint, auctoritate nostra facias cum eisdem prout animarum suarum saluti videris expedire.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0276B] filiis abbati et conventui monasterii de Loco-Dei, Cisterciensis ordinis, Ripensis dioecesis, salutem et apostolicam benedictionem.

Devotionis vestrae supplicationis inclinati auctoritate praesentium vobis indulgemus, ut possessiones et alia bona mobilia vel immobilia, exceptis feudalibus, quae personas liberas fratrum ad monasterium vestrum a saeculo fugientium et professionem facientium in eodem, si remansissent in saeculo ratione successionis, vel quocunque alio justo titulo, contigissent, petere, percipere, ac retinere libere valeatis. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae concessionis infringere, etc. Ut supra.

Cum asperitate merito te possemus increpare pro eo quod nobis tuis litteris intimasti, plures jurisperitos valde mirari super continentia litterarum quas dilecto filio archidiacono, cantori et magistro A. de Beaford canonico Ebroicensi destinavimus ad petitionem R. de Berlaico ad ecclesiam de Malevilla electi, quod in eis contra jus commune, ac totius provinciae consuetudinem contineatur mandatum: cum hoc sit a veritate penitus alienum. Causam enim admirationis exponens, quaesisti quomodo [Col. 0276D] presbyter ille plura beneficia potuit objicere alteri clerico, cui tu praefatam ecclesiam concessisti, cum ipse plura beneficia obtineat; et quomodo intra annum debuit ordinari cum scholaris existat, et magna de ipso sit spes, quod ad fructum pertingere debeat ampliorem, nec alia ecclesiastica obtineat beneficia, unde valeat sustentari. Sane si litterarum illarum tenorem diligentius attendisses, et exposuisses fideliter jurisprudentibus in jure peritis, advertisses pro certo quod nihil in illis exprimitur, per quod nos intelligere debuerimus quod presbyter ille aliam ecclesiam obtineret, neque quod clericus alter existeret scholaris, de quo spes esset quod ad fructum pertingere debeat ampliorem, quamvis si utrumque fuisset expressum, neutrum eorum illius [Col. 0277A] forma mandati potuisset de jure vel consuetudine impedire, cum is qui habet unam ecclesiam, ad aliam canonice possit assumi, si videlicet illam dimittat, et scholaris de quo spes bona concipitur ad parochialem ecclesiam assumi non debeat, si forsitan intra annum nolit, aut nequeat ordinari. Quocirca fraternitatem tuam volentes esse de caetero super intelligentia litterarum nostrarum amplius circumspectam, per apostolica scripta mandamus quatenus non impedias quominus secundum formam litterarum illarum, in praelibato negotio procedant, maxime cum in illis tuo diligentissime curavimus non solum juri, sed honori deferre.

INNOCENTIUS papa III, abbati et conventui S. Michaelis de Terrascha.

Accedens ad Sedem apostolicam dilectus filius R. clericus sua nobis insinuatione monstravit cum quod promiseritis vos provisuros in ecclesiastico eidem beneficio conferendo, cum possetis, sicut per litteras decani Suessionensis et suorum conjudicum super hoc a Sede apostolica delegatorum, quibus tenor litterarum vestrae promissionis erat insertus, liquido edocebat, vos id hactenus efficere non curastis, allegantes coram judicibus memoratis [Col. 0277C] quod talis promissio vos nullatenus obligavit, cum videretur esse facta contra statuta Lateranensis concilii, quod promissionem inhibet beneficii non vacantis. Nos autem, considerantes quod aliud est praelatum promittere beneficii collationem, cum poterit, [Col. 0278A] aliud, cum vacabit: cum in multis casibus se facultas possit offerre quibus non esset collatio in exspectatione vacaturi beneficii differenda, per apostolica nostra scripta mandamus quatenus memorato R. competens ecclesiasticum beneficium assignetis; alioquin abbati S. Joannis et decano Suessionensi dedimus nostris litteris in mandatis ut vos ad id per censuram ecclesiasticam, appellatione remota, compellant.

[Col. 0278B] INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri A. Turritanensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Perlatus est clamor ad aures nostras, quod frater noster P. Ampuriensis episcopus ecclesiam S. Petri de Nugulbi, et Sancti Heliae de Sitim, a praedecessore suo per violentiam occupatas, injuste detineat. Quia vero eaedem ecclesiae Beati Petri juris existunt, et a praedecessore nostro bonae memoriae PP. Calixto Casinensi monasterio sub annuo censu concessae sunt, et suo privilegio confirmatae, per praesentia tibi scripta mandamus atque praecipimus, quatenus easdem ecclesias cum omnibus suis pertinentiis eidem monasterio restitui facias, et in [Col. 0278C] pace dimitti. Postmodum vero si praefatus episcopus aliquam in eis se confidit habere justitiam, congruo loco et tempore in nostra praesentia poterit obtinere.

Datum Laterani, Idibus Novembris.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectio filio GULIELMO abbati Glannafoliensis monasterii, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Quoties illud a nobis petitur, quod rationi, et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilecte in Domino filii, tuis justis postulationibus clementer annuimus, et praedecessorum nostrorum felicis memoriae PP. Urbani et Anastasii vestigiis inhaerentes, praefatum monasterium, cui Deo auctore praeesse dignosceris, sub beati Petri, et nostra protectione suscipimus, [Col. 0278C] et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes, ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis Deo propitio poterit [Col. 0278D] adipisci, firma tibi tuisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:

Ecclesiam videlicet Sancti Martini de Sancto Mauro; ecclesiam Sancti Gervasii et Protasii in Batheaco cum pertinentiis suis; ecclesiam S. Mariae de Molo cum pertinentiis suis; insulam Sancti Mauri cum pertinentiis suis; ecclesiam Sanctae Mariae in Dane, ecclesiam Sancti Simplicii super Ligerim, ecclesias Sancti Petri in Vodda, Sancti Petri cum villa Fabren, Sancti Lamberti de Curallo, Sancti Ylarii de Coneorzo cum pertinentiis suis, et Sancti Martini de Sorech, terram Americi de Averoim, ecclesias Sanctae Justae de Vere cum pertinentiis [Col. 0279A] suis, et Sanctae Mariae de Doado; villam de Solonge cum pertinentiis suis, villam quae vocatur Cru cum pertinentiis suis; ecclesiam Sancti Veterini de Gena cum Molendino, et aliis pertinentiis suis, ecclesiam Sancti Cyriaci in Salmosa cum decimis suis; ecclesiam Sancti Mauri in Lauduna, et ecclesiam Sanctae Magdalenae de Vareno, villam Syndremont cum pertinentiis suis, et villam Lambri cum pertinentiis suis; insulam Blason; in Normannia ecclesiam Sanctae Mariae de Cingal, ecclesiam Sancti Mauri sitam in Castro Laudun, ecclesiam Sancti Aniani, et villam Sindremont, ecclesiam Sancti Petri in culturis. Sepulturam quoque ejusdem loci liberam esse sancimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint nullus [Col. 0279B] obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia, vel violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars major consilii sanioris secundum Dei timorem, et Beati Benedicti Regulam providerint eligendum; electus autem Casinensi abbati repraesentetur confirmandus, et munus benedictionis suscipiat ab episcopo catholico, quem ipse per suas duxerit litteras exorandum, qui nimirum, et ejus successores obedientiam abbati Casinensi promittent, et singulis quinquenniis ipsum Casinense monasterium tanquam suum caput [Col. 0279C] humilitate debita visitabunt. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione, ac sustentatione concessa sunt usibus omnino profutura; salva in omnibus apostolicae sedis auctoritate et dioecesanorum episcoporum canonica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica, saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio [Col. 0279D] existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei, et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae subjaceat ultioni. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi; quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

• Ego Octavianus, Ostiensis et Velletrensis episcopus SS.
• Ego Petrus, Portuensis et Sancti Ruffini episcopus subscripsi.
• Ego Joannes Albanensis episcopus subscripsi.
• [Col. 0280A] Ego Petrus titulo Sanctae Ceciliae presbyter cardinalis SS.
• Ego Jordanus, Sanctae Pudentianae tt. pastoris presbyter cardinalis subscripsi.
• Ego Guido, Sanctae Mariae trans Tiberim tt. Calixti presbyter cardinalis subscripsi.
• Ego Hugo, presbyter cardinalis Sancti Martini tt. Equitii subscripsi.
• Ego Centhius, titulo Sancti Laurentii in Lucina presbyter cardinalis subscripsi.
• Ego Bernardus, Sancti Petri ad Vincula presbyter cardinalis tt. Eudoxiae subscripsi.
• Ego Joannes, titulo Sanctae Priscae presbyter cardinalis subscripsi.
• Ego Cencius, presbyter cardinalis SS. Joannis et [Col. 0280B] Pauli, tt. Pamachii subscripsi.
• Ego Gregorius, titulo Sancti Vitalis presbyter cardinalis subscripsi.
• Ego Benedictus tt. Sanctae Susannae presbyter cardinalis subscripsi.
• Ego Leo, titulo Sanctae Crucis in Jerusalem presbyter cardinalis subscripsi.
• Ego Gratianus, Sanctorum Cosmae et Damiani cardinalis subscripsi.
• Ego Gregorius Sancti Georgii ad Velum aureum diaconus cardinalis subscripsi.
• Ego Hugo S. Eustachii diac. card. subscripsi.
• Ego Matthaeus Sancti Theodori diaconus cardinalis subscripsi.
• [Col. 0280C] Ego Joannes Sanctae Mariae in Cosmedin diaconus cardinalis subscripsi.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, X Kalendas Aprilis, indictione VI, Incarnationis Dominicae anno 1202, pontificatus vero domini Innocentii papae III anno sexto.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, abbatibus, prioribus, praepositis, decanis, archidiaconis, et aliis ecclesiarum praelatis per Bremensem provinciam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum perditionis filius Waldemarus, tanquam haereticus et schismaticus censuram canonicam vilipen dat, et Ecclesiae claves nullas reputans, excommunicatus et depositus praesumat episcopalia officia exercere, discretioni vestrae per apostolica scripta districte praecipiendo mandamus, quatenus praefatum Waldemarum degradatum et tam ipsum quam fautores suos excommunicatos per ecclesias vestras [Col. 0281A] publice nuntietis. Vos denique, filii abbates, super vobis ipsis et credito vobis grege taliter vigilare curetis, exstirpando vitia et plantando virtutes, ut in novissimo districti examinis die coram tremendo judice, qui reddet unicuique secundum opera sua, dignam possitis reddere rationem.

Datum Romae apud Sanctum Petrum, III Kalendas Maii, pontificatus nostri anno XVII.

INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GARINO abbati ecclesiae B. Joannis Valeiacensis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, canonicam vitam professis in perpetuum.

Quoties istud, etc. Eapropter, dilecti in Domino filii, etc. praefatam ecclesiam sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona, etc. firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.

In ecclesia Beatae Mariae Carnotensis, totos reditus [Col. 0281C] per integrum annum praebendae uniuscujusque fratris ex congregatione canonicorum ipsius ecclesiae, cum eam quacunque occasione dimiserit, ut quoquo modo persona mutetur, in usus vestrae ecclesiae beneficium praebendale cum omni integritate deveniat. Integram praebendam quam ecclesia vestra in ecclesia beatae Mariae perpetualiter habet, quam habebat bonae memoriae abbas Albertus cum canonicam susciperet normam; ecclesiam Sancti Stephani cum pertinentiis, scilicet altare de Morenciaco cum parte synodi ad altare pertinentis, ecclesiam de Mondonisvilla cum pertinentiis liberam ab omni exactione, synodo, circada; ecclesiam Sanctae Fidis cum parochiali jure de novo burgo, qui [Col. 0281D] vocatur Castelleth; ecclesiam de Luciaco, et campi partem de illa terra, quam ante possederat bonae memoriae Ivo Carnotensis episcopus; terram de Osanivilla, tam episcopalem quam canonicalem, cum oblatis; terram de Ancherisvilla, in villa de Pontegodani; prioratum ecclesiae ipsius villae cum omnibus domibus episcopalibus; totam avenae farraginem totam terram episcopi quam [Col. 0282A] habetis ultra aquam Auduram; plateam quam dedit vobis venerabilis frater noster Goslenus Carnotensis episcopus, donum altaris ecclesiae de Serneio a Gosleno canonico et praeposito ecclesiae Sanctae Mariae, ecclesiae vestrae factum, donum vigeriae de Valeia, et totius terrae de Moncellis cum omnibus consuetudinibus factum vobis ab Hugone vicedomino Carnotensi; totam terram de Eddevilla cum consuetudinibus et feodis, ecclesiam Ardelecht cum omnibus hospitibus et terra ad duas carrucas; ecclesiam S. Nicolai de Curvavilla, cum ecclesia Sancti Petri ejusdem villae, ecclesiam S. Dionysii de Puteis, S. Mariae de Gohosvilla cum pertinentiis; ecclesiam de Trembleio cum decimis, ecclesiam Beatae Mariae de Teliu cum decimis; ecclesiam [Col. 0282B] de Braioso cum pertinentiis, ecclesiam Sancti Saturnini de Camburciaco cum pertinentiis, ecclesiam Sancti Martini de Loiniaco, cum pasnagio porcorum vestrorum; villam Armentarvillam cum decima, quam ab ecclesia Sancti Benedicti admodiationem accepistis pro III frumenti modiis et IV avenae ipsi annis singulis persolvendis, villam Albereth, et villam Nerlu, terram de Curvaulmo, et omnes alias terras quas apud Carnotum habetis; ecclesiam de Garneio cum terra ad unam carrucam, quam pro animae suae redemptione Nivardus de Nonancurte ecclesiae vestrae concessit, ecclesiam de Orrevilla cum decima quam dedit vobis Hugo filius Guinemari per manum praescripti Ivonis Carnotensis episcopi, in loco qui dicitur Guoriart; dimidium [Col. 0282C] cum pratis secus Auduram fluvium, apud Sanctum Priscum molendinum, prata quae de beneficio beatae Mariae apud Ataias habetis, terram quam jure proprietatis tenetis apud villam Soors. Praeterea census domorum, terrarum, vinearum, et decimas segetum et vinearum, quae tam in Carnotensi civitate quam suburbio vestri juris existunt. Obeunte vero te, dilecte fili Garine abbas, nullus ibi qualibet surreptione, astutia, vel violentia praeponatur, nisi quem fratres secundum Dei timorem et B. Augustini Regulam providerint eligendum. Electus autem communi capitulo Beatae Mariae repraesentetur, ab episcopo Carnotensi abbatiam et benedictionis gratiam suscepturus; qui nimirum [Col. 0282D] in ecclesia Beatae Mariae sicut et alii canonici suam faciet septimanam.

Decernimus ergo, etc. amen, amen, amen.

Datum Laterani, per manum Thomae, Sanctae Romanae ecclesiae subdiaconi et notarii, Neapolitani electi, XII Kalendas Martii, indictione IV, Incarnationis Domini anno 1215, pontificatus vero D. Innocentii papae III anno XVIII.

Reverendissimo domino et Patri INNOCENTIO, Dei gratia summo pontifici, G. eadem gratia, Lingonensis episcopus, R. eadem Cabilonensis episcopus, G. de Cistercio, N. de Firmitate, G. de Pontigniaco, et G. de Claravalle dicti abbates salutem et tam devotum, quam debitum subjectionis et reverentiae famulatum.

Sanctae Paternitati vestrae rei gestae seriem declaramus [Col. 0283B] de fratribus Calatravensis militiae, qui nunc de Salvaterra dicuntur, postquam idem castrum Calatrava occupatum est a paganis, quo ordine Morimundensis domus filii facti sunt, ea ratione et obnoxietate filiationis, qua filia domus matri domui subjicitur, respicit et tenetur, quatenus si quis aliquid contra hoc moliri nititur, viso testimonio nostro, totum molimen ejus auctoritatis apostolicae judicio destruatur. Cum fratres Calatravenses ab ipsa inchoatione sua, Cisterciensem professi sint ordinem, hoc se censeri nomine gratulantes, sub quo in omnibus fere Christianitatis partibus nomen Dei a fidelibus benedicitur et laudatur. Placuit magistro et fratribus de Calatrava, ut idem magister, anno Domini 1187, se Cisterciensi capitulo praesentaret, [Col. 0283C] ibique cum litteris regis Castellae et precibus magnatum de Hispania postulationem suam et suorum faceret, quatenus eidem ordini Cistercii incorporarentur arctius et junctius unirentur.

Bonum visum est in oculis omnium petitio eorum, et quia de religione manabat admissa est. Praeceptum est communi assensu, et deliberatione capituli, ut essent filii Morimundi, utque abbas et domus eadem in eos jus illud filiationis haberet, quale in Morimundo noscitur habere Cistercium, id est, auctoritatem visitationem annuam faciendi, magistrum qui loco abbatis est creandi, vel amovendi; culpas quae accidunt emendandi, ultionem de excessibus exigendi, et similia. Traditum est [Col. 0283D] institutum et vitae norma praescripta, et de victu et vestitu deinceps ab eis observanda traditio, ac de caeteris spiritualibus studiis, quae in ordine conservantur, quae ipsi gratanti voto et animo susceperunt, sicut in rescripto chartae, quae inter illos et Morimundenses facta fuit, quam hic ideo, [Col. 0284A] ut vobis palam fiat, compegimus et scripsimus in promptu est intueri, etc.

Constitutiones militum de Calatrava quae Innocentio III confirmandae proponuntur.

«Frater Wido, Cisterciensis humilis minister, cum episcopis et abbatibus totius capituli, venerabili fratri Nunno magistro et universitati fratrum de Calatrava, salutem et fraternae charitatis affectum.

«Laudabile propositum vestrum, quo a militia mundi ad Christi militiam conversi, inimicos fidei expugnare statuistis, plurimum approbamus, omnipotenti Deo, qui quos vult, quomodo vult ad se trahit, et alium sic, alium quidem sic ad suum obsequium convertit, gratias agentes, pro profectu vestro [Col. 0284B] et augmento, merito et numero, apud eum humiliter supplicamus. Quod autem postulastis, suscipi vos videlicet in communionem beneficiorum ordinis nostri, non ut familiares, sed ut vere fratres, gratanter annuimus. Quod consequenter vivendi formam praescribi vobis auctoritate nostra exigitis, nos communicato consilio, de victu ac vestitu vestro pauca vobis capita exprimere non negligendum putavimus. Lineis itaque in femoralibus tantum uti vobis licebit; vestes moderatas, honestas, commodas ad consilium domini Morimundensis et magistri vestri habeatis, et scapulare pro habitu religionis. Vestiti et cincti dormietis, et in oratorio, et in refectorio et in dormitorio, et in [Col. 0284C] coquina juge silentium tenebitis. Summopere cavebitis, ne in qualicunque veste ac superfluitatis argui, ac curiositatis possitis notari. Tribus vero in hebdomada diebus, id est, feria tertia, quinta et Dominica cum praecipuis diebus festis, carnibus vesci licebit. Uno tamen ferculo, et unius generis, quantum ad carnes pertinet, contenti eritis, et ad mensas ubique silentium tenebitis. Praeterea petitioni vestrae condescendimus, ut videlicet nulli ordinis nostri liceat quemcunque fratrum vestrorum recipere absque assensu vestro, sed et vos erga nostros eadem lege tenebimini. Cum autem ad aliquam abbatiam ordinis nostri veneritis, quoniam consuetudines nostras minus novistis, non in conventu, [Col. 0284D] sed in hospitiis honeste et charitative, quantoque familiarius fieri poterit, recipiemini. Capellanos in domo vestra professos, sicut vos, in bono ordinis recipimus. Qui fratrem suum percusserit, sex mensibus ad arma et equum non accedat, tribus diebus in terra comedet. Qui magistro suo [Col. 0285A] inobediens fuerit, similiter patiatur. Qui in quacunque alia obedientia positus fuerit, non contradicat. Qui in fornicatione publice deprehensus fuerit, anno uno in terra comedat, tribus diebus in septimana in pane et aqua; feria sexta disciplinam accipiat. Ab Exaltatione Sanctae Crucis usque in Pascha, tribus diebus omnes in hebdomada jejunabunt qui domi sunt; qui autem inter Saracenos, sicut magister ordinaverit, et sicut solent. De his omnibus praecipimus, ut obediatis magistro vestro et professionem faciatis sicut abbati. Qui plus aut minus his quae hic continentur quaesierit, de domo expellatur: Vos autem facimus liberos ab omni exactione abbatum. Confessiones vestras capellani, qui missas vobis cantabunt, recipient, et ipsos vos [Col. 0285B] eligetis. Magister etiam capitulum quotidie teneat vobis, et duas quadragesimas jejunabitis. Si abbatias aedificare poteritis, dominus Morimundensis ordinet eas. Idem abbas Morimundi provideat quomodo per se vel per alium semel in anno visitentur. Duo monachi de eodem monasterio, postquam constructum fuerit, quoties necesse fuerit cum ipsis fratribus morabuntur.

«Actum ab anno Incarnationis Domini 1198.»

His ergo, Pater sanctissime, ita gestis et hujusmodi a capitulo taliter impetratis, idem magister ad sanctam Sedem apostolicam cum quodam monacho nuntio domini Morimundensis accessit, et haec sibi obtinuit apostolico privilegio confirmari. Qui [Col. 0285C] et Morimundensis nuntius privilegium sibi innovari impetrans a praedecessore vestro piae memoriae papa Gregorio VIII super abbatiis, grangiis et possessionibus et pertinentiis, quae domus eadem possidebat, domum et ordinem et fratres de Calatrava, et omnia ad eos pertinentia, inter caetera privilegiata domui suae praedicti adjutorio reportavit. Postea vero succedentibus sibi summis pontificibus, et Morimundensibus nova a novis apostolicis privilegia requirentibus, factum est ut habeant Morimundenses in privilegiis quatuor, videlicet Gregorii, Clementis, Coelestini, Innocentii, eamdem domum, id est Calatravam in eorum qui ad ipsos pertinent annumeratione consertam. Itaque pietatem vestram quantum precum instantia possumus, exoramus, [Col. 0285D] quatenus hoc jus filiationis in ipsos, quod tanto consilio et discretione concessum est Morimundensi domui, scriptis apostolicis confirmetis, ne eam contingat tali membro factione quorumlibet malignantium mutilari. Erunt forte de illis qui ad vos veniant, litteras emancipationis et avulsionis ab ordine vel translationis ad aliam domum falsis suggestionibus petituri, ambulantes in magnis, et ordini subjici dedignantes, obliti quanta in majoribus eorum humilitas fuerit; qui non in genere, non in divitiis, non in armis, non in crebris paganorum victoriis, non in reportatis locupletibus frequenter exuviis gloriantes, seipsos ordini specialiter ac fideliter Morimundo voluntarie subdiderunt. Illorum ergo temerario ab apostolica auctoritate obviandum [Col. 0286A] est nisui, ne domus praedicta tam damnose et tam graviter demembretur.

Anno quarto pontificatus domini Innocentii papae III, nobilis vir Joannes de Ceccano juravit fidelitatem ipsi domino papae Innocentio, de Ceccano et tota terra, quam tenet in palatio Anagnino, coram episcopis, presbyteris, diaconibus, cardinalibus, astantibus multis clericis et nobilibus Anagninis, et extraneis etiam, et militibus ipsius Joannis de Ceccano. [Col. 0286B] Et recognovit Ceccanum, et totam aliam terram suam se ab Ecclesia Romana tenere. Forma vero fidelitatis haec fuit: « Ego Joannes de Ceccano, ab hac hora in antea fidelis ero beato Petro et Ecclesiae Romanae, et domino meo papae Innocentio, et successoribus ejus canonice intrantibus. Non ero in facto neque dicto, neque in consilio, aut in consensu, ut vitam perdant aut membrum, vel capiantur mala captione. Consilium, quod per se vel per nuntium, aut litteras mihi crediderint, ad eorum damnum me sciente nulli pandam. Si eorum certum damnum scivero, si possum, remanere faciam: si non possum, significabo eis per me vel per meas litteras aut nuntium, vel dicam tali personae, quam eis credam pro [Col. 0286C] certo dicturam. Ceccanum et totam aliam terram meam, quam habeo, et alia regalia beati Petri, quae habet, adjutor eis ero ad defendendum: quae non habet, ad recuperandum, et recuperata ad retinendum et defendendum contra omnes homines. Haec omnia observabo bona fide, sine fraude, et malo ingenio. Sic me Deus adjuvet, et haec sancta Dei Evangelia. » Post haec mittens manus suas inter manus ipsius domini papae, fecit ei ligium hominium. Domnus autem papa investivit eum de gratia sua cum cuppa argentea deaurata. Postmodum vero eodem anno, idem domnus papa fidelitatem et servitium ipsius Joannis de Ceccano et progenitorum ejus attendens, ei castrum Sitense in beneficium assignavit.

Anno quinto domini Innocentii III papae, nobilis vir Andreas de Calviniaco fecit fidelitatem domino papae Innocentio, de custodia burgi Dolensis, hoc modo; in Lateranensi palatio coram episcopis, praesbyteris, et diaconibus cardinalibus, astantibus militibus et clericis ipsius nobilis, abbate Dolensi, et duobus monachis suis, et multis aliis tam clericis quam laicis: In nomine Domini. Amen. Ego Andreas de Calviniaco, dominus castri Radulfi, ab hac hora [Col. 0287A] in antea fidelis ero beato Petro et Ecclesiae Romanae, et domino meo papae Innocentio, et successoribus etc. (ut supra), burgum Dolense, cujus custodiam ab Ecclesia Romana teneo, et alia regalia beati Petri, quae habet, adjutor eis ero ad defendendum; quae non habet ad recuperandum: recuperata ad retinendum et defendendum contra omnes homines. Legatos et nuntios Ecclesiae Romanae honorifice suscipiam, et benigne tractabo; et per totam terram meam securum eis pro posse meo praestabo conductum. Haec omnia observabo sine fraude et malo ingenio, bona fide. Sic me Deus adjuvet, et haec sancta Dei Evangelia. Post haec mittens manus suas inter manus domini papae, fecit ei ligium hominium. Dominus autem papa investivit eumdem gratia sua de custodia burgi Dolensis.

[Col. 0287C] Jurabunt priores Colonienses, praepositi, abbates, decani, et scolastici, quod bona fide archiepiscopum Coloniensem inducent ad constans et fidele obsequium regis Ottonis, nec in vita Ottonis regis alii regi adhereat; quod si non servaverit, obedientiam quam ipsi debent subtrahent, et domino papae eam servabunt; obsequium autem archiepiscopo ab eis debitum regi Ottoni impendent, donec archiepiscopus ad obsequium regi Ottoni ab ipso secundum formam juramenti sui debitum revertatur. Nobiles terre qui juramentis archiepiscopo Coloniensi sunt astricti, qui nunc sunt presentes, et alii cum eorum haberi potest copia, coram rege et archiepiscopo jurabunt, quod inducent archiepiscopum Coloniensem [Col. 0287D] ad constans et fidele obsequium regis Ottonis, et quod alii regi non adherebit. Quod si non fecerit, cum castris suis, et terris, ac hominibus suis, regi Ottoni servient, et non archiepiscopo, donec archiepiscopus resipiscat, et ad regem Ottonem predicto modo revertatur. Ministeriales sancti Petri 20 jurabunt pro se et pro aliis ministerialibus, ita quod alios bona fide ad idem servandum inducent, quod archiepiscopum inducent, et cetera ut supra. Quod si non fecerit, obsequium quod archiepiscopo debent, ipsi subtrahent, et regi Ottoni praestabunt, donec et cetera ut supra. 24 burgenses jurabunt pro se et pro aliis burgensibus, secundum formam [Col. 0288A] juramenti ministerialium. Si autem inter regem et archiepiscopum variatum fuerit, ut rex dicat: «Archiepiscopus debito ac fideli modo mihi non adheret,» archiepiscopus econtra asserat, tres priores, tres nobiles, tres ministeriales, tres burgenses, de juratis convenient, et dictis eorum credetur vel pro rege vel pro archiepiscopo; et secundum eorum 12 dicta omnes jurati aut archiepiscopo adherebunt aut regi, secundum prescriptam formam. Ante omnia rex dabit fidem in manu domni legati ⁜ (99) , quod ea quae praescripta sunt habebit rata, archiepiscopus similiter. Rex Otto monetam Aquensem a domno Walramo ⁜ (100) expediet, et tam rex quam Galramus illi monetae renunciabit in perpetuum, et domnus legatus sub anathemate prohibebit monetam [Col. 0288B] in Coloniensi scemate cudi Aquis nunquam, vel alibi, extra civitatem Coloniensem, et scribet Romano pontifici ut sententiam suam confirmet. Rex theloneum Dus burgense dimittet nec umquam resumet, et domnus legatus similem sententiam proferet, cum confirmatione Romani pontificis. Rex et archiepiscopus cum suis familiaribus tractabunt cum effectu, qualiter turrim regiam ⁜ (1) apud Werthe cum suo theloneo destruant. Privilegium quod intercesserint inter regem et archiepiscopum legetur in publ ico, et profitebitur rex in publico, se jurasse ut diligenter ob servet quae in privilegiis scripta sunt, et quod ea numquam violabit. Archiepiscopus dabit inducias regi usque ad festum sancti Johannis Baptistae pro . . . marcis pro quibus obligaverat duci [Col. 0288C] Brabantiae curtem Sinze che, et sit in optione regis in presenti fidejussores idon eos dare, vel si rex pecuniam non solverit, in festo sancti Johannis civitas Tremonia sit ypotheca archiepiscopi, donec persolvatur ei pe cunia predicta. Juramenta priorum, nobilium, et ministerialium prestab unt successores et heredes decedentium. Et si rex indebite Coloniensem archiepiscopum vel Coloniensem ecclesiam tractaverit, predicti quatuor ordines obsequium suum regi subtrahent, donec satisfaciat; et haec jurab unt. Burgenses civitatis Coloniensis jurabunt fidelitatem regi Ottoni sub hac forma: quod ab hac die in antea fidelitatem ei servabunt, Coloniensem civitatem ipsi custodient, contra omnem hominem, [Col. 0288D] quamdi u ecclesia sancti Petri, archiepiscopum Coloniensem, priores, nobiles, infeodatos, et ministeriales sancti Petri, ac civitatem Coloniensem, in suo jure conservaverit.

Reverendissimo Patri in Christo, etc. INNOCENTIO, Dei gratia summo pontifici, etc. JOANNES Dei gratia [Col. 0289A] rex Angliae, etc. debitam ac devotam in omnibus reverentiam.

Quoniam in tali sumus statu, quod grave esset nobis fideles nostros, qui nobis familiarius adhaerent, et de quorum fidelitate non dubitamus, et per quorum consilium terra nostra regi debet et defendi maritime; quia dies mali sunt, et de die in diem visum sit homines nostros fraudulenter et dolose a fidelitate et servitio nostro recedere, et in nos insurgere, per quod status terrae nostrae, sicut novit Sanctitas vestra, turbatur, excellentiae vestrae ea qua possumus devotione supplicamus, quatenus habita consideratione ad statum nostrum, differre velitis usque ad quatuor vel quinque annos peregrinationem dilecti et fidelis nostri Galfridi filii Petri [Col. 0289B] justiciarii nostri, crucesignati; cujus praesentia nobis et terrae nostrae, ita est necessaria, quod eo nullatenus carere possimus.

Et nos Domino dante, tam ipsum quam alios crucesignatos in terram Jerusalem mittemus, sicut terrae redierint.

Moveat igitur et ad hoc inducat paternitatem vestram status nostri conditio, ita quod vobis proinde merito grates scire debeamus.

Teste meipso, apud Winton; XXIV die Novemb.

Venerabili in Christo Patri INNOCENTIO, Dei gratia sacrosanctae Romanae Ecclesiae summo pontifici, HENRICUS eadem gratia Hungariae, Dalmatiae, Bosniae, Serviaeque rex, salutem et fidelem in omnibus reverentiam.

Cum humilis ac fidelis Sanctitatis vestrae capellanus Joannes ad praesentiam nostram accedens, duos principaliores ex eis, qui in terra Culini Bani, prout ferebatur, damnatam haereticorum sectam fovebant, secum adduxisset; nos inspectis orthodoxae fidei articulis, quos ad ipsius Joannis exhortationem illi, ad quos missus fuerat, non susceperunt, eadem capitula sub sigillo nostro contenta, domino [Col. 0289D] illius terrae filio, scilicet memorati Culini, qui tunc apud nos erat, dedimus, districte praecipientes, ut ea et alia, si qua Romana sedes eis de caetero secundum Deum transmittere decreverit, ab omnibus in terra sua faciat inviolabiliter servari. Idem etiam cum hoc juxta voluntatem nostram admisisset, se manu nostra et J. archiepiscopi Colocensis subsequenter obligavit, quod si de caetero supradictos, vel alios homines in haeresi scienter manutenere vel defendere in terra sua praesumpserit, mille marchas argenti persolveret; quarum medietas vobis, altera vero fisco nostro medietas obveniet. Illi praeterea duo priores, qui cum praefato capellano vestro Joanne venerint, tam pro se quam pro fratribus suis, a quibus missi fuerant, in praesentia [Col. 0290A] nostra jurarunt, quod constitutiones jam a dicto fideli legato vestro promulgatas, et sibi traditas, firmiter observabunt, et in perpetuum, etc.

In nomine Domini, anno Dominicae Incarnationis 1204, et anno XII pontificatus domini Innocentii III papae, indictione VII, mense Aprili die XX. Nos quidem Philippus et Bartholomaeus fratres, filii quondam Lombardi, praesente et consentiente in hoc nobis domina Aldruda sorore nostra, uxore quondam Scotti cognati nostri, et omne suum jus et [Col. 0290B] actionem vel exceptionem, quod quasve in omnibus subscriptis rebus habere quoquo modo videtur, tam respectu usus fructus subscriptarum rerum, quem a Joanne Paparone filio olim ejus reliquit, quam etiam aliter cujuslibet rei vel causae occasione, omnia refutante, concedente, atque donante ante praesentiam domini Joannis, Obicionis, et Henrici, Transtiberim judicum Dativorum, et Nicolai Tulli causidici, et testium subscriptorum, ad hoc specialiter rogatorum, propria nostra voluntate renuntiamus, et in omnibus et per omnia generaliter refutamus, et possessionem, quam de subscriptis rebus dominus papa, vel alter pro eo habet, modis omnibus confirmamus; vobis vero domino Octaviano, Dei gratia, domini papae Innocentii III consobrino [Col. 0290C] et camerario, mandato quoque et procuratore ipsius domini papae ad hoc specialiter constituto, ad opus et utilitatem ejus, ejusque successoribus, et totius Romanae Ecclesiae perpetuo. Id est illam eamdem integram tertiam partem pro indiviso, vel plus, si nobis modo quolibet pertinet, videlicet totius castri Nympharum cum tenimentis et pertinentiis suis intus et de foris. Quam dominus Oddo filius quondam domini Petri Frajapani praedicto Scotto Paparoni, cognato nostro pro quingentis triginta libris Parvensium senatus vendidit, et in solutum concessit ac tradidit; sicut per instrumentum manu Joannis Boni scriniarii conscriptum apparet, quod vobis ad majorem curam damus. Quae vero tertia [Col. 0290D] pars dicti castri cum omni jure, quod dictus olim Scottus in dicto intus et deforis habuit, nobis pertinet ex testamento Joannis Paparoni nepotis nostri filiique olim dicti Scotti, sicut pariter per instrumentum manu dicti Joannis Boni scriniarii conscriptum apparet, quod etiam vobis ad majorem cautelam damus. Quodcunque itaque jus, et quamcunque actionem personalem et in rem, sive hypothecam, tam etiam ad agendum quam ad excipiendum, quod, quamve in toto dicto castro cum tenimentis et pertinentiis suis intus et deforis, et specialiter in dicta tertia parte ipsius castri, nobis, ut dictum est, competit, vel ejus respectu adversus quamcunque personam habemus, vel habere quoquo modo possemus, videlicet tam jure vel occasione [Col. 0291A] supradictae concessionis, venditionis, et in solutum dationis, ipsi olim praedicto Scotto a praedicto domino Oddone factae, quam etiam respectu vel jure donati legati, quod nobis praedictus olim nepos noster in suo testamento reliquit, vobis, ut dictum est, pro dicto domino papa et successoribus ejus procuratorio nomine refutamus, cedimus et mandamus; ita ut quidquid hactenus in dicto castro vel respectu ejus adversus quamcunque personam, nostro jure et nomine agere vel excipere seu exercere possemus, ipse dominus papa et successores ejus suo jure et nomine exerceant, agant et excipiant, et eum tanquam dominum, procuratorem in sua re constituimus, ut in loco, jure et privilegio nostro in omnibus succedant.

[Col. 0291B] Hanc autem refutationem, concessionem et mandatum vobis, ut dictum est, facimus pro quingentis triginta libris bonorum Parvensium senatus, quas nobis de mandato dicti domini papae, et pro eo, atque de sua pecunia, ut dictum est, procuratorio nomine datis atque persolvitis pro omni nostro jure, quod nobis in dicto castro et suis pertinentiis intus et deforis competit vel competere possit quoquo modo. De quibus omnibus, et de omni nostro jure nos bene quietos et pacatos vocamus, et non solutae pecuniae exceptioni omnino refutamus. Quarum autem quingentae minus octo librae sunt ex illis quingentis libris parvorum senatus, quas Bobo Bonfilius praedicto castro recolligendo [Col. 0291C] in deposito habuit: ideoque amodo dictus dominus papa, vel alter pro eo potestatem et licentiam habeat, dictam portionem nostram denotati castri cum tenimentis, et pertinentiis suis intus et deforis tenere, et facere ex eo quidquid voluerit semper. Insuper sub poena dictae pecuniae duplae, vobis pro dicto domino papa bonae et legalis plejariae promittimus, hoc nostrum jus ac ipsam praelibatam portionem nostram nulli alii personae obligasse, concessisse, nec aliter alienasse. Praeterea vobis pro dicto domino papa et successoribus ejus procuratorio nomine, ut dictum est, pignori ponimus et obligamus, et pro nobis et nostris haeredibus et successoribus, quantum ad subscriptum, damnum, si acciderit, pertinet, amodo precario et [Col. 0291D] ejus nomine possederimus, videlicet omnes res et possessiones nostras mobiles et immobiles vel sese moventes, quas infra urbem et deforis habemus vel habebimus; ita tamen si per obligationem, concessionem, vel quamlibet alienationem tam a nobis quam a dicto olim Scotto cognato nostro, et Joanne filio suo nepoteque nostro, vel etiam a dicta domina Aldruda sorore nostra, quantum ad usumfructum pertinet, modo quolibet factam, aliquo, quod absit! in tempore dictus dominus papa vel successores ejus ex hac causa damnum aliquod de jure, tam impensarum nomine, quam aliter patientur; quanti erit damnum, tantum auctoritate propria, nostroque mandato, quod eis facimus, in rebus et possessionibus nostris eis placentibus jure [Col. 0292A] pignoris et plejariae nomine vindicent, capiendo et alienando et eis in omnibus satisfaciendo. Et si contradicere tentaverimus, a jure, quod in eisdem rebus habemus, omnino cadamus, et ipsum damnum duplum nomine bonae et legalis plejariae poenae nomine solvere et dare ipsi domino papae vel successoribus ejus, per vos procuratorio nomine promittimus. Et in iis omnibus refutamus omnem juris vel legum seu boni usus auxilium, quod pro nobis in hac causa introductum est, ita ut nullum jus, nullamque actionem vel exceptionem adversus dictum dominum papam et successores ejus, ad infringenda quae dicta sunt, valeamus opponere. Novissime autem pro nobis et nostris haeredibus et successoribus, vobis pro dicto domino papa et ejus successoribus [Col. 0292B] procuratorio nomine, ut dictum est, quae dicta sunt, omnia observare, adimplere, et contra nulla ratione venire promittimus nomine plejariae, et principalis obligationis, sub poena legitima ex stipulatu promissa totius suprascriptae pecuniae duplae. Et soluta poena haec chartula firma permaneat. Quam scribere rogavimus Joannem Leonis Scriniarium in Mense et indictione suprascripta VII, testes Girardus Scrofani, Joannes Oddonis Romani, Rainerius Joannis Pauli, Joannes Bobonis Bonifilius, Siginulfus de Burrella, Adinulfus Oddonis.

Ego Joannes Leonis, Sanctae Romanae Ecclesiae scriniarius habens potestatem dandi tutorem et curatorem, emancipandi, et decretum interponendi, et [Col. 0292C] alimenta decernendi, complevi et absolvi.

Sanctissimo Patri ac domino INNOCENTIO, Dei gratia summo pontifici, H. frater imperatoris Constantinopolitani, et moderator imperii cum debita reverentia humili et devota, pedum oscula.

Cum universum exercitus Christiani progressum, et laborum peregrinationis nostrae seriem, Paternitati vestrae per multiplices litteras, et nuntios, frater meus et dominus imperator, usque ad Martium [Col. 0292D] elapsum novissime satis lucide significaverit, eventus nostros extunc prioribus multum dissimiles, imo peccatis nostris exigentibus nimis miserabiles, vobis tanquam Patri et domino dignum duxi propalare. Contigit Graecos, qui ex magna malitia et perfidia consueta, post omne genus securitatis et cautionis proditionem semper super nos exhibent, statim post dimissionem nuntiorum ad vos ultimo directorum proditionem quam pridem conceperant, rebellione contra nos facta, detegere manifeste. Quo comperto, frater meus et dominus imperator opportune paucioribus comitatus; quippe nobis per munitiones et marchias pro magna parte dispersis, contra caput rebellionis, Andrinopolim videlicet, quae est civitas Graeciae munitissima et montibus [Col. 0293A] tantum interpositis, Blancorum affinibus populis, ulciscendi animum intendens urbem regiam egressus est. Eramus enim tunc temporis sic divisi: marchio Montis-Ferrati ultra Thessalonicam erat cum multis. Ego ex altera parte brachii Sancti Georgii eram apud Andromiticum cum non paucis. Paganus de Aurelia, et P. de Braccel. versus Nicaeam ex eadem parte, E. de Tric apud Philippolim cum pluribus, et alii alibi per loca et munitiones dispersi. Porro audito a Jannicio Blancorum Domino, quod Latini in tanta virorum paucitate civitatem praedictam obsedissent, quem etiam Graeci in auxilium suum occultum, ut magis laederent evocarant, irruit subito Blachus ille Joannicius in nostros cum multitudine barbarorum, Blachis, Commanis, [Col. 0293B] et aliis, quibus etiam nimis improvise obviam exeuntibus nostris, et remotius quam oportet instantibus, et per inimicorum insidias tandem vallatis undique, proh dolor! dominus imperator, Comes Lodoicus, Stephanus de Pertico, et quidam alii barones et milites, quod non sine sanguinearum lacrymarum effusione referre valeo, tanta obruti multitudine non sine damno tamen illorum ab inimicis intercepti sunt. Nescimus revera qui capti fuerunt, qui occisi; accepimus tamen ab exploratoribus nostris certissimis, et fama veridica, quod Dominus meus imperator sanus teneatur, et vivus, qui ab eodem Joannicio satis ut asseritur pro tempore honorabiliter procuratur, cum quibusdam [Col. 0293C] aliis, quos tamen adhuc expresse nescimus. Sciatis autem quod ab eo die, quo Graecorum fines ingressi fuimus, usque ad diem infelicis illius congressus, quantacunque nobis et nostris concurreret multitudo, licet alii paucissimi fuerint cum triumpho tamen semper in victoria recesserunt. Inaestimabilem vero jacturam, quam tunc nobis dolemus et plangimus accidisse ex inconsulta nostrorum audacia, et peccatorum nostrorum meritis credimus contigisse. Illi itaque qui elapsi a praelio manus inimicorum evaserunt, consilio abbreviato, cum iis qui ad acceptoria servanda remanserant, absque alio damno ab obsidione recesserunt. Quibus recedentibus in urbem regiam, et inopinaliter desolatis, tantam Dominus subito dedit consolationem [Col. 0293D] ut quasi in momento omnes simul quot dispersi fuerant tanquam convocati a Domino apud civitatem quamdam quae dicitur Rodestech convenirent. Marchio tamen fideliter et victoriose in suis branchiis, E. de Tric, in suis partibus per Dei gratiam incolumis morabatur, et indemnis. Inspectis igitur ibidem nostrorum viribus, urbes et castella extunc munire coepimus, quae contra Graecorum rebellionem posse tenere videbantur, et inter agendum Constantinopolim usque profecti sumus. Licet itaque in personis amissis infortunium lugubre nobis acciderit, speramus tamen in Domino, et audenter confidimus, quod inimicorum nostrorum insidias et assultus quicunque fuerint, diutius in Domino sustinere poterimus, et etiam de longinquo [Col. 0294A] subventionem et auxilium exspectare. Ecce tamen quod verebamur hoc accidit, et quod fama ferebat publica, hoc quoque per litteras Blachi confederationem ipsius cum Turchis, et caeteris crucis Christi inimicis continentes edocti sumus, quas etiam a nobis cum nuntiis ipsius interceptas apostolatui vestro in utraque lingua transmisimus, licet gravius exspectato vulnus incurritur et ruina. Cujus susceptionem vobis incumbere tanquam Patri omnium et nostro patrono, et Domino, nemo est qui ambigat; praesertim cum ob Ecclesiae tantum unitatem reformandam, et Terrae Sanctae subventionem laboremus, quorum munere hactenus pendet exaltatio, sicut communis omnium Christianorum in Oriente degentium, et praecipue venerabilium [Col. 0294B] fratrum militiae Templi et Hospitalis utriusque qui nobiscum sunt, clamat assertio, ut non solum ipsius liberationem haec operetur redintegratio, verum etiam omnium paganorum et crucis Christi inimicorum confusionem omnimodam apertissime procurare videatur: sicut econtra ejus disturbatio, quod Dominus avertat, non solum recuperandi partem amissam Terrae Sanctae spem auferret, imo et illam quae a praesenti Christiano cultui dedita est, procul dubio spem praecideret detinendi. Attendentes igitur sicut a principio imperfectum nostrum ad tam ardui propositi celsitudinem minus sufficere, ad vos tanquam summum et praecipuum, imo unicum spei nostrae refugium et fundamentum, [Col. 0294C] qui solus prae filiis hominum, et principibus, et regibus in quantalibet potestate constitutis, nobis potestis succurrere, supplici et devota intentione et mente confugimus, ad pedes Paternitatis vestrae prona humilitate prostrati, et quanta possumus precum instantia cum lacrymis implorantes, quatenus filiis vestris in tanto periculo constitutis, et prae cunctis viventibus consilio, et auxilio vestro indigentibus, consuetum pietatis impendere non differatis affectum: quod iterato securius a Paternitatis vestrae dulcedine postulamus, quanto praeter peregrinationis nostrae votum solemne pro Ecclesia Romana corpora nostra et vitas impendimus; in quo praeter communem omnium Christianorum . . . . . . . . . . . . . sollicitudinem, et nos Paternitati vestrae, et [Col. 0294D] vos nobis tanquam militibus vestris et Ecclesiae Romanae stipendiariis districte novimus obligatos.

Statum nostrum, et rumores qualescunque pro nuntiorum opportunitate Sanctitati vestrae dignum ducimus revelare. Satis ut credimus vobis innotuit qualiter peccatis nostris exigentibus, dominus noster imperator, occisa et capta magna parte suorum, quod sine cordis amaritudine, et dolore maximo dicere non possum, a Comannis in bello Adrianopoli captus fuerit. Postmodum cum principes et barones et milites exercitus me imperii baillivum [Col. 0295A] elegerunt, egressus ex urbe regia cum exercitu Christiano, civitates et castella plurima, quae nobis rebellia fuerant subjugavimus, et munitis marchiis nostris, circa festum Sancti Remigii Constantinopolim reversi fuimus. In munitione vero cujusdam civitatis, quae Rossa dicitur, H. de Teneramunda, virum utique strenuum et discretum, cum multis militibus et serjantis reliquimus: et dum morarentur ibidem, circa Purificationem beatae Mariae significatum eis Blancos Rossam prope, castrum quoddam occupasse; qui de Rossa de nocte exeuntes armati Blancos quos illic invenerunt occiderunt, et castro dejecto cum praeda Blancorum et equitaturis eorum, versus civitatem suam rediere: quibus redeuntibus ex insidiis prope Rossam occurrit [Col. 0295B] multitudo Blancorum et Comannorum, et congressu facto ex utraque parte, proh dolor! ultione divina nostri fere omnes occisi sunt vel capti; illi vero quibus custodia civitatis deputata fuerat, circiter quadraginta milites, de nocte recedentes cum serjantis ad nos sani rediere; et sic Dominus flagellum flagello adjiciens, meritis nostris perversis idipsum exigentibus, vultum indignationis suae nobis ostendit. Verumtamen quia bellorum eventus fuit, est, et erit semper anceps, nec fieri potest quod semper bene cedat bellantibus, et saepe tristia laetis miscentur, non est desperandum virtuosis viris; nam parvo tempore mutatur fortuna, et Dominus respiciet suos, et statim reddet optata [Col. 0295C] gaudia desolatis; in rebus arduis virtus comprobatur, et robustos viros ipsa reddent pericula cautiores. Nam adversitas quae bonis votis objicitur non judicium reprobationis, sed probatio virtutis est. Nos ergo in his angustiis constituti, ad vos patrem omnium, imo, ut verius loquamur, nostrum in hoc facto turbationis recurrimus, vestrum implorantes auxilium et consilium: quatenus opus nostrum a nobis misericorditer incoeptum, misericordius terminetis, quolibet bono modo profectum operis nostri necessario adjuvantes ⁜ (2) .

Ego PHILIPPUS, Romanorum rex, semper Augustus, etc. Antequam Martinus, prior Camaldulensis, et frater Otto, monachus de Salem, venirent ad me, tractaturi.

1. De pace Ecclesiae et imperii, voveram Deo et [Col. 0296A] sanctis ejus, me iturum ultra mare, ad liberandum Terram promissionis a gentium feritate, et iterum post eorum adventum, audito verbo eorum de tractatu pacis, de concessione domini apostolici, in manu praedicti prioris, vice domini apostolici, vovi et promisi Deo et sanctis ejus, et eidem priori loco dicti domini apostolici, me opportuno tempore, Ecclesiae et imperio et liberationi terrae praedictae, bona fide absque omni fraude, illuc iturum, et opitulante Deo, terram illam pro posse meo liberaturum. Hujus voti testes sunt: Ditthalmus Constantiensis episcopus, Eberhardus abbas de Salem, Petrus abbas de burgo Sancti Sepulchri, frater Otto de Salem, Henricus dapifer de Wittingen, Henricus de Smalekke, Henricus marescallus de Papenheim, [Col. 0296B] Henricus notarius.

Insuper promisi, me facturum omnia hic subscripta:

2. Omnia bona, tam Romanae Ecclesiae quam aliarum ecclesiarum, quae antecessores nostri, reges vel imperatores, injuste abstulerunt vel detinuerunt, vel ego abstuli vel injuste detineo, restituam et ab eis quiete ac pacifice possideri permittam.

3. Omnes abusus, quos antecessores mei in ecclesiis habuerunt, ut puta mortuis praelatis bona ipsorum vel ecclesiarum eorum accipiebant, perpetuo relinquam.

4. Electiones episcoporum et aliorum praelatorum [Col. 0296C] canonice fieri permittemus, omnia spiritualia pontifici relinquentes.

5. Monasteria irregulariter inventa, in quantum majestati imperiali congruit, cum adjutorio domini apostolici, regularibus conventibus, scilicet Cisterciensi, Camaldulensi, Praemonstratensi, subjiciemus, et operam dabo, ut tam monasterialis quam clericalis ordo, ea, qua decet, religione vivat et honestate.

6. Advocatos, sive patronos ecclesiarum, ab exactionibus, angariis, et perangariis, in quantum potero, cessare compellam.

7. Si omnipotens Deus regnum Graecorum mihi vel libero meo subdiderit, ecclesiam Constantinopolitanam Romanae Ecclesiae, bona fide et sine [Col. 0296D] fraude, faciam fore subjectam.

8. Romanae Ecclesiae in omnibus, et per omnia, fidelis et devotus atque filius et defensor semper ero.

9. Generalem legem statuam et observari faciam semper et ubique per totum imperium, ut, quicunque excommunicatus fuerit a domino apostolico, in banno statim sit imperiali.

10. Insuper pro pace et amicitia inter me et dominum apostolicum semper servanda, et omnimoda suspicione auferenda, ut ipse semper mihi sit benignissimus pater, et ego ei fidelissimus et optimus filius, filiam meam nepoti ejus, in conjugium dabo, [Col. 0297A] et alias vel alios de cognatione mea, secundum voluntatem suam, generi suo copulari faciam.

11. De omnibus excessibus meis ad mandatum et voluntatem domini apostolici Deo et Ecclesiae plene satisfaciam.

Haec et omnia in praesentia domini episcopi Constantiensis, et domini Martini prioris Camaldulensis, et domini Eberhardi abbatis de Salem, et domini abbatis Petri de burgo Sancti Sepulcri, et fratris Odonis de Salem, praesentium latoris, Henrici dapiferi de Walpur, Henrici mareschalli de Bappenheim, Helferici notarii, me facturum et observaturum, bona fide et sine omni fraude, juravi.

Hec est forma composicionis statute inter Philippum regem et cives Colonienses. Universitas civium Coloniensium bona fide per litteras et nuncios laborabit apud dominum papam pro domino Adolfo, ut ipse sedem Coloniensem optineat; et si id quoquomodo apud dominum papam poterit obtineri, vel per gratiam vel per justiciam, civitas Coloniensis gratum habebit eum, et serviet ei, in quibus debet, [Col. 0297C] tanquam domino. Si vero id apud dominum papam nullo modo obtineri poterit, cives ab am icis suis et cognatis qui huic composicioni interfuerunt, videlicet, duce Lotharingie, comit e Gelrense, comite Iuliacense, comite de Monte, comite de Hostaden, comite de Kuke, Hermanno advocato, deinceps nullatenus inquietabuntur. Et quemcumque dominus re x principaliter, et dux Lotharingie, cum prescriptis magnatibus terre, pro episcopo habe re voluerint, civitas ipsum pro episcopo habebit, excepto domino Adolfo. I tem dominus rex omnia jura et consuetudines a patre vel a fratre suo imperatoribus a ugustis vel ab altero eorum per privilegia ipsis concessas, autentico privilegii sui ei confirmabit, et inviolabiliter observabit. Item quicquid [Col. 0297D] cives Colonienses vel in sale vel in vino seu quacumque alia re, per indebitam exactionem cuiquam dam ni intulere, de eo ipsi de cetero absque omni juris vindicta liber i et absoluti remanebunt; et quicquid etiam occasione gwerre ipsis civibus dampni illatum est, sine omni querela inultum remanebit. Item de voluntate et gratia domini regis erit, quascumque municiones de propriis rebus et muris suis construxerint. Item clerici quicumque sive laici qui in hac forma composicionis remanere voluerint, salvi sint tam in rebus quam in personis. Qui vero eam recusaverint, pro inimicis imperii habeantur, nec aliqua eis in civitate habitacio concedatur, nec etiam aliquam vel in rebus vel in personis pacem habere debent. Item quicumque habentes [Col. 0298A] possessiones infra muros civitatis, tempore gwerre a defensione civitatis se subtraxerunt, de singulis marcis redituum persolvent marcam nummorum. Item cuicumque civium Adolfus archiepiscopus quondam, vel Bruno archiepiscopus, monete vel telonii reditus impignoraverint, ipsi debitum suum recipient, et nichil praeter sortem; exceptis feodis et t eloneo de Erempozzen, qui optinebit pignora et beneficia in moneta, secundum privilegium ab Adolfo archiepiscopo sibi collatum. Ita quod predicti creditores certam debiti sui reddant rationem coram eis, quos magnates terre ad hoc constituerint; persolutis vero debitis si quid superfuerit, ad consilium regis et prescriptorum magna tum erit. Item cives Colonienses inducias habent [Col. 0298B] de fidelitate facienda domino regi usque ad dominicam Invocavit me, et statim illo termino elapso facient ei fidelitatem tamquam domino et regi suo; et quod istud tunc fiat, iuratum est Colonie a duobus milibus hominum et amplius; et ne violetur hec composicio, data fide promisit dux Lotharingie, et prescripti comites. Item si occasione hujus composicionis quisquam cives Colonienses gravare praesumeret, dominus rex principaliter ipsos manutenebit, et magnates etiam terre ipsos omnibus modis juvabunt. Ipsi etiam burgenses ad hec observanda magnatibus terre assistent. Item exactiones indebitas quas facere consueverunt tempore gwerre, de cetero non recipient; et per hanc formam composicionis [Col. 0298C] in continenti in gratia domini regis erunt, et salvis rebus et personis per totum imperium, quocumque voluerint, ibunt.

[Vide Regesta Innocentii III, hujusce editionis tom. III, col. 1132.]

In nomine Domini, anno Incarnationis ejusdem 1207, pontificatus vero domini Innocentii III, papae, [Col. 0298D] anno X, indictione X, mense Julii die ultimo.

Acta publica si litterarum memoriae tradita fuerint, nube oblivionis remota, prospera inspectione clarescent. Quapropter ego Joannes de Sancto Laurentio sanctae Romanae Ecclesiae scriniarius, mandato et praecepto domini Innocentii III papae, ligium homagium nunc factum eidem domino papae in palatio Montis Flasconis a comite Ildebrandino, sicut vidi, audivi et interfui, et fidelitatem olim exhibitam eidem domino papae a praedicto comite, sicut inferius continetur, publicis litteris scribere curavi. Comes Ildebrandinus confessus fuit in palatio Montis Flasconis coram praescripto domino papa, praesentibus episcopis, cardinalibus, praefecto Urbis, et multis clericis et laicis, se jurasse fidelitatem eidem domino papae, successoribus suis et Ecclesiae Romanae [Col. 0299A] coram dicto praefecto Petro Sarraceno, dicti domini papae senescalco, et Donnico ejusdem domini subdiacono, et eo tempore castellano Montis Flasconis. Et ipse comes mense et die supradicto fecit ligium homagium dicto domino papae Innocentio coram episcopis, cardinalibus, praefecto Urbis, et multis aliis tam clericis quam laicis in eodem palatio pro castro Montis Alti, comitatu de Rosellis, et aliis terris, quas tenet ab eo, sicut apparet per privilegia Romanae Ecclesiae. Et idem dominus papa investivit dictum comitem de dictis castris, comitatu, et terris, coram omnibus per cuppam argenteam. Et inter omnes hi interfuerunt dominus Theobaldus de Praefecto, dominus Petrus de Columna, dominus Stephanus de Romano Carzoli, dominus [Col. 0299B] Oddo Infans de Columna, dominus Thomas de Supino, dominus Guido de Colle de Mendi, Transmundus Rubeus domini papae ostiarius, Borgognonus de Viterbo, Capitione filius Joannis de Tineos, Oddo de Graeco de Urbeveto, Guido de Prudezo, Berardus de Walmarzo, Bulgarellus de Conversano, Joannes de Conversano, Petrus de Olivero, Winezellus de Monteflascone, Bonaccursus, Bonafidanza, Bartholomaeus de Donadeis.

Ego Joannes de Sancto Laurentio sanctae Romanae Ecclesiae scriniarius, sicut vidi, audivi et interfui, scripsi, complevi et absolvi.

Reverendo in Christo Patri ac domino INNOCENTIO Dei gratia summo et universali pontifici, PHILIPPUS eadem gratia rex Francorum, salutem et tam debitam quam devotam reverentiam.

Super eo quod nobis mandastis de episcopo Cameracensi, ut ei restitueremus ablata, et injurias emendari faceremus, quae Cameracensi eidem gentes nostrae intulerunt, pro certo noverit vestra paternitas, quod nos de rebus ejusdem episcopi nihil [Col. 0299D] aut gentes nostrae habuimus vel habemus, nec civitas Cameracensis de regno est, sed de imperio; neque nos debemus emendare facta illorum qui sunt de imperio, sicut nec nos vellemus quod ipsi emendarent facta illa quae fiunt in regno nostro. Ad illud autem quod significastis, quia amorem vestrum relinquimus, et adhaesimus Philippo regi Alemanniae, noveritis indubitanter, quod dilectioni ejusdem Philippi contra vos non adhaeremus, quamvis pluries super hoc fuerimus requisiti, nec adhuc in mente habemus, et Dominus ponat in corde vestro et in mente, quod nos ad hoc non inducatis, quod alicui contra vos adhaerere debeamus. Caeterum noveritis quod omnibus illis de jure confoederari possumus, qui regem Othonem inquietant et ei [Col. 0300A] adversantur. Idem enim Otho dum esset comes Pictaviae, terram nostram et ecclesias terrae nostrae combussit et depraedatus est, nec postea nobis exinde satisfecit, neque nos treugam aut pacem post illa malefacta habuimus, et quando cum Joanne rege Angliae pacem habuimus, ipsum a pace illa exclusimus. Unde mirari non debetis, si nos ipsum odio habebamus. Solus enim Deus nobis potest inspirare ut malefactores nostros diligamus. Ad illud autem quod nobis mandastis, quod episcopum Cameracensem odio habemus, vobis respondemus, quod nos nullum sacerdotem odio habemus, nec alicui sacerdoti malum faceremus, maxime illi qui est episcopus et sacerdos.

Sanctissimo in Christo Patri ac domino INNOCENTIO Dei gratia summo pontifici PHILIPPUS eadem gratia rex Francorum salutem, et debitam in Christo reverentiam.

Ecclesia Bituricensis, licet sit tenuis in facultatibus, inter alias tamen regni nostri ecclesias existit nobilior, cum (sicut vestra plenius novit paternitas) primatiae obtineat dignitatem, cujus honorem, nostrum et regni proprium reputamus. Cum igitur Burdegalensis archiepiscopus praedecessorum suorum [Col. 0300C] non sequens vestigia, se adeo obedientem et devotum ecclesiae Bituricensi exhibere non velit, sicut eidem praedecessores ejus fecisse noscuntur, paternitatem vestram cum quanta possumus devotione rogamus, quatenus jus Bituricensis ecclesiae intuitu Dei, et precum nostrarum obtentu conservare velitis, nec sustineatis quod tantus honor regni nostri circa haec in aliquo minuatur cum sola Bituricensis ecclesia in toto regno patriarchatus obtineat dignitatem; in cujus diminutione (quod Deus avertat!) nobis est regno nostro non mediocriter reputaremus esse detractum.

Actum Parisiis anno Domini 1210, mense Maio.

Sanctissimo Patri et domino INNOCENTIO, Dei providentia summo pontifici, P. comes Antissiodorensis et Tornodoriensis, pedum oscula tam debita quam devota.

Sanctitati vestrae notum facio quod ego teneo et recognosco me tenere de charissima domina mea Blancha illustri comitissa Campaniae, et tenui de antecessoribus suis dominis Campaniae Malliacum castrum et Vitriacum, quod est de castellaria Malliaci: [Col. 0301A] quamvis episcopus Antissiodorensis quasdam litteras ostendat continentes, quod ego teneo praedictum castrum Malliaci de illo. Sed dico et plane recognosco quod litterae illae non sunt verae, nec meo sigillo sigillatae. Litteras autem quas praedicta domina mea inde habet super hoc quod Malliacum castrum et omnia feoda quae sunt de castallaria Malliaci ab ipsa comitissa teneo, veras esse confiteor, et meo sigillo sigillatas, praesentibus litteris testificantibus, sigilli mei munimine roboratis.

Actum anno gratiae 1210, mense Julio.

Sanctissimo Patri et domino INNOCENTIO summo pontifici, FREDERICUS Dei et sui gratia rex Sicilie ducatus Apulie et principatus Capue, in Romanorum imperatorem electus et semper Augustus

De gratia vestra quam frequentissime sumus experti indubitatam fiduciam obtinentes, presenti pagina duximus concedendum, quot cum dilectum fidelem nostrum Riccardum Fundanum comitem cedere in fata contigerit, tam de comitatu Fundano quam universa terra citra Garelianum posita [Col. 0301C] libere disponatis, ipsam donando vel obligando, retinendo vel concedendo, seu commitendo cuicumque persone juxta vestre beneplacitum voluntatis. Ad hujus autem concessionis nostre memoriam presens privilegium per manus Petri notarii et fidelis nostri scribi precepimus et sigillo nostro jussimus roborari, anno, mense et indictione subscriptis.

Datum Rome anno dominice incarnationis 1212, mense Aprilis, 15 indictione.

In nomine sanctae et individuae Trinitatis. Fredericus secundus divina favente clementia Romanorum rex semper augustus, et rex Syciliae. Regnum nostrum tunc stabiliri credimus et confidimus, cum Altissimum, de cujus manu ea quae possidemus bona recepimus, honoramus. Tanto enim Domino qui bona tribuit nobis, ad offerendas hostias operis et devotionis astringimur, quanto ipsum misericordem in nobis et mirabilem experimur. Cognoscentes igitur gratiam quae data est nobis ab ipso, [Col. 0302A] habentes quoque pre oculis inmensa et innumera beneficia vestra, karissime domine et reverentissime ⁜ (3) pater, protector et benefactor noster domine Innocenti, Dei gratia summe pontifex venerande per cujus benefitium opera et tutelam aliti sumus protecti pariter ac promoti, postquam in sollicitudinem vestram mater nostra felicis memoriae Constantia imperatrix ex ipso quasi utero nos jactavit, vobis beatissime pater, et omnibus catholicis successoribus vestris, sancteque Romanae ecclesiae spetiali matri nostrae; omnem obedientiam, honorificentiam atque reverentiam, semper humili corde, ac devoto spiritu impendemus, quam predecessores nostri reges et imperatores catholici, vestris antecessoribus impendisse noscuntur, nichil [Col. 0302B] ex his volentes diminui, set magis augeri, ut nostra devotio magis enitescat. Illum igitur abusum volentes abolere, quem interdum quidam predecessorum nostrorum exercuisse dinoscuntur, et dicuntur, in electionibus prelatorum, concedimus et sanccimus, ut electiones prelatorum libere fiant, et canonice, quatenus ille prefitiatur ecclesiae viduatae, quem totum capitulum vel major et sanior pars ipsius duxerit eligendum, dummodo nichil obstet ei de canonicis institutis. Appellationes autem in negotiis et causis ecclesiasticis, ad sedem apostolicam libere fiant, earum prosecutionem sive processum nullus impedire presumat. Illum quoque dimittimus et refutamus abusum, quem in occupandis bonis decedentium prelatorum aut etiam ecclesiarum [Col. 0302C] vacantium nostri consueverunt antecessores committere, pro motu propriae voluntatis. Omnia vero spiritualia vobis et aliis ecclesiarum prelatis relinquimus libere disponenda, ut quae sunt Cesaris Cesari; et quae sunt Dei Deo recta distributione reddantur. Super eradicando autem hereticae pravitatis errore, auxilium dabimus et operam efficacem. Possessiones etiam quas aecclesia Romana recuperavit, ab antecessoribus nostris seu quibuslibet aliis ante detentas, liberas et quietas sibi dimittimus, ipsamque ad eas obtinendas bona fide promittimus adjuvare. Quas autem nondum recuperaverit, ad recuperandum pro viribus erimus coadjutores. Et quaecumque ad manus nostras devenient, [Col. 0302D] sine difficultate ei restituere satagemus. Ad has pertinet tota terra quae est a Radicophano usque Zeperanum, marchia Anconitana, ducatus Spoletanus, terra comitissae Mathildis, comitatus Brittenorii, exarcatus Ravennae, Pentapolis, cum aliis adjacentibus terris expressis in multis privilegiis imperatorum et regum, a tempore Ludowici, ut eas habeat Romana aecclesia in perpetuum cum omni jurisditione, districtu, et honore suo. Verumtamen cum ad recipiendam coronam imperii vel pro necessitatibus aecclesiae ab apostolica sede vocati venerimus, de mandato summi pontificis, recipiemus procurationes sive fodrum ab illis. Adjutores etiam erimus ad rettinendum et deffendendum [Col. 0303A] Romanae aecclesiae regnum Syciliae ac cetera jura quae ad ipsam pertinere dinoscuntur, tamquam devotus filius, et catholicus princeps. Ut autem haec omnia vobis memorato sanctissimo patri nostro domino Innocentio, sacrosanctae Romanae aecclesiae summo pontifici, vestrisque successoribus per nos et nostros successores Romanorum reges et imperatores observentur, firmaque et inconvulsa semper permaneant, presens privilegium conscriptum majestatis nostrae aurea bulla jussimus communiri. Testes autem hii sunt. Sigefridus Moguntinae sedis arciepiscopus apostolicae sedis legatus. Eberhardus Salzburgensis arciepiscopus, Berardus Barensis arciepiscopus, Chuonradus Ratisponensis episcopus, Otto Wirzinburgensis episcopus, [Col. 0303B] Manegoldus Pattaviensis episcopus, Engelhardus Zizensis episcopus, Odacrius Boemorum rex, Lodwicus dux Bawariae, Liupoldus dux Austriae et Styriae, Hermannus lantgravius Thuringiae, comes Albertus de Eberstein, comes Adolfus de Sowenburc ⁜ (4) , comes Burchardus de Mannesveld, comes Gerhardus de Diets, comes Ludwicus de Wirtemberch, Gebehardus burcravius Meigdeburgensis, Hainricus de Stahhelburch, Waltherus de Langenberch, Hainricus de Chalandrino, marescalcus imperii, Waltherus de Sypf, pincerna imperii, Gwaltherus Gentilis, comestabulus regni Sycilie; et alii quam plures.

Signum domini Frederici secundi Romanorum regis invictissimi (L. M.) et regis Syciliae.

[Col. 0303C] Ego Chuonradus Dei et apostolicae sedis gratia Metensis episcopus, vice domini Sigefridi, Moguntini arciepiscopi et apostolicae sedis legati, ac totius Germaniae arcicancellarii, recognovi.

Acta sunt haec anno Domini nostri Jesu Christi 1213, indictione prima, regnante domino Frederico secundo Romanorum rege glorioso et rege Sicilie, anno regni ejus Romani primo, Siciliae vero 16.

Datum apud Egram per manus Bertholdi de Niffen, regalis aulae prothonotarii, quarto Idus Julii.

Reverendo domino suo et Patri in Christo sanctissimo INNOCENTIO Dei gratia summo pontifici, JOANNES eadem gratia Angliae rex, etc., salutem et debitam tanto domino et patri cum devotione, reverentiam.

Mittimus vobis, Pater sanctissime, transcriptum conventionis factae inter nos et reginam Berengagariam de verbo ad verbum, cujus tenor talis est:

«Joannes, Dei gratia rex Anglorum, etc., omnibus [Col. 0304A] ad quos praesens scriptum pervenerit, salutem.

«Sciatis ita convenisse inter nos et dominam reginam Berengariam quondam uxorem domini Ricardi regis fratris nostri, de dote sua quam petebat, et de quadam compositione quae quondam inter nos et ipsam facta fuit super eadem dote, de qua mille marcas de nobis recipere debeat annuatim, videlicet quod nos modo ad praesens damus ei duo millia marcarum, pro omnibus arreragiis et pro solutione praesentis anni, et de caetero dabimus ei annuatim mille libras bonorum et legalium sterlingorum, scilicet quingentas libras in festo Omnium Sanctorum et quingentas libras in festo Ascensionis; hanc autem pecuniam solvemus ei [Col. 0304B] in domo Novi Templi apud London.

«Licebit autem dominae reginae repetere dotalitium suum ab omni detentore, extra regnum Angliae, praeterquam a nobis et successoribus nostris, et nos de hoc non erimus contra eam, nisi teneamur de jure illud ei warrantizare, et neque successores nostri poterimus capere in manum nostram res illas, super quibus ipsa in causam traxerit detentores, poterit autem ipsa regina finem facere ad suam voluntatem cum eisdem detentoribus, salvo nobis et haeredibus nostris post ejus obitum jure nostro.

«Concedimus etiam quod ipsa regina et homines de familia ejus, liberum habeant omni tempore introitum in terram nostram, et exitum ab eadem, [Col. 0304C] possintque ibi morari quandiu voluerint, et tam eos quam omnes res eorum in salvum conductum nostrum et fidelem securitatem nostram recipiemus inveniendo, in redeundo et morando, praestito sacramento quod, per eos nobis malum non eveniet aut regno.

«Concedimus etiam quod in omnibus portubus maris liberum habeant transitum, quandocunque voluerint, prohibentes quod nullus ballivorum vel hominum nostrorum ipsos impediat, vel consuetudinem recipiat ab eisdem.

«Compositionem autem istam facimus tam pro nobis quam pro haeredibus nostris, statuentes quod si forte, quod absit! nos vel aliquis successorum [Col. 0304D] nostrorum ipsam conventionem infringeremus, quod facere non possumus salva fide, et infra LX dies commoniti nos vel justitiarius noster, si extra regnum fuerimus, id non emendaverimus, dotalitium suum integre restituere teneamur eidem, omni dilatione et occasione remota.

«Praeterea fecimus jurare in animam nostram Gaufridum Luterell militem nostrum, quod omnia quae in charta ista continentur observabimus illibata, et ad majorem securitatem, ea omnia a Domino papa confirmari impetrabimus.

«Rogamus etiam dominum papam et humiliter petimus ut praesenti compositioni addat securitates [Col. 0305A] quas viderit expedire, et nos ratum habebimus quidquid inde statuerit, volumus enim quod omnia fideliter observentur, et nolumus quod praedicta regina possit super hoc ab aliquo in posterum molestari.

«Et sciendum est quod in hoc festo Omnium Sanctorum anno regni nostri XVII, solvemus dictae reginae primas quingentas libras de supradictis mille libris sibi annuatim solvendis.

«His testibus dominis: P. Winton., S. Exon. episcopis, magistro Pand. Narwicensi electo, H. abbate de Belloloco, fratre Alano Martell. magistro P. archidiacon. Sarr.

«Datum per manum magistri Ricardi de Marr. cancell. nostri apud Dour. II die Septembris anno [Col. 0305B] regni nostri decimo septimo.»

Cum igitur, Pater reverende, volumus hanc conventionem sedis apostolicae munimen obtinere, preces sanctitati vestrae effundere decrevimus, supplicantes quatenus in majorem hujus conventionis securitatem eidem conventioni, quas videritis expedire securitates apponi jubeatis, facientes, si placet, eamdem perpetuo sedis apostolicae munimine gaudere.

Apud Dour. IV die Septembris, anno regni nostri XVII.

Sanctissimo in Christo Patri et domino suo INNOCENTIO sacrosancte Romane Ecclesie summo pontifici, FRIDERICUS Dei et sui gratia Romanorum rex et semper Augustus et rex Sicilie, cum filiali subjectione debitam in omnibus apostolice sedi obedientiam et reverentiam.

Cupientes tam ecclesiae Romane quam regno Sicilie providere, promittimus et concedimus statuentes, ut postquam fuerimus imperii coronam adepti, protinus filium nostrum Henricum quem ad mandatum [Col. 0305D] in vestrum regem fecimus coronari, emancipemus a patria potestate, ipsumque regnum Sicilie, tam ultra Farum quam citra, penitus relinquamus ab ecclesia Romana tenendum, sicut nos illud ab ipsa sola tenemus; ita quod ex tunc nec habebimus nec nominabimus nos regem Sicilie, sed juxta beneplacitum vestrum procurabimus illud nomine ipsius filii nostri regis usque ad legitimam ejus etatem per personam idoneam gubernari, que de omni jure atque servitio ecclesie Romane respondeat, ad quam solummodo ipsius regni dominium noscitur pertinere; ne forte pro eo quod nos dignatione divina sumus ad imperii fastigium [Col. 0306A] evocati, aliquid unionis regnum ad imperium quovis tempore putaretur habere, si nos simul imperium teneremus et regnum, per quod tam apostolice sedi quam heredibus nostris aliquod posset dispendium generari. Ut autem hec nostra promissio, concessio et constitutio debitum sortiatur effectum, praesentem paginam aurea bulla nostra fecimus communiri.

Dat. apud Argentinam anno Domini 1216 ⁜ (5) , Kal. Julii, indict. 4.

[Col. 0306B] Domino papae salutem et debitam tanto patri ac domino cum devotione reverentiam.

Sanctitati vestrae grates referimus multiplices de litteris vestris pro nobis a paternitate vestra domino Cantuariensi archiepiscopo et ejus suffraganeis porrectis, nec non magnatibus et baronibus terrae nostrae, pro certo scituri quod barones nostri litteras vestras in nullo exaudierunt; dominus vero Cantuariensis archiepiscopus et ejus suffraganei mandatum vestrum exsecutioni demandare supersederunt.

Nos vero attendentes praemissa, asserebamus nostris quod terra nostra patrimonium erat beati Petri, et eam de beato Petro et Ecclesia Romana, et [Col. 0306C] de vobis tenebamus.

Adjecimus etiam quod crucesignati eramus et petebamus beneficium privilegii crucesignatorum, ne turbaretur terra nostra, ne consumeretur in malos usus quod in subsidium terrae sanctae expendere proposueramus, et appellaverimus per W. mareschallum comitem Pembr. et W. comitem Warenn. contra perturbatores pacis terrae nostrae.

Verum quia crucesignati fuimus, volentes in omnibus cum humilitate et mansuetudine procedere, salva appellatione nostra, obtulimus baronibus illis, quod omnes malas consuetudines suscitatas et per quemcumque introductas temporibus nostris, penitus aboleremus, nec non et malas consuetudines tempore regis Richardi fratris nostri subortas, [Col. 0306D] exstirparemus; de consuetudinibus autem tempore patris nostri suscitatis, si quae essent quae eos gravarent, per consilium fidelium nostrorum operaremus: sed nec his, nec aliis supradictis contenti, omnia praemissa recusarunt.

Videntes igitur quod ipsi manifeste nitebantur ad turbationem regni nostri, rogavimus dominum Cantuariensem archiepiscopum et ejus suffraganeos, quod exsequerentur mandatum vestrum, scilicet quod secundum tenorem litterarum vestrarum consueta nobis exhiberent servitia, et postea, si quae a nobis petere vellent, cum humilitate et sine armis ea a nobis peterent, denuntiantes eos excommunicatos, [Col. 0307A] qui post praedicta eis oblata, pacem regni nostri perturbarent, et videbatur episcopo Exoniensi et magistro Pandulfo, qui praesentes erant, quod de jure per sententiam excommunicationis eos compescere debebant.

Sed archiepiscopus respondens, ait quod sententiam excommunicationis in eos nullo modo proferret, quia bene sciebat mentem vestram (et videbatur nobis similiter quod ita facere debebat, quia mandavimus gentem copiosam de terris extraneorum ad succursum terrae nostrae) et promisit nobis quod, si eos revocare vellemus, non solum sententiam excommunicationis in eos inferret, verum etiam in quantum posset, eis resisteret, unde gentem nostram revocavimus.

[Col. 0307B] Postmodum autem obtulimus eis, per litteras nostras patentes, per dominum Cantuariensem archiepiscopum, et duos vel tres suffraganeos ejus eis delatas, quod nos eligeremus ex parte nostra quatuor, et ipsi ex parte sua quatuor, ita quod vos superiores constitueremini de omnibus querelis libertatum quas ipsi proponerent, et ad suas nos responderemus quod quidquid vos una cum illis octo, statueritis, super omnibus quae ipsi peterent a nobis nos gratum haberemus et teneremus.

Et quamvis se humiliare noluerunt versus nos sicut debuerunt, nos tamen pro servitio Dei et succursu terrae sanctae, in tantum nos humiliavimus quod haec praedicta eis obtulimus, et praeterea eis [Col. 0307C] obtulimus quod de omnibus petitionibus suis, per considerationem parium suorum, justitiae plenitudinem eis exhiberemus, quod ipsi recusarunt.

Ad haec, domine, die Veneris in crastino Ascensionis, venit ad nos frater Willelmus de camera vestra, vester familiaris, deferens nobis litteras vestras, continentes quod, deposita peregrinationis nostrae itinere, sanctitatis vestrae pedibus aliquem de nostris in concilio repraesentaremus, paternitatem vestram de processu nostro et itineris nostri expeditione certificantes.

Super quo paternitati vestrae taliter respondemus quod, cum perversis baronum praedictorum [Col. 0308A] inquietationibus, ex praemissis vobis innotuit, quod affligamur, nec possumus in eis bonum pacis invenire, quo saltem concordes efficiamur ut sic facilius proposito insisteremus, vos de itinere nostro certos efficere non possumus; unum pro certo scientes, quod multi crucesignatorum, qui ad terrae sanctae succursum se accinxerunt de partibus longinquis viri magni et nobiles ut in consortio nostro eos reciperemus, benigne per litteras suas et nuntios postulaverunt, quos pro praedictis incommodis supermandatis suis adhuc certificare non possumus

Praeterea, Pater reverende, in praesentia praedicti fratris Willielmi, vestri familiaris, nec non et venerabilium fratrum Wigorniensis et Conventrensis [Col. 0308B] episcoporum, obtulimus praedictis baronibus, quod de omnibus petitionibus suis, quas a nobis exigunt, in vos benignissime compromitteremus, ut vos qui plenitudine gaudetis potestatis, quod justum foret statueretis, et haec omnia efficere renuunt.

Igitur, pie Pater, dominationi vestrae praesentia duximus declaranda, ut de consueta benignitate vestra, quod nobis videritis expedire, inde statuatis.

Teste meipso, apud Odiham, XXIX die Maii.

Vestrae intimat sanctitati G. Camaldulensis prior, et omnes qui cum eo sunt fratres, quod pridie Kalendas Junii, circa medietatem noctis, inopinatus ignis domos eorum ita repente consumpsit, quod sequenti die de omnibus quae remanserant prandium facere nequiverunt; sicque plus quam trecenti inter monachos et conversos mendicare coguntur. Eapropter petunt a clementia vestra ut per totam Italiam eis litteras concedatis in remissionem peccatorum, injungentes Christi fidelibus ut illis charitativa subsidia ministrare velint.

[Col. 0313A] Cum venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, natum de muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant, redimeret (Galat. IV) .

In propositis verbis Apostoli quatuor praecipue considerare debemus, advenientis tempus videlicet et personam, modum et causam. De tempore namque praemittitur: Cum venit plenitudo temporis; de persona subjungitur: Misit Deus Filium suum; de modo subditur: Natum de muliere, factum sub lege; de causa supponitur: Ut eos, qui sub lege erant, redimeret. Tempus autem plenitudinis intelligitur tempus gratiae, quod ab adventu Salvatoris incoepit. Tempus utique miserendi, et annus benignitatis. Nam lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est (I Joan. I) . Gratia, id est [Col. 0313B] remissio peccatorum; veritas, id est exhibitio promissorum. Per Christum enim peccata deleta sunt, per ipsum promissa completa. Sed cur tam diu distulit venire medicus ad sanandum aegrotum? Utquid non antea mortuus est unus pro populo, ne tota gens periret (Joan. XI) ? «O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit?» (Rom. XI.) Disposuit tamen coelestis altitudo consilii, ut ideo differret medicus venire ad sanandum aegrotum, ne, si festinus venisset, putaret aegrotus se non medici virtute, sed naturae vigore, et infirmitatis lenitate se sanatum, et sic vilipenderet [Col. 0313C] medicum, et parvipenderet aegritudinem. Praesumebat enim peccator de suis viribus dicens; Non deest qui faciat, sed deest qui praecipiat. Et iterum: «Quaecunque dixerit nobis Dominus, faciemus et audiemus (Exod. XXIV) .» Ut ergo de sua virtute diffideret, ut magnitudinem infirmitatis agnosceret, ut medici gratiam postularet, distulit Salvator accedere, donec peccator clamaret frequenter, et diceret: «Veni, Domine, et noli tardare; relaxa facinora plebis tuae Israel (Habac. II) .» [Col. 0314A] Porro subtilior, et secretior hujus dilationis est ratio, quam Sapiens nobis insinuat: «Dum medium, inquit, silentium tenerent omnia, et nox in suo cursu medium iter perageret, omnipotens sermo tuus, Domine, a regalibus sedibus venit (Sap. XVIII) .» Licet enim aliter et aliter hoc ab aliis et aliis exponatur, congrue tamen potest intelligi primum silentium in lege naturae, secundum in lege scripturae, tertium in lege gratiae. Indidit enim conditor Deus legem naturalem mentibus hominum, ab ipso creationis mundi exordio, geminum continentem mandatum. Unum affirmativum, quod ad praestandum beneficia docetur in Evangelio: «Quaecunque vultis ut faciant vobis homines, et vos facite illis (Matth. VII) .» Alterum negativum, quod ad vitandum [Col. 0314B] injurias legitur in Tobia: «Quae tibi odis fieri, alii ne feceris (Tob. IV) .» Sed lex ista siluit ab initio, cum Cain interfecit fratrem suum Abel (Gen. IV) , faciens alteri quod sibi nollet fieri. Et sic factum est primum silentium usque ad Moysen, per quem Deus suscitavit testimonium in Jacob, et praeceptum posuit in Israel, dans per eum Decalogum legis in duabus tabulis scriptum (Exod. XX) , altera continente dilectionem Dei, reliqua proximi. «In quibus duobus mandatis tota lex pendet et prophetae (Matth. XXII) .» Sed lex ista siluit ab initio, cum populus vitulum conflatilem adoravit contra primum legis mandatum, adorans deos alienos (Exod. XXXII) . Et sic factum est secundum silentium [Col. 0314C] legis usque ad Christum, qui misertus adveniens contulit legem gratiae, scribens eam in cordibus hominum digito Dei. Sed lex ista silebit in ultimo, cum revelabitur «filius iniquitatis, qui extollitur super omne quod dicitur, aut quod colitur Deus (II Thess. II) .» Et forte jam silet, «quia superabundavit iniquitas, et refrixit charitas multorum (Matth. XXIV) .» Vix est qui faciat bonum, vix est usque ad unum. In prima vero lege contulit Deus homini posse, in secunda nosse, in tertia [Col. 0315A] velle. In prima contulit potentiam per naturam, in secunda scientiam per Scripturam, in tertia voluntatem per gratiam. Praemisit itaque Deus legem naturalem, per quam convinceret transgressorem, ne fortassis excusationem praetenderet, dicens: Cecidi quidem, quia stare non potui (Psal. XXIII) . Sed tollitur excusatio; quia per bonum naturae potuit in bonum stare, sed noluit: praemisit et legem scriptam, per quam convinceret praesumptorem, ne fortassis excusationem praetenderet. dicens: Cecidi quidem, quia stare nescivi. Sed tollitur excusatio per documentum Scripturae. Novit a malo declinare, sed noluit. Et ideo post utramque legem, scilicet tempore congruo, «cum videlicet nox culpae medium iter acciperet, vel perageret, omnipotens sermo [Col. 0315B] tuus venit (Sap. XVIII) ,» id est, «Verbum caro factum est (Joan. I) ,» et contulit legem gratiae, ut quod homo poterat per naturam, et noverat per scripturam, impleret per gratiam. Non quia et ante quidam gratiam non habuissent, sed pauci, quia plures timore quam amore, plures ut servi quam ut liberi serviebant. Unde in descensu angeli aqua movebatur, sed unicus sanabatur (Joan. III) . Verum Samaritanus appropians vulnerato, ejus vulnera, infundens vinum et oleum, alligavit, quem sacerdos et levita videntes immisericorditer praeterierant (Luc. XIX) . Eliseus quoque praemisit baculum ad suscitandum filium Sunamitidis, per quem cum ille non surgeret, et ipsemet inde venit, contrahens se puero coaptavit, et sic mortuus exsurrexit [Col. 0315C] (IV Reg. IV) .

Cum ergo venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum. Misit illuc ubi erat, sed misit secundum humanitatem, ubi erat secundum divinitatem. Nam «in mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri (Joan. I) .»

Sed cum «tres sint qui dant testimonium in coelo, Pater, Verbum, et Spritus sanctus (I Joan. V) ,» cur Pater ipse non venit, aut Spritium sanctum non misit? Cur potius Filium destinavit? «O altitudo divitiarum sapientiae, et scientiae Dei, quam incomprehensibilia [Col. 0315D] sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit?» (Rom. XI.) Disposuit tamen altitudo coelestis consilii, ut Deus qui in sapientia sua mundum creaverat, secundum illud: Omnia in sapientia fecit Deus (Psal. CIII) , ipse mundum in eadem sapientia recrearet. Haec enim est mulier evangelica (Luc. XIII) , qui accendit lucernam, ut drachmam decimam, quae perdita fuerat, primum inveniret, proprium sibi filiationis nomen reservans, ut qui erat in deitate Filius Dei, fieret in humanitate filius hominis. Porro subtilior etsi secretior hujus missionis est ratio, quam propheta nobis insinuat: «Si propter me, inquit, orta est tempestas, mittite me in mare (Jon. I) .» Licet [Col. 0316A] enim hoc aliter et aliter ab aliis exponatur, congrue tamen potest intelligi. Prima tempestas orat est in empyreo coelo, secunda in paradiso. Prima inter angelos, secunda inter homines. Prima namque tempestas fuit tumor superbiae, per quem Lucifer voluit ad aequalitatem Dei ascendere, juxta quod ait. «Ascendam in coelum, et ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo (Isa. XIV) .» Sed volens ascendere, cecidit, secundum illud: «Quomodo cecidisti, Lucifer, qui mane oriebaris?» (Ibid.) Secunda tempestas fuit ardor cupiditatis, per quem homo Dei scientiam concupivit, juxta quod serpens illis promiserat: «Eritis sicut dii, scientes bonum et malum (Gen. III) .» Sed concupiscens alienum, amisit proprium, secundum illud: [Col. 0316B] «Homo quidam descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit in latrones,» etc. (Luc. X) . Haec duo vitia sunt radix et origo omnium malorum, omnium vitiorum. Nam de superbia legitur: «Initium peccati est superbia (Eccli. X) .» De cupiditate dicit Apostolus: «Radix omnium malorum est cupiditas (I Tim. VI) .» Verum in sancta et individua Trinitate, Patri attribuitur unitas, propter principium; Filio attribuitur aequalitas, propter medium; Spiritui sancto attribuitur connexio, propter consortium. Prima ergo tempestas, quae orta est inter angelos propter Dei aequalitatem, ipsa est orta propter Filium, qui secundum Apostolum, «non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo (Phil. II) .» Sed in Trinitate Patri attribuitur potentia, Filio sapientia, [Col. 0316C] Spiritui sancto dilectio. Secunda ergo tempestas, quae orta est inter homines propter Dei scientiam, ipsa quoque orta est propter Filium; qui secundum Apostolum «est Dei virtus et sapientia (I Cor. I) .» Porro qui occasionem damni dat, et damnum dedisse videtur. Ideoque verus Jonas, id est Christus spiritualiter missus est in hoc mare magnum et spatiosum, id est in mundum, in quo fuit absorptus a ceto, id est sepultus in monumento. Juxta quod ait: «Sicut fuit Jonas tribus diebus, et tribus noctibus in ventre ceti, ita Filius hominis tribus diebus et tribus noctibus erit in corde terrae (Matth. XII) .» Hinc alibi dicit: «Veni in altitudinem maris, et tempestas demersit me (Psal. LXVIII) .» [Col. 0316D] Ut sic repararet quae in coelis et quae in terris sunt, id est ruinam angelicam et casum humanum.

Misit ergo Deus Filium suum natum de muliere, factum sub lege. De muliere natus est, id est de virgine, quia mulier propter sexum, virgo propter integritatem censetur. Unde propheta: «Novum, inquit, faciet Dominus super terram, mulier circumdabit virum gremio uteri sui (Jer. XXXI) ; et alius: «Ecce virgo concipiet et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel (Isa. VII) .»

Sed cur in similitudine carnis peccati de muliere corpus assumpsit, et non potius ex alia sibi materia novum corpus formavit; ut sicut primus Adam factus est a Deo, ita et fieret secundus? «O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia [Col. 0317A] sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit?» (Rom. XI.) Disposuit enim altitudo coelestis consilii ut, sicut per mulierem mors intraverat in orbem, ita per mulierem vita rediret ad orbem; ut unde mors oriebatur, inde vita resurgeret.

Porro subtilior et secretior hujus assumptionis est ratio, quam Apostolus nobis insinuat, dicens: «Nusquam angelos apprehendit, sed semen Abrahae apprehendit (Hebr. II) .» Licet enim aliter et aliter ab aliis assignetur, cur Dominus non angelicam, sed humanam naturam assumpsit, sive quod angelus per se corruit, quia sine suggestione peccavit; homo vero per alium, quia diaboli persuasione [Col. 0317B] deliquit; sive quod humana natura cecidit tota, quoniam in radice peccavit; angelica vero non peccavit tota; quia pars in sua felicitate permansit.

Potest tamen subtilis indagator convenienter etiam intelligere, quod Adam peccavit in patrem, Eva peccavit in filium, Lucifer autem peccavit in Spiritum sanctum. Sed qui peccat in Patrem, remittetur ei; qui peccat in Filium, remittetur ei; qui vero peccat in Spiritum sanctum, non remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro (Matth. XII; Marc. III; Luc. XII) . Ideoque Deus non naturam angelicam, sed humanam assumpsit. Quod autem in assumpsibile fuit, incurabile mansit. Nam inde curatum est, unde susceptum, et propterea corpus simul sumpsit et animam, ut animam simul curaret [Col. 0317C] et corpus. Oportuit ergo ut de illo genere carnem assumeret, quod voluit per assumptam carnem curare; de illius quoque semine, cui facta fuerat promissio: «In semine tuo benedicentur omnes gentes (Gen. XXII, 26) .»

Quam utique carnem ideo assumpsit de virgine, ne per carnis concupiscentiam peccatum traheret, quod per carnis munditiam debebat auferre. Unde, «cum esset desponsata mater Jesu Maria Joseph, antequam convenirent, inventa est in utero habens de Spiritu sancto (Matth. I) .» Caeterae siquidem mulieres concipiunt non desponsatae, sed traductae; non in pudore virginitatis, sed in fervore libidinis; non in gratiam sed in culpam: sed ista concepit, [Col. 0317D] non traducta, sed desponsata. Unde, «cum esset desponsata mater Jesu Maria Joseph,» non in fervore libidinis, sed in pudore virginitatis. Unde, «antequam convenirent inventa est in utero habens,» non in culpam, sed in gratiam, quia «de Spiritu sancto» concepit.

⁜ (7) Voluitque Dominus in sua conceptione totum humanae conditionis modum implere. Primus enim modus humanae conditionis fuit, ut homo fieret nec de masculo, nec de femina, sicut Adam. Secundus modus fuit, ut homo fieret non de femina, sed de masculo, sicut Eva. Tertius fuit, ut homo fieret de masculo, sicut Christus; quem decebat ut secundum [Col. 0318A] humanitatem nasceretur de matre sine matre.

Misit ergo Deus Filium suum natum de muliere, factum sub lege: non simpliciter factum, sed factum sub lege, id est legi subjectum. Legi namque se subdidit, qui legem condidit; non tamen ex debito, sed tantum ex beneplacito; quia secundum legem octava die circumcisus fuit, et quadragesimo in templo redemptus fuit (Luc. II) , ut eos qui sub lege erant, redimeret.

Est autem, ut probem, lex naturae et lex scripturae; lex gratiae, et lex culpae: quas tempore nos docet Apostolus. Primam, «Cum gentes ea quae legis sunt naturaliter faciunt, ipsi sibi sunt lex (Rom. II) ;» secundum, «Lex subintravit, ut abundaret [Col. 0318B] delictum (Rom. V) ;» tertiam, «Exclusa est gloriatio tua (Rom. III) .» Per quam legem? factorum? Non, sed per legem fidei; quartam, «Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati (Rom. VII) .» Factus est ergo sub lege peccati Christus, ut redimeret eos, qui erant sub lege culpae, reparans eos, qui erant sub lege scripturae, per legem gratiae.

Sed cur non dixit Deus et refecit, «sicut mandavit et creata sunt?» (Psal. XXXII.) Cur pro redemptione nostra dignatus est tot supplicia et opprobria sustinere? «O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis cognovit sensum [Col. 0318C] Domini, aut quis consiliarius ejus fuit?» (Rom. XI.) Disposuit tamen coelestis altitudo consilii, ut per mortem suam genus humanum redimeret, quatenus inimicos ad charitatem accenderet, superbos ad humanitatem reduceret. Quid enim nos magis ad charitatem accenderet, quando quod «proprio Filio suo non pepercit Deus, sed pro nobis omnibus tradidit illum?» (Rom. VIII.) «Majorem enim charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis (Joan. XIII) .» Quid magis nos ad humilitatem invitat, quando quod ille, qui «cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed exinanivit se formam servi accipiens, factus obediens usque ad mortem, [Col. 0318D] mortem autem crucis?» (Phil. II.) Porro subtilior et secretior est hujus redemptionis ratio, quam Psalmista nobis insinuat dicens: «Misericordia et veritas obviaverunt sibi, justitia et pax complexae sunt se (Psal. LXXXIV) .» Licet enim aliter et aliter, hoc ab aliis exponatur, congrue tamen potest intelligi, quod inter misericordiam et veritatem difficilis quondam altercatio vertebatur. Veritas autem in adjutorium et consilium sibi justitiam advocavit. Misericordia autem consiliatricem et adjutricem sibi pacem ascivit. Ambae communiter divinae sapientiae arbitrium elegerunt, qua mediante litigium sopiatur. Partibus igitur in praesentia constitutis [Col. 0319A] misericordia pacis instructa consilio taliter allegavit: Cum Deus summae bonitatis arbitrio fecerit hominem ad imaginem et similitudinem suam (Gen. I) , indignum esset, ut tam digna creatura tota periret, ne Deus suo fraudaretur proposito: qui propterea fecit hominem, ut illum cognosceret, cognitum diligeret, et dilectum haberet: sicque fieret inaestimabili felicitate beatus. Utquid enim fecerit hominem, quem ex toto noverat periturum? nulla prorsus utilitas, imo crudelis esset impietas. Non igitur obliviscatur misereri Deus, neque contineat in ira sua miserationes suas: sed adhuc ei complaceat misereri, si juxta testimonium Scripturarum nihil eorum quae fecit, oderit, et neminem velit perire. Veritas autem justitiae freta consilio, [Col. 0319B] respondit hoc modo: Cum Deus inculpabiliter aequitatis judicio propter peccatum hominum clauserit januam paradisi, collocans ante paradisum voluptatis cherubin, et flammeum gladium atque versatilem (Gen. III) , ut angelus arceret diabolum, et ignis homines, indignum esset ut eum reseraret indignis, et sanctum daret canibus, et margaritas projiceret ante porcos (Matth. VII) . Reddat ergo retributionem superbis (Psal. XCIII) , unicuique secundum merita sua; quia secundum testimonia Scripturarum: «Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum (Psal. LII) .» Omnes immundi de immundo semine concepti sunt, et apposuerunt [Col. 0319C] adhuc peccare ei. Ad hoc misericordia prudenter allegans adjecit: Quamvis homo valde peccaverit, postea tamen poenituit perfecte: et ideo quod amisit per culpam, recuperare debet per poenitentiam. Juxta quod Dominus ipse promisit: «Quacunque, inquiens, hora peccator conversus fuerit, etc., omnium iniquitatum ejus non recordabor (Ezech. XVII) .» Econtra Veritas respondit in haec verba: Licet poenitentia culpam deleverit, perfectam tamen innocentiam non restituit, quia remanet fomes peccati, languor naturae, tyrannis carnis: et ideo cum possit poenam auferre peccatum, non potest gloriam restituere. «Omnes ergo peccaverunt, et egent gloria Dei (Rom. III) , ne quis immundus divino praesentetur conspectui. His inter se taliter et taliter [Col. 0319D] obviantibus, divina sapientia cogitationes pacis provide cogitabat, et vidi quod justitia laederetur, nisi sufficiens poena pro omnibus solveretur; sed misericordia deperiret, si quemlibet sufficienti poena puniret. Cum ergo Deus justus sit et misericors, imo cum sit misericordia et justitia, nec [Col. 0320A] posset agere contra misericordiam, nec posset agere contra justitiam, quoniam «omnes viae Domini misericordia et veritas (Psal. XXIV) ,» unde propheta: «Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine (Psal. C) .» Ideo modum invenerit, per quem utrique satisfaceret, tam misericordiae quam justitiae. Judicavit igitur ut assumeret in se poenam pro omnibus, et donaret per se gloriam universis. Ac per haec «justitia et pax complexae sunt se (Psal. LXXXIV) .» Nullus enim alius inventus est dignus aperire januam paradisi, nisi leo de tribu Juda, «qui claudit, et nemo aperit; aperit, et nemo claudit (Apoc. III) .» Vix enim cuiquam alii sufficiebat justitia sua, nedum sufficeret universis; quia nemo sine peccato; nisi solus Deus, dicente Propheta: [Col. 0320B] «Non intres in judicium cum servo tuo, Domine, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens (Psal. CXLIV) .» Quapropter ipse Deus factus est homo, quatenus inter Deum et hominem legitime mediaret, utpote qui neutri parti suspectus existeret, utriusque gerens in una persona naturam.

Oportuit igitur, ut Deus sua morte gentem humanam redimeret, ut, sicut per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita per unius hominis obedientiam justi constituerentur multi (Rom. III) .

Hic est serpens aeneus exaltatus in eremo, per quem percussi a serpentibus sanabantur (Num. XXI; Joan. III) .

Hic est summus sacerdos, cujus in morte rei, qui confugerant ad civitates refugii, revertebantur ad propria (Num. XXXV) .

Hic est de quo beatus Job ait: «In oculis ejus quasi hamo Behemoth capiet (Job XL) .» In hamo siquidem sub esca aculeus latet, et in Christo sub humanitate divinitas latebat. Christus ergo quasi hamo cepit Behemoth, id est diabolum; quia cum caperet escam humanitatis, captus est aculeo divinitatis, quia commisit manus in eum, in quem nihil juris habebat, jure amisit illos, in quos aliquid juris videbatur habere. Unde quia diabolus hominem in ligno decepit, et homo diabolum in ligno seduxit; et quia mors paradisum intravit, et [Col. 0320D] colonos ejecit, vita infernum ingressa est, et captivos eduxit Mortem igitur de nostra mortalitate suscepit, et vitam nobis de vita sua restituit. Sit ergo Christo laus et honor et gloria qui super omnia est Deus benedictus in saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0319D] Hora est jam nos de somno surgere. Nunc enim propior est nostra salus quam cum credidimus (Rom. XIII) .

[Col. 0320D] Significatio somni multifarie spargitur in Scripturis. Legitur enim somnus vitae et somnus mortis. Porro, sicut triplex est vita, videlicet, corporalis, [Col. 0321A] spiritualis et aeternalis, ita triplex est somnus vitae. Primus, qui provenit ex natura; secundus, qui provenit ex gratia; tertius, qui consurgit ex gloria. De primo Dominus dixit in Evangelio: «Dormite jam, et requiescite (Matth. XXVII) ;» de secundo Sponsa dicit in Cantico canticorum: «Ego dormio, et cor meum vigilat (Cant. V) ;» de tertio Propheta in psalmo: «In pace in idipsum dormiam, et requiescam (Psal. IV) .»

Sic et triplex est somnus mortis, quia triplex est mors, corporalis, spiritualis, et aeternalis. De somno mortis corporalis Dominus dicit: «Lazarus amicus noster dormit (Joan. XI) ;» de somno mortis spiritualis dicit Apostolus: «Exsurge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus [Col. 0321B] (Ephes. V) ;» de somno mortis aeternalis inquit Psalmista: «Qui dormit, non adjiciet ut resurgat (Psal. XL) .» — «Abiit enim Judas, et laqueo se suspendit (Matth. XXIX) .

A somno mortis corporalis resurgunt omnes; a somno mortis spiritualis resurgunt quidam; a somno mortis aeternalis resurgunt nulli. Quoniam «omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur (I Cor. XV) .» Beati vero qui partem in resurrectione prima habuerint (Apoc. XX) , quia in inferno nulla est redemptio; et minime «resurgent impii in judicio, neque peccatores resurgent in consilio justorum (Psal. I) .»

Porro somnus mortis spiritualis, tribus modis [Col. 0321C] contingit: per negligentiam, ignorantiam, et concupiscentiam. De somno negligentiae Salomon ait: «Usquequo, piger, dormis? quando exsurges?» (Prov. VI.) De somno ignorantiae dicit David: «Illumina oculos meos, ne unquam obdormiam in morte (Psal. XII) .» Idem de somno concupiscentiae Psalmista testatur: «Dormierunt somnum suum, et nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis (Psal. LXXIII) .»

De hoc triplici somno dicit Apostolus: Hora est jam nos de somno surgere. Quasi dicat: Surgendum nobis est de somno negligentiae. Propter quod addit: quia propior est nostra salus, quam cum credidimus. Surgendum nobis est de somno ignorantiae. Propter quod subdit: Quia nox praecessit, dies autem [Col. 0321D] appropinquavit. Surgendum nobis est de somno concupiscentiae. Propter quod dicit: Non in commessationibus et ebrietatibus, etc. Et ideo concludit, et interponit ad omnia: Abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamur arma lucis, etc.

Hora est jam nos de somno surgere. Sed dices: Cum semper sit hora surgendi a somno culpae, juxta quod inquit propheta: «Quacunque hora conversus fuerit peccator, et caetera; omnium iniquitatum ejus non recordabor, dicit Dominus (Ezech. XVIII) ,» quid est hoc quod dicit Apostolus: Hora est jam nos de somno surgere, tanquam non semper sit hora? Teneamus ergo quod Veritas ait: «Vigilate, quia [Col. 0322A] nescitis diem neque horam (Matth. XXV) .» Et ideo monet Propheta: «Quaerite Dominum dum inveniri potest, etc. (Isa. LIII) .» Non igitur sibi blandiatur peccator frustra, et dicat: Secure possum ad tempus peccare, quia quacunque hora convertar, omnium iniquitatum mearum non recordabitur Dominus; quia nescio diem, neque horam. Justo namque judicio Dei fit, ut quia cum potest homo converti, et non vult, cum vult forte converti, non possit. Tunc enim securum est homini poenitere, cum potest ipse peccare.

Jam igitur, id est in praesenti vita, vel magis in tempore opportuno, surgendum est nobis a somno culpae, quoniam «si in prima vigilia venerit, et si secunda, vel in tertia vigilia venerit, et sic invenerit, [Col. 0322B] beati sunt servi illi (Luc. XIII) .»

Surgamus igitur fratres et filii dum opportunum tempus et horam competentem hahemus, ab illo triplici somno: quoniam quilibet est mortalis. Certe nihil est magis amicum iniquitati, quam negligentia. Propter quod dicit Scriptura: «Maledictus homo, qui opus Dei negligenter agit (Jer. XLVIII) .» Quoniam ubi Salomon ait: «Manus in manu non erit innocens (Prov. XI) ;» econtra consulitur: Semper aliquid operis facito, ut diabolus te inveniat occupatum ⁜ (8) . Cum enim David quievisset a praeliis, «et deambularet in solario post meridiem vidit ex adverso Bethsabee se lavantem, tulitque illam, et dormivit cum illa (II Reg. II) .» Propter quam homicidium pariter et adulterium perpetravit; et qui [Col. 0322C] vicit in bello, victus est tandem in pace. Ergo dum tempus habetis, operemini bonum ad omnes (Gal. VI) . Veniet enim tempus, quando nihil poteritis operari (Joan. VI) . Juxta quod Veritas ait: «Ligate manus ejus et pedes, et projicite in tenebras exteriores (Matth. XXII) .»

Surgite etiam fratres a somno ignorantiae, quoniam et ipse immortalis existit. Propter quod dicit Scriptura: «Noluit intelligere ut bene ageret; iniquitatem meditatus est in cubili suo (Psal. XXV) .» Et illud: «Ipsi vero non cognoverunt vias meas, quibus juravi in ira mea, etc. (Psal. XCIV) .» — «Propterea populus meus, inquit propheta, captivus ductus est, quia non habuit scientiam (Isa. V) .» Et: «Si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent [Col. 0322D] (I Cor. II) .» Hinc error, hinc haeresis, hinc perfidia, hinc excusatio in peccatis. Sed ignorans ignorabitur, et negligens negligetur.

Surgendum quoque nobis est a somno concupiscentiae, ne forte obdormiamus in voluptatibus carnis et illecebris mundi; quia «non dormitabit neque dormiet, qui custodit Israel (Psal. CXX) .» Quasi quidam somnus est vita carnalis, vel conversatio saecularis; quia sicut ille qui somniat se habere multas divitias, cum evigilat, tristatur, pro eo quod nihil invenit se habere; sic ille qui dives est in hoc mundo, cum transierit de illo, dolebit, quia nihil secum de illo portabit. «Nudus enim egressus sum [Col. 0323A] de utero matris meae, nudus revertar illuc (Job I) .» — «Nihil quoque intulimus in hunc mundum, haud dubium, quia neque auferre quid possumus (I Tim. VI) .» Nihil enim nobiscum ex hoc mundo deferemus, nisi opera, juxta quod legitur: «Opera illorum sequuntur illos (Apoc. XIV) .» Quae si bona fuerint, perducunt angeli ad gloriam; si mala, pertrahunt ad gehennam. Heu quot et quanta mortales de mundanae conversationis amaritudine [ al. incertitudine] cogitant, sed sub mortis articulo repente cuncta, quae cogitaverant, evanescunt. Propter quod dicit Psalmista: «Exiet spiritus ejus, et revertetur in terram suam, etc. (Psal. CXLV) .» Homo quippe qui permanet in peccato, similis est jumento, quod in stercore computrescit; et qui revertitur ad peccatum, [Col. 0323B] est quasi canis qui redit ad vomitum (II Petr. II) .

Quid enim nos miseri cogitamus, quid disponimus, aut quid agimus tota die? Aranearum teximus telas; quoniam evisceramus nosipsos, consumimus dies nostros, et perdimus tempus nostrum in vanis studiis et operibus pravis et voluptatibus carnis, illecebris mundi, siquidem utriusque concupiscentiam, videlicet carnis et mundi damnat Apostolus in hoc loco, cum prohibet comessationem et impudicitiam; in quibus carnales homines, id est gulosi et luxuriosi amplius delectantur. Rursum, contentionem, inquit, et aemulationem, in quibus homines mundani versantur, qui contendunt inter se de possessionibus [Col. 0323C] vel honoribus, et pro his ad invicem aemulantur.

Hora est ergo nos jam de somno surgere, quia propior est nostra salus, quam cum credidimus. Quasi dicat: Non possumus excusationem habere negligendi, quod exspectamus, tanquam nimium differatur. Quia propior est nostra salus quam cum credidimus. In principio namque fidei mundati sumus per baptismum a culpa, nunc autem per meritum digni sumus corona: et ideo magis appropinquavimus ad salutem. Vel ideo magis est salus propinqua, quia magis est mors vicina. Nam pretiosa est in conspectu Domini mors sanctorum (Psal. CXV.)

Rursus, hora est jam nos de somno surgere, quia nox praecessit, dies autem appropinquavit. Quasi dicat: [Col. 0323D] Ante adventum Christi fuit nox erroris infidelitatis et ignorantiae; sed jam post adventum Christi, [Col. 0324A] dies fidei, veritatis et gratiae rutilavit. Unde jam non possumus excusationem habere, tanquam ignoremus veritatem occultam. Quia lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est (Joan. I) . Nam populus gentium, qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam (Isa. IX) . Et certe melius est viam veritatis non agnoscere, quam post agnitam retroire (II Petr. II) ; quia servus sciens voluntatem Domini sui, et non faciens, vapulabit plagis multis (Luc. XII) .

Item hora est jam nos de somno surgere, scilicet quia mundus transit et concupiscentia ejus (I Joan. II) . Et ideo non in comessationibus et ebrietatibus, quoad gulam: Non in cubilibus et impudicitiis, quoad luxuriam: Non in contentione et aemulatione, [Col. 0324B] quoad iracundiam et invidiam, ambulare debemus. Sed induamus Dominum Jesum Christum, in doctrinam Domini nostri Jesu Christi, ut in novitate spiritus ambulemus.

Abjiciamus ergo opera tenebrarum, id est, peccata, quae in tenebris fiunt; quia qui male agit odit lucem (Joan. III) , vel quae sunt a principe tenebrarum, id est diabolo, vel ad tenebras exteriores transmittunt. Et induamur arma lucis, id est opera bona, quae sunt a lucis auctore. Quoniam «omne datum optimum, et omne donum perfectum, desursum est descendens a Patre luminum.» Vel, quae lucere debent «coram hominibus, ut videntes opera vestra bona, glorificent Patrem nostrum qui in coelis [Col. 0324C] est (Matth. III) .» Vel quae transeunt tunc ad lucem, per quam «justi fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum (Matth. XIII) ;» sic videlicet, ut non in tenebris vitiorum, erroris, infidelitatis et ignorantiae, sed in die virtutum, fidei et virtutis et gratiae ambulemus honeste, ut coram Deo et hominibus placeamus. Propterea fratres et filii, qui salutem nostram, id est nativitatem Salvatoris nostri exspectamus propinquam, qui ad hoc natus est, «ut salvum faceret populum suum a peccatis eorum (Matth. I) ,» surgamus a somno peccati, et abjiciamus opera tenebrarum, ut sacrosanctam nativitatem ipsius digne celebrare possimus, ipso praestante, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. [Col. 0324D] Amen.

[Col. 0323D] Aspiciebam in visu noctis, et ecce in nubibus coeli quasi Filius hominis veniebat (Dan. VII) .

Daniel propheta, dilectissimi fratres, qui interpretatur vir desiderii, vel vir desideratus, in captivitate Babylonis positus, haec et alia de incarnatione Christi, per Spiritum sanctum revelavit, somnia [Col. 0324D] regis aperuit, et ad illius memoriam quae oblivioni tradiderat revocavit, in quibus vidit et agnovit lapidem parvum abscissum de monte sine manibus, qui mons tantum crevit, ut mons magnus efficeretur, et universum orbem terrarum adimpleret (Dan. II) ; qui significavit Dominum nostrum Jesum [Col. 0325A] Christum, qui hodie per Isaiam prophetam parvulus annuntiatur, sicut scriptum est: «Parvulus enim natus est nobis (Isa. IX) ,» et parvulus factus est per incarnationem, nativitatem, mortem ac passionem; magnus et omnipotens apparuit per gloriam resurrectionis et ascensionis; qui per veritatem in miraculorum mons magnus in hominibus apparuit, et ascendit ad aequalitatem Patris ut haberet mansionem. De cujus nativitate in sua prophetia ista praevidit Daniel propheta, dicens: Aspiciebam in visu noctis, etc. Omnes prophetae, dilectissimi, quasi in exstasi positi, in incarnationem Filii Dei prospiciebant; et quoniam Christi incarnatio post multos annos ventura erat, ideo prophetae illam intuentes non in propatulo, sed quasi in absconso [Col. 0325B] aspiciebant. Quod mater Ecclesia considerabat in desiderio Filii Dei, quando dicebat aspiciens a longe: «Et ecce video potentiam Dei, et nebulam totam terram tegentem.» Per potentiam Dei venientem, Filium Dei in carne venientem intelligimus; per nebulam, gratiam sancti Spiritus totam terram tegentem significamus. Unde et subditur: «Exite obviam illi, et dicite ei: Nuntia nobis si tu es ipse qui venturus es in populo Israel.» Et secundum hanc significationem Daniel propheta dicit: Aspiciebam in visu noctis, etc. Quod autem in visu noctis aspicitur, non ita aperte cognoscitur sicut in claritate diei.

Sed sciendum est nobis, quoniam nox in Scriptura [Col. 0325C] divina septem modis intelligitur. Est autem nox tempus, quod est contrarium diei; quia omne tempus quod Deus constituit et ordinavit, aut est dies aut est nox; quae duo dicuntur contraria a dialecticis et immediata, quia ad praedicationem unius sequitur remotio alterius; dies enim nobis data est ad laborem, nox autem ad requiem. Unde et in Genesi legitur: «Sementis et messis, frigus et aestus, aestas et hiems, nox et dies non requiescunt (Gen. VIII) ,» quia hominibus subserviunt. In hac eadem significatione accipitur Isaias, ubi legitur: «Custos qui de nocte, custos qui de nocte? Et dixit custos: Venit mane et nox. Si me quaeritis, quaerite; convertimini et venite (Isa. XXI) .» Quod sic est intelligendum: Deus qui custos es, qui de nocte in carne nasci [Col. 0325D] voluisti, et iterum de nocte ad passionem deduci permisisti. Et dixit custos: Venit mane mane fidelibus meis, nox autem infidelibus. Si me quaeritis, quaerite fide et operibus; convertimini ad me et venite.

Secundo modo nox accipitur pro peccato, ut in Canticis canticorum: «In lectulo meo per noctem quaesivi quem diligit anima mea; quaesivi illum et non inveni (Cant. III) ;» quia homo dum in peccatis est, Deum non praevalet invenire. Tertio modo nox accipitur pro Juda et pro misera plebe Judaeorum. Unde Psalmista: «Nox nocti indicat scientiam (Psal. XVIII) .» Quod sic est intelligendum, nox nocti indicat scientiam, scilicet Judas, qui nox fuit, obscurus et tenebrosus scientiam Dei, hoc est Filium Dei, tradidit nocti Judaeorum. Quarto modo [Col. 0326A] nox accipitur pro tempore illo quod fuit sub lege, in quo fuit velatum et absconsum mysterium incarnationis Domini nostri Jesu Christi. De qua nocte Paulus dicit: «Nox praecessit, dies autem appropinquavit, abjiciamus opera tenebrarum, et induamur arma lucis, sicut in die honeste ambulemus (Rom. XIII) .» Nox praecessit, id est tempus quod fuit sub lege, quod erat quasi, nox abiit; dies autem appropinquavit, id est claritas incarnationis Domini nostri Jesu Christi accessit.

Quinto modo nox accipitur pro diabolo, sicut scriptum est: «Dum medium silentium tenerent omnia, et nox in suo cursu medium iter haberet, omnipotens sermo tuus, Domine, a regalibus sedibus veniens, factus est nobis adjutor in tribulationibus [Col. 0326B] (Sap. XVIII) .» Tria fuere silentia, et noctis similiter tria fuere silentia, et noctis similiter tria fuere curricula. Nullum etenim potest dici medium, quod non habet duo collateralia; et hoc modo rationabiliter tria probantur fuisse silentia. Primum silentium fuit, primo parente projecto ex paradiso, usque ad tempus illud quo Deus legem dedit Moysi. Tunc corruptum fuit primum silentium postquam humana natura legem accepit divinam. Sed quoniam non diu illam procurare studuit Creatoris dimisso praecepto, sicut per Psalmistam dicitur: «Omnes declinaverunt, simul inutiles facti; non est qui faciat bonum, non est usque ad unum (Psal. XIII) ;» tunc medium silentium subiit, in quo [Col. 0326C] nox, id est diabolus, iter arripuit; et ita in secundo medium iter accepit. Quod silentium tantum habuit spatii, usque dum angeli de coelo descenderent, et pastoribus Deum natum annuntiarent. Tunc medium silentium corruptum fuit, quando chorus anigelicus: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis (Luc. II) , cantaverunt. Tertium silentium fuit quando tribus diebus caro Christi in sepulcro jacuit; sed non diu duravit, quia facta resurrectione, fidelium congregatio cum Psalmista novum canticum decantavit (Psal. XXXII) .

Sexto modo nox accipitur pro vita praesentis temporis, quia ad comparationem aeternae vitae, vita istius saeculi nox et obscuritas deputatur. Unde in Psalmo: «Mane astabo tibi et videbo (Psal. V) .» [Col. 0326D] Et in Cantico canticorum: «Duo ubera tua sicut duo hinnuli capreae gemelli, qui pascuntur in liliis, donec aspiret dies et inclinentur umbrae (Cant. II) .» Septimo modo nox accipitur pro secreta prophetarum revelatione, ut in Psalmo: «Et posuit tenebras latibulum suum, in circuitu ejus tabernaculum ejus (Psal. XVII) .» Per latibulum Filii Dei, incarnationem illius intelligimus; quam posuit tenebras, hoc est quasi absconse sanctam, quia non fuit notum ulli daemoniorum, viscera Mariae tibi, Christe, fuisse cubile. «Nam si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent (I Cor. II) .» Et secundum hanc significationem Daniel propheta dicit: Aspiciebam in visu noctis, et ecce in nubibus coeli quasi Filius hominis veniebat.

[Col. 0327A] Nubes in Scriptura divina diversas significationes habet. Primo modo nubes ponitur pro virgine Maria, sicut scriptum est: «Ascendet Dominus super levem nubem, et ingredietur Aegyptum, et idola Aegypti commovebuntur (Isa. XIX) .» Secundo modo nubes ponitur pro divinae gratiae infusione, sicut per Psalmistam dicitur: «Prae fulgore in conspectu ejus nubes transierunt, grando et carbones ignis (Psal. XVII) .» Tertio modo nubes ponitur pro divina manifestatione: «Ecce nubes lucida obumbravit eos (Matth. XVII) .» Et mox de nube dicitur: «Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui (Ibid) .» Quarto modo nubes accipitur pro summi Patris benedictione, ut est illud: «Et nubes suscepit eum ab oculis eorum (Ibid.) .» Quinto [Col. 0327B] modo nubes dicitur pro prophetis, unde: «Rorate coeli desuper, et nubes pluant justum, et terra germinet Salvatorem (Isa. XLV) .» Et Psalmista: «Tenebrosa aqua in nubibus aeris (Psal. XVII) ,» hoc est obscura scientia in prophetis. Et secundum hoc Daniel per prophetiam dicit: Et ecce in nubibus coeli quasi Filius hominis veniebat; Filius hominis, id est filius virginis Mariae, de quo dicitur: «Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo ascendit Filius hominis (Joan. III) .» Qui est in coelis Filius hominis, idem est qui et Filius Dei dictus est secundum naturam divinam, qua compar est Patri; Filius hominis secundum humanam, qua non est ei aequalis; [Col. 0328A] cujus humana nativitas longo tempore fuit praenotata, ut est illud in libro Geneseos: «Septuplum ultio dabitur de Cain, de Lamech vero septuagies septies (Gen. IV) .» Hic est Cain qui Abel fratrem suum interfecit, impius fratricida qui aeternae maledictionis meruit anathema. Cain interpretatur possessor, et significat Adam primum parentem nostrum, qui a Dei possessione projectus, sui Creatoris misericordia indigebat. Sed pro eo septuplum ultio danda promittitur, quia ad ejus reparationem Filius Dei per septiformem gratiam Spiritus sancti voluit incarnari. De Lamech vero septuagies septies. Hic est Lamech qui Cain interfecit, et puerum suum manibus oppressit, sicut ipse dicit: «Occidi virum in vulnus meum, et adolescentulum in livore meo [Col. 0328B] (Gen. IV) . «Lamech interpretatur adjutorium et significat Adam primum parentem nostrum, quia adjutorio Dei destitutus, sui Creatoris suffragium cupiebat. Sed ut peccatum Lamech, id est peccatum primi parentis nostri purgaretur, septuagies septies ultio manifesta describitur, quod ab Adam usque ad Christum septuaginta et septem generationes inveniuntur; ex quibus generationibus Filii Dei per humanam naturam defluens peccatum Lamech, hoc est totius mundi, hodierna die sua nativitate delevit; qui vivit et regnat cum Patre et Spiritu sancto per universa saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0327C] Ecce veniet propheta magnus, et ipse renovabit Hierusalem. Propheta magnus intelligitur Christus, de quo legitur in Deuteronomio (cap. XVIII) : «Prophetam suscitabit vobis Dominus de fratribus vestris: ipsum tanquam me audietis.» Et de quo in Evangelio dicitur: «Propheta magnus surrexit in nobis.» Et «Quia Deus visitavit plebem suam (Ibid.) .» Christus aut appellatur propheta, tum propter intelligentiam occultorum, tum propter scientiam futurorum, Deus scientiarum, Dominus occultus, occultorum omnium indagator, qui scrutatur renes et corda (Psal. VII) , cujus oculis omnia nuda sunt et aperta. «Vivus est enim sermo Dei et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, pertingens usque ad divisionem spiritus et animae, [Col. 0327D] compagum quoque et medullarum, et discretor cogitationum et intentionum cordis: et non est ulla creatura invisibilis in conspectu ejus (Coloss. II) .» «In quo omnes thesauri sapientiae et scientiae Dei sunt absconditi (Hebr. IV) .» Dicitur ergo propheta, [Col. 0328C] tum quia revelavit occulta, juxta quod inquit: «Omnia quaecunque audivi a Patre meo nota feci vobis (Joan. XV) .» Tum quia praedixit futura, secundum quod ait: «Dixi vobis prius quam fiat, ut cum factum fuerit, credatis (Joan. XIII) .»

Magnus ergo censetur propheta, non solum quia Dominus prophetarum, sed quia spiritum et totum accepit, et semper habuit. Nam soli Christo datus est spiritus sine mensura (Joan. III) , «in quo plenitudo divinitatis habitat corporaliter (Coloss. II) ;» caeteri vero de plenitudine ejus accipiunt (Joan. I) . Quia «unguentum a capite ejus descendit in barbam et a barba in oram vestimenti defluit (Psal. CXXXII) .» Solus enim Christus Spiritum semper [Col. 0328D] habuit permanentem. «Super quem, inquit, videris Spiritum descendentem et manentem, hic est qui baptizat, etc. (Joan. I) .» — «Requievit enim super eum spiritus sapientiae et intellectus (Isa. II) ,» et quae sequuntur. Caeteri vero non semper, sed ad [Col. 0329A] horam spiritum habuerunt, secundum quod Eliseus inquit Giezi: «Dimitte illam, anima enim ejus in amaritudine est, et Dominus celavit hoc a me et non indicavit mihi (IV Reg. IV) .» — «Spiritus enim ubi vult spirat, dividens singulis prout vult (I Cor., XII) .

Veniet ergo propheta magnus. Quatuor Redemptoris adventus Scriptura sacra distinguit. Primum in nube, secundum in rore, tertium in turbine, quartum in igne. In nube carnis, in rore gratiae, in turbine mortis, in igne judicii. In nube carnis, ut mundum redimeret. In rore gratiae, ut spiritum illuminet. In turbine mortis, ut corpus incineret. In igne judicii, ut saeculum judicet. De primo: «Exivi a Patre et veni in mundum, iterum relinquo mundum, [Col. 0329B] et vado ad Patrem (Joan. XII) .» Veniet autem in nube carnis. Unde propheta: «Ascendet Dominus super levem nubem (Isa. LIX) ,» id est, assumet carnem a peccatis immunem, et intrabit in Aegyptum, id est descendet in mundum. Hic est enim angelus ille qui, secundum Apocalypsim Joannis (cap. X) , «descendit de coelo, amictus nube,» quia venit ad nos calceata Deitas, id est nube carnis obtecta.

De secundo: «Si quis diligit me, sermonem meum servabit,» etc. (Joan. XIV.) Venit autem in rore gratiae, unde Psalmista: «Sicut ros Hermon qui descendit in montem Sion (Psal. CXXXII) .» Hermon enim interpretatur lumen exaltatum. Is est enim Christus [Col. 0329C] «lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum (Joan. I) ,» prius exaltatus in cruce, deinde exaltatus in coelo. Sicut ipse dicit in Evangelio: «Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me ipsum (Joan. XII) .» A quo ros gratiae descendit in montem Sion, id est, in animam coelesti speculatione sublimem. De cujus adventu dicitur per prophetam: «Rorate coeli desuper, et nubes pluant Justum (Isa. XLV) .» Et iterum: «Descendet sicut pluvia in vellus,» etc. (Psal. LXXI.) De tertio: «Cum venerit et pulsaverit, confestim aperiant ei (Luc. XII) .» Veniet enim in turbine mortis. Turbo quippe dicitur a turbando. Quid autem conturbat magis quam mors, unde Scriptura: «O mors, quam amara est memoria tua.» (Eccli. XLI.) Quocirca Dominus ait: «Tristis est anima mea usque ad mortem (Matth. XXVI) .» Et iterum: «Anima mea turbata est (Psal. VI) .» Et quid dicam? «Pater salvifica me ex hac hora (Joan. XII) .» De quarto: «Videbitis Filium Hominis venientem in nubibus coeli (Luc. XXI) .» Veniet autem in igne judicii, unde Psalmus: «Ignis ante eum praeibit, et inflammabit in circuitu inimicos ejus (Psal. XCVI) ;» et iterum: «Ignis in conspectu ejus ardebit,» etc. (Psal. XLIX.) Hos quatuor Redemptoris adventus repraesentat Ecclesia in quatuor Dominicis de adventu Domini, non solum numero dierum, sed etiam ratione officiorum.

Quod etiam designatur per quatuor versus primi responsorii de adventu, qui sunt: Quique terrigenae, [Col. 0330A] etc., Qui sedes super cherubin, etc., Tollite portas, etc., Gloria Patri, etc., sicut prudens indagator intelligit, qui novit sugere mel de petra, oleumque de saxo durissimo (Deut. XXXII) .

Veniet ergo propheta magnus, etc. Scitis, charissimi, quod Hierusalem quatuor modis accipitur, secundum quatuor theologicos intellectus, historicum, allegoricum, tropologicum, et anagogicum. Est enim Hierusalem superior et inferior, interior et exterior. Coelestis videlicet et terrestris, spiritualis et corporalis. Superior est in patria, inferior est in via, interior est in anima, exterior est in Syria. Superior est Ecclesia triumphans, de qua dicit Apostolus: «Illa, quae sursum est, Hierusalem libera est, quae est mater nostra (Gal. IV.) » [Col. 0330B] Inferior est Ecclesia militantium de qua dicit propheta: «Surge, illuminare Hierusalem, etc. (Isai. LX) .» Interior est fidelis anima, de qua dicitur: «Dabo in Sion salutem, et in Hierusalem gloriam meam (Isa. XLVI) .» Exterior est miserabilis Hierosolyma, de qua dicitur: «Hierusalem, Hierusalem quae occidis prophetas et lapidas eos, qui ad te missi sunt (Matth. XXIII) .» Hierusalem quippe visio pacis interpretatur. Est autem pax peccatorum, pax conversorum, pax justorum, et pax beatorum. Pax peccatorum in vitiis, pax conversorum in moribus, pax justorum in gratia, pax beatorum in gloria. De pace peccatorum in vitiis, dicit Psalmista: «Zelavi in peccatoribus pacem peccatorum videns (Psal. XXVII) .» Hanc autem pacem vidit Hierusalem exterior, id est miserabilis Hierosolyma, quam modo possident peccatores, qui de vanitate conveniunt in idipsum. De pace conversorum in moribus, inquit Apostolus: «Christus est pax nostra, qui fecit utraque unum, ut duos condat in semetipso parietes, in uno novo homine faciens pacem (Ephes. II) .» Hanc pacem videt Hierusalem inferior, id est Ecclesia militantium, qui ambulant in domo Domini cum consensu (Psal. LIV) . De pace justorum in gratia Dominus ait: «Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis, non quomodo mundus dat, ego do vobis (Joan. XIV) .» Hanc autem pacem videt Hierusalem interior, id est fidelis anima. Quia «fructus spiritus est: charitas, [Col. 0330D] gaudium, pax, patientia (Gal. V) .» De pace beatorum in gloria dicit Propheta: «In pace in idipsum dormiam et requiescam (Psal. IV) .» Hanc autem pacem videt Hierusalem superior, id est Ecclesia triumphantium, quoniam inter electos est pax super pacem. Porro pacem temporis instanter oramus, dicentes: «Da pacem, Domine, in diebus nostris,» sed eam peccatis exigentibus fere nusquam habemus; quia, «sustinuimus pacem et non venit, quaesivimus bona et ecce turbatio (Jer. VIII) .» Quatuor autem modis Hierusalem, id est Ecclesia renovatur: sacramentis, moribus, miraculis et mandatis. De renovatione sacramentorum Moyses inquit in lege: «Vetustissima veterum comedetis, et novis supervenientibus vetera projicietis (Levit. XXVI). » Vetustissima sunt moralia, vetera sunt legalia, nova sunt evangelica. Nos ergo vetustissima veterum, id est moralia praecepta comedimus, hoc est ad nutrimentum spiritualis vitae servanda suscipimus, sed supervenientibus novis, id est evangelicis sacramentis, projicimus vetera, id est legalia, ut agnum paschalem, superveniente corpore Christi, et circumcisionem, superveniente baptismo. Nam cum veritas venit, figura cessavit, et evanuit umbra, cum lumen refulsit. Propter quod dicit Apostolus: «Vetera transierunt, et ecce nova facta sunt omnia (II Cor. V) .» O quam utilis renovatio, quae legalia mutavit in Evangelica! Legalia namque significabant, et non justificabant. Propter quod dicit Apostolus: «Abraham signum accepit circumcisionis, [Col. 0331B] signaculum justitiae fidei (Rom. IV) .» Evangelica vero significabant et justificabant. Propter quod dicit Apostolus de baptismo: «Quia sepulti sumus cum illo per baptismum in mortem (Col. II) .» Et Dominus in Evangelio: «Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit (Marc. X) .» Illa quidem aegritudinem ostenderant, sed salutem non conferebant. Propter quod inquit propheta: «Dedi eis praecepta non bona et justificationes non bonas, in quibus non vivant (Ezech. XX) .» Cui consonat Apostolus dicens: «Lex neminem ad perfectum adduxit (Heb. VII) .» Imo, «lux subintravit, ut abundaret delictum (Rom. V, 20) .» Haec autem ostendunt infirmitatem, et conferunt sanitatem. Propter [Col. 0331C] quod Dominus inquit in Evangelio: «Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos, et invenietis requiem animabus vestris. Jugum enim meum suave est, et onus meum leve (Matth. XI) .» Hic est Samaritanus, qui appropians vulnerato superinfundit vinum et oleum, quem prius sacerdos et levita videntes dimiserant incuratum (Luc. XIV) . Venit ergo propheta magnus, et ipse renovabit Hierusalem. De renovatione morum dicit Apostolus: «Exuite veterem hominem cum actibus suis, et induite novum, qui secundum Deum creatus est, in justitia et sanctitate veritatis (Ephes. IV) .» Vetustas hominis intelligitur culpa, novitas hominis intelligitur gratia. Illa contrahitur originaliter ab Adam, haec confertur liberaliter per [Col. 0331D] Jesum. Per illam animus deformatur, per hanc reformatur. Exuamus itaque veterem hominem cum actibus suis, id est deponamus vetustatem culpae, quam contraximus ab Adam, cum actibus suis, id est cum vitiis et peccatis, et induamus novum hominem qui secundum Deum creatus est, id est assumamus novitatem gratiae, quae confertur per Christum, et in novitate spiritus ambulemus (Rom. VI) , secundum quod praemisit Apostolus: «Renovamini spiritu mentis vestrae (Ephes. IV) .» Propter quod alibi dicit: «Expurgate vetus fermentum ut sitis nova conspersio, sicut estis azymi. Itaque epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis (I Cor. V) .» Quam utilis renovatio, quae vitiosos efficit [Col. 0332A] virtuosos. In tantum enim inveteraverant homines per peccatum, ut etiam mutaverint «gloriam incorruptibilis Dei, in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, et volucrum et quadrupedum et serpentium (Rom. I) .» Sed Christus adveniens perdidit idololatriam, secundum illud propheticum: «Elevabitur Dominus solus in die illa, et idola penitus conterentur. In illa die projiciet homo idola argenti sui, et simulacrum auri sui, quae fecerat sibi, ut adoraret talpas et vespertiliones (Isa. II) .» Veniens autem «pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem inimicitiae solvens,» abstulit caeremoniam a Judaeis, et idololatriam, a gentibus; «ut duos condat in semetipso parietes in lapide angulari, in uno novo homine, faciens [Col. 0332B] pacem (Ephes. II) » inter ipsos et Deum.

Venit ergo propheta magnus, et ipse renovabit Hierusalem. De renovatione miraculorum inquit Scriptura: «Innova signa, et immuta mirabilia (Eccles. XXXVI) .» Signa sunt sacramenta, mirabilia sunt prodigia. Signa igitur, id est sacramenta Dominus innovavit, et mirabilia, id est prodigia immutavit. Nam primus Adam fuit de virgine terra factus, secundus Adam fuit factus de virgine femina. Primus Adam fuit vir in ipsa creatione, secundus Adam fuit vir in ipsa conceptione, sicut propheta praedixerat: «Novum faciet Dominus super terram, femina circumdabit virum gremio uteri sui (Jer. XXXI) .» De latere primi Adae dormientis formata est Eva. De latere secundi Adae [Col. 0332C] morientis formata est Ecclesia. Protoplastus et Eva fuerunt duo in carne una (Gen. II) , Christus et Ecclesia duo sunt in corpore uno. Illi duo in una natura, isti duo in una persona. O quam utilis renovatio, per quam «caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, mortui resurgunt, pauperes evangelizantur!» (Luc. VII.)

Venit ergo propheta magnus, et ipse renovabit Hierusalem. De renovatione mandatorum inquit propheta: «Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et consummabo testamentum novum super domum Israel, et super domum Juda, non secundum testamentum, quod feci patribus eorum in die qua apprehendi manum illorum, ut educerem eos de [Col. 0332D] terra Aegypti; sed dabo leges meas in mentes eorum, et in corda eorum superscribam eas (Jer. XXXI) .» Lex quippe vetus scripta fuit in tabulis lapideis, lex autem nova in tabulis cordis. Illa dabatur duris, ista devotis; illa incredulis, ista fidelibus. Propterea Dominus inquit in Evangelio: «Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos (Joan. XIII) .» Auditis quia dictum est antiquis: «Diliges proximum tuum, et odio habebis inimicum tuum. Ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos; et orate pro persequentibus et calumniantibus vos (Matth. III) .» O quam utilis renovatio, per quam injuria mutatur in gratiam! Lex quippe vetus reddebat «oculum pro oculo, dentem pro dente, manum [Col. 0333A] pro manu (Levit. XXIV) .» Lex nova praecipit: «Si percusserit te quis in unam maxillam, praebe ei et alteram; si abstulerit tibi tunicam, da ei et pallium; si angariaverit te mille passus, vade cum eo et alia duo (Matth. V) .» «Lex enim per Moysen data est: gratia et veritas per Jesum Christum facta est (Joan. I) .»

Venit ergo propheta magnus, et ipse renovabit Hierusalem. [Col. 0334A] «Cum autem venerit Filius hominis in sede majestatis suae (Matth. XIX) ,» tunc Hierusalem, id est Ecclesiam perfectissime renovabit. Sicut Joannes in Apocalypsi (cap. XXI) testatur: «Vidi civitatem sanctam Hierusalem novam, descendentem de coelo, a Deo paratam, et stola circumdatam, sicut sponsam ornatam viro suo. Et dixit qui sedebat in throno: Ecce nova facio omnia.»

[Col. 0333B] Cum audisset Joannes in vinculis opera Christi, mittens duos de discipulis suis ait illi: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? (Luc. VII.)

Mirum fortasse videtur quod Joannes Baptista, qui Christum praedixit venturum et ostendit praesentem: «Ecce,» inquit, «Agnus Dei, eccequi tollit peccata mundi (Joan. I) ; hic est de quo dixi vobis, Veniet fortior me post me, cujus non sum dignus corrigiam calceamenti solvere (Marc. I) ;» nunc quasi dubitans per discipulos suos quaerit: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Propter quam dubitationem quidam erraverunt, dicentes Joannem esse damnatum, quia qui primo credidit, postea dubitavit. Verum cum ipse Christus errorem istum damnaverit, dicens: «Quid existis in desertum videre? [Col. 0333C] prophetam? etiam dico vobis et plus quam prophetam, inter natos mulierum non surrexit major Joanne Baptista (Matth. XI) ;» quaerendum est nobis, quomodo locum istum intelligere debeamus. Sane locus iste duobus modis a sanctis Patribus invenitur expositus, videlicet de adventu in mundum qui tunc erat praeteritus, et de adventu ad infernum qui tunc erat futurus. Juxta primam expositionem non dubitavit Joannes, sed dubitaverunt discipuli. Unde discipuli non pro Joanne, sed pro se interrogaverunt dicentes: An alium exspectamus? Non dixerunt: An alium Joannes exspectat? sed: An alium exspectamus? quia non dubitat Joannes, sed nos dubitamus. Alius tamen evangelista testatur, quod cum venissent ad eum viri dicentes: [Col. 0333D] Joannes Baptista misit nos ad te dicens: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? ut videlicet plenius responderet interrogationi quae fuit ex parte magistri.

Est ergo sensus: Cum Joannes in vinculis positus audisset per discipulos referentes opera, id est miracula Christi, dubitantibus adhuc illis, misit eos Joannes ad Christum, ut ab ipso quaererent et audirent. Juxta factam autem expositionem non solum dubitaverunt discipuli, sed etiam dubitavit Joannes utrum videlicet Christus per se an per alium esset ad inferos descensurus. Et ideo mittens duos de [Col. 0334B] discipulis suis ait illi: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Quasi diceret: Sicut nascendo praecurrens praenuntiavi vivus te in mundo, an ita moriendo praecurrens mortuus praenuntiabo te mortuis in inferno? Porro contra primam expositionem videtur facere quod hic dicitur: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? et non dicitur: Tu es qui venturus fuisti? Cum nec Joannes nec discipuli dubitarent quia Jesus venisset in mundum quem viderent et audirent tot miracula facientem. Sciebant igitur quia jam venerat; quomodo ergo dubitabant an esset venturus? Contra secundam autem expositionem videtur facere, quod Christus hic primi tantum adventus signa commemorans inquit Caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, [Col. 0334C] etc.

Possumus ergo, fratres charissimi, locum istum aliter intelligere, novo quidem modo sed sano, ut verba consonent et sacramenta concordent; quatenus basis sit sub columna, et rota contineatur in rota. Dicamus igitur quod locus iste de adventu ad judicium intelligitur, de quo sive dubitaverit ipse Joannes, sive quod est tutius opinari, discipuli dubitaverint, mittens duos de discipulis suis ait illi: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Quasi diceret: Indica nobis si quemadmodum per te ipsum venisti in mundum ad redemptionem, ita sis per te ipsum venturus ad judicium ad retributionem? an alium potius exspectamus venturum? Respondens autem Jesus dixit illis: Euntes [Col. 0334D] renuntiate Joanni quae audistis et vidistis. Quasi dicat: Quae audistis in lege praedicta, ecce vidistis in Evangelio adimpleta. In lege quippe audistis per prophetam praedicentem: Ecce Deus noster ultionem adducet retributionis. Deus ipse veniet, et salvabit nos. Tunc aperientur oculi caecorum, et aures surdorum patebunt. Tunc saliet sicut cervus claudus, et aperta erit lingua mutorum (Isa. XXXV) . Hoc ipsum in Evangelio per me videtis impletum, quia caeci vident, claudi ambulant, surdi audiunt, leprosi mundantur, muti loquuntur. Ego ergo venturus sum ad judicium retributor, qui veni in mundum salvator de [Col. 0335A] quo propheta praedixerat: «Ecce Deus noster ultionem adducet retributionis; Deus ipse veniet, et salvabit nos (Isa. XXXV.) .» Et quidem hoc credere debetis, quia signa quae audistis a propheta praedicta, ecce per me vidistis impleta. Plura tamen sunt hic facta quam ibi dicta, quoniam et leprosi mundati sunt, et mortui resuscitati. Quod etiam et alius [idem] evangelista testatur: In illa hora curavit multos a languoribus et plagis et spiritibus malis; qui nunquam expressius de ad ventu Christi potuit prophetari.

Erubescat ergo Judaeus qui mentitur Messiam nondum in mundum venisse, et nec esse Deum; cum hic expresse dicatur: Deus ipse veniet, et salvabit nos; et constet illum venisse, cujus adventus signa jam cernuntur impleta; nam caeci vident, [Col. 0335B] claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, mortui resurgunt, pauperes evangelizantur, et beatus qui non fuerit scandalizatus in me. Quotidie Christus haec miracula spiritualiter facit, quae tunc corporaliter faciebat; nam illuminat caecos, cum ignorantes edocet veram fidem; erigit claudos, cum negligentes ad bonam operationem exercet; mundat leprosos, cum errantes ad sanam doctrinam convertit; restituit mutos, cum tacentes ad laudem divinam inducit; evangelizat pauperibus, cum humilibus evangelicam veritatem revelat; suscitat mortuos, cum peccatores ad poenitentiam fructuosam perducit. Caeci sunt, qui carent lumine veritatis, de quibus legitur: «Sinite, caeci sunt et duces caecorum; [Col. 0335C] si caecus duxerit caecum, ambo in foveam cadunt (Matth. XV) .» Surdi sunt, qui praeceptis Dominicis obedire contemnunt; de quibus dicitur: «Sicut aspidis surdae et obturantis aures suas, quae non exaudiet vocem incantantium, et venefici qui incantatur a sapiente (Psal. LXVII) ⁜ (11) .» Muti sunt, qui tacent a laude divina; juxta quod legitur: «Obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis, et dolor meus renovatus est (Psal. XXXVIII) .» Claudi sunt, qui non gradiuntur per semitas mandatorum, juxta quod legitur: «Quousque claudicatis in duas partes? Si Dominus est Deus, sequimini eum (III Reg. XVIII) .» Leprosi sunt, qui haeretica pravitate sacram Scripturam corrumpunt. Caro quippe leprosi alicubi est plana et alicubi inflata, alicubi rubicunda alicubi [Col. 0335D] est nigra, et alicubi corrosa. Sic et haereticorum doctrina alicubi est vera, alicubi est falsa, alicubi sana et alicubi prava, alicubi est aperta et alicubi est obscura; quia nisi falsis vera miscerent, nisi agno lupum velarent, nisi angelus Satanae transfiguraret se in angelum lucis (II Cor. XI) , procul dubio non seducerent animas innocentes, quia deprehensi, et cogniti vitarentur. Veniunt ergo in vestimentis ovium, cum sint lupi rapaces (Matth. VII) ; et in aureo calice sub nectaris specie venenum lethale propinant.

Mortui vero sunt qui jacent in mortalibus culpis, spirituali vita privati; sive cum puella quae mortua [Col. 0336A] jacebat in domo (Matth. IX) , quando peccatum cogitationis adhuc latet in corde; sive cum adolescente qui efferebatur mortuus extra portam, quando peccatum locutionis jam procedit ex ore; sive cum Lazaro qui fetebat quatriduanus in monumento (Joan. XI) , quando peccatum operationis in consuetudine frequentatur. Sed hos omnes languores ille curat et sanat, de quo evangelista testatur: «Omnes qui habebant infirmos variis languoribus ducebant ad Jesum, et curabantur omnes (Luc. IV) .» Majora sunt ista miracula quae nunc fiunt spiritualiter, quam illa quae corporaliter tunc fiebant. Nam plus est animam curari quam corpus, cum et anima sanari non possit nisi consentiat corpus, corpus autem possit sine consensu sanari animae. Quod et [Col. 0336B] Pharisaei cognovisse videntur: Quis est hic, qui etiam peccata dimittit? quasi, non solum corpora sanat sed etiam animas.

Illud autem non est similiter transeundum quod pauperes evangelizari dicuntur. Ut is autem venisse demonstretur qui de se dixerat per prophetam: «Spiritus Domini super me, evangelizare pauperibus misit me (ibid.) .» In quo non solum magistri benignitas commendatur, qui non contemnebat inopes et abjectos. Unde discipulorum notatur nobilitas qui tales erant, id est humiles corde, ut doctrinam mererentur accipere salutarem; juxta quod Veritas ait: «Confiteor tibi Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et revelasti ea [Col. 0336C] parvulis (Luc. X) .» Pauperes ergo non solum casu sed sensu evangelizantur in Christo; ut illos evangelistas constituat, non quidem potentes et sapientes in saeculo, sed humiles et abjectos, quoniam infirma mundi elegit Deus ut fortia quaeque confundat; ne forte crederent homines quod evangelica doctrina per sapientiam hujus mundi fuisset inventa, vel per potentiam hujus saeculi propagata. Et beatus, inquit, qui non fuerit scandalizatus in me. Apostolus ait: «Praedicamus Jesum Christum, et hunc crucifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam (I Cor. I) .» Stultum enim reputabant gentiles philosophi, quod unus et idem credebatur esse Deus et homo, mortalis et immortalis, simplex et compositus, aeternus et temporalis. [Col. 0336D] Sed stultam fecit Deus sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobavit (ibid.) ; quoniam argumentum a contrariis, quia divinum praevalet sacramentum. Et ideo verior videtur illa sententia, postquam asseritur quod ex affirmativa non sequitur negativa. Judaei vero usque hodie scandalizantur, cum audiunt quod Deus sit flagellatus, crucifixus et mortuus, dedignantes audire quod Deus indigna pertulerit cum ex eo debeat a nobis dignius venerari, quod ipse indigniora pro nobis dignatus est sustinere. Hic est ergo lapis offensionis et petra scandali (I Petr. II) , positus in ruinam et in resurrectionem multorum, super [Col. 0337A] quem omnis aedificatio constructa crescit in templum sanctum in Domino. Qui vero ceciderit super lapidem istum, confringetur; et super quem [Col. 0338A] ceciderit lapis iste, conteret cum, Jesus Christus Dominus noster, qui est super omnia benedictus in saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0337B] Gaudete in Domino semper, iterum dico, gaudete: modestia vestra nota sit omnibus hominibus; Dominus enim prope est (Phil. IV) .

Sacrosanctum Redemptoris nostri adventum, quem antiqui fideles cum ingenti desiderio exspectaverunt, nos cum magno gaudio debemus celebrare; quia quem illi exspectaverunt promissum, nos celebramus exhibitum. Nam lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est (Joan. I.) Gaudium vero cordis, tam ore quam opere debemus exprimere, sed modeste. Propter quod dicit Apostolus: Gaudete in Domino semper: iterum dico, gaudete. Modestia vestra nota sit omnibus hominibus: Dominus enim prope est. Docet ergo in quo debeamus gaudere, cum dicit: In Domino; [Col. 0337C] quam diu, cum dicit, Semper; qualiter, cum dicit: Modestia vestra nota sit omnibus hominibus. Ac si dicat, modeste. Quare? Quia Dominus prope est. Nota singula diligenter; quia nihil est in eis, quod suavem non redoleat intellectum. Ergo gaudete in Domino semper. Nostis, ut credimus, quia saepe vidistis, quod Romanus pontifex, tam in Quadragesima, quam in Adventu aufrigiata mitra non utitur, nisi tantum in illa mediana Dominica Quadragesimae, quando cantatur ad introitum, Laetare Hierusalem; nec non in mediana Dominica de Adventu, quando cantatur ad introitum, Gaudete in Domino semper. Utrumque officium, gaudium et exsultationem commemorat, laetitiam et jucunditatem inducit. Cujus rei causam et rationis mysterium vobis [Col. 0337D] ad praesens praetermittimus assignare; quoniam in praeteritis nos meminimus assignasse. Gaudete in Domino semper, iterum dico gaudete.

Quatuor sunt naturales mentis affectus: dolor, gaudium, timor et spes. Dolor et gaudium de praesenti, timor et spes de futuro. Dolor et timor de malo, gaudium autem et spes de bono. Attendite quomodo ista quatuor sibi invicem colligantur. Nam duo prima sunt de praesenti, duo ultima de futuro. Primum et tertium sunt de malo, secundum et quartum de bono.

Cum igitur nobis aliqua prosperitas evenit, providendum est nobis, ne dissoluti nimium gaudeamus: memores ejus semper quod legitur: «Risus dolore miscetur, et extrema gaudii luctus occupat (Prov. XIV) .» Noverat hoc ille qui dixerat: [Col. 0338D] «Versa est in luctum cithara mea, et organum meum in vocem flentium (Job XXX) .» Et ideo cum dixisset Apostolus: Gaudete in Domino semper, adjunxit: Modestia vestra nota sit omnibus hominibus. Ac si diceret: «Exsultate cum modestia, laetamini cum mensura, et ipsa nota sit omnibus, quatenus luceat lux vestra coram hominibus, ut videntes opera vestra bona glorificent Patrem vestrum qui in coelis est (Matth. V) ;» ut cortina cortinam trahat, et «qui audit, dicat: Veni (Apoc. XXII) .»

Similiter cum aliqua nobis contingat adversitas, providendum est nobis, ne confusi nimium doleamus, memores ejus semper quod dicitur: «Ad vesperam demorabitur fletus, et ad matutinum laetitia (Psal. XXIX) ;» quia post tempestatem tranquillum [Col. 0339A] facit (Tob. III) . Novit hoc ille qui dixit: «Convertisti planctum meum in gaudium mihi; concidisti saccum meum et praecinxisti me laetitia, ut cantet tibi gloria mea, et non compungar (Psal. XXIX) .» Nam

Item inter spem et timorem, tanquam inter duas molas versari debemus, ut videlicet timor temperet spem, ne praesumamus; spes vero timorem, ne desperemus.

Ex nimio timore desperavit ille qui dixit: «Major es iniquitas mea, quam ut veniam merear (Gen. IV) .» Ex nimia vero spe praesumpsit ille, qui «dixit in corde suo: Non requiret Deus (Psal. X) .» Ergo gaudete in Domino semper, id est, quidquid boni feceritis ex hilaritate cordis, cum corporis laetitia [Col. 0339B] faciatis; non ex tristitia, neque ex necessitate. «Hilarem enim datorem diligit Deus (II Cor. IX) ,»

Porro cum dolor et gaudium sint contraria, et semper gaudendum sit, juxta quod monet Apostolus dicens: Gaudete in Domino semper, nunquam est ergo dolendum: cum contraria simul esse non possint. Quid est ergo quod dicit Psalmista: «Pauper et dolens ego sum, et salus tua Deus suscepit me. (Psal. LXVIII) ,» et quod Dominus ait: «Beati qui fletis quia ridebitis (Luc. VI) ?» Verum gaudere de uno et dolere de alio, non sunt contraria. Et ideo simul [Col. 0339C] possumus et gaudere de bono, et dolere de malo. Quanquam quod dicitur: Gaudete in Domino semper, non ad continuum actum, sed ad continuum habitum referatur; imo sicut de magno gaudio fletus saepe procedit, ita de magno fletu saepe nascitur gaudium. Ut cum anima de peccatis suis compungitur et conteritur, suspirat et plorat, continuo accepta spe veniae sanatur et illustratur, dilatatur et jucundatur, ut dicere valeat cum Propheta: «Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, consolationes tuae laetificaverunt animam meam (Psal. XCIII) .» Sicut enim «non est pax ossibus a facie peccatorum (Psal. XXXVII) ,» quia ignis rationis nunquam exstinguitur; «sic [Col. 0339D] omnis gloria filiae regis ab intus (Psal. XLIV) ,» quia «gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae (II Cor. I) .» Gaudeamus igitur non in hoc saeculo, sed in Domino. Secundum quod alibi dicit Apostolus: «Qui gloriatur, in Domino glorietur (II Cor. X) .» Idem quoque monet Psalmista: «Gaudete justi in Domino, rectos decet collaudatio (Psal. XXIII) .» Et alibi: «Laetabitur justus in Domino, et sperabit in eo, etc. (Psal. III) .» Mali quippe gaudent in saeculo; beati vero in Deo gaudent. Isti gaudent de spiritualibus et aeternis, illi vero de carnalibus et mundanis; isti de virtutibus, illi de vitiis. De istis legitur: «Exsultabunt sancti in gloria, laetabuntur in cubilibus suis. Exsultationes Dei in gutture eorum; et gladii ancipites in manibus [Col. 0340A] eorum (Psal. CXLIX) .» De illis dicitur. «Laetantur cum malefecerint, et exsultant de rebus pessimis (Prov. II) ,» et «gloriatur in malitia, qui potens est in iniquitate (Psal. LXXXI) .» Verum istorum gaudium est perpetuum, juxta quod legitur: «Petite et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum et gaudium vestrum nemo tollet a vobis (Joan. XVI) .» Illorum vero gaudium momentaneum, juxta quod legitur: «Tenent tympanum et citharam et gaudent ad sonitum organi, ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descendunt (Job XXI) .» O quot hodie sunt tales in mundo, quos nullum tangit gaudium de spiritualibus et aeternis, sed tantum de carnalibus et mundanis. Talis erat ille, qui dicebat animae suae in Evangelio: «Anima, habes [Col. 0340B] multa bona reposita in annos plurimos, requiesce, comede, bibe, epulare.» Sed attende quid Dominus dixerit illi: «Stulte, hac nocte animam tuam repetunt a te: quae autem parasti, cujus erunt (Luc. XII) ?» Dives enim ille, qui epulabatur quotidie splendide, «sepultus est in inferno (Luc. XVI) .» Nos ergo fratres et filii gaudeamus, non in hoc saeculo, sed in Domino, id est in his quae spectant ad meritum et ad praemium, ad gratiam vel ad gloriam, ad virtutem vel salutem. De his quae spectant ad meritum gaudebant apostoli, de quibus legitur quod «ibant apostoli a conspectu concilii gaudentes, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati (Act. V) .» Hinc Jacobus admonet, dicens: [Col. 0340C] «Omne gaudium existimate, fratres mei, cum in tentationes varias incideritis (Jac. I) .» De his autem quae spectant ad praemium, gaudebant illi, quibus Christus dicebat: «Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra copiosa est in coelis (Matth. V) ,» unde propheta dicebat: «Ego autem in Domino gloriabor, gaudebo in Domino Jesu meo (Habac. III) .» Propter haec duo gaudia, unum quod habetur de meritis, et alterum quod habetur de praemiis, repetit Apostolus, dicens:

Gaudete in Domino semper, iterum dico gaudete; vel propter geminum gaudium, cordis et carnis. De quo dicit Psalmista: «Cor meum et caro mea exsultaverunt in Deum vivum (Psal. LXXXIII.) » Exsultat cor, cum purgatur ab illicitis desideriis; exsultat [Col. 0340D] caro, cum mundatur ab illicitis operibus; quia non est impiis gaudere dicit Dominus (Isa. LVII) , «nec est pax ossibus meis a facie peccatorum meorum (Psal. XXXVII) .»

Gaudeamus igitur, fratres, in Domino, quia Dominus prope est. Propinquus sane secundum adventum in carne, juxta quod legitur: «Prope est ut veniat tempus ejus, et dies ejus non elongabitur (Isa. XIV) .» Propinquus secundum adventum in mentem, juxta quod legitur: «Prope est Dominus omnibus invocantibus eum (Psal. CXLIV) .» Propinquus secundum adventum ad mortem, quia «breves dies hominis sunt, numerus mensium ejus apud te est. Homo natus de muliere, brevi vivens tempore, repletur multis miseriis; qui quasi flos egreditur et [Col. 0341A] conteritur, et fugit velut umbra, et nunquam in eodem statu permanet (Job XIV) .» Nam «praecisa velut a texente vita mea, dum adhuc ordirer, succidit me (Isa. XXXVIII) .» Propinquus secundum adventum ad judicium; quia «novissima hora est (I Joan. II) ,» et nos sumus «in quos fines saeculorum devenerunt (I Cor. X) .» — «Vigilate ergo, quia nescitis diem neque horam (Matth. XXV.) » — «Sicut enim fulgur exit ab oriente et patet usque in occidentem, ita erit adventus Filii hominis (Matth. XXIV) .» Quoniam «hora qua non putatis, Filius hominis veniet (Luc. XII) .» Sed quoniam gaudendum [Col. 0342A] est ex eo, quod Dominus propinquus est nobis ad mortem, vel ad judicium, nunquid non ex utroque magis timendum est quam gaudendum. Timendum quidem, sed his qui non diligunt adventum ejus; his autem, qui adventum ejus diligunt, est gaudendum. Unde dicebat Apostolus: «Cupio dissolvi et esse cum Christo (Phil. I) .» Et iterum: «Salvatorem exspectamus Dominum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostrae, configuratum corpori claritatis suae (Phil. III) .» Quod ipse nobis et vobis praestare dignetur, qui est super omnia Deus benedictus in saecula.

[Col. 0341B] Ego baptizo vos aqua, medius autem vestrum stetit quem vos nescitis; ipse baptizabit vos Spiritu sancto et igne. Hic est qui post me venturus est, et ante me factus est, quia prior me erat, cujus non sum dignus corrigiam calceamentorum solvere (Luc. III) .

Apostolica sedes quae, disponente Domino, cunctorum fidelium mater est et magistra, consuevit in hac mediana Dominica de adventu, sicut et in mediana Dominica Quadragesimae, cujusdam novae laetitiae nova quaedam insignia demonstrare, non solum in officio verum etiam in ornatu. Ibi namque concinit ad introitum: Laetare, Hierusalem, et conventus facite omnes qui diligitis eam; hic concinit ad introitum: Gaudete in Deo semper, iterum dico, gaudete (Phil. IV) . Tunc gestat Romanus pontifex aureum [Col. 0341C] florem ad similitudinem rosae, nunc autem gerit infulam et casulam ex auro et gemmis ornatam. Illius facti rationem frequenter edidimus, hujus vero facti intentionem modo dicemus. Sane diximus vobis si bene recolitis, quod quatuor sunt Redemptoris adventus, quos Ecclesia celebrat in quatuor Dominicis de Adventu, quorum duo valde deterrent, et duo valde demulcent. Deterret adventus ad judicium et adventus ad mortem; demulcet adventus in carnem et adventus in mentem, quia prius conturbari et postea consolari; juxta quod inquit Psalmista: «Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo; consolationes tuae laetificaverunt animam meam (Psal. XCXIII) .» Idcirco [Col. 0341D] prius Ecclesia celebrat duos adventus qui terrent, ut de tristitia nos transferat ad laetitiam, et de timore ad amorem.

In prima ergo Dominica ultimus celebratur adventus, et in ultima primus; secundus in tertia, et tertius in secunda; quod per evangelia quae leguntur in collectis colligitur evidenter. Prima namque Dominica legitur illud evangelium in quo dicitur: Erunt signa in sole et luna et stellis, etc. (Luc. XXI) ; per quod adventus ad judicium declaratur. Secunda [Col. 0342B] vero Dominica legitur illud evangelium in quo dicitur: Tu es qui venturus es an alium exspectamus? (Luc. VII) per quod designatur adventus ad mortem. In Dominica vero tertia legitur evangelium in quo dicitur: Qui post me venturus est ante me factus est, per quod exprimitur adventus in carnem. Quarta vero Dominica legitur evangelium in quo dictum est: Factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto, per quod innuitur adventus in mentem. In hac ergo mediana Dominica celebratur adventus in carnem, de quo praecipue gaudere debemus, propter reconciliationem humani generis. Huc pertinet illud quod Joannes Baptista praemittit: Ego Baptizo vos aqua, medius autem vestrum stetit quem vos nescitis; ipse baptizabit vos Spiritu sancto [Col. 0342C] et igne. Ad sublimationem humanae naturae pertinet illud quod Joannes Baptista subjungit: Hic est qui post me venturus est, et ante me factus est, cujus non sum dignus corrigiam calceamentorum ejus solvere. Ideoque nos monet Apostolus dicens: «Gaudete in Domino semper,» propter reconciliationem humani generis, «iterum dico: gaudete (Phil. IV) ,» propter sublimitatem humanae naturae.

Ait ergo Joannes: Ego baptizo vos aqua, medius autem vestrum stetit, quem vos nescitis; ipse baptizabit vos in Spiritu sancto et igni. Duplex igitur baptismus, in aqua videlicet et in igne, sed in aqua materiali et in igne spirituali. Aqua et igne mundatur corpus, uterque baptismus sanctificatur in [Col. 0342D] spiritu. De illo namque Dominus ait: «Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum coelorum (Joan. III) .» De isto autem Joannes Baptista testatur: Baptizabit vos in Spiritu sancto et igne. Sicut enim homo nascitur secundum naturam ex femina, sed de viro, quia vir fecundat feminam ut concipiat; ita secundum gratiam homo ex aqua nascitur, sed de Spiritu, quia Spiritus aquam sanctificat ut purificet. Nam «quod natum est ex carne caro est, et quod nascitur ex spiritu spiritus [Col. 0343A] est (Joan. III) .» Hic ignis est charitas, de qua Dominus ait: «Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut accendatur?» (Luc. XII.) Per hunc ignem peccata purgantur, juxta quod ait Dominus: «Dimissa sunt ei peccata multa quoniam dilexit multum (Luc. VII) .» Charitas enim operit multitudinem peccatorum. Joannes ergo bapizabat in aqua materiali, quia mundabat carnem exterius; Christus autem baptizabat in igne spirituali, quia purgabat mentem interius. Ille baptizabat exterius tanquam homo, iste baptizabat interius tanquam Deus.

Est autem triplex baptismus, in aqua et in sanguine et in lacrymis; in aqua regenerationis, in lacrymis compunctionis et in sanguine passionis. De primo [Col. 0343B] Dominus ait: «Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum (Joan. III) .» De secundo ait Psalmista: «Lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo (Psal. VI) .» De tertio testatur Joannes: «Isti sunt qui venerunt ex tribulatione, et laverunt stolas suas in sanguine Agni (Apoc. VII) .» Nullus autem istorum emundat, nisi per Spiritum sanctum igne charitatis fuerit calefactus. Nam sine charitate baptismus in aqua reputatur figmentum, baptismus in lacrymis debet reputari lamentum, baptismus in sanguine debet reputari tormentum. Cur baptizabat Joannes, si non baptizabat in Spiritu sed in aqua? Duabus ex causis: prima, ut [Col. 0343C] praecursoris ordinem adimpleret, quia sicut praeivit Christum nascendo et moriendo, ita praecurreret baptizando et praedicando; secunda, ut per suum baptismum assuefaceret ad baptismum suscipiendum, quia de simili ad simile facile pertransitur. Natura ignis haec est, ut non solum sensibilia, sed etiam insensibilia calefaciat. Et propter hanc causam Joannes baptismum Christi comparat igni, quia baptismus Christi non solum jam credentes purificat, sed etiam nondum credentes emundat.

Per hoc illorum confunditur error, qui dicunt quod parvulis baptismus non prodest. Volentes autem hoc per auctoritatem Evangelii comprobare: Ait, dicunt, Christus apostolis: «Euntes in mundum universum praedicate Evangelium omni creaturae: [Col. 0343D] qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; qui vero non crediderit, condemnabitur (Marc. XVI) .» Parvulus enim baptizatus, qui non credit, damnatur. Praeterea cum peccatum non possit dimitti nisi per charitatem; parvulus igitur qui non diligit, non potest a peccato per baptismum mundari. Porro «caeci sunt tales duces caecorum (Matth. XV) ;» non attendentes quod aliud est originale peccatum quod semper sine consensu contrahitur, et aliud actuale peccatum quod sine consensu nunquam committitur. Illud ergo quod sine consensu contrahitur, sine consensu remittitur. Illud autem quod non potest sine consensu contrahi, non potest sine consensu remitti. Cum ergo parvuli non teneantur nisi ex originali peccato, sine omni consensu possunt [Col. 0344A] per vim baptismi ab illo peccato mundari. Absit enim ut hodie minoris sit efficaciae baptismus quam olim fuit circumcisio! Nam sicut olim de illa lex divina clamabat: «Anima cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, peribit de populo suo (Gen. XVII) ;» ita modo de isto sacramento intonat Evangelium: «Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non introibit in regnum Dei (Joan. III) .» Sicut ergo per circumcisionis mysterium olim tam parvuli quam adulti damnationis periculum evitabant, ita modo per sacramentum baptismi tam parvuli quam adulti regni coelorum introitum assequuntur. Auctoritates ergo praedictae quibus haeretici abutuntur, non loquuntur de parvulis, sed solummodo de adultis; quod patet ex eo quod parvuli [Col. 0344B] non habent multitudinem peccatorum, nec parvulis Evangelium praedicatur.

Hactenus audistis quod pertinet ad salvationem humani generis, audite modo quod pertinet ad sublimationem humanae naturae: Qui post me, inquit, venturus est, ante me factus est. Ac si diceret: Qui mihi succedit tempore, praecedit me dignitate, quoniam qui de coelo venit super omnes est. Ex hoc loco quidam sumpserunt quidem occasionem errandi, dicentes sed mentientes quod Christus est angelus incarnatus, unus videlicet de magnis seraphim, qui secundum humanam naturam in terra passus est propter homines, et secundum angelicam naturam in aere passus est propter angelos; ut, secundum [Col. 0344C] Apostolum, repararet ea quae in coelis et quae in terra sunt, id est lapsum angelicum et casum humanum. Aiunt enim quod tres tantum sunt rationabiles naturae, divina videlicet, angelica et humana. Si Christus autem non fuit factus ante Joannem secundum naturam divinam, neque secundum humanam naturam, restat igitur quod Christus fuerit factus ante Joannem secundum naturam angelicam, quoniam in principio temporis fuit cum mundo creatus; nam coaeva sunt ista tria, videlicet angelus, mundus et tempus. Errant omnino non intelligentes Scripturam neque virtutem Dei. Cum enim angelus non sit immensus, profecto non existit ubique; non igitur in coelo simul et in terra. Unde is de quo narratur dixit: «Nemo ascendit in [Col. 0344D] coelum nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo (Joan. III) ;» non est angelus sed est Deus, qui de se dicit: «Coelum et terras ego impleo (Isa. XXIII) .» Et qui de se dicit ad Patrem: «Clarifica me, Pater, apud temetipsum claritate quam habui antequam mundus fieret (Joan. XVII) .» Nam «in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I) .» Sicut ergo Verbum est factum caro, nec tamen simpliciter est factum; ita Christus est factus ante Joannem, nec tamen simpliciter factus, praelatus Joanni; quoniam adverbium istud ante non designat praecedentiam temporis sed praecellentiam dignitatis, sicut ipsemet Joannes exponit: Ante me, inquit, factus est, quia prior me erat. Altera enim expositio est alterius, [Col. 0345A] quod apertius ostendit cum subdidit: Cujus non sum dignus corrigiam calceamenti solvere.

Quanta sit praecursoris humilitas, quantaque sublimitas Redemptoris, ex hoc loco perpenditur manifeste. Nam, licet Joannes existimaretur tam magnus, ut putaretur a pluribus esse Christus, ipse tamen reputat se tam parvulum ut ad solvendam corrigiam calceamentorum ejus existimet se esse indignum. Sed certe «qui se humiliat exaltabitur, et qui se exaltat humiliabitur (Luc. XVIII) ;» — «Deus enim superbis resistit, humilibus autem dat gratiam (Jac. IV) .» Nam omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur. «Excelsus Dominus et humilia respicit, et alta de longe cognoscit (Psal. CXXXVII) .» Sane sicut tres personae [Col. 0345B] sunt in una substantia, videlicet Pater, Verbum et Spiritus sanctus, ita tres substantiae sunt in una persona, videlicet deitas, corpus et anima, quae mystice designantur per pedem, calceamentum, et caligam. Nam, sicut calceamentum velat pedem et caligam; ita caro velat deitatem et animam. Et sicut pes calceamento conjungitur caliga mediante; sic deitas, anima mediante, conjungitur carni. Mediat autem anima inter divinitatem et carnem non solum per unionem, verum etiam per naturam. Nam deitas est penitus simplex, quoniam et caret compositione partium, et caret concretione proprietatum. Corpus autem est omnino compositum, quoniam habet compositionem [Col. 0346A] partium, et habet concretionem proprietatum; anima vero partim est simplex quia caret compositione partium, ut divinitas, et partim composita quoniam concretionem proprietatum habet ut corpus. De hoc calceamento dicit Dominus per Psalmistam: «In Idumaeam extendam calceamentum meum (Psal. LIX) ,» id est gentibus ostendam incarnationem meam.

Verum cum in hoc calceamento diversae sunt corrigiae, quoniam in Christo diversae sunt uniones, videlicet unio Deitatis ad animam, unio Deitatis ad carnem, unio carnis ad animam, quid est quod Joannes tantum unam corrigiam commemorat et non plures? Salva vero fidei majestate potest hoc modo probabiliter responderi, quod cum hujus calceamentum [Col. 0346B] sit corpus assumptum, et duae sint corporis uniones, una videlicet qua corpus conjungitur animae, et altera qua corpus conjungitur Deitati, ea tantum est inscrutabilis quae corpus Deitati conjungit in unitate personae Ideoque Joannes ad solvendam unam tantum corrigiam calceamenti asserit se indignum. Sed desinamus scrutari scrutinium, in quo plurimi defecerunt; quoniam «accedit homo ad cor altum, et exaltabitur Deus (Psal. LXIII) ;» et investigator majestatis opprimetur a gloria; suppliciter exorantes unigenitum Dei Filium Jesum Christum, quatenus de merito fidei nos transferat ad praemium spei, qui cum Patre, etc.

[Col. 0345C] Die tertia nuptiae factae sunt in Cana Galilaeae, et erat ibi mater Jesu. Vocatus est autem et Jesus et discipuli ejus ad nuptias (Joan. II) .

«Quia spiritus est qui vivificat, caro non prodest quidquam (Joan. VI) ,» praetermissis carnalibus nuptiis, de spiritualibus disseramus, ut per ea quae sunt carnaliter facta, ea quae sunt spiritualiter facienda monstremus. Celebrantur igitur istae nuptiae inter spiritum hominis, et gratiam conditoris, quando videlicet divina gratia rationali spiritui conjungitur. Et ne tanquam steriles maledicantur a Deo, filios et filias ex se gignunt, id est affectus et actiones, sive desideria sancta et opera justa. De uxore simul et prole. Psalmista dicit ad virum et patrem: «Uxor tua sicut vitis abundans in lateribus domus [Col. 0345D] tuae. Filii tui sicut novellae olivarum in circuitu mensae tuae (Psal. CXXVII) .» Has nuptias expertus fuerat, qui dixit: «Gratia Dei sum, id quod sum, et gratia in me vacua non fuit, sed gratia Dei semper in me manet (I Cor. XV) .» Inveniuntur igitur inter spiritum et gratiam tria bona conjugii, videlicet fides, proles et sacramentum. Cum enim audis: Gratia Dei sum id quod sum, intellige fidem, [Col. 0346C] quae spectat ad honestatem. Cum audis, gratia ejus in me vacua non fuit, intellige prolem, quae spectat ad fecunditatem. Gratia ejus in me manet, intellige sacramentum, quod spectat ad infirmitatem. Inter filios autem et filias tanquam inter fratres et sorores illud nuptiale convivium celebratur, quod moraliter inter fratres et filias B. Job singulis consueverat celebrari (Job I) . Unde nuptiae istae in Cana Galilaeae referuntur factae fuisse, quoniam ibi fuit vir zelo charitatis et amore salutis, homo convertitur et transmigrat ab errore ad charitatem, et a vitiis ad virtutes. Cana quoque zelus, et Galilaea transmigratio interpretatur ex Hebraico in Latinum. Bene dicuntur hae nuptiae die tertia factae fuisse, quia primus dies exstitit ante legem, secundus sub lege, [Col. 0346D] tertius post legem. Primus fuit cognitio virtutis in lege naturae, secundus in lege Scripturae, tertius in lege gratiae. «Lex autem per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est (Joan. I) .»

Die ergo tertia nuptiae factae sunt in Cana Galilaeae. Et erat mater Jesu ibi. Invitatus est autem ad nuptias ipse, et discipuli ejus. In hoc loco moraliter [Col. 0347A] dicitur sermo divinus, quoniam «ipse erat in principio apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I) .» Discipuli ejus honesti mores intelliguntur, quoniam sermo divinus tanquam magister instruit et informat. Mater Jesu intelligitur fides catholica, de qua sermo divinus nascitur et procedit. Hae sunt personae, quae nuptiis istis interfuisse leguntur, scilicet sermo divinus tanquam magister; honesti mores, tanquam discipuli; fides catholica, tanquam mater. Sponsa quippe pro parte sua vocat ad nuptias virtutes gratuitas, sponsus naturales affectus. Non solum autem istae personae, verumetiam architriclinus interfuisse narratur. Et in hoc conjugio invenitur triclinium, id est tres mensae, videlicet animae naturalis vis rationalis, vis irascibilis, vis concupiscibilis. [Col. 0347B] Prima, quae discernit inter bonum, secunda quae respuit malum, tertia quae appetit bonum. Ista namque sunt tria munera (Matth. II) quae naturales philosophi Christo moraliter obtulerunt, scilicet aurum, quod propter splendorem rationabilitatem signat; thus, quod propter honorem signat concupiscibilitatem; myrrham, quae propter amaritudinem irascibilitatem figurat. In hoc ergo triclinio quasi architriclinus praesidet pars rationis superior, quae proprie synderesis appellatur.

Cum autem vinum in hoc convivio defecisset, mater Jesu dixit ad illum: Vinum non habent. Et ille respondit: Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea. Vinum in hoc loco propter fervorem [Col. 0347C] signat charitatem, de qua sponsa dicit in Canticis: «Introduxit me in cellam vinariam, et ordinavit in me charitatem (Cant. II) .» Vinum illum abundat in principio nuptiarum, quia charitas in initio conversionis fervescit. Sed interdum deficit istud vinum, quia charitas aliquando frigescit, quod nonnunquam contingit ex dispensatione divina, ut vicissitudo venientis et recedentis spiritus ostendatur, qui, «ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et neseis unde venit, aut quo vadit (Joan. III) .» Sive quia «septies in die cadit vir justus, et fortior resurgit (Prov. XXIV) .» Unde permisit Dominus cadere Petrum, ut fortior resurgeret, et negationem ternam confessione purgaret (Matth. XXVI) .

Deficiente vino, dicit mater Jesu ad eum: Vinum [Col. 0347D] non habent. Quia cum charitas refrigescit, et fides suggerit et suadet, ut sermo divinus instruendo et exhortando charitatem accendat.

Et dicit ei Jesus: Quid tibi et mihi est mulier? nondum venit hora mea. Verbum istud non ex indignatione, sed ex discretione procedit. Ac si diceretur manifestius: Sustineri debet ad tempus, ut propter causas praedictas charitas remissa tepesceret, quatenus cum tempus advenit opportunum, fortius accedatur. Nam mala aure in lectis aureis verbum prolatum in tempore suo.

Dixit ergo mater Jesu ministris: Quidquid dixerit vobis, facite. Quia fides jubet, ut fiat quidquid jusserit sermo divinus.

Erant autem ibi lapideae sex hydriae positae secundum [Col. 0348A] purificationem Judaeorum, capientes singulae metretas binas vel ternas. Sex hydriae sunt sex opera quae Dominus in judicio commendabit: «Esurivi, et dedistis mihi manducare; sitivi, et dedistis mihi bibere; hospes eram, et collegistis me; nudus eram, et cooperuistis me; infirmus eram, et visitastis me; in carcere eram, et venistis ad me (Matth. XXV) .» Dicuntur autem hydriae lapideae non propter duritiam, cum opera misericordiae non sint dura, sed propter firmitatem, cum misericordia sit origine periculum ( sic ) impugnabile sacramentum, dicente Scriptura, quod ipsa «super scutum potentis et lanceam adversus Ninivem pugnabit (Eccli. XXIX) .» Pertinet enim ad illos lapides, de quibus dicit Apostolus: «Alius superaedificat argentum, aurum et [Col. 0348B] lapides pretiosos (I Cor. III) .» Unde bene sex hydriae propter purificationem Judaeorum dicuntur ibi fuisse positae; quia purificatio intelligitur satisfactio confidentium. Nam Judaei confidentes interpretantur, et adcon fidentes per sex opera misericordiae satisfaciendae peccatis ( sic ). Capiunt autem istae sex hydriae singulae metretas binas vel ternas; quoniam sex opera misericordiae, quaedam duas, et quaedam tres distinctiones admittunt. Triplex est enim cibus aut potus, materialis, sacramentalis et doctrinalis. De materiali dicit Apostolus: «Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; et si sitit, potum da illi (Prov. XXV; Rom. XII) .» De sacramentali Veritas ait: «Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est [Col. 0348C] potus (Joan. VI) .» De doctrinali Sapiens protestatur: «Cibavit illum pane vitae, et intellectus, et aqua sapientiae salutaris potavit illum (Eccle. XV) .» Itaque tribus modis pascere debemus esurientem, eisdem tribus modis sitientem potare, videlicet alimento naturae, sacramento Eucharistiae, documento Scripturae. Duplex est autem infirmitas, scilicet cordis et corporis. Una quidem poena, altera culpa. De prima Dominus ait: «Infirmitas haec non est ad mortem (Joan. XI) ;» de secunda dicit Apostolus: «Ideo inter vos multi infirmi et imbecilles, et dormiunt multi (I Cor. XI) .» Infirmum ergo corpore visitamus, cum eum corripimus in spiritu lenitatis. Similiter duobus modis debemus incarceratum adire; quia duplex est carcer, unus corporis, et [Col. 0348D] alter cordis. De carcere corporis Evangelista testatur, quod Herodes vinxit Joannem, et posuit in carcerem (Marc. VI) . De carcere cordis dicit Psalmista: «Educ de carcere animam meam (Psal. CXLI) .» Similes distinctiones invenire poteritis in Scripturis super hospitalitate ac nuditate. Hydriae capiunt metretas binas vel ternas, Hydria vero impletur aqua, cum misericordia consummatur, ut cum datur esurienti cibus, sitienti potus, aut nudo vestitus. De hac aqua secundum effectum dicit Scriptura: «Sicut aqua exstinguit ignem, ita eleemosyna exstinguit peccata (Eccle. III) .» Propter quod Dominus ait: «Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis (Luc. XI) .» Hydria vero usque ad summum impletur, cum opus misericordiae [Col. 0349A] ad perfectionem perducitur. Certe cum misericordia sine charitate largitur, refrigerat quidem accipientem, sed non facit [ al. satiat] donantem. Et ideo tunc est aqua solummodo, et non vinum; quoniam, ut inquit Apostolus, «si distribuero omnes facultates meas in cibos pauperum, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest (I Cor. XIII) .» Sed cum misericordia exhibetur ex charitate, tunc aqua fit vinum, quoniam exhibitio misericordiae fit operatio charitatis, et quae prius fuit rigida, tunc fit calida; quae prius fuit tepida, tunc fit sapida; quae prius fuit pallida, tunc fit fulgida, sic moraliter aqua fit vinum. Corpus quod est in se naturaliter pium, fit ex charitate meritorium, non tam mercedis aeternae quam retributionis aeternae. Ministri [Col. 0349B] ergo qui hydrias implent aqua, liberalitas et hilaritas, quae opera misericordiae administrant. De quibus ait Apostolus: «Unusquisque prout destinavit in corde suo, non ex tristitia aut necessitate. «Hilarem datorem diligit Deus (II Cor. IX) .» Et iterum: «Qui praeest in sollicitudine, qui miseretur in hilaritate (Rom. XII) .» Alius autem dicit: «Non differas bene facere, quia spes quae differtur, affligit animam (Prov. XIII) .» Et iterum: «Cor inopis ne afflixeris, et ne protrahas datum angustianti (Eccle. IV) .» Eis ergo dicit Jesus: Implete hydrias aqua.

Et cum implevissent eas, adjecit: Haurite nunc, et ferte architriclino. Ut autem gustavit architriclinus aquam vinum factum, nesciebat unde esset, ministri [Col. 0349C] autem sciebant, qui hauserant aquam, vocat sponsum architriclinus, et dicit ei: Omnis homo primo vinum bonum ponit, etc. Tunc fit quod dictum est. Ministri jubentur haurire et ferre architriclino, ut rationabiliter fervorem charitatis approbet et commendet; quia charitas rationalis minime per se comprehendit unde sit charitas, quam Deus in homine solus operatur; quia charitas non est ex libero arbitrio, sicut dicit naturalis philosophus, sed ex Deo tantum, sicut fidelis catholicus profitetur. Et ob hoc architriclinus tanquam minus intelligens gratiae sacramentum, inquit ad sponsum: Omnis homo primo bonum vinum ponit. In primo melius vinum debet ponere in fine ( sic ); quoniam «qui perseveraverit [Col. 0349D] usque ad finem, hic salvus erit (Matth. X) ,» quamvis hoc specialiter possit referri ad haereticos et hypocritas, qui sanam doctrinam et bona opera exhibent a principio, et cum homines inebriati fuerint, id est per ipsos illecti, tunc id quod deterius est virus erroris et malitiae fermentum apponunt. Animalis igitur homo sic faciat. Tu vero qui spiritualis existis, servasti vinum bonum usque adhuc, id est charitatis fervorem custodisti; quia debito charitatis quanto plus solvitur, tanto magis debetur. Hoc igitur initium signorum quae fecit Jesus in Cana Galilaeae, quoniam inter opera gratiae primum obtinet locum conversio peccatoris, et tunc de aqua fit vinum, quia de peccatore fit justus [Col. 0350A] quasi de frigido calidus, de insipido sapiens, de pallido rubens. Sciendum est quod in his nuptiis sponsus est Spiritus sanctus, sponsa, gratia. Jesus, sermo divinus, et discipuli ejus mores honesti; mater Jesu, fides catholica; architriclinus qui praesidet in triclinio, rationalis quae praeeminet inter virtutes animi naturales. Cana Galilaeae conversio peccatoris; et dies tertia, tempus gratiae; aqua, misericordia; vinum, charitas. Deficit enim vinum, cum charitas refrigescit (Matth. XXIV) . Sex hydriae sunt sex opera, quae Christus in judicio commendabit, quae dicuntur lapideae non propter duritiam inflexibilem, sed propter inexpugnabilem firmitatem. Capiunt ergo singulae hydriae metretas binas vel ternas; quoniam singula opera duas vel tres [Col. 0350B] distinctiones admittunt. Ministri namque sunt liberalitas et hilaritas, quae opera misericordiae administrant. Aqua fit vinum, cum effectus misericordiae charitatis informatur affectu. Architriclinus autem approbat vinum, quando ratio charitatem commendat. Verumtamen unde sit, nescit; quia rationalis per se originalem causam verae charitatis ignorat, quantum ministri qui hauserunt, quia per haustum gratiae intelligunt veritatem.

Animalis autem, id est haereticus vel hypocrita, primum bonum vinum portat, id est sanam doctrinam vel honestam exhibet vitam, ut cum inebriati fuerint homines ad faciendum illis illecti, ratio in quod deterius est virus erroris vel malitiae fermentum, apponat. Hoc est igitur initium signorum [Col. 0350C] quod facit Jesus in Cana Galilaeae, quando justificat impium, convertit iniquum et revocat peccatorem. Et propterea credunt in eum discipuli ejus. Ad has nuptias celebrandas hodiernam stationem apud sanctum Spiritum salubriter instituimus, in quo tanquam in Cana Galilaeae, in loco scilicet ubi zelus transmigrandi de vitiis est ad virtutes, positae sunt sex hydriae, id est instituta sunt sex opera misericordiae, quae sunt: pascere esurientem, potare sitientem, colligere hospitem, vestire nudum, visitare infirmum, adire incarceratum. Et est ibi mater Jesu, quoniam ibi memoria gloriosissimae matris Christi recolitur, in cujus honore ipsa est Ecclesia dedicata. Invitatur autem et filius ejus [Col. 0350D] Jesus cum discipulis suis ad has nuptias salutares, quoniam effigies Jesu Christi a ministris Ecclesiae ad hunc locum hodie venerabiliter deportatur, ut ejus gloria fidelibus populis, qui conveniunt ad has nuptias pietatis et misericordiae celebrandas desiderabiliter, demiraretur. Ne quis ergo famelicus ab his nuptiis revertatur, universi qui hac in tentatione conveniunt, ut de caetero liberalius et hilarius se exhibuerint salubriter celebrare, de injunctis poenitentiis unus remittatur annus ad ampliorem obtinendam indulgentiam peccatorum, ut sic aquam convertat in vinum sponsus Christus, qui est benedictus in saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0351A] Occupatio magna creata est omnibus hominibus, et jugum grave super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem sepulturae in matrem omnium (Eccli. XL) .

Mater omnium hominum terra est, et eadem terra est omnium hominum sepultura. Propterea quod Job dicebat: «Nudus egressus sum de utero matris meae, nudus revertar illuc (Job I) .» In verbis autem propositis circa statum humanae conditionis tria praecipue considerare debemus: ingressum, progressum, et egressum. De progressu praemittitur: Occupatio magna creata est omnibus hominibus; de ingressu subjungitur: A die exitus de ventre matris eorum; de egressu concluditur: Usque in diem sepulturae in matrem omnium. Circa quemlibet [Col. 0351B] vero statum considerare debemus quod interponitur: Et jugum grave super filios Adam. Grave quidem est in ingressu, gravius est in progressu, gravissimum in egressu. Merito ergo flebat et dicebat propheta: «Quare de vulva matris egressus sum, ut viderem laborem et dolorem, et consumerentur in confusione dies mei?» (Jer. XX.) Formatus est enim homo de terra, conceptus in culpa, natus ad poenam. Agit prava, quae non licent; turpia, quae non decent; vana, quae non expediunt; fiet cibus ignis, esca vermis, massa putredinis. Ecce quam grave jugum creatum est super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem sepulturae in matrem omnium. Exponam id planius, [Col. 0351C] edisseram id plenius, ostendens de quo factus est homo, quid faciat homo, quid futurus sit homo. Formatus homo de pulvere, de luto, de cinere: quodque vilius est, de spurcissimo semine conceptus, in pruritu carnis, in fervore libidinis, in fetore luxuriae: quodque deterius est, in labe peccati: natus ad laborem, timorem et dolorem, quodque miserius est, ad mortem. Agit prava, quibus offendit Deum, offendit proximum, offendit se ipsum. Agit turpia, quibus polluit famam, polluit personam, polluit conscientiam. Agit vana, quibus negligit seria, quibus negligit utilia, negligit necessaria. Fiet cibus ignis, qui semper urit et ardet inexstinguibilis; esca vermis, qui semper rodit et comedit immortalis; massa putredinis, quae semper [Col. 0351D] fetet et sordet horribilis. Si mihi non creditis, Scripturae credatis. «Formavit, inquit, Dominus Deus hominem de limo terrae (Gen. III) .» Propter quod ipse dicit ad Deum: «Memento, quaeso, quod sicut tutum feceris me, et in pulverem reduces me.» [Col. 0352A] Et Deus inquit ad ipsum: «Cinis es, et in cinerem reverteris.» — «Comparatus sum, inquit, luto, et assimilatus sum favillae et cineri (Job XXX) .» Audistis enim de quo formatus est homo, sed audite de quo conceptus. «Quis, inquit, potest facere mundum de immundo conceptum semine?» «Ecce in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea (Psal. L) .» Nemo mundus a sorde peccati, nec infans unius diei, qui natus est super terram. Audite ergo ad quid natus est homo. «Avis, inquit, nascitur ad volatum, et homo natus est ad laborem (Job V) .»