209

[Col. 0009A] Isidorus vir egregius, natione Carthaginensis, a patre Severiano genitus, Hispalensis Ecclesiae episcopus, Leandri episcopi exstitit germanus atque successor sanctissimus. ⁜ (1) Vir iste beatissimus a pueritia studiis litterarum traditus Latinis, Graecis et Hebraicis litteris instructus, omni locutionis genere formatus, suavis eloquio, ingenio praestantissimus, vita quoque atque doctrina fuit clarissimus. Sic namque de virtute in virtutem proficiens refulsit doctor eximius, ita ut secundum qualitatem sermonis omnibus videlicet Latinis, Graecis et Hebraeis, sapientibus ac minus intelligentibus in eruditione existeret aptus, atque incomparabili eloquentia strenuus. Tantae sapientiae et doctrinae atque sanctitatis fuit vir gloriosissimus, ut recte de eo dicatur: [Col. 0009B] Ecce sacerdos magnus qui in diebus suis placuit Deo et inventus est justus (Eccli. XLIV, et L) .

⁜ (2) Sacerdos nomen habet compositum ex Graeco et Latino: et dicitur sacerdos quasi sacrum dans. Sicut rex vocatus est a regendo, ita sacerdos vocatur a sanctificando et a sacrum dando. Ex causis quippe duabus quisque efficitur sacerdos magnus: prima videlicet ut bene vivat, secunda ut bene doceat. Quamvis bene vivat doctor ecclesiasticus; tamen, si bene non docet, non est magnus, et quamvis bene doceat, tamen si bene non vivit, magnus omnino non erit. ⁜ (3) Necessaria est igitur doctrina cum bona vita: nam doctrina sine bona [Col. 0009C] vita doctorem arrogantem reddit, et rursus vita sine doctrina doctorem inutilem facit. Unde Dominus in Evangelio dicit: Qui solverit unum de mandatis istis minimis et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum; qui autem fecerit et docuerit, magnus vocabitur in regno coelorum (Matth. V) . In hoc loco regnum coelorum congregatio est electorum. Saepe Scriptura Ecclesiam [Col. 0010A] fidelium regnum coelorum vocat, quia pro eo quod ad coelestia anhelat, jam in ea Dominus quasi in coelo regnat. Qui ergo solverit unum de mandatis Domini nostri Jesu Christi, id est qui illud opere non impleverit, et docuerit sic homines ut illud impleant, minimus vocabitur in regno coelorum, scilicet in congregatione fidelium. Ac si aperte diceret: Qui mandata mea implere neglexerit, et homines ut impleant illa docuerit, minimus vocabitur, scilicet in sancta Ecclesia imperfectus erit. De hoc etiam Dominus alibi dicit: Dicunt et non faciunt (Matth. XXIII) . Sequitur: Qui autem fecerit, id est qui opere impleverit mandata mea, et docuerit homines, ut impleant illa, magnus erit, scilicet idoneus in sancta Ecclesia. Operibus ergo [Col. 0010B] confirmanda est sacerdotis praedicatio, ita ut quod docet verbo, instruat exemplo.

Bene etiam illud convenit ad confirmandum hoc testimonium quod legitur in Canticis canticorum: En lectulum Salomonis sexaginta fortes ambiunt ex fortissimis Israel, omnes tenentes gladios, et ad bella doctissimi; uniuscujusque ensis super femur suum, propter timores nocturnos (Cant. III) . ⁜ (4) Salomon quippe pacificus interpretatur. Quis ergo per Salomonem nisi Christus intelligitur, de quo scriptum est: Ipse est pax nostra qui fecit utraque unum (Eph. II) . Lectulus Salomonis scilicet Christi sancta Ecclesia est, quia dum a mundanis sollicitudinibus recedit, dum cor ab omni terrena contagione per poenitentiam mundare non desinit, [Col. 0010C] dumque toto mentis desiderio ad coelestem patriam tendit, quasi lectulum facit in quo Christus delectabiliter requiescit. Unde ipse amicabiliter suis discipulis dicit: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII) . Et iterum per prophetam dicit: Inambulabo et ero in illis, et ipsi erunt mihi populus, et [Col. 0011A] ego ero illis Deus (Lev. XXVI) . Sexaginta fortes qui lectulum Salomonis ambiunt, praelatos Ecclesiae ostendunt qui eam verbis atque exemplis muniunt, et ab ea hostes visibiles et invisibiles tam orationibus quam praedicationibus repellunt: Omnes, inquit, tenentes gladios et ad bella doctissimi existunt. Quid per gladium, nisi verbum Dei figuratur, et quid per manus, quibus gladios tenent, nisi operatio designatur? Quia videlicet dum verbum Dei opere complent quod corde sciunt, magis ac magis semper docti inimicos Ecclesiae sapientia et fortitudine vincunt. Ad bella spiritalia doctissimi sunt, quia prius in se, deinde in sibi subjectis vitia resecare sciunt. Ad bella doctissimi existunt, quia Dei praecepta, quae verbo praedicant, [Col. 0011B] opere perficiunt. Sunt ad bella prudentes atque doctissimi, quia gladio discretionis in se et in aliis subjectis sibi superflua resecant, ac delectabilia hujus mundi. De quibus bene subditur: Uniuscujusque ensis super femur suum propter timores nocturnos. Quid per ensem nisi rigorem conversationis, et quid per femur nisi carnis appetitum accipimus? Praelati ergo Ecclesiae qui jam ad virtutum perfectionem pervenerunt, semper ensem super femur suum ferunt, quia rigore conversationis appetitum carnis assidue frangunt, ne hostis quem in nocte hujus mundi pertimescunt, repente veniens, eos debiles ac dissolutos in Dei opere inveniat, et per voluptatis mollitiem et carnis delectationem facilius se sibique subjectos decipiat, [Col. 0011C] atque ad graviora peccata perducat.

Ille ergo in regno coelorum, hoc est in Ecclesia vocatur magnus qui ea quae praedicat verbis, bonis implet operibus. Dicatur ergo de beato Isidoro: Ecce sacerdos magnus qui in diebus suis placuit Deo et inventus est justus. Revera magnus, quia opera Dei quae verbis praedicavit, factis implevit ⁜ (5) . Recte utique dicitur sacerdos magnus quem Deus suscitavit Hispaniae novissimis temporibus post tot defectus, credo ad restaurandam antiquorum sapientiam virorum quae prae nimia antiquitate pene jam defecerat in humanis mentibus; ne diutius ignorantia ac rusticitate veterasceret populus Christianus. Sic namque plenus charitate et sapientia [Col. 0011D] non abscondit in terra talenta sibi credita, sed in commune omnibus divisit illa, atque ut bonus negotiator Domino reportavit duplicata (Matth. XXV) , dum multorum mentes praedicando sollicitavit ad coelestia desideranda ⁜ (6) . Sicut enim Gregorius doctor Petri apostoli successor exstitit, ita beatus Isidorus Jacobo apostolo successit, quia semen aeternae vitae quod beatissimus Jacobus seminavit, hic doctor egregius verbo praedicationis quasi unus [Col. 0012A] ex quatuor paradisi fluminibus sufficienter irrigavit, atque universam Hispaniam tam exemplo boni operis quam fama sanctitatis velut splendidissima lampada illuminavit ⁜ (7) .

Ezechiel propheta, in visione quatuor animalium, sic ait inter caetera: Et similitudo, inquit, animalium et aspectus eorum quasi carbonum ignis ardentium, et quasi aspectus lampadarum (Ezech. I) . Per quatuor haec animalia multitudo sanctorum est figurata; aspectus vero eorum carbonibus ignis atque ardentibus comparatur lampadibus, quia quisquis sanctis viris conjungitur, ex eorum imitatione atque doctrina in amore Creatoris accenditur ⁜ (8) . Sed tamen hoc inter carbones et lampades distat, quod carbones quidem ardent, sed ab eo [Col. 0012B] loco tenebras non expellunt in quo jacent. Lampades autem, quia magno flammarum lumine resplendent, diffusas in circuitu tenebras illuminant. Ex qua re notandum est, quia sunt plerique sanctorum ita simplices et occulti, atque in minoribus locis sub magno silentio absconditi, ut vita eorum vix ab aliis poscit agnosci. Quid itaque sunt isti nisi carbones, qui etsi per fervorem spiritus ardorem habent, tamen exempli famam non habent, nec in alienis cordibus tenebras peccatorum illuminant, quia vitam suam aliis omnino celant? Sibimetipsis quidem accensi sunt, sed aliis exemplo luminis non sunt. Isti quamvis ardeant igne divinae charitatis, tamen alios non accendunt fama sanctitatis nec verbo praedicationis. Lampades vero [Col. 0012C] longius lucent, et cum in alio loco sint, in alio resplendent, quia quicunque exemplo boni operis et verbo praedicationis refulget, ejus opinio longe lateque ut lampas lucet. Cum autem proximi bona ejus audiunt, per haec ad amorem coelestium bonorum consurgunt. In eo autem quod se per bona opera exhibent, quasi ex lampadis lumine resplendent. Cum ergo sancti viri quosdam juxta se positos quasi tangendo, ad amorem patriae coelestis accendunt, carbones sunt; quando vero quibusdam longe positis lucent, ne in peccatis suis tenebras corruant, eorum itineri lampades fiunt. Jure ergo lampades appellantur qui et exempla virtutum praestant, et lumen boni operis per vitam et verbum [Col. 0012D] aliis demonstrant. Revera ut lampades resplendent, qui et per amorem Creatoris et per flammam bonae praedicationis de cordibus peccatorum tenebras repellunt erroris. Qui igitur in occulto bene vivit, sed aliis non proficit carbo est, qui vero imitatione sanctitatis in Ecclesia positus, lumen ex se rectitudinis multis praebet, lampas est, quia et sibi ardet et aliis lucet.

Recte ergo hic beatissimus vir lucenti lampadi [Col. 0013A] comparatur, quia et praesentes et absentes tam verbo praedicationis quam fama sanctitatis illuminabat, eosque ad amorem coelestis patriae accendebat. Congrue siquidem lucernae ardenti comparatur, quia et in amore Dei et proximi ardebat, et de aliorum cordibus tenebras peccatorum effugabat. Quicunque ad eum accedebant, suae assiduitate visionis et usu locutionis, atque exemplo boni operis lumen veritatis accipiebant, et in desiderio aeternae lucis inardescebant.

⁜ (9) Hic enim vir beatissimus inter caetera sanctitatis opera quae in Christi Ecclesia sapienter egit, malignam Acephalitarum haeresim confudit atque destruxit qui in Christo duas substantias negantes, unam in ejus persona naturam praedicabant, dum [Col. 0013B] illum non verum Deum ac Dei Filium, sed tantummodo purum hominem fuisse asserebant. Gregorio namque praefatae haeresis antistite superato, et sanctarum testimoniis Scripturarum auctoritate convicto docuit duas in Christo fuisse naturas, divinam scilicet et humanam. Divinam, qua Deo Patri semper est coaeternus et coaequalis; humanam, qua pro nostra salute temporaliter fieri dignatus est Filius hominis, id est Virginis.

Et quid de illius sanctitate atque sapientia dicam? Nimirum humana lingua ad plenum narrare non sufficit quanta bona Deus per eum Ecclesiae suae contulit, quamque utilis ignoranti populo ac senescenti mundo fuerit, dum in Chronica sua aetates saeculi et temporum series aperuit. Chronica [Col. 0013C] Graece, Latine series temporum appellatur. Chronos enim Graece, tempus interpretatur Latine. Temporum igitur series et saeculi aetates nescienti populo aperuit, sacrorum jura ostendit, sacerdotibus ecclesiastica officia et gradus cunctorum ordinum exposuit, regibus et principibus leges instituit, judicibus avaritiam interdixit, civibus et cunctis domesticis fidei populis disciplinam Christianae religionis [Col. 0014A] insinuavit; ad ultimum vero sedium, regionum, locorum, omnium divinarum humanarumque rerum nomina, genera, officia, causas, et quaeque obscura atque ab humanis mentibus fere jam remota, scribendo patefecit ⁜ (10) . Floruit sapientia et sanctitate temporibus Mauritii et Phocae imperatorum, sub Recaredo rege Gothorum. Fuit enim in eleemosynis largus, hospitalitate praecipuus, corde severus, in sententia verax, in judicio justus, in praedicatione assiduus, in exhortatione laetus, in lucrandis Deo animabus studiosus, in expositione Scripturarum cautus, in consilio providus, in habitu humilis, in mensa sobrius, in oratione devotus, honestate praeclarus, omni bonitate conspicuus. Praeterea Pater exstitit clericorum, consolator moerentium, [Col. 0014B] tutamen pupillorum ac viduarum, levamen oppressorum, defensor civium, persecutor haereticorum, malleus superborum. Et quid amplius dicam? Speculum omnium bonorum factus est mundo, et ideo, ut credimus, jam sine fine regnat cum Christo. Obiit tempore Heraclii imperatoris, et Suintillae ⁜ (11) Hispaniae regis, illius videlicet Heraclii qui crucem Dominicam quam impius rex Cosroe asportaverat, loco suo Hierosolymis restituit atque exaltavit Dormivit autem beatus Isidorus cum patribus suis aera 655. Sana doctrina sanoque consilio praestantior cunctis, et copiosus operibus charitatis, sepultusque est in senectute bona. Interea, fratres charissimi, dignum est ut hunc sanctissimum [Col. 0014C] confessorem attentius exoremus, quatenus pro nobis miseris peccatoribus, qui adhuc in periculis animarum nostrarum constituti sumus, apud Deum intercessor existat assiduus, ut ejus sacratissimis meritis et precibus post hanc vitam ad societatem electorum Dei pervenire possimus. Ipso praestante qui in Trinitate perfecta vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0013D] Isaias propheta vir nobilis et plenus Dei gratia, cujus tanta fuit sanctitatis et vitae excellentia, ut unam tantum cilicinam indueretur tunicam, qua [Col. 0014D] etiam postmodum abjecta pro peccato populi sacco operiretur membra (Isai XXI) ; qui etiam apertius quam caeteri Christi et Ecclesiae praedicando sacramenta, [Col. 0015A] potius evangelista dicendus est quam propheta, in lectione hodierna Spiritus sancti inflammatus igne, ait inter caetera: « Dominus ab utero vocavit me, de ventre matris meae recordatus est nominis mei (Isai. XLIX) , et reliqua. Licet, fratres charissimi, haec verba Isaiae prophetae specialiter ad solum Christum pertineant, tamen quia Christus caput est Ecclesiae, et Ecclesia, id est omnes fideles Christi corpus sunt, ista quae de capite, id est de Christo, dicta sunt, etiam membris non incongrue, imo apte convenire possunt. Igitur ea quae proposuimus repetamus: Dominus ab utero vocavit me, de ventre matris meae recordatus est nominis mei. Hoc de Christo dictum fuisse manifestum est quando Gabriel archangelus de partu virginali dixit Joseph: [Col. 0015B] Et vocabis nomen ejus Jesum, ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum (Matth. I) . Hoc etiam beato Joanni quasi uni ex membris Christi electo satis convenire praedocet Elisabeth sancta, quae intra uteri sui claustra eumdem filium suum in adventu Salvatoris exsultasse testatur, loquens ad beatissimam Mariam: Ecce ut facta est vox salutationis tuae in auribus meis, exsultavit in gaudio infans in utero meo (Luc. I) . Hoc etiam praeostendit idem archangelus Gabriel, qui cum antequam nasceretur, nomen ejus et vitam praenuntiaret, de magnitudine virtutis ejus addidit dicens: Et Spiritu sancto replebitur adhuc ex utero matris suae. «Vere hic omnium exstitit parvulorum beatissimus qui intra materna adhuc viscera inclusus, Salvatorem [Col. 0015C] mundi adesse, etsi necdum lingua poterat, Spiritu sancto repletus, prophetico gaudio demonstrabat ⁜ (12) .» Etiam et illud bene Joanni convenit, quod Jeremias vaticinando ait: Priusquam te formarem in utero novi te, et antequam exires de ventre sanctificavi te, et prophetam in gentibus dedi te (Jer. I) .

Sequitur: Et posuit os meum quasi gladium acutum (Isai. XLIX) . Os Dei Patris proprie et principaliter Christus est per quem Deus Pater huic mundo manifestatus est. Unde idem Dominus noster Jesus Christus in Evangelio Deo Patri loquitur dicens: Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi (Joan. XVII) . Os et Christi Joannes exstitit, qui Christum terris praenuntiavit. Os etiam [Col. 0015D] Christi sancti apostoli fuerunt, qui Christum gentibus praedicaverunt: Et posuit os meum quasi gladium acutum. Gladius acutus Christus est, quia spiritu oris sui interficiet impium (Isai. XI) . De hoc gladio dicitur in Evangelio: Non veni pacem mittere, sed gladium (Matth. X) . Ac si diceret: Veni malos a bonis segregare, et filios a parentibus separare. Veni, inquit, separare hominem a patre suo, et filiam a matre sua, et nurum a socru sua et, odio mei nominis erunt, inimici hominis domestici ejus (ibid.) . Quid tamen sit iste gladius, evidenter exponit Apostolus: Gladium, inquit, Spiritus accipite, quod est verbum Dei (Eph. VI) . Gladius [Col. 0016A] Spiritus sancti, id est quem dat Spiritus sanctus. Est enim verbum Dei bis gladius acutus, docens de temporalibus et de aeternis: illis consolationem in veteri testamento tribuens, istis perfectionem in novo promittens, et in hoc mundo quaecunque percutit, dividens. De hoc etiam gladio Joannes in Apocalypsi scripsit dicens: De ore Filii hominis, id est Christi, gladius ex utraque parte acutus exibat (Apoc. I) , videlicet de ore praedicantium, quia sancti doctores os Christi sunt, sicut Joannes, sicut apostoli, et sicut caeteri praedicatores. Ab eis ergo secreta Christi aperientibus gladius ex utraque parte exibat acutus, id est sermo divinus; quia sicut gladius separat animam a corpore, ita sermo divinus separat hominem a mundano et carnali [Col. 0016B] amore. De ore Christi gladius bis acutus exibat, scindens corporalia et spiritualia vitia, vel secundum novum et vetus testamentum, vel secundum litteram et spiritum, vel secundum divinitatem et humanitatem. Aliter: Gladius ex utraque parte acutus tam praedicantis quam audientis vitia resecans, de quo gladio legitur in Psalmo: Accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime (Psal. XLIV) ; congrue praedicator ecclesiasticus super femur gladio jubetur esse accinctus, ut in aliis vitia resecaturus, prius in seipso studeat refrenare fornicationis motus. Quicunque ergo in aliis vitia cupit emendare, prius in se debet superflua resecare, sicut Paulum apostolum legimus dixisse: Castigo corpus meum et in servitutem redigo; ne forte [Col. 0016C] cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar (I Cor. IX) . Unde Dominus dicit in Evangelio: Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc perspicies, ut educas festucam de oculo fratris tui (Matth. VII) . Unde etiam Paulus apostolus ait: Qui alium doces, te ipsum non doces: qui praedicas non furandum, furaris: qui dicis non moechandum, moecharis (Rom. II) . Et Dominus in Psalmo: Tu qui odisti disciplinam, et projecisti sermones meos retrorsum: quare enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum? (Psal. XLIX.)

Heu mihi misero qui ab oculis meis trabes gravissimas non ejicio, et in oculis fratrum meorum festucas parvas considero! Me ipsum a peccatis gravissimis [Col. 0016D] non emendo, et fratres meos de levissimis culpis reprehendo. Tamen vos moneo, fratres dilectissimi, ut propter iniquitates et infinitas negligentias meas non vos pigeat audire verba Spiritus sancti, quia Dominus praedicatoribus dicit: Non vos estis qui loquimini, sed spiritus Patris vestri loquitur in vobis (Matth. X) . Nolite ergo verba Dei quae a me audistis despicere, sed ea quantocius bonis implere operibus festinate. Ad ea ergo quae proposuimus, redeamus.

Idcirco beatus Joannes ut seipsum praeberet formam doctrinae ecclesiasticis praedicatoribus, prius studuit implere bonis operibus ea quae postmodum [Col. 0017A] erat aliis praedicaturus, ne de aliqua culpa reprehenderetur ab auditoribus. Inde est etiam quod carnem suam cum vitiis et concupiscentiis crucifigebat, deserta loca inhabitabat, sacerdotum delicias contemnebat, corpus suum asperrimis indumentis domabat, zona mortificationis lumbos praecingebat, nec vinum nec siceram, nec omne quod inebriare potest bibebat, modico et tenui contentus cibo; divitias hujus mundi perfecte despiciebat. Sic prius semetipsum castigans rigore virtutis, ut increpaturus mala perfidae gentis nullam haberet reprehensionem in vestibus vel in epulis; unde recte posset reprehendi ab aliis. Deinde securus ac Dei gratia roboratus increpat populum de suis pravis actibus. Genimina, inquit, viperarum, quis ostendit [Col. 0017B] vobis fugere a ventura ira? Facite fructus dignos poenitentiae. Quare? Quia jam securis ad radices arboris posita est. Omnis arbor quae non facit fructum bonum excidetur, et in ignem mittetur (Matth. III) . Ille dignos poenitentiae fructus facit qui quanto gravius delinquit, tanto laboriosius in acquirendo fructum bonorum operum desudare poenitendo non desistit. Tanto enim quisque majora debet lucra bonorum operum quaerere per poenitentiam, quanto majora sibimetipsi intulit damna per culpam.

Iterum subjungit dicens: In umbra manus suae protexit me (Isai. XLIX) . In umbra manus Dei Christus specialiter protectus exstitit, quia vilitas carnis divinitatis potentia tecta fuit, sicut angelus ad gloriosissimam Virginem nuntiando ait: Spiritus [Col. 0017C] sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi (Luc. I) . Haec divinitatis potentia ita beatissimam Virginem contra vitiorum aestus obumbravit, et interius exteriusque virtutibus roboravit, atque in tantum in exterioribus eam actibus debilitavit, ut nunquam eam nec in cogitatione, nec in locutione, nec in actione peccare permiserit. Unde beatus Augustinus dicit: «Cum de peccatoribus aliqua disputo, hanc solam beatissimam Virginem, et eum qui ex ea natus est, sine peccato esse affirmo ⁜ (13) .» Bene etiam beatus Joannes Baptista protectus fuisse non dubitatur gratia virtutis Dei, quia nec in prosperis nec in adversis poterat vinci, tanquam ejusdem gratiae clypeo munitus inexpugnabili, [Col. 0017D] Non eum prospera elevabant, nec adversa frangebant, testimonio Veritatis approbante, quae eum laudando asserebat, arundinem vento agitatam non esse (Matth. XI) . Unde idem Joannes non immerito Dei gratia interpretatur.

Sequitur: Posuit me sicut sagittam electam (Isa. XL) . In hoc autem quod sagittam electam dicit, Deum plurimas habere sagittas ostendit. Sed tamen de multis sagittis Christus specialiter una sagitta electa est; sicut de plurimis filiis singularis et unigenitus filius est. Hac sagitta in Canticis canticorum sponsa vulneratam se commemorat, dicens: Vulnerata charitate ego sum (Cant. II) . Caeterae [Col. 0018A] vero sagittae Domini prophetae et apostoli sunt, qui per totum mundum discurrunt, de quibus in Psalmo canitur: Sagittae tuae acutae, populi sub te cadent in corda inimicorum regis (Psal. XLIV) . Et iterum: Sagittae potentis acutae cum carbonibus desolatoriis (Psal. CXIX) . Idem sagittae significant in sacris Scripturis quod et gladius; nam sagittae dicuntur praedicationes sive Dei sermones. Sed in hoc sagitta et gladius distare videntur, quia gladius prope ferit, sagittae vero longius emittuntur. Sic ergo incomprehensibilis Dei potentia demonstratur, quam nullus potest vitare, sive positus sit longe, sive prope. Istae sagittae sunt acutae quia penetrant usque ad divisionem corporis et animae. Unde dicit Apostolus: Vivus est sermo Dei et efficax et penetrabilior [Col. 0018B] omni gladio ancipiti: et pertingens usque ad divisionem animae ac spiritus, compagum quoque et medullarum, discretor cogitationum et intentionum cordis (Hebr. IV) . Vere sermo Dei efficax est et vivus, id est Dei Filius quem mortuum esse putat infidelis populus, omnia facit quaecunque minatur; et est penetrabilior omni gladio ancipiti, quia non membra tantum penetrans sicut materialis gladius, sed etiam propriae virtutis ictu pertingens usque ad divisionem animae ac spiritus. Saepe in divinis Scripturis anima ponitur pro vita, unde est illud: Qui amat animam suam, perdet eam (Joan. XII) . Ac si diceret: Qui amat praesentem vitam, perdet aeternam. Ideoque in hoc loco per animam vitia carnalia accipiuntur, quae actu corporis sunt, ut est luxuria, [Col. 0018C] furtum, rapina, et caetera quae ad actus corporis referuntur. Per spiritum vero spiritualia intelliguntur vitia, scilicet superbia, cupiditas, invidia et caetera quae ad mentem pertinent. Est igitur sermo ille pertingens usque ad divisionem compagum et medullarum. Ac si diceret: Est discretor cogitationum et intentionum cordis. Per compages enim cogitationes accipimus quae sibi invicem compaginantur. Per medullas vero secretissimas et magis intimas intentiones cordis intelligimus. Has ergo a se invicem divinus sermo dividit, cum qualis sit cogitatio et qualis intentio discernit. Saepe namque bona sunt quae cogitantur, sed mala intentione. Saepe vero aut bonum aut malum cogitamus, sed in [Col. 0018D] his sermo divinus non errat ut bonum pro malo, aut malum pro bono accipiat. Est ergo divinus sermo discretor cogitationum et intentionum quia subtilitate cognoscit quid quisque agat et quo animo agat. Unde Psalmista ait: Scrutans corda et renes Deus (Psal. VII) . In corde sunt cogitationes et in renibus delectationes. Deus igitur scrutatur corda quia scit ea quae unusquisque cogitat: scrutatur etiam renes, quia cognoscit in quo quisque maxime delectatur, sive in castitate, sive in luxuria. Non immerito etiam et Joannes sagitta electa est, quia non solum cum caeteris sanctis ante mundi constitutionem per Christum electus est, sed etiam ad [Col. 0019A] ipsum conceptum ab angelo est praenuntiatus, et in utero matris a Christo salutatus et sanctificatus atque electus non dubitatur. «Adeo enim, sicut beatus Maximus asserit, in eo specialis electio praefulsit, ut ante mereretur annuntiare Dominum, quam nascendi haberet initium, vel loquendi acciperet officium ⁜ (14) .

De hoc etiam beatissimo viro Dominus dicit in Evangelio: Erat lucerna ardens et lucens (Joan. V) ; ardens videlicet amore, lucens sermone. Plenus dilectione Dei et proximi ardebat, plenus Spiritu sancto sermone praedicationis lucebat. Per dilectionem Dei ardebat coelestia desiderando, per dilectionem proximi lucebat bona praedicando. Per charitatem Dei terrena despiciendo ad coelestia [Col. 0019B] anhelabat, per charitatem proximi verbo exhortationis mentes hominum illuminabat. Per charitatem Dei in hoc mundo corpus proprium mortificabat; per charitatem proximi mala increpando, adventum Filii Dei annuntiando, corda hominum ad coelos erigebat. Tamen, fratres charissimi, Joannes Baptista non ostendebat splendorem suarum virtutum in domo parentum, sed foris in conspectu populorum; nec lucebat in domo sed in publico. Comparemus ergo eum, si placet, lapidi Chalcedonio. Lapis Chalcedonius in numero duodecim pretiosorum lapidum quibus Jerusalem coelestis civitas Regis magni fundatur atque ornatur, ponitur tertius (Apoc. XXI) . Hic lapis, ut fertur, non lucet in domo, sed sub dio, hoc est sub aere, id est sub claritate [Col. 0019C] diei foris in aperto. Dicitur enim splendorem emittere quasi pallentis atque ardentis lucernae. In hoc igitur quod non lucet in domo significat eos qui sua bona opera faciunt in occulto, sicut ait Dominus in Evangelio: Nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua (Matth. VI) . In eo autem quod hic lapis Chalcedonius non lucet in domo sed foris in aperto, significat illos qui aliqua inevitabili cogente necessitate ad publicum exeunt, et ibi volendo nolendo [Col. 0020A] quasi coacti proximis suis bona sua opera ostendunt. Unde scriptum est: Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est (Matth. V) . De quorum numero iste vir beatissimus exstitit, quia quandiu in domo parentum suorum habitavit, bona opera sua metu elationis occultavit. Postquam autem ad praedicandum foras exivit, omnem provinciam, imo omnem Ecclesiam illuminavit et viam Domino praeparavit, atque hominum mentes de terris ad coelos sublevavit.

Fratres charissimi, dum beati Joannis Baptistae virtutes ad memoriam reducimus, necesse est, ut nosmetipsos interius exteriusque consideremus, et ut peccata nostra quotidianis lacrymis lavemus. [Col. 0020B] Ideo ante oculos nostros proposuit Deus sanctorum Patrum exempla, ut nos sequendo eorum vestigia, Spiritus sancti adjuti gratia, possimus promereri aeterna gaudia. Nulla igitur jam ignorantia nos a peccato excusat, quia et lex Dei aures nostras quotidie pulsat, et sanctorum Patrum exemplum indesinenter nos ad bene operandum invitat. Jam ergo «vox turturis audita est in terra nostra (Cant. II) ,» id est vox apostolorum et sanctorum Patrum praedicantium, nosque ad bene vivendum verbis atque exemplis admonentium. Igitur, fratres dilectissimi, orandus est Deus, ut virtutes quas suis sanctis praeparavit ad coronam, nobis sint ad profectum et non ad poenam. Proficient autem ad profectum [Col. 0020C] nostrum, si tot et tanta imitari voluerimus exempla virtutum, Oportet ergo nos, charissimi, cum omni devotione Deum exorare ut per intercessionem beati Joannis Baptistae ipse nos faciat seipsum timere et diligere, atque in omnibus sua praecepta custodire, et post obitum nostrum ad coeleste regnum pervenire, qui in Trinitate perfecta vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0019D] Maria Virgo assumpta est ad aethereum thalamum, in quo Rex regum stellato sedet solio. Maria est illuminatrix dicta pro eo quod aeternae lucis est porta, per quam sedentibus in tenebris et umbra mortis lux est exorta. Illa enim genuit aeterni Patris Filium, qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum (Joan. I) . Maria etiam stella maris interpretatur, quia per eam hoc mare magnum et spatiosum, id est praesens saeculum illuminatur, et in eo navigantibus nobis ab ea portus aeternae [Col. 0020D] quietis ostenditur. Ipsa enim quasi stella clarissima humanum genus illuminavit, eique inter tenebras ac procellas hujus fluctivagi maris viam rectam monstravit per quam ad littus perpetuae stabilitatis pervenire potuit. Maria etiam Syra lingua nuncupatur Domina. Et satis pulchre dicitur domina, quia per Dominum quem genuit, domina est in coelo et in terra. Congrue in coelo et in terra dicitur domina quia omnia Christo famulantia cum omni devotione ac reverentia sunt illi subjecta. Revera [Col. 0021A] domina et in coelo et in terra, quia ab initio figuris et aenigmatibus est praesignata a patriarchis et prophetis, revelante Spiritu sancto, praenuntiata. Ab ipsa etiam nativitate a sanctis angelis est custodita et comitata ac venerabiliter salutata. Praeterea a Deo Patre gloriosissime est veluti sponsa obumbrata ac donis coelestibus ditata, et a Spiritu sancto illuminata ac repleta, atque a Jesu Christo Filio ejus integritate perpetuae virginitatis dicata et consecrata, ab evangelistis vero ostensa atque monstrata. Joannes etiam evangelista cui eam Christus de cruce commisit (Joan. XIX) , illam usque ad finem vitae custodivit, eique in necessitatibus fideliter ac devote ministravit, atque eam ut credimus post dormitionem in mausoleo quod est in vallis [Col. 0021B] Josaphat medio composuit ac decenter collocavit.

Mausolea sunt sepulcra seu monumenta regum, dicta a Mausoleo rege Aegyptiorum ⁜ (15) . Post mortem vero hujus Mausolei regis uxor ejus regina super corpus ejus construxit sepulcrum nimiae magnitudinis et mirae pulchritudinis, in tantum ut omnia pretiosa monumenta regum atque principum in partibus Orientis mausolea nuncupentur ex nomine Mausolei regis. Impletum ergo videmus quod hinc sacratissimae Virgini Mariae Gabriel praedixit archangelus: Ave, inquit, Maria, gratia plena, Dominus tecum (Luc. I) . Vere in Maria gratia erat plena, cui tam devote, sicut jam supra diximus, coelestia ministrabant ac terrestria. Vero in [Col. 0021C] Maria gratia plena fuit, per quam aeterni Patris Filium generare potuit, et universam pravitatem haereticorum, magorum, atque philosophorum interemit. Talibus ergo decebat hanc augustissimam Virginem oppignorari, id est ditari muneribus, ut esset gratia plena et ut reverenter ei obsequia exhiberentur angelica, quae dedit coelis gloriam, terris Deum, pacem refudit, fidem gentibus, finem vitiis, vitae ordinem, moribus disciplinam. Coelis gloriam dedit quando angelus Christum pastoribus nuntiavit et statim angelicus chorus in excelsis Deo gloriam cecinit, atque in terra pacem hominibus bonae voluntatis redditam esse nuntiavit (ibid.) ; Deum terris dedit, quia nobis genuit Filium Dei [Col. 0021D] omnipotentis, qui nos suo pretioso sanguine de manu inimici redemit, atque a periculo aeternae damnationis liberavit; pacem refudit quia homines Deo reconciliavit, et angelos ad pacem hominum revocavit; dedit fidem gentibus, quia homines qui ignorando verum Deum longo tempore servierant idolis, per ejus partum conversi sunt ad fidem et cognitionem sui Creatoris; dedit etiam finem vitiis, quia per baptismum et mysterium sacratissimi corporis Christi fideles populi absolvuntur a vinculis tam originalis quam actualis peccati, ita duntaxat ut deinceps abrenuntient operibus diaboli, et ut fideliter colla subjiciant suavi jugo servitutis Christi; [Col. 0022A] vitae ordinem dedit, quia Christus Ecclesiam suam ordinavit atque praepositos instituit, et minoribus majoribus obedire praecepit. Unde Paulus apostolus dicit: Quaecunque ordinata sunt, a Deo ordinata sunt, et: Qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit (Rom. XIII) . Moribus disciplinam dedit, quia Christus qui ex ea natus est, peccantibus poenitentiam imposuit; ut, qui post baptismum sese peccatis et vitiis subdidit et vestem innocentiae inquinavit, rursum per puras orationes et lacrimas atque jejunia et per caetera bona opera suorum veniam peccatorum consequi possit. Unde ipse Dominus per prophetam dicit: Nolo mortem peccatoris, sed ut magis convertatur et vivat (Ezech. XVIII) . Vere in hac nobilissima Virgine fuit gratia plena, [Col. 0022B] per quam tanta et innumerabilia bona accepit sancta Ecclesia. Quibus igitur eam laudibus digne possumus honorare per quam aeternae salutis pignus meruimus accipere? Aut quas ei gratias referre valebimus per cujus partum coelestis regni aditum invenire potuimus? Aut quid nos in ejus tentamus dicere laudibus quae divinis est et angelicis laudata et glorificata praeconiis excellentius? Nimirum humanus sermo laudes explicare non valet verbis hujus sacratissimae atque gloriosissimae Virginis, maxime cum nec vita concordet, nec facundia suppeditet, nec scientia abundet. Procul dubio pavet coelum, stupet terra, ignorat ratio, mens non capit humana, quin etiam miratur omnis creatura quod ei per Gabrielem archangelum [Col. 0022C] annuntiatur et quod in ea per Christum adimpletur.

Unde in Canticis canticorum Spiritus sanctus ex persona supernorum civium in ejus ascensione admirans ait: Quae est ista quae ascendit per desertum sicut virgula fumi ex aromatibus myrrhae, et thuris? (Cant. III.) Ascendebat ergo per desertum hujus mundi quasi virgula fumi, quia nimirum gracilis erat et delicata, atque extenuata coelestibus disciplinis, scilicet abstinentia, jejuniis, vigiliis atque orationibus; quia ejus conversatio jam non erat in terris sed in coelis; Spiritus sanctus admirasse dicitur, dum haec beatissima Virgo super choros angelorum exaltatur; desertum dicitur derelictum. Recte ergo per desertum ascendebat, quia jam praesentem [Col. 0022D] mundum tota mente deserebat, et ad coelestem patriam cum omni devotione anhelabat, terrena contemnebat, omne desiderium suum in coelum erigebat, et quia in infimis nihil quod ei dulce esset conspiciebat, totum cor ad superna amanda convertebat, censum mundi cum omni cupiditate noxia despiciebat, atque ad invisibilia tendebat. Sic nimirum per desertum ascendebat, quia tota intentione mundum deserebat. Bene ergo sicut virgula fumi dicitur ascendisse, quia odorem bonae famae, et exemplum perfectionis reliquit sanctae Ecclesiae. Omnes enim quoscunque poterat, ad suum exemplum vivere cogebat, et ut terrena despicerent, et [Col. 0023A] coelestia diligerent, admonebat. Suadebat praecipue virginibus integritatem mentis et corporis conservare, ac mortalis naturae lenocinia vitare, et Christum cum accensis bonorum operum lampadibus usque in diem mortis suae fideliter exspectare. In tantum igitur suavissimus odor perfectae conversationis manabat ex ea, ut innumerabilis utriusque sexus multitudo ejus sequeretur vestigia, et nuptiarum copulatione postposita, ac propagatione filiorum despecta, Jesu Christo coelesti sponso ejus sacratissimis admonitionibus fieret devota.

Sequitur: Sicut virgula fumi, inquit, ex aromatibus myrrhae, et thuris (Cant. III) . Et notandum quia fumus iste ex aromatibus myrrhae et thuris dicitur esse. Myrrha quippe corpora mortuorum [Col. 0023B] condiuntur, ne putrescant, thura vero in thuribulo accenduntur ut odorem emittant. Haec igitur gloriosissima Virgo, dum carnem suam a putredine vitiorum mortificabat, dum omnes mundi voluptates per continentiam abnegabat, morituro corpori quasi myrrham adhibebat, et ut post mortem ab aeterna corruptione sanum permaneret, summopere satagebat. Dum vero a cordis cubiculo omnes superfluas cogitationes abjiciebat, quasi thuribulum coram Deo faciebat, in quo dum per dilectionem Dei et proximi virtutes congregabat, quasi carbones ignis in thuribulo coaptabat, in quo semetipsam igne charitatis in conspectu Dei incendebat. Dumque ferventes et mundas orationes ad Deum emittebat, quasi fumum aromatum ex thuribulo educebat, [Col. 0023C] quo suave coram Deo redolebat, et proximos quosque ad amorem Dei per bona exempla excitare non cessabat.

Rursus de ea in eisdem Canticis Spiritus sanctus admirans ait: Quae est ista, quae ascendit quasi aurora consurgens, pulchra ut luna, electa ut sol, terribilis ut castrorum acies ordinata? (Cant. VI.) Mirabantur sanctorum animae prae gaudio, quaenam esset quae etiam angelorum dignitatem vinceret. Quae est ista, inquit, quae ascendit, quasi aurora consurgens; quia videlicet Virgo semper Maria, relictis tenebris corruptionis, in suo ascensu rutilabat novitate incorruptionis ac perpetuae immortalitatis. Pulchra ut luna, imo pulchrior quam luna; [Col. 0023D] quia luna aliquando crescit, aliquando vero decrescit. Haec autem sine defectu corruptionis tenebras sanctae Ecclesiae illuminat, et in ea aeternae beatitudinis claritas perseverat. Bene etiam ut sol dicitur electa, quia ipse eam elegit sol justitiae, ut nasceretur ex ea. Unde dicit David propheta: In sole posuit tabernaculum suum (Psal. XVIII) . In sole, hoc est in hac beatissima Virgine aptavit thalamum [Col. 0024A] suum. Terribilis esse perhibetur ut castrorum acies ordinata, quia in ascensione sua ex omni parte angelicis choris erat circumdata, et electorum spiritibus hinc inde comitata. Credimus hodierna die omnem coelorum militiam cum agminibus angelorum festive obviam huic beatissimae Genitrici Dei Mariae advenisse, atque eam immenso lumine circumfulsisse, et usque ad thronum sibi ante mundi constitutionem a Deo praedestinatum cum laudibus et canticis spiritualibus perduxisse. Nulli ergo dubium sit, tunc in assumptione tam praeclarae Virginis omnem coelestem Jerusalem ineffabili laetitia exsultasse, atque inaestimabili charitate jucundatam esse, ac de societate illius cum omni gratulatione jubilasse. Etiam quantum datur intelligi, [Col. 0024B] ipsemet Jesus Christus ei gratulabundus ac festivus occurrit, eamque secum in paterna gloria collocavit.

Interea, fratres charissimi, dignum est, in quantum divina largiente gratia possumus, ut nosmetipsos bonis coaptemus moribus, et ut penetralia cordium nostrorum a peccatis et vitiis emundemus, quatenus Deum in hac solemnitate semper Virginis Mariae decenter laudare possimus; quia iter nostrae salutis in Dei consistit laudibus. Unde in Psalmis dicit sermo divinus: Sacrificium laudis honorificabit me (Psal. XLIX) . Videlicet sacrificium contriti cordis et casti corporis; sacrificium mundae mentis ac purae laudis honorificat Deum. Et illic iter, quo ostendam illi Salutare Dei (ibid.) . [Col. 0024C] Per istud iter non ambulatur pedibus, sed bonis moribus; istud iter non perficitur gressibus corporis, sed operibus bonis; istud iter sic perficitur, ut corpus exerceatur in sanctis actionibus, et ut mens sit devota in Dei laudibus. Gloriosum iter, quod perducit laudantem ad coeli terraeque Creatorem. Gloriosa semita, quae perducit hominem ad aeterna gaudia. Sed tamen, dilectissimi, iter istud nullatenus possumus invenire, nisi Deus illud nobis dignatus fuerit ostendere. Oportet igitur nos cum omni instantia Deum exorare, ut iter suae laudis nobis dignetur demonstrare, per quod ad ipsum poscimus pervenire. Sed quia meritis indigni sumus impetrandi quod possimus, hujus gloriosissimae [Col. 0024D] Reginae coelorum ac terrae auxilium flagitemus, ut illius sacratissimis adjuti precibus per iter laudum ad coeleste regnum mereamur pertingere, ipsumque de quo loquimur, Salutare Dei in gloria Patris regnantem, videre; ipso praestante, qui cum eodem Patre, et Spiritu sancto in Trinitate perfecta vivit, et regnat Deus per infinita saeculorum saecula. Amen.

[Col. 0025A] Catalogi mansiones filiorum Israel, quae a prima usque ad ultimam numerantur, simul quadraginta duae sunt. Per has mansiones festinavit Hebraeus de terra Aegypti exire, et ad terram promissionis pervenire Per has etiam figuraliter Christianus debet currere, qui de Aegypto, hoc est de praesenti saeculo, cupit exire, et ad terram promissionis, id est ad coelestem patriam pervenire. Nec mirum videatur, si sub illo numeri sacramento perveniamus ad regna coelorum, sub quo etiam numero Dominus et Salvator noster typice ab Abraham patriarcha pervenit ad Mariam Virginem, quasi ad Jordanem, quae pleno gurgite fluens, Spiritus sancti gratia redundavit. Has utique mansiones Matthaeus evangelista figuraliter in Evangelio suo [Col. 0025B] demonstrat, cum enumerando a patriarcha Abraham usque ad Christum, quadraginta duas generationes fuisse, narrat (Matth. I) .

Per has ergo quadraginta duas generationes ab Abraham quasi per tot mansiones recta linea per David descendens Christus ad Mariam venit, cum pro nostra redemptione in ea incarnari voluit. Regali ergo ex progenie Maria exorta refulget, cujus precibus nos adjuvari mente et spiritu devotissime credimus. Ideo semper Virgo Maria ex regali progenie scribitur, quia de stirpe regis David orta fuisse perhibetur. Ex regali prosapia descendit, quia veram de stirpe David originem duxit. Per humanam naturam ex regali progenie exstitit, sed per gratiam Deus eam sibi in filiam adoptavit. Secundum [Col. 0025C] carnem de semine regio fuit nata, sed per adoptionem Dei altissimi est filia. Ex se ipsa Christum Deum et hominem genuit; sed tamen Christus eam creavit. Est igitur mater, et filia; mater, quia verum Deum et verum hominem genuit; filia, quia illam Deus, ut ex ea nasceretur, creavit.

Nobilis est ex progenie terreni parentis, sed longe est nobilior per gratiam Dei omnipotentis. Quasi filia regis David gloriosa est effecta, sed multo est gloriosior, quia a Deo est electa. Nobilis est parentibus, sed tamen nobilior est moribus; nobilis est genere, sed nobilior sanctitate. Quare? Quia ab infantia, divina praeveniente gratia, coepit despicere terrena, et amare coelestia. Ab exordio nativitatis suae dono illuminata supernae gratiae, [Col. 0025D] studuit visibilia contemnere et invisibilia quaerere. Deum cum dilectione timebat, eumque cum timore diligebat; os suum a superfluo sermone restringebat, delicias ciborum respuebat, visus hominum fugiebat, seipsam in vultu et habitu magis Deo quam hominibus placere optabat. Praeterea iram et [Col. 0026A] odium veluti quamdam mortiferam pestem vitabat; lenocinia cum omnibus hujus mundi blandimentis fugiebat. Fidem rectam custodiebat, nulla insipiens doctrina eam decipiebat, nulla religio perversa corrumpebat, nulla pravitas a statu rectitudinis avertebat, nulla iniquitas a Dei dilectione separabat. Ab omnibus quae lex vetat sese abstinebat; omnia quae Scriptura prohibet summopere cavebat. Quotidie orationi insistebat, diebus ac noctibus suppliciter Deum exorabat, nocturnis vigiliis in Dei laudibus permanebat. In humilitate fundata erat, minimam se judicabat, ancillam Dei se esse dicebat, atque ut digna in conspectu Dei existeret, vigilanti cura elaborabat. Ostendebat in suo gressu simplicitatem, in motu puritatem, in [Col. 0026B] gestu gravitatem, in incessu honestatem.

Sed quis poterit sufficienter aut digne perfectionem sanctitatis ejus referre? Omnis illius vita virtutibus exstitit plena; a peccatis vero et vitiis munda. Spiritus sanctus eam illuminavit, et virtutibus corroboravit, ab ubertate domus Dei inebriavit, atque ab omni carnali delectatione purgavit, ut Deum super omnia diligeret, eique cum omni devotione adhaereret; ita ut, desiderio superni amoris accensa, vix eam aliquis in bonis operibus imitari posset. In tantum in omni gente Judaeorum virtutibus excrevit, seque ipsam eis bonorum operum exemplum praebuit, ut recte de ea dici possit: Sicut spina generat rosam, ita Judaea genuit Mariam. Congrue Judaea comparatur spinis, quia semper [Col. 0026C] Deum exacerbavit in operibus suis. Bene Scriptura Judaicam gentem spinis comparavit, quia quasi infligendo vulnera cruenta exstitit, dum prophetarum et proximorum sanguinem crudeliter effudit. Unde ei Dominus in Evangelio dicit: Jerusalem, Jerusalem, quae occidis prophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt (Matth. XXIII) . De qua etiam Elias querimoniam faciendo, dicebat Deo: Domine, altaria tua suffoderunt, prophetas tuos occiderunt, et relictus sum ego solus, et quaerunt animam meam ut auferant eam (III Reg. XIX) . Hoc etiam significavit, quod Dominus in rubo Moysi in flamma apparuit. Erat flamma in rubo, id est in spinis, et non cremabatur rubus (Exod. III) . Rubus significat spinas peccatorum Judaeorum, flamma vero significat legem [Col. 0026D] divinorum praeceptorum; et sicut flamma rubum non comburebat, ita lex peccata Judaeorum omnino non consumebat.

Congrue igitur semper Virgo Maria quasi rosa de spinis dicitur fuisse orta; quia quamvis originem duxerit de stirpe Judaica, tamen dum per Dei gratiam [Col. 0027A] a peccatis et vitiis stetit aliena; dum utrique sexui, videlicet viris et feminis, perfectae conversationis praebuit exempla, velut rosa decorat spineta, sic illa decoravit Judaeam, imo etiam universam Ecclesiam. Dum vero seipsam per dilectionem Dei et proximi in omni mansuetudine et patientia conservabat, dum innocentiam et puritatem verbo et opere custodiebat, dum cuncta quae in terris sunt, pro nihilo ducebat; quasi rosa flagrans suis proximis suaviter redolebat, dum eis bonae famae odorem praestabat. Unde bene illi convenit quod Spiritus sanctus in Canticis canticorum dicit: Sicut lilium inter spinas, sic amica mea inter filias (Cant. II) . Per filias in sacro eloquio negligentes quique, et in Dei dilectione tepidi nominantur; quia dum effeminatos [Col. 0027B] mores nutriunt, dignitate virili amissa, quales interius habentur, exterius feminino nomine nuncupantur. Et quia Christum solummodo verbis confitentur, operibus vero nihil aliud, nisi mundanas sollicitudines sectantur; recte non filii, sed filiae nominantur.

Digne igitur sicut lilium inter spinas, sic beatissima Virgo Maria inter filias esse perhibetur; quia quamvis de radice humanae fragilitatis processerit; quamvis de stirpe mortalitatis prodierit, quamvis de natura vitiata exierit; tamen dum foeditatem humanae vitae despiciendo, ad coelestem se erexit pulchritudinem; dum nigredinem Judaicae conversationis vilipendendo, corde et corpore munditiae candorem conservavit; dum superbiae montem deserendo, [Col. 0027C] seipsam in convalle humilitatis plantavit: quasi lilium odore bonae opinionis proximos suos, imo omnes fideles, refecit. Recte ergo in dignitate lilii computatur, quia ab infantia candorem virginitatis amavit, et mentis munditiam custodivit, per quam omnipotenti Deo prae cunctis virginibus placere meruit, sicut Scriptura dicit: Elegit eam Deus, et praeelegit eam (Psal. CXXXI) . Elegit eam videlicet prae aliis virginibus; et praeelegit eam super omnes virgines, privilegio scilicet majoris dignitatis, ac singularis dilectionis: quia nec ei prima similis aliqua visa est, nec sequens erit, quae ei assimilari possit, de qua etiam beatus Hieronymus dicit: «Invenitur prima inter primas summi Regis cohortes.» [Col. 0027D] Prima dicitur inter omnes virgines summi Regis cohortes, non solum tempore, verum etiam dignitate et sanctitate. In summi regis curia invenitur prima, quia super omnes virgines, imo etiam super omnes mulieres est benedicta. Revera super omnes mulieres est benedicta, quia inter omnes feminas gloriosissimum Deo virginitatis munus obtulit prima. In summi Regis curia prima dicitur inveniri, quia in terris angelicam vitam studuit imitari.

Unde Propheta ait: Adducentur regi virgines post eam: proximae ejus afferentur tibi (Psal. XLI) . Caeterae virgines adducentur regi Domino, non in primo, [Col. 0028A] sed in secundo loco, quia nulla aequabitur ei sive in sanctitate, sive in praemio. Deo dicatae virgines, adducentur coelorum Regi, non pariter sed post eam; quia nulla ei, quamvis sit sancta, quamvis sit digna, poterit in praemio parificari. Caeterae Deo consecratae virgines illius sequaces possunt esse, non comites; quia haec nobilissima Virgo domina est inter ancillas, regina inter sorores, magistra inter virgines. Sine dubio sanctarum virginum est magistra, quia eis bene vivendi praebuit exempla. Est etiam mater earum; quia eas genuit exemplo sanctarum virtutum. Unde Scriptura loquitur: Unusquisque ejus filius dicitur, cujus doctrinam sequitur. Certe non solum virginum, sed etiam omnium sanctarum feminarum mater est et magistra, [Col. 0028B] quia super omnes mulieres a Deo est electa atque benedicta. Cui Spiritus sanctus in Canticis canticorum dicit in magna gloria: Tota pulchra es amica mea, et macula non est in te (Cant. IV) . Sed cum scriptum sit: Nemo est sine peccato: nec etiam infans, cujus vita est unius diei super terram (Job XIV) ; quid est quod haec sanctissima Virgo tota pulchra esse dicitur, in qua macula non habetur? Alibi quippe legitur: Stellae non sunt mundae in conspectu Dei (Job XXV) . Et alibi: In multis offendimus omnes (Jac. III) . Et Joannes apostolus ait: Si dixerimus quia non peccavimus, mentimur, et non facimus veritatem (I Joan. I) .

Sed tamen beatissima Virgo Maria, sicut a Spiritu sancto tota pulchra et sine macula dicitur, ita [Col. 0028C] et a sanctis Patribus praedicatur, quod de nullo alio sanctorum creditur. Decenter igitur eam sine macula Spiritus sanctus praedicit, quia illam praeveniens a peccato prorsus purgavit, et fomite peccati liberavit, atque ab omni illicita cogitatione penitus mundavit; in tantum, ut ei postmodum peccandi occasio nullatenus exstiterit. Unde beatus Augustinus dicit ⁜ (16) : «Excepta et sacratissima Virgine, si omnes sancti et sanctae in unum congregarentur, et quaereretur ab eis, an peccatum haberent; quid responderent, nisi quod Joannes ait? Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosmetipsos seducimus, et veritas in nobis non est. » Haec autem Virgo gloriosissima singulari gratia Spiritus sancti est praeventa [Col. 0028D] atque repleta, ut ipsum haberet sui ventris fructum, quem ab initio omnis creatura habuit Dominum. Recte ergo dicitur et absque ulla dubitatione, tota pulchra, et sine macula fuisse, in sinum cujus Verbum Patris, per quod facta sunt omnia, dignatum est descendere, ibique pro totius mundi salute humanitatem nostram sibi misericorditer conjungere. Nihilominus tota pulchra et sine macula fuit, in cujus utero Dei Filius nostra carne se induit, in qua pro nostra redemptione passus est, sicut voluit, et cum qua hostem antiquum potenter debellavit, atque infernum, quamvis illuc in sola anima descenderit, spoliavit, ejusque spolia post [Col. 0029A] resurrectionem suam quadragesimo die ad coelos sublevavit, eamque, ut credimus, in aeterna beatitudine collocavit. Sine dubio tota pulchra et sine macula fuit, quae et genitricis dignitatem obtinuit, et virginalem pudicitiam non amisit. Virgo peperit, quia virgo concepit. Beata illa fecunditas, quae pariendo mundum illuminavit, coelos haereditavit, damna angelorum et hominum reparavit, et tamen velamina virginitatis non perdidit. Felix venter ille, qui sine humano semine gignere novit, et corruptionem ignoravit. Felix certe est, et omni laude dignissima haec semper Virgo, quae coelestem panem, id est Christum protulit saeculo, de quo sancti angeli reficiuntur in coelo. Ex se ipsa protulit mundo panem vivum, de quo reficiuntur animae [Col. 0029B] fidelium; et tamen non perdidit virginitatis sigillum.

Unde dicitur in eisdem Canticis: Hortus conclusus, fons signatus. Emissiones tuae paradisus (Cant. IV) . Omnino est hortus deliciarum, in quo plantata sunt omnia genera florum, et odoramenta sanctarum virtutum: sic perfecte conclusus, ut nullatenus possit violari, neque ullis cogitationibus sive insidiarum fraudibus valeat corrumpi. Recte hortus conclusus dicitur, quia dum per bona exempla multos populos gignit, quasi hortus germinans pulchros flores emittit. Fons etiam signatus sigillo totius Trinitatis existit, ex quo fons vitae procedit, qui et angelos in coelo ex se ipso pascit, et fideles, ne laxentur in via hujus saeculi, reficit. [Col. 0029C] De quo fonte ipse Dominus in Evangelio dicit: Qui biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum (Joan. IV) . Etiam illius uteri emissio, scilicet Christus, omnium supernorum civium est paradisus. Paradisus Graece, Latine hortus dicitur. Eden Hebraice, Latine interpretantur deliciae; quae simul juncta faciunt hortum deliciarum. Congrue in hoc loco horto comparatur Jesus Christus, quia quamvis in divinitate sua cum Patre et Spiritu sancto sit incircumscriptus, tamen ita est circumscriptus, ut nunquam pervenire possit ad eum hypocrita, haereticus, Judaeus, sive paganus. Recte dicitur hortus deliciarum, quia in eo sunt omnes deliciae atque [Col. 0030A] divitiae supernorum civium. Satis pulchre dicitur paradisus, quia ipse est refectio et suavitas ad se currentibus, atque omnibus in coelo manentibus. Ideo hortus dicitur deliciarum, quia ipse cibus est et jucunditas omnium coelestium ordinum beatorum spirituum, et animarum omnium sanctorum.

Igitur, fratres dilectissimi, si ad has delicias, de quibus loquimur, scilicet ad Christum, cupimus pervenire, necesse est ut illi cum omni devotione studeamus servire, eique in omni nostra conversatione placere, illique tota mente adhaerere, ut recte cum Propheta possimus dicere: Mihi autem adhaerere Deo bonum est: ponere in Domino Deo spem meam (Psal. LXXII) . Ac si diceret: Mihi videtur delectabile et utile esse, mundum contemnere. [Col. 0030B] Deoque adhaerere, atque in eo spem meam ponere, magis quam in temporalibus bonis quae sub omni velocitate constant, ad nihilum devenire. Dignum est ergo, ut ei adhaereamus castis moribus, eumque sequamur sanctis actionibus, mundatis prius pectoribus ab immundis et nefandis, vanis ac noxiis cogitationibus, quia nemo poterit eum digne contemplari, nec perfecte sequi sine istis virtutibus. In sua namque essentia sanctissimus est atque subtilissimus, nec poterit eum cernere immundus oculus. Ad ipsum ergo mundo corde et pura mente accedamus, illum prae omnibus et super omnia diligentes, eum in omnibus et per omnia amantes, ipsique cum omni instantia servientes, [Col. 0030C] qui et se ipsum nobis alimentum praestat, ne deficiamus in hujus mundi via, et praemium servat, de quo gaudeamus in coelesti patria. Sed quia innumeris exigentibus culpis, indigni sumus coelestibus donis, auxilium imploremus beatissimae Mariae semper virginis, quatenus ejus sacratissimis precibus et meritis mundati ab omnibus peccatis et vitiis, mereamur esse participes aeternarum deliciarum, et pervenire ad gaudia aeternae beatitudinis, ibique videre eumdem Jesum Christum Filium ejus regnantem in dextera Dei Patris: ipso praestante, qui cum eodem Patre et Spiritu sancto in Trinitate perfecta vivit et regnat Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0029D] Ideo, fratres charissimi, Dominus noster Jesus Christus de coelis pro nostra salute ad nos dignatus est descendere, ut iterum nos de terris ad coelum reduceret post se. Hac de causa pro nostra reparatione usque ad mortem voluit humiliari, et crucis despectionem pati, ut nos liberaret de potestate inimici, et per se ipsum qui est via, veritas, et vita, perduceret ad aeternam beatitudinem, id est ad visionem [Col. 0030D] Patris sui. Audiamus igitur ab eo, qualiter post eum debemus ire, et ad ipsum pertingere, ut ubi est ipse, et nos per ipsum possimus esse. Ait enim: Qui vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me (Matth. XVI) . Prius ergo semetipsum debet abnegare, qui post Christum vult currere.

Sed quid est semetipsum abnegare? Propriis videlicet [Col. 0031A] moribus renuntiare. Ut qui superbus erat, et mala proximis suis inferebat, conversus ad Dominum, non solum amicis, verum etiam inimicis pro viribus bona faciat. Ille vero qui antea iracundus erat, se ipsum in omnibus mansuetum ac benignum exhibeat, ita ut omnes aequanimiter et patienter ferat. Is autem qui prius erat luxuriosus, mente et corpore studeat esse castus; ut non solum tactu non polluatur corpus, sed etiam nec immunda cogitatione animus. Qui avaritiae deditus erat, aliena non concupiscat, pro amore Christi propria indigentibus tribuat, paupertatem diligat, divitias contemnat. Qui hujusmodi propriis voluntatibus renuntiat, procul dubio semetipsum abnegat: sed tamen ad perfectum non sufficit, nisi accepta cruce post Christum [Col. 0031B] pergat.

Sed quid est crucem ferre? semetipsum videlicet mortificare. Crucem ferre, et non mori, simulatio est hypocritarum; crucem autem ferre, et mori, studium est Dei servorum. Quicunque ergo ad servitutem Dei accedit, si nondum a peccatis et vitiis moritur, crucem videtur ferre, sed tamen Christum non sequitur. Ille ergo veraciter crucem portat, et Christum sequitur, qui saeculo renuntians, a peccatis et vitiis recedit, et in Dei servitio sese fortiter stringit, propriae voluntati in omnibus contradicit, atque humiliter seipsum imperio magistri, id est abbatis, subjicit. Iste cum Apostolo recte dicere poterit: Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, per quem mihi mundus [Col. 0031C] crucifixus est, et ego mundo! (Gal. VI.) Illi sine dubio est mundus crucifixus qui mundum despicit cum suis oblectationibus. Et econverso: ille est crucifixus mundo, quem causa amoris Christi mundus odio habet. Contingit aliquando ut homo mundum non teneat mente, sed tamen mundus eum cum suis occupationibus adstringit, et mortuus est homo mundo, et mundus quasi vivus eum conspicit, dum alio intentum in suis actibus rapere contendit. Sed Paulus mundum non cupit, nec mundus eum; ut in duobus mortuis neuter neutrum videt. Ac si diceret: Nec ego mundi aliquid cupio, nec ipse suum aliquid in me cognoscit. Crucem ergo, sicut jam supradictum est, ferre, semetipsum est mortificare, [Col. 0031D] visibilia contemnere, invisibilia amare, jugum disciplinae Christi suave, et onus mandatorum ejus leve cum omni devotione portare.

Gloriemur ergo et nos, dilectissimi, in vivifica cruce Domini nostri Jesu Christi, quae digna fuit portare pretium hujus mundi, per cujus mysterium diabolus est victus, et mundus redemptus. Summopere nobis est gloriandum in ea, quia ejus beneficia non sunt recentia nec noviter inventa, sed ab antiquo figuris et aenigmatibus praeostensa ac monstrata. Ista dulces figuraliter aquas fecit, quando Dominus in quinta mansione filiorum Israel, scilicet Mara, Moysi lignum ostendit, quod Moyses protinus [Col. 0032A] in amarissimas aquas mittens, statim eas in dulcedinem divina virtute convertit (Exod. XV) ⁜ (17) . Intelligitur amaras aquas habere figuram legis et litterae occidentis, quibus si mittatur confessio crucis, et jungatur sacramentum Dominicae passionis, tunc efficiuntur aquae mirae suavitatis, et amaritudo litterae vertitur in dulcedinem intelligentiae spiritualis. Unde scriptum est: Constituit Dominus populo legem et judicia, et tentavit eum (Exod. XXI) . Alio quoque sensu, quod aquae mirae amaritudinis, ligno in se suscepto, dulces sunt, indicium erat, amaritudinem gentium per lignum crucis quandoque esse convertendam in dulcedinis usum. Sciendum autem juxta superiorem sensum, quod primo ductus est Israel ad aquas salsas atque amaras, et ligno monstrato [Col. 0032B] a Domino, dulcius effectus: postea venit ad fontes. Primo enim populus ducitur ad litteram legis, in qua donec permanet, ab amaritudine non potest recedere, nec Evangelii dulcedinem gustare. Cum vero per lignum vitae dulcis effecta fuerit, et intelligi lex spiritualiter coeperit, tunc de veteri testamento venitur ad novum, et venitur ad duodecim apostolos, quos fontes Scriptura memorat, ex quibus fidelis plebs dulcissimam sufficienter aquam, scilicet spiritualem doctrinam haurit. Ibi et arbores requiruntur septuaginta palmarum, quia non soli duodecim apostoli fidem Christi praedicaverunt, sed et alii septuaginta missi ad praedicandum verbum Dei feruntur, per quos palmas victoriae Christi mundus agnosceret. Siquidem et isti duodecim fontes [Col. 0032C] septuaginta palmarum arbores irrigantes, apostolicam gratiam praefigurabant, decuplato rigante, ut per septiformem Spiritum demum legis Decalogus impleatur.

Per hujus etiam sanctae crucis mysterium typice destruuntur dogmata philosophorum. Nam quod olim Aegyptus diversis plagis corporaliter affligitur, hoc in nobis modo spiritualiter agitur. Aegyptus quippe forma est saeculi, in qua aquae vertuntur in sanguinem imperio Domini. Aquae Aegyptiae erratica et lubrica philosophorum dogmata intelliguntur, quae merito in sanguinem vertuntur, quia in rerum causis carnaliter sentire probantur. Sed ubi crux Christi huic mundo lumen veritatis ostendit, [Col. 0032D] hujusmodi eum correctionibus arguit, ut ex poenarum qualitate propria agnoscat quae prave egit.

Per hanc etiam crucem, jubente Domino, silex aquas jecit Moysi officio ⁜ (18) . In tricesima tertia mansione, scilicet Cades, Moyses offendit Dominum propter aquas contradictionis, et prohibetur transire Jordanem et intrare terram promissionis. Perturbatus enim populi murmure dubitanter petram percussit, quasi illud Deus facere non posset, ut aqua de petra proflueret (Num. XX) . Sed quid hic fides Moysi insinuat dubia, quae aquam titubaverit ejiciendam de petra? In hoc procul dubio prophetiam intelligimus de Christo. Dum enim Moyses in [Col. 0033A] Scripturis sanctis aliam atque aliam pro efficientiis causarum personam gerat, nunc tamen populi Judaeorum sub lege positi personam significabat, eumque in prophetica pronuntiatione figurabat. Nam sicut Moyses virga, per quam lignum sanctae crucis figuratur, petram percutiens de Dei virtute dubitavit; ita ille populus, qui sub lege per Moysem data tenebatur, Christum ligno affigens, eum Dei virtutem esse non credidit. Sed sicut percussa petra manavit aquam sitientibus. Sic plaga Dominicae passionis effecta est vita credentibus ⁜ (19) . Eadem autem petra quae aquam evomuit, Christi figuram habuit, quo aperto cuncta profluxerunt, ad quem, ut emanaret credentibus gratiam, velut virga lignum crucis accessit. Percussa enim petra, fons manavit; [Col. 0033B] percussus in cruce Christus sitientibus atque credentibus lavacri gratiam et donum sancti Spiritus effudit. Petra ista figuram Christi habuisse probat Apostolus, cum dicit: Bibebant autem de spirituali, consequente eos petra: petra autem erat Christus (I Cor. X) . Quod autem sitiens populus aquam, murmuravit adversus Moysen, et propterea jubet Deus ut ostendat ei petram ex qua bibat; quid hoc significat nisi ⁜ (20) quia lex Moysi adversus eum murmurat, quae secundum litteram mortificat? Ostendit ergo ei petram Moyses, quae est Christus; adduxit eum ad ipsum, ut inde bibat et sitim suam reficiat ⁜ (21) . Hanc igitur carnalem de Christi divinitate desperationem Deus jubet mori in ipsius [Col. 0033C] Christi altitudine, cum mortem carnis Moysi in montem imperat fieri. Sicut enim petra Christum significat, ita et mons Christum indicat. Petra est humilis fortitudo, mons eminens altitudo. Itaque ut ipse Dominus ait: Non potest civitas abscondi supra montem posita (Matth. V) ; se scilicet montem, fideles autem suos in sui nominis gloria fundatos, asserens civitatem. Prudentia enim vivit carnis, cum tanquam petra percussa Christi humilitas in cruce contemnitur ab incredulis. Christus namque crucifixus, Judaeis siquidem est scandalum, gentibus vero stultitia (I Cor. I) . Prudentia iterum carnis moritur, cum tanquam montis eminentia Christus excelsus agnoscitur Ipsis enim vocatis Judaeis, et gentilibus Christus Dei sapientia est, et Dei virtus.

[Col. 0033D] Duo etiam ligna quae vidua Sareptana colligebat (III Reg. XVII) , hanc adorandam crucem Christi significabant, quae non ex uno construitur ligno, sed ex duobus constat. Ex ligni nomine et lignorum numero signum crucis exprimitur. Claudebatur coelum quando fames erat, quia nulla erat cognoscendae Divinitatis ubertas; sed temporibus his, quibus fames omne genus urgebat humanum, ad viduam destinatus Elias est ⁜ (22) . Videte, fratres, [Col. 0034A] quemadmodum propria singulis gratia servetur Angelus ad Virginem (Luc. I) , propheta ad viduam mittitur. Multae viduae erant, sed una omnibus antefertur. ⁜ (23) Haec vidua non tantum abstinentia corporis definitur, sed virtute signatur ⁜ (24) . Magni meriti haec sancta vidua fuit, quia quamvis fames esset maxima in omni terra, illius tamen cura Deo non defuit, dum prophetam ad alendam eam misit. Sanctam quippe Ecclesiam significat haec vidua, quae morte viri sui, scilicet Christi, est viduata. Non ergo otiose haec vidua inter multas viduas praefertur, sed rationabiliter cunctis praeponitur. Quae enim talis vidua, vel ubi invenitur, ad quam tantus propheta, qui ad coelum raptus est, dirigitur? Eo praesertim tempore, quando clausum est coelum annis [Col. 0034B] tribus, et mensibus sex. Qui sunt isti tres anni, nisi forte illi quibus Dominus in terram venit, et fructum invenire non potuit? Unde scriptum est: Ecce tres anni sunt, ex quo venio quaerens fructum in ficulnea hac, et non invenio (Luc. XIII) . ⁜ (25) (De hac muliere novimus dixisse Salomonem: Mulierem fortem quis inveniet? Procul et de ultimis finibus pretium ejus (Prov. XXXI) . Pretium sanctae Ecclesiae et praemium Christus est, qui de ultimis finibus, id est de coelis, ad eam venit, eamque pretio proprii sanguinis sui mercatus est.) Haec est profecto illa vidua, de qua dictum est: Laetare sterilis quae non paris: erumpe et clama quae non parturis: quoniam multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum (Isa. LIV) . Bene etiam illi per prophetam dicitur: [Col. 0034C] Ignominiae et viduitatis tuae non eris memor; quia ego Dominus salvam te facio (ibid.) . Haec est igitur illa vidua, propter quam cum siccitas esset in terris coelestis verbi prophetae sunt destinati. Unde nec nobis videtur illius persona esse mediocris, qui aridam terram rigavit rore verbi coelestis. Clausum quoque coelum non humana potestate reseravit, sed divina. Quis enim potest aperire coelum, nisi Christus, cui quotidie cives Ecclesiae cumulo congregantur de peccatoribus? Nec enim humanae virtutis est dicere: Hydria farinae non deficiet nec lecythus, id est vas, olei minuetur usque in diem, quo datarus est Dominus pluviam super terram (III Reg. XVII) . Quid est autem, usque diem, quo daturus est Dominus [Col. 0034D] pluviam super terram, nisi usque in diem, quo descendet Dei Filius sicut pluvia in vellus? (Psal. LXXI.)

In Scripturis quippe sub figuris ista latent; sed jam virtutes et beneficia crucis patent. Quae beneficia? Reges videlicet in Christum credunt, et hanc sanctissimam crucem, depositis coronis ac flexis genibus adorant, qui prius odio nominis ejusdem Domini nostri Jesu Christi gravissima Christianis [Col. 0035A] tormenta irrogabant. Per virtutem ejusdem sanctae crucis fortis armatus ille ac superbus, qui in pace atrium suum custodire, et vasa possidere videbatur (Luc. XI) . juste et rationabiliter vincitur; vasa ejus, scilicet corda fidelium in quibus habitabat, diripiuntur; arma in quibus confidebat, superbia videlicet et dolus, franguntur; humanum genus Deo reconciliatur, templa idolorum destruuntur, sancta Ecclesia roboratur, Christiani in fide solidantur; pagani, eo quod idola adoraverint, confunduntur, Judaei scandalizantur, portae inferi destruuntur, captivi qui diu illic detinebantur, ad perpetuae lucis et pacis requiem transferuntur, janua paradisi aperitur, damna coelestium ordinum reparantur, daemonia [Col. 0035B] reprimuntur, hostes superantur; et, ut breviter dicam, sine illa nullum sacramentum perficitur in sancta Ecclesia.

Illius enim signo sacrosanctum corpus Christi consecratur, Ecclesia Deo dedicatur, sacerdotes et cuncti gradus Ecclesiae ordinantur, infantes baptizantur, pueri et adolescentes ab episcopis sacro chrismate in fide confirmantur, cibi fidelium sanctificantur, omnes Christiani populi benedicuntur, frontes utriusque sexus et aetatis muniuntur. Unde est illud: Nulla salus est in domo, nisi crucem munit homo super liminaria. Revera nulla salus est in domo, id est in corpore, quod est habitatio animae, nisi sanctae crucis signaculum portaverit in fronte. Per virtutem quoque illius aegri sanantur, [Col. 0035C] mortui resuscitantur, caeci illuminantur, leprosi mundantur, paralytici curantur, daemones ab obsessis corporibus eliminantur, ferae in mansuetudinem convertuntur, serpentes fugantur, ignis exstinguitur; ad ultimum vero prosperitas tribuitur, et omnis adversitas repellitur.

Gratias igitur, dilectisimi, agamus omnipotenti Deo, qui per passionem et crucem Jesu Christi Filii sui tanta et tam innumerabilia bona praestitit universo mundo. Multa bona abstulit nobis superbus Adam per lignum praevaricationis, sed multo majora dedit nobis humilis Christus per lignum sanctae crucis. Tanta enim fuit humilitas in Christo Dei et Virginis Filio, quae omnibus suis ad salutem sufficere posset: sicut in primo homine tanta fuit [Col. 0035D] superbia, quae sibi et suis posteris noceret. Non est autem inventus inter homines aliquis, qui hoc posset implere, ut homines videlicet suis meritis Deo possent reconciliari, nisi leo de tribu Juda, qui aperuit librum, et solvit signacula ejus, implendo in se omnem justitiam (Apoc. V) , id est consummatissimam atque perfectissimam humilitatem, qua major esse non potest. Nam alii homines debitores, id est culpabiles erant, et vix unicuique sua virtus vel humilitas sufficiebat. Nullus ergo eorum hostiam poterat offerre sufficientem nostrae reconciliationi. Sed Christus Deus et homo sufficiens et perfecta fuit hostia, qui multo amplius est humiliatus, amaritudinem mortis gustando, quam ille Adam superbivit per ligni vetiti esum, noxia delectatione [Col. 0036A] perfruendo. Magna ergo in morte Unigeniti praestita sunt nobis, scilicet ut redire nobis in patriam liceat, sicut olim in morte summi pontificis his qui ad civitatem refugii confugerant, secure ad propria remeare licebat (Num. XXXV) .

Sed inter haec mirandum est, fratres charissimi, cur Dei Filius qui nunquam peccavit, et ab ore cujus mendacium non processit, tam pie tamque misericorditer pro nobis peccatoribus crucem ascendere, et in ea mori voluerit? Nunquid nostris exigentibus meritis ad nos venire, et de manu hostis antiqui nos dignatus est redimere, ut perveniendi ad coelum rectum iter ostenderet? Nunquid aliqua bona praecesserant opera, pro quibus mereremur accipere tanta et tam incomparabilia dona, [Col. 0036B] ut Dei videlicet Filius in cruce portaret peccata nostra? Non illum procul dubio ad nos de sinu Patris fecit descendere nostra sanctitas, sed illius summa et incomparabilis pietas. Quod ad nos Deus Pater eumdem unigenitum sibique coaeternum Filium suum misit; quod nos de potestate inimici redemit; quod charitatem suam cordibus nostris infudit; quod nobis agnitionem sui tribuit; quod introitum regni coelestis aperuit; quod ad contemplandam sui faciem non intromittit, nos nostris meritis, sed ejus largissima bonitas fuit. Sicut nostra providentia non sumus in hoc saeculo nati, ita nec nostro arbitrio de manu inimici redempti, nec nostro consilio spiritualiter regenerati. Ab ipso enim [Col. 0036C] ex nihilo sumus creati, et ut ei serviamus spiritaliter instructi, et ut coelum ascendere possimus, misericorditer adjuti. Ab ipso etiam accepimus, ut ab exsilio ad patriam, ab infimis ad superiora, a miseria ad felicitatem, de tenebris ad lucem, de tribulatione ad paradisum valeamus ascendere.

Hoc idem Sponsus, scilicet Dominus noster Jesus Christus, asserit, cum figuraliter sponsae, id est sanctae Ecclesiae, dicit: Sub arbore malo suscitavi te (Cant. VIII) . Quid per arborem mali, nisi sancta crux designatur, quae malum illud sustinuit, de quo eadem sponsa in superioribus dicit: Sicut malus inter ligna silvarum, sic dilectus meus inter filios? (Cant. II.) Procul dubio sponsam suam Christus sub arbore malo suscitavit; quia in cruce positus, [Col. 0036D] subditam sibi Ecclesiam ad vitam vocavit, et ad bene operandum sollicitavit, ut a somno mortis surgeret, et cum illo se crucifigens ad novam resurrectionem properaret. Unde et Apostolus cuilibet in anima mortuo dicit: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit tibi Christus (Ephes. V) , id est lucebit tibi. Quas ergo, fratres charissimi, grates omnipotenti Deo valebimus referre, qui nobis peccatoribus nihil boni merentibus tanta dona dignatus est tribuere? Quo honore, vel quibus eumdem Regem omnium saeculorum laudibus digne honorare possumus, sine quo non solum nihil boni agere, sed nec etiam cogitare, valemus? Qualiter illum digne humana fragilitas glorificare poterit, cui non suffecit quod nobis temporalia bona tribuit, [Col. 0037A] sed etiam, quod est felicius, humanitatem nostram ad coelestia regna vocavit? Quas ergo ei gratias referre dignas poterimus, nisi ut semper memores simus praeceptorum ejus, et pro amore illius, sicut ille pro nobis passus est, libenter adversa patiamur? Crucem ergo vestram, dilectissimi, sine fraude suscipite, carnem vestram cum vitiis et concupiscentiis crucifigite, prospera hujus mundi abjicite, adversa aequanimiter tolerate, divinis officiis libenti animo insistite, injurias a proximis illatas [Col. 0038A] pro nihilo ducite, in damno temporalium rerum Deo gratias agite, temporalia respuite, aeterna concupiscite, Christum sequimini non simulate, sed in veritate; ut carne mortui, in spiritu possitis vivere, et per eumdem pastorem omnium fidelium Jesum Christum ad coelestem patriam pervenire; qui cum Patre et Spiritu sancto in Trinitate perfecta vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0037B] Moneo vos, fratres charissimi, ut sollicite audire dignemini ea quae beatus Joannes apostolus et evangelista ad eruditionem vestram, imo totius Ecclesiae, loquitur in Apocalypsi: Factum est, inquit, praelium in coelo: Michael videlicet et angeli ejus praeliabantur cum dracone, et draco pugnabat, et angeli ejus: et non valuerunt, neque locus eorum inventus est amplius in coelo (Apoc. XII) . ⁜ (27) Ecclesia Graecum vocabulum est, quod in Latinum vertitur convocatio, propter quod omnes ad se vocet ad serviendum Deo. Ideo etiam sancta Ecclesia dicitur catholica, quod universaliter per omnem sit mundum diffusa. Non enim sicut conventicula haereticorum in aliquibus regionum partibus regionum partibus coarctatur, sed per totum terrarum orbem [Col. 0037C] dilatata diffunditur, quod etiam Apostolus congratulando Romanis testatur: Gratias, inquit, ago Deo meo pro omnibus vobis, quia fides vestra annuntiatur in universo mundo (Rom. I) . Saepe Scriptura sanctam Ecclesiam coelum nominat, quia pro eo quod ad coelestia suspirat, jam Dominus in ea quasi in coelo regnat. Unde est illud: Vidi ostium apertum in caelo (Apoc. V) . Ostium apertum Christum dicit in Ecclesia natum, et passum. Sic enim de seipso ait: Ego sum ostium (Joan. X) . Simili modo et in hoc loco coelum Ecclesiam vocat, in qua praelium factum narrat.

Factum est, inquit, praelium in coelo, id est in Ecclesia, in qua supradictus draco cum sanctis Dei [Col. 0037D] pugnat, dum eos per multas adversitates tentat. Michaelem Christum dicit, et angelos ejus sanctos homines vocat, cum quibus in coelo, hoc est in Ecclesia, contra antiquum draconem sine intermissione pugnat ⁜ (28) . Angeli Graece vocantur, Haebraice dicuntur Malaoth, Latine vero nuntii interpretantur, ab eo quod Domini voluntatem populis nuntiant. Graeca lingua archangeli interpretantur [Col. 0038B] summi nuntii. Qui enim parva vel minima annuntiant, angeli, qui vero summa, nuncupantur archangeli. Archangeli dicti, eo quod primatum teneant inter angelos. Archos enim Graece, princeps interpretatur Latine. Congrue siquidem in hoc loco nomine Michaelis Christus intelligitur, qui vere est Princeps militiae angelorum, cui etiam omne genu flectitur coelestium, terrestrium, et infernorum (Philipp. II) . Sic namque de illius principatu propheta ait: Factus est principatus super humerum ejus: et vocabitur nomen ejus admirabilis, Deus fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis (Isai. IX) . Procul dubio Dominus noster Jesus Christus est princeps pacis, qui in sanguine suo humanum genus Deo reconciliavit, et veram pacem inter angelos [Col. 0038C] et homines reformavit, sicut in ejus nativitate angelorum chorus cecinit: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis (Luc. II) .

Etiam Jesus Christus Princeps regum dicitur, sicut de illo Joannes in initio libri Apocalypsis septem Ecclesiis, id est omni Ecclesiae, testatur: Gratia, inquit, vobis, et pax ab eo, qui est, et qui erat, et qui venturus est: et a septem spiritibus, qui in conspectu throni ejus sunt: et a Jesu Christo, qui est testis fidelis, primogenitus mortuorum, et Princeps regum terrae (Apoc. I) . Cur autem Ecclesia cum una sit, a Joanne septem scribuntur, nisi ut una catholica septiformi plena spiritu designetur? Unde etiam de Christo novimus dixisse Salomonem: [Col. 0038D] Sapientia aedificavit sibi domum: excidit columnas septem (Prov. IX) . Quas tamen septem unam esse non ambigitur, sicut Apostolus testatur: Ecclesia Dei vivi quae est columna veritatis (I Tim. III) . Nec etiam tibi, quicunque es, grave videatur, si Christus ex opere angelus vocatur, cum et apud prophetam magni consilii Angelus dicatur (Isai. IX) . Quamvis quippe ipse sit Deus, et Dominus angelorum, [Col. 0039A] tamen quia voluntatem Patris ac suae annuntiavit fidelibus populis, angelus vocatur in divinis Scripturis. Unde ipse ait in Evangelio: Pater, notum feci nomen tuum hominibus (Joan. XVII) . Iterum ex persona illius Psalmista Deo Patri loquitur, dicens: Annuntiavi justitiam tuam (Psal. XXXIX) , id est fidem justificantem, quia justus ex fide vivit (Habac. II) : In Ecclesia, inquit, magna, id est non solum in Judaea, sed in omnium gentium Ecclesia ⁜ (29) . Michael interpretatur, quis ut Deus, subaudis, in virtutibus. Cum enim aliquid mirae virtutis fit in hoc mundo, hic archangelus mittitur a Deo. Ex ipso namque opere est nomen ejus, quia nemo habet facere quod facere potest Deus. Recte igitur in hoc loco nomine Michaelis intelligitur [Col. 0039B] Christus, quia veraciter praeest omnibus angelicis spiritibus, atque omnibus coeli sublimitatibus, et in terra est magni consilii Angelus, per quem Deus Pater redemit humanum genus. Nec aliquis in coelo habet angelos, nisi Dei Filius; quia quamvis archangeli angelis praesunt, iste tamen praeest omnibus secundum quod a Deo Patre subjecta sunt omnia sub pedibus ejus. Cumque in ipsis officiis angelorum superiores potestates inferioribus praesunt, non tamen hoc a semetipsis habent, sed ut praesint, ab isto acceperunt.

Dicatur ergo: Factum est praelium in coelo, id est in Ecclesia. Michael, et angeli ejus, Christus scilicet et sancti ejus, pugnabant cum dracone, hoc est [Col. 0039C] cum diabolo ⁜ (30) . Diabolus Hebraice, deorsum fluens interpretatur Latine: quia in coeli culmine quietus stare contempsit, sed superbiae pressus pondere deorsum cecidit. Graece vero diabolus criminator vocatur: quod vel crimina in quibus ipse homines allicit, Deo referat, vel quia electorum innocentiam criminibus falsis accusat. Unde dicitur: Projectus est accusator fratrum nostrorum, qui accusabat illos in conspectu Dei nostri die ac nocte (Apoc. XII) . De hac pugna multo antea in Psalmo Propheta gratulabundus dicebat Christo: Super aspidem, inquit, et basiliscum ambulabis; et conculcabis leonem et draconem (Psal. XC) . Aspidem dixit mortem, basiliscum peccatum, leonem diabolum, et draconem infernum. Congrue siquidem ista nomina diabolo [Col. 0039D] sunt aptata, quae tamen omnia sub pedibus Domini nostri Jesu Christi in ejus glorioso adventu fuerunt prostrata. Super quippe aspidem ambulavit, quia resurgens a mortuis mortem destruxit; super basiliscum ambulavit, quia nullum omnino peccatum fecit; Leonem conculcavit, quia diabolum qui habebat mortis imperium, vicit, et captivum flammis tradidit, ac vinculis inferni religavit. Unde ipse in Evangelio dixit: Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras (Joan. XII) , id est ab Ecclesia expelletur. Ipse leo ferocissimus quasi principatum in hoc mundo obtinebat, dum omnes, videlicet bonos [Col. 0040A] et malos, justos et peccatores per tyrannidem secum ad perditionem trahebat. Draconem, id est infernum, conculcavit, quando in cruce positus Deo Patri animam suam commendans in ea ad infernum descendit, portas ejus confregit, et suos qui apud eum captivi tenebantur, potenter ac misericorditer abstraxit (Luc. XXIII) . ⁜ (31) Ille enim totius malignitatis actor diabolus, quamvis ordinem nostrae liberationis nescierit, scivit tamen, quod pro salvatione hominum Christus advenit; sed, quia sua idem nos morte redimeret, ignoravit, unde et eum occidit. Nam si ille per mortem Christum redimere humanum genus scisset, non utique eum peremisset. Quod noverit diabolus pro salute humani generis Christum venisse, Evangelii testimonio [Col. 0040B] docetur, quem ut vidit cognoscendo pertimuit, dicens: Quid nobis et tibi, Fili Dei? venisti ante tempus perdere nos (Marc. I) . Ante adventum Christi quasi fortis armatus atrium suum in pace custodiebat et possidebat diabolus; sed veniens vera fortitudo, scilicet Dei Filius, illum expugnavit; arma in quibus confidebat, fregit, spolia quae injuste retinebat, distribuit, secumque ad coelos reportavit. Quibus armis illum expugnavit Dei Filius? humilitate videlicet, et prudentia.

Audite, rogo, fratres, congruentem similitudinem, qua Dei et Virginis Filius humani generis prostravit hostem. Quamdam esse avem in regione orientis asseritur, quae grandi et praeduro armatoque rostro [Col. 0040C] contra draconem, quem audacibus lacessit sibilis, pugnaturam, coenum de industria expetit, ex cujus volutabro tetro habitu infecta sordescit, et diversorum gemmas colorum, quibus eam pulchrius atque indulgentius natura depinxit, luto operit. Quare? Ut humili videlicet despecta vestitu, et hostem novitate deterreat, et quasi vilitatis suae securitate decipiat. Praeterea caudam velut scutum ante faciem suam quadam arte bellatoris opponit, audaci impetu in caput adversarii furentis assurgit, atque improviso oris sui telo stupentis bestiae cerebrum fodit, et sic mirae calliditatis ingenio immanem prosternit inimicum. Ita Dominus ac Redemptor noster contra spiritum serpentis antiqui humani generis supplantatorem in forma hominis pugnaturus, [Col. 0040D] ad militiam salutis publice humana infirmitate se praecinxit, a luto se nostrae carnis involvit, ut impium deceptorem pia fraude deciperet; et postremis priora celavit, id est humanitate divinitatem abscondit, aut velut caudam humanitatis ante faciem divinitatis objecit, et tanquam rostro fortissimo venenatam veteris homicidae malitiam in verbo sui oris exstinxit. Unde et Apostolus dicit: Verbo oris sui interficiet impium (II Thes. II) . Notandum tamen quia contra hunc draconem non pugnavit solus Dei et Virginis Filius, sed cum angelis suis, id est cum sanctis suis.

[Col. 0041A] Factum est, inquit evangelista, praelium in coelo, hoc est in Ecclesia, Michael et angeli ejus, id est Christus et sancti ejus praeliabantur cum dracone. Christus ergo pugnavit et sancti ejus, et quotidie pugnat contra antiquum hostem, qui accusabat humanum genus. Ad hoc sine dubio praelium discipulos suos sollicitabat, cum in Evangelio dicebat: Cum audieritis praelia et seditiones, nolite terreri (Luc. XXI) ; tradent enim in conciliis, et in synagogis suis flagellabunt vos (Matth. X) . Et alibi: Si me, inquit, persecuti sunt, et vos persequentur (Joan. XV) . Iterum eos consolans, dicit: Capillus de capite vestro non peribit (Luc. XXI) . Ad hoc praelium princeps apostolorum Petrus hortabatur discipulos, dicens: Christus passus est pro nobis, vobis relinquens [Col. 0041B] exemplum, ut sequamini vestigia ejus (I Petr. II) . Et iterum: Christo igitur passo, et vos eadem cogitatione armamini (I Petr. IV) . Paulus etiam fortissimus Christi miles ad hanc pugnam provocabat fideles, cum ad Ephesios loquebatur, dicens: Induite vos armaturam Dei ut possitis stare adversus insidias diaboli, quoniam non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem; sed adversus principes et potestates, et adversus mundi rectores tenebrarum harum, contra spiritualia nequitiae, in coelestibus (Ephes. VI) . Et post pauca: State succincti lumbos vestros in castitate, et induti loricam justitiae, et calceati pedes in praeparatione evangelii pacis: in omnibus sumentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea exstinguere: et galeam salutis assumite, [Col. 0041C] et gladium spiritus, quod est verbum Dei (ibid.) . Ad hanc ergo pugnam cum Michaele, id est cum Christo, cui nullus est similis in virtutibus, angeli, id est omnes sancti, conveniunt, et cum dracone in coelo, id est in Ecclesia, bellum committunt. Sed quis est iste draco malignus, contra quem cum angelis suis in coelo, hoc est in Ecclesia pugnat Christus?

Iste est humani generis inimicus, qui causa invidiae hominem a paradisi deliciis expulit, et secum miserabiliter ad perditionem traxit. Et quia gloriosus princeps esse despexit in palatio, fecit illum Deus laboriosum fabrum in hoc mundo; ut coactus totis viribus serviat, qui vacare Deo prius feliciter [Col. 0041D] nolebat, de quo Scriptura loquitur Deo: Faciam eum tibi servum sempiternum (Job XL) . Quamvis diabolus in coelo subjectus Deo esse noluit, tamen inde projectus etiam nolens illius dispositioni servit ⁜ (32) . Ideo diabolus in sacris eloquiis Beemoth, id est animal dicitur, quia de coelis lapsus ad terras cecidit. Ideo Leviathan, id est serpens de aquis vocatur, quia in hujus saeculi mare volubili astutia versatur. Avis vero propterea nominatur, quia per superbiam ad alta sustollitur. In hoc enim diabolus divinae dispensationi servit, quia ejus nequitia utilitati sanctorum proficit. Sic omnia in coelo et in [Col. 0042A] terra divinae potentiae subjecta sunt, ut etiam illi nescientes consilium ejus perficiant, qui voluntati illius contraire volunt. Plenus ergo invidia et fallacia diabolus in hoc mundo quasi faber nigerrimus nesciens sanctorum servit utilitatibus, dum eos per multas tribulationes purgat a peccatorum sordibus, ut digni habeantur coelorum sedibus. Hujus quippe fabri caminus sunt afflictio et tribulatio, folles tentationes et suggestiones, mallei tortores, forcipes persecutores, limae vel serrae linguae maledicentium et detrahentium. Tali camino et his instrumentis purgat ipse malignus hostis aurea vasa coelestis regis, id est electos, in quibus renovat imaginem Creatoris. Reprobos autem qui faciunt contra Deum, ipse tortor ut hostis punit apud infernum.

[Col. 0042B] Sequitur: Et draco, inquit, pugnabat, et angeli ejus ⁜ (33) . Absit enim ut credamus diabolum cum angelis suis ausum esse pugnare in coelo, qui in terris ut unum hominem scilicet Job laederet, postulavit a Domino. Non est credendum, quod ipse draco malignus auderet committere bellum contra Dei Verbum creatorem omnium, vel contra agmina sanctorum angelorum, qui sine licentia ingredi non praesumpsit in gregem porcorum (Matt. VIII) . Quomodo enim posset pugnare in coelo, qui statim ut creatus fuit, contra Deum in superbiam erupit, et mox cecidit? Nam juxta veritatis vocem ab initio mendax fuit, et in veritate non stetit (Joan. VIII) , quia statim ut factus est, cecidit ⁜ (34) . Fuit quidem in veritate conditus, sed non stando, [Col. 0042C] confestim a veritate est lapsus. Unde ait in Evangelio Dominus: Videbam Satan sicut fulgur de coelo cadentem (Luc. X) . Primatum habuisse inter angelos diabolum ex qua fiducia cecidit, ita ut amplius reparari non possit. Cujus excellentiam praelationis propheta his annuntiat verbis: Cedri non fuerunt altiores illo in paradiso Dei, abietes non adaequaverunt summitati: omne lignum paradisi non est assimilatum ei; quoniam speciosiorem fecit illum Deus (Ezech. XXXI) . Cedros et abietes coelestium ordinum intellige potestates, ad cujus comparationem videbantur esse inferiores. De ipso namque scriptum est: Ipse est principium viarum Dei (Job XL) . Unde et ad comparationem angelorum [Col. 0042D] archangelus appellatus est. Prius enim creatus exstitit ordinis praelatione, non temporis quantitate. Hic ergo draco malignus, non in coelo pugnat cum Deo et angelis ejus, sed in Ecclesia cum Dei Verbo carne induto, et sanctis illius.

Sed quid dicit Scriptura? Et draco, inquit, pugnabat, et angeli ejus; et non valuerunt, neque locus eorum inventus est amplius in coelo. In coelo, videlicet in omnibus sanctis, dixit, qui credentes Christum, diabolum semel expulsum non recipiunt, sed toto a se repellunt animo: Expulsus est, itaque de coelo, id est ab Ecclesia, draco malignus, [Col. 0043A] anguis antiquus, qui dicitur diabolus et Satanas seducens orbem; expulsus est in terram, et angeli ejus cum eo projecti sunt ⁜ (35) . Anguis vocabulum omnium serpentium genus est, quod plicari et torqueri potest. Et inde dicitur anguis, quod sit angulosus, et nunquam rectus. Recte ergo antiquus hostis anguis vocatur, quia in hoc saeculo tortuosa ac volubili astutia versatur. De quo dicitur: O tortuose serpens, qui mille per maeandros fraudesque flexuosas agitas quieta corda ⁜ (36) . Satanas in Latinum, sonat adversarius sive transgressor. Ipse est enim adversarius, qui est veritatis inimicus, et semper nititur contraire sanctorum virtutibus. Ipse transgressor est, qui praevaricator effectus in veritate non stetit, qua est conditus. Daemones a [Col. 0043B] Graecis dictos aiunt quasi demna, id est peritos ac rerum scios. Praesciunt enim futura multa, unde et solent aliqua dare responsa. Inest illis cognitio rerum plusquam infirmitati humanae, partim subtilioris [ supp. sensus] acumine, partim experientia longissimae vitae, partim per Dei jussum angelica revelatione. Hi corporum aeriorum natura vigent. Ante transgressionem quidem coelestia corpora gerebant, lapsi vero in variam qualitatem conversi sunt; nec aeris illius pluriora [ f. puriora] spatia, sed juxta caliginosa tenere permissi sunt, qui eis quasi carcer est usque ad tempus judicii, in quo condemnandi sunt.

Iste draco malignus qui expulsus est, omnium [Col. 0043C] malorum est princeps, et angeli ejus homines sunt mali et spiritus immundi, qui de coelo, id est ab Ecclesia, cum eo sunt expulsi. Omnes enim qui ei consentiunt in malo, foris ab Ecclesia repulsi sunt cum suo principe, divina eos justitia atque potentia compellente. Per coelum sanctos homines, per terram vero intelligimus peccatores. Unde est illud: In principio fecit Deus coelum et terram (Gen. I) . Coelum spiritales homines, qui coelestia meditantur; terra carnales significat, qui terrenum hominem, id est terrena vitia, necdum deposuerunt. Sic etiam ait Dominus diabolo: Terram manducabis (Gen. III) , id est, ad te pertinebunt quos terrena cupiditate supplantabis. Iterum peccatori homini dixit: Terra es, et in terram ibis (ibid.) . Ab [Col. 0043D] ipsis ergo justis coelestia desiderantibus excluduntur, et in terram sub pedibus sanctorum conculcandi projiciuntur. Unde Dominus discipulis suis loquitur: Ecce dedi vobis potestatem calcandi super serpentes, et scorpiones terrae, et super omnem virtutem Satanae (Luc. X) . Non quod sancti malos homines vel daemones pedibus conculcent, cum malum pro malo reddere non debeant; sed cum iniqui terrena desiderant, sancti ad coelestia anhelant, et nihil terrenum desiderant, tribulationem [Col. 0044A] et paupertatem aequanimiter tolerant, super ipsos non corpore sed quasi mente ambulant.

Iterum subjungit, dicens: Nunc facta est salus, et virtus, et regnum Dei nostri, et potestas Christi ejus (Apoc. XII) . ⁜ (37) Vox magna in coelo victoria est Christi, et salus quam dedit Ecclesiae suae, cum apparuit in carne. Omnia regna mundi serviunt ei, id est sancti, quos ipse redemit proprio sanguine de manu inimici. Vere facta est salus et virtus, quia Dei Filius expulit hostem antiquum ab Ecclesia, scilicet de sanctorum cordibus. Modo facta est salus, et virtus, et regnum Dei nostri; quia mundus qui prius per idolorum culturam subditus erat diabolo, modo per fidem Christi est subditus Deo: Quia projectus est, inquit, accusator fratrum nostrorum, [Col. 0044B] qui accusabat illos ante conspectum Dei nostri die ac nocte et ipsi vicerunt eum in sanguine Agni, et propter verbum testimonii sui [Suppl. et] ex eod. Beato, non dilexerunt animas suas usque ad mortem (ibid.) Vox ista non est angelorum, ut quidam putant; quia si de superiori coelo esset, nequaquam accusator fratrum nostrorum, sed accusator noster diceret. Quod si justos in terra positos angeli appellant fratres suos, non erat gaudendum diabolum missum in terra esse, et homines in terra habitare. Si ita est intelligendum, gaudium erat habitare in terra hominibus cum daemonibus. Sed ut supra ⁜ (38) diximus, vocem credimus esse apostolorum, cum cognoverunt diabolum teneri ligatum, et Dei Filium regnare in sanctis suis incarnatum, [Col. 0044C] cum dicerent: Modo facta est salus, et virtus, et caetera, quae nunc videntur esse in Ecclesia. Scriptura enim sacra saepe diem pro prosperis, noctem vero pro adversis ponere consuevit. In die ergo et nocte accusare non cessat, quia modo nos prosperis, modo in adversis tentat, et de erratibus accusat. In die accusat, cum in prosperis nos cogitatu, aut verbo, sive facto peccasse insinuat; in nocte accusat, cum in adversis nos non habere patientiam demonstrat.

Dignum est ergo, dilectissimi, ut omnipotenti Deo Patri actiones referamus gratiarum, qui per Michaelem summum archangelum, cui nullus est similis in virtutibus, id est dilectissimum Filium [Col. 0044D] suum, expulit de coelo, scilicet ab Ecclesia, draconem malignum accusatorem fratrum nostrorum. State igitur, dilectissimi, fortes in bello spiritali, et pugnate cum antiquo serpente; ut post victoriam pervenire possitis ad delicias paradisi, quibus vos privavit et parentes vestros invidia ejusdem hostis antiqui. Viriliter agite, et contra malignum atque invisibilem hostem arma spiritalia accipite. Militantes terreno imperatori omnibus jussis ejus obedire decertant; quanto magis mil taturi imperatori coelesti studere debent, ut coelestia praecepta [Col. 0045A] perficiant? ⁜ (39) Milites terreni quocunque loco mittuntur, parati ac prompti sunt, neque se uxorum aut filiorum gratia excusare poterunt: multo magis milites Christi sine impedimento hujus saeculi eidem imperatori suo Domino Jesu Christo debent obedire, et contra aereas potestates pro amore illius spiritualibus armis pugnare. Milites saeculi contra hostem visibilem pergunt ad bellum; vos autem imperatoris vestri Jesu Christi docti exemplo, sine intermissione pugnate contra diabolum totius malitiae magistrum. Milites terreni cum inimicis suis pugnare decertant armis utentes ferreis; vobis autem non est colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et rectores tenebrarum harum, adversus spiritalia nequitiae in coelestibus [Col. 0045B] cum armis spiritualibus (Ephes VI) . Milites saeculares galeas in capitibus ferreas gestant in praelio; sed contra malignum draconem galea vestra Christus est et defensio. Illi ne vulnerentur ab inimicis, loricis ferreis sunt vestiti; sed vos pro lorica Christi charitatem estis induti. Milites mortalis imperatoris contra inimicos suos lanceas non cessant emittere et sagittas; vos autem aeterni Imperatoris milites contra inimicum invisibilem orationes mittite puras. Illi donec pugnam perficiant, arma non projiciunt a semetipsis, ne vulnerentur ab adversariis; vos nunquam debetis sine armis esse, quia vester hostis callidior est illorum hoste. Terreni milites ad tempus contra hostes dimicant; vestri autem hostes, quandiu vivitis in corpore, [Col. 0045C] vobiscum pugnare non cessant. Illorum arma laboriosa sunt ad portandum et gravia; vestra quippe levia sunt ac suavia. Illi pro terreno labore terrenum accipiunt donativum; sed vos pro spirituali coeleste accipietis praemium.

Ne timeatis ergo, dilectissimi, cum dracone [Col. 0046A] committere bellum, quoniam Dominus Jesus Christus veniet vobis in auxilium. ⁜ (40) In oculis carnalium hominum diabolus terribilis est; in oculis vero spiritalium terror ejus vilis est. Ab incredulis ut leo timetur; a fortibus in fide ut vermis contemnitur et conculcatur, atque ad momentum ostensus repellitur. Secundum quod ait Dominus: Non fugavit eum vir sagittarius (Job XLI) ; sed tamen fugabitur a viris religiosis contra eum puras orationes mittentibus. In stipulam versi sunt ei lapides fundae (ibid.) ; sed timebit servos Dei fortes in fide. Ipse malignus hostis reputat ut paleas ferrum, et ut lignum putridum aes (ibid.) ; formidabit autem viros in lege Domini studiosos, et in sancta conversatione humiles. Aestimabit malleum ut stipulam, [Col. 0046B] et deridebit vibrantem hastam (ibid.) ; pavebit tamen fideles, Dei et proximi custodientes charitatem perfectam. Charitas ergo Dei et proximi maneat in vobis, et contra malignum draconem frequenter mittite sagittas orationis. Dilectio Dei et proximi semper sit in corde, et ad expugnandum inimicum jugis oratio non deficiat de ore. Ignis charitatis in pectore non exstinguatur, et jacula precum contra invisibilem hostem sine intermissione jaciantur. Oratio frequens diaboli tela exsuperat. Immundos spiritus precum expellit frequentia. ⁜ (41) Haec est prima virtus adversus daemonum incursus. Daemonia oratione vincuntur. Deum ergo, dilectissimi, super omnia diligite, eumque sine intermissione invocate, ut virtutem praeliandi contra versutias [Col. 0046C] draconis dignetur vobis concedere; quatenus ipsius adjuti gratia, illuc possitis ascendere unde idem malignus hostis noscitur corruisse; ipso praestante, qui per eumdem dilectissimum Filium suum ab Ecclesia sua illum dignatus est projicere. Amen.

[Col. 0045D] Joannes apostolus et evangelista, Zebedaei filius, a Domino electus, atque inter caeteros magis dilectus, quem Christus nubere volentem a carnalibus removit amplexibus: qui et in coena divina dispensatione recubuit super Magistri pectus; quique de ipso Dominici pectoris fonte inebriatus, verbi Dei sanctam Ecclesiam irrigavit quasi unus ex paradisi fluminibus. Postea vero divina praeventus gratia, in spiritu coelum ascendit die Dominica, ibique angelo sibi ostendente vidit divina mysteria (Apoc. I) , ex quibus ad nostram eruditionem ait inter caetera:

[Col. 0046D] Ecce ego Joannes vidi alterum angelum ascendentem ab ortu solis, habentem signum Dei vivi (Apoc. VII) . Alterum angelum ab ortu solis ascendentem et signum Dei vivi habentem, Ecclesiam dicit, quae a passione Christi, qui est verus Sol justitiae, consurgit; quia de ejus latere in cruce pendentis exordium sumpsit, atque totius Trinitatis in baptismo signum reverenter suscepit. Graece angelus, Latine dicitur nuntius. Recte ergo angelus dicitur sancta Ecclesia, quia cunctis populis annuntiat Dei praecepta. Aliquando promittit paradisi gaudia, aliquando minatur inferni supplicia. Istos admonet, [Col. 0047A] ut bona appetant: illis suadet, ut mala caveant. Hortatur istos, ut in bono permaneant: praedicat illis, ut celeriter a malo recedant. Dicatur ergo: Ecce ego Joannes vidi alterum angelum ascendentem ab ortu solis, habentem signum Dei vivi: scilicet sanctam Ecclesiam signum Dei vivi habentem in fronte sua. Et clamavit voce magna quatuor angelis, quibus datum est nocere terrae et mari, dicens: Nolite nocere terrae et mari, neque arboribus, quoadusque signemus servos Dei nostri in frontibus eorum (ibid.) . Per hos quatuor angelos diabolum intelligimus, qui in quatuor mundi partibus habitat in malis hominibus, in quibus tamen a passione Christi usque ad Antichristum est religatus, et sub pedibus Ecclesiae substratus, ne quantum desiderat, [Col. 0047B] tantum noceat humano generi. Sic enim in Evangelio legimus: Dominus dedit suis discipulis potestatem super omnia daemonia, et ut languores curarent (Luc. IX) . Et iterum: Quis intrabit in domum fortis, et vasa ejus diripiet, nisi prius alligaverit fortem? (Matth. XII) . Ligatus est igitur in suo corpore diabolus, hoc est in malis hominibus, ne seducat nationes credentium in quatuor mundi partibus, scilicet sanctam Ecclesiam quae est Christi corpus.

Hunc ergo increpat angelus, id est Ecclesia sub persona quatuor angelorum, ne terrae et mari noceat, hoc est congregationi fidelium, donec signentur electi, qui praedestinati sunt ad regnum coelorum. [Col. 0047C] ipsi enim datum est, scilicet diabolo, nocere terrae et mari, videlicet potestas tentandi Ecclesiam Dei; sed tamen bonos tentat ad probationem, malos vero ad damnationem. Tentatio diaboli bonis proficit ad augmentum remunerationis: malis vero fit ad cumulum damnationis. Non amplius tentat electos diabolus, quam ei Deus permittit, quia quamvis per malam voluntatem semper eis tentationes inferre cupiat: tamen si a Deo potestatem non accipit, nullatenus adipisci potest quod appetit. Unde et voluntas ejus cum sit injusta, tamen, Deo permittente, potestas illius est justa. Nunquam virtus electorum Dei tentationes daemonum sustinere potuisset, si Deus malitiam eorum pio moderamine non refrenaret. Unde et nunc dicitur: Nolite nocere [Col. 0047D] terrae, et mari, neque arboribus. Ac si diceret: Nolite nocere terrae, id est terrenis actibus deditis, vel Judaeis jam vomere legis excultis: et mari, gentilibus scilicet amaricatis, ac diversis vitiis fluentibus. In hac enim Ecclesia praesenti boni et mali simul sunt permisti. Dicatur ergo: Nolite nocere Ecclesiae Dei super id quod vobis est concessum, nec ante tempus a Deo constitutum, ut et justi justificentur adhuc, et qui in sordibus sunt sordidentur adhuc (Apoc. XXII) : quousque Christus ad judicium veniat in quo judicio vestra nequitia durius condemnetur, et sanctorum patientia gloriosius coronetur.

[Col. 0048A] Sequitur: Et audivi numerum signatorum, centum quadraginta quatuor millia signati, ex omni tribu filiorum Israel (Apoc. VII) . Centum quadraginta quatuor millia omnis quippe est Ecclesia ad imaginem et similitudinem sui Creatoris signata. Unde in persona ejusdem Ecclesiae canit Propheta: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine (Psal. IV) . ⁜ (42) Omnino haec est omnis Ecclesia, quae in tot numero membrorum creditur esse fundata per Christum, qui est firmissima petra. Nam sanctorum numerus innumerabilis esse perhibetur, sicut in Psalmo legitur: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus: nimis confortatus est principatus eorum. Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur (Psal. CXXXVIII) . Omnium sanctorum numerus [Col. 0048B] nobis est incognitus, quia super arenam dicitur multiplicatus: sed tamen omnipotenti Deo integre est cognitus, ad cujus imaginem et similitudinem legitur praesignatus. Omnis procul dubio fidelis anima, si sui Creatoris sequitur vestigia, ejusque cum omni devotione servat praecepta, signum Dei vivi portat in fronte sua. Quamvis quisque in nomine Domini sit baptizatus, et sacro chrismate unctus: tamen si amplius exercetur in malis operibus quam in sanctis actionibus, in numero signatorum non est computatus. Quicunque igitur signum Dei vivi in fronte sua habere desiderat, fidem Dei quam in baptismo accepit in bonis operibus ostendat.

Iterum subjungit, dicens: Post haec vidi turbam [Col. 0048C] magnam, quam dinumerare nemo poterat ex omnibus gentibus, et tribubus, et populis, et linguis: stantes ante thronum (Apoc. VII) . Non dixit, post haec vidi alium populum, aut aliam turbam: sed vidi populum, id est eumdem quem viderat in mysterio centum quadraginta quatuor millia, hunc vidit modo innumerabilem: et quem vidit ex omni tribu filiorum Israel, ipse est turba magna ex omni tribu, et populo, et gente, et lingua. Dominus manifestat in Evangelio, totam Ecclesiam sive ex Judaeis, sive ex gentibus esse duodecim tribus Israel. Vos, inquit, qui secuti estis me, sedebitis super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel (Matth. XIX) ; cum sancti apostoli omnem Ecclesiam judicaturi sint, quae non est ex sola circumcisione, sed ex [Col. 0048D] omni tribu, et gente. Isti centum quadraginta quatuor millia non sunt infantes quos Herodes occidit, ut quidam putant; quia illi fuerunt de tribu Juda fere duo millia, et pauci de tribu Benjamin; isti autem ex omni tribu, et gente, et lingua.

Haec est igitur universa Ecclesia, quae fundata est supra firmam petram, hoc est in Christo in novem gradibus constituta. Primo gradu passione Domini fundatur Ecclesia, ejusque exemplo paupertatis et charitatis specialiter est instructa. Lavacro etiam salutari renascitur, et doctrina humilitatis perficitur. Postremo crucis tropaeo munitur, ejusque pretioso sanguine captiva redimitur.

[Col. 0049A] Secundo gradu duodecim apostolorum numero tanquam duodecim portae, vel certe tanquam duodecim horae diei claritatis refulserunt lumine in toto mundo per unius magistri exemplum: et tam opere facientes, quam sermone docentes, copiosum atque immensum credentium multiplicaverunt numerum: et sic in agone patientiae et charitatis atque humilitatis, exemplo Salvatoris triumphantes, coeleste penetraverunt regnum.

Tertio gradu innumera martyrum agmina sanctorum apostolorum sunt secuti vestigia, accipientes sanctae fidei arma, induti justitiae loricam, despexerunt mundanae cupiditatis delectamenta, respuentes omnia quae videntur, sicut stercora pro Christi nomine (Philip. III) , ne servirent idolis ad mortem, [Col. 0049B] tradiderunt corpora sua. Et ipsi coronati felici martyrio cum apostolis deputati sunt in regno.

Quarto gradu sequitur pia atque fidelissima beatorum certamina confessorum, qui inter saevam rabiem paganorum sua idola defendentium confitentes Dominum et Salvatorem omnium, non parum et ipsi Domino acquisierunt populum per bonae conversationis exemplum. Contumelias vero sibi illatas pro amore Christi aequanimiter tolerabant, et per charitatem pro inimicis suis Deum exorabant.

Quinto gradu occurrit dignitas pontificum, caeterique ordines catholicorum sacerdotum vicem [Col. 0049C] suscipientes sanctorum apostolorum pro regimine Ecclesiarum, atque regeneratione credentium per lavacrum utriusque sexus fidelium populorum.

Sexto gradu succedit sacratissima religio coenobitarum, monachorumque, ac virginum, qui a saeculi segregati tumultu ad sanctum omnipotentis Dei congregati sunt servitium. Ibidem itaque permanentes religiosissime in summa abstinentia, et bonae conversationis vita usque in finem perseverantes, digna posteris reliquerunt exempla.

Septimo gradu sequitur conversatio sanctorum Patrum anachoretarum, id est eremitarum, a publica conversatione recedentium, arduas eremi solitudines penetrantes, divino fruentes alloquio, finierunt vitam suam, cupientes dissolvi, et esse [Col. 0049D] cum Christo (Philip. I) .

Octavo gradu succedit ordo poenitentium, et gravia crimina deflentium, qui nec ultra peccare contendunt, et praeterita plangere non desistunt. Et quantum fuit illis in peccando perversae mentis intentio, tantum perseverat in eis humilitatis et charitatis usque in finem plena devotio.

Nonus hic novissime gradus superioribus comparat primae aetatis infantiam parvulorum, qui antequam noxium incurrant peccati reatum, praesentis vitae finiunt cursum. De quibus Dominus dicit in Evangelio: Sinite parvulos venire ad me; talium est enim regnum coelorum (Matth. XIX) . Per hos novem [Col. 0050A] gradus sanctarum institutionum conscendens a passione Christi catholica, id est universalis de toto mundo collecta Ecclesia, penetravit et quotidie penetrat coelorum regna, et regnat cum capite suo Jesu Christo in saecula.

Sequitur: Amicti, inquit, stolis albis, et palmae in manibus eorum (Apoc. VII) . In stola alba vita signatur immaculata. Quod autem ait, et palmae in manibus eorum, nec immerito; ⁜ (43) quia palmae comparatur vita justorum. Palma inferius tactu est aspera, et quasi siccis corticibus obvoluta; superius vero et visu et fructu est pulchra. Inferius corticum suorum involutionibus angustatur; sed superius amplitudine pulchrae viriditatis expanditur. Sic profecto est electorum vita, inferius despecta, [Col. 0050B] superius pulchra; in terra vilis, in coelo pretiosa. Vita justorum in terra, hoc est in hac vita, quasi multis corticibus involvitur, dum innumeris tribulationibus afflicta angustatur. In illa vero summa aeternitate quasi pulchrae viriditatis foliis ampliatur, dum aeternae beatitudinis praemium a Deo consequitur. Sed tamen in hoc distat palma caeteris arborum generibus, quia caeterae arbores juxta terram in suo robore grossiores existunt, sursum vero circa ramos angustiores fiunt: et quanto amplius crescendo sublimiores efficiuntur, tanto magis in altum subtiliores redduntur. Palma vero circa terram stricta est et angusta, sursum quippe est ampla; et quae tenuis et delicata ab imis incipit, crescendo amplior ad summa conscendit. Alia itaque arbusta, [Col. 0050C] quibus, nisi terrenis hominibus ac terrena lucra desiderantibus, inveniuntur esse similia? Quia sine dubio omnes hujus saeculi amatores in terrenis actibus sunt fortes, in coelestibus autem sunt debiles. Pro temporali quippe gloria usque ad mortem desudare appetunt, et pro vita perpetua laborare contemnunt. Amatores hujus temporalis vitae pro terrenis lucris saepe injurias tolerant, et pro coelesti mercede parvissimi verbi ferre contumelias recusant. Terreno judicio tota die infatigabiliter insistunt, in oratione autem coram Deo in unius horae spatio lassantur.

At contra vita justorum palmae comparatur, quia in terra angustatur, et in coelo ampliatur. In terrenis [Col. 0050D] studiis sunt debiles, et in coelestibus fortes. Saepe conversatio electorum plus proficit finiendo, quam proponit inchoando; et si metuens aliquando prima inchoat, ferventius ultima consumit; quia videlicet semper inchoare se existimat, et ideo infatigabilis in bono opere perseverat. Hanc scilicet justorum perseverantiam propheta intuens, dicebat: Qui confidunt in Domino, mutabunt fortitudinem, et assument pennas ut aquilae, current, et non laborabunt; ambulabunt, et non deficient (Isai. XL) .

Vos igitur, fratres charissimi, si ad aeternae remunerationis praemia cupitis pervenire, vita vestra assimiletur palmae. Si veraciter ad aeternam desideratis [Col. 0051A] pertingere beatitudinem, vestra conversatio palmae habeat similitudinem. Vita vestra in imis sit angusta, in summis autem sit ampla; vestra conversatio stricta fiat in imo, lata vero in summo. Arcta quippe est via, quae ducit ad vitam; ampla, quae ducit ad mortem (Matth. VII) . Per amplam viam impii descendunt in infernum, sed per strictam justi ascendunt in coelum. Per latam quidem semitam amatores mundi pergunt ad interitum, per angustum vero iter amici Dei perveniunt ad regnum. Manus igitur vestrae, dilectissimi, sint ad bonum opus promptae, et ad malum catenis dilectionis Dei et proximi sint aggravatae. Pedes vestri velociter currant ad servitium omnipotentis Dei, et ad discurrendum per plateas civitatis (Cant. III) compede [Col. 0051B] religionis sint obstricti. Oculos corporis reprimite, ne vanitatem videant hujus mundi; oculos vero mentis aperite, ut Deum in spiritu possitis contemplari. Aures vestrae devote ad audiendum verbum Dei aperiantur, et ne per eas intret venenum mortiferum, verba scilicet adulantium sive detrahentium, spinis timoris Dei sepiantur. Ori vestro, secundum Psalmistam, custodia imponatur (Psal. CXL) , [Col. 0052A] ne ab eo murmur, vel detractio, aut convitium egrediatur. Lingua uniuscujusque vestrum in Dei laudibus laxetur, et ne in contumeliam alicujus prorumpat, tempore congruo silentii vinculo religetur. Mentem vestram cum omni studio custodite, eamque per veram confessionem a peccatis et vitiis emundate, quia ibi consistit origo bonae cogitationis aut malae. Cor vestrum in meditationibus Scripturarum aperiatur Christo; noxia autem et vana respuendo claudatur diabolo. Ventri etiam mensura imponatur, ne multitudine ciborum supra modum distendatur, sed ut cum sobrietate mediocriter reficiatur. Hujusmodi, fratres et domini mei, ad instar palmae vitam vestram in terrenis actibus coarctate, et in spiritalibus studiis amplificate, si in die judicii [Col. 0052B] cum omnibus sanctis laborum vestrorum palmas cupitis accipere. Maculas etiam vitae vestrae quotidianis lacrymis abluite, ut post obitum vestrum ad coeleste regnum possitis pervenire, et Regem sanctorum in decore suo regnantem videre, ipso praestante, qui in Trinitate perfecta vivit, et regnat Deus per saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0051C] Non timebit domui suae a frigoribus nivis; omnes enim domestici ejus vestiti sunt duplicibus (Prov. XXXI) . Anno ab Incarnatione Domini fere millesimo centesimo quadragesimo septimo nuntius summi Regis, videlicet angelus quem mittit Dominus in circuitu timentium eum (Psal. XXXIII) , unus ex eis qui semper vident faciem Patris qui in coelis est (Matth. XVIII) ; felici rumore nuntiavit in curia summi Imperatoris qui imperat ventis et mari (Matth. VIII) , parari, vel potius reparari domum beati Isidori Hispalensis quondam metropolitani episcopi intra muros urbis Legionensis religiosorum clericorum ordini et inhabitationi. Quo rumore suscepto, venerabilis Pater Augustinus catholicae Ecclesiae doctor egregius, gratulabundus et exsultans, dominum Isidorum inter [Col. 0051D] confessores praecipuum nescio quid secum meditantem, intuens, sic eum alloquitur: Quid est, reverende frater, quod tecum volvis? Nunquid aliquid de Scripturis exponendis meditaris? Sed in hac patria spirituum, coelum, id est Scriptura non extenditur sicut pellis (Psal. CIII) , sed plicatur sicut liber (Isai. XXXIV) ; nec plebes doctrina indigere cognoscis, quia hic impletur illud quod scriptum est: Non docebit vir proximum suum: omnes enim cognoscent me a minimo usque ad majorem (Jer. XXXI) . [Col. 0052C] Cum autem, ut videtur, de regimine et dispositione Ecclesiarum sollicitus sis, tamen de ea quae te spiritualius ⁜ (45) familiariusque contingit, decet ut solliciteris. Loquor autem de ea, quae intra muros urbis Legionensis thesaurum corporis tui continens, religiosis clericis praeparatur inhabitanda.

Ad haec dominus Isidorus: Sollicitor, inquit, super his; sed praecipue de indumentis Deo servientium in domo illa clericorum; nam victui ipsorum jam necessaria ex magna parte paravi, et reliqua sufficientius praeparabo; sed terra illa non abundat vestibus. Volo autem eos habentes victum et vestitum iis contentos esse (I Tim. VI) . Ad haec Pater Augustinus: Et ego, inquit, providebo his filiis tuis indumenta. Legitur autem apud Salomonem de muliere [Col. 0052D] quadam, quod non timebit domui suae a frigoribus nivis, et caetera. De qua et ibidem subditur: Operata est linum et lanam (Prov. XXXI) . Ad hunc ergo modum ego his filiis et domesticis tuis vestem duplicem ex lino lanaque contextam, superpelliceum scilicet et capam, in quorum altero munditiam, in altero volo humilitatem intelligi; quod ex ipsarum quoque vestium colore et apparatu potest agnosci. Nam corporis munditia candorem habet, et nigredo vestis humilitatem repraesentat. Nosti etiam beatissimam [Col. 0053A] Virginem Matrem Domini utroque specialiter fuisse vestitam. Unde et de ea scriptum est: Gloria Libani data est ei: decor Carmeli, et Saron (Isai. XXXV) . Et ipsa de se ait: Quia respexit Dominus humilitatem ancillae suae (Luc. I) . In apparatu quoque harum vestium idem attenditur; nam vestis linea multo labore et difficultate perficitur, non usque adeo vestis lanea. Ad hunc modum munditia corporis multo labore multoque conatu utiliter habetur et custoditur, utpote cui resistit lex membrorum, fomes, et languor naturae, stimulus carnis quem pati se etiam Apostolus confitetur (II Cor. XII) , prava et fluxa consuetudo, exterior alienae cutis illecebrosa tentatio, interior hostis incentiva suggestio.

[Col. 0053B] De lino autem planum est, quia primum a terra avellitur, deinde in fasciculos colligatur, in lacum demittitur, ad solem exsiccatur, quisquiliis et stupa emundatur, per colum in fila redigitur, in glomos complicatur, in telam extenditur et contexitur, tandem inciditur et insuitur, et sic superpelliceum aptatur. Linum enim de terra oritur, per quod candens decor munditiae, et corporalis atque spiritalis castitas designatur. Linum ergo primum a terra avellitur, quia quicunque causa timoris et amoris Dei munditiam castitatis habere desiderat, necesse est ut primum terrenam ac saecularem conversationem deserat, seque ipsum societati religiosorum virorum conjungat, congruum est etiam inde corporaliter [Col. 0053C] quisque recedere, ubi se meminit vitiis deservisse. Plerumque enim dum mutatur locus, mutatur etiam mentis affectus. Deinde linum in fasciculos colligatur, quia oportet illum qui prius carnaliter vivendo per illicitos actus defluebat, ut vinculo divinae charitatis obstrictus sese intra sui cordis hospitium recolligat. Linum post haec in lacum dimittitur. Per lacum, quia semper est in imo, compunctio cordis figuratur, quia sicut linum in lacum mundatur et abluitur, ita peccator in lacrymis compunctionis, quae cum profundo gemitu pectoris oriuntur, a peccatis et vitiis mundatur atque abluitur. Deinde ad solem exsiccatur. Deus est verus Sol justitiae, a cujus calore nemo se potest abscondere, scilicet ab ejus cognitione. Calore igitur [Col. 0053D] aeterni Solis exsiccatur in homine illicitus humor libidinis, quia illius succensus cognitione ac fervore charitatis, statim recedit ab intentione pravi operis. Mundatur etiam linum ab stupa et quisquiliis, quia quilibet conversus, per poenitentiam mundatur ab illicitis et supervacuis actionibus. Linum item per colum in fila redigitur. Colum gestatur in sinistra, fusum vero in dextera: et sicut descendunt fila de colo, sic omnes actus servi Dei de praelati sui pendent arbitrio, ita ut nihil ei agere liceat sine illius consilio. Deinde in glomos complicatur, quia sub imperio sui praepositi restringitur. Post haec in telam extenditur et contexitur, dum jubente praelato, foris et intus discurrendo, bona quae potest, operatur. Tela tandem inciditur et insuitur, dum servus [Col. 0054A] Dei perfecte mundum contemnit, visibilia despicit, seque ipsum in contemplatione sui Creatoris introrsus recolligit, quasi jam a tumultu praesentis saeculi inciditur, et aeternae patriae civibus mente et desiderio insuitur, hoc est innectitur, ut dulcedinem coelestis regni, quam perfecte nondum potest, saltem suspirando degustet, et sic superpelliceum totius munditiae et honestatis aptatur, quia jam societati perfectorum idoneus efficitur.

Jam per Dei gratiam, fratres, superpelliceum habetis; sed tamen ovina capa adhuc indigetis. Lanea et nigra vestis humilitatem insinuat religiosae conversationis. Lana igitur primum tondetur, deinde mundatur et abluitur, colo suspenditur, in fila redigitur, texitur et insuitur, et sic capa perficitur. [Col. 0054B] In lana Dei dona ostenduntur, quae nobis a Deo in praesenti vita tribuuntur. Lana ergo tondetur, cum propter Deum terrena substantia abjicitur. Lana quasi mundatur et abluitur, cum largitione eleemosynarum homo a peccatis mundatur. Unde illud: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis (Luc. XI) . Colo lana suspenditur, dum summa vigilantia attenditur, ne aliquid causa jactantiae, vel inanis gloriae amore tribuatur. In fila redigitur, cum discrete eleemosyna largitur. Lana contexitur, quando operibus misericordiae studiose insistitur. Tela praeciditur, cum jam voluntas habendi ab animo perfecte excluditur. Tandem insuitur, cum jam quilibet conversus de activa vita conscendens, [Col. 0054C] relictis omnibus, vitae contemplativae inseritur atque conjungitur, et sic regularis capa perficitur, dum sibi a Deo per bonam operationem indumentum aeternae gloriae promeretur.

Iterum beatissimus Augustinus sanctum alloquitur Isidorum, dicens: Reverende frater, ecce omnes domesticos tuos, sicut promisi, duplicibus indumentis vestivi. Non ergo timeas ultra domui tuae a niveis frigoribus, dum omnes domestici tui vestiti sunt duplicibus. Primum eis aptavi superpelliceum, quo significatur munditia mentis et corporis; deinde capam ovina lana contextam, in qua ostenditur innocentia vitae, et humilitas conversationis. Tu igitur, venerande frater Isidore, eis victualia sufficienter acquire, ut, dum vestibus [Col. 0054D] abundant, sine indigentia Deo possint servire. Tibi etiam competit eos monere, dum es praesens spiritu et corpore, ut regulam sibi a me institutam cum omni devotione studeant implere. Praedica etiam illis, ut studiose spiritalibus inhaereant officiis, ne, quod absit, terrenis delectati bonis, omnino careant aeternis. Ad haec noster patronus sanctus Isidorus: O reverentissime Pater Augustine, sic te decet eos hortari, bene vivere. Omnipotenti Deo referimus actiones gratiarum, qui te constituit Doctorem sanctarum Ecclesiarum.

Ecce, fratres charissimi, per Dei gratiam a beato Augustino sufficienter estis instructi, et regularibus vestimentis, videlicet superpelliceo et capa, dupliciter induti. In superpelliceo, sicut jam supradictum [Col. 0055A] est, munditia mentis et corporis designatur. Cavete igitur, fratres, ne subter superpelliceum damnabilis lateat fornicatio. Mihi credite; superpelliceo non induitur, quisquis fornicatione polluitur. Quid prodest foris ante oculos hominum superpelliceum ostendere aqua ablutum, et intus ante oculos Dei portare corpus fornicatione pollutum? Aut quid prodest foris in conspectu hominum demonstrare munditiam vestis, et occultare intrinsecus immunditiam fornicationis? Nihil celatur ante Deum: videt occulta qui fecit abscondita: Omnia nuda et aperta sunt oculis ejus (Hebr. IV) . Vos igitur moneo, dilectissimi, ne velitis esse sepulcra dealbata, quae foris quidem apparent hominibus speciosa, intus autem plena sunt ossibus mortuorum, [Col. 0055B] et vermibus, atque omni spurcitia (Matth. XXIII) .

Capa ex lana contexitur ovis, et ideo humilitatem significat religiosae conversationis. Igitur, charissimi, solerter praevidete, ne lupus lateat sub ovina pelle. Unde Dominus in Evangelio: Attendite a falsis prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces (Matth. VII) . Lupus latet sub pelle ovina, quando sub habitu regularis vitae latet simulatio, discordia, atque invidia. Sub pelle etiam ovina lupus latet, cum quilibet simulator sub specie religionis proximis suis nocet. Lupus rapax est intrinsecus; qui exterius [Col. 0056A] innocentiam simulando, non cessat, detrahendo, murmurando, susurrando, comedere carnes proximorum suorum in occulto. Habitum ergo religionis, fratres, quem praetenditis specie, bonis operibus implete. Non quaeratis aliud esse in occulto, et aliud in publico. Concordet animus interius cum religiosis vestibus. Concordet vita cum lingua. Sanctus est habitus, sanctus sit animus. Sancta sunt vestimenta, sancta sint opera vestra. Habentes igitur, dilectissimi, victum et vestitum, his contenti estote (I Tim. VI) , et nullum apud vos retineatis proprium. Procul dubio ipse facit furtum, qui in commune habet omnia cum caeteris fratribus, et apud se aliquid habet absconditum. Omnia in commune cum caeteris fratribus possidere, et [Col. 0056B] apud se aliud abscondere, quid est aliud nisi post mortem seipsum poenis tradere? Qui in commune habet cum caeteris fratribus victum et vestitum, et aliud retinet absconditum, quid est aliud quam manifestum furtum? Ergo, fratres charissimi, divitias contemnite, paupertatem diligite, terrena despicite, coelestia desiderate. Nihil superfluum quaeratis, nihil apud vos retineatis, nihil abscondatis, si ad communem societatem electorum Dei pervenire desideratis ad quam vos perducere dignetur ille, qui in Trinitate perfecta vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0055C] Non timebit domui suae a frigoribus nivis; omnes enim domestici ejus vestiti sunt duplicibus (Prov. XXXI) . Nuntius summi Regis, videlicet angelus quem mittit Dominus in circuitu timentium eum (Psal. XXXIII) , unus ex eis qui semper vident faciem Patris qui in coelis est (Matth. XVIII) felici rumore nuntiavit in curia summi Imperatoris qui imperat ventis et mari (Matth. VIII) , parari, vel potius reparari domum beati Isidori Hispalensis quondam metropolitani episcopi intra muros urbis Legionensis religiosorum clericorum ordini et inhabitationi. Quo rumore suscepto, venerabilis Pater Augustinus catholicae Ecclesiae Doctor egregius, gratulabundus et exsultans, dominum Isidorum Doctorem Hispaniarum, nescio quid secum meditantem [Col. 0055D] intuens, sic eum alloquitur: Quid est, reverende frater, quod tecum volvis? Nunquid aliquid de Scripturis exponendis meditaris? Sed in hac patria spirituum, coelum, id est Scriptura non extenditur sicut pellis (Psal. CIII) , sed plicatur, id est involvitur sicut liber (Isai. XXXIV) : nec plebes doctrina indigere cognoscis, quia hic impletur illud quod scriptum est: Non docebit vir proximum suum, omnes enim cognoscent me a minimo usque ad [Col. 0056C] majorem (Jer. XXXI) . Cum autem, ut videtur, de regimine et dispositione Ecclesiarum sollicitus sis, tamen de ea quae te specialius familiariusque contingit, decet ut solliciteris. Loquor autem de ea, quae intra muros urbis Legionensis thesaurum corporis tui continens, religiosis clericis praeparatur inhabitanda.

Ad haec dominus Isidorus, sollicitor, inquit, super his, sed praecipue de indumentis Deo servientium in domo illa clericorum; nam victui ipsorum jam necessaria ex magna parte paravi, et reliqua sufficientius praeparabo; sed terra illa non abundat vestibus. Volo autem eos habentes victum et vestitum iis contentos esse (I Tim. VI) . Ad haec Pater Augustinus, et ego, inquit, providebo his [Col. 0056D] filiis tuis indumenta. Legitur autem apud Salomonem de muliere quadam, quod non timebit domui suae a frigoribus nivis, et caetera. De qua et ibidem subditur: Operata est linum, et lanam (Prov. XXXI) . Ad hunc ergo modum ego his filiis et domesticis tuis vestem duplicem ex lana linoque contextam, superpelliceum scilicet et capam, in quorum altero munditiam, in altero volo humilitatem intelligi; quod ex ipsarum quoque vestium colore et apparatu [Col. 0057A] potest agnosci. Nam corporis munditia candorem habet, et nigredo vestis humilitatem repraesentat. Nosti etiam beatissimam Virginem Matrem Domini harum vestium specialiter fuisse vestitam. Unde et de ea scriptum est: Gloria Libani data est ei, decor Carmeli, et Saron (Isai. XXXV) . Et ipsa de se ait: Quia respexit Dominus humilitatem ancillae suae (Luc. I) . In apparatu quoque harum vestium idem attenditur: nam vestis linea multo labore et difficultate perficitur, non usque adeo vestis lanea. Ad hunc modum munditia corporis multo labore multoque conatu utiliter habetur et custoditur, utpote cui resistit lex membrorum, fomes et languor naturae, stimulus carnis, quem pati se etiam Apostolus confitetur (II Cor. XII) , prava et fluxa consuetudo, [Col. 0057B] exterior alienae cutis illecebrosa tentatio, interior hostis incentiva suggestio.

De lino autem planum est, quia primum a terra avellitur, deinde in fasciculos colligatur, in lacum dimittitur, ad solem exsiccatur, quisquiliis et stupa emundatur, per colum in fila redigitur, in glomos complicatur, in telam extenditur et contexitur, tandem inciditur et insuitur, et sic superpelliceum aptatur. Ad hunc modum multo labore sudatur, ut exeat ex carne rubigo ejus et tenax viscositas superetur, cujus aculeos expertus est homo post peccatum, ante motus aliorum peccatorum, cum coeperant rivi concupiscentiarum per membra sine lege diffundi, qui prius lege naturae tenebantur cohibiti, ne inordinate erumperent. Unde erubuit nuditatem [Col. 0057C] suam, et cucurrit ad umbram, ut obumbraret turpitudinem suam (Gen. III) . Vincendae hujus bestiae difficultatem notat Apostolus dicens: Fugite fornicationem (I Cor. VI) : quae est vectigal, scilicet naturae, et vos ipsos acrius et vicinius insequentem. Nam omnis virtus hostis in lumbis ejus, et fortitudo illius in umbilico ventris ejus (Job XL) . Ista est Dalila, quae dormit in sinu nostro (Judic. XVI) , a qua custodire claustra oris nostri praecipit propheta (Mich. VII) , nam nulla pestis efficacior ad nocendum, quam familiaris inimicus. Augustinus: Ut ergo vestis nuptialis praeparetur sponso, ut omni tempore candida sint vestimenta (Eccle. IX) horum filiorum tuorum, o frater Isidore, ne nudi ambulent; avellat primo linum [Col. 0057D] a terra sordidae voluptatis, et carnalis colluvionis abominatio, in fasciculos colligare procuret regularis ordinis districtio, in lacum dimittat timor supplicii, ad solem exsiccet superni vapor desiderii, quisquiliis et stupa per contunsionem emundet carnis maceratio, per colum in fila redigat supernorum contemplatio, in glomos complicet frequens meditatio, in telam extendat certa futurorum exspectatio, contexat charitatis connexio, incidat regularis exercitatio, consuat perseverantiae fortitudo. In primo horum displicet homo sibi, in secundo abnegat seipsum sibi, in tertio dimittit se infra se, in quarto suspendit se supra se, in quinto cohibet se intra se, in sexto excedit mente supra se, in septimo recolligitur ad se, in octavo confortatur de se, in nono [Col. 0058A] conjungitur et supra et circa se, in decimo roboratur, in ultimo perficitur et consummatur. Nam cum incipit homo cogitare intra se, quam brevis sit voluptas quae famem sui patitur, et fastidio abjecta, cujus subinde operiat, aut reddeat, aut poeniteat. (Nam habet hoc voluptas omnis: stimulis agit furentes, apumque par volantum, ubi grata mella fuderit, stimulum relinquit in conscientia.) Cum haec, inquam, meditatur homo, factus animal pronum et deditum ventri et genitalibus, cui Deus

Consequenter cum disponit ascensiones in corde suo (Psal. LXXXIII) , ut intret in potentias Domini (Psal. LXX) , eligit magis abjectus esse in domo Dei, quam habitare in tabernaculis peccatorum (Psal. LXXXIII) , et alligat se voto continentiae et districtioni ordinis regularis. De hac colligatione planum est, quia sic colligatur et adstringitur, ut fiat fasciculus myrrhae; ut sit sicut Isaac colligatus ad aram, fasciculo lignorum superpositus (Gen. XXII) . Nam os [Col. 0058C] habet, et non loquetur; oculos habet, et non videbit (Psal. CXIII) , et caetera, ut possit vere dicere: Christo confixus sum cruci (Gal. II) . Sed quia adhuc inter duas molas molitur, quas prohibet Moyses loco pignoris dari (Deut. XXIV) ; per inferiorem, quasi linum in lacum dimissum, praeteritorum conscius, et futurorum pavidus, timet supplicia pro praeteritis quae commisit, et pro futuris quae potest committere. Beatus enim vir, ait Salomon, qui semper est pavidus (Prov. XXVIII) . Et Psalmista: Initium sapientiae timor Domini (Psal. CX) . Nam timor supplicii janua est regni. Sed quoniam inter haec supernorum desiderio ardet vir desideriorum, desiderio desiderans illud novum pascha manducare in regno [Col. 0058D] Dei (Luc. XXII) , et quasi holocaustum in ara altaris incenditur: omnis in eo carnalis humor quasi ad solem exsiccatur, ut quasi Deus in tympano collaudetur, et assum tantum igni quidquid est de agno Paschali comedatur (Exod. XII) . Hoc igne ardebat Jeremias dicens: Factus est quasi ignis exaestuans, claususque in ossibus meis (Jer. XX) . Et discipuli dicentes: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis? (Luc. XXIV.) Et David: Concaluit cor meum intra me (Psal. XXXVIII) , etc.

Inter malleum quoque positus et incudem per carnis macerationem contunditur, sed non frangitur. Superfluis emundatur, necessariis non privatur, ut si hostem insequitur, civis non exstinguatur secundum illud Apostoli: Curam carnis ne feceritis in [Col. 0059A] desideriis (Rom. XIII) . Nam cum venter et genitalia, sicut loco, ita sibi conjuncta sint vitio, venterque mero exaestuans facile despumet in libidinem, nulla potest efficacior ad servandam corporis munditiam adhiberi medicina, quam parcimoniae deservire, gulam cohibere, ventrem restringere, carnem macerare ne effluat et resolvatur in turpem libidinem; sicut Loth, quem Sodoma non vicit, vina vicerunt (Gen. IX) . Unde ait propheta: Peccatum Sodomae fuit saturitas, et abundantia panis (Ezech. XVI) . Primus quoque parens per edulium ligni vetiti sua contra se arma movit, expertus est, et fecit sibi perizomata ad velandam turpitudinem, quam intellexit (Gen. III) . Princeps quoque cocorum muros Jerusalem destruxit (Jer. LII) . Unde Apostolus: Nolite [Col. 0059B] inebriari vino, in quo est luxuria (Eph. V) . Et Salomon: Luxuriosa res est vinum, et contumeliosa ebrietas (Prov. XX) : quae etiam femora Noe denudavit, et filio ridenda monstravit (Gen. IX) . Itaque vinum nec suo pepercit auctori. Haec quilibet melius legit in libro experientiae:

Supernorum contemplatio subtilissima fila producit, de quibus vestis philosophiae secundum Boetium contexitur: ut quasi virgula fumi ex aromatibus raptus in tertium coelum (Cant. III) , audiat verba quae non licet homini loqui (II Cor. XII) .

Quae etiam complicat, et quasi in glomos recolligit frequens meditatio, sicut legitur de gloriosissima Virgine: Maria autem conservabat omnia verba haec, [Col. 0059C] conferens in corde suo (Luc. II) . Et Apostolus: Haec meditare (I Tim. IV) : ut vigilet ratio, ne dormitante ostiaria Isboseth percutiatur in inguine, et moriatur (II Reg, IV) . Nam meditatio sermonum Domini intellectum dat parvulis (Psal. CXVIII) .

Mola vero superior, futurorum scilicet exspectatio, telam in altum suspendit, ut dicat: Nostra conversatio in coelis est: unde exspectamus Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostrae, configuratum corpori claritatis suae (Philipp. III) .

Verum texturam vestis charitas orditur et perficit, ut sit vestis inconsutilis desuper contexta per totum, quae non est scissa, sed sorte divinae praedestinationis (Joan. XIX) contingit his quos praedestinabit, [Col. 0059D] et praeelegit fieri conformes imaginis Filii sui (Rom. VIII) . Haec est vestis nuptialis. Beatus, qui hanc servat, ne nudus ambulet (Apoc. XVI) . De exercitatione regularis ordinis in lectione, oratione, et aliis quae sunt ex parte Mariae, quae optima praedicatur; vel in instructione minorum, et operibus pietatis, in quibus turbatur Martha et sollicita est erga plurima (Luc. X) ; vos melius exercitati me magis potestis docere, quam ab indocto aliquid discere.

Hanc vestem polymitam necesse est ut consuat perseverantia, ut sit vestis talaris Joseph (Gen. XXXVII) , ut et offeratur cauda hostiae in sacrificio Domini, vel potius in holocausto (Lev. VII) . Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. X) . Hoc superpelliceo, hac veste candida filii tui [Col. 0060A] interius induantur: nam omnis gloria filiae regis ab intus est (Psal. XLIV) , ut sint candidi Nazaraei ejus super nivem dealbati (Thren. IV) . Ut autem perfecte vallentur a frigoribus nivis, et ut vestiti sint duplicibus, parabo etiam eis capam humilitatis.

Ut vero capa possit aptari, prius tondetur lana ab animali, deinde in fila redigitur, tela texitur, pannus coloratur, inciditur et consuitur. Detondet itaque lanam ad parandam humilitatis capam propriorum abrenuntiatio, in fila redigit regularis instructio, telam texit obedientiae professio, pannum colorat propriae infirmitatis consideratio, incidit mortis recordatio, consuit retributionis certitudo. Horum ergo primum expedit, secundum erudit, tertium constringit, quartum deponit, quintum [Col. 0060B] concutit, sextum erigit. Sane cum opes iperi fane, id est superbiam gignere et nutrire consueverint, sicut apparet in angelo, et in homine primo, quorum prodiit iniquitas ex adipe (Psal. LXXII) , sicut crassitudo terrae erupta est super terram (Psal. CXL) .

Quasi tondetur lana ad humilitatis vestem texendam, cum renuntiat homo propriae voluntati, propriae possessioni, propriae libertati, propriae cogitationi, ut dicat patri et matri, non novi vos. Et sicut in tonsura animalis exoneratur animal, vermes moriuntur, lana decerpitur; ita in renuntiatione propriorum exoneratur camelus, ut possit per foramen acus transire (Matth. XIX) . Nam ipsa humana felicitas multis amaritudinibus respersa est, [Col. 0060C] quae acquiritur cum labore, habetur cum timore, amittitur cum dolore (Matth. XIII) . Unde et spinis in Evangelio comparatur. Unde Apostolus: Qui volunt divites fieri, inserunt se doloribus multis (I Tim. VI) . Vermes quoque sollicitudinis temporalis moriuntur, et poenae gehennalis. Nam ut ait Salomon: Sicut vermis consumit ligna, sic tristitia mentem viri (Prov. XXV) . Et Isaias ad Nabuchodonosor: Subter te sternetur tinea, et operimentum tuum erunt vermes (Isai. XIV) . Et iterum: Vermis eorum non morietur, et ignis non exstinguetur (Isai. LXVI) .

In regulari instructione lana quasi in fila producitur ad parandam humilitatis capam in silentio, quod est cultus justitiae secundum Isaiam (Isai. XXXII) , [Col. 0060D] in oratione, et lectione, et reliquis, quae humilitatis signa sunt, sicut est tonsura, frequens capitis inclinatio, veniae petitio, et alterutrum confessio, in communi usu omnium, in vilitate indumentorum, in austeritate ciborum. Hanc lanam in fila produci volebat Apostolus dicens: Omnia in vobis honeste, et secundum ordinem fiant (I Cor. XIV) . Ad haec etiam suppetunt infinita Patrum exempla tam in Veteri quam in Novo Testamento.

Telam autem humilitatis texit obedientiae professio. Nam quid est quod tam sit effectivum et conservativum humilitatis, quam loco Dei imponere hominem super caput suum, et ita totum de arbitrio pendere alieno? Ut sine superioris nutu os habeat, et non loquatur: oculos habeat, et [Col. 0061A] non videat: pedes habeat et non ambulet: manus habeat, et non eas extendat etiam ad suscipienda munera: et ideo victimis jure praeponitur obedientia (I Reg. XV) . In sacrificio quippe aliena caro, in obedientia propria mactatur: quandoque etiam usque ad sanguinis effusionem secundum illud: Christus factus est pro nobis obediens Patri usque ad mortem (Philip. II) . Et ex contrario quoque melius intelligitur quid de hujus laude sentiatur. Unius hominis inobedientia morti addicit posteros et proscripsit universos. Nam, ut ait Samuel: Crimen ariolandi est nolle obedire, et scelus idololatriae nolle acquiescere (I Reg. XV) . Sola ergo est quae meritum fidei possidet, obedientia. Ad hanc hortatur Apostolus, dicens: Obedite praepositis vestris (Hebr. XIII) .

[Col. 0061B] Pannum colorat colore nigro propriae infirmitatis consideratio. Si enim consideret homo quid fuit, quid est, quid erit; recolligit quia vile sperma, vas stercorum, esca vermium: Quid ergo superbit terra, et cinis? (Eccli. X.) Quid tenditur pellis morticina?

Inciditur enim superbia, si consideratur conditio mortis, cunctis imposita secundum illud: [Col. 0061C] Pulvis es, et in pulverem reverteris (Gen. III) ; et damnationis comminatio reprobis infligenda, secundum illud: Detracta est ad inferos superbia tua (Isa. XIV) . Et illud: Sicut oves in inferno positi sunt (Psal. XLVIII) , etc.

Sed hanc capam consuit retributionis certitudo. Si enim consideret homo quid sit ex se, quid ex dono Dei, vel qualis et quis futurus ex retributione Dei; fiunt homini justitiae suae quasi pannus menstruatae (Isai. LXIV) . Et hoc est, quod animalia pennata deponunt alas suas, cum fit vox super firmamentum, quod imminet capiti eorum (Ezech. I) . Hanc capam pastor Ecclesiae nos admonet consuete dicens: Humiliamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore visitationis (I Pet. V) . His [Col. 0062A] ergo duplicibus vestimini, charissimi, ne timeatis domui vestrae a frigoribus nivis.

Haec autem frigora nivis mortalia sunt peccata, et immissiones hostis antiqui, qui dicitur nix non incompetenter. Sicut enim nix de coelo descendit, et illuc ultra non revertitur, ita et diabolus per superbiam de sublimibus corruens, non revertetur ultra ad manum de qua excussus est. Et sicut nix cum sit aqua, in aere violentia aquilonis induratur, ita diabolus secundum Job induratus est tanquam lapis (Job XLI) , qui et aquilo dicitur frigidus, scilicet et durus, nomine tantum dexter. Unde in Canticis: Surge, aquilo, et veni, auster (Cant. IV) . Frigoribus hujus nivis refrigescit charitas multorum, ut ait Dominus (Matth. XXIV) . [Col. 0062B] Et Salomon: Propter frigus piger noluit arare (Prov. XX) .

Ut ab his ergo domui vestrae ne timeatis, his duplicibus vestimini, charissimi, ut conteratis duo cornua illius cerastis antiquae prae aliis eminentiora. De quo ait Job: In secreto calami dormit in locis humentibus (Job XL) . Et iterum: Huic montes herbas ferunt (ibid.) . Et: Ipse est rex super omnes filios superbiae (Job XLI) . Ista regina, hoc delictum maximum, ista bestiola, quae plures interfecit de exercitu Absalon, quam gladius David; haec vobis maxime est etiam in bonis quae agitis formidanda et cavenda. Nam

Quae natione coelestis, mentes sublimium inhabitat [Col. 0062C] sub cinere latitans et cilicio, prima a Deo recedentibus, et ultima redeuntibus. Nam

[Col. 0061D] Joannes apostolus et evangelista a Christo electus atque dilectus, in tanto dilectionis amore est praelatus, ut in coena recumberet super pectus ejus [Col. 0062D] (Joan XIII) , ipsique soli cruci suae adstanti Matrem propriam commendare est dignatus (Joan. XIX) . Provida siquidem dispensatione, ut ipsi ad custodiendam [Col. 0063A] gloriosissimam Virginem tradidisset, quem nubere volentem, ad amplexum virginitatis asciverat, et impollutum mente et corpore praeelegerat. Hic itaque cum propter verbum Dei et testimonium Jesu Christi in Pathmos insula in exsilium mitteretur, illic ab eodem Apocalypsis praeostensa describitur, in qua ad eruditionem nostram inter caetera, sic loquitur: Dixit mihi angelus: veni, ostendam tibi sponsam Agni. Et sustulit me in spiritu in montem magnum et altum, et ostendit mihi civitatem sanctam Jerusalem novam descendentem de caelo a Deo, compositam sicut sponsam ornatam viro suo (Apoc. XXI) . Montem magnum et altum Christum dicit, de quo propheta ait: In illa die erit mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles [Col. 0063B] (Isai. II) , id est super prophetas et apostolos; quia ipsi montes et colles dicuntur propter magnitudinem virtutum et excellentiam meritorum. Quod autem, in illa die, dicit, a passione Christi usque ad finem mundi unum diem esse ostendit.

Sequitur: Jerusalem coelestis multitudo sanctorum est, quae cum Domino dicitur esse ventura, sicut ait Zacharias propheta: Ecce Dominus noster veniet, et omnes sancti ejus cum eo (Zach. XIV) . Hi praeparantur a Deo habitatione munda, ut habitent cum eo, sicut sponsam ornatam viro suo. Christus est caput et vir totius Ecclesiae. Unde Salomon ait, cum de eadem Ecclesia sub persona fortis mulieris loqueretur, dicens: Nobilis in portis vir ejus, [Col. 0063C] quando sederit cum senatoribus terrae (Prov. XXXI) . Vir sanctae Ecclesiae Christus est, qui cum senatoribus terrae, id est cum patriarchis, et prophetis, atque apostolis ad judicandum vivos et mortuos in die judicii sessurus est. Recte etiam dicitur nobilis, quia inter omnes filios hominum nullus est ei similis. Omnis igitur Ecclesia, id est omnes sancti, sanctitate et justitia Jesu Christo sponso suo conjungendi procedent ornati, et in aeternum cum eo mansuri. Congrue haec civitas Jerusalem, id est sancta Ecclesia, nova dicitur: quia per baptismi sacramentum, in Christo qui est novus homo, de die in diem renovatur. Haec enim quotidie in poenitentia descendit de coelo, scilicet in humilitate Filium Dei imitando. Sic enim Filius Dei cum in forma [Col. 0063D] Dei esset, formam servi accipiens, de coelo descendit, quia usque ad mortem se humiliavit (Philipp. II) . Descensio Filii Dei de coelo, ejus est incarnatio. Haec igitur Jerusalem civitas quotidie imitando Deum, de coelo descendit; quia Jesu Christi sponsi sui vestigia sequens, in humilitate sese custodit. Miro modo sancta Ecclesia sive quaelibet sancta anima quanto amplius propter Deum per humilitatem descendit, tanto magis per Dei gratiam ascendit. Unde Dominus in Evangelio dicit: Qui se exaltat, humiliabitur: et qui se humiliat, exaltabitur (Matth. XXIII) . Sic etiam ait eloquentissimus noster Isidorus ⁜ (46-47) : «Descende ut ascendas, humiliare [Col. 0064A] ut exalteris, ne exaltatus humilieris.» Unusquisque ergo tanto in oculis Dei erit pretiosior et altior, quanto apud semetipsum pro amore Dei fuerit despectior ac vilior. Quare? Quia Deus humilia respicit, et alta a longe cognoscit (Psal. CXXXVII) . Unde alibi Scriptura dicit: Deus humilibus dat gratiam, superbis autem resistit (Prov. III) . Unde Dominus ad Saulem loquitur, dicens: Nonne cum parvulus esses in oculis tuis, caput te constitui in tribus Israel? (I Reg. XV.) Ac si diceret: Magnus mihi fuisti, quando despectus eras tibi. Nunc autem quia magnus es tibi, despectus es mihi.

Habebat, inquit, haec civitas portas duodecim, et super portas duodecim angulos, et nomina superscripta duodecim tribuum Israel. Luminare ejus simile [Col. 0064B] lapidi pretiosissimo, simile crystallo. Eidem vero civitati propheta loquitur, dicens: Non erit tibi sol amplius ad lucendum per diem, nec splendor lunae illuminabit te; sed erit tibi Dominus in lucem sempiternam, et Deus tuus in gloria magna (Isai. LX) . Sicut enim lapis crystallinus naturali claritate est perlucidus, ita civitas illa describitur nullo siderum fulgore illuminari, sed sola Dei luce illustrari. Habebat murum magnum et altum. Unde Zacharias propheta ait: Ego ero murus in circuitu ejus, dicit Dominus (Zach. II) . Dominus ergo totius majestatis est lumen et custos illius gloriosissimae civitatis. Quod autem dicit, habens portas duodecim ex singulis margaritis, et in portis angulos duodecim, et [Col. 0064C] nomina scripta, quae sunt nomina duodecim tribuum filiorum Israel. Et in Evangelio legimus Dominum de se dixisse: Ego sum ostium. Per me si quis introierit, salvabitur (Joan. X) . Ergo Christus est hujus civitatis janua. Duodecim vero portae et duodecim tribus Israel duodecim apostoli sunt et duodecim prophetae, qui universam significant Ecclesiam in duodenario numero constitutam. Et tamen istae duodecim portae ad unam portam veniunt, quae est Christus. Portae autem ex singulis margaritis existunt, quia sancti apostoli, qui portae Ecclesiae sunt, intrantibus lumen veritatis ostendunt. Quod vero civitatem esse quadratam dicit (Apoc. XXI) , sanctorum adunatam turbam ostendit, in quibus fides catholica nullo modo fluctuare potuit. Haec civitas [Col. 0064D] in quadro est posita, quia in ordine quatuor evangelistarum super Dominicam incarnationem sancta Ecclesia firmiter est aedificata, et in quatuor mundi partibus constituta.

Iterum subjungit, dicens: Et qui loquebatur mecum, habebat mensuram, scilicet arundinem auream. In arundine aurea fidem incarnationis Domini nostri Jesu Christi ostendit, qui carnem humanae fragilitatis suscepit, in qua nobis exemplum perfectionis et viam nostrae salutis monstravit. Ipse solus est, per quem fidei mensura unicuique distribuitur, et sanctae Trinitatis integritas cognoscitur. Et mensus est civitatem stadiis duodecim. Longitudo autem, [Col. 0065A] et latitudo, et altitudo ejus aequalia sunt. Fides enim Christi, et integritas sanctae Ecclesiae per haec duodecim stadia, id est per apostolorum doctrinam et prophetarum fidem agnoscuntur; quia in eis nihil superfluum, nihil extrinsecus veniens, nihil minus habens invenitur. Etiam subditur: Et erat structura muri ejus ex lapide jaspidis: ipsa vero civitas aurum mundum simile vitro puro. In alio metallo quidquid interius continetur, absconditur; in vitro autem quilibet liquor qualis interius habetur, talis exterius demonstratur. Quid ergo aliud in auro vel vitro accipimus, nisi illam supernam patriam, illamque beatorum civium societatem, quorum corda sibi invicem et charitate fulgent, et puritate translucent? Ipsa quippe eorum [Col. 0065B] claritas sibi vicissim in alternis cordibus patet, quia cum uniuscujusque vultus attenditur, simul et conscientia penetratur. Pretiosi lapides ex quibus civitas aedificatur, sanctos et fortes in persecutione viros ostendunt, qui nec tempestate persecutorum, nec impetu pluviae, id est tribulationum, a statu verae fidei dissolvi poterunt. Platea vero, quae de auro purissimo esse dicitur, sanctorum corda ab omnibus peccatis munda insinuat, in quibus Dominus deambulat. Flumen autem vitae, quod de throno Dei et Agni procedebat (Apoc. XXII) , gratiam baptismi insinuat. Lignum vitae ex utraque ripa, secundum carnem adventum Christi ostendit, quem venturum et passurum vetus lex praedixit, et Evangelium [Col. 0065C] jam venisse manifestavit. Fructus vero duodecim per singulos menses, duodecim apostolorum multimodam gratiam ostendunt, quam ab uno crucis ligno suscipientes, populos fame consumptos verbi Dei pabulo reficiunt. Et folia ligni in curationem gentium. Folia ligni, quae ad sanitatem gentium proficiunt, virtutes sanctae crucis ostendunt. Omnis languor non erit amplius, quia absterget Deus omnem lacrymam ab oculis eorum, thronus Dei et agni erat in ea (ibid) . Thronus Graece, sedes dicitur Latine. Sedes igitur Dei erat in civitate illa, id est in sancta Ecclesia, testante Psalmista: Sedes tua Deus in saeculum saeculi (Psal. XLIV) . Et servi ejus servient ei, et videbunt faciem ejus (Apoc. XXII) .

Interea scire vos oportet, fratres charissimi, quia [Col. 0065D] per tres portas ingrediuntur hanc nobilissimam civitatem omnes sancti. Tres solummodo portas habet sancta Ecclesia per quas coelestem Jerusalem, quae ut civitas ex lapidibus vivis aedificatur quotidie in suis membris, feliciter ingreditur. Prima videlicet ad orientem, secunda ad aquilonem, tertia vero ad meridiem. Porta quippe in oriente est fides, quia per ipsam lux vera nascitur in mente hominis. Porta [Col. 0066A] in aquilone est spes, quia unusquisque in peccatis positus, si de misericordia Dei desperaverit, funditus perit. Unde necesse est, ut qui propter iniquitatem suam jam mortuus fuerat, per misericordiae spem reviviscat. Profecto in meridie est porta charitatis, quia qui Deum perfecte diligit, ardet igne divini amoris. In meridiana etenim porta sol in altum erigitur, quia per charitatem lumen fidei in Dei et proximi dilectione sublevatur. Per has tres portas, scilicet fidei, spei, et charitatis, quisque fidelis in Dei et proximi amore solidatur, et in illa coelesti Jerusalem de qua loquimur, cives constituitur.

Nunc ergo, fratres charissimi, per has tres portas intrare contendite, et ut in illa superna civitate cives esse mereamini, summopere elaborate. Quicunque [Col. 0066B] vestrum post fidem et baptismi sacramentum non ceciderunt in profundum vitiorum, Deo gratias referant, et per orientalem portam ingrediantur regnum coelorum. Illi vero, qui post inchoationem fidei caloris, et luminis, in peccatorum suorum frigore atque obscuritate lapsi sunt, per poenitentiae compunctionem veniam sibi a Deo acquirant, et ad gaudia aeternae retributionis per aquilonis portam perveniant. Hi autem, qui igne sancti Spiritus succensi, sanctis desideriis ac virtutibus fervent, et spiritali intellectu quotidie interni gaudii mysteria penetrant, et ut coelestem Jerusalem per meridianam portam ingredi possint, studiose invigilant. Haec igitur, fratres et domini mei, [Col. 0066C] vobiscum agite. Haec in mente sedula meditatione versate, et si vos in illa civitate delectat habitare, omnia quae sub coelo sunt, pro nihilo reputate, atque ad illam passibus bonorum operum quantocius properate. Non vos ad illam festinantes superfluitas verborum impediat, non dulcedo ciborum retrahat, non mollities vestimentorum retro abire faciat, non pulchritudo carnis detineat, non species humana reducat, non amor temporalium delectationum retardet, non cura parentum a recto itinere deviet. Ad illam ergo voto et desiderio tendite, ad illam medullis cordis indesinenter suspirate ob recordationem illius libenter lacrymas fundite, et ut aliquando ad illam possitis pertingere, votis omnibus Deum exorate. Jesus Christus Dei Filius, qui [Col. 0066D] splendor Patris est et virtus, quique eamdem civitatem illuminat claritate sui vultus, faciat nos per seipsum ad illam pertingere cum sanctis omnibus, atque in ea aeternaliter vivere in suis sacratissimis laudibus: qui cum eodem Patre, et Spiritu sancto vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0067A] Fratres charissimi, rogo ut sollicite audire dignetur charitas vestra, quae ad eruditionem vestram, imo totius Ecclesiae, loquitur venerabilis presbyter Beda. Ait enim ⁜ (48) : «Domum [Domus] quam Salomon aedificavit, Ecclesiae figura fuit, quae a primo electo usque ad ultimum quotidie per gratiam regis pacifici, id est Christi, aedificatur, quae partim peregrinatur ab illo in terris, partim post peregrinationem jam cum illo regnat in coelis, ubi post ultimum judicium tota regnabit. Ad hanc sanctam Ecclesiam pertinent angeli, quorum nobis similitudo promittitur in futuro. Unde est illud: Aequales erunt angelis, et sunt filii Dei: cum sint filii resurrectionis (Luc. XX) . Ad hanc pertinet Christus, sicut ipse ait: Solvite templum hoc, et in tribus [Col. 0067B] diebus excitabo illud. Hoc enim dicebat de templo corporis sui (Joan. II) . De nobis autem dicit Apostolus: Nescitis quia templum Dei estis? (I Cor. III.) etc. Si ergo ille templum secundum carnem factus est, per inhabitantem spiritum et nos efficimur, constat quia figura omnium nostrum et ipsius Domini, id est membrorum et capitis, templum illud fuit. Sed ipsius tanquam lapidis angularis, electi, pretiosi, et in fundamento fundati (Isai. XXVIII) . Nostri autem tanquam lapidum vivorum superaedificatorum super fundamentum apostolorum et prophetarum (I Petr. II, Eph. II, 20) , id est Christum. Quod melius, considerato ordine, ipsa templi aedificatio patebit, ut in quibusdam scilicet figura ad ipsum, in quibusdam ad omnes electos pertineat; in quibusdam [Col. 0067C] in coelis angelorum felicitatem, in quibusdam collata hominibus auxilia, in quibusdam remunerata cum angelis hominum certamina demonstret.

Elegit ergo Salomon rex operarios de omni Israel (III Reg. V) . Non frustra operarios de omni Israel elegit; quia non de stirpe Aaron sacerdotis eligendi, sed de omni Ecclesia quaerendi sunt, qui domum Dei exemplo verboque aedificent, et sine personae acceptione sunt promovendi. Qui cum ad erudiendos infideles et in collegium Ecclesiae vocandos ordinantur, quasi ad caedendas in Libano templi materias, id est cedros, viri strenui et electi mittuntur. Et erat indictio triginta millia virorum, mittebatque eos in Libanum: decem millia virorum per singulos menses vicissim, ita ut duobus mensibus [Col. 0067D] essent in domibus suis (ibid.) . Triginta millia caesores eos significant, qui in fide sanctae Trinitatis sunt perfecti, quod doctoribus maxime congruit. Sed quia triginta millia erant ordinata, ut dena per menses singulos operi instarent, magis denarii [Col. 0068A] numeri pandendum est sacramentum. Dena millia ad caedenda ligna de Israel in opus domus Domini mittuntur. Qui enim ad eruditionem insipientium ordinantur, decem praecepta legis per omnia servare, et auditoribus debent servanda monstrare, praemia quoque in coelis futura, quae per denarium figurantur, et ipsi spectare, et auditoribus speranda intimare. Terni autem menses quorum distantia singulis lignorum caesoribus erat imposita, perfectionem trium virtutum evangelicarum denuntiant, scilicet eleemosynae, orationis et jejunii. Per eleemosynam namque comprehenduntur omnia quae ad dilectionem proximi explendam benevole in fratres comparamus. Per orationem, omnia quibus per internam compunctionem nostro Conditori conjungimur. [Col. 0068B] Per jejunium, omnia quibus a contagione vitiorum et illecebris saeculi observamur, ut libera mente et casto corpore semper dilectioni Dei et proximi valeamus inhaerere.

«Hiram vero rex Tyri, qui excelse vivens interpretatur, erat super hujuscemodi indictionem. Excelse vivens Christus est, qui operariis templi praeponitur ut ordinet quibus mensibus singuli ad operandum exeant, quibus ad procurandam domum redeant; cum praedicatorum mentes familiarius informat ut discernant quando ad conscientiam suam examinandam quasi propriam domum inspiciendam reverti, ut orationibus, et jejuniis et visitatore digna sit. Praepositi qui praeerant operibus, tria millia trecenti fuerunt propter fidem sanctae Trinitatis [Col. 0068C] significandam, quam sancta Scriptura praedicat. Quod autem in Paralipomenon tria millia sexcenti scripti sunt, ad perfectionem eorum respicit (II Paral. II) . Senarius enim [ suppl. numerus] in quo mundi completur ornatus, perfecta bonorum opera significat. Et quia sancta Scriptura cum fide veritatis opera justitiae docet habenda, recte praepositi operum tria millia et sexcenti fuerunt. Praepositi autem sunt sacrae Scripturae conditores, quorum magisterio erudimur inscios docere, contemptores corripere, et onera invicem nostra portare.

« Fuerunt itaque Salomoni septuaginta millia portantium onera, et octoginta millia latomorum in monte: absque praepositis, qui praeerant singulis [Col. 0068D] operibus, numero trium millium et trecentorum praecipientium populo, et his qui faciebant opus. Septuaginta ergo millia portantium onera, et octoginta millia latomorum cum praepositis suis non fuerunt Israelitae, sed proselyti, id est advenae qui morabantur [Col. 0069A] inter eos. Proselyti vocabantur Graece, qui ex aliis nationibus in consortium populi Dei accepta circumcisione transibant. Fuerunt ergo operarii domus Domini de Israel, et de proselytis, et de gentibus.

⁜ (49) Iterum Scriptura dicit: Praecepit rex, ut tollerent lapides grandes, lapides pretiosos, quos dolaverunt caementarii Salomonis, et caementarii Hiram; viros scilicet praecipuos actione et sanctitate, qui familiarius Christo adhaerent; ut quo firmius in illo sperant, eo fortius aliorum vitam diligere, et fundamenti latitudinem portare sufficiant. Hi sunt prophetae et apostoli, qui verbum et sacramenta veritatis visibiliter vel invisibiliter ab ipsa Dei sapientia perceperunt. Fundamentum templi, id est [Col. 0069B] sanctae Ecclesiae, Christus est. Unde dicitur: Fundamentum aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est Christus Jesus (I Cor. III) . Qui recte fundamentum dicitur domus Dei, quia sicut Petrus ait: Non est aliud sub coelo datum nomen hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri (Act. IV) . Unde est illud: Superaedificati super fundamentum apostolorum et prophetarum, ipso summo angulari lapide Christo Jesu (Ephes. II) . Ideo hos lapides, id est fideles populos, sancti dolaverunt, ut omnes videlicet noxium et inane relinquerent, et in conspectu Dei solam justitiae regulam quasi stabilem quadraturae formam ostenderent. Ad aedificium domus Domini primo ligna et lapides de monte caeduntur; [Col. 0069C] quia eos quos in fide instruere quaerimus, primo necesse est, ut abrenuntiare diabolo et praevaricationi in qua nati sunt, doceamus. Deinde quaerendi sunt lapides pretiosi et grandes, et in fundamento apponendi; ut abdicata priorum conversatione, in omnibus vitam et mores eorum inspiciamus, et auditoribus imitandos proponamus, quos per virtutem humilitatis Domino specialiter adhaerere novimus; et mentis stabilitate quadratos ad omnes tentationis incursus, immobiles durare conspicimus. Grandes et pretiosi fama et merito. Biblii [f. Giblii] paraverunt ligna et lapides ad aedificandam domum. Biblios [ Giblos ] civitas est Phaenicis et interpretatur diffiniens vel determinans. Qui enim corda hominum ad aedificium spirituale [Col. 0069D] quod ex virtutibus animae construitur, parant, sic auditores suos fidem et opera justitiae docere sufficiunt, si prius sacris paginis edocti, quae fides sit tenenda, quo virtutum calle eundum, cum certa diffinitione veritatis didiscerint. Frustra sibi officium doctoris usurpat, qui discretionem fidei et bonorum operum ignorat. Nec sanctuarium Domino, sed ruinam sibi aedificat, qui docere praesumit, quod ipse non didiscit.

Factum est autem quadringentesimo et octogesimo anno egressionis filiorum Israel de terra Aegypti [Col. 0070A] in mense Zio, id est Maio, ipse est mensis secundus quarti anni regis Salomonis super Israel (III Reg. VI) . ⁜ (50) Martius ⁜ (51) enim in quo Pascha celebratur, primus est apud Hebraeos in mensibus anni. Unde patet quia post Pascha coepit aedificare domum Domini, et consecratus mystica solemnitate populus misit manus ad mysticum opus, permansit autem cultus et religio tabernaculi annos quadringentos octoginta, et sic templum aedificari coepit; qua Scriptura Veteris Testamenti tanta perfectione redundat, ut qui eam bene intelligit, cuncta in se Novi Testamenti mysteria continet. Plures quoque Patres Veteris Testamenti tam perfecte vixerunt, ut apostolis et apostolicis viris in nullo putentur esse minores ⁜ (52) . Post fundamentum de talibus compositum [Col. 0070B] aedificata est domus, praeparatis lignis et lapidibus et ordine collatis, quae de suo situ vel radice abstracta sunt; quia post prima fidei rudimenta ⁜ (53) , humilitatis addendus est in altum paries bonorum operum, et quasi superpositis sibi invicem ordinibus lapidum proficientium de virtute in virtutem.

⁜ (54) Domus autem quam aedificavit rex Salomon, habebat sexaginta cubitos in longitudine, et viginti in latitudine, et triginta in altitudine. Et porticus erat ante templum viginti cubitorum longitudinis. Longitudo domus longanimitatem Ecclesiae significat, qua patienter adversa tolerat, donec ad coelestem patriam perveniat. Hoc est sexaginta cubitorum, [Col. 0070C] quia senarius numerus perfectionem bonorum operum indicat. Latitudo autem domus charitatem significat, quae dilatato sinu mentis, amicos diligit in Deo, et inimicos propter Deum, donec ad pacem conversis vel funditus exstinctis, cum solis amicis gaudeat in Deo. Viginti cubitos habebat in altitudine, propter geminam charitatis distantiam, qua Deum diligimus et proximum. Habebat etiam triginta cubitos in latitudine, propter fidem Trinitatis, in cujus visione cuncta desideria spei nostrae suspenduntur. Singuli numeri per decem multiplicantur; quia per fidem et custodiam legis patientia salubriter exercetur, charitas salubriter ardescit, et spes sublimiter ad aeterna gaudia rapitur. Altitudo significat spem retributionis aeternae vel futurae, pro [Col. 0070D] qua prospera vel adversa contemnit donec videat bona Domini in terra viventium (Psal. XXVI, 29) . Templum Ecclesiam significat; porticus vero quae ante templum prior lumen accipiebat solis, illam Ecclesiae partem quae Domini incarnationem praecessit, in qua patriarchae et prophetae fuerunt, qui orientem justitiae Solem primi susceperunt, et nascenti Domino in carne vivendo, praedicando, nascendo et moriendo testimonium praebuerunt. Antiqui justi in patientia et longanimitate exspectabant, quando incarnatus Dominus evangelii gratiam afferret, promissiones [Col. 0071A] suas a longe aspicientes et salutantes (Heb. XI) . Aequabat ergo porticus longitudinem et latitudinem templi; quia per longanimitatem mentis desiderabant venire ad dilectionem Ecclesiae, quae est in Christo Jesu.

Sed in quo loco coepit Salomon aedificare templum? In montem videlicet Moria, qui demonstratus fuerat David patri ejus in area Orna [f. Ornan] Jebusaei ⁜ (55) . Domus Domini in monte aedificatur, id est in Christo, de quo dicitur: Et erit in die illa praeparatus mons domus Domini in vertice (Isai. II) , etc. Ipse quippe est mons montium, qui de terra secundum carnem ortus, omnium terrenorum potentiam et sanctitatem culmine dignitatis transcendit. Qui recte mons Moria, id est visionis, dicitur; quia quos ad aeternam [Col. 0071B] claritatis visionem conservat, in hac vita laborantes videre et adjuvare dignatur. Area Ecclesiam significat. Unde est illud evangelicum: Purgabit aream suam Dei Filius, id est Ecclesiam suam: triticum congregabit in horreum suum, paleas autem comburet igni (Matth. III) . Ornam vero qui illuminatus dicitur, natione Jebusaeus, gentiles significat illustrandos a Domino, et in filios Ecclesiae immutandos. Unde est illud: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino (Ephes. V) . Jebus conculcata interpretatur; Jerusalem vero visio pacis dicitur, in qua dum Ornam gentilis regnat, Jebus dicitur; cum David in ea locum holocausti emit (I Paral. XXI) , et Salomon aedificat templum Domini, [Col. 0071C] Jerusalem vocatur; quia gentilitas divini cultus nescia conculcatur et illuditur a daemonibus. Sed cum eam gratia Salvatoris respicit, pacis in se locum et nomen invenit. Unde dicitur: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur (Matth. V) .

⁜ (56) Fecit etiam Salomon in templo fenestras obliquas. Fenestrae obliquae sunt, quibus pars exterior angusta, et interior diffusa est. Dicuntur autem fenestrae, eo quod lucem fenerentur. Lux enim Graece ῶς dicitur; alii fenestram putant, eo quod domui lucem ministret, compositum videlicet nomen ex Graeco Latinoque sermone. In fenestris ergo obliquis pars illa per quam lumen intrat, angusta est; sed pars interior quae lumen suscipit, lata; quia mentes contemplantium quamvis tenuiter [Col. 0071D] de vero lumine videant, in semetipsis tamen magna amplitudine dilatantur, quae videlicet et ipsa quae conspiciunt, capere pauca vix possunt.

⁜ (57) Ostium templi Dominus est; quia nemo venit ad Patrem nisi per ipsum, sicut ipse ait ⁜ (58) : Ego sum ostium. Per me si quis introierit, salvabitur (Joan. X) , etc. Templum enim versum erat ad orientem, et porticus habebat ostium ab oriente contra ostium templi, ita ut sol aequinoctialis oriens directis radiorum lineis per ostia tria, porticus [Col. 0072A] scilicet, templi, et oraculi, arcam testamenti perfunderet. In prima fronte porticus fuere primi justi, Abel scilicet, Seth, Enoc, Noe, Abraham, Isaac, et Jacob, et caeteri Patres veteris testamenti. In intimo ejus penetrali et quasi prope murum templi ⁜ (59) , praecursores Domini, Simeon videlicet, Anna et caeteri, qui etsi nativitatem ejus videre meruerunt, doctrinam tamen illius audire, et sacramenta percipere nequiverunt ⁜ (60) . Non habebat templum culmen in superioribus, sicut nec tabernaculum, sed erat aequale, quomodo in Palestina et Aegypto domus fiunt. Tabulatum autem, quo operta est domus significat eximios in resurrectione viros, et singulari sanctitate ad virtutis apicem pervenientes, quorum uni dicitur: Inter natos mulierum [Col. 0072B] non surrexit major Joanne (Matth. XI) , etc. ⁜ (61) . Notandum quod triginta cubiti altitudinis, de quibus supra legitur, usque ad medium coenaculum pertingebant, deinde triginta usque ad tertium addebantur, quousque ad porticum, quae erat circa templum ab austro, aquilone, et occasu tectum perveniebant, secundum Josephum; deinde usque ad supremum templi tectum sexaginta cubiti numerabantur, et sic tota altitudo templi secundum Paralipomenon in centum viginti cubitos consummata est. Quod autem omnis altitudo templi erat centum viginti cubitorum, primitivam significat Ecclesiam, quae Spiritus sancti donum accepit in hoc numero virorum (Act. I) . Apte etiam in hoc tertio domus Domini coenaculo consummatur, quia post praesentes [Col. 0072C] fidelium labores, post acceptam in futuro requiem animarum plena totius Ecclesiae felicitas in resurrectione complebitur.

Igitur aedificavit Salomon domum, et consummavit eam: et aedificavit parietes domus intrinsecus tabulatis cedrinis. Parietes intrinsecus tabulatis cedrinis operiuntur, cum corda fidelium amore virtutum redundant ⁜ (62) . Sicut enim cedrus perfectos significat viros, ita locis opportunis celsitudinem virtutum, quibus ad eamdem pervenitur, perfectionem insinuat. A pavimento domus usque ad summitatem, et usque ad laquearia, operuit lignis intrinsecus. Teguntur omnia lignis a pavimento domus usque ad summitatem et usque ad laquearia. cum electi a [Col. 0072D] primis fidei rudimentis usque ad perfectionem bonae actionis, et usque ad perfectum patriae coelestis ingressum insudant operibus bonis; cum a primis justis usque ad ultimos in consummatione saeculi, omnes virtutibus student, quorum merito dicere audeant: Christi bonus odor sumus Deo (II Cor. II) . Et texit pavimentum domus tabulis abiegnis. Hoc in Paralipomenon plenius scriptum est sic; Stravit pavimentum templi pretiosissimo marmore multo decore (II Paral. III) . Unde patet, quod tabulas [Col. 0073A] abiegnas quibus pavimentum texit, non in terra posuit: sed primo illud marmore protexit, deinde tabulas superposuit, et tertium his duobus auro vestitum addidit. Aequitas pavimenti, sanctorum concordiam et humilitatem insinuat ⁜ (63) . Lapides parietis vel pavimenti, tabulae et aurum, sanctorum vitam significant; sed lapides vivi sunt sancti, fortitudine fidei in unam eamdemque regulam glutinati; tabulae cedrinae vel abiegnae, latitudine variarum virtutum secundum donationes Spiritus sancti una fide ad alterutrum connexi. Marmor candidum ex quo constructa est domus, electorum actionem mundam significat, et conscientiam ab omni naevo corruptionis castigatam. Unde est illud: Mundemus nos ab omni inquinamento carnis et spiritus, [Col. 0073B] perficientes sanctificationem in timore Dei (II Cor. VII) . Auri laminae sunt supereminentem scientiae charitatem habentes.

⁜ (64) Aedificavitque viginti cubitorum ad posteriorem partem templi tabulata cedrina, a pavimento usque ad superiora: et fecit interiorem domum oraculi in Sanctum sanctorum. Prior domus in quam semper introibant sacerdotes, sacrificiorum officia consummantes, praesens Ecclesia est, in qua quotidie piis insistentes operibus, Domino sacrificia laudis offerimus. Interior vero, quae ad posteriorem templi partem facta est, vitam aeternam in coelis significat; interior quidem a conversatione nostri exsilii, quia in praesentia summi Regis perpetua beatorum solemnitas agitur. Unde dicitur: Intra [Col. 0073C] in gaudium Domini tui (Matth. XXV) . Sed tamen posterior est tempore, quia post saeculi labores. Porro quadraginta cubitorum erat ipsum templum pro foribus oraculi. Et cedro omnis domus vestiebatur, habens tornaturas, et juncturas suas fabrefactas. Hic numerus in significatione praesentis laboris ponitur, sicut quinquagenarius futurae quietis et pacis. Decem enim sunt praecepta, quibus ad vitam pervenitur; denario significatur vita quam desideramus et pro qua laboramus. Quadratus vero, mundus in quo pro eadem acquirenda certamus, ut est illud: De regionibus congregavit eos; a solis ortu, ab aquilone, et mari (Psal. CVI) . ⁜ (65) Habet domus in tabulis cedrinis tornaturas suas et juncturas fabrefactas, cum [Col. 0073D] electi ad invicem pulcherrima charitatis copula nectuntur, ut cor unum habeant et animam unam. Tornaturae enim quae juncturis tabularum apponuntur, ut unum tabulatum fiat ex omnibus, officia sunt charitatis, quibus sancta fraternitas copulatur, et unam Christi domum toto orbe terrarum componitur. Oraculum ubi erat arca, habebat vicenos cubitos in longitudine et latitudine, et altitudine, id est per quadrum; quia in superna patria ubi Christum Regem vident oculi sanctorum, sola charitatis divinae gratia refulget per omnia. Unde sequitur: Et operuit illud atque vestivit auro purissimo; quia [Col. 0074A] supernae moenia civitatis gratia charitatis implevit.

⁜ (66) Altare ⁜ (67) etiam thymiamatis quod erat ante oraculum, de quo subditur: Et totum altare oraculi texit auro. Unde intelligitur, qui idem altare de lapide factum, cedro vestitum, deinde auro coopertum est. Paries cedrinus domus interioris januam habebat in superioribus per totum, quo fumus incensorum intraret; quia oculi Domini aperti sunt super domum ejus die ac nocte, et aures in oratione servorum suorum intentae, et hoc per totam Ecclesiae latitudinem diffusae per orbem. Interior domus secreta coeli, arca foederis Salvatorem significat, in quo foedus pacis habemus apud Patrem, qui post resurrectionem ascendens in coelum, carnem sumptam de Virgine in Patris [Col. 0074B] dextera collocavit. Oraculum enim vocatur, cum divina hominibus vel angelica locutio cum secretorum revelatione conceditur. Unde bene oraculum in abditis, id est in interiore domo, factum est; quia in superna patria angelorum visio et allocutio et ipsa Dei praesentia revelabitur. Unde est illud: Venit hora, cum jam non in proverbiis loquar vobis, sed palam de Patre annuntiabo vobis (Joan. XVI) . Et iterum: Ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum (Joan. XIV) . Domum quoque ante oraculum operuit auro purissimo; quia perfecti in hac vita necdum de Patre parabolam audire, idem ( f. iidem), necdum palam queunt videre; sed idem et opus justitiae, ne mortua aut otiosa videatur, divino [Col. 0074C] ornant amore, per quam plenam Dei cognitionem mereantur. Clavi aurei quibus laminae aureae affigebantur, praecepta charitatis, et promissa aeternae claritatis sunt, quibus in exercitio virtutum, ne deficiamus, donante Christi gratia continemur. Et totum altare oraculi texit auro. Hoc altare perfectorum vitam significat, qui quasi in vicinia oraculi positi, desertis infimis delectationibus, ad solum regni ingressum curam intendunt. Unde in hoc altari non carnes victimarum, sed sola incendebant thymiamata; quia tales non adhuc peccata carnis, et illecebras cogitationum in se mactare opus habent, sed tantum orationum et desideriorum spiritualium odoramenta per ignem aeterni amoris in conspectu Conditoris offerunt: Domus [Col. 0074D] autem cum aedificaretur, lapidibus dolatis atque perfectis aedificata est; et malleus, et securis, et omne ferramentum non sunt audita in domo, cum aedificaretur; quia fideles qui ad aedificium coeleste pertinent, non debent litigare, murmurare, detrahere, nec in supervacuis rebus contendere, sed in omni pace et concordia vivere. In silentio proficit et aedificatur domus Dei, quia congregationi electorum, quae aeterni Regis est habitatio, ab omni convenit cessare tumultu saeculi.

Et fecit in oraculo duos cherubim de lignis alivarum, [Col. 0075A] decem cubitorum altitudinis ⁜ (68) . Cherubim angelicae dignitatis vocabulum est: et singulariter cherub, pluraliter vero cherubim. Per cherubim ergo angelica ministeria quae Conditori semper assistunt in coelis, possunt intelligi. De lignis olivarum decem cubitorum altitudinis esse dicuntur; quia angeli gratia spirituali uncti sunt, ne unquam arescant ab amore Dei, quos luce coelestis sapientiae mox ipse qui creavit, implevit. Possunt per duo cherubim duo testamenta figurari. Qui cherubim in oraculo sunt facti, quia in consilio divinae provisionis nobis inaccessibili et incomprehensibili ante saecula dispositum est, quando, et qualiter, quibusve auctoribus Scriptura conderetur. Duo facti sunt cherubim propter consortium [Col. 0075B] charitatis significandum; quia minus quam inter duos charitas constare non potest. Unde et discipuli ad praedicandum mittuntur bini (Luc. X) . Alae cum in sanctorum hominum mentibus fixae ponuntur, virtutes eorum significant, quibus ad coelestia volant et conversantur. Cum vero in significatione angelorum ponuntur, gratiam perpetuae et indefectivae felicitatis eorum, qui semper in coelestibus in ministerio sui persistunt Conditoris. Vel quia levitate spiritualis naturae sunt praediti, ut ubicunque voluerint, statim quasi volando perveniant. Quinque cubitorum ala cherub una, et quinque cubitorum ala cherub altera; quia in omni labentium rerum varietate sancti homines [Col. 0075C] sensus corporis in obsequium Conditoris extendunt, oculos habentes semper ad Dominum, audire et desiderare vocem laudis ejus, et enarrare universa mirabilia ejus. Decem cubitorum altitudinis sunt, qui ( f. quia) denario aeternae vitae fruuntur, habentes inviolatam Conditoris imaginem, servata sanctitate, justitia et veritate in qua conditi sunt. Denarius enim decem obolis constat, et continere in se nomen et regis imaginem solet. Unius operis et mensurae sunt duo cherubim, quia nulla dissensio voluntatis in superna patria est, ubi una eademque praesentis Dei visione et gloria omnes illustrantur. Alae igitur cherubim interiores super arcam se invicem contingebant; quia pari de Domino attestatione consentiunt. Item alis exterioribus [Col. 0075D] istae unum parietem, illae alterum contingebant; quia Vetus Testamentum proprie antiquo Dei populo scriptum est, Novum nobis qui post incarnationem Domini ad fidem venimus. Et secundo parieti, id est septentrionali, comparantur, quibus post frigora et tenebras idololatriae lucem veritatis cognoscere datum est. Extendunt alas ad invicem super arcam, cum ad laudem Creatoris referunt bonum quod acceperunt. Extendunt etiam ad utrumque parietem oraculi alas: quia laetantes in coelesti patria justos utriusque plebis visione quoque suae gloriae ad laudem Creatoris excitant. [Col. 0076A] Nec solum de illorum quos secum habent intus, justorum felicitate laetantur; sed etiam nostrum, qui foris adhuc positi de profundis ad Dominum clamamus, curam gerunt. Unde de eis in Paralipomenon scriptum est: Ipsi stabant erectis pedibus, et facies eorum versae erant ad exteriorem domum (II Paral. III) ; quia scilicet a via veritatis in qua mox conditi positi sunt, nunquam aberraverunt; et nos ab hujus peregrinationis aerumna ereptos, ad suum desiderant pervenire consortium. Sic ergo pedibus stant erectis, sic alas auro tectas ad oraculi parietes extendunt, ut facies habeant versas ad domum exteriorem: quia angeli sic suam perpetuo innocentiam conservant, sic de sanctarum animarum beatitudine in coelis exsultant; ut eis etiam quos adhuc in terris [Col. 0076B] peregrinari conspiciunt, opem ferre non desistant, donec ad coelestem patriam eos perducant. Omnes enim sunt administratorii spiritus, in ministerium missi propter eos, qui haereditatem capiunt salutis (Hebr. I) .

Et omnes parietes templi per circuitum sculpsit variis caelaturis et torno ⁜ (69) . Sculpuntur parietes torno, cum prompto animo pollent fideles ad faciendum quae Dominus praecipit, hoc per singula dicentes: Benedicam Dominum in omni tempore; semper laus ejus in ore meo (Psal. XXXIII) . Et iterum: Paratum cor meum Deus, etc. (Psal LVI) . Quia tornatura caeteris artibus velocitate praecellit, et ipsa sibi regulam, qua sine errore operetur, servat, bene per hanc pia sanctorum vita signatur, quae parata [Col. 0076C] est semper ad obsequium Domini, et hoc implere sine diverticulo errandi, longousu virtutum exercitata, didicit. Facit picturas varias quasi prominentes de pariete et egredientes, cum Deus multifarias virtutum operationes fidelibus tribuit, viscera scilicet misericordiae, benignitatem, humilitatem, patientiam, modestiam, etc.; super omnia autem charitatem, quae est vinculum perfectionis (Col. III) . Pavimenti aequalitas humilem concordiam fraternitatis significat, ubi cum sint Judaei et gentiles, barbari et Scythae, liberi et servi, nobiles et ignobiles; cuncti se in Christo esse fratres, et eumdem Patrem habere in coelis gloriantur. Texit ergo Salomon pavimentum domus auro intrinsecus, quia Christus [Col. 0076D] angelos et animas justorum in coelis plenario dono perfectionis implevit, et peregrinantes in saeculo cives patriae coelestis signaculo dilectionis aeternae a mortalium vilitate secrevit.

Et in ingressu oraculi fecit duo ostiola de lignis olivarum, postesque angulorum quinque ⁜ (70) . Unus erat ingressus, sed duobus ostiis claudebatur, et eisdem reseratis aperiebatur, sicut et templum et porticus ante templum unum tantum habebant introitum, quia unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus et Pater omnium (Ephes. IV) . Duo sunt ostiola, quia Deum et proximum diligunt angeli [Col. 0077A] et homines sancti; neque januam vitae nisi per geminam dilectionem possunt intrare. Postes habent angulorum quinque, quia non solum animas electorum aula coelestis recipit, sed et corporibus immortali gloria praeditis in judicio fores aperit. Quinque enim sunt sensus corporis. Uterque ergo postis oraculi altus est quinque cubitorum, quia solis illis supernae patriae introitus panditur, qui omnibus cordis et corporis sensibus Domino serviunt. Et sculpsit in ostiolis picturam cherubim, et palmarum species, et anaglyfa valde proeminentia, et texit ea auro, et operuit tam cherubim, quam palmas, et caetera auro. Anaglyfa Graece, caelaturae dicuntur Latine; quia virtutum operibus quae per orbem Ecclesia in sanctis et perfectis viris exercet, illi [Col. 0077B] praecipue quibus fidelium cura commissa et claves regni coelorum sunt datae, omni debent solertia insistere, ut quantum gradu praeeminent caeteris, tantum praecellant merito bonae actionis. Habent enim in se picturam cherubim sculptam, cum coelestem in terris vitam pro posse suo mente et opere imitantur. Habent palmarum species, cum supernam retributionem fixa intentione meditantur. Palma enim victricis manus ornatus est. Habent anaglyfa valde proeminentia, cum certissima bonorum operum documenta, et quae nemo sinistre interpretari valeat, ostendunt. Fecitque in introitu templi quadrangulatos postes de lignis olivarum, et duo ostia de lignis abiegnis altrinsecus: et utrumque [Col. 0077C] ostium duplex erat, et se invicem tenens aperiebatur. Sicut ingressus oraculi quo ad arcam Domini cherubimque pervenitur, introitum coeli significat, quo ad visionem Dei supernorumque civium nos introduci desideramus; ita introitus in templum primordia nostrae conversionis ad Deum insinuat, quando in praesentem Ecclesiam intramus. Iste ingressum nostrum ad fidem, ille designat ad speciem. Unde postes hujus introitus quadrangulati sunt propter quatuor Evangelii libros, quorum doctrina in fide veritatis erudimur. Aliter: Quadrangulatos esse referuntur propter quatuor scilicet principales virtutes, prudentiam, fortitudinem, justitiam, temperantiam, quarum fundamento firmissimo omnis bonorum actuum structura nititur. [Col. 0077D] Prudentia enim est, qua discimus quid nos agere, qualiter vivere deceat. Fortitudo, per quam ea quae agenda didicimus, implemus. Quas bene Propheta complectitur dicens: Dominus illuminatio mea, et salus mea (Psal. XXVI) . Illuminatio scilicet, ut quae agere debeamus, edoceat. Salus vero, ut haec agenda confirmet. Temperantia est qua discernimus, ne plus aut minus justo prudentiae vel fortitudini studeamus. Et quia quisquis prudentia, fortitudine, et temperantia utitur, vere est justus; quarta post prudentiam et fortitudinem et temperantiam justitia sequitur. Introitus interioris domus duo habebat [Col. 0078A] ostia non duplicia sed simplicia; quia in aeterna beatitudine non erit necessaria fides, nec spes, ubi quae nunc credimus et speramus, manifeste videbimus.

His ostiolis velum additum est, sicut in Paralipomenon scriptum est: Fecit, inquit, velum ex hyacintho, purpura, cocco, et bysso: et intexuit ei cherubim (II Par. III) , decoris scilicet gratia, ut inter parietes deauratos etiam olosericum fulgeret. Hujus ergo veli sedula apertio, id est intrantibus revelatio, significat apertionem legis et regni coelestis, quae nobis per incarnationem Christi donata est. Unde, baptizato Domino, coeli aperti sunt (Matth. III) , ut ostenderet, quia per baptisma quod ipse nobis consecravit, januam coeli debemus ingredi. [Col. 0078B] Et ipso moriente, idem velum scissum est in medium a summo usque deorsum (Matth. XXVII) ; ostendens quia figurae legis jam finitae erant, et veritas Evangelii arcanaque coelestia, et ipse coeli ingressus non adhuc figuraliter significandus, sed statim omnibus aperiendus, qui ab initio mundi in fide veritatis de mundo transierunt. Unde idem velum sub quo in oraculum intrabatur, ex hyacintho, purpura, cocco, et bysso factum est, eique cherubim intexti. Hyacinthus enim qui coeli colorem imitatur, supernorum desideriis comparatur. Purpura vero quae sanguine conchyliorum conficitur, et sanguineam praefert speciem, sacramentum Dominicae passionis significat; quam nos imitari, [Col. 0078C] crucem nostram portando, debemus. In cocco rubei coloris virtus exprimitur Dei amoris. Unde dicitur: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis ⁜ (71) ? (Luc. XXIV.) Byssus, id est linum, qui de terra virens oritur, et longo artificum exercitio exuit virorem, et educitur in alborem, castigationem carnis significat. Unde Apostolus: Mortificate membra vestra, quae sunt super terram, etc. ⁜ (72) , fornicationem, immunditiam, libidinem, etc. (Coloss. III) . Iterum ad album nos vult perducere candorem, cum dicit: Obsecro vos ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, etc. (Rom. XII) . Intexuntur cherubim, et eisdem coloribus conficiuntur, cum in universis quae pie agimus, a venenatis daemonum telis per angelorum praesidia, Domino [Col. 0078D] donante, protegimur.

Post haec aedificavit atrium interius tribus ordinibus lapidum politorum, et uno ordine lignorum cedri ⁜ (73) Aedificium ergo templi intra atrium sacerdotum perfectorum in Ecclesia vitam significat, qui excellentia virtutum Domino appropinquant, et aliis verbo et opere ducatum salutis ostendunt. Sacerdoti enim indicitur, quod sacrum minoribus ducatum praebeat; quo nomine non solum altaris ministri, episcopi scilicet et presbyteri, sed et omnes censentur, qui altitudine doctrinae et conversationis praeeminent, qui nec sibi tantum, sed etiam plebibus [Col. 0079A] prosunt. Qui dum corpora sua hostiam viventem, sanctam, Deoque placentem (Rom. XII) exhibent; sacerdotale ministerium spiritualiter exercent. Unde toti Ecclesiae loquitur Petrus: Vos autem regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis (I Petr. II) . Tria legimus atria in circuitu templi fuisse. Nam quando in Sancta sanctorum intrabat pontifex, in ipsum templum sacerdotes purificati stabant; et non purificati, una cum Levitis et cantoribus, et cum viris Judaeis orantes in intimum atrium sub divo, id est in aperto sub aere, si serenum esset, stabant; si vero tempestas, in porticus proximas sese recipiebant. In exterius vero atrium Judeae mulieres purificatae erant. In extremum vero atrium gentiles erant, et Judaei qui nuper venerant [Col. 0079B] ex gentibus usque ad sextum purificationis diem. De his atriis praecinens Psalmista dicebat: Ecce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini, qui statis in domo Domini, in atriis domus Dei nostri (Psal. CXXXIII) . In his atriis atque porticibus Jeremias et alii prophetae, in his Dominus et apostoli praedicabant, in harum aliqua Dominus sedebat docens, quando tentantibus Phariseis oblata est illi mulier adultera judicanda (Joan. VIII) . In his consistebant vendentes oves, et boves, et columbas, quos eliminavit de templo (Joan. II) . In his Petrus et Joannes claudum invenientes sanaverunt (Act. III) . In his orabat omnis multitudo populi, quando incensum ponenti Zachariae angelus ad altare thymiamatis [Col. 0079C] apparuit, eumque de praecursoris Domini nativitate perdocuit (Luc. I) . Accedebat vulgus usque ad atrium sacerdotum, et hostias usque ad januam deferebat susceptas a sacerdotibus, et in altari oblatas oculis prosequebatur; et ipsum etiam templum cum aperiebatur, a longe inspiciebat, nec tamen etiam atrium sacerdotum intrare poterat, sed de inferioribus ad Dominum clamabat; quia nec carnalium in Ecclesia simplicitas a Domino despicitur, quando fideliter, quae possunt, vota pietatis offerunt. Inspiciunt enim in templum a longe, cum vitam sublimium discere et admirari gaudent; et quos virtutis imitatione sequi nequeunt, piae venerationis amplectuntur affectu. Unus ordo lignorum cedri bona est operatio sine simulationis [Col. 0079D] corruptione exhibita, sine cujus adjectione fides, spes, et charitas vera esse non potest. Ligna enim cedri propter odoris gratiam et imputribilem naturae potentiam, perseverantiam, et famam piae actionis designant.

Anno quarto regis Salomonis fundata est domus Domini in mense Zio, id est Maio; et in anno undecimo ejusdem regis mense Bul, id est October, perfecta est domus in omni opere suo, et in omnibus utensilibus suis. ⁜ (74) Quod autem in octavo anno et octavo mense perfecta est domus in omni opere suo, ad futurum saeculum diemque judicii pertinet, ut quid ei amplius addatur, inveniri non possit. Tunc [Col. 0080A] enim Christus ostendet nobis Patrem, et sufficiet nobis (Joan. XIV) . Dies autem judicii octonario numero typice exprimitur, quia hoc saeculum quod agitur septem diebus sequitur. Aedificavitque eam annis septem, et octavo consummavit; quia Ecclesia toto hujus saeculi tempore, quod septem dierum circuitu peragitur, ex electis construitur animabus, et in fine saeculi suum incrementum ad perfectum perducit. Vel ob significationem spiritualis gratiae, per quam Ecclesia solum ut sit Ecclesia percipit: quia sine Spiritus sancti donis nemo fidelis effici, vel fidem servare, vel merito fidei ad coronam justitiae potest pervenire. Hiram artifex de Tyro, quem assumpsit Salomon adjutorem operis sui, electos de gentibus praedicatores significat. Mater ejus vidua [Col. 0080B] praesentem Ecclesiam designat, pro qua Christus vir ejus morte gustata resurrexit, in coelum ascendens, peregrinantem reliquit in terris, cujus filii sunt praedicatores et omnes fideles. Unde est illud: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, etc. (Psal. XLIV) .

Et finxit duas columnas aereas, decem et octo cubitorum altitudinis columnam unam, et ejusdem altitudinis columnam alteram; et linea duodecim cubitorum ambiebat columnam utramque ⁜ (75) . Ter enim seni decem et octo faciunt; sed tria ad fidem pertinent propter Trinitatem, sex vero ad operationem, quia sex diebus factus est mundus. Tria per sex multiplicantur, cum justus ex fide vivit (Habac. II) , et [Col. 0080C] cognitionem piae fidei cumulat ex securitate bonae actionis. Linea duodecim cubitorum quae utramque ambiebat columnam, doctrina est apostolorum. Norma igitur apostolicae institutionis ambit columnam utramque, cum doctor Judaeis vel gentibus praedicare missus, ea tantum curat facere et docere, quae per apostolos accepit et didicit ab Ecclesia. Nam qui aliter vivere vel praedicare voluerit, et apostolica decreta spernere, non est columna in templo Dei; quia cum apostolica statuta sequi contemnit, vel exilitate inertiae, vel grossitudine elationis, duodecim cubitorum lineae non convenit. Duo igitur columnae apostolos et cunctos doctores significant fortes fide et opere et erectos contemplatione. Duae autem sunt, ut praeputium et circumcisionem [Col. 0080D] praedicando in Ecclesia introducant. Ostium templi columnae ab utroque latere positae circumstant, cum ministri sermonis utrique populo introitum coeli ostendunt. Duo autem capitella capitibus columnarum superposita duo sunt testamenta, quorum meditationi et observationi doctores et animo subjiciuntur et corpore. Unde et utrumque capitellum quinque cubitos altitudinis habet; quia quinque libris Scriptura Mosaicae legis comprehenditur. Quinque etiam saeculi aetates tota Veteris Testamenti series complexa est. Novum vero Testamentum non alia praedicat, quam quae Moyses praedicanda per hoc praedixerat et prophetae. Unde est [Col. 0081A] illud: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi (Joan. V) .

Et fecit species retis et catenarum sibi invicem miro opere contextarum ⁜ (76) . Species enim catenarum, et similitudo retis in capitellis varietas est spiritualium virtutum in sanctis. Unde est illud: Astitit regina a dextris tuis, etc. (Psal. XLIV) , id est in vestitu fulgidae dilectionis, circumdata varietate diversorum charismatum. Vel multiplex contextio catenarum et expansio retis multifarias doctorum personas insinuat, qui cum verbis praedicatorum fideliter obediendo adhaerent, quasi columnarum capitibus superpositi, retis et catenulae miraculum suae connexionis cunctis praebent. Hae enim catenae miro sibi invicem sunt opere contextae, quia mirabili [Col. 0081B] gratia Spiritus sancti actum est, ut vita fidelium locis, temporibus, gradu, conditione, sexu, et aetate multum discreta, una fide et dilectione si conjuncta. Et septena versuum retiacula in capitello uno erant, et septena in capitello altero. Septenario numero spiritualis gratia signatur. Unde dicitur: Septem spiritus Dei missi in omnem terram (Apoc. V) . Septena ergo versuum retiacula erant in capitello utroque; quia Patres utriusque testamenti per gratiam unius Spiritus septiformis ut essent electi acceperunt: Et perfecit columnas, et duos ordines per circuitum retiaculorum singulorum, ut tegerent capitella, quae erant super summitatem malogranatorum. Facta sunt haec retiacula ut tegerent capitella, id est undique [Col. 0081C] in gyrum circumdarent; quia omnis Scriptura sacra cum recte intelligitur, gratiam per omnia sonat charitatis et pacis. Capitella enim sunt divina Volumina. Retia vero, vincula mutuae dilectionis. Et retiaculis teguntur capitella, cum sacra eloquia dono charitatis undique probantur vestita. Nam et in eis quae in Scripturis non intelligimus, charitas latet, et in eis quae intelligimus, late patet: Capitella autem, quae erant super capita columnarum, quasi opere lilii fabricata erant in porticu cubitorum quatuor. Per lilia, claritas supernae patriae et immortalitatis floribus redolens paradisi designatur amoenitas, per quatuor vero cubitos evangelicus sermo qui introitum aeternae beatitudinis promittit, et iter perveniendi ostendit. Cum ergo sancti doctores [Col. 0081D] promissa nobis lumina regni coelestis in quatuor Evangelii libris ostendunt, quasi capita columnarum, opus in se lilii quatuor cubitorum exhibent.

Et rursum alia capitella in summitate columnarum desuper juxta mensuram columnae contra retiacula. Quorum scilicet capitellorum factura perennis regni sublimitatem designat, quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se (I Cor. XI) . Post lilia quatuor cubitorum alia sunt posita capitella, quorum altitudo quanta fuerit non dicitur; quia multa de coelesti beatitudine in Evangelio legimus, quod scilicet ibi mundi corde Deum videbunt (Matth. V) ; quod erunt aequales angelis Dei, quod [Col. 0082A] non nubent neque nubentur (Matth. XXII) ; quod mori ultra non poterunt (Luc. XX) ; quod ubi est Christus, ibi et ministri ejus erunt (Joan. XII) , et caetera hujusmodi quae solis ejus civibus perfecte patent.

Sicut malogranatorum uno foris cortice multa interius grana concluduntur; ita sancta Ecclesia uno fidei munimine innumera electorum agmina includit. Bene autem capita columnarum malogranatis erant circumdata in gyro; quia sancti doctores priorum fidelium vitam ad memoriam revocant, eorum exemplis actus suos et sermones undique muniunt: ne si aliter vixerint, errent. In malogranatis ergo tota significatur Ecclesia. Ducenti ordines malogranatorum in circuitu utriusque capitelli fuisse [Col. 0082B] referuntur. Centenarius vero numerus, qui prius transit ad dexteram, beatitudinem indicat aeternam. Duplicatur hic numerus malogranatorum in circuitu capitelli secundi, ut significetur quod utriusque testamenti populus in Christo sit adunandus, et ad aeternam coronam introducendus,

Et statuit duas columnas in porticu templi, cumque statuisset columnam dexteram, vocavit eam nomine Jachin, id est firmitas; similiter erexit columnam secundam, et vocavit nomen ejus Booz, id est in robore. Dextera igitur columna eos significat, qui venturum in carne Dominum prophetando praedixerunt; secunda illos, qui jam hunc venisse et mundum redemisse testantur. Simili vocabulo ambae [Col. 0082C] columnae censentur. Una enim firmitas, altera in robore dicitur: ut una fidei et operis fortitudo cunctis inesse doctoribus monstraretur, et nostri temporis inertia tacite notaretur, ubi se quidam doctores, sacerdotes et columnas domus Dei videri et vocari volunt, cum nihil in se firmae fidei ad contemnendas saeculi pompas et desideranda bona invisibilia; nihil habeant roboris ad corrigendos, nihil industriae saltem ad intelligendos eorum quibus praelati sunt, errores

Fecit quoque mare fusile decem cubitorum a labio usque ad labium, rotundum in circuitu ⁜ (77) . Mare baptismum significat, quia a primo baptizato in morem, id est in forma Jesu Christi, usque ad ultimum qui in fine saeculi crediturus [Col. 0082D] et baptizandus est, omnis fidelium chorus eamdem veritatis viam ingredi, et communem debet sperare a Domino justitiae coronam. Quinque cubitorum erat altitudo ejus; quia quidquid visu, auditu, gustu, odoratu et tactu deliquimus, gratia Dei nobis per ablutionem vivifici fontis relaxat. Sed non sufficit praeteritorum remissio peccatorum, nisi quis deinceps bonis studeat operibus. Alioquin diabolus qui exierat de homine, si hunc a bonis viderit vacare operibus, multiplicius redit, et facit novissima illius pejora prioribus (Matt. XII) . Per sacerdotes qui in hoc mari lavabantur, omnes electi signantur, qui sunt membra summi sacerdotis Jesu Christi. Unde dicitur: Vos [Col. 0083A] estis regate sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis (I Petr. II) . Recte hoc vas mare dicitur, in memoriam videlicet maris Rubri in quo prius per Aegyptiorum exstinctionem baptismi forma praecessit. Unde est illud: Patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, etc. (I Cor. X.) Et resticula triginta cubitorum cingebat illud per circuitum. Resticula disciplinam coelestium praeceptorum indicat, qua a voluptatibus mundi religamur. Unde dicitur: Funiculus triplex difficile rumpitur (Ecclc. IV) : quia observatio mandatorum quae in cordibus electorum fide, spe et dilectione supernae retributionis firmata est, nullo potest obstaculo dissolvi. Resticula mare ambit, cum sacramentum baptismi quod accepimus, piis operibus munire studemus. [Col. 0083B] Resticula triginta cubitorum cingebat illud per circuitum, quia Dominus noster Jesus Christus cum esset triginta annorum, venit ad baptismum (Luc. III) . Qui quoniam suo baptismate quod tricenarius accepit, consecravit nostrum baptismum; recte mare quod nostrum baptismum significabat, restis circuibat triginta cubitorum. Duo etiam ordines sculpturarum histriatarum erant fusiles. Sculptura autem histriata est, quae aliquas rerum historias imitatur. Unde per sculpturas histriatas quibus mare circumdatur, exempla priorum temporum signantur, quae nobis sunt intuenda, ut videamus quibus operibus ab initio sancti homines Deo placuerunt.

[Col. 0083C] Iterum Scriptura dicit: Et stabant subter duodecim boves, e quibus tres respiciebant ad aquilonem, et tres ad orientem, tres ad occidentem, et tres ad meridiem, et mare desuper erat super eos: quorum posteriora universa intrinsecus latitabant. Per hos boves apostolos intelligimus et evangelistas, imo omnes Verbi ministros. Unde est illud: Non alligabis os bovi trituranti, etc. (Deut. XXV.) Hi mare sibi superimpositum portant, cum apostoli eorumque successores injunctum sibi Evangelii officium prompta devotione implent. E quibus tres respiciebant ad aquilonem, etc., quia universis quadrati orbis partibus fidem praedicant Trinitatis. Hinc quoque apostoli duodecim quater terni sunt electi, ut fidem et confessionem Trinitatis per quatuor mundi partes [Col. 0083D] evangelizantes, baptizarent omnes gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Quorum et successorum suorum verba, actus, et passiones facile in praesenti videre et cognoscere legendo valemus. Quae vero illis in futuro maneat gloria retributionis, nondum videre possumus. Grossitudo autem luteris trium unciarum erat; quia robore fidei, spei, et charitatis munitur perceptio baptismi. Neque aliter proficuum esse accipientibus ostenditur, nisi harum trium virtutum firma certitudo mentem accipientium et opera confirmet. Labium maris erat quasi labium calicis, et folium repandi lilii. Lilium comitante odoris gratia candidum odorem foris, [Col. 0084A] intus aurosum ostendit. Ideo gloriam resurrectionis ejus insinuat, qui corporis immortalitatem foris discipulis ostendit, et animam divina luce coruscam simul inesse docuit. Christus quoque ante passionem suam quasi adhuc clausum, lilium fuit, cum in miraculis clarus homo refulsit. Post resurrectionem vero et ascensionem repandum sese lilium coeli avibus, id est angelis et omnibus sanctis, exhibuit, quibus in assumpta humanitate potentiam divinae claritatis quam habuit, antequam mundus esset, ostendit. Unde dicitur: Ego flos campi, et lilium convallium (Cant. II) . Labium ergo maris in quo sacerdotes labantur, quasi labium fuit calicis, et folium repandi lilii; quia baptismus quo membra summi sacerdotis ⁜ (78) mundantur, in fide [Col. 0084B] passionis ejus nos a peccatis purificat, et purificatos ad visionem gloriae suae introducit. Cum praedictum sit, quod resticula triginta cubitorum mare circuierit, et sculptura rursum subter labium posita decem cubitis ambierit; patet quia vas erat in modum phialae repandum et diffusum, quod a triginta cubitis circuitus quos habebat in labio, usque ad decem coarctavit. Mare duo millia capiebat batos, vel tria millia metretas. Batus capiebat metretam et dimidiam. Batus mensura Hebraeorum est, quae apud eos bath dicitur, habens modios tres. Ipsa est ephi, quam illi epha nuncupant; sed ephi pertinet ad mensuram frugum, batus vero ad liquida, vinum scilicet, aquam et oleum. Batus ergo, quae certae mensurae norma [Col. 0084C] est, opera aequitatis scilicet et justitiae designat, quibus hi qui in remissionem peccatorum baptizantur, necesse habent institui. Mille batos capit mare, cum aqua baptismatis plebem Judaeorum abluens, ad regnum coeleste transmittit. Recipit et alios mille, cum gentiles eodem fonte renatos, et operibus justitiae confirmatos, ejusdem regni facit esse participes.

Et fecit decem bases aeneas, quatuor cubitorum longitudinis bases singulas, et quatuor cubitorum, latitudinis et ⁜ (79) quatuor cubitorum altitudinis. Et ipsum opus basium interrasile erat, id est intrinsecus cavum ⁜ (80) . Multifarie multisque modis eadem nostrae salutis sacramenta figurantur. Apostoli enim et apostolici viri sicut per boves mare portantes designantur, [Col. 0084D] et per bases quae portandis luteribus paratae erant, figurantur; sic ipsi luteres spirituale lavacrum, sicut et mare significabant. Siquidem juxta Paralipomenon, omnia in eis, quae in holocaustum oblaturi erant, lavabant (II Part. IV) . Holocaustum autem Domini generaliter omnis multitudo electorum intelligitur, qui baptizantur in Spiritu sancto et igni. Sicut ergo sacerdotes qui in mari lavabantur, significant eos qui per baptismum efficiuntur summi sacerdotis consortes, scilicet Christi; ita et holocausta eosdem significant, cum per ablutionem baptismi gratia Spiritus sancti replentur. Lavatur enim in lutere hostia, cum fidelis baptismo perfunditur. [Col. 0085A] Offertur in holocaustum, cum impositione manus episcopi donum sancti Spiritus accipit. Quatuor cubitorum erat longitudo et latitudo basium; quia praedicatores sive adversa mundi, et longitudinem exsilii, et laborum praesentium foris tolerent, sive cor in dilectione Dei et proximi interna exsultatione dilatent, semper virtutibus student; prudenter scilicet interna bona et mala discernentes, fortiter adversa sustinentes, cor ab appetitu voluptatum temperantes, justitiam in operatione tenentes.

Sed et sculpturae erant inter juncturas, quibus scilicet luterum tabulae sibi nectabantur, ut ex quatuor scilicet vel quinque tabulis una fieret basis. Quales autem sculpturas bases inter has juncturas, [Col. 0085B] id est in suis lateribus ante et retro, dextera et sinistra, et supra circulos quoque haberent, aperit, dicens: Inter coronulas et plectas, leones et boves, et cherubim, et in juncturis similiter desuper. Tabulae ex quibus bases factae sunt, quadratae fuerunt, in quibus formulae rotundae erant, quae coronulae sive plectae appellantur, in quarum medio caelaturae erant. Non erat plana ulla ex parte superficies basis, sed undique mysticis sculpta figuris; quia sanctorum mentes, imo universa eorum conversatio virtutum gratia praetendit. Nec aliqua hora vacua praeterit, in qua non vacent piis operibus, vel sermonibus, vel cogitationibus. Coronulas in se sculptas habent, cum ad ingressum perennis vitae infatigabili [Col. 0085C] desiderio anhelant. Plectas habent, cum inter desideria vitae coelestis quae sursum est, fraternae charitatis quae juxta est, vincula non dissolvunt. Habent inter coronulas et plectas leones, cum ita ad speranda coelestia mentem erigunt, ita ad diligendos proximos dilatant, ut quandoque errantes qui sibi commissi sunt, aspere intueantur et corrigant. Cum leonibus etiam boves habent, quando in correctione asperitati mansuetudinem miscent. Ungulam habere scissam non desinunt; quia discretionem actionis et locutionis summopere custodiunt. Semper ruminant; quia verba divinae lectionis in ore volvere non cessant. Bene post coronas et plectas, post leones et boves cherubim sculpti esse memorantur, qui multitudinem scientiae scilicet [Col. 0085D] Scripturarum significant; quia doctores fidelium quanto studiosius divinae Scripturae insistunt, tanto et in severitate discretionis qua peccantes judicant, et in mansuetudine lenitatis qua poenitentibus remittunt, timent judicium Dei, ne injuste ligando aut solvendo, juste ipsi ligentur ab eo cujus non potest errare judicium. Et super leones et boves quasi lora ex aere pendentia. Per lora potestas ligandi atque solvendi ostenditur, quae a Domino Jesu Christo praelatis Ecclesiae in Petro et successoribus ejus conceditur.

Iterum subjungit, dicens: Et quatuor rotae per bases singulas, et axes aerei, super quos bases erant; et per quatuor partes quasi humeruli subter luterem fusiles, contra se invicem respectantes, ut illum portacent. [Col. 0086A] Quatuor rotae quatuor Evangeliorum libri sunt; quia, sicut volubilis rota citissime currit quo ducitur, ita jubente Domino, per apostolos totum mundum in brevi impleverunt. Et sicut rota impositum currum a terra sublevat, et quo auriga dirigit, portat; ita Evangeliorum libri electorum mentes a terrenis ad coelestia suspendunt, et ad profectum operationis vel mysterium praedicationis, quo spiritualia gratia adjuvare voluerit, ducunt; quia subditur: Tales erant rotae, quales in curru solent fieri. Sic etiam legimus de sanctis: Currus Dei decem millibus multiplex, millia laetantium: Dominus in iis (Psal. LXVII) . Humeruli qui rotis antepositi ne ab axibus dilabi possent, obsistebant, praeconia sunt prophetarum, quibus evangelica et [Col. 0086B] apostolica Scriptura, ne cui legentium in dubium veniant, confirmantur. Unde dicitur: Habemus firmiorem propheticum sermonem cui benefacitis attendentes, quasi lucernae in caliginoso loco (II Pet. I) . Axes rotarum qui bases portant, corda doctorum sunt, quae evangelicis assidua praeceptis eos ab imis sustollunt, et velut immissis rotis axes a terra bases altius sublevant.

E contra os luteris intus erat versum; os unius cubiti; fundus cubiti et dimidii erat, venter autem quatuor cubitorum fuisse creditur, ut ad coelestia nobis per baptismum iter patefactum esse doceret. Et quod ex eo forinsecus apparebat, unius cubiti erat totum rotundum propter unitatem videlicet confessionis et fidei, qua omnes in confessione Patris, [Col. 0086C] et Filii, et Spiritus sancti baptizantur. Unde est illud: Unus Dominus, una fides, unum baptisma, Unus Deus et Pater omnium, qui est super omnia (Ephes IV) . Habebat etiam unum cubitum et dimidium, propter perfectionem scilicet operis et meritum contemplationis. Integer cubitus in lutere perfectionem indicat actionis bonae, quam habent sancti homines divinae gratiae opitulatione. In angulis autem columnarum, id est in lateribus basium, variae caelaturae erant, et media inter columnam quadrata, non rotunda. Mediam inter columnam dicit tabulam superiorem, quae sicut alia quadrata erat, similiterque sculpta et in summitate sui habebat rotunditatem unius et dimidii cubiti, in qua [Col. 0086D] luter ponebatur. Rotae quoque uno cubitu et dimidio mensurantur, quia Scriptura Evangelii, qualiter, qui perfecti esse volunt, vivere debeant, ostendit, et donum aeternae retributionis promittit. Bases vero unum habebant cubitum, et semissem amplitudinis in summitate sui, ubi luteres reciperent, quia doctores et ministri lavacri opere quippe perfecti in hac vita fulserunt, se [sed] luce contemplationis ex parte finiti sunt. Unde dicitur: Ex parte enim cognoscimus, et ex parte prophetamus (I Cor. XIII) . Quadraginta batos capiebat luter unus. Quadragenarius numerus magnam perfectionem significat, quia quater deni quadraginta faciunt. Decem autem sunt praecepta, quibus omnis nostra operatio in lege Dei praefixa est Quatuor vero sunt Evangeliorum [Col. 0087A] libri, in quibus per dispensationem Dominicae incarnationis coelestis patriae nobis patefactus est introitus. Et quia omnes qui ad mysterium baptismi pertinent, cum fide et sacramentis Evangelii fructum debent rectae operationis ostendere, singuli luteres, in quibus holocausta lavabantur, quadraginta batos capiebant.

Et constituit decem bases, quinque ad dexteram partem templi, et quinque ad sinistram. Dexteram partem templi et sinistram non intus in ipso templo, sed ante templum dicit ad orientalem plagam, scilicet in atrio interiori, quod sacerdotum proprie vocabatur. Quinque autem posuit ad dexteram partem templi propter Judaeos, qui sole justitiae per doctrinam legis antiquitus utebantur; et quinque [Col. 0087B] ad sinistram propter nos, qui caeco diutius corde adhaerebamus ei qui ait: Ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo (Isa. XIV) . Quasi diceret: In illis cordibus requiescere desidero, quae a luce veritatis et flamma divinae charitatis aliena esse opto.

Mare autem positum est ad dexteram partem templi in eodem atrio. Ingredientibus enim atrium ab oriente, primo divertendum erat ad meridiem, ubi mare in ipso angulo stabat ad lavandum sacerdotibus paratum; deinde progredientibus intro, occurrebant luteres ad lavandas hostias ab utraque parte positi. Intra hos etiam basis erat aenea quinque cubitorum longitudinis, et quinque cubitorum [Col. 0087C] latitudinis, et trium cubitorum altitudinis, in qua stans Salomon dedicabat templum.

Fecit quoque Hiram lebetes, ollas scilicet aereas ad suscipiendos cineres altaris; Fecit et scutras, vasa videlicet aenea aequalis in fundo et ore amplitudinis ad calefaciendum. Fecit et hamulas, vasa scilicet ad offerenda vina ⁜ (81) . Terra argillosa de qua factae sunt formae ad fundenda vasa, Scripturam significat, de qua regulam bene vivendi sumimus. Quasi enim argilla ignibus indurata format vasa, cum nobis Scriptura regulam justitiae quam sequamur, ostendit ⁜ (82) . Mensa aurea super quam ponebantur panes, Scriptura est spirituali intelligentia clara. De qua dicitur: Parasti in conspectu meo mensam (Psal. XXII) . Panes propositionis sancti [Col. 0087D] doctores sunt, quorum opera nobis vel verba ad exemplum proposita in divinis paginis, qui bene quaerit, invenit. Unde panes in Exodo ⁜ (83) duodecim fieri praecepti sunt propter apostolos videlicet duodecim, per quos Scriptura Novi Testamenti condita est, et Veteris revelata mysteria. In verbis dierum legimus, quod fecit Salomon mensas in templo, quinque a dextris, et quinque a sinistris; in quibus vasa Domini reponebant, scyphos videlicet, phialas, thuribula, mortariola, thymiama, (II Paral. IV) ⁜ (84) . etc. Sicut ergo una mensa duodecim panibus [Col. 0088A] onusta, unanimem Scripturae, qua pascimur, concordiam auctoritate apostolica munitam significat; ita decem mensae eloquia legis et prophetarum denuntiant, quae nobis fidelium exempla quasi propositorum in se vasorum Domini claritatem et miracula proponunt. Mensae sunt quinae; quia lex tam quinque libros Moysi quam quinque aetates saeculi complectitur. Bis; quia post incarnationem Domini utrique populo, Judaeo scilicet et gentili, committitur: Et statuit decem candelabra aurea, quinque ad dexteram, et quinque ad sinistram contra oraculum ex auro puro; et quasi lilii flores, et lucernas desuper aureas ⁜ (85) . Quasi lilii flores flos videtur dicere, quia suprema pars candelabrorum in modum repandi lilii erat deformata. Lucernas aureas per quod [Col. 0088B] continetur id quod continet, id est vascula aurea in quibus oleum lucebat, designantur. Sicut mensae in typo Scripturae ponuntur, quia panem verbi ministrant, et vasa ferunt ministerii, id est justorum nobis actus in exemplum proponunt; ita per candelabra eadem figurantur, quia lucem sapientiae errantibus proferunt. Unde Salomon: Mandatum lucerna est, et lex lux (Prov. VI) . Unde David dicit: Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis (Psal. CXVIII) . Quod candelabra quinque a dextris, quinque autem a sinistris, idem est quod supra de mensis. Oraculum ubi erat arca, aditus patriae coelestis est, ubi Christus in dextera Patris sedens, paternorum utique conscius secretorum. Candelabra contra oraculum notant, quod eloquia Dei ad habitationem [Col. 0088C] supernae civitatis aspectant, ut ad eam promerendam nos accendant.

Fecitque forcipes aureos, id est emunctoria quibus emungebantur lucernae, ut reparatae in melius lucerent. Significant emunctoria duo testamenta quibus peccata purgantur, quaeque inter se sancti Spiritus unione sociantur. Hydriae praecordia sanctorum significant, aqua sapientiae et vino compunctionis repleta. Fuscinulae quibus carnes praeparantur, praedicatores insinuant, qui suis auditoribus cibum intelligentiae administrant, quorum officium est corpus et sanguinem fidelibus distribuere, infidelibus vero abnegare. Phialae, doctores significant plenos utilibus aquis. Mortariola sunt poenitentium [Col. 0088D] labor passioque tolerantiae, quibus mortificantur membra eorum super terram. Thuribula de auro purissimo virtutes indicant operum, et orationes sanctorum, quibus odor suavitatis ascendit ad Dominum ex conscientia bona et fide non ficta ⁜ (86) (I Tim. I) . Cardines utrorumque ostiorum sensus et corda sunt angelorum et sanctorum, quibus immobiliter contemplationi et dilectioni Conditoris adhaerent, ut eo ministerium sibi delegatum recte compleant, quo a voluntate Domini nunquam oculos avertunt.

[Col. 0089A] Et intulit Salomon quae sanctificaverat David pater suus, aurum, et argentum, et vasa, reposuitque ea in thesauris domus Domini. Sanctificavit David pater Salomonis argentum, cum Deus Pater eloquentes gratia sui Spiritus ad loquendum verbum Dei confortat; sanctificat aurum, cum naturali ingenio praeditos ad intelligendum legem illuminat; sanctificat etiam vasa, cum omnibus Ecclesiae filiis sancti Spiritus gratiam largitur. Haec sanctificata Salomon offert in templum, cum Dominus peracto judicio doctorum et caeterorum fidelium coetum in gaudium coelestis regni introducit.

Fecitque Salomon omnia vasa in domo Domini. Superius dixit, Hiram fecisse Salomoni omnia vasa, nunc vero Scriptura subjungit eadem fecisse Salomon; [Col. 0089B] quia videlicet Salomon fecit dictando, Hiram operando. In campestri regione Jordanis fudit rex vasa templi Domini in argillosa terra ⁜ (87) . Non enim aliter vasa electionis et misericordiae efficimur, nisi ad baptismum ejus respicientes in tali flumine satagamus ablui. Notandum autem, quod non tantum in regione Jordanis, sed et in campestri regione illius facta dicit eadem vasa; significans multiplicationem fidelium, quae non solum in Judaea, sed et in omnium regionum latitudine erat futura secundum illud: Gaudebunt campi, et omnia, quae in eis sunt (Psal. XCV) . Fudit ergo rex vasa domus Domini in campestri regione Jordanis; quia Christus baptismum salutis, de quo vasa misericordiae faceret, per totam mundi latitudinem implevit.

[Col. 0089C] Solemnitas quam fecit Salomon et omnis Israel, significat gaudium sanctorum quod cum Christo vero et pacifico rege perpetualiter habent. Emath interpretatur Domini veritas. Rivus sive torrens Aegypti significat mortem temporalem, quam in Aegypto consistens, id est in tenebris hujus mundi, nullus evadere potest. Omnis ergo Israel a rivo Aegypti usque Emath festum celebrat cum Salomone, quando sancti post finem praesentis vitae veraciter aeternis gaudiis cum Domino Jesu Christo perfruuntur.

Templum Domini sancta Ecclesia est juxta illud: Templum Domini sanctum est, quod estis vos (I Cor. III) . Hanc dedicavit rex Christus, cum eam sanguine suo mundavit a peccatorum sordibus. Hanc dedicant [Col. 0089D] et filii Israel, cum fideles secundum donum sibi collatum verbo praedicationis et virtutum operibus proximis suis prosunt.

Quid est quod Salomon sanctificavit medium atrii, offerens illi holocausta, quia altare aeneum quod erat ante fores templi, non poterat capere totum; nisi quod Christus, quae in lege propter infirmitatem populi perfici non poterant, nunc in Ecclesia pleniter gerit? Ipse est enim atrium domus Domini, quia per ipsum ingressus patet in Jerusalem coelestem. Quia ergo holocausta et sacrificia in altari typico non poterant offerri, eo quod omnia ibi figuraliter fiebant, rex noster erexit altare fidei [Col. 0090A] in Ecclesia, in quo holocausta et sacrificia quotidie spiritualiter offeruntur. Hinc est quod Dominus ait per Isaiam: Holocausta et sanguinem victimarum, hircorum et taurorum nolui (Isa. I) .

Tulerunt sacerdotes arcam Domini, et tabernaculum foederis, et omnia vasa sanctuarii, quae erant in tabernaculo, et intulerunt arcam in oraculum templi in Sanctum sanctorum subter alas cherubim. Moyses fecit duos cherubim aureos quos posuit in propitiatorio, quod erat super arcam (Exod. XXV) : Salomon vero addidit duos majores, sub quorum alis nunc dicitur arcam posuisse cum propitiatorio, et duobus cherubim prioribus. Domus templi exterior peregrinantem Ecclesiam, Sancta sanctorum supernae patriae felicitatem designant. Illata in Sancta [Col. 0090B] sanctorum arca assumptam Christi humanitatem intra velum regiae coelestis inductam demonstrat.

Vectes quibus arca portabatur, praedicatores sunt, per quos Christus mundo innotuit. Apparebant summitates vectium ante oraculum non semper, sed cum ostia oraculi aperirentur; neque omnibus, sed his solum qui propius accedentes, attentius interiora satagebant intueri. Vectes sunt in oraculo conditi, quia electi qui excesserunt, nunc sunt in abscondito vultus Dei. Quod tamen summitates vectium aperto oraculo, his qui appropiant, videntur, cum perfectioribus oraculum cordis purificantibus Dei gratia aliquid extremum de supernorum gaudio [Col. 0090C] contemplandum donaverit, quia his qui paulo longius recesserint, id est mente exterius vagantibus, contemplatio minime conceditur.

Erat in arca urna aurea habens manna; quia in homine Christo habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter (Coloss. II) . Erat et virga Aaron quae excisa denuo floruerat; quia potestas judicandi penes eum est, cujus judicium in humilitate videbatur esse sublatum. Erant et tabulae testamenti, quia in illo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae Dei absconditi (ibid.) . Adhaerebant ei vectes quibus portabatur; quia doctores qui laborant in verbo nunc praesenti visione congaudent gloria Christi. Unde Paulus: Cupio dissolvi, et esse cum Christo [Col. 0090D] (Phil. I) . Ipsa arca qualis et quomodo esset posita, solis eis qui oraculum intrassent, videre licebat; quia soli supernae patriae cives gloriam inibi Redemptoris plene contuentur.

Nebula domum Domini, id est Synagogam, implevit; quia eorum mentes infidelitatis caligo replevit. Et sacerdotes propter nebulam ministrare non poterant; quia dum mysticos sensus litterae velamine coopertos, et nativitatis Christi sacramenta investigare despiciunt; debitum fidei ministerium per erroris sui nebulam perdiderunt; ita ut exigentibus meritis non agnoscant cultum credulitatis.

[Col. 0091A] Classis Salomonis Ecclesia est Christi, quae in mari mundi posita studium impendit thesauros scientiae et sapientiae, opesque virtutum acquirere. Ibi sunt servi Hiram nautici et gnari maris cum servis Salomonis, dum gentiles saeculari scientia et sapientia eruditi, cum his qui in lege Moysi periti sunt, in unitate fidei sociantur. Hos Salomon noster, id est Christus, in Ophir, quae interpretatur infirmans, id est in vilitatem mittit, ut sumptum inde aurum, sensum videlicet pretiosum sibi deferant. Quantum? Quadraginta scilicet triginta talenta, id est historiam, allegoriam, tropologiam, et anagogen in duobus Testamentis. Ophir nomen est provinciae in India, ab Ophir uno videlicet de posteris Heber nominatae, quae et terra aurea appellatur, [Col. 0091B] eo quod montes aureos habeat, qui a leonibus et saevissimis bestiis incoluntur, ad quos nullus aliter accedere audet, nisi stans juxta littus, terram quam unguibus leonum effossam invenerit, in suam navem recipit, ut si bestiae eos senserint, facile in mari recipiantur.

Volo etiam vos, dilectissimi fratres, scire, quia tabernaculum quod plebs Hebraea in eremo condidit, hujus spiritualis domus figura fuit. Sed quia tabernaculum in itinere quo ad terram promissionis veniebant, haec in ipsa aedificabatur civitate Jerusalem, illud ut de loco ad locum crebro ministerio Levitarum, portatum tandem in terram promissionis inducitur, haec ut mox in patria ipsa, et in civitate regia constructa, inviolabili semper fundamento consisteret, donec [Col. 0091C] inditum sibi figurarum coelestium munus impleret; potest in illo tabernaculo praesentis Ecclesiae labor et exsilium, in hac autem domo futura quies et beatitudo figurari. Vel quia illud a solis filiis Israel, haec a proselytis etiam et gentibus facta est; possunt principaliter in tabernaculo Patres veteris testamenti et antiquus Dei populus: in hac vero congregata de gentibus Ecclesia exprimi; quamvis utrumque aedificium enucleatius discussum, et labores praesentis Ecclesiae quotidianos et praemia aeterna, in futura gaudia regni coelestis, electionem primitivae Ecclesiae, et salutem omnium gentium in Christo multimodis ostendat figurari.

Igitur, fratres charissimi, templum illud manufactum [Col. 0091D] in figura Jesu Christi et omnium nostrum, id est capitis et membrorum a Salomone fuit conditum. Ad spiritualis ergo templi aedificium pertinetis, dum recte credendo, et bona operando, Christi membra estis. Cum enim vos ad templi aedificium dico pertinere, non tamen ad illud quod Nabuzardan servus regis Babylonis succendit et thesauris spoliavit (IV Reg. XXV) , sed ad illud quod Deus Pater ante omnia saecula in dilectissimo sibique coaeterno Filio suo Jesu Christo in coelesti Jerusalem, facere decrevit. Unde est illud: Jerusalem quae aedificatur ut civitas, etc. (Psal. CXXI.) Et iterum: Jerusalem civitas regis magni (Psal. XLVII) . Ad illud ergo vos, dilectissimi, volo et desidero pertinere, in cujus interiori domo, id est in Sanctis [Col. 0092A] sanctorum collocata est arca, id est Dei Filius, in quo foedus pacis apud Patrem habemus. Manna etiam in arca habetur; quia in Christo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae Dei (Coloss. II) . Ipsi etiam virga Aaron quae floruerat, est commissa, scilicet potestas a Deo regendi Israeliticam plebem, imo universam Ecclesiam in saecula. Idem etiam Dei Filius post resurrectionem suam ascendens in coelum semel introivit in ipsum non manufactum, spirituale videlicet templum, constitutus a Deo judex vivorum et mortuorum. Ad hoc etiam templum angelos pertinere existimamus. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . in interiori parte ejusdem templi, ante faciem videlicet ipsius summi pontificis Jesu Christi; quia semper ad ministerium [Col. 0092B] illius sunt parati. Sic pedibus erectis stant, et oculos in propitiatorio, hoc est in ipso defigunt; sic suam perpetuo innocentiam conservant: sic de sanctarum animarum beatitudine in coelis exsultant, ut nobis quos etiam adhuc in terris peregrinari conspiciunt, opem ferre non desinant, donec ad coelestiam patriam, Deo jubente, nos perducant.

Moneo igitur vos, dilectissimi, ut studium sacris sedulo impendatis Scripturis; quatenus hos Cherubim, qui multitudo scientiae interpretantur, imitari valeatis. In divinis quippe Scripturis multitudinem scientiae invenietis, si diligenter quaesieritis, qua spiritualiter inebriati, terrena despicere, coelestia amare, transitoria vilipendere, aeterna concupiscere, ad ultimum vero oculos mentis in propitiatorio, hoc [Col. 0092C] est in Christo, sine intermissione defigere possitis. De hoc propitiatorio ait Joannes: Advocatum habemus apud Patrem, Jesum Christum justum; et ipse est propitiatio pro peccatis nostris (Joan. II) . Et Paulus apostolus: Non enim in manufactis sanctis templis Jesus introivit exemplaria verorum; sed in ipsum coelum, ut appareat nunc vultui Dei pro nobis (Hebr. IX) . Cherubim Dei, eos confirmante gratia, perpetuo in sua perseverant innocentia. Sic et vos, dilectissimi, pactum quod cum Deo pepigistis, sive in die baptismatis, sive etiam in susceptione ordinis, jugiter ac fideliter operibus conservate bonis. Castitatem etiam custodite tam mentis quam corporis, quae Deo est acceptabilis, et angelicae vitae imitatrix; [Col. 0092D] quia in carne praeter carnem vivere, non terrena vita est, sed coelestis. Castitas quoque longa et humilis praemium consecutura est aeternae beatitudinis, ita tamen si in proposito perseveraverit usque in diem mortis (Matth. X) . Ubi etiam caro jam a concubitu non potest esse integra, sit virgo in fide conscientia. Nulla igitur vobis charissimi, inordinata cogitatio aliquid illicitum suggerat, nulla immunditia polluat, non luxuria reos constituat, non cupiditas in amorem terrenarum rerum animum accendat, non iracundia proximos laedat, non elatio mentem in superbiam elevet, non injuria a proximis illata perturbet, non simulatio ante oculos hominum sanctitatem praetendat, non hypocrisis coram Deo culpabiles reddat, non malitia [Col. 0093A] locum in coelesti curia tollat, nulla perversitas vos a societate supernorum civium velut indignos repellat. Sic etiam Cherubim de sanctarum animarum beatitudine in coelis exsultant, ut nobis quos adhuc in terris peregrinari conspiciunt, opem ferre non desistant.

Horum itaque, dilectissimi, beatorum spirituum, scilicet cherubim, exempla ante mentis oculis saepe reducite, et quod illi perfecte in coelis agunt sine intermissione, vos, dictante charitate, in terris pro modulo vestro agite. Vosmetipsos ergo cum Dei juvamine a peccati contagione custodite, et pro totius mundi ac proximorum salute studiose Domino preces fundite. Pro cunctis etiam fidelibus defunctis qui adhuc retinentur in poenarum receptaculis, [Col. 0093B] moneo ut orationes, sacrificia, suspiria, et lacrymas Deo offeratis, quatenus intercessu vestrae compassionis de amarissimis erepti poenis, mereantur [Col. 0094A] transire ad loca refrigerii lucis et pacis. Nec in hoc solummodo contentos vos esse volo; sed ut pro eis etiam gratiarum actiones persolvatis Domino, qui jam ab eo sunt collocati in coeli palatio. Sic ergo de vestro profectu solliciti esse debetis, ut tamen proximorum salutem non negligatis. Nulli malum quod non vultis pati, inferatis; nulli bonum quod vobis fieri desideratis, facere recusetis. Deum super omnia diligite, proximos sicut vosmetipsos in Deo amate, inimicos propter Deum patienter tolerate, oculos mentis ad coelestem patriam cum omni devotione erigite, atque ut aliquando ad illam possitis attingere, summo studio cum lacrymis orationes fundite; ad quam vos perducere dignetur ille qui per eumdem dilectissimum Filium suum [Col. 0094B] Dominum nostrum Jesum Christum de vivis et electis lapidibus aeternum majestati suae ante saecula disposuit condere templum. Amen.

[Col. 0093B] Fratres charissimi, quia per Dei gratiam ad componendum atque ad emendandum mores vestri ordinis, in unum convenistis; dignum est, ut ad memoriam reducatis ea, quae Deo et abbati vestro promisistis, [Col. 0093C] quando primum ad ordinem venistis. Cum primum ante abbatem praesentati fuistis, ipso interrogante tria sunt, quae vos Deo implere vovistis, videlicet obedientiam, castitatem, et ut proprium non haberetis. Dignum valde fuit, dilectissimi, quod Deo obedientiam et castitatem promisistis, quia sine illis Deo nequaquam placere poteratis; et ideo si placet, de singulis, et primum de obedientia, aliquid dicamus vobis. Obedientia est virtus, quae caeteras virtutes menti inserit, insertasque custodit ⁜ (88) . De qua Paulus ait: Fratres, obedite praepositis vestris, et subjacete eis; ipsi enim pervigilant quasi rationem reddituri pro animabus vestris (Hebr. XIII) . Unde Salomon dicit: Vir obediens loquitur victorias (Prov. XXI) . Revera vir obediens victorias loquitur, quia semetipsum vincit, dum alienam voluntatem propriae voluntati anteponit. Sic et nos, dum abbati nostro humiliter obedimus, nosmetipsos in corde superamus. Unde etiam Samuel propheta loquitur dicens: Melior est obedientia quam victimae; et auscultare magis quam offerre adipem arietum. Quoniam quasi peccatum ariolandi est repugnare; et quasi scelus idololatriae, nolle acquiescere (I Reg. XV) . Revera melior est obedientia quam victimae, quia per victimas aliena caro mactatur, per obedientiam vero propria voluntas restringitur. ⁜ (89) Arioli sunt, qui [Col. 0094B] circa aras idolorum nefarias preces emittunt, et nefanda sacrificia daemonibus offerunt. Idololatria vero est servitus idolorum ⁜ (90) . Latria enim Graece, Latine servitus dicitur. Hoc est ergo summum [Col. 0094C] malum, cum servi Dei in monasterio positi per inobedientiam incurrunt peccatum ariolandi. Mihi videtur grande malum esse in monasterio videlicet servos Dei sub habitu religionis vivere, et per inobedientiam atque contumaciam scelus idololatriae committere. Magna miseria est, quando viri religiosi per iter virtutum descendunt in infernum. Haec est maxima infelicitas, quando viri ecclesiastici per inobedientiam sub habitu religionis periculum incurrunt aeternae damnationis.

Audiamus etiam Paulum apostolum dicentem: Sicut per inobedientiam unius hominis, scilicet Adae, peccatores constituti sunt multi; ita et per obedientiam unius hominis, scilicet Christi justi constituuntur [Col. 0094D] multi (Rom. V) . Et sicut per inobedientiam unius hominis multi descenderunt in infernum, ita et per obedientiam unius hominis multi ascenderunt, et sunt ascensuri in coelum. Sic etiam de Domino nostro Jesu Christo legitur: Christus factus est pro nobis obediens Patri usque ad mortem (Philipp. II) . Si ergo Jesus Christus, rex coelorum ac terrae, dignatus est obedire usque ad mortem Deo Patri, cur homo miserrimus in monasterio positus dedignatur obedire suo abbati? Et si Dominus noster Jesus Christus, qui est verus rex gloriae, Deo Patri usque ad mortem obedivit, cur homo mortalis et cibus vermium praecepta [Col. 0095A] sui abbatis contemnit? Quare, nisi quia non sequitur Christum, ut cum eo ascendat in coelum, sed sequitur Adam ut cum eo per inobedientiam descendat in infernum? Quare non vult obedire suo abbati, nisi quia contemnit Christum, et sequitur diabolum? Sic Dominus in Evangelio servis suis dicit, quibus Ecclesiam suam regendam commisit: Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit (Luc. X) . Ac si diceret: Qui vobis est obediens, et mihi obediens est, et qui vos despicit, me despicit. Igitur, dilectissimi fratres, hanc sententiam Domini nostri Jesu Christi ad mentem reducite, et eam sedula intentione recogitate, quia quicunque in monasterio inobediens est abbati suo, non solum inobediens est abbati, sed et Christo. [Col. 0095B] Et quicunque despicit praelatum suum, non solum despicit praelatum, sed et Christum.

Fratres mei, secundo loco, Deo et abbati vestro castitatem promisistis, cum primum ad monasterium venistis; quam nisi custodistis, in vacuum in omnibus operibus vestris laborastis. Si castitatem non custodistis a die, qua eam Deo et abbati vestro promisistis, in vanum omne tempus vitae vestrae expendistis. Quicunque Deo et abbati suo castitatem promisit, si eam mente et corpore non custodierit, reliogiosus esse non poterit, nisi hoc per asperrimam poenitentiam emendaverit. Quare? Quia per unum malum multa bona pereunt. Per unam culpam multae justitiae annihilantur. Per unam iniquitatem multa bona possunt subverti. Malum mistum bonis [Col. 0095C] contaminat plurima. Parum fellis in amaritudinem convertit dulcedinem mellis. Parum ignis magnam silvam incendit (Jac. III) . Modicum fermentum totam massam corrumpit (I Cor. V) . Unde Scriptura dicit: Qui in uno peccaverit, factus est omnium reus (Jac. II) , scilicet quantum ad vitam aeternam. Quasi enim si omnibus peccatis esset involutus, ita si in uno tantum maneat, aeternae vitae januam non intrabit. Sic homo per unum peccatum condemnari poterit, nisi illud per asperrimam poenitentiam emendaverit; et maxime per fornicationem, quia sine castitate nullum opus perfectum, sine castitate nullum opus magnum. Unde beatus Gregorius dicit ⁜ (91) : «Nec castitas magna est sine bono [Col. 0095D] opere, nec opus bonum est aliquid sine castitate.» Amanda est ergo castitatis pulchritudo ⁜ (92) . Castitas fructus est suavitatis. Castitas est inviolata virtus sanctorum. Castitas est securitas mentis, et sanitas corporis. Castitas Deo est amabilis et omnibus sanctis. De qua scriptum est, quia sine castimonia nemo videbit Deum (Hebr. XII) . Unde venerabilis Beda in quadam homilia. «Nemo in die resurrectionis, nisi illi qui sunt casti corpore, ad coelos poterunt sublevari; nemo post resurrectionem, nisi illi qui sunt mundi corde, essentiam divinae majestatis poterunt intueri.»

Tertio loco Deo promisistis, ne proprium haberetis. [Col. 0096A] Multis modis diabolus in acquirendo plurima sollicitat, qui in modicis et paucis contenti esse promiserant. Multi de saeculari vita ad Deum convertuntur, et monasterium ingrediuntur, atque omnes divitias suas libenter pauperibus et monasteriis tradunt, ac deinceps in omni vita sua magis paupertatem quam divitias diligunt, sicut sancti apostoli fecerunt. Plerique etiam saeculares ad Deum in monasterio convertuntur, et de rebus monasterii fraudem vel furtum facere praesumunt, sicut Judas traditor fecit, de quo legitur, quia loculos habebat, et ea, quae in communi mittebantur, abscondebat et furabatur. Nonnulli etiam de saeculo ad monasterium veniunt, et de divitiis suis, quas in saeculo habuerunt, unam partem sibi retinent et abscondunt, [Col. 0096B] temporalem pertimescentes inopiam, alteram vero secum monasterio tradunt, sicut Ananias et Saphira fecerunt, de quibus nimirum scriptum est, quia agrum vendiderunt, et de pretio illius quamdam partem ante pedes apostolorum posuerunt, quamdam vero absconderunt (Act. V) . Quidam etiam pauperes de saeculari vita ad monasterium veniunt, et quamvis in saeculo pauperes fuerunt, tamen in monasterio divites fieri volunt, sicut fecit Giezi discipulus Elisei. Cui dixit Eliseus: Quia post Naaman cucurristi, et divitias ab eo accepisti, in perpetuum lepra Naaman adhaerebit tibi (IV Reg. V) . Quicunque ergo propter Deum omnia quae in hoc mundo sunt, despiciunt, sicut sancti apostoli fecerunt, cum eisdem apostolis laetabuntur, et remunerabuntur [Col. 0096C] in perpetuum. De quibus ait Dominus in Evangelio: Beati pauperes spiritu; quoniam ipsorum est regnum coelorum (Matth. V) . Ille vero, qui de saeculo ad monasterium transit, et de rebus monasterii fraudem vel furtum facit, Judas est, et cum Juda poenam in inferno sustinebit. Qui autem de saeculari vita ad Domini servitium convertuntur, si ex his, quae in saeculo habuerunt, partim sibi reservant, partim distribuunt, sententiam maledictionis cum Anania et Saphira portabunt. Qui autem de saeculo ad monasterium venit, si divitias, quas in saeculo habere non potuit, in monasterio voluerit, sine dubio lepra Giezi adherebit ei, et quod Giezi passus est in corpore, iste patietur in anima. Illis ergo, [Col. 0096D] qui in veritate propter Deum, more apostolorum, omnia, quae in hoc mundo sunt, despiciunt, convenit illud Psalmistae dicentis: Mihi autem adhaerere Deo bonum est; ponere in Domino Deo spem meam (Psal. LXXII) . Et illud: Jacta cogitatum tuum in Domino et ipse te enutriet (Psal. LIV) . Judae vero et sequacibus ejus dicitur: Ascendunt usque ad coelos, et descendunt usque ab abyssos; anima eorum in malis tabescebat (Psal. CVI) . Ananiae autem et suis similibus pertinet illud: Qui confidunt in virtute sua, et in multitudine divitiarum suarum gloriantur (Psal. XLVIII) . Giezi et sociis ejus congruit illud: Ecce homo qui non posuit Deum adjutorem suum; sed [Col. 0097A] speravit in multitudine divitiarum suarum, et praevaluit in vanitate sua (Psal. LI) .

Sed ecce, fratres charissimi, dum aliorum peccata tanto studio perscrutamur, timeamus ne oculos divinae majestatis offendamus. Dignum est ergo, ut nos, qui tanta cura festucas in oculis aliorum conspicimus, de oculis nostris trabes ejicere festinemus (Matth. VII) . Quid ergo nobis inter haec agendum? Illud videlicet quod ait Psalmista: Vovete, et reddite Domino Deo vestro (Psal. LXV) ; alioquin multo melius esset non vovere, quam post votum promissa non solvere (Eccli. V) . Quare? «Quia, sicut ait beatus Isidorus ⁜ (93) , inter infideles inveniendi [Col. 0098A] sunt, qui bona, quae Deo voverunt, non impleverunt.» Igitur, fratres dilectissimi, ad vosmetipsos introrsus reddite, et si ea quae Deo promisistis, vos opere inveneritis implevisse, Deo gratias agite. Si autem in his, quae Deo vovistis, vos transgressores et negligentes cognoveritis esse, per puras orationes et quotidianas lacrymas ab omnipotenti Jesu Christo veniam postulate, quatenus in die districti judicii sui non permittat vos cum infidelibus perire, sed cum electis suis ad regnum coelorum vos dignetur perducere, qui cum eodem Patre et Spiritu sancto in Trinitate perfecta vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0097B] Hispaniarum doctor Isidorus vir in omni locutionis genere formatus, ut imperito doctoque secundum qualitatem sermonis existeret aptus, ad eruditionem sacerdotum inter caetera sic est locutus ⁜ (94) : «Sicut peccatores et iniqui ministerium sacerdotale suscipere prohibentur, ita indocti et imperiti a tali officio retrahuntur. Illi male vivendo suis pravis exemplis vitam bonorum corrumpunt, isti vero per ignorantiam iniquos corrigere nesciunt. Quomodo enim docere poterunt, quod ipsi non didicerunt? ⁜ (95) Desinat ergo locum docendi suscipere, qui nescit docere. Unusquisque igitur doctor et bonae actionis et bonae praedicationis habere debet studium, quia alterum sine altero inutilem facit et imperfectum.» Oportet igitur praelatum [Col. 0097C] cum omni instantia dulcedinem et suavitatem Dei annuntiare subditis, eosque suis ad bene operandum sollicitare exemplis, et frequenter dulcibus admonere verbis, ut recte possit computari in sanctae Ecclesiae membris, sicut sponsus, scilicet Christus, sub persona sponsae eidem Ecclesiae loquitur in Canticis

Favus distillans labia tua sponsa, mel et lac sub lingua tua (Cant. IV) . ⁜ (96) Praedicatores Ecclesiae bene labia sponsae esse dicuntur, quia per eos populis loquitur et per eos parvuli quique ad fidem erudiuntur, dum per eos occulta Scripturae quasi cordis latentia manifestantur. In favo autem mel latet, et cera patet. Recte ergo labia sponsae, id est sanctae Ecclesiae, favus vocantur, quia dum in carnis fragilitate sapientia magna habetur, quasi [Col. 0097D] mel in cera absconditur. Quando vero electus quisque praedicat, quando coelestia gaudia nescientibus revelat; tunc favus distillat, quia quanta dulcedo sapientiae in corde lateat, per oris fragilitatem audientibus manifestat. Unde scriptum est: Habemus thesaurum istud in vasis fictilibus (II Cor. IV) . Ideo subditur: mel et lac sub lingua tua. Nimirum [Col. 0098B] falsi praedicatores mel in lingua portant. Quod sub lingua non habent, quia coelestia gaudia aliquando praedicant tanquam veri essent, cum ipsi terrestria bona totis desideriis appetant. Sancta vero mens in lingua mel praetendit, quia sapientiae dulcedinem loquendo aliis ostendit, quam veraciter praedicans audientes tanquam mellis dulcedine reficit. Bonus pastor lac sub lingua gerit, quia congruenti sibi doctrina parvulos quosque in Ecclesia nutrit. Sub lingua autem haec omnia sibi ipsi reservat, quia internam dulcedinem assidue secum portat. Dum enim terrena abjicit, dum vitiorum amaritudinem respuit; in interioribus sapientiae dulcedine se pascit, quae robur colligit, ut ad aeterna gradiens in labore viae lacescere non possit.

[Col. 0098C] Hujusmodi praedicando prudens pastor in cordibus subjectorum dulcedinem et suavitatem Dei infundit, eosque exemplis bonae actionis ad coelestia desideranda sustollit. Nimirum ille est prudens pastor, qui super gregem sibi commissum sollicite vigilat; quia dum se et oves ex omni parte prudenter circumspectat, hostiles insidias declinat. Audiat igitur negligens pastor, quid sibi et prudenti pastori Dominus loquitur: Bonus, inquit, pastor animam suam pro ovibus ponit; mercenarius autem fugit (Joan. X) . Animam pro ovibus suis ponit, qui periculosum regiminis ascendens locum, clauso silentii ostio, gregem claustralium fratrum in pace custodit. Animam pro ovibus ponit, qui solus inter mundana [Col. 0098D] pericula exteriora negotia procurans, necessaria et utilia fratribus quaerit. Animam ponit, qui ad sustinenda jurgia rei familiaris solus exit et inter adulantium ac detrahentium linguas medius incedit, pro infirmis laborat, et laborantes pascit, consolatur pusillanimes, et cum superbis increpando contendit. Talis pastor cum Christo et per Christum potest dicere: Cognosco meas, et cognoscunt me [Col. 0099A] meae (Joan. X) . Cogroscunt oves pastorem, quem saepe vident praesentem, quem subjectis fratribus familiaritas facit notum, quem beneficia reddunt amicum. Cognoscunt fratres praelatum, quia sive per charitatem tolerando, sive per zelum justitiae castigando, sive exterius necessaria ministrando, sese eis reddit in omnibus utilem atque benignum. Subjecti praelatum cognoscunt, dum eis sicut pater filiis necessaria praesentis vitae praeparat, et sicut magister spiritalia praedicat. Oves vero pastor cognoscit, dum subditorum mores et actus diligenter attendit. Unde scriptum est: Considera diligenter vultum pecoris tui (Prov. XXVII) . Vultum pecoris considerat, qui, quid singuli subjectorum possint, non ignorat. Vultum pecoris sui diligenter inspicit, qui qualitates, [Col. 0099B] et actus, ac possibilitates fratrum quorum ad se pertinet cura, studiose perquirit. Cui per confessionem corda subjectorum sunt manifesta, per circuitionem nota sunt opera; per experimentum quid possint, per effectum quid velint, ratio demonstrat: Et vocem, inquit, meam audient (Joan. X) .

Tres sunt pastoris voces: suavis scilicet, dulcis, et alta. Vox suavis pertinet ad infirmum, dulcis ad morientem, alta pertinet ad surdum, id est ad inobedientem. Infirmus est qui tentatur. Qui vero de misericordia Dei desperat, moritur. Surdus est, qui non audit, id est qui obedire contemnit. Quandoque infirmus, id est qui in tentationibus est positus, audit suavem magistri vocem consolationis; audit qui [Col. 0099C] prae magnitudine peccatorum de misericordia Dei desperat, vocem obsecrationis; audit surdus, id est inobediens, altam, id est asperam vocem increpationis.

Iterum dicitur: Et sequuntur me meae: Oves pastorem sequuntur. Quem pastorem sequuntur oves? Bonum sive malum. Quo sequuntur illum? Quocunque ipse praecedit. Si bonus est pastor, oves sequuntur illum ad vitam; si autem malus est, sequuntur eum ad mortem. Si autem caecus caecum sequatur, ambo in foveam cadunt (Matth. XV) . Quomodo bonus pastor vadit ante oves? Vita videlicet et doctrina. Quando bene vivit et recte docet ecclesiasticus doctor, tunc fit unum ovile, et unus pastor. Pastor unus debet esse in se, et unus cum grege; ut quod docet verbis, impleat operibus bonis. Unus [Col. 0099D] debet esse, ut per iracundiam non mutetur a mansuetudine, non elevetur prosperitate, nec frangatur adversitate; sed idem permaneat patientia perseverante. Ille ergo veraciter tenet et amat unitatem fraternitatis, qui gaudet de servitute charitatis, imitando exemplum veri pastoris, qui venit non ministrari sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis (Matth. XX) . Nimirum ipse est idoneus pastor, et secundum Deum gregem gubernat, qui ad tantummodo laborat, ut plures secum ad Deum verbo et exemplo trahat; quem non delectat honor praelationis, sed onus; charitas, non potestas; servitus impensa aliis, non suscepta ab [Col. 0100A] aliis; juxta quod ait Paulus: Cum essem liber ex omnibus, omnium me servum feci (I Cor. IX) . Tenet etiam pastor cum grege unitatem, quando non dividitur ab eo per habitum pretiosiorem, vel per cibum delicatiorem; dum fit unus cum infirmis per compassionem, et cum delicatis per dispensationem. Taliter ergo oportet praelatum vivere, ut recte cum Apostolo possit dicere: Omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem (ibid.) .

Pastor autem negligens fugit, et a grege recedit. Sunt enim quidam praelati, qui bona, quae aliis praecipiunt, facere contemnunt. Cum enim onera gravia et importabilia subjectis imponunt, et ea digito movere nolunt; quod aliis praecipiunt, portare despiciunt. Fugiunt, dum a divinis officiis se subtrahunt, [Col. 0100B] et cum fratribus pondus ordinis ferre contemnunt. Fugiunt, qui per alienas domos vagantes discurrunt, feliciores se existimantes dum tardius ad claustra redeunt. Fugiunt, qui ideo a claustro longius recedunt, ut licentius otiosis fabulis insistant, et abundantius stomachum cibis repleant, ac securius dormiant quam in claustro solebant. Fugiunt, qui non ea quae fratribus sunt communia, sed quae sunt propria, quaerunt. Fugiunt, qui licet praesentes sint, tamen cum negligentias viderint, se sub silentio abscondunt. Fugiunt, qui remoti a conventu, sub otio vivunt; qui a communi fratrum consilio recedunt, qui male vivunt et reprehendi nolunt. Unde beatus Gregorius «: Libet, inquit, ut dum licenter [Col. 0100C] etiam illicita faciunt, nemo eis subditorum contradicat.» Et in eodem ⁜ (97) . «Cunctis se existimat praelatus amplius sapere, quibus se videt amplius posse.» Hoc amant scilicet videri sapientes et esse potentes. Haec fuit causa angelicae et humanae ruinae. Ponam, inquit, angelus, sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo (Isa. XIV) . Et homini per serpentem dixit: Eritis sicut dii (Gen. III) . Timeat igitur ruinam praelatus, quam meruit homo et angelus. Angelus enim, quia voluit esse potentior, cecidit; et homo, quia voluit esse sapientior, desipuit. Sunt praeterea quidam praelati, qui bene vivunt, et subjectos sibi male vivere permittunt. Quidam etiam male vivunt, et subjectos bene vivere compellunt. Sunt et alii, qui male vivunt, [Col. 0100D] et subjectos male vivere volunt. Illi ergo, qui bene vivunt, et subjectos male vivere permittunt, exemplo bonae actionis praecedunt; sed cum eos corrigendo non increpant, etiam cum errantibus delinquunt. Licet enim ipsi bene vivant, necessarium tamen est, ut de grege sibi commisso Domino rationem reddant. Hi tales, cur suscipiunt curam gregis, et sustinere nolunt pondus laboris? Aut si gregem regere nesciunt, quare regendi curam suscipiunt? Vel sciunt, et per negligentiam peccare subditos permittunt, cum soli bene vivere possent, cur aeternam mortem incurrunt, dum aliorum vitam in periculum animarum suarum convertunt? Tales [Col. 0101A] praelati filios Heli sacerdotis nutriunt, qui cum mulieribus quae observabant ad ostium tabernaculi, dormiunt; qui venientes in Silo sacrificare non permittunt, sed antequam incendatur adeps, carnem crudam rapiunt (I Reg. II) . Quasi filii Heli sunt, qui sub praelatis bene viventibus dissolute et negligenter vivunt, qui cum mulieribus dormiunt, qui cum vel hoc realiter agunt, vel cum carnis desideriis se conjungunt. Illos etiam qui veniunt in Silo, ne sacrificent, impediunt; cum noviter conversos verbis et exemplis ab exercitio bonae operationis avertunt. Accendi non permittunt adipem, quia exstincto charitatis igne non infundunt bonae actioni cordis dulcedinem. Non carnem coctam sed crudam quaerunt, quia tribulationis ignem fugientes paupertati [Col. 0101B] et labori se subtrahunt, nec pro Domino adversa pati volunt. In camino etenim tribulationis et paupertatis decoqui solent vitia carnis. Carnem crudam idcirco desiderant, ut quando et quomodo et quantum et qualem velint, sibi coquant. Tales sunt quidam, qui morantur in claustro, quasi in Silo, qui nihil aliud faciunt, nisi quod et quomodo et quando et quantum volunt. Quasi in Silo subjecti commorantur, qui plus voluntates proprias implere festinant, quam ea quae sibi a bonis praelatis imperantur. Hi tales non imitantur Samuelem, qui prius unxit reges in regno Judaeorum (I Reg. X) ; sed imitantur Ophni et Phinees, quorum peccato arca Domini translata est ab Allophylis in terram Philistinorum (I Reg. IV) . Illi vero qui male vivunt, et subjectos [Col. 0101C] bene vivere cogunt, errantes quidem a malo revocant, sed fortes, id est in Dei servitio studiosos occidunt. Perversos a sua nequitia corrigunt verbis, sed religiose viventes occidunt pravis exemplis. [Col. 0102A] Religiosi videri appetunt, quia religiosos sub se habent, sed religiose vivere contemnunt. Gloriantur de subditorum bonis operibus, non de suis actibus. Quae operari nolunt, aliis imperant: operantur ipsi quod aliis operari licitum esse non putant. Subjectos ad bene operandum cogunt, et ipsi a nemine cogi volunt.

Teneat igitur pastor cum grege unitatem, ut cum eo pervenire possit ad coelestis regni haereditatem. Non dividatur ab eo per pretiosiorem habitum, nec per delicatiorem cibum, nec per inanis gloriae appetitum. Circa gregem sibi commissum sollicitus existat; bonos, ut in melius proficiant, dulciter admoneat; malos, ne in deterius eant, sollicite corrigat; infirmos frequenter visitare studeat, tristes [Col. 0102B] blande et leniter consolari non renuat. Praeterea claustrum assidue intret, pigros ad bene operandum sollicitet, negligentes increpet, atque omnibus in commune gaudia paradisi et poenas inferni sine intermissione denuntiet. Ante omnia vero bona quae aliis praedicat, ipse prius implere non negligat, pondus ordinis cum caeteris fratribus libenter sustineat, eisque tam in spiritalibus quam in temporalibus sicut pater filiis bona provideat, pro eis rationem se esse redditurum Deo sollicite sciat. Verum super haec omnia pro eis preces Domino semper fundat, quatenus de grege sibi commisso nullus pereat, nec lupus rapax aliquem a via veritatis errantem inveniat quem auferat, sed ut cum eisdem ovibus, Christo duce, ad pascua semper virentia [Col. 0102C] summopere pervenire studeat, praestante eodem Domino nostro Jesu Christo qui cum Patre et Spiritu sancto in Trinitate perfecta vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0101D] Praeposito tanquam patri obediatur, multo magis presbytero, qui omnium vestrum curam gerit. Oportet nos praelatum nostrum timere ut Dominum, diligere ut patrem, et credere quidquid nobis boni praecipit animae nostrae esse profectum. In hoc loco nomine praepositi prior insinuatur claustri, sive procurator monasterii. Quod si in congregatione ubi canonicus ordo servatur, non est episcopus, nec abbas, sed prior; ipse nomine presbyteri designatur. Si vero episcopus vel abbas est in congregatione, ipse, qui in ea major est, intelligitur presbyteri nomine. Nobis quippe obedientia usque ad mortem servanda praecipitur, quia sine illa omnis conversatio regularis pro nihilo habetur. Sciendum [Col. 0102D] vero est, quia per obedientiam a praelato nihil mali debet praecipi, nec a subditis perfici. Unde ait egregius doctor Isidorus ⁜ (98) : «Non obedias cuiquam potestati in malo, etiam si poena compellat, si tormenta immineant.» Quare? Quia melius est mori, quam illicita jussa implere. Quicunque ergo praelato obediens est in malo, inobediens est Christo, qui dixit in Evangelio: Omnis qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. VIII) . Et quicunque in malo non vult praelato suo obedire, obediens est Christo omnium Domino, qui per Prophetam jussit a malo declinare, et bonum facere (Psal. XXXVI) . Si ergo qui facit peccatum, servus est peccati, non debemus in malo obedire cuiquam potestati.

[Col. 0103A] Sciendum etiam summopere est, quod obedientia aliquando, si de suo aliquid habeat, nulla est; aliquando autem, si de suo aliquid non habeat, minima est ⁜ (99) . Nam cum hujus mundi successus praecipitur, cum locus superior imperatur; ille, qui ad haec suscipienda invitatur, obedientiae sibi virtutem evacuat, si ad haec etiam ex proprio desiderio anhelat. Rursum cum alicui ex subditis praelatus despectum hujus mundi praecipit, cum probra adipisci contumeliae jubet; si hoc ex semetipso libenter non appetit, obedientiae sibi meritum minuit, quia illa quae in hac vita despecta sunt, invitus nolensque suscipit. Debet ergo obedientiam in adversis et vilioribus ex suo aliquid habere, et rursum in prosperis ex suo aliquid omnino non [Col. 0103B] habere; quatenus in adversis et contemptibilioribus tanto sit gloriosior, quanto divinae dispensationi etiam ex desiderio subditur; et in prosperis tanto sit vilior, quanto a praesenti ipsa, quam divinitus percipit, gloria, funditus ex mente superatur. Sicut sanies emanat ex vulnere, ita morbus inobedientiae procedit ex tumore superbiae et contemptus ulcere. Morbus inobedientiae languor est animae. Qui enim non vult operari bona et potest, vivit; sed tamen infirmus est; vivit potestate, sed languet prava voluntate. Hoc morbo primus homo languit, qui cum viveret potestate, et sanus esset bona voluntate, bestiis terrae, et avibus aeris, ac piscibus maris praepositus fuit (Gen. I) ; per inobedientiae [Col. 0103C] vero culpam lapsus, a paradisi gaudiis dejectus, etiam nunc muscis et culicibus expositus ac subjectus servit. Quando infirmitas carnis adunatur in tumorem, contigit quandoque, ut generet languorem. Mens enim carnalis per tumorem superbiae incurrit saepissime languorem inobedientiae.

Duae autem sunt species tumoris: dura videlicet, et mollis. Dura species tumoris est in carne obstinatio carnalium in conversatione. Haec autem tribus modis mederi solet: emplastro scilicet, unguento, et ferro, id est exemplo boni operis, verbo commonitionis, disciplina correctionis. Cum enim mens non emittit saniem pravae intentionis per confessionem, vel ex commonitione non promittit emendationem; restat ut recipiat ferri incisionem, id [Col. 0103D] est asperrimam disciplinae correctionem. Unde dicit beatus Isidorus doctor eximius ⁜ (100) : «Qui blando verbo castigatus non corrigitur, necesse est ut acrius arguatur. Cum dolore enim abscidenda sunt, quae leniter sanari non possunt. Qui admonitus secretim, corrigi de peccato negligit, publice est arguendus: ut vulnus quod occulte nescit sanari, manifeste debeat emendari.» Est autem tumor mollis, cum mens inflata delectatur voluptuosis cibis, dum sectatur otium, somnolentia torpescit, vanis gaudet fabulis. Ex his ergo languor animae nascitur, quando duritia obstinationis pressa, vel mollitie delectationis dissoluta, mens superba nihil [Col. 0104A] boni operatur. Assumit sibi inobedientia quandoque nomen obedientiae, ut de ea solo nomine glorietur, et non opere. Sed quia obedientia multis modis dicitur, expedit ut sermo de ea habitus altius ordinatur.

Imponitur enim obedientia praecepto, facto, et loco, ut designetur quod praecipitur, monstret quod agitur, nominet locum in quo quis moratur. De praecepto enim dicitur: injunxit ei obedientia; de facto: complevit obedentiam; de loco: moratur apud obedientiam, cum aliquam domum servat remotam. Prima est facilis, secunda gravis, tertia ad utrumque se habet. Leve est praecipere, sed grave est implere; locus vero aliquando placet, aliquando displicet. Placet quibusdam obedientia, non ut in [Col. 0104B] ea exerceantur bonis operibus, nec quia abundet fratribus; sed multis epulis et diversis deliciis. Placet obedientia quibusdam, non ut in ea magis Deo serviant quam in claustro studiosius, sed ut sibi obsequium praebeatur a famulis diversae aetatis abundantius, et deserviant otiosis fabulis suisque voluptatibus licentius. Ideo obedientia placet, quia in domo cuncta solus possidet, et quae vult, aliis donat, quae vult, sibi retinet, dum propriam voluntatem saepe rationi praefert. Sicque fit, ut apud eum qui obedientiam perversa voluntate suscipit, vocetur obedientia, cum non sit. Hanc obedientiam multi desiderant, non ut Deo et praelato suo tota mente obediant, sed ut extra obedientiam esse [Col. 0104C] queant. Multis autem modis a quibusdam obedientiam esse queant. Multis autem modis a quibusdam obedientia quaeri solet, videlicet auxilio parentum, consilio fratrum, simulationis ingenio, ut quod minis parentum vel exhortationibus fratrum non potest obtineri, saltem simulationis ingenio possit adipisci. Haec autem obedientia, quae conceditur alicui parentum minis seu qualibet exactione, sive fratrum seductoria exhortatione, vel etiam boni operis simulatoria ostensione nomen habet obedientiae, sed caret re. Obedientia vocatur exterius, sed fructum remunerationis non habet interius. Hujusmodi obedientia non acquiritur, ut corpus pro Deo laboribus fatigetur; sed ut praesentis vitae blandimentis delectetur.

[Col. 0104D] Ad hanc etiam obedientiam aliis modis pervenitur, ut quod illis tribus praecedentibus non potest, promissione muneris obtineatur. Sic adhuc cum Petro Simon magus moratur in Ecclesia, moratur et Ananias cum Saphira (Act. V) . Per Petrum boni praelati intelliguntur, per Simonem vero, Ananiam et Saphiram mali subditi designantur. Voluit Simon emere Spiritus sancti gratiam (Act. VIII) , volunt isti emere obedientiam. Simon pecunia voluit donum Spiritus sancti emere, isti nituntur Ecclesiae redditus pretio acquirere. Isti ergo Petri apostoli non sunt filii per doctrinam, sed Simonis magi [Col. 0105A] per avaritiam ⁜ (1) . Ejus quisque filius dicitur, cujus doctrinam sequitur. De errore auctoris a quibusdam nomen et culpa trahitur, ut ipsius vocabulo censeatur, cujus errorem sequitur. Sic loquitur Dominus per prophetam Israel: Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea (Ezech. XVI) ; non utique nascendo, sed imitando. Sic et in meliorem partem filii Dei nuncupantur, qui praecepta Dei tota mente sequuntur. Unde et nos non natura sed adoptione clamamus Deo in oratione dicentes: Pater noster, qui es in coelis (Matth. VI) . Recte ergo dicuntur filii magi Simonis non natura sed imitatione, qui pretio emunt obedientias, sive quaslibet dignitates Ecclesiae. Ananias et Saphira absconderunt partem substantiae (Act. V) , isti vero negotiis [Col. 0105B] incumbunt acquirendae pecuniae. Sed sicut scriptum est: Nemo militans Deo implicat se terrenis negotiis (II Tim. II) . In hoc ergo manifestum est eos non militare Christo sed mammonae, quia non sectantur spirituales divitias, sed lucra temporalis vitae. Non student ut Jesu Christo coelesti regi placeant, sed ut temporaliter divites fiant. Amplius regnat in eorum cordibus avaritia, quae est servitus simulacrorum, quam voluntaria paupertas, quae introducit hominem in regno coelorum. Hi tales plus gaudent equitando per plateas civitatis discurrere, quam in claustro psalmos sub silentio recitare. Haec est obedientia cum Simonia plena avaritia et inani gloria, quae amatorem suum non sublevat ad aeterna gaudia, sed praecipitat in tartara.

[Col. 0105C] Est et alia species obedientiae, quae tantum obedientia vocatur: de qua dicitur: Quia obedisti voci uxoris tuae, et comedisti de ligno, maledicta terra in opere tuo (Gen. III) . Quatuor sunt autem voces, scilicet uxoris, mundi, et diaboli, ac Dei. Audiam igitur quid loquatur in me Dominus Deus (Psal. LXXXIV) . Nunquid loquetur diabolus? nunquid caro? nunquid mundus? Vox uxoris vox carnis; vox autem carnis voluptas; vox mundi vanitas; vox Dei bonitas ⁜ (2) . Suggestionem quippe diaboli serpente accipimus. Mulier vero sensus est animalis corporis, id est carnis, quem habemus communem cum bestiis, et dicitur inferior pars rationis. [Col. 0105D] Unde quando occurrit nobis peccati suggestio, quasi serpens loquitur. Si vero oblectatur caro pravae illius suggestionis consensu, quasi mulier consentit. Sed si refrenatur et expellitur a cogitatione perversa suggestio, quasi mulier sola comedit illicitum lignum. Si vero ipsum peccatum, quod serpens, id est diabolus suggerit, et caro delectando, id est inferior pars rationis scilicet mulier manducat, et si mens hominis, id est superior pars rationis ipsum peccatum perpetrare consenserit, jam quasi vir deceptus est. Jam mulier viro cibum dedit, cum mens rationalis ad peccandum delectationibus carnis consensum praebuit. Quicunque [Col. 0106A] ergo libenter audit vocem serpentis, id est suggestionem diaboli, et obediens est voci mulieris, scilicet delectationi suae carnis, statim inobediens efficitur voci Creatoris. Voci igitur uxoris obediunt, qui carnis delectationibus non contradicunt, et plus voluptati carnis quam voci Dei obediunt. Est autem Creatoris vox de praelatis dicens ad subjectos: «Quod dicunt, facite; quod autem faciunt, facere nolite (Matth. XXIII) .» Ut perversis obedias praelatis innuit, qui etiam male operantibus obedire jussit (I Petr. II) , ut ingrediaris et egrediaris cum David sub Saule, et eumdem honores licet reprobum cum Samuele. Obediendum est ergo praelatis, si recta praecipiant, quamvis ipsi male vivant. Inobedientes igitur et superbos se esse [Col. 0106B] testantur, qui praelatis licet perversis non obediunt, et eos non venerantur. Audi etiam breviter quid te oporteat facere, et qualiter praelatis, sive bonis sive malis, debeas obedire. Nec bonis praelatis obedias in malis praeceptis, nec malis contradicas in bonis. Esto obediens malis praelatis in bonis praeceptis, et cave ne obedias bonis in jussionibus malis.

Interea, fratres charisimi, Pauli apostoli sententiam ad memoriam reducite, ut perfectius intelligere valeatis virtutem obedientiae. Sic enim ait ipse: Quaecunque ordinata sunt, a Deo ordinata sunt. Igitur qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit (Rom. XIII) . Ille ergo Dei ordinationi resistit, qui praelati sui praecepta contemnit. Quicunque praelato Ecclesiae digna praecipienti contradicit, non solum [Col. 0106C] homini, sed et Deo rebellis atque inobediens existit. Dathan et Abiron hac de causa perierunt, quia praelatis suis, scilicet Moysi et Aaron, inobedientes fuerunt, quando sibi per contumaciam sacrificandi licentiam usurpaverunt (Num. XVI) . Unde scriptum est in libro Psalmorum: Aperta est terra, et deglutivit Dathan; et operuit super congregationem Abiron (Psal. CV) . Hi enim, ob temeritatis suae videlicet audaciam, terrae compagibus ruptis, viventes profundo hiatu merguntur, ac traduntur inferni suppliciis. Nonne etiam rex Saul, propter culpam inobedientiae a Domino fuit reprobatus, de sede regni expulsus, dominio Satanae mancipatus, et ad ultimum a Philisthaeis interfectus? Pensate ergo, dilectissimi, [Col. 0106D] quam gravis sit culpa inobedientiae pro qua non solum animae cruciantur in inferno, sed et corpora puniuntur in hoc saeculo. Perpendite quam grave peccatum sit Dei ordinationi resistere, pro quo non solum in anima exsolvitur poena, sed etiam in corpore. Audiant ergo rebelles, timeant inobedientes mandatis seniorum, ne cum Dathan et Abiron tradantur tormentis infernorum. Caveant imitari vestigia Core seditiosi, ne forte mergantur cum eo in profundum inferni. Non velint imitari Core seditiosum, qui per contumaciam et rebellionem multos secum praecipitavit in infernum; sed Christum sequantur, qui per humilitatem Deo Patri [Col. 0107A] obediens usque ad mortem (Philip. II) , multos quotidie post se trahit ad regnum (Joan. XII) . Christum ergo, fratres et domini mei, timete, ipsumque super omnia diligite, ejusque ordinationibus reverentiam exhibete. Sic enim ait ipse: Si quis diligit me, sermonem meum servabit (Joan. XIV) . Appareat ergo dilectio illius in vestris operibus. Exemplo ejus tenete humilitatem in vestra conversatione, et pro amore ipsius praelatis vestris obedientes estote. Libenter in hac vita praelati jussionibus obtemperate, [Col. 0108A] ut ad aeternam libertatem possitis pertingere. Devote igitur colla divinae dispensationi subjicite, propriis desideriis renuntiate, voluntatem praelati vestri propriis voluntatibus anteponite, praecepta illius sine murmuratione implere satagite; ut post hanc vitam ad coelestem patriam possitis pervenire, ibique de visione Dei Patris in aeternum gaudere; ipso praestante, qui cum eodem Patre et Spiritu sancto in Trinitate perfecta vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0107B] Audite, fratres charissimi, quid Dominus noster Jesus Christus ad eruditionem et consolationem totius Ecclesiae suae dicat in Apocalypsi. Ego, inquit, quos amo, arguo, et castigo (Apoc. III) . His verbis ad tolerantiam atque disciplinam hortatur nos, sicut Pater piissimus, ut omnia quae nobis ab eo sive a praelatis nostris praecipiuntur, patienter et cum omni mansuetudine toleremus. Ideo nos pro peccatis et negligentiis per se et sanctae Ecclesiae ministros arguit Dominus et castigat in hoc praesenti saeculo, ne cum hoc mundo, hoc est cum amatoribus mundi, damnemur in futuro. ⁜ (3) Quisquis igitur Deo exercitationibus disciplinae non servit, Deum absque disciplinae rigore evadere non poterit; atque ideo Psalmista consulendo indisciplinate [Col. 0107C] viventibus dicit: Apprehendite disciplinam nequando irascatur Dominus, et pereatis de via justa (Psal. II) . Sed quid est disciplina? Disciplina est morum ordinata correctio, et majorum praecedentium regulae observatio. De qua disciplina Paulus apostolus ita loquitur, dicens: In disciplina perseverate. Tanquam filiis vobis offert se Deus (Hebr. XII) . Quod si extra disciplinam estis, cujus participes facti sunt omnes; ergo adulteri, et non filii estis. Qui ergo sine disciplina sunt, adulteri sunt, et coelestis regni haereditatem non accipiunt. Filii autem paternae disciplinae correctionem libenter portant, et haereditatem coelestis patriae omnino recipere non desperant. De qua etiam disciplina Isaias indisciplinate plebi praedicat, dicens: Quiescite [Col. 0107D] agere perverse, discite benefacere (Isa. I) . Et eadem Psalmista prosequitur dicens: Declina a malo, et fac bonum (Psal. XXXVI) . Unde etiam Salomon ait: Multum errat, qui disciplinam abjicit (Sap. III) . Ille igitur est infelix, qui abjicit disciplinam patris, id est ecclesiasticae dispensationis. Sicut milites Christum crucifigentes non diviserunt ejus tunicam (Joan. XIX) ; sic nos non debemus scindere [Col. 0108B] nec dividere Ecclesiae Christi disciplinam. Sicut enim tunica totum corpus praeter caput tegit, ita disciplina omnem Ecclesiam praeter Christum, qui eamdem disciplinam tradidit, ornat et tegit. Ipsa vero tunica contexta desuper fuisse per totum describitur, quia eadem Ecclesiae disciplina a Domino de coelo tribuitur et integratur. De qua Dominus, postquam surrexit a mortuis antequam ad Patrem ascenderet, loquebatur discipulis suis: Vos autem sedete hic in civitate, quousque induamini virtute ex alto (Luc. XXIV) . Tunica ergo corporis Christi disciplina Ecclesiae est. Qui autem extra disciplinam est, a corpore Christi alienus est. Non scindamus igitur tunicam Christi, sed sortiamur de illa, id est summopere studeamus, ut eam integram [Col. 0108C] conservemus, ne forte ab illius integritatis portione vacui remaneamus. Nemo quidquam de mandatis Christi solvat, sed unusquisque in quo vocatus est, in eo apud Deum permaneat.

Quicunque disciplinam Christi et catholicorum sacerdotum, quos ipse Ecclesiae suae praeposuit, contemnit, per diversas errorum vias eundo perditionis laqueum incurrit. Unde sub praevaricatoris populi persona humanum genus ita deplangit propheta: Nos sicut oves erravimus, unusquisque in viam suam declinavit (Isa. LIII) . De ⁜ (4) illis etiam qui disciplinam Domini abjiciunt, et voluntatem propriam sequuntur, sapientia per Salomonem sic loquitur: Multae viae videntur hominibus rectae, et novissima eorum ducunt ad mortem (Prov. XIV) . [Col. 0108D] Quae utique multae perditionis viae tunc sequuntur, cum una regalis via, lex Dei videlicet, quae neque ad dexteram nec ad sinistram declinat, per negligentiam deseritur. De qua scilicet via Dominus Jesus Christus, qui est finis legis ad justitiam omni credenti (Rom. X) , denuntiat dicens: Ego sum via, veritas et vita, nemo venit ad Patrem, nisi per me (Joan. XIV) . Ad quam viam omnes homines [Col. 0109A] communiter invitat, dicens: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos (Matth. XI) , quia non est acceptio personarum apud Deum (Deut. X) . Ubi non est Judaeus et Graecus, masculus et femina (Gal. III) , servus et liber, barbarus et Scytha: sed omnia et in omnibus Christus (Coloss. III) . Omnes ergo unum sunt in Christo Jesu. Dum ergo Christus finis est legis (Rom. X) , qui sine lege, id est sine disciplina sunt, sine Christo fiunt. Quicunque ergo sunt sine doctrina, non sequuntur Christi vestigia. Incongruum est ergo et a justitia devium, in temporibus Evangelii servi Dei sine Christo fieri, quando apostolis in cunctis gentibus licentia praedicationis data est (Matth. XXVIII) ; quando per cunctas saeculi [Col. 0109B] partes intonuit tonitruum, vox scilicet Evangelii; quando gentes, quam non sectabantur, apprehenderunt justitiam (Rom. IX) ; quando qui longe fuerunt, facti sunt prope in sanguine Christi (Ephes. II) ; qui aliquando non populus, nunc autem populus sanctus in Christo (Ose. II) ; quando est tempus acceptabile et dies salutis (II Cor. VI) , et tempora refrigerii in conspectu Altissimi (Act. III) . Quando unaquaeque gens habet testem resurrectionis, quomodo protestatur Dominus suis discipulis: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII) . Non faciamus ergo aliquid sine Christo, ne sine nobis Christus esse incipiat in futuro.

[Col. 0109C] Dignum est ergo, dilectissimi, ut disciplinam Christi cum omni devotione suscipiamus, et ut praelatis nostris pro Christo obedientes simus. Revera necessaria est adolescentibus atque juvenibus disciplina, et ut praeceptis seniorum subjiciantur cum omni humilitate ac reverentia. Unde et Dominus in Veteri Testamento Levitis ab anno vigesimo quinto tabernaculo servire mandavit, et a quinquagesimo custodes vasorum fieri praecepit (Num. VIII) ⁜ (5) . Quid enim per annum vigesimum quintum, in quo flos juventutis oboritur, nisi ipsa vitiorum bella contra unumquemque signantur? Et quid per quinquagesimum annum, in quo jubilaei requies continetur, nisi interna quies edomitae mentis exprimitur? Quid vero per vasa tabernaculi, [Col. 0109D] nisi fidelium animae signantur? Levitae ergo ab anno vigesimo quinto tabernaculo deserviunt, et quinquagesimo custodes vasorum fiunt; ut videlicet qui adhuc impugnantium vitiorum certamina tolerant, aliorum curam suscipere non praesumant; sed disciplinis majorum subesse studeant. Cum vero tentationum bella subjiciunt, cum apud se jam in intima tranquillitate securi sunt; animarum custodiam, quasi docti, spiritali praelio suscipiunt. Sed quis haec praelia perfecte subjiciat, cum Paulus, doctissimus videlicet ac fortissimus praeliator dicat: Video aliam legem in [Col. 0110A] membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati (Rom. VII) . Sed aliud est bella fortiter perpeti, aliud bellis enerviter expugnari, et dissolute vinci.

In istis ergo fortissimis praeliis exercetur virtus juvenum, ne extolli debeat; in illis vero debilibus et dissolutis omnino exstinguitur, ne subsistat. Bonum est igitur adolescentibus et juvenibus, ut dum calor naturae pullulat in membris, et in corpore proficit vigor aetatis, cum omni humilitate famulentur praepositorum imperiis ⁜ (6) . Qualiter namque in senectute ministrari sibi ab aliis sperat. qui in adolescentia senioribus obedientiam exhibere recusat? Qui in juventute positus disciplinis majorum non vult esse subditus, quomodo in senectute [Col. 0110B] constitutus putat sibi reverentiam deferri a minoribus? Unde et in proverbio apud veteres habetur, quod illi servire alii nolint, qui prius alicui servitutem denegat. Propter quod et Dominus Jesus Christus in temporibus adolescentiae dum adhuc ad legitimam aetatem doctoris non pervenerat, obedienter ministrationem parentibus suis exhibebat. Ideo quippe in juvenili aetate honorem, et reverentiam, atque ministrationem deferebat suis parentibus, ut exemplum obediendi ac ministrandi praeberet juvenibus (Luc. II) . Sicut ergo in senibus sobrietas et morum perfectio requiritur, ita in adolescentibus obsequium, et subjectio, atque obedientia rite debetur. Quapropter et in mandatis [Col. 0110C] legis primum horum quae ad homines pertinent. patris et matris honor imperatur (Exod. XX) ; quia, quamvis carnalis pater non supervixerit, aut indignus fuerit, alicui tamen viventi paternum honorem usque ad perfectam et dignam aetatem a filiis praebendum esse ostenditur. Congruenter quousque ad legitimam aetatem pervenerint filii, praecipiuntur vivere sub disciplina patris sui, vel alicujus extranei, quia indisciplinatus quisque et indoctus nequaquam poterit esse discipulus Christi

Quinque etenim modis in Scripturis divinis patres vocantur: hoc est, natura, gente, admonitione, aetate atque adoptione. De patre namque naturaliter Jacob dixit ad Laban: Nisi timor patris mei Isaac adfuisset, tulisses omnia quae mea sunt (Gen. XXXI) . Gente vero pater vocatur, quando Dominus ad Moysen de rubo loquebatur: Ego sum, inquiens, Deus patrum tuorum, Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob (Exod. III) . Aetate autem pater et admonitione dicitur, cum Moyses in cantico Deuteronomii loquitur: Interroga patrem tuum, et annuntiabit tibi; majores tuos, et dicent tibi (Deut. XXXII) . Nos vero adoptione patrem vocamus, cum in oratione, Pater noster, qui es in coelis (Matth. VI) , dicimus. Quod si ergo naturalis pater superstes non fuerit, aut indignus exstiterit; admonenti tamen seniori ab adolescentibus obedientia exhibenda [Col. 0111A] erit. Quomodo enim honorandus in senectute apparebit, qui disciplinae laborem in adolescentia non sustinuerit? Quodcunque etenim homo laboraverit, hoc et metet (Galat. VI) . Omnis namque disciplina in praesenti non videtur esse gaudii sed moeroris, nec requiei sed laboris: Postea autem fructum pacatissimum justitiae reddet exercitatis (Hebr. XII) . Sicut ergo fructus non invenitur in arbore, in qua pampinus aut flos prius non apparuerit; sic et in senectute honorem consequi legitimum non poterit, qui in adolescentia disciplinae alicujus bonae exercitationis non laboraverit. Disciplina igitur absque obedientia qualiter fieri poterit? Adolescens ergo sine obedientia, adolescens est sine disciplina. Quare? Quia ipsa obedientia, quae [Col. 0111B] omnium virtutum mater est et perfectio, magna exercitatione indiget, ut sui normam studii exhibeat Christo Domino, qui obediens Patri usque ad mortem, crucis ignominiam libenter sustinuit pro omni populo suo (Philip. II) .

⁜ (7) Doctorum tamen catholicorum disciplinam temperatam esse oportet, ne per nimiam crudelitatem vulneret quos mederi et sanare debet. ⁜ (8) Superbi doctores vulnerare potius noverunt quam emendare, Salomone testante: In ore stulti virga superbiae (Prov. XIV) . ⁜ (9) Revera superbi doctores in ore virgam superbiae ferunt, quia increpando rigide feriunt, et compati humiliter ac misericorditer nesciunt. Iracundi etiam doctores per rabiem furoris disciplinae modum ad immanitatem convertunt crudelitatis, [Col. 0111C] et unde emendare poterant, inde potius vulnerant. Ideo sine mensura ulciscitur culpas praepositus iracundus, quia cor ejus dispersum in rerum curis, non colligitur in amorem unius dignitatis. Mens enim soluta in diversis, catena charitatis non astringitur, sed male laxata male ad omnem occasionem movetur.

⁜ (10) Notandum igitur ab omni praelato vehementer, ut tanto se erga sibi commissos cautius agat, quanto durius a Christo pro eisdem judicari formidat. Nam sicut scriptum est: In qua mensura mensi fueritis, in ipsa remetietur vobis (Matth. VII) . ⁜ (11) Quicunque ergo ad regimen praeficitur, taliter se erga disciplinam subditorum debet praestare, ut non solum clarescat auctoritate, verum [Col. 0111D] etiam humilitate. Sed tamen ita aderit in eo virtus humilitatis, ne vita subditorum dissolvatur in vitiis. Atque ita aderit auctoritas potestatis, ne per tumorem cordis severitas existat immoderationis. Haec est ergo in Dei sacerdotibus vera discretio, qua nec per libertatem superbi, nec per humilitatem sint remissi.

⁜ (12) Sciendum vero est quia non omnibus subjectis una eademque doctrina est adhibenda, sed [Col. 0112A] pro qualitate morum diversa erit exhortatio doctorum ⁜ (13) . Manifesta igitur peccata non sunt occulta correctione purganda. Palam enim sunt arguendi, qui palam nocent; ut, dum aperta objurgatione sanantur, hi qui eos imitando deliquerant, corrigantur. Dum unus corripitur, plurimi emendantur. Utilius est enim ut pro multorum salvatione unus condemnetur, quam per unius licentiam vel pravitatis exemplum multi periclitentur. Ita ergo delinquenti sermo est proferendus, sicut ejus qui corripitur, expostulat salus. Nam quosdam increpatio dura, quosdam vero increpatio corrigit blanda. Unde dicit beatus Ambrosius, vir magnae reverentiae et eximiae conversationis in Christi Ecclesia: «Leniter castigatus exhibet reverentiam castiganti; [Col. 0112B] asperitate vero nimiae increpationis offensus, nec increpationem recipit, nec salutem.» Sic enim ait beatus Isidorus doctor egregius ⁜ (14) : «Sicut periti medici ad varios corporis morbos diverso medicamine serviunt, ita ut juxta vulnerum qualitates diversa medicamenta adhibeant; sic et doctor Ecclesiae singulis quibusque congruum doctrinae remedium adhibebit, et quid cuique oporteat, pro aetate, pro sexu ac professione, annuntiabit ⁜ (15) . Nonnunquam etiam discreti doctores duris feriunt increpationibus subditos, qui tamen a charitate eorum, quos corripiunt, non recedunt. Saepe etiam Ecclesiae censura arrogantibus videtur esse superba, et quod pie fit a bonis, crudeliter fieri putatur a pravis, quia non recto discernunt oculo, quod a bonis recto fit [Col. 0112C] animo.»

⁜ (16) Est praeterea quorumdam excusatio perversorum, qui, dum pro facinoribus suis arguuntur, verba praepositorum justorum pro censura declinanda abjiciunt, servantes se divino judicio, quo durius puniendi sunt, dum temporaliter judicari se ab hominibus contemnunt. Iniquis molesta est veritas, et amara justitiae disciplina, nec delectantur nisi propriae imbecillitatis placentia; justitiae infecundi, et steriles veritatis, caeci ad contuendam lucem, et oculati ad tenebrarum aspiciendum errorem. Nonnullos esse [ add. videas] pravitatis homines, qui, dum ipsi a malo corrigi negligunt, correctorem falsa criminatione detrectant, et ad sui solatium sceleris usurpant, si vel falso compererint quid ad infamiam [Col. 0112D] bonorum objiciant. Unde in Salomone legitur: Bona in malum convertet impius, et in electos imponet maculam (Eccli. XI) . Plerique etiam mali similes sibi in malum defendunt, et patrocinio suo pravos contra correctionem bonorum suscipiunt, ne unde displicent, emendentur; adjicientes in se aliena delicta, ut non tantum de suis malis, sed etiam de aliorum facinoribus quorum peccata defendunt, condemnentur. Disciplina igitur ecclesiastica moderata [Col. 0113A] esse et discreta oportet, ut negligentes emendet, debiles confortet, bonos ad aemulandum charismata meliora provocet.

Vos igitur moneo, fratres et domini mei, ut disciplinam Domini nostri Jesu Christi, quae vobis per vestros denuntiatur praelatos, libenter suscipiatis, et eorum praecepta pro viribus implere studeatis, atque in omnibus illorum voluntatem propriis voluntatibus anteponere festinetis. Nemo vestrum dicat: Quare abbatis mei suscipiam disciplinam, cum ego doctior illo sim, et in Scripturis majorem habeam intelligentiam? Aut: Quare subjiciar praelati mei disciplinis, cum ipse sit infimi generis, ego autem filius sim potentioris ac fortioris hominis? Cur mandata illius impleam, cum ipse in moribus [Col. 0113B] negligentior sit, et ego sanctius vivam? Nolite, fratres dilectissimi, ista dicere apud vos; quia nec opus, nec ratio, nec scientia, nec sapientia aliquid valet apud inferos (Eccle. IX) . Nemo se extollat quod sit filius alicujus magnatis, quia in die districti examinis Domini nostri Jesu Christi non poterit ei subvenire nobilitas generis ⁜ (17) . Nullus etiam propter sanctitatem sibi a Deo collatam in superbiam elevatur contra suum praelatum, quia multorum temporum jejunia, eleemosynae, vigiliae, lacrymae, orationes, et caetera bona, si cum superbia finem acceperint, pro nihilo reputantur apud Deum. Humiles igitur estote, et disciplinam praelati vestri cum omni devotione suscipite; quia utilius est corripi vel castigari a justo homine, quam decipi vel [Col. 0113C] adulari a peccatore. Unde Psalmista dicit: Corripiet me justus in misericordia, et increpabit me: oleum autem peccatoris non impinguet caput meum (Psal. CXL) . Oleum peccatoris laus est adulatoris. Tunc ergo [Col. 0114A] caput oleo ungitur peccatoris, quando adulationibus delectatur mens audientis. Mens enim pro capite ponitur in divinis Scripturis. Libenter ergo dorsa flagellis subjicite, ut tormenta inferni possitis evadere. Non videatur vobis durum abbatis manu flagellari, ut in coelesti curia in numero martyrum possitis computari. Nonne melius est vobis pro culpis et negligentiis a praelato temporaliter virgulis verberari, quam apud gehennam aeternos cruciatus perpeti? Nonne multo melius ac tolerabilius est abbatis sententiam humiliter ferre in hoc saeculo, quam per superbiam et contumaciam aeternae damnationis poenam cum diabolo et angelis ejus sustinere in inferno? Devote igitur, dilectissimi, tenete et custodite disciplinam vestri pastoris, ut cum eo [Col. 0114B] haeredes possitis esse aeternae beatitudinis. Castiganti reverentiam exhibete, corripientem amate, admonenti honorem rependite, flagellanti gratias agite, bona suadenti obsequium praebete, regularia ac Deo placita mandata praecipienti in omnibus obtemperate. Mala pro bonis non reddatis, benedicenti maledictionem non opponatis, praedicanti convicium non retorqueatis, increpantem non dehonestetis. In omnibus ergo vosmetipsos sicut Dei ministros ac discipulos exhibete; terrestria contemnite, coelestia amate, peccata vestra et eorum quorum eleemosynas comeditis, studiose deflete, poenas inferni formidate, gaudia aeternae vitae desiderate, ut, inoffenso pede vestigia Christi sequentes, ad coelestem patriam cum abbate, qui vobis praeest, possitis [Col. 0114C] pertingere: ipso praestante, qui cum eodem Patre et Spiritu sancto in Trinitate perfecta vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0113D] Dignum est, fratres et domini mei, ut ea in commune audiamus, quae ad eruditionem nostram, imo totius Ecclesiae, Hispaniarum doctor loquitur Isidorus. Ideo nobis, ut credo, corpus illius donavit Deus, quatenus saluberrimam illius doctrinam devote suscipiamus, eamque bonis operibus implere festinemus. Ita ergo admonitionem illius reverenter debemus audire, ac si nobiscum vivens loqueretur in corpore. Ait enim ⁜ (18) : «Sicut legendo scire concupiscimus ea quae nescimus, ita sciendo recta quae didicimus, opere implere debemus.» Lector strenuus potius ad implendum opere ea quae legit, quam ad discendum ea quae nescit, erit promptissimus. [Col. 0114D] Lex Dei praemium habet et poenam legentibus eam. Praemium habet his, qui eam bene vivendo custodiunt; poenam vero illis, qui illam male vivendo contemnunt ⁜ (19) . Ad majoris culpae cumulum pertinet scire quemquam quod sequi debeat, et nolle sequi quod sciat. Unde Dominus in Evangelio: Servus, inquit, sciens voluntatem Domini sui, et non faciens, plagis vapulabit multis (Luc. XII) . Et Jacobus: Scienti bonum, et non facienti, peccatum est (Jac. IV) . ⁜ (20) Dei ergo servum sine intermissione legere, orare et operari oportet, ne forte mentem otio deditam spiritus fornicationis subrepat, et ad peccandum provocet. Luxuria cito praeoccupat [Col. 0115A] hominem illum, quem invenit otiosum; minus vero delectatur flagitio corpus labore fatigatum. «Contuere regem Salomonem per otium multis fornicationibus involutum, et per fornicationis vitium usque in idololatriam lapsum (III Reg. XI) . ⁜ (21) Multum ergo apud Deum utraque sibi commendantur necessario: ut oratione operatio, et opere fulciatur oratio. Unde etiam Jeremias ait: Levemus corda nostra cum manibus ad Deum (Thren. III) . Cor enim cum manibus levat, qui orationem cum bono opere sublevat. Nam quisquis orat et non operatur, cor levat, et manus non levat. Quisquis vero operatur et non orat, manus levat ad Deum, et cor non elevat. Sed quia et operari necesse est et orare, bene juxta utrumque dictum [Col. 0115B] est: Levemus corda nostra cum manibus ad Deum. »

Igitur, fratres charissimi, ne de negligentia mandatorum corde reprehendamur, dum salutem nostram obtinere sola oratione aut sola operatione contendimus, necesse est ut, postquam bonum opus agimus, lacrymae orationum fundantur ut meritum bonae actionis humilitas impetret precis. Quicunque igitur Deo in omni conversatione sua placere desiderat, otium fugiat; interdum orationi incumbat; interdum vero utile sibi et aliis opus quaerat; quia otium stultitiam auget, labor vero scientiam generat ⁜ (22) . Hac de causa in omni opere bono fraus et desideria sunt formidanda. Fraudem Deo facimus, [Col. 0115C] quoties de bono opere nostro non Deum sed nosmetipsos laudamus. Desidiam agimus, quoties per torporem languide ea quae Dei sunt, operamur. Omnis ars hujus saeculi strenuos habet amatores, et ad exsequendum promptissimos; et hoc proinde fit, quia praesentem habet operis sui remunerationem. Ars vero divini timoris plerosque habet sectatores languidos, tepidos, pigritiae inertia congelatos; sed proinde, quia labor eorum non praesenti sed pro futura remuneratione differtur. Ideoque dum eorum laborem mercedis retributio non statim consequitur, spe dissoluta pene in bono opere languescunt.

Est autem labor et otium interioris hominis, est labor et otium exterioris. Labor interioris hominis [Col. 0115D] labor scientiae, labor exterioris exercitium operationis. Labor scientiae in tribus dividitur partibus: id est in labore disciplinae, et exercitii, atque doctrinae. In pueritia est labor disciplinae, in juventute labor exercitii, in senectute labor doctrinae; ut qui nescit, in pueritia discat; qui didicit, in juventute ad usum ducat; quod autem ad usum duxit, in senectute doceat. Est et alius labor interior, scilicet cogitationis et meditationis, ut ad requiem perveniat contemplationis; ut, si quid per oblivionem sub nube dubitationis latet obscurum, fiat cogitatione liquidum, meditatione liquidius, contemplatione liquidissimum. Cum enim aliquid de [Col. 0116A] coelestibus offert memoria menti, prius quasi confusum in cogitatione cernitur, postea meditatione discernitur, ad ultimum vero contemplatione dignoscitur. Accenditur ergo consideratione cogitatio, inflammatur discretione meditatio, illuminatur cognitione contemplatio. Est enim cogitatio in mente, quasi fumus in igne; meditatio, quasi flamma cum fumo; contemplatio, ignis cum flamma sine fumo. Cum autem mens ad consideranda coelestia laborat, tunc cogitatio occupatione temporalium rerum impeditur, meditatio quippe otio conturbatur, contemplatio curiositate revocatur; et sic fit quandoque, ut mens otiosa voluptate torpescat, ac vitiis subjiciatur. Cum igitur homo interior jacet in lectulo voluptatis, dum somno torpescit inertiae, et [Col. 0116B] somnis deluditur curiositatis, convocat et hortatur hominem exteriorem, ut inclinet aurem rumoribus, loquatur vana, induatur mollia, mane comedat, lectionem coenae terminet gallus. Euntibus dormitum, surgentes ad vigilias fratres obvient, vigilantibus illis dormiant, redeuntibus surgant. Sed melius forsitan esset, si nihil dicerent, quam si subtractis syllabis aut dictionibus psalmos decantarent. Haec est otiosorum tarditas, qui nihil operantur ad horam, sed semper comitantur moram. In hoc potius gaudent, ut extra conventum comedant, et ad horas tardius surgant. Hi sunt qui exspectant cum asino, nec ascendunt cum Isaac in montem: portantes paleas et stimulum, quae ad asinum [Col. 0116C] pertinent; non ignem et gladium, quae pertinent ad sacrificium. Ait enim Abraham ad pueros: Exspectate hic cum asino: ego et puer, posquam adoraverimus, revertemur ad vos (Gen. XXII) . Pueri sunt pueriles sensus animi, qui cum asino exspectant; quia tarditatem semper amant. Duo dicuntur esse pueri, otiosi videlicet et tepidi portantes stimulum carnis et paleas levitatis. Abraham vero, qui interpretatur pater multarum gentium, id est animus genitor multarum cogitationum, cum puero ascendit, id est cum corde puro, portans in manibus ignem et gladium. Per ignem charitatem, per gladium praedicationis intelligimus verbum. Ille igitur portat ignem et gladium in manibus, qui quod amat et praedicat, bonis implet operibus. Ego, inquit, et [Col. 0116D] puer revertemur ad vos. Necesse est ut ambo redeant, id est vis rationis, et puritas mentis, ut revertantur ad agendam curam carnis, non in desideriis, sed in necessariis (Rom. XIII) . Semper enim caro quaerit ciborum affluentiam, et otii libertatem. Necessaria vero sunt impendenda, non subtrahenda. Sed tamen ne vacet otio, dum impenditur cibus, sequantur quae conveniunt asino, virga scilicet et onus (Eccli. XXXIII) . Virga correctionis, et onus laboris. Inter virgam siquidem et onus non est otii locus. Laboret igitur homo interior et exterior, et studiose insistant operi, ne eis dicatur: Quid hic statis tota die otiosi? (Matth. XX.) Tota [Col. 0117A] die otiosi stant, qui omni tempore vitae suae cessantes a bono opere, in foro vanae gloriae torpentes perseverant. Conventus fratrum quasi otiosus stat, si eos abbas ad laborem, id est exercitium regularis vitae, praedicando et admonendo non invitat. Otiosus stat populus, quia non episcopus, non archidiaconi eos conducunt ad bonum opus. Tamen audiant praelati causam hujus otii: Nemo, inquiunt, nos conduxit (ibid.) . Non episcopi, non presbyteri conducunt populum, non abbates, non priores conventum. Quo enim eos conducent? Forsitan ad quaerendum temporalem honorem, et non ad spiritalem laborem. Forsitan studiosius illos conducent ad regis curiam quam ad Domini vineam. Ibi curiosius agitur de pondere pecuniae quam de quantitate [Col. 0117B] culpae. Nascitur illis sermo de examinatione argenti, non de purgatione peccati. Sunt tamen quidam boni praelati, qui operarios ad laborem conducunt; verbo enim docent, et exemplo praecedunt. Ad hunc laborem diversi veniunt, id est pueri, juvenes et senes. Veniunt diversis aetatibus et temporibus, scilicet vespere, mane et meridie. Mane veniunt pueri, meridie juvenes, vespere senes; ut ita dicam, mane venit Maurus, meridie Paulus, vespere Tranquellininus, sive Gentianus. Hic large accipimus juventutem, et non adolescentiam tantum, sed etiam maturam comprehendimus aetatem. Haec est aetas labori congrua, quia nullus poterit operari in futura vita. Venit nox in qua nemo potest [Col. 0117C] operari (Joan. IX) . In hac aetate Paulus volens redimere tempus, non solum instabat contemplationi, sed etiam operationi.

Patriarcham Issachar, si placet, ad medium deducamus; et ab eo exemplum exercitationis, perseverantiae et perfectionis sumamus. Issachar qui merces interpretatur, ad populum gentium, quem Dominus pretio sanguinis sui est mercatus, refertur. ⁜ (23) Hic Issachar scribitur asinus fortis (Gen. XL) , quia prius gentilis populus quasi brutum et luxuriosum animal erat serviens idolis. Vere nunc fortis est Redemptoris Domini jugo colla subjiciens, et onus disciplinae evangelicae perferens. Hic, accubans inter terminos, vidit requiem quod esset bona, et terram quod optima, et supposuit humerum suum [Col. 0117D] ad portandum, et factus est tributis serviens (ibid.) . Oportet ergo nos, dilectissimi, transire de terra ad terram, de terra aliena ad terram propriam, de exsilio ad patriam, de gente ad gentem, de regno ad populum alterum, de terra morientium ad terram viventium, si volumus experiendo nosse verum et internum gaudium.

Concupiscamus et nos terram illam, quam Issachar iste vidit et concupivit. Si enim non vidisset, non cognovisset; et si non cognovisset, non concupisset (Joan. XIV) . Pro hac terra asinus factus et fortis effectus libenter supposuit humerum suum ad portandum, et factus est tributis serviens. Multum [Col. 0118A] sibi subito viluerat, qui se asinum, animal videlicet pene prae caeteris vilius, reputabat. Multum concupivit terram, quam vidit, pro qua ad omnem laborem fortis perduravit. Vidit sane quod ad pulchritudinem illius terrae omnes justitiae nostrae erant ut pannus mulieris menstruatae (Isa. LXIV) : viderat nihilominus quod non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis (Rom. VIII) . In uno igitur sibi vilis, in altero fortis effectus; de uno humiliatus, de altero roboratus, fortitudinis suae humerum ad omnem laborem libenter inclinavit, et ad requirendam divinam gloriam non suam coelesti vero regi dignum tributum persolvit. Vultis audire, et alterum simili ratione sibi viluisse, et ad omnem nihilominus laborem [Col. 0118B] convaluisse? Ut jumentum, inquit David, factus sum apud te (Psal. LXXII) . Et alibi: Propter te, inquit, mortificamur tota die (Psal. XLII) . Ecce quam vilis, ecce quam fortis. Vilis ut jumentum, fortis ad se mortificandum. Issachar, asinus fortis, habitans inter terminos vidit requiem quod esset bona, et terram quod esset optima. Pene igitur, non plene, illam viventium terram apprehenderat, qui inter terminos habitabat. Quia vilissimis et paucissimis hujus vitae bonis contentus erat, hujus terrae miserae extrema tenebat. Et quia frequentes mentis excessus perennis vitae bona praegustabat, illius beatae terrae initia tangebat. Vidi, inquit, requiem quod esset bona. Requies ergo bona ibi est, hoc est in coelesti patria, quia, si ibi non esset, ibi eam [Col. 0118C] minime vidisset; et si bona non esset, propter eam humerum suum ad portandum minime supposuisset. Mansueti autem, inquit Propheta, haereditabunt terram, et delectabuntur in multitudine pacis (Psal. XXXVI) . Ecce qualis terra, ibi et requies vera, pax plena, requies bona, pax quieta, quies pacifica. In illa coelesti patria labor non est, sed ad illam sine labore perveniri non potest. Propter ipsam in hac vita laboratur, sed in ipsa a nemine labor exigitur. Extra hanc terram non invenitur requies vera, quia nullus penitus labor est in ea. Si ergo cum Paulo cupimus tempus redimere, et dies malos evadere, oportet nos in hac praesenti vita frequenter orare, operari et legere (Ephes. V) . Sic etiam Jacob [Col. 0118D] cum Rachel et Lia revertitur ad patriam (Gen. XXX) , sic Mariae et Marthae precibus Lazarus adjuvatur ad vitam (Joan. XI) . Cum Rachel et Lia Jacob revertitur, quando aliquis desiderio bene operandi gradiens, activae et contemplativae vitae sociatur. Lazarus vero interpretatur adjutus. Qui tunc resuscitatur, quando aliquis hinc bonis operibus, hinc lacrymis a morte peccati liberatur. Nemo igitur a labore excusatur; non pueri, non juvenes, non senes; sola tamen juventus portat pondus diei et aestus. Portat materialiter pondus laboris, et aestum solis. Portat moraliter pondus carnalis fragilitatis, sustinet aestum libidinis. Labore igitur manuum [Col. 0119A] annihilatur pondus tentationum; otio multiplicatur tentatio vitiorum. Labore caro affligitur, otio nutritur. Juvenis autem in otio, quasi juvencus sine jugo, qui dum non tenetur obedientiae vinculo, in aequalitate fraternae societatis quasi vox lasciviens discurrit per desideria propriae voluntatis.

Moneo igitur vos, fratres charissimi, ut ea quae dicuntur, sollicite audire dignemini. In illa terra bona et optima, hoc est in coelesti patria, nullus labor est, sed tamen ad illam sine labore nemo pervenire potest. Unde est illud: «Ad magna praemia perveniri non potest nisi per magnos labores ⁜ (24) . Et iterum: Non coronabitur, nisi qui legitime certaverit (II Tim. II) . Regnum coelorum non dabitur tepidis, otiosis et vagantibus; sed in Dei servitio exercitatis, et studiose contra vitia et tentationes [Col. 0119B] certantibus. Ad illam ergo terram bonam et optimam oculos mentis erigite, et pro amore illius omnia quae in hoc mundo sunt, despicite; et ut eam vobis in haereditatem possitis acquirere, libenter humerum ad portandum onus ordinis supponite. Praelati vestri praecepta tota intentione custodite, et ut ad illam optimam coelestis patriae terram pertingere valeatis, voluntarie colla jugo divinae ordinationis submittite. Vos ipsos pro amore Christi vilipendite, et in Dei servitio fortes exhibete, praesentia despicite, futura bona concupiscite, carnalia [Col. 0120A] abhorrete, spiritalia amate, temporalia ad necessitatem possidete, aeternam ad jucunditatem desiderate. Sed meus, quae ad aeternum gaudium nondum tota colligitur, quae sit vera requies, minime experitur. Vae mihi misero qui usque hodie vagus et profugus sum super terram! Vagus, sequendo concupiscentiam; profugus, declinando miseriam. Concupiscentia me facit vagum, miseria efficit profugum. Est procul dubio terra ista, non stabilitas cordis, sed duritia et insensualitas mentis. O felix, qui potuit vel ad horam malorum omnium oblivisci, et illa interna pace vel requie saltem ad modicum potiri! Felicem nihilominus, cui datum est dispersiones cordis in unum colligere, et in illo verae felicitatis fonte desiderium figere! Transeamus ergo et nos, dilectissimi, cum patriarcha Issachar mente [Col. 0120B] et opere de terra miseriae ad terram optimam, de terra aliena ad terram propriam, de exsilio ad patriam, de carcere ad curiam, de infelicitate ad gloriam, de captivitate ad libertatem, de morte ad vitam, de tenebris ad lucem, de theatro ad palatium, de ergastulo ad regnum, de cloaca ad coelum, de volutabro vitiorum ad consortium angelorum, ad quod Jesus Christus nos perducere dignetur, qui cum eodem Patre et Spiritu sancto in Trinitate perfecta vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0119C] Moneo vos, fratres charissimi, causa vestrae salutis, ut sollicite audire dignemini verba sapientissimi Salomonis: Cani sunt sensus hominis, et aetas senectutis vita immaculata (Sap. IV) . Non ergo veraciter dicitur senex, qui aetate est provectus, sed qui sensu est perfectus. Senectus enim venerabilis est, non diuturna, nec in numero annorum computata (ibid.) ; sed innocens et Deo placita vita. Nulli deest aetas puerilis, si fuerit sensu parvulus et levis. Unde est illud: Maledictus puer centum annorum (Isa. LXV) . ⁜ (25) Quamvis quisque sit aetate parvulus, tamen si fuerit sensu magnus, non inter juvenes, sed inter senes est computandus. Sic enim de Daniele legitur: Juvenis quidem erat aetate, senior vero scientia ac mansuetudine. Nam et David cum aetate [Col. 0119D] esset puer, et sensu perfectus, cor suum et mentem habebat in Domino defixam; et ob hoc in regem est elevatus. Et Saul cum esset in senili aetate, quia in se magnam habuit nequitiam et puerilem levitatem, expulsus est de regali culmine. Dominus vero et Salvator noster a senioribus crucifigitur, et ingressus Jerosolymam a pueris collaudatur. Nam et [Col. 0120C] arbor multorum annorum si infructuosa fuerit, exciditur; si autem fuerit novella et fertilis, ut magis ampliorem proferat fructum, excolitur

Ideo, fratres dilectissimi, has similitudines vobis proposuimus, ut nullus vestrum, quamvis sit juvenis, quamvis senex, de sua virtute praesumat, nec de suis confidat operibus; sed semper, ne in aliquo opere displiceat Deo, sit pavidus, semperque, ne pro aliquo ab eo in perpetuum separetur, sit suspectus. Quid ergo? Qui gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. I) , et non in se.

Sciendum tamen est quia in quibusdam nos oportet esse infantes, in quibusdam vero senes. Unde Dominus in Evangelio: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum [Col. 0120D] coelorum (Matth. XVIII) . Et Petrus apostolus: Quasi modo geniti infantes, rationabiles sine dolo lac concupiscite (I Petr. II) . Sic etiam et Paulus: Nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli estote; sensu autem viri perfecti (I Cor. XIV) . ⁜ (26) Omnibus ergo hominibus studiose convenit Deo servire, eique per bonam operationem adhaerere; sed maxime senibus, [Col. 0121A] qui jam pedes habent in margine fossae. Plus ergo omnibus religioni operam dare convenit, quos praesentis saeculis florida aetas transacta jam deserit. Sicut namque in lignis ipsa reproba arbor comparet, quae, post flores, fructus optimos cultori suo non exhibet; sic et in hominibus ipse reprobus est, quem flos juventutis deserit, et tamen in sui corporis senectute bonorum operum maturos fructus proferre parvipendit. Quid ergo stolidius quidve stultius fieri potest, si mens ad perfectionem festinare non contendat, quando totius corporis habitus senectute confectus, homo ad interitum properat? dum oculi caligant, aures graviter aut fere nihil audiunt, capilli fluunt, facies in pallorem mutatur, dentes lapsi numero minuuntur, cutis arescit, rugis [Col. 0121B] contrahitur, flatus jam non suaviter olet, pectus suffocatur, tussis fervet atque cachinnat, genua trepidant, talos et pedes tumor inflat, homo interior qui non senescit, his omnibus aggravatur, et haec omnia ruituram jam jamque domum corporis cito praenuntiant. Quid ergo superest, nisi dum hujus vitae defectus appropiat, nihil aliud cogitare quam quomodo futuri aditus prosperitates comprehendantur, et pericula animae evadantur quisque senes appetat? Juvenibus enim incertus hujus vitae instat terminus, senibus vero cunctis maturior ex hac luce imminet recessus.

Cavendae sunt ergo homini duae particulae, quae in illius corpore non veterascunt, et totum hominem ad peccandum pertrahunt: cor videlicet et [Col. 0121C] lingua; quia cor novas semper cogitationes machinari non desinit, lingua vero impigre loquitur quodcunque cor machinari senserit. Non dicat ergo senex: Humanum sanguinem non effundo, domos proximorum non succendo, res alienas non diripio. Quia si a corde superfluas, et quod gravius est, nocivas cogitationes non expulerit, et ori suo custodiam non imposuerit, apud Christum, districtum videlicet judicem, pro solo otioso verbo culpabilis erit. Caveat igitur senilis aetas, ne istae juvenescentes particulae, lingua scilicet effrenata, et cor inutilia cogitans et vana, totam harmoniam decipiant, et per ineptas res reliqui corporis gravitatem illudant, et tormentis gehennae tradant. Senex vero qui morti proximus, mortis adventum non abhorret nec formidat; [Col. 0121D] qui quasi ad ostium hujus mundi positus, fortis et obstinatus spectat, nec tamen vitae praesentis attendit egressum, nec ingressum futurae considerat, seipsum a coetu justorum alienat. Audit nuntios mortis, et credere non vult eis. Tres sunt enim nuntii mortis: casus videlicet, infirmitas et senectus. Casus dubia, infirmitas gravia, senectus certa nuntiat. Casus mortem nuntiat latentem, infirmitas apparentem, senectus praesentem.

Ex incertitudine mortis, timor; ex infirmitatis gravitate, dolor; ex certitudine senectutis, non obstinatio, sed humilitas et afflictio sequi deberet; sed forsitan funiculus triplex, quo ligatur senex, non facile rumpitur (Eccle. IV) . Triplex funiculus pravae consuetudinis est usus, qui ex tribus conficitur, [Col. 0122A] quando meditatio sermoni, sermo operationi ab otiosis hominibus complicatur. Dum enim a pueritia in mente senis per cogitationem semitam fecerit voluptas, in sermone vanitas, in opere perversitas, quid aliud agitur, nisi quod in consuetudinem haec tria torqueantur? Est autem laqueus in fune, dulcedo temporalis in consuetudine: circumdatio funis impedimenta sunt carnis. Dulcedine igitur temporalium rerum decipimur, consuetudine ligamur. Ille autem laqueum evaserat, qui de se suisque sociis dicebat: Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium; laqueus contritus est, et nos liberati sumus (Psal. CXXIII) . Absalon vero crinibus inhaerens quercui, duritiam designat cujuslibet hominis ad opus bonum obstinati. Qui dum patris [Col. 0122B] exercitum fugeret, contigit ut condensae quercui crinibus inhaereret (II Reg. XVIII) . Absalon pax patris interpretatur, quia pater eum licet persequentem patiebatur. Non dicitur pax filii, quia patrem nolebat pati. Quercus intus durior, exterius vero comprobatur esse fragilior. Cui Absalon suspensus inhaeret, quia interius obstinationem mentis, exterius vero comitatur fragilitatem carnis. Crinibus inhaerens suspenditur, quia superfluitatis amore detinetur. Mulus autem cui insederat, pertransiit, sed ipse quercui suspensus inhaesit; quia et luxuria et dolus, cui semper servierat, periit, sed poena peccati remansit. Tribus lanceis, id est avaritia, superbia et luxuria, cor ejus perforatur. Unde et [Col. 0122C] usque in hodiernum diem acervus magnus lapidum super eum projicitur, quia peccatorum sive suppliciorum multitudine in aeternum gravatur. Nec mirum si magnus acervus lapidum fuerit, quia per obstinationem usque in finem cor impoenitens gessit.

Sunt etiam tres species obstinatorum: prima scilicet eorum, qui ex correctione proficiunt; secunda eorum, qui ex commonitione deteriores fiunt; tertia eorum, qui emendationem promittunt, sed promissum non faciunt. Ex correctione rex Manasses factus est melior (II Paral. XXXIII) , Nabal ex commonitione deterior (I Reg. XXV) , Pharao ex afflictione exstitit durior (Exod. VII) . Manasses in carcere positus, catenis et compedibus astrictus, Deum cognovit, quem prius liber cognoscere noluit. [Col. 0122D] Tales sunt quidam claustrales, qui quandiu sui juris sunt, perverse vivunt. Dum vero in claustro quasi in carcere tenentur astricti catenis, obedientiae scilicet et timoris; dum compedes etiam adduntur, quia vagari vel egredi foras non permittuntur; fit quandoque, ut Deum, quem prius despexerant, correpti diligant; et qui fecerant de libertate servitutem, faciant de necessitate virtutem. Quos igitur perversos propria fecerat libertas, devotos reddit per correctionem aliena potestas.

Nabal vero designat quosdam doctores, qui ex commonitione subditorum fiunt deteriores; qui pueris David cibum negant, quia pure vivere volentibus verbum Dei non propinant. Tonsoribus vero suis convivium parant, quia vacantes otio, adulantium [Col. 0123A] confabulationes amant. Accusat Nabal David, et dicit: Hodie increverunt servi, qui fugiunt dominos suos (I Reg. XXV) . Perversi siquidem praelati dolent, cum vident numerum religiosorum multiplicari: timent, cum David vident, id est bonos subditos, ungi in regem; et Saul dejici, id est perversos praelatos honore praelationis privari. Sed quare timent? Videlicet ne et ipsi honoribus priventur, ne loco eorum aliquis melior restituatur. Et indicavit Abigail Nabal omnia verba quae audierat a David, et emortuum est cor ejus intrinsecus, et factus est quasi lapis (ibid.) , cum aliquis morte perpetua induratur. Post mortem Nabal Abigail regina constituitur, quia qui sub perverso magistro bene vixerit, ad regimen animarum sublimari poterit, ut cum David obtineat [Col. 0123B] temporale regnum, et cum Christo regnet in aeternum. Misit enim David ad Abigail nuntios, ipsa autem secuta est eos. Nuntios David Abigail sequitur, dum quilibet fidelis Ecclesiae doctores vita et moribus imitatur. Sed et quinque puellae pedissequae ierunt cum ea. Quinque pedissequae ejus sunt quinque corporis sensus, qui quasi puellae pedissequae cum Abigail gradiuntur, dum per munditiam continentiae cuilibet justo servientes obsequuntur.

Pharao vero, qui populum Dei Moysi dimittere promisit, nec tamen dimisit, illos designat qui vitae melioris emendationem promittentes, nec culpam dimittunt, nec tamen in spiritu columbino contritionem, sed in voce corvina dilationem quaerunt; [Col. 0123C] quorum terra diversis plagis affligitur, nec emollitur, sed consuetudine peccandi magis ac magis induratur. Tunc enim Dominus aquas in sanguinem convertit, cum de rerum causis aliquis carnaliter sentit. Terra producit ranas, cum in aliquo garrienti dominatur vana loquacitas. Cynomyia quidem et ciniphes sunt in portum mentis impetus et canini mores. Mors pecorum mortem designat cogitationum, quae pecoribus assimilari solent, quando rationabili intellectu carent; sicut enim homo comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis (Psal. XLVIII) . Sexta plaga est cum tument vesicae, corrumpuntur viscera; quod fit, dum interiora mentis tument odio, et ebulliunt ira. Plaga grandinis in fructibus iniquitatem designat manifestam [Col. 0123D] in operibus. Plaga locustae instabilitas est animae, quae ore laedit cum detrahit; dat saltus, dum ad carnis se extendit affectus. Plaga siquidem tenebrarum caecitatem designat animarum, quae palpabiles esse comprobantur, dum perversa, quae mens cogitat, opere perpetrantur. Hoc enim palpabile est, quod manu tangi potest. Nota quod inter plagam grandinis et plagam tenebrarum media ponitur plaga locustarum. Ab iniquitate etenim quae designatur per grandinem, fit quasi saltus locustarum ad aeternae damnationis caecitatem. Novissima plaga est mors primogenitorum. Primogenita siquidem mentis moraliter sunt voluntas et intentio cujuslibet operantis. Dum enim voluntas et intentio corrumpuntur, [Col. 0124A] quasi primogenita Aegyptiorum morte percutiuntur. His igitur plagis affligitur obstinatio senis, qui carnalibus delectatur, loquacitate gaudet, importunus et gravis est omnibus, more pecorum pronus ad vitia, iracundia tumet, ad injuriam manifestus, ad omnia mobilis, luce veritatis carens, et ideo se ipsum palpans.

Iterum, dilectissimi, obstinato seni compatiendo ad vos revertor loquendo. Senex, qui mane, hora tertia, sexta et nona, id est in pueritia, adolescentia, juventute, senectute ad bonum opus invitatur, et venire contemnit, quid aliud nisi noctem aeternae damnationis exspectat, in qua nihil boni amplius operari poterit? Senex qui tota die stetit otiosus, et noluit pro Deo pondus diei sustinere nec aestus, [Col. 0124B] quid praestolatur, nisi ut post modicum aeternis tradatur suppliciis cruciandus? Unde beatissimus Joannes Baptista ait: Jam securis ad radices arborum posita est. Omnis arbor quae non facit fructum bobonum, excidetur et in ignem mittetur (Matth. III) . Arbor infructuosa nihilominus praeciditur et igni traditur, quando infructuosus senex et ad bene operandum obstinatus morte praeciditur, et gehennae ignibus deputatur. Quomodo etiam ad nuptias aeterni Regis intrare se credit, qui, audita et contempta invitantis Domini voce, per exercitationem boni operis ad eum venire despicit? Omnes quippe homines oportet bonis operibus insistere, et praecipue senes, quos citius constat, morte cogente, ab hac vita [Col. 0124C] discedere. Senex deditus levitati et illicitis actibus, non de suis solummodo sceleribus, verum etiam de aliorum peccatis, quibus male vivendi in omni vita sua praebuit exempla, est rationem redditurus. Necesse est ergo ut negligens senex, quamvis sero ad se ipsum redeat, funiculum triplicem, quo tenetur astrictus, rumpat, id est pravam consuetudinem vincat, et animam suam de laqueo venantium bene vivendo eripiat. Praeterea se ipsum disciplinae Ecclesiae cum omni devotione subjiciat, non simulative, nec in voce corvi, cras, cras, id est dilationem promittendo; sed in gemitu columbae, hoc est in humilitate, mala quae egit emendando. Crines capitis sui tondeat, id est amorem levitatis et superfluitatis abjiciat, ne quercui, id est duritiae et avaritiae mentis [Col. 0124D] inhaerendo, suspensus intereat, hoc est a bonis operibus vacuus a societate electorum Dei pereat. Audi ergo quicunque es, inutilis et infructuose senex, audi quae dico, ausculta quae loquor, attende quae moneo. Desine jam peccata tua augmentare, et sceleribus tuis finem impone. Jam tempus est ut ad te ipsum redeas, et quid sis, et quare natus, et ad quam rem in saeculo procreatus, agnoscas. Nunquid ideo omnipotens Deus te in hac vita creavit, ut omne tempus vitae tuae otiose transires, et non magis ut illum agnosceres eique fideliter servires, et ad ultimum cum eo in coelo regnares? Cur ergo prave vivendo, ab illo qui te et omnia ex nihilo creavit, discedis, et te ipsum flammis gehennae exponis? [Col. 0125A] Curre ergo pro te, miser, dum potes, ne, si dum potes nolueris, forte cum volueris, jam non possis ⁜ (27) . Paratus est semper Deus peccata nostra dimittere, si ad eum conversi fuerimus toto corde, ipsumque deprecati fuerimus humili ac simplici mente. Dum ergo patienter exspectat, converti ad ipsum bona operando festinemus, ne, si tardaverimus, eum ad iracundiam provocemus; quia quosdam quidem ad supplicium praedestinavit, quibusdam vero magnum beneficium praestitit; nec tamen hoc injuste, sed alto suo consilio atque judicio fecit. Cain namque perfecit homicidium (Gen. III) , et Job vulneratus est Dei amicus (Job II) , et Abel a fratre suo occisus (Gen. III) ; nec tamen Job diutius passus est cruciatum, nec Ananiae locum dedit ad ignoscendum [Col. 0125B] (Act. V) , nec Paulum deseruit colaphizatum, quem sua gratia fecit robustum (II Cor. XII) , nec Judam suscepit poenitentem (Matth. XXVII) , nec Petrum deseruit flentem (Luc. XXII) . Et sic pius et misericors Dominus alto suo judicio separat vasa irae a vasis misericordiae. O si attendamus miserum Judam, vas olim perfectum in perditionem perductum, qui mustum sancti Spiritus portare non potuit, quo accepto, continuo crepuit, quia vas totum fractum ad nihilum est utile vel aptum! Ideo haec exempla, o senex inveterate dierum, utinam bonorum proposui tibi, ut diutius ad Deum non tardes converti, sed quantocius te ipsum humiliter subjicias jugo servitutis Christi. Festina ergo dum adhuc [Col. 0126A] potes, dum Deus tibi licentiam vivendi praestat: ne ille qui naturalibus non pepercit ramis, si tardaveris, forte nec tibi parcat (Rom. XI) . Age itaque jam ut oportet. Terminum vitae tuae quotidie intuere. Memoriam mortis tuae tibi objice. Propone ut ulterius non pecces; ne ultra delinquas statue; culpas tuas cave iterare. Propone tibi futurum judicium; reduc ad memoriam perpetuos inferorum ignes; propone tibi gehennae poenas horribiles. Ora cum lacrymis indesinenter, ora jugiter, precare Deum diebus ac noctibus, ut clementer indulgeat tuis criminibus. Peccata tua cum lacrymis manifesta, et misericordiam Dei indubitanter spera. Depone injustitiam, et in bonitate Dei habeto remissionis fiduciam.

Vos iterum nosse volo, fratres charissimi, quia [Col. 0126B] Dei Filius non solum pro senibus, sed etiam pro omnibus quos ad vitam aeternam praedestinavit, dignatus est mori. Omnibus igitur pueris, adolescentibus, juvenibus, senibus, omnibusque fidelium aetatibus convenit ipsum cum Patre et Spiritu sancto unum verum Deum cognoscere, eumque cum timore diligere, et cum dilectione timere, atque illi pura et devota adhaerere mente, ac placitam pro viribus servitutem exhibere. Vestigia ergo illius, in quantum possibile est, studiose sequimini, ut possitis eum videre regnantem in dextera Patris sui; ipso praestante, qui cum eodem Patre et Spiritu sancto in Trinitate perfecta vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0125C] Rogo et moneo vos, fratres et domini mei, ut attentius audiatis verba Hispaniarum doctoris Isidori ⁜ (28) : «Alia, inquit, sunt praecepta, quae dantur fidelibus communem in hoc saeculo vitam degentibus, atque alia huic saeculo renuntiantibus. Omnibus in hoc saeculo communem vitam degentibus dicitur, ut sua omnia bene et juste gerant; saeculo autem renuntiantibus praecipitur, ut pro Christo omnia sua derelinquant. Illi, videlicet cuncti fideles, generalibus praeceptis astringuntur; isti, id est religiosi, generalia praecepta perfectius vivendo transcendunt. Illis dicitur ut aliena non rapiant; istis, ut habita deserant. Indicitur illis, ut non occidant; istis, ut neminem odio habeant, sed ut pro inimicis Domino preces fundant. Licitum est [Col. 0125D] illis legitime uxores accipere; istis vero illicitum de opere conjugii aliquid cogitare. Mandatur illis, ne adversus quemquam falsum testimonium dicant; istis, ut ori suo custodiam imponant. Omnibus in commune fidelibus conceditur, ut mundanis rebus bene utantur; religiosis dicitur, ut, abnegatis omnibus, [Col. 0126C] soli Deo vivere delectentur.» Saecularium hominum est huc illucque per plateas civitatis bona operando discurrere; religiosorum est visus hominum fugere, seque ipsos intra parietes claustri includere ⁜ (29) . Hi ergo qui pro Dei timore saeculo renuntiant, et tamen curis rerum familiarium implicantur, quanto se rerum negotiis occupant, tanto se a charitate divina separant. Qui simul et terrenis parere curis, et divinis exerceri officiis student, utrumque complecti simul non valent; quia duae pariter curae inesse pectori humano non possunt, et duobus servienti dominis, utrisque placere difficile est ⁜ (30) . Qui, post renuntiationem mundi, ad supernam patriam sanctis desideriis inhiat, ab hac terrena intentione quasi quibusdam pennis sublevatus [Col. 0126D] erigitur, et in quo lapsus erat, per gemitum conspicit; et ubi pervenerit, cum gaudio magnus intendit. Qui vero a contemplationis requie reflexus, vitiis hujus saeculi incidit, si ad memoriam sui revertatur, protinus ingemiscit; quantunque fuerint tranquilla quae perdiderit, quamque confusa sint [Col. 0127A] in quibus cecidit, ex ipsa laboris sui difficultate cognoscit. Quid enim in hac vita laboriosius quam terrenis desideriis aestuare, aut quid hic securius, quam hujus saeculi nihil appetere? Qui enim hunc mundum diligunt, turbulentis ejus curis ac sollicitudinibus conturbantur; qui autem odiunt nec sequuntur, internae quietis tranquillitate fruentes futurae pacis requiem quam alibi spectant, hic jam quodammodo habere inchoant.

⁜ (31) Monachus Graeca etymologia vocatur, eo quod sit singularis. Monas enim Graece, singularitas dicitur Latine. Ergo si solitarius vocabulo monachus interpretatur, quid facit in turba qui solus est, et cur in medio populi versatur? ⁜ (32) Plura [Col. 0127B] sunt autem genera monachorum. Primum genus est coenobitarum, quos nos in commune viventes possumus appellare. Coenobium enim plurimorum est, ad instar sanctorum illorum qui temporibus apostolorum, Jerosolymis, vendita et distributa omnia sua indigentibus, habitabant in sancta communione vitae, non dicentes aliquid proprium, sed erant illis omnia communia, et anima una, et cor unum in Domino (Act. II, IV) . Horum igitur institutione atque exemplo monasteria sumpserunt principia sub Spiritus sancti magisterio. Secundum genus est eremitarum, qui procul ab hominibus recedentes, deserta loca et vasta inhabitare perhibentur, ad imitationem scilicet Eliae et Joannis Baptistae, qui eremi secessus penetraverunt. Tertium [Col. 0127C] genus est anachoretarum, qui coenobiali conversatione perfecti, includunt semetipsos in cellulis, procul ab hominum conspectu remoti et ad se raro alicui accessus praebentes, sed in sola contemplatione atque conversatione Domini viventes ⁜ (33) . Abba vero nomen est Syrum et significat patrem in Latinum, quod Paulus Romanis scribens exposuit, dicens: In quo clamamus: Abba (Pater ) (Rom. VIII) , in uno nomine duabus usus linguis. Dicit enim Syro nomine patrem, et rursus Latine nominat idem patrem. Canon Graece regula dicitur Latine. Unde et canonici regulares appellati sunt, qui in monasteriis secundum normam sub sanctis apostolis constitutam religiose et communiter vivunt. Monachi [Col. 0127D] ergo specialiter et canonici pro amore Christi saeculo renuntiant, et seipsos a saecularis vitae tumultu segregant, atque intra claustri parietes,

Quoniam de curiali monacho aliqua dicturi sumus, notandum fateor ut et de canonico seu curiali converso eadem sentiamus. Licet enim diversus sit habitus, idem tamen debet esse religionis effectus: ut non affectent placere vestibus, sed bonis moribus. Cum ergo dicitur monachus sive canonicus [Col. 0128B] curialis, ex adjuncto designatur aliquid levitatis. Nisi enim monachus levitati esset deditus, nullatenus se objiceret regum confabulationibus. Qui enim saecularium hominum consortia diligunt, qui se consiliis principum libenter ingerunt, qui secretorum conscii fiunt, curiales appellari possunt. Consilia principum perversa, si ea scias, et internuntius fias, timeo ne consentias, et animae tuae maculam contrahas. Ordo claustri et ordo curiae diversus est. Ordo claustri quietus, ordo curiae tumultuosus. In claustro quieta est et salutifera conversatio, in curia vero turbulenta et periculosa habitatio. Habitatores claustri bona operando, Deum sibi placant; habitatores curiae [Col. 0128C] illicita agendo, illum ad iracundiam provocant. In curia sedes in insidiis cum divitibus in occultis, ut interficias innocentem (Psal. IX) ; in claustro audis: Non sedi cum consilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo (Psal. XXV) . Ibi insidiaris ut rapias pauperem, rapere pauperem dum attrahis eum (Psal. IX) ; hic dicis: Odivi Ecclesiam malignantium, et cum impiis non sedebo (Psal. XXV) . Ibi dextera tua repleta est muneribus; hic lavas inter innocentes manus tuas. Ibi pauperum res violenter auferuntur; hic a principibus sponte offeruntur. Ibi laudatur peccator in desideriis animae suae, et iniquus benedicitur (Psal. IX) ; hic autem Dominus benedicit justo (Psal. V) . Si vis igitur esse monachus vel canonicus curialis, laudas quod non debes, [Col. 0128D] quod non expedit defendis, operaris quod non licet, quod non decet loqueris.

Duae tamen sunt curiae principum saecularium, quorumdam scilicet qui ecclesias construunt, et quorumdam qui destruunt. Ad utramque quamvis necessarius sit religiosorum virorum accessus, curialium tamen monachorum inutilis est et periculosus. Haec est curia David, illa Absalon. In utraque vero necessarium est consilium Chusi. Lego Achitophel consiliarium David quandoque fuisse, sed tamen ab eo recessisse, et cum Absalon permansisse (II Reg. XV) . Locus est forsitanti [Col. 0129A] ut exquisitius de adducto loquamur exemplo.

Duae sunt enim curiae David et Absalon. In utraque autem praevaluit consilium Chusi, non consilium Achitopel. Chusi silentium. Achitopel ruina fratris interpretatur (II Reg. XVII) . Vir linguosus non dirigetur in terra: virum injustum mala capient in interitu (Psal. 139) . Si autem diligis dies videre bonos. prohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum (Psal. XXXIII) . Hoc est consilium Chusi, illud Achitophel. Lingua enim sedet in udo, et in illa ruina fratrum. In silentio vero pax nutritur, servatur David, ne moriatur. Erat, ut scriptum est, Chusi amicus David (II Reg. XV) . Sed quomodo amabat eum? Obmutui, inquit, et humiliatus sum, et silui a bonis (Psal. XXXVIII) . Sic [Col. 0129B] enim fructum silentii justus amat, ut etiam a quibusdam bonis sileat. Sic amat consilium Chusi, ut ori suo imponat custodiam, dum non loquitur nisi per licentiam. Cantat David psalmum pro verbis Chusi (Psal. VII) . Verba Chusi, verba silentii; verba silentii, verba mysterii. Tria sunt tamen silentia, videlicet silentium oris, tranquillitas mentis, velamen mysterii. Verba primi silentii discreta, secunda secreta, verba tertii silentii manifestatio mysterii. Nosti historiam, nota mysterium, assigna moralitatem. Persequebatur Absalon David, Judas Christum, appetitus carnis animum. Aestuabat Absalon amore regnandi. Haec est radix omnium malorum cupiditas (I Tim. VI) , ipsa est caput, ex quo pendet omnium vitiorum caesaries. Haec est caesaries [Col. 0129C] quam Absalon nutriebat, et eum gravabat, et non nisi semel in anno tondebat, et tunc ducentis siclis crines suos pondere publico ponderabat (II Reg. XIV) . Absalon pax patris interpretatur, ipse est et Judas traditor. Audi pacem patris: Qui intingit, inquit, mecum manum in paropside, hic me traditurus est (Matth. XXVI) . Audi pacem filii: Quemcunque osculatus fuero, ipse est, tenete eum (ibid.) . Osculo pacem promittit, et affligit. Comam nutriebat. Sed quomodo? Fur erat et loculos habebat (Joan. XII) . Sed semel in anno totondit, quando semel triginta argenteos retulit, et in templo projecit. Crines ducentis siclis ponderabat, qui numerus est immundorum; quia poenitentia ductus ait: Peccavi, [Col. 0129D] tradens justum (Matth. XXVII) . Si sciret injustitiam ponderis, id est pretium sanguinis, non ad laqueum curreret, sed ad crucem Domini properaret humilis. Ponderavit autem pondere publico, non pondere sanctuarii: posuit talentum plumbi super quod sedet diabolus, non leve pondus misericordiae cui supponit manum suam Dominus. Posuit pondus desperationis, non misericordiae; quia hoc pondus apud se habebat, illo carebat. Et ideo forsitan quia misereri noluit, misericordiae veniam quaerere dubitavit. Audi pondus sanctuarii: Peccavi: Delictum meum cognitum tibi feci, et injustitiam meam non abscondi. Dixi: Confitebor adversum me injustitiam meam Domino; et tu remisisti impietatem peccati mei (Psal. XXXI) . O justum pondus, abundans [Col. 0130A] misericordia! Delictum suum cognitum facit, confitetur injustitiam; et quo plus peccatum detegitur ab eo, tanto plus tegitur a Deo. Audi publicum pondus Cain; ait enim: Major est iniquitas mea, quam ut veniam merear (Gen. III) . Iste plus ponderavit suam malitiam quam Dei misericordiam. Sed et appetitus carnis caesariem nutrit, quia cogitationum superfluitatem producit. Quae caesaries gravat mentem, dum deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem (Sap. XIV) . Qui tonsus semel in anno, ducentis siclis crines ponderat, quando in omni spatio vitae suae cupiditatibus suis semel renuntiat, et in fine carnalia desideria abnegat. Tunc enim tantum ab his quae possidet, spoliatur, quando successione mortis ultimae a terrenis separatur. [Col. 0130B] Ponderat autem plus terram quam coelum; plus enim amat esse in domo lutea quam in domo non manu facta, quae est in coelis; in transitoria quam in aeterna; et hoc pondere publico, non pondere sanctuarii, id est non causa amoris Dei, sed terreni desiderii. Audi pondus sanctuarii, scilicet pondus Pauli: Cupio, inquit, dissolvi, et esse cum Christo (Philip. I) . Audi pondus publicum: Vae habitantibus in terra (Apoc. VIII) ; non illis qui corpore habitant, sed qui corde amant; non illis qui corporaliter in terra commorantur, et in coelo cogitatione et aviditate conversantur; sed qui poculo terrenae delectationis inebriantur.

Amet igitur monachus sive canonicus curialis consilium Chusi, scilicet claustri silentium; respuat [Col. 0130C] autem Achitophel consilium, ut non amet negotia principum, nec saecularium vagus quaerat accessum. Diligat praecepta regulae, per quae poterit adipisci donum supernae gratiae, fugiatque rumores curiae et spumas locutionis superfluae. Plus amet societatem humilium fratrum in monasterio quam superborum militum in regis palatio. Amplius delectet illum audire Dei laudes cum caeteris fratribus in ecclesia quam inutiles atque otiosas confabulationes in regis curia. Convenientius est canonico sive curiali monacho in domo Dei divinis interesse officiis quam saecularibus in domo regis admisceri negotiis. Hujusmodi canonicos et curiales monachos monasteria vilipendentes, seque ipsos importune [Col. 0130D] saecularibus turbis ingerentes, et curias principum ac civitatum plateas frequentantes, Jeremias propheta lacrymabili voce deplorat, dicens: Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus, dispersi sunt lapides sanctuarii in capite omnium platearum? (Thren. XLI.) Per aurum intelligimus viros religiosos a strepitu saecularium segregatos, et in Dei servitio exercitatos, qui per sapientiam et sanctitatem sibi a Deo concessam debent illuminare universum mundum. Quibus ait Dominus in Evangelio: Vos estis lux mundi (Matth. V) . Etiam de eorum sapientia quae per aurum figuratur, in Salomone legitur: Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis (Prov. XXI) . Sapientes igitur illos esse et sanctos oportet, quatenus [Col. 0131A] verbo praedicationis de aliorum cordibus tenebras expellant, eisque bonae operationis exemplo perveniendi ad coelum rectum iter ostendant. Recte viri ecclesiastici auro comparantur; quia sicut aurum splendidius est cunctis metallis, ita ordo clericorum sapientia et discretione lux est omnibus laicis. Unde quidam sapiens ait: «Quantum distat a terra coelum, tantum distat clericorum discretio a discretione laicorum.» Debet igitur ecclesiasticus ordo omnibus fidelibus fulgore sanctitatis splendescere, et praedicatione evangelicae doctrinae lucere. Unde est illud: Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est (Matth. V) . Si ergo viri ecclesiastici lux sunt mundi, sicut ait Dominus, quid [Col. 0131B] est quod Jeremias praemisit superius: Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color ejus optimus? Sine dubio verax propheta veram de nobis nostrisque temporibus protulit sententiam; quia quam ille spiritaliter fore intelligens futuram, nos praesentialiter cernimus impletam. Revera hodie in nobis impletur haec prophetia, cum vita nostra per actiones infimas ostenditur reproba. Auri color optimus religiosae conversationis est habitus. Hodie igitur obscuratum est aurum, quando viri religiosi, qui caeteris debuerant esse formam bonorum operum, fiunt pravitatis exemplum. Mutatus est color auri optimus, quoties habitus sanctitatis ad ignominiam venit despectionis. Tunc procul dubio mutatur color auri optimus, id est religionis habitus, quando sub ovina pelle latet lupus. Tunc [Col. 0131C] etiam optimus color auri, id est religiosorum virorum habitus ab aspicientibus in despectione vertitur, cum perversa operatio interius tegitur, et exterius a populo non ignoratur. Nunquid, fratres dilectissimi, sine causa nos despiciunt populi? Nequaquam. Recte enim despicimur ab eis, quia aliud sumus intus, et aliud foris. Aliud intrinsecus occultamus, et aliud extrinsecus demonstramus. Intus superbia et inanis gloria absconditur, exterius vero humilitas simulatur. Latet interius venenum odii et discordiae, patet foris habitus sanctitatis et innocentiae. Intus occultamus habendi divitias voluntatem, foris praetendimus voluntariam paupertatem.

[Col. 0131D] Sequitur: Dispersi sunt lapides sanctuarii in capite omnium platearum. Lapides sanctuarii sunt religiosi viri in fundamento Ecclesiae fundati. Lapides [Col. 0132A] ergo sanctuarii tunc in capite omnium platearum disperguntur, quando viri ecclesiastici vana et inutilia sequendo foris vagentur. Et revera in capiteomnium platearum disperguntur, quia nunc in foro, nunc in platea civitatis, nunc in curia regis inveniuntur. Lapides, scilicet viri ecclesiastici, foris sunt dispersi, eum hi qui per puram orationem et divinam contemplationem intus debuerant commorari, egrediuntur ad sui explendas desiderii curas cum amatoribus mundi. Et nota, in capite omnium platearum; quia facti sunt caput erroris, quibus debuerant esse speculum veritatis, et exemplum perfectionis.

Igitur, fratres charissimi, quia per Dei gratiam mundum contempsistis, et monasterium elegistis, moneo vos ut curiam regis frequentare, non nisi [Col. 0132B] inevitabili necessitate cogente, praesumatis. Causa amoris Dei vos ipsos intra parietes claustri coarctate, sanctarum libros Scripturarum assidue legite, sine intermissione orationi vacate, silentium opportuno tempore custodite, meditationi et divinae contemplationi operam date, et ut gustare et videre quam dulcis quamque suavis est Dominus possitis, summopere invigilate. Dulciora vobis sint in refectorio legumina, quam multorum in regis curia ciborum fercula. Delectabilius sit vobis inspicere diversarum libros materiarum in claustro, quam diversi generis canes, et milites diversae aetatis accipitres manibus gestantes in palatio. Sint etiam vobis amabiliora fratrum solatia in domo Domini, quam principum salutationes in [Col. 0132C] conspectu populi. Tamen si veraciter curiales esse quaeritis, summo desiderio ad curiam tendite summi Regis. Si vere vos magnae nobilitatis milites delectat videre, ad aeterni Imperatoris palatium pervenire gressibus bonorum operum contendite, in quo eidem Imperatori omnis militia coelestis exercitus ministrat sine fine. Manus igitur vestras, dilectissimi, excutite ab omni munere, aures vestras timoris Dei spinis sepite, ori vestro custodiam imponite, omni studio oculos cordis mundate ab ira, invidia, odio, et omni mala voluntate, ut post hanc vitam ad coelestem patriam possitis pertingere, ipsumque omnium sanctorum Regem in decore suo regnantem videre; quod ipse gratuita bonitate sua dignetur praestare, qui in Trinitate [Col. 0132D] perfecta vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0131D] Moneo vos, fratres charisimi, ut diligenter audiatis verba Domini nostri Jesu Christi. Ait enim: Qui mihi ministrat, me sequatur: et ubi sum ego, illic et minister meus erit (Joan. XII) . Dignum [Col. 0132D] quippe est et valde necessarium sequi Christum, eique ministrare, quia sequaces suos ac ministros ad se usque facit pervenire. Quid ergo dignius ac felicius esse poterit, quam cum omni devotione [Col. 0133A] Christum sequi, qui in sua et Dei Patris praesentia tam nobiliter ministros suos remunerare novit? ⁜ (34*) Quae, rogo, major nobis gloria aut felicitas erit quam illius Imperatoris esse ministros atque amicos, qui est super omnes imperatores, et coronat immarcescibilibus coronis milites suos? Quanto ille Imperator noster sublimior est omnipotentia et virtute, tanto nos majoris diligentiae et observantiae debemus esse mandatorum ejus in sanctitate, justitia et humilitate ⁜ (35) . Recognoscamus igitur et recogitemus cum omni diligentia, quali honore nobis illius legatio sit accipienda. Quod si legatio a rege veniret ad nos, aut sigillum vel indiculus, nunquid non, mox aliis curis postpositis, prompta voluntate et cum omni devotione litteras acciperemus, [Col. 0133B] et lectis implere satageremus? Et ecce de coelo Rex regum et Dominus dominantium, imo et Redemptor noster, per prophetas et apostolos dignatus est litteras suas dirigere; non ut aliquod servitium sibi necessarium a nobis quaereret, sed ut ea quae ad salutem et gloriam nobis prodesse possint, innotesceret. Nec in hoc solummodo voluit contentus esse, sed etiam, quod est mirabilius ac misericordiosius, per semetipsum ad nos dignatus est venire, et perveniendi ad se viam nobis rectam ostendere. Dignum est ergo ut eum tota mente sequamur bonorum operum passibus, eique cum omni devotione ministremus; quia si hoc facere noluerimus, apud districtum ejus judicem periclitabimur. [Col. 0133C] Sed quid est Christo ministrare? Bonis videlicet operibus amore illius sine fraude insistere. Sed forte dicit aliquis: Quomodo fraudem Christo facimus? Sed qui hoc dicit, diligenter audiat, quae beatus loquitur Isidorus ⁜ (36) : «Fraudem, inquit, Deo facimus, cum de bonis operibus non Deum, sed nosmetipsos laudamus.» Quidam etiam in Christo fraudem operantur, dum de castitatis et abstinentiae meritis apud semetipsos gloriantur. Nam et qui eleemosynam vanae gloriae causa donat, fraudem perpetrat. Sed et is qui de sapientia arrogantiam habet, et qui pro justitia praemium appetit, et qui aliquod donum Dei, quod meruit, in suam laudem convertit, aut in malos usus assumit, procul dubio fraudem Christo facit. Qui hujusmodi virtutes in [Col. 0133D] vitia commutant, Christo non ministrant; quia pro bonis operibus plus temporalem ab hominibus laudem quam aeternam a Christo remunerationem acquirere desiderant. Tales igitur ministri a Christo non remunerantur, sed condemnantur; quia bona quae agunt, non pro eo, sed pro temporali laude operantur. Quibus ipse in judicio dicturus est: Discedite a me, operarii iniquitatis; nescio vos unde sitis (Luc. XIII) . Studeant ergo filii Ecclesiae sine fraude et simulatione Christo ministrare, non pro vana hominum gloria, sed pro aeterna felicitate. Honorari ab hominibus pro inani gloria refugiant. [Col. 0134A] seipsos a conventu saecularium secernant, lectioni et orationi devote in domo Dei incumbant.

Sed tamen sunt quidam, quamvis sine gravi gemitu dici non possit, qui, post renuntiationem saeculi plus diligunt temporalia quam aeterna, plus carnalia quam spiritualia, plus confabulationes divitum quam decantationes psalmorum, plus equitando saecularia conspicere, quam legendo in claustro sedere. Contingere etiam quandoque solet, ut monachi sive canonici qui curias frequentant, causas audiunt, judicia perquirunt; ut, si aliquando propriae causae necessitates occurrerint, ad curiam securiores recurrant. Hi enim jam non tantum suas, sed et jam alienas defendunt causas. Et quia haec amant, haec frequentant. Amant decreta conciliorum, [Col. 0134B] non secreta mysteriorum; non psalmos recitant, sed decreta ruminant. Fiunt oratores in causis, et coloribus utuntur rhetoricis. Laudari appetuni, quia loquuntur pro multis; sed monachus vel canonicus multum loquens displicet multis. Conjugia copulant illicita, quandoque dissolvunt licita. Saepe quorum non noverunt patres, atavos nominant, consanguinitatis ordinem narrant. Hunc ex illo descendisse confirmant, de incertis judicant, testantur saepissime quod ignorant. Si vero aliquoties illicita connubia conjungunt, communem utilitatem praetendunt. Promittunt Ecclesiarum quietem, populi pacem, patriae salutem. Si vero res sic ad effectum pervenire non valeat, monachus sive canonicus [Col. 0134C] causidicus iter parat, ut quod alibi fieri non potuit. Romae fiat. Pro principe igitur saeculari Alpinum frigus, libenter Italiae calorem patitur, qui pro magistro spirituali, id est abbate, multo leviora forsitan non pateretur. Oneratus cartulis, auctoritatibus fultus revertitur, ponit diem causae, personas inducit, quae, si velis, paratae sunt jurare quod est; et si velis, iterum jurent quod non est. Haec sunt principum negotia. Nunc iterum audi judicium Joannis Baptistae in consimili causa. Non licet, inquit, tibi habere uxorem fratris tui (Marc. VI) . Quid igitur dicam? Nonne magis amat monachus causidicus esse simul discumbentibus cum Herode, quam in vinculis et in carcere teneri cum Joanne? In quo convivio licet non videat caput Joannis, [Col. 0134D] videt tamen quae effuso sanguine acquiruntur, vaccam scilicet viduae, et porcum pauperis. In carcere principis pauper moritur, et tamen de substantia pauperis comedens monachus sive canonicus principi blanditur.

Sed et ego, charissimi, quandoque cum Herode in convivio moraliter discumbo, saltantem puellam considero, caput Joannis truncatum in disco conspicio. Herodes siquidem interpretatur gloria. Omnis enim gloria filiarum Sion ab intus, gloria vero filiarum saeculi deforis est. In convivio igitur cum Herode sedeo, dum in delectatione vitiorum vanae [Col. 0135A] gloriae favorem quaero. Saltantem conspicio filiam Herodiadis, dum mihi placet vanitas curiositatis. Haec sunt illa duo, quae auferunt caput Joannis, delectatio scilicet vitiorum, et favor curiositatis. Joannes Dei gratia interpretatur. Hujus igitur gratiae Deus caput est. Caput ergo a corpore separatur, quando aliquis non Deo, sed sibi ascribit bonum quod operatur; tales apud Deum gratiam non inveniunt, quia nec quaerunt. Superbi enim apud homines, apud Deum humiles gratiam quaerunt. Unde et Paulus: Gratia Dei sum id quod sum (I Cor. XV) , etc. Audiat canonicus sive monachus causidicus apostolum dicentem: Quod tuum est ne repetas (Luc. VI) : audiat et determinet causas. Ne repetas, inquit, cum litigio, nec cum molestia prosequaris; [Col. 0135B] et tamen si quid ei auferatur, subire judicium non recusat; periculum perjurii cum vel aliquis pro seipso, vel pro alio juret, non evitat. Inde conqueritur Apostolus quod fraudem pati nolumus, quod judiciis contendimus, quod ira succensi nosmetipsos vindicamus (I Cor. VI) , dicens: Non vosmetipsos defendentes, charissimi, sed date locum irae (Rom. XII) , etc. Proh dolor! Ubi vera religio, ubi perfectionis integritas, ubi charitatis invenietur fundamentum? Forsitan in claustralibus, qui seipsos judicantes quotidie accusant, summi judicis sententiam formidant, et assidue cum profundo gemitu cordis clamant: Non intres in judicium cum servo tuo, Domine (Psal. CXLII) , etc. Scrutantur enim claustrales judicia Dei vera, non saecularia. [Col. 0135C] Legem Domini custodiunt vivendo, meditando, amando. Vivendo, puritas conscientiae; meditando, plenitudo scientiae; amando, charitatis perfectio solet adipisci. Habet etiam lex claustralium judices, et testes atque consiliarios suos. In lege etenim Domini duo testes sunt: vita scilicet et conscientia: duo judices, meditatio et scientia; duo consiliarii, amor Dei et proximi. Testis coram Deo est conscientia, coram hominibus vita. Concordant autem in judicia scientia et meditatio, dum quod fit aut quod dicitur, diligenti consideratione providetur. Tota vero justitia praedictae legis pendet ex duobus praecedentibus consiliariis. Ex his duobus mandatis tota lex pendet et prophetae (Matth. XXII) . [Col. 0135D] Si quid igitur in hoc saeculo perfectionis est, in claustralibus inveniri potest. Nec tamen servari potest perfectionis integritas, nisi tota intentione diligatur paupertas. Qui enim divitiis abundant, si cor apponant, gravantur curis, et implicantur negotiis. Periculosa igitur vanitate seducitur, qui post renuntiationem saeculi, terrenis iterum curis implicatur. Quanto altior ascensus, tanto periculosior est casus. De alto cadit qui, degustata contemplationis dulcedine, denuo nullo cogente ad saecularia redit. Canis reversus ad vomitum, monachus sive canonicus rediens ad saeculare negotium. Unde ait Dominus in Evangelio: Nemo mittens [Col. 0136A] manum suam in aratrum, et aspiciens retro, aptus est regno Dei (Luc. IX) . Magnum ergo malum incurrit, qui ascendere debuerat, et descendit. Magnum malum incurrit, qui per spiritualis vitae exercitationem debuerat proficere in melius, et per temporalis gloriae appetitum quotidie vadit in deterius. Quamvis Deus electorum vitam in medio protegat saecularium, impossibile tamen est quemquam inter saeculi voluptates positum a vitiis manere illibatum. Quosdam novimus a claustro recessisse, et contagionibus vitiorum illico mancipatos fuisse, atque ab amore Creatoris discessisse, ac per hoc animarum suarum damnationem invenisse. Quicunque ergo vitam immaculatam conservare desiderat, intra parietes claustri contineatur, ne [Col. 0136B] foris, nisi praecepto sui abbatis cogente egrediatur, reminiscens illud quod sponsa, id est sancta anima in Canticis se vocanti sponso, scilicet Christo, respondens loquitur: Exspoliavi me tunica mea, quomodo reinduar illam? Lavi pedes meos, quomodo iterum inquinabo illos (Cant. V) ? ⁜ (37) Tunica sua sponsa, id est sancta anima, se exspoliavit, quia omnia exteriora quibus ornabatur abjecit. Tunica se exspoliavit, quia mundo cum suis oblectationibus renuntians, soli Deo vivere concupiscit. Pedes etiam suos sponsa lavit, quia, dum in sancto otio anima vivit, opera sua studiose ad memoriam reducit, et quidquid in eis sordidum examinando deprehendit, lacrymis quotidianis et gemitibus plangit. Pedes lavit, quia praeterita opera quibus per hunc mundum [Col. 0136C] dissolute ambulaverat, fletibus diluit. Pedes lavit, quia peccata lacrymis abluens, munda in conspectu dilecti sui apparere concupiscit. Hos pedes iterum inquinare metuit, quia valde sollicita est, ne, si amplius in negotiis implicita saecularibus fuerit, macula terreni pulveris foedata, in oculis Jesu Christi sponsi sui vilis et reproba sit. Quae idcirco ab otio spirituali discedere refugit, quia, dum a marinis fluctibus, id est a tumultu saeculi aliena est, quasi in littore posita securius vivit.

Haec igitur, dilectissimi, vobiscum agite, haec in mente sedula meditatione versate, et tunicam, id est terrenam substantiam qua semel vos pro Christi amore exspoliastis, reindui nolite. Pedes vestros [Col. 0136D] scilicet maculas transactae vitae, quos jam lacrymis et crebris singultibus lavistis, iterum inquinare, id est similia committere, formidate; causas et negotia principum ne velitis perquirere, jurgia et contentiones fugite, judicio contendere recusate. Sic ait Dominus: Noli resistere malo (Matth. V) . Et paulo post: Si quis voluerit tecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, relinque ei et palliam (ibid.) . Si vos igitur, dilectissimi, Christi discipul? estis, disciplinam Christi ostendite, non solum verbis, sed etiam operibus bonis. Vosmetipsos non quaeratis defendere, sed date locum irae. Quare? Quia Domini est vindicta et unicuique juxta opera [Col. 0137A] sua retribuere, vosque de manu odientium eripere. Moneo igitur vos, dilectissimi, ut amplius perquirere studeatis secreta mysteriorum, quam decreta conciliorum. Plus in choro psalmos cantare quam in curia temporalium rerum causas diffinire. Plus in domo Dei diurnis ac nocturnis horis orationi, lectioni, ac divinae contemplationi insistere, quam in domo principis diversorum negotiis atque concertaminibus interesse. Ista enim ad coelestia mentem sublevant, illa a Deo alienant; ista coelestibus animum dapibus reficiunt, illa peccatis et vitiis involvunt; ista spiritualibus animam deliciis satiant, illa virtutibus evacuant. In claustro igitur mensa spiritualis scilicet divina lectio apponitur, ex qua servorum Dei mentes reficiuntur, ne inter praesentis [Col. 0137B] vitae pericula spirituali fame lassentur, sed ut validius ad coelestis patriae gaudia subleventur. In sanctarum Scripturarum mensa parvulus noviter scilicet ad Deum conversus vel minus intelligens invenit lac, blandam videlicet ac suavem doctrinam, qua ad bene operandum nutriatur; invenit et robustus, id est, in Dei servitio exercitatus, sive divina cognitione perfectius instructus, panem quo reficiatur, scilicet altiora praecepta, quibus ad serviendum Deo, studiosius accingatur. Ibi cognoscit Dei servus qualiter a mundi recedat delectationibus, ibi degustare incipit quam dulcis, quamque suavis est Dominus. Ibi dicit quomodo praesens saeculum despiciatur, et quo ordine Deus ac proximus diligatur; ibi deprehendit astutias atque [Col. 0137C] tentationes antiqui hostis, et adversus spiritum concupiscentias propriae carnis. Ibi invenit bona quae faciat, et mala quae caveat, qualiter vitiis renuntiet, [Col. 0138A] et virtutibus inhaereat, quae retro sunt obliviscens, et in anteriora se extendat; ori suo custodiam imponat, aures suas, ne malum audiat, claudat; oculos suos, ne vanitatem videat, avertat; malum pro malo non reddat, ea, quae non vult pati, nemini inferat, quae sibi fieri cupit, aliis faciat. Verum super haec omnia in hac spirituali mensa invenire poterit viam, qua pertingere possit ad coelestem patriam.

Ad hanc ergo, dilectissimi, spiritualem mensam studiosius solito convenite, et secundum vobis intelligentiam a Deo concessam spirituales ex ea cibos sumite, ne verbi Dei fame lassemini in hac peregrinatione. Non enim in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei (Matth. IV) . [Col. 0138B] Sancta enim Scriptura pro uniuscujusque lectoris intelligentia variatur, sicut manna quod populo veteri pro singulorum delectatione varium dabat saporem. Juxta sensus enim capacitatem, scilicet intelligentiam singulis congruit sermo Dominicus, et dum sit pro uniuscujusque intellectu diversus, in se tamen permanet unus. Exteriora igitur, charissimi, vilipendite, interiora appetere curate, visibilia contemnite, invisibilia amate, terreni principis curiam nisi magna necessitate adire recusate; ad aeterni regis palatium gressibus bonorum operum quantocius properate, atque ut ibi eumdem redemptorem vestrum in dextera Patris regnantem possitis videre, cum profundo cordis gemitu incessanter lacrymas fundite, quod ipse praestare dignetur [Col. 0138C] qui cum eodem Patre, et Spiritu sancto in Trinitate perfecta vivit et regnat Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0137C] Lucas evengelista et apostolicae conscriptor historiae, natione Syrus, arte medicus, Graeco eloquio eruditus, Pauli apostoli discipulus, ejusque peregrinationis comes individuus, gratia Spiritus sancti cooperante, a pueritia fuit castissimus. In initio nascentis Ecclesiae Theophilo ⁜ (38) episcopo [Col. 0137D] condiscipulo suo loquitur, dicens: Primum quidem sermonem feci de omnibus, o Theophile, quae coepit Jesus facere, et docere usque in diem, qua praecipiens apostolis per Spiritum sanctum, quos elegit, assumptus est (Act. I) . Notandum quia prius dixit: quae coepit Jesus facere, deinde subjunxit, docere; quia videlicet ut perfectus doctor prius fecit quae postea docuit. Sine macula vixit, et sine mendacio docuit. Nullum in omni vita sua peccatum fecit, nihil [Col. 0138C] quod digne reprehendi posset, praedicavit. Innocenter conversatus est inter Judaeos, veraciter docuit ad se concurrentes populos. Bene ergo Lucas prius se facere sermonem dixit de his quae Jesus facere et docere coepit; quia discipulis suis, quos ad docendas universas gentes missurus erat, imo omnibus [Col. 0138D] Ecclesiae rectoribus, perfectionis formam tribuit. Haec est forma ecclesiasticae religionis, ut quisque praedicator prius studeat bene vivere, deinde bene docere; ut quos in fide generat verbis, nutriat exemplis. Incomparabiliter ergo Dei et hominis Filius in hoc mundo vixit, et salubriter ad se confluentes populorum turbas docuit, ac coelestis verbi pane sufficienter refecit. Usque in diem qua per Spiritum sanctum praecipiens apostolis quos elegit, [Col. 0139A] praedicare evangelium omni creaturae, in coelum, unde descenderat, assumptus est. Paucos elegit, per quos multos acquisivit. Elegit pauperes, per quos sibi subdidit divites et potentes; humiliavit superbos, repressit elatos, stravit tyrannos, et suae fidei jugo subjecit omnes ad aeternam vitam praedestinatos. Indoctos quippe et timidos elegit, per quos Spiritum sanctum, ut praedictum est, ad praedicandum docuit, et ad tolerandas perversorum persecutiones roboravit. Utique apostoli Domini nostri Jesu Christi timebant, quando nec praedicare, nec extra limen domus metu Judaeorum pedem movere audebant. Et praedicare, nisi eos divina gratia illustrasset, qualiter poterant, qui litteras et gentium linguas ignorabant? In eisdem quippe tunc apostolis primitiva [Col. 0139B] Ecclesia tenera, timida, et indicta consistebat, sicut multo, antea Salomon in Cantico amoris sub persona sponsi, videlicet Jesu Christi, praedixerat.

Soror, inquit, nostra parvula est, et ubera non habet (Cant. VIII) . ⁜ (39) Sororem Christus Ecclesiam vocat, qui de ipsis apostolis dicebat: Ite, dicite fratribus meis ut eant in Galilaeam, ibi me videbunt (Matth. XXVIII) . Soror autem parvula Ecclesia erat, et ubera non habebat, quando in solis apostolis consistebat; quia nec se ipsam nec alios lacte praedicationis nutrire poterat. Quid Petrus aliis praedicaret, cum se discipulum Christi in unius ancillae ⁜ (40) voce detestando, jurando, esse negaret? (Matth. XXVI.) Parvula ergo Ecclesia erat, et ubera [Col. 0139C] non habebat, quia post Christi resurrectionem in una domo inclusa, inter persecutores suos non dico praedicare, sed et videri timebat.

Iterum Dei et Virginis Filius subjungit, dicens: Quid faciemus sorori nostrae in die quando alloquenda est? (Cant. VIII.) Allocutus est Christus eamdem sororem suam, quando super apostolos Spiritum sanctum misit, et in interioribus loquens, illos omnes mundi loquelas multiplici distributione docuit, et ad toleranda adversa roboravit. Perfectus quippe praedicator esse non poterit, qui timet praedicare bona quae didicit; sicut nec indoctus, qui praedicare praesumit ea, quae nescit. Roboravit ergo Dei Filius et docuit discipulos suos, id est Ecclesiam suam, ut bona audacter praedicaret, et mala patienter [Col. 0139D] toleraret.

Quod bene Jacob patriarcha praesignabat, cum Zabulon filium suum benedicens, figurate dicebat: Zabulon in littore maris habitabit et in statione navium (Gen. LIX) . ⁜ (41) Zabulon, qui interpretatur habitaculum fortitudinis, Ecclesiam significat fortissimam ad omnem passionis tolerantiam. Haec habitat in littore maris, habitat et in statione navium: ut credentibus refugium et periclitantibus ostendat verae fidei portum. Haec contra omnes turbines [Col. 0140A] saeculi immobili et inconcussa firmitate solidata, spectat naufragium Judaeorum et haereticorum, et procellas omnium quae circumferuntur. Quae, si tunditur fluctibus, frangit tamen ipsa fluctus, nec ab ullis frangitur. Nec ullis tempestatibus haeresis cedit, nec ulli vento schismatis commota succumbit. Pertendit autem usque ad Sidonem, id est usque ad gentium populos pervenit. Legitur etiam in Evangelio inde assumptos esse aliquos apostolorum, et in ipsis locis Dominum saepe docuisse. Unde in Psalmo dicitur: Principes Juda, duces eorum; principes Zabulon, principes Nephthalim (Psal. LXVII) . Ac si apertius diceret: Principes Juda duces eorum, id est, principes fidei, sancti videlicet apostoli, erunt duces eorum qui sunt in [Col. 0140B] Ecclesia: Et principes Zabulon, id est principes spei; Et principes Nephthalim, scilicet charitatis; quae charitas dicitur dilatatio, quoniam in charitate sic quidam eorum extendebantur, ut etiam pro inimicis orarent.

Sequitur: Manda Deus virtuti tuae: confirma, Deus, hoc quod operatus es in nobis (Ibid.) . Quasi diceret: Manda Deus virtuti tuae, scilicet ut te benedicant conversi fideles per apostolos in ecclesiis. Ac si dicatur: O Deus Pater, manda, id est commenda, virtutem tuam, scilicet Verbum tuum incarnatum, quod est virtus tua. Unde Paulus: Christus, inquit, Dei virtus est et Dei sapientia (I Cor. I) . Vel manda virtuti tuae benedictionem illam, ut per virtutem tuam omnis fiat benedictio. Vel manda virtutem [Col. 0140C] tuam, id est charitatem quam habuisti erga homines, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est. Iterum dicit: Confirma, Deus, hoc quod operatus es in nobis (Rom. V) ; id est gratiam illam quam nobis attribuisti, confirma; id est simul nobis et gentibus firmam redde, incipiendo a templo tuo quod est in Jerusalem; ibi enim verbum Dei prius praedicatum est. Sed quia excaecati Judaei illud humiliter suscipere noluerunt, praedicatores, scilicet sancti apostoli, conversi sunt ad gentes. Confirma, inquit, o Deus, quod operatus es in nobis; nam si confirmaveris, reges, id est apostoli tui, afferent tibi munera. Nam Petrus offeret tibi conversos ex circumcisione, Paulus ex praeputio, [Col. 0140D] Thomas Indos, Jacobus Hispanos, Matthaeus Aethiopes, Joannes Asianos, Marcus Aegyptios, et quisque suos quibus praedicabit.

Aliter: Principes Juda duces eorum; principes Zabulon, principes Nephthalim. Cassiodorus per haec nomina tribuum Christum et apostolos ejus indicat. Augustinus: Forsitan enim ex his tribubus fuerunt apostoli, et isti sunt duces eorum qui in Ecclesiis benedicunt Deum. Sed magis placet sensus qui colligitur ex interpretatione nominum, quae convenit Ecclesiae. Juda enim interpretatur confessio, Zabulon [Col. 0141A] habitaculum fortitudinis, Nephthalim dilatatio, quae principibus Ecclesiae conveniunt. In martyriis namque prima est confessio, pro qua quidquid acciderit, fortiter tolerandum est. Inde finitis angustiis, latitudo sequitur in praemio; et est: Ibi sunt principes Juda, id est confessionis; principes Zabulon, id est fortitudinis; et principes Nephthalim, id est dilatationis. Vel ita ut agatur de tribus virtutibus, quae significantur per has nominum interpretationes; quia confessio est in fide, fortitudo in spe, latitudo in charitate. Et est sensus: Benedicite Deo, vos dico, potati de fontibus Israel, id est potati de doctrina apostolorum, sicut decet; quia ibi sunt principes Juda, principes Zabulon, principes Nephthalim, id est principes fidei, spei, et charitatis et hi sunt duces [Col. 0141B] eorum qui sunt in Ecclesiis; et per hoc quisque eorum est Benjamin, id est filius dexterae; adolescentulus, deposita vetustate malitiae; in mentis excessu, id est in mente sursum invecta. Ibi Benjamin adolescentulus in mentis excessu. Cassiodorus: Ibi, id est inter fontes aquae vivae, hoc est inter apostolos vel in Ecclesiis est Benjamin, id est apostolorum novissimus. Adolescentulus, id est novissime assumptus, qui fuit de tribu Benjamin. Unde dicitur: Benjamin lupus rapax, mane comedet praedam, et vespere dividet spolia (Gen. XLIX) . Hic est Paulus, qui mane suae aetatis sanctos persecutus est, sed vespera suae conversionis ad Deum spolia diabolo erepta divisit per diversa officia. Augustinus: Ipse est in mentis excessu, mente scilicet alienata [Col. 0141C] a sensibus corporis, ut quando raptus fuit usque ad tertium coelum, vel in mentis pavore. Dominus noster Jesus Christus in hunc mundum veniens, diaboli vires confregit, et discipulos per quos Ecclesiam suam docuit, de humili conversatione elegit. Prius per patriarchas et prophetas, ac legis doctores docuit synagogam; ad ultimum vero sanctos apostolos eorumque successores, destructo mortis principe et aeterna pace concessa, docuit sanctam Ecclesiam. Unde Michaeas propheta introducit Dominum loquentem, quasi vere erit pax sanctae Ecclesiae, et quod facile conteretur diabolus in adventu Christi. Dicat ergo omnipotens Deus qui trinus est in personis, et in deitate unus.

[Col. 0141D] Suscitabimus, inquit, super Assyrium septem pastores, et octo primates. Et pascent terram Assur in gladio, et terram Nemrod in lanceis suis; et liberabit populum suum ab Assur; et pax erit in terra eum venerit (Mich. V) . Ac si Deus Pater diceret: Ego, et dilectissimus Filius meus, mihique coaeternus, quem ante omnia saecula ex utero ante luciferum genui; et Spiritus sanctus nobis consubstantialis suscitabimus super, id est contra Assyrium septem pastores, omnes scilicet patriarchas et prophetas, et sanctos veteris testamenti in quo Sabbatum celebrabatur; [Col. 0142A] Et octo primates, apostolos videlicet et evangelistas, caeterosque novi testamenti doctores; Et pascent terram, id est, lacerabunt et vastabunt Assur in gladio divini sermonis, qui missus est in terram, ut dividat duos in tres. Vastabunt et terram Nemrod in lanceis ejus, id est jaculis praedicationis Christi, qui est pax nostra; Et liberabit ab Assur, id est a diabolo populum suum. Nemrod interpretatur tyrannus, sive tentatio descendens. Iste enim prior arripuit insuetam in populis tyrannidem, et ipse aggressus est adversus Deum impietatis aedificare ⁜ (42) turrem, significans illum qui dixit: Ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo (Isai. XIV) . Nemrod etiam tentatio descendens interpretatur, et significat illum qui ut fulgur de coelo [Col. 0142B] cecidit (Luc. X) , et quasi venator inter bestias semper versatur. Infructuosa ligna lustrat et saltus, id est homines bonis operibus steriles. Sancti autem veteris et novi testamenti doctores, patriarchae scilicet et prophetae, apostoli et evangelistae a Deo missi, terram vastant diaboli arguentis et tentantis, et ita liberat Deus populum suum de manu Assur, ejusdem scilicet diaboli cupientis calcare terminos Israel, id est sanctae Ecclesiae. Et quia idem malignus hostis destruere nititur Dei familiam, a Christo et a ministris ejus vulneratur, et ligatur secundum Evangelium in domum suam.

Iterum dicit: Et erunt reliquiae Jacob in medio populorum multorum quasi ros a Domino, et quasi stillae super herbam, quae non exspectat virum, et non [Col. 0142C] praestolatur filios hominum (Mich. V) . Quod in tribus pueris historialiter factum legimus, hoc universaliter in omnibus gentibus doctrina apostolorum fecit (Dan. III) . Et quasi stillae, inquit, super herbam, quae herba non exspectat virum, id est, non exspectat auxilium hominis, nisi solius Dei: Et non praestolatur filios hominum, sed Filium Dei de coelis. Liberatis ergo nobis de Assur, id est de potestate diaboli per Deum, qui contra eum suscitavit septem ⁜ (43) et octo pastores, patriarchas videlicet et prophetas, apostolos et evangelistas; tunc reliquiae Jacob, apostoli scilicet et primitiva Ecclesia, quae ex Judaeis habuit initium, erunt in populo quasi ros ad exstinguenda ignea diaboli jacula in cordibus [Col. 0142D] hominum. Sequitur: Et erunt reliquiae Jacob in gentibus in medio populorum multorum, quasi leo in jumentis sylvarum, et quasi catulus leonis in gregibus porcorum. Quasi diceret: Fortes erunt apostoli, et invincibiles in passionibus, quasi catulus leonis in gregibus porcorum. Christus leo et catulus leonis hoc dedit apostolis, ut sicut leoni non potest resisti in raptu jumentorum vel ovium, sic apostoli liberati de manu Assyrii, id est diaboli, rapiunt et separant ab infidelibus jumenta, id est simplices ut salventur.

[Col. 0143A] Hos invincibiles Christi milites, sanctos scilicet apostolos et martyres, Gedeon fortissimus virorum praefiguravit, cum Madianitas non armis, sed lagenis et lampadibus ac tubis superavit (Judic. VII) ⁜ (44) . Gedeon ergo, cum jam contra Madianitas dimicare contenderet, et exercitus multitudinem ad bella produceret, omnes quos flexis genibus aquas haurire conspexit, a bellorum conflictu removit, et cum trecentis viris tantummodo, qui stantes, manibus aquas hauserant, remansit. Cum his Gedeon ad praelium pergit, eosque non armis, sed tubis, et lagenis, ac lampadibus armavit. Nam sicut scriptum est, accensas lampades miserunt intra lagenas, et tubas in dextera, lagenas in sinistra tenuerunt, et super hostes suos cominus venientes concinerunt tubis, [Col. 0143B] lampadesque apparuerunt. Et hinc tubarum sonitu, illinc lampadarum coruscatione territi hostes, in fugam versi sunt. Quid hoc est, quod tale bellum per prophetam ad medium deducitur? An indicare nobis propheta studuit, quod Redemptoris nostri adventum contra diabolum illa sub Gedeone duce pugna designavit? Talia illic nimirum acta sunt, quae quanto magis usum pugnandi transeunt, tanto amplius a prophetantis mysterio non recedunt. Quis enim unquam cum lagenis et lampadibus ad praelium venit? Quis contra arma veniens, arma deseruit? Ridiculum [ridicula] nobis haec profecto forent, si terribilia hostibus non fuissent. Sed victoria ista attestante, didicimus, ne parva esse quae facta sunt, perpendamus. Gedeon namque ad praelium [Col. 0143C] veniens, Redemptoris signat adventum, de quo scriptum est: Tollite portas, principes, vestras, et elevamini, portae aeternales; et introibit rex gloriae (Psal. XXIII) . Et iterum: Quis est iste rex gloriae? Dominus, scilicet, fortis et potens: Dominus potens in praelio (Ibid.) . Hic Redemptorem nostrum non solum opere, sed etiam nomine prophetavit. Gedeon namque interpretatur, circuiens in utero. Dominus enim per majestatis potentiam omnia circumplectitur, et tamen per dispensationis gratiam intra uterum Virginis venit. Quid ergo est circuiens in utero, nisi quia omnipotens Deus Christus intra uterum fuit per infirmitatis substantiam, et extra mundum per divinitatis potentiam? Madian interpretatur Dei judicium.

[Col. 0143D] Ut enim hostes ejus repellendi et destruendi essent, non de vitio repellentis, sed de judicio judicantis fuit. Ideo ergo Madianitae Dei judicium vocantur; quia alieni a gratia Redemptoris justam damnationis causam etiam in vobabulo nominis trahunt. Contra hostes Gedeon cum trecentis viris vadit ad praelium. Solet in ⁜ (45) trecenario numero plenitudo perfectionis intelligi. Quid ergo per ⁜ (46) trecenarium numerum, nisi perfecta cognitio Trinitatis designatur? Cum his quippe Redemptor noster adversarios fidei destruit, cum his ad praedicationis [Col. 0144A] bella descendit, qui possunt divina cognoscere, qui sciunt de Trinitate quae Deus est, perfecte sentire. Notandum vero est, quia iste trecenarius numerus in Tau littera continetur, quae crucis speciem tenet. Cui si super transversam lineam id quod in cruce eminet, adderetur, non jam crucis species, sed ipsa crux esset. Quia ergo iste trecentorum numerus in tau littera continetur, et per tau litteram, sicut diximus, species crucis ostenditur, non immerito his trecentis Gedeonem sequentibus illi designati sunt, quibus dicitur: Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me (Matth. XVI) . Qui sequentes Christum tanto verius crucem tollunt, quanto acrius sese domant, et erga proximos suos charitatis compassione [Col. 0144B] cruciantur. Unde per Ezechielem prophetam dicitur: signa tau super frontes [Id. virorum] eorum (Ezech. IX) , gementium videlicet et dolentium. Vel certe in his trecentis, qui in tau littera continentur, hoc exprimitur, quod ferrum hostium crucis ligno superetur. Ducti itaque sunt ad fluvium, ut aquas biberent, et quicunque aquas flexis genibus hauserunt, a bellica expeditione remoti sunt. Aquis namque doctrina intelligitur sapientiae; stantium autem [ Id. stante autem genu] recta operatio designatur. Qui ergo dum aquas bibunt, genuflexisse perhibentur, et a bellorum certamine prohibiti recesserunt, hi sunt qui doctrinam cum operibus rectis non hauriunt. Qui vero doctrinae fluenta hauriunt, ut nequaquam in pravis operibus carnaliter inflectantur; [Col. 0144C] hi, Christo duce, contra hostes fidei ad praelium pergunt. Vadunt ergo cum tubis et lagenis; quia iste, ut diximus, fuit ordo praeliandi. Cecinerunt tubis, intra lagenas missae sunt lampades, confractis vero lagenis, ostensae sunt lampades, quarum coruscante luce, territi hostes fugam dederunt. Designatur itaque in tubis clamor praedicationum, apostolorum scilicet, evangelistarum, et sanctorum martyrum; in lampadibus claritas miraculorum, in lagenis vero fragilitas corporum. Tales quippe dux noster Jesus Christus secum milites ad praelium duxit; qui, despecta corporum salute, hostes suos moriendo prosternerent, eorumque gladios non armis, sed patientia superarent. Armati enim venerunt sub judice suo ad praelium martyres nostri tubis, [Col. 0144D] lagenis, et lampadibus. Tubis sonuerunt, dum praedicant, lagenas confregerunt, dum solvenda in passionibus sua corpora, hostilibus gladiis exponunt, resplenduerunt lampades, cum post solutionem corporum, miraculis coruscant. Moxque hostes in fugam versi sunt, quia dum mortuorum martyrum corpora miraculis coruscare conspiciunt, luce veritatis confracti sunt, quam impugnaverunt. Cecinerunt ergo tubis, ut lagenae frangerentur; lagenae fractae sunt, ut lampades apparerent; apparuerunt lampades, ut in fugam hostes verterentur, id est praedicaverunt martyres, donec eorum corpora in [Col. 0145A] morte solverentur; corpora eorum in morte soluta sunt, ut miraculis coruscarent. Coruscaverunt miraculis, ut hostes suos ex divina luce prosternerent. Et notandum, quod steterunt hostes ante lagenas, et fugerunt ante lampades, quia nimirum persecutores sanctae fidei praedicatoribus adhuc in corpore positis restiterunt, post solutionem vero corporum, apparentibus miraculis in fugam versi sunt, quia pavore contriti [ Id. conterriti] a persecutione fidelium cessaverunt. Intuendum est etiam quod illic scriptum est, quia in dextera tubas, illic lagenas autem in sinistra tenuerunt, quia Christi martyres pro magno habuerunt praedicationis gratiam, corporum vero utilitatem pro minimo. Quisquis enim plus facit utilitatem corporis, quam gratiam praedicationis, [Col. 0145B] in sinistra tubam, in dextera vero lagenam tenet. Si enim priori loco gratia praedicationis attenditur, et posteriori utilitas corporis, certum est quia in dextris tubae, et in sinistris lagenae tenentur. Ut ergo supra dictum est, Christi milites, apostoli scilicet et martyres non mala inferendo, sed patienter adversa tolerando, miraculis coruscando, persecutores Ecclesiae vicerunt.

Hos divina gratia a Judaea expelli permisit, et ad gentium populos transmigrare fecit, sicut beatus Job inter caetera magna et inenarrabilia esse opera Dei considerans, dicit: Qui transtulit montes, et nescierunt (Job IX) . Gregorius ⁜ (47) : «In Scriptura sacra montium nomine praedicantium altitudo signatur, [Col. 0145C] de quibus per Psalmistam dicitur: Suscipiant montes pacem populo tuo, et colles justitiam (Psal. LXXI) . Electi quippe praedicatores aeternae patriae non immerito montes vocantur, quia pro vitae suae celsitudine ima terrarum deserunt, et coelo propinqui fiunt. Sed montes, scilicet praedicatores Deus transtulit, id est a Judaeae obduratione subtraxit. Unde recte iterum per Psalmistam dicitur: Transferuntur montes in cor maris (Psal. XLV) . In corde enim maris montes translati sunt, cum praedicantes apostoli a Judaeae perfidia repulsi, ad intellectum gentilium venerunt. Inde ipsi quoque in suis Actibus dicunt: Vobis oportebat primum loqui verbum Dei; sed quia repulistis illud, et indignos vos judicastis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes (Act. XIII) . Sed hanc eamdem translationem montium ipsi nescierunt, qui in Domini furore subversi sunt. Cum enim de suis finibus Hebraei apostolos pellerent, lucrum se fecisse arbitrati sunt, quod praedicationis lumen amiserunt. Exigentibus quippe meritis justa animadversione percussi, tanto intelligentiae errore caecati sunt, ut quod lucem perderent, hoc esse gaudium putarent. Sed, repulsis apostolis, per Romanum protinus principem, scilicet Titum Judaea destruitur, atque in cunctis gentibus sparsa dissipatur. Unde et translatis montibus, recte subjungitur: Qui commovet terram de loco suo et columnae ejus concutientur (Job IX) . De loco [Col. 0146A] quippe suo terra commota est, cum plebs Israelitica de Judaeae finibus evulsa, colla gentibus subdidit, quae subdi auctori recusavit. Quae scilicet terra quondam columnas habuit, quia in sacerdotes et principes legis, doctores atque Pharisaeos, ruitura ejus pertinaciae structa surrexit. In ipsis namque litterae aedificium tenuit, et tranquillitatis suae tempore sacrificiorum carnalium, quasi superimpositae fabricae, onera portavit. Sed translatis montibus columnae concussae sunt, quia subductis a Judaea apostolis, nec ipsi vivere in illa permissi sunt, qui ab illa vitae praedicatores expulerunt. Dignum quippe erat ut terrenam patriam subacti perderent, cujus amore nequaquam sunt veriti coelestis patriae milites impugnare. Sed expulsis sanctis doctoribus, Judaea [Col. 0146B] funditus torpuit, et justo judicantis examine, in erroris tenebras oculos mentis clausit. Unde et adhuc subditur:

« Qui praecipit soli, et non oritur: et stellas claudit quasi sub signaculo (Job IX) . Aliquando namque in sacro eloquio solis nomine praedicatorum qualitas designatur, sicut per Joannem dicitur: Factus est sol sicut saccus cilicinus (Apoc. VI) . In extremo quippe tempore sol sicut saccus cilicinus ostenditur, quia fulgens vita praedicantium, ante reproborum oculos, aspera et despecta monstratur. Qui stellarum quoque claritate figurantur, quia, dum recta praedicatoribus praedicant, tenebras nostrae noctis illustrant. Unde et subtractis praedicatoribus, per [Col. 0146C] prophetam dicitur: Prohibitae sunt stellae pluviarum (Jer. III) . Ad litteram vero stellae pluviarum sunt, Orion, arcturum, et hyadas, quae pluvias generant. Quia vero per diem sol fulget, stellae obscuritatem noctis irradiant; plerumque in sacro eloquio diei appellatione aeterna patria, noctis autem nomine praesens vita signatur. Praedicatores ergo sancti, et sol nostris oculis fiunt, cum contemplationem nobis verae lucis aperiunt; et velut stellae in tenebris lucent, cum per activam vitam profuturi, nostris necessitatibus terrena disponunt. Quasi in die ut sol coruscant, cum ad contemplandam internae claritatis patriam, mentis nostrae aciem sublevant; et quasi stellae in nocte resplendent, quia et cum terrena agunt, offensurum nostri operis pedem, exemplo [Col. 0146D] suae rectitudinis dirigunt. Sed quia expulsis praedicatoribus, non fuit qui plebi Judaicae in perfidiae suae nocte remanenti, vel claritatem contemplationis ostenderet, vel activae vitae lumen aperiret; veritas, quae hanc repulsam deseruit, subtracto praedicationis lumine, merito eam suae pravitatis excaecavit. Recte ergo dicitur: Qui praecipit soli, et non oritur: et stellas claudit quasi sub signaculo. Oriri ei quippe solem noluit, a qua praedicantium animos divertit. Et quasi sub signaculo stellas clausit; quia dum praedicatores suos per silentium intra semetipsos retinuit, caecis iniquorum sensibus coeleste lumen abscondit. Pensandum vero est, quia [Col. 0147A] idcirco aliquid sub sigillo claudimus, ut hoc cum tempus congruerit, ad medium deducamus. Ex sacro attestante eloquio didicimus, quod Judaea, quae nunc deseritur, ad sinum fidei in fine colligetur. Hinc namque per Isaiam dicitur: Si fuerit numerus filiorum Israel quasi arena maris, reliquiae salvae fient (Isai. X) . Hinc Paulus ait: Donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret (Rom. IX) . Qui igitur praedicatores suos nunc Judaeae oculis subtrahit, sed postmodum ostendit, quasi sub signaculo stellas claudit, ut absconsi prius et post coruscantibus astrorum spiritualium radiis, noctem suae perfidiae et nunc repulsa non videat, et tunc illuminata deprehendat. Hinc est, quod duo eximii praedicatores dilata morte subtracti sunt, ut ad praedicationis [Col. 0147B] usum in fine revocentur: hi sunt duae olivae, et duo candelabra in conspectu Domini terrae stantes (Apoc. XI) , quorum unum in Evangelio per semetipsam Veritas pollicetur, dicens: Elias venturus est, et restituet omnia (Matth. XVII) . Quasi ergo sub signaculo stellae clausae sunt: qui et nunc occultantur ne appareant, et post, ut prodesse valeant, apparebunt. Sed tamen plebs Israelitica, quae ubertim in fine colligetur, in ipsis sanctae Ecclesiae exordiis crudeliter obduratur; nam praedicatores veritatis renuit, verba adjutorii spernit. Quod tamen mira auctoris dispensatione agitur, ut nimirum praedicantium gloria, quae recepta in uno populo latere poterat, in cunctis gentibus repulsa dilatetur.»

Doctrina ergo Evangelii per apostolos in universas [Col. 0147C] gentes exivit; et sicut bonum semen, universum orbem implevit: Sicut multo antea Michaeas propheta praedixit: De Sion, inquit, exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem (Mich. IV) . Sion speculatio interpretatur. Sancta Ecclesia Sion dicitur, eo quod coelestia contemplando, bona operando, adversa vitando, indesinenter coelestis regni introitum speculetur. Dicat ergo hic sanctus propheta: De Sion, id est de Ecclesia primitiva in qua doctor est et pontifex ille Dei et Virginis Filius, exibit lex spiritualis per apostolos ad gentes: Et verbum Domini de Jerusalem, id est sermo praedicationis per universum mundum. Unde dicitur: In omnem terram exivit sonus eorum et in fines [Col. 0147D] orbis terrae verba eorum (Psal. XVIII) . Sequitur: Et concident gladios suos in vomeres, et hastas suas in ligones (Mich. IV) . Allegorice per fidem Christi ira effrenata et convicia deponuntur, ut ponat quisque manum suam ad aratrum, apostolis monentibus, ne respiciat post tergum, ut confractis jaculis persecutionum et contumeliarum, metat Christus spirituale frumentum per angelos. Nemo intendit subvertere auditores, nec prohibere praedicatores, scilicet apostolos, quia tempus plantandi est. Iterum subjungit dicens: Non sumet gens adversus gentem gladium: nec discent ultra belligerare. Sedebit vir sub vite, ut premat vinum spiritualis intelligentiae, quod laetificat cor hominis; et sub ficu, ut ditia [dulcia, ut in Glossa ] sancti [Col. 0148A] Spiritus poma decerpat. Ante nativitatem Christi totus pene orbis plenus erat sanguine, Roma etiam in civilibus bellis dilacerabatur. Postquam vero ad Christi praeceptum singulare imperium Roma sortita est, apostolorum itineri praevius factus est orbis, et eisdem apostolis apertae sunt portae urbium, atque ad praedicationem unius Dei singulare imperium constitutum est. Omnipotens Deus per dilectissimum Filium suum, missis per universum mundum apostolis, omnes gentes ad cognitionem et charitatem suam misericorditer vocavit, sicut ipse per Zachariam prophetam praedixit.

Sibilabo, inquit, eis et congregabo illos ego qui redemi eos, et multiplicabo illos, sicut ante fuerant [Col. 0148B] multiplicati. Et seminabo eos in populis, et de longe recordabuntur mei; et vivent cum filiis, et revertentur. Et reducam eos de terra Aegypti, et de Assyriis congregabo illos, et ad terram Galaad et Libani adducam eos, et non invenietur eis locus (Zach. X) . Allegorice: His qui captivi erant in peccatis, significat Dominus per suam clementiam, ut congregentur ad eum sicut ad Redemptionem dicens: Tollite jugum meum super vos, etc. (Matth., XI) . Hos sanctos, videlicet apostolos, multiplicat, non carnali sed spirituali benedictione. Hi seminantur in populis, quibus dicitur: Euntes docete omnes gentes: baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti (Matth., XXVIII) . Per illos Christi discipulos in cunctis seminatos [Col. 0148C] gentibus, populi longe per idololatriam positi recordabuntur Domini, in cujus conspectu adorabunt universae familiae gentium. Et vivent cum filiis suis, quos videlicet Domino acquisierunt praedicando; et revertentur, ut prius mortui in infidelitate, vivant spiritualiter. Hi sunt filii, quibus Paulus lac ministrabat. Sequitur: Et reducam eos de terra Aegypti, et de Assyriis; de terra videlicet cui imperabat rex Pharao, qui dicebat: mea sunt flumina, et ego feci ea (Ezech., XXIX) ; et cui terrae dominabatur rex Assyrius, scilicet magnus sensus, id est diabolus superbus, qui se dicit magnum, qui etiam arguens vel convincens interpretatur; hi tales ducuntur in terram Galaad, [Col. 0148D] id est de terrenalibus ad spiritualia. Galaad enim testimonium transmigrationis interpretatur. Ducuntur etiam fideles per apostolos ad Libanum, id est ad dealbationem, ut de tenebris mundi hujus educti, dealbentur; et tunc non invenietur locus in illis, quia non constringentur angustiis terrae, sed latitudine coeli perfruentur. Per ipsos etiam apostolos cordibus fidelium magnam Deus suae benignitatis dulcedinem infudit, sicut Joel propheta exsultans, ac figurate loquens, praedixit.

Erit, inquit, in die illa: stillabunt montes dulcedinem, et colles fluent lacte; et per omnes rivos Judae ibunt aquae (Joel., III) . Post resurrectionem atque ascensionem Domini ad coelos, montes, id est apostoli, et post eos Ecclesiae doctores celsi [Col. 0149A] mente abundabunt suavitate, et dulcedine sapientiae et divini eloquii; et stillabunt ex eis spirituales gratiae; et colles, id est non habentem tantam intelligentiae plenitudinem, emittent lac, quo nutritur infantia Ecclesiae. Et per omnes rivos Judae, id est super credentes filios Ecclesiae, abundabunt aquae, apostolorum scilicet et evangelistarum praedicationes, et charismatum dona, quia nihil in eis aridum erit. Sequitur: Et fons de domo Domini egredietur, et irrigabit torrentem spinarum. De domo Domini, inquit, id est de primitiva Ecclesia egredietur fons baptismatis, et doctrinae spiritualis, qui irrigat corda gentilium, quae spinis vitiorum, et aculeis malarum cogitationum pungebantur, ut ibi oriantur flores virtutum, ubi prius oriebantur [Col. 0149B] punctiones vitiorum. Tunc fons iste de domo Domini est egressus, quando discipulis suis ait Dominus: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Montes etiam tunc et colles dulcedinem, id est mel sapientiae et spiritualis intelligentiae, et colles lac, id est doctrinam, qua parvuli Ecclesiae in Dei cognitione nutriuntur, stillarunt; quando sancti apostoli eorumque successores verbis et exemplis, ac verissimis Evangeliorum atque Epistolarum scriptis, universam Ecclesiam irrigarunt. Huic simile est, quod Zacharias propheta, tempus resurrectionis et ascensionis Christi in spiritu praevidens, gratulanter dicebat:

[Col. 0149C] In die illa exibunt aquae vivae de Jerusalem: medium earum ad mare occidentale [orientale], et medium earum ad mare novissimum, in aestate et hieme (Zach. XIV) . Ac si apertius de primo adventu Christi ejusque Ecclesiae diceret: Erit in die illa, quae soli Deo est nota, exibunt aquae vivae de Jerusalem. Aquae ideo vivae dicuntur, quia per Christi gratiam vitam tribuunt. Quasi enim una dies est et unum tempus a primo adventu Christi, usque ad secundum. Medium, inquit, earum ad mare occidentale [orientale ], quod mortuum dicitur; eo quod animantia occidat, vel quod in ejus aquis nihil possit vivere. Et medium earum ad mare novissimum, quod vocatur magnum. Vel per duo maria, allegorice duo intelliguntur Testamenta, quae nisi [Col. 0149D] flumine spiritualis intelligentiae fuerint dulcorata, littera occidente et spiritu non vivificante, amara sunt. In aestate, ait, et hieme, ac si diceret: aquae, quae de Jerusalem, id est de Ecclesia egredientur, nec calore siccabuntur, nec hieme constringentur. Aquae quae de Jerusalem, id est de Ecclesia exeunt, doctrina est Salvatoris, id est baptismus; quarum una pars vadit ad mare occidentale [orientale], id est ad populum circumcisionis, qui in apostolis et per apostolos electus est; et pars ad mare novissimum, quia ab oriente et occidente venient qui recumbent cum Abraham, Isaac et Jacob in regno [Col. 0150A] coelorum (Math. VIII) . Hae aquae nec aestate prosperitatis, nec hieme persecutionis cessabunt. Sequitur: Et erit Dominus rex super omnem terram. Ac si dicatur: cum tales aquae utrumque mare fuerint ingressae, et amaras aquas dulci flumine mitigaverint, Dominus, scilicet Christus, erit rex super omnem terram. Tunc rex ille fortissimus cognoscetur, de quo dictum est: Domine Dominus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra! (Psal. VIII.)

Iterum subjungit dicens: In die illa erit Dominus unus, et nomen ejus unum, et revertetur omnis terra usque ad desertum, de colle Adremon ad austrum, et Jerusalem exaltabitur ⁜ (48) , et inhabitabit [Col. 0150B] in loco suo, id est in loco pristino aedificabitur, a porta videlicet Benjamin usque ad locum portae prioris, et usque ad portam angulorum; et a turre Hananael, usque ad torcularia regis. Et habitabunt in ea, et anathema non erit amplius. Cum Dominus Jesus Christus rex fuerit super omnem terram, tunc erit unus Dominus de quo scribitur: Scitote quoniam Dominus ipse est Deus; ipse fecit nos, et non ipsi nos (Psal. LXXIX) . Et erit unum nomen Domini, prava religione idolorum calcata. Tunc revertetur omnis terra in qua habitaverunt Judaei usque ad desertum, id est usque ad populum gentium; qui prius desertus, quia sine notitia legis, et de colle ad Adremon, id est ad excelsum, quia de terra et de deserto ad colles, et de collibus usque [Col. 0150C] ad montana consurgemus; et inde usque ad austrum plenae lucis, et sic conscendendo exaltabitur Ecclesia, et habitabit in loco de quo scriptum est: In loco pascuae ibi me collocavit (Psal. XXII) . Et a porta Benjamin, incipiendo a virtute quam dextera significat, perveniet ad portam priorem, ut per eam ingrediatur ad caeteras. Post occurrit porta angulorum, ubi est lapis angularis, scilicet Christus, qui conjungit duos parietes in unum. Post occurrit turris Hananael, qui gratissimus Dei dicitur. De hac turre dicit David ad Deum: Factus es spes mea; turris. fortitudinis a facie inimici (Psal. LX) . Qua turre nihil est gratius homini de laboribus mundi ad Deum suspiranti. Inde venitur [Col. 0150D] ad torcularia regis, ut imitatores passionis Christi bibant vinum quod laetificat cor hominis, introducti in cellam vinariam Dei, in qua est vinum evangelicae praedicationis; et qui hujusmodi torcularibus inebriantur, habitabunt in coelesti Jerusalem, in qua non erit anathema, id est maledictio et separatio a Deo, sed secura quies confidentibus in Deo. Ut ergo supradictum est, aquae vivae de Jerusalem egressae sunt, quia sancti apostoli universum mundum evangelicae praedicationis doctrina irrigarunt.

⁜ (49) Hos nimirum Christi apostolos Jacob patriarcha [Col. 0151A] praesignabat, cum Nephthalim filium suum benedicens, illum figurate cervum missum vocabat. Igitur Nephthalim quod interpretatur dilatatio, apostolos et praedicatores caeteros significat, quorum doctrina in longitudine totius mundi diffusa est. Ex hac enim tribu fuerunt apostoli, qui sunt principes Ecclesiarum et duces. Nam et quod in Psalmo legitur, principes videlicet Zabulon, principes Nephthalim, sine dubio ad apostolorum personam refertur (Psal. LXVII) . Ipsi sunt filii excussorum, id est prophetarum, qui in manu omnipotentis Dei positi, tanquam sagittae excussae pervenerunt usque ad fines terrae. Unde et bene hic Nephthalim cervus missus scribitur, quia nimirum apostoli sive praedicatores caeteri veloci saltu exsilientes in [Col. 0151B] morem cervorum, transcendunt implicamenta saeculi hujus. Sicque excelsa ac sublimia meditantur eloquia pulchritudinis, id est praedicant cunctis gentibus gratiam Dei Salvatoris. Deus igitur per universum mundum sanctos apostolos dilatavit, quia per eos cunctis gentibus nomen suum manifestavit, sicut beatus Job praedixit, inter multa quae de Dei omnipotentia locutus est. Ait enim:

Qui extendit coelos solus, et graditur super fluctus maris (Job IX) . Gregorius ⁜ (50) : «Quid namque coelorum nomine, nisi sanctorum apostolorum, caeterorumque praedicatorum coelestis via signatur. De quibus per Psalmistam dicitur: Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiant firmamentum (Psal. XVIII) . Ipsi igitur coeli, ipsi sol [Col. 0151C] esse memorantur. Coeli videlicet, quia intercedendo protegunt; sol autem, quia praedicando vim luminis ostendunt. Coeli ergo extensi sunt; quia, cum Judaea ad vim persecutionis infremuit, apostolorum vitam Dominus in cunctarum gentium cognitione dilatavit. Et illa per justum judicium captiva in mundum dispergitur; isti ubique per gratiam in honore tenduntur. Angusti quippe coeli fuerant, cum una plebs tot egregios praedicatores tenebat. Quis enim gentilium Petrum nosset, si in solius Israelitici populi praedicatione remaneret. Quis Pauli virtutes agnosceret, nisi hunc Judaea ad nostram notitiam persequendo transmisisset. Ecce jam qui flagris et contumeliis ab Israelitica plebe repulsi [Col. 0151D] sunt, per mundi fines ornantur. Solus ergo Dominus coelos extendit, qui secreti mira dispensatione consilii, praedicatores suos unde permisit in una gente opprimi, fecit in mundi cardines inde dilatari. Sed nec haec ipsa praesenti dedita mundo gentilitas, cum culpas ejus apostolorum lingua corripuit, verba vitae libenter accepit. Nam protinus in elatione contradictionis intumuit, atque ad crudelitatem persecutionis se excitavit. Sed quae praedicationis verbis contraire nititur, signorum citius admiratione temperatur. Unde quoque in actoris laude apte subjungitur: Et graditur super fluctus maris ⁜ (51) . Quid enim maris nomine nisi in [Col. 0152A] bonorum necem saeviens mundi hujus amaritudo signatur. De quo per Psalmistam dicitur: Congregans sicut in utre aquas maris (Psal. XXXII) . Aquas enim maris quasi in utre Dominus congregat, cum miro moderamine cuncta disponens, in suis clausa cordibus carnalium minas frenat. Super fluctus ergo maris Dominus graditur, quia cum se procellae persecutionis erigunt, miraculorum ejus obstupefactione franguntur. Qui enim tumores humanae vesaniae mitigat, quasi erectus in tumulo undam calcat. Nam cum morem suum gentilitas destrui nova conversatione conspiceret, cum mundi hujus divites elationi suae contraire facta pauperum viderent, cum sapientes saeculi adversarii sibi imperitorum verba pensarent, in persecutionis protinus tempestate [Col. 0152B] tumuerunt. Sed qui verborum adversitate commoti, ad persecutionis procellas insiliunt, signorum, ut diximus, admiratione temperantur. Tot ergo in his fluctibus Dominus gressus posuit, quot superbis persecutoribus miracula ostendit. Unde bene rursum per Psalmistam dicitur: Mirabiles elationes maris, mirabilis in altis Dominus (Psal. XCII) . Quia cum contra electorum vitam ad persecutionis undas mundus se mirabiliter extulit, eum supernorum conditor sublevata virtute praedicantium mirabilius stravit. Ministros enim suos ostendit posse per miracula, quod potestates terrenae tumuerunt per iram.

Quod bene etiam per Jeremiam Dominus exteriora narrans. interiora denuntians, dicit: Posui [Col. 0152C] arenam terminum mari, praeceptum sempiternum, quod non praeteribit; et commovebuntur, et non poterunt; et intumescent fluctus ejus, et non transibunt illud (Jer. V) . Arenam quippe Dominus mari terminum posuit, quia ad frangendam mundi gloriam abjectos et pauperes elegit, cujus nimirum maris fluctus intumescunt, cum potestates saeculi ac commotionem persecutionis exsiliunt. Sed transire arenam nequeunt, quia despectorum apostolorum martyrumque miraculis et humilitate franguntur. Sed dum mare saevit, dum per insaniae suae fluctus erigitur, dumque virtutis intimae ostensione calcatur, sancta Ecclesia proficit, atque ad statum sui ordinis per temporum incrementa consurgit.

[Col. 0152D] Revera apostoli Jesu Christi, et sancti martyres evangelica praedicatione, et suorum corporum sanguinis effusione universum mundum ad Dei cultum revocarunt, et quasi cultores agrorum, dulcissimum Deo fructum ex culta terra usque hodie reddunt. De quibus Amos propheta Spiritu sancto edoctus exsultans dicebat: Ecce dies venient, dicit Dominus: et comprehendet arator messorem, et calcator uvae mittentem semen: et stillabunt montes dulcedinem, et omnes colles culti erunt (Amos, IX) . Per hos omnes praedicatorum ordo, apostolorum videlicet et ceclesiasticorum virorum, figuratur. Allegorice: Dies veniunt, scilicet post resurrectionem et ascensionem [Col. 0153A] Domini, in quibus arator, id est ordo doctorum, apostolorum videlicet et caeterorum doctorum, qui sua et aliorum corda fide et dilectione exarant, repulsa infidelitatis duritia, fructum bonae operationis afferant. Isti aratores, scilicet sancti apostoli, comprehendunt messores, id est eos qui praedicando verbum Dei homines a curis saeculi evellunt ut in sancta eos Ecclesia recondant. Per uvae calcatorem apostoli, et sancti martyres intelliguntur, qui mortem, et ipsum diabolum calcantes, pro nomine Christi patiendo, musta sui sanguinis fundunt, ut aliis praebeant exempla virtutum. Hos omnes mittit Deus in Ecclesia, ut semen in electorum cordibus verbi Dei seminent, eosque a curis saeculi segregent, et ipsi pro sibi commissis gregibus [Col. 0153B] animas ponant. Et alius alium apprehendit, quia alius alii succedit. Ut ergo jam supradictum est, Dei et Virginis Filius per prophetas resurrectionem suam praenuntiavit futuram, et per apostolos nobis ostendit factam. Unde per Sophoniam prophetam Ecclesiae suae loquitur, dicens:

Exspecta me in die resurrectionis meae in futurum, quia judicium meum ut congregem gentes, ad fidem videlicet, et colligam regna, principes scilicet perversorum dogmatum, qui divino ardore consumentur; et effundam super eos indignationem, omnemque iram furoris mei (Soph. III) . Ac si Dei et Virginis Filius sanctae Ecclesiae sponsae suae loqueretur apertius: Exspecta me repellendo idola a te, et in [Col. 0153C] die resurrectionis in futurum, quando videlicet, de morte, quam pro tua redemptione passurus sum, resurrexero, per baptismum te ad vitam aeternam regenerabo, et Spiritu sancto ad cognoscendum me oculos cordis tui illuminabo, pane coelestis verbi confortabo, vino evangelicae praedicationis inebriabo. O sponsa igitur exspecta me, ut recte cum Propheta valeas dicere: Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum: cantabo et psallam in gloria mea (Psal. LVI) . Possunt autem haec allegorice de primo adventu intelligi, quando daemone calcato, et omni errore sublato, terrenis etiam operibus destructis, omnibus linguis apostoli locuti sunt. Quando etiam post vitia et peccata Deus in nobis resurgere visus est, atque omnes congregantur ad fidem, [Col. 0153D] et timore irae Dei accenduntur igne divino, quo devorantur in illis omnia opera terrena. Iterum Dominus loquitur dicens: In igne enim zeli mei devorabitur omnis terra. Quia tunc reddam populis labium electum, ut invocent omnes nomen Domini, et serviant ei humero uno (Soph., III) . Et restituetur ⁜ (52) , inquit, omnibus una lingua, ut unusquisque, deposito errore suo, ad antiquum confessionis Dei eloquium revertatur, ut uno ore invocent Deum, confitendo, quod Dominus Jesus Christus est in gloria Dei Patris, in cujus nomine flectitur omne genu coelestium, terrestrium, et infernorum (Philip. II) .

[Col. 0154A] Possunt haec et de secundo adventu dici quando post vitia praesentis saeculi, Ecclesia exspectante adventum sponsi, gentes congregabuntur ad judicium, et reges colligentur in locum suppliciorum, et tunc effundetur furor Dei puniens omnia mala, ubi potentes potenter tormenta sustinebunt, et qui minus peccavit, cito veniam merebitur. In igne zeli mei, ait, devorabitur terra, quia gentibus ad judicium congregatis, et regibus ad supplicia, consumetur in toto orbe quidquid terrenum est, et ad opera carnis pertinet, ut in salvandis omnibus, vepribus et spinis combustis, unusquisque illorum ad antiquum confessionis Dei revertatur eloquium, in saecula saeculorum laudans Deum, et conjuncto studio serviant ei assidue in templo ejus.

[Col. 0154B] Dignum valde est, ut ei grates et laudes non solum in praesenti, sed et in futura vita ab angelis et hominibus referantur, qui omnes homines quamvis indignos, id est universam Ecclesiam, per prophetas et apostolos misericorditer ad se vocare non cessat; sicut per prophetam Osee dulcedinem sui amoris et benignitatis ostendens, eidem Ecclesiae suae loquitur dicens: Sponsabo te mihi in sempiternum; et sponsabo te mihi in justitia et judicio, et in misericordia, et miserationibus (Ose. II) . Circumcisio data Abrahae signum fuit inter Deum, et semen illius. Sequitur: Et sponsabo te mihi in fide, et scies quia ego sum Dominus. Nota misericordiam viri, scilicet Dei. Meretrix diu fornicata ad virum revertitur, [Col. 0154C] nec conciliari viro, sed sponsari dicitur. Et nota distantiam inter Dei, et hominum conjugia; homines de virginibus corruptas faciunt, Deus conjunctus meretricibus virgines reddit.

Iterum dicit: Et erit in die illa: exaudiam, dicit Dominus, et exaudiam coelos, et illi exaudient terram. Et terra exaudiet triticum, et vinum et oleum. Ac si diceret: Erit in die illa, scilicet quando te mihi in fide spondero, exaudiam coelos, id est apostolos; et illi exaudient terram, videlicet illam de qua veritas orta est, et in qua paterfamilias, scilicet Christus, seminat bonum semen, et eam coelestis verbi pluvia irrigent: Et terra exaudiet triticum, et vinum, et oleum, hoc specialiter ad apostolos pertinet, qui incipiendo a Jerusalem sua praedicatione, [Col. 0154D] et miraculis corda audientium ubique fructificare faciunt; qui sunt semen, dum audiunt a Domino; seminatores, dum in omnem terram exiit sonus eorum. Sequitur: Et sponsabo te, ait, mihi in sempiternum. Primo Deus Pater despondit eam sibi in Abraham, vel cum eduxit eam de Aegypto, ut uxorem haberet sempiternam. Secundo in monte Sina, dans ei pro sponsalibus legis justitiam et judicium, conjunctam legi misericordiam, ut si peccaverit captivetur, si poenituerit revocetur. Tertio despondit eam in adventu Filii sui, quod est in fide sanctae Trinitatis, in qua fide credentes statim sciunt illum esse, quem prius negaverunt. Haec [Col. 0155A] ergo meretrix, quae prius fuerat conjuncta in aeternos viri complexus, quia in Aegypto idola coluit, iterum per legem assumitur, quam, quia praeteriit, prophetis, quasi sponsi sodalibus interfectis, tertio venit Filius.

Quo crucifixo, et a mortuis resurgente, desponsatur Ecclesia, scilicet non jam in justitia legis; sed in fide et gratia Evangelii, et cognitione veritatis. Hieronymus: Secundum litteram potest intelligi, quod in adventu Christi bona temporalia promittuntur credentibus, ut per ipsum qui semen Dei est, omnia in suo ordine currant, sicut ab initio condita sunt, et utilitati hominum deserviant. Et tamen Judaei post tanta bona, adhuc Antichristum corporaliter exspectant. Spiritualiter: coeli, qui gloriam [Col. 0155B] Dei enarrant, exauditi sunt, rogantes pro muliere Chananaea (Matth. XV) , et pro socru Petri (Luc. IV) . Et coeli, id est apostoli, audiunt terram, homines videlicet, qui sunt Ecclesia, quamvis necdum perfecti, et tamen custodientes Dei praecepta. Et terra, id est, Ecclesia, audit triticum, id est ita praebet spiritualem intelligentiam Veteris et Novi Testamenti, ut laetificet corda audientium, modificando doctrinam secundum capacitatem singulorum. Et haec omnia, id est coelum, et terra, apostoli scilicet, et universalis Ecclesia, audient Israel: id est, semen verbi Dei perducent ad effectum operis, ut aliud semen faciat fructum centesimum, aliud sexagesimum, et aliud trigesimum (Matth. XIII) . Nimirum [Col. 0155C] semen, id est apostolorum doctrina centesimum fructum attulit, quia illis praedicantibus multitudo gentium et pars quaedam Judaeorum ad Christi fidem venit. In passione et resurrectione Filii Dei et Virginis, quamvis Judaei innumera signa et miracula viderent, tamen quaedam pars illorum damnabiliter in sua permansit malitia; quaedam vero gratiam baptismi est consecuta.

Horum quippe duo calathi figuram praeferebant, quos Jeremias Propheta sibi ostensos a Domino fuisse ante templum Domini praedixerat, ait enim: Ostendit mihi Dominus: et ecce duo calathi, id est, duo cophini, pleni ficis ante templum Domini. Et cala hus unus ficus bonas habebat, bonas nimis: et calathus alius ficus habebat malas nimis, quae comedi [Col. 0155D] non poterant (Jer. XXIV) . Duos calathos bonarum malarumque ficuum quidam interpretantur in lege et Evangelio, Synagogam et Ecclesiam, Judaeorum et Christianorum populum, gehennam, et regnum coelorum; quorum alterum pertinet ad supplicia peccatorum, alterum vero ad sanctorum habitaculum. Nos autem juxta Apostolum legem bonam et sanctam, et mandatum bonum et sanctum sentientes, et unum esse utriusque testamenti Deum (Rom. VII) , ad Judaeos haec referamus, qui in adventu Domini crediderunt, vel non crediderunt; ut illi qui clamaverunt Pilato, dicentes: Crucifige, [Col. 0156A] crucifige eum (Matth. XXVII) , calathi sunt malarum ficuum; qui vero crediderunt, ad bonas ficus, et ad calathum optimum referantur. Calathus ergo bonarum ficuum, Petrus et Paulus, Joannes et Jacobus, Andreas et Thomas, et caeteri apostoli, omnesque discipuli fuerunt, qui verbum vitae per universum mundum seminaverunt. Calathus vero malarum ficuum, Caiphas, Annas, et caeteri infideles exstiterunt, qui se et filios suos antequam nascerentur, condemnaverunt, dicentes: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros (ibid.) . Dulcedo igitur bonarum ficuum dulcedinem et suavitatem designat Evangeliorum. Et amaritudo malarum, quae comedi non poterant, versutias et infidelitatem praemonstrat Judaeorum. In Christi ergo Ecclesia bonarum [Col. 0156B] ficuum calathi, apostoli Domini nostri Jesu Christi exstiterunt, qui adversariis illius viriliter restiterunt, et, ut eam ad rectitudinis statum perducerent, sanguinem suum libenter fuderunt.

Mystice Godolias ⁜ (53) , qui interpretatur magnificatus Domino, hos Ecclesiae nobilissimos praefiguravit praedicatores, qui Domini nutu perficiuntur, ut timentes Dominum habeant refugium, et eorum solatium; hi pro subjectis animas ponunt, et contra perfidos exemplo Jesu Christi magistri sui scuta protectionis opponunt. Usque ad mortem in officio fideliter persistentes ab iniquis persequuntur, sicut Godolias innocens a perfido Ismaele occisus est. Deus igitur sanctam Ecclesiam ad laudem et gloriam [Col. 0156C] nominis sui constituit, et in ea sanctos apostolos ad illius custodiam et defensionem posuit, eique gloriosos martyres quasi exemplar virtutum dedit, et praeclaros veteris ac novi testamenti doctores, qui sufficienter eam coelestis doctrinae imbribus irrigarent, transacto jam persecutionis tempore, tribuit. De quibus omnibus beatus Job Deum in operibus ejus laudans, figurative quasi de coelestibus astris loquitur, dicens:

Qui facit Arcturum, et Oriona, et Hyadas, et interiora austri (Job IX) . Gregorius ⁜ (54) : «Nequaquam sermo veritatis vanas Hesiodi, Arati, et Callimachi ⁜ (55) fabulas sequitur, ut Arcturum nominans, extremam stellarum septem, caudam ursae suspicetur, et quasi Orion gladium teneat, amator [Col. 0156D] insanus. Haec quippe astrorum nomina a cultoribus sapientiae carnalis inventa sunt. Sed Scriptura sacra idcirco eisdem vocabulis utitur, ut res, quas insinuare appetit, notitia usitatae appellationis exprimantur. Nam si astra, quae vellet, per ignorata nobis nomina diceret; homo pro quo haec eadem Scriptura facta est, nesciret procul dubio, quid audiret. Sic igitur in sacro eloquio sapientes Dei sermonem trahunt a sapientibus saeculi; sicut in eo pro utilitate hominis vocem in se humanae passionis ipse conditor omnium sumit Deus; ut videlicet, dicat: Poenitet enim me fecisse homines super terram [Col. 0157A] (Gen. VI) ; cum profecto constet, quia is, qui cuncta priusquam veniant, conspicit, nequaquam postquam aliquid fecerit, poenitendo resipiscit. Quid ergo mirum, si spirituales viri utantur verbis carnalium, quando ipse ineffabilis et creator omnium Spiritus, ut ad intellectum suum carnem pertrahat, in se ipso carnis sermonem format. In Scriptura igitur sacra, dum nota astrorum nomina audimus; de quibus astris sermo habeatur, agnoscimus; cum vero astra, quae narrantur, perpendimus, restat ut ex eorum motibus, ad spiritualis intelligentiae arcana surgamus. Neque enim juxta litteram mirum aliquid dicitur, quod Deus Arcturum, et Oriona, et Hyadas fecit, de quo nimirum constat, quia omnino in mundo nihil sit, quod ipse non fecit. Sanctus [Col. 0157B] itaque vir haec fecisse Dominum dicit, per quae signari propriae ea quae spiritualiter geruntur, intelligit. Quid namque Arcturi nomine, qui in coeli axe constitutus septem stellarum radiis fulget, nisi Ecclesia universalis exprimitur, quae in Joannis Apocalypsi per septem Ecclesias, septemque candelabra figuratur? (Apoc. I) . Quae dum in se dona septiformis gratiae spiritus continet, claritate summae virtutis irradiata, quasi ab axe veritatis lucet. Pensandum quoque est, quod Arcturus semper versatur, et nunquam mergitur; quia sancta Ecclesia persecutiones iniquorum sine cessatione tolerat, sed tamen usque ad mundi terminum, sine defectu perdurat. Saepe namque reprobi, qui usque ad internecionem [Col. 0157C] eam persecuti sunt, quasi hanc funditus exstinxisse crediderunt, sed eo multipliciter ad statum sui perfectior rediit, quo inter manus persequentium moriendo laboravit. Arcturus ergo dum versatur, erigitur; quia tunc sancta Ecclesia valentius in virtute relicitur, cum ardentius pro veritate fatigatur. Unde apte quoque post Arcturum protinus Orion subdit; Oriones quippe in ipso pondere temporis hiemalis oriuntur, suoque ortu tempestates excitant, et maria terrasque perturbant. Quid igitur post Arcturum per Oriones, nisi martyres designantur? Quia dum sancta Ecclesia ad statum praedicationis erigitur, ipsi martyres persequentium molestias passuri ad coeli faciem, quasi in hieme venerunt. His etenim natis, mare terraque [Col. 0157D] turbata est, quia dum gentilitas mores suos destrui, apparente illorum fortitudine, doluit, in eorum necem non solum iracundos ac turbidos, sed etiam placidos erexit. Ex Orionibus itaque hiems inhorruit, quia clarescente sanctorum apostolorum, et martyrum constantia, frigida mens infidelium ad tempestatem persecutionis excitata est. Oriones ergo coelum edidit, cum sancta Ecclesia martyres misit. Qui dum loqui recta rudibus ausi sunt, omnino pondus ex frigoris adversitate pertulerunt. Bene autem protinus Hyadas subdidit, quae juvenescente verno, ad coeli faciem prodeunt, et cum jam [Col. 0158A] sol caloris sui vires exerit, ostenduntur. Illius quippe signi initiis inhaerent, quod sapientes saeculi Taurum vocant; ex quo augeri sol incipit, et ad extendenda diei spatia, ferventior exsurgit. Quid itaque post Oriones Hyadum nomine, nisi doctores sanctae Ecclesiae designantur, qui subductis martyribus eo jam tempore ad mundi notitiam venerunt, quo et clarius elucet; et repulsa infidelitatis hieme, altius per corda fidelium sol veritatis calet. Qui remota tempestate persecutionis, expletis longis infidelitatis noctibus, tunc sanctae Ecclesiae orti sunt, cum ei jam credulitatis vernum lucidior annus aperitur. Nec immerito doctores sancti Hyadum nuncupatione signantur. Graeco quippe eloquio hyetos pluvia vocatur, et Hyades a pluviis nomen acceperunt, [Col. 0158B] quia ortae, procul dubio imbres ferunt. Bene Hyadum appellatione expressi sunt, qui ad statum universalis Ecclesiae, quasi in coeli faciem deducti, super arentem terram humani pectoris, pluviam evangelicae doctrinae infundunt. Nam si sanctae praedicationis sermo pluvia non esset, nequaquam Moyses dixisset: Exspectetur sicut pluvia eloquium meum (Deut. XXXII) . Et Dominus per Isaiam: Mandabo nubibus ne pluant super eam imbrem (Isai. V) . (Et ⁜ (56) iterum: Prohibitae sunt stellae vel stillae pluviarum (Jer. III) , Arcturum scilicet, Orion et Hyades, quae pluvias generant.) Dum ergo Hyades cum pluviis veniunt, ad coeli spatia altiora sol ducitur, quia apparente doctorum scientia, dum mens [Col. 0158C] nostra imbre praedicationis infunditur, fidei calor augetur. Et perfusa terra ad fructum proficit, cum lumen aetheris ignescit, quia uberius fruges boni operis reddimus, dum per sacrae eruditionis flammam in corde clarius ardemus. Dumque per eos diebus singulis magis magisque scientia coelestis ostenditur, quasi interni nobis luminis vernum tempus aperitur; ut novus calor nostris mentibus rutilet, et eorum verbis nobis cognitus se ipso quotidie micet clarior. Urgente etenim mundi fine, superna scientia proficit, et largius cum tempore excrescit. Hinc namque per Danielem dicitur: Pertransibunt plurimi, et multiplex erit scientia (Dan. XII) . Hinc Joanni in priori parte revelationis angelus [Col. 0158D] dicit: Signa, quae locuta sunt septem tonitrua (Apoc. X) . Cui tamen in ejusdem revelationis termino, praecipit dicens: Ne signaveris verba prophetiae libri hujus (Apoc. XXII) . Pars quippe revelationis anterior signari praecipitur, terminus prohibetur; quia quidquid in sanctae Ecclesiae initiis latuit, finis quotidie ostendit. Nonnulli vero a Graeca littera quae Y dicitur, Hyadas nuncupari arbitrantur. Quod si ita est, significationi, quam diximus contrarium non est; doctores enim his stellis non inconvenienter expressi sunt, quae a litteris nomen trahunt. Sed quamvis Hyades ab ejusdem litterae visione non discrepent, [Col. 0159A] certum tamen est, quia Hyetos imber dicitur, et ortae pluvias apportant.»

Quid etiam beatus Isidorus Hispaniarum doctor, ac noster patronus de ejusdem stellis dicat, audiamus ⁜ (57) : «Signorum primus arctos, qui in axe fixus, septem stellis in se revolutis rotatur. Nomen est Graecum, quod Latine dicitur Ursa; quae, quia in modum plaustri vertitur, nostri eam Septentrionem dixerunt. Triones enim proprie sunt boves, aratorii, dicti eo quod terram terant, quasi teriones. Septentriones autem non occidere axis vicinitas facit, quia in eo fixae sunt. Arctophylax dictus, quod Arcton, id est, Helicem Ursam sequitur. Eumdem et Booten dixerunt, eo quod plaustro haeret; signum multis inspectabile stellis, inter quas [Col. 0159B] Arcturus. Arcturus stella est post caudam Majoris Ursae, posita in signo Boote, unde Arcturus dicta est, quasi e yoypa, quia Bootis praecordis collocata est. Oritur autem, autumnali tempore. Orion autem ante Tauri vestigia fulget, et dictus Orion ab urina, id est ab inundatione aquarum. Tempore enim hiemis obortus, mare et terras aquis ac tempestatibus turbat. Hunc Latini Jugulum vocant, eo quod sit armatus ut gladius, et stellarum luce terribilis, atque clarissimus, in quo si effulgent omnia, serenitas portenditur; si obscuratur hujus acies, tempestas cernitur imminere. Hyades dictae, ἀπὸ τοῦ ὑείν, id est a succo et pluviis. Nam pluviae Graece ὑετὸς dicuntur. Ortu quippe suo efficiunt pluvias; unde et eas Latini Suculas appellaverunt; quia [Col. 0159C] quando nascuntur, pluviarum signa monstrantur, de quibus Virgilius:

Sanctus itaque Job redemptionis nostrae ordinem in spiritu contemplans, et diversa doctorum, apostolorum, scilicet evangelistarum, martyrum et confessorum officia considerans admiretur, atque admirans exclamet, dicens: Qui extendit coelos solus, qui facit Arcturum, et Orionem, et Hyadas. Gregorius: Extensis etenim coelis Dominus formavit Arcturum, [Col. 0159D] quia in honorem deductis apostolis, in coelesti conversatione fundavit Ecclesiam. Formato quoque Arcturo, fecit Orionem, quia roborata fide universalis Ecclesiae, contra procellas mundi edidit martyres. Editis quoque Orionibus protulit Hyadas, quia convalescentibus contra adversa martyribus ad infundendam ariditatem humanorum cordium, doctrinam contulit magistrorum. Isti itaque sunt astrorum spiritualium ordines, qui dum summis virtutibus eminent, semper ex supernis lucent. Sed post ista quid restat, nisi ut sancta Ecclesia laboris sui fructum recipiens, ad videnda supernae patriae interna perveniat; unde et apte quia dixit: Qui [Col. 0160A] facit Arcturum, et Orionem, et Hyadas; protinus addidit: et interiora austri. Quid namque in hoc loco austri nomine, nisi fervor sancti Spiritus designatur? Quo dum repletus quisque fuerit, ad amorem patriae spiritualis ignescit. Unde et sponsi voce, in Canticis canticorum dicitur: Surge, aquilo, et veni, auster, perfla hortum meum, et fluant aromata illius (Cant. IV) . Austro quippe veniente, aquilo surgens recedit, cum adventu sancti Spiritus expulsus antiquus hostis, mentem quam in torpore constrinxerat, deserit. Et hortum sponsi auster perflat, ut aromata defluant; quia nimirum dum sanctam Ecclesiam donorum suorum virtutibus Spiritus sanctus impleverit, ab ea longe lateque odores boni operis spargit. Interiora ergo austri [Col. 0160B] sunt, occulti illi angelorum ordines, et secretissimi coelestis patriae sinus, quos implet calor sancti Spiritus. Illuc quippe sanctorum animae, et nunc corporibus exutae, et post corporibus restitutae perveniunt et quasi astra in abditis occultantur. Ibi per diem quasi in meridiano tempore ardentius solis ignis accenditur, quia conditoris claritas, mortalitatis nostrae jam pressa caligine manifestius videtur, et velut spherae radius, ad spatia altiora se elevat, cum de semetipsa nos veritas subtilius illustrat. Ibi lumen intimae contemplationis sine interveniente umbra mutabilitatis cernitur; ibi calor summi luminis, sine ulla obscuritate torporis perseverat; ibi invisibiles angelorum chori, quasi astra in abditis micant, qui eo nunc ab hominibus [Col. 0160C] videri nequeunt, quo flamma veri luminis altius perfunduntur. Valde itaque mirum est, quod missis apostolis Dominus coelos extendit, quod temperatos persecutionem tumores super maris fluctus gradiens repressit, quod solidata Ecclesia Arcturum statuit, quod roboratis contra adversa martyribus, Orionas misit, quod repletis in tranquillitate doctoribus Hyadas praebuit, sed post haec, valde est admirabile, quod sinum nobis coelestis patriae, quasi interiora Austri reparavit. Pulchrum est omne hoc, quod quasi in coeli facie de divina dispensatione cernitur, sed longe illuc pulchrius, et incomparabilius invenitur. Unde bene iterum sponsus in suae sponsae laudibus dicit: Quam pulchra es, amica mea, [Col. 0160D] quam pulchra es! Oculi tui columbarum absque eo quod intrinsecus latet (Cant. IV) . Pulchram eam narrat, et pulchram replicat, quia alia est ei pulchritudo morum, in qua nunc cernitur, atque alia praemiorum, inqua tunc per conditoris sui speciem sublevabitur. Cujus membra, videlicet omnes electi, quia ad cuncta simpliciter incedunt, ejus oculi columbarum vocantur, quia magna luce irradiant, quia et signorum miraculis coruscant. Sed quantum est omne hoc miraculum, quod videri potest, illud de internis miraculum est mirabilius, quod videri nunc non potest, de quo illic apte subditur, absque eo quod intrinsecus latet. Hoc ergo nobis [Col. 0161A] beatus Job intimat, cum austri interiora commendat. Sponso igitur absente, sancta ingemiscit Ecclesia inter praesentis mundi angustias posita, sicut in ejus persona Jeremias deplorat dicens:

Audierunt quia ingemisco ego, et non est qui consoletur me (Thren. I) . Ac si apertius sancta Ecclesia diceret: Audierunt inimici mei, quia ingemisco ego, absente Jesu Christo sponso, et non est qui consoletur me, fugato scilicet Spiritu sancto. Allegorice deplorat Ecclesia sua, et suorum mala, persecutiones videlicet, et martyria. Unde praeponitur Sin littera, quae dentium sonat: hic est dentium fletus, de quibus in Canticis legitur: Dentes tui sicut greges tonsarum (Cant. IV) , etc. Hi sunt qui non lacte infantiae indigent, sed manducant solidum [Col. 0161B] panem, sicut Petro dictum est: Macta, et manduca (Act. X) . Quasi diceretur: non solum panem tibi manducandum apposui, sed reptilia. Tales enim doctrinae acumine sciunt vitia mactare, et reptilia, id est, homines diversarum gentium, in Christi corpus trajicere. Dentium autem diversum est officium; alii dividunt, alii molunt, alii voces formant. Sic dentes mystici, alii sunt, ut greges tonsarum, qui vetustate spoliati, fetibus suis lac doctrinae, et indumenta virtutum ministrant; alii lacte candidiores, pulchritudine officii sunt decorati, ad summam subtilitatem verbum auditoribus ministrant. Unde Apostolus: Perfectorum est solus cibus, qui exercitatos habent sensus (Hebr. V) , videlicet sancti [Col. 0161C] apostoli, et Ecclesiae doctores. Ait enim: Audierunt quia ingemisco ego, et non est, qui consoletur me. Audiunt inimici sponsam, id est sanctam Ecclesiam plorantem, quae sentit sponsum absentem, qui etsi semper adest per majestatem, patitur tamen sponsam tentationibus concuti, ut semper sollicita sit, et timida, ne corruptoris suggestionem suscipiat. Audierunt, inquit, quia ingemisco ego, quod semper optaverunt, quod nunquam suspicati sunt. Non est qui consoletur; quia Spiritus sanctus non habitat in corpore subdito peccatis, et quotidie multiplicatur malum meum, tentationes videlicet filiorum meorum, et pericula praesentis saeculi. Iterum dicit: Omnes inimici mei audierunt malum meum, laetati sunt (Thren. I) , etc. Inimici Ecclesiae sunt daemones, [Col. 0161D] haeretici, et falsi Christiani, et persecutores pagani. Nam et Judaei graviter eam afflixerunt in ipso capite suo Christo, et suis membris, id est in apostolis, et martyribus, et caeteris fidelibus; quia quibusdam interfectis, alios de finibus suis ejecerunt. Dicat itaque Christi sponsa, quasi de inimicis suis querimoniam faciendo, eidem sponso suo: Omnes inimici mei audierunt malum meum, daemones scilicet, et persecutores caeteri audierunt persecutiones apostolorum, passiones Stephani, et aliorum martyrum, et meorum afflictiones membrorum. Laetati sunt quoniam tu fecisti, id est justo judicio fieri permisisti. Unde dicitur: Ego Dominus faciens pacem, et ereans malum (Isai. LV) , id est justo judicio permittens. Ad hoc ipse permisit, ut [Col. 0162A] Ecclesia ab adversariis in terra odio nominis sui pateretur, quatenus ab eo gloriosius in coelo coronaretur. Sequitur: Adduxisti diem consolationis, et fient similes mei (Thren. I) . Ac si apertius Christi sponsa, sancta videlicet Ecclesia consolari ab eodem coelesti sponso omnino exspectans, et adversarios qui se afflixerunt, puniri ab eodem non dubitans, loqueretur dicens: Adduxisti diem consolationis, id est adduces diem judicii, et qui me persecuti sunt, Fient similes mei, captivi scilicet, et afflicti, sicut ego fui. Hoc magis Ecclesiae convenit, quia post ultimam captivitatem nulla consolatio restat Judaeis, et caeteris Ecclesiae persecutoribus. In die judicii reddet Dominus consolationem bonis, et supplicia malis: Deplorat anima in hac [Col. 0162B] praesenti vita virtutum detrimenta, dicens: Audierunt quia ingemisco ego, inimici videlicet in malis quae tolero. Non est, inquit, qui consoletur me; anxiatae animae doloris est augmentum, quia in quo sperat, differt auxilium. Hoc quoque ineffabiliter dolet, quod irrident hostes invisibiles, qui prius blandiebantur. Conscientia autem gravius accusando insultat, et vitia, quae prius videbantur dulcia, patescunt amara; qui enim ante videbantur amici, qui debuerant compati, si forte scelera sciunt, irrident quasi inimici. Unde David: Qui custodiebant animam meam, consilium fecerunt in unum, dicentes: Deus dereliquit eum (Psal. LXX) . Cassiodorus: Gravior est fascis, qui non dividitur. [Col. 0162C] Ipsi dixerunt communi consilio: Deus dereliquit eum, persequimini, et comprehendite eum. Quasi in ordine suo dicerent apud se: Deus ille quem sibi Deum facit, dereliquit eum. Quem vident calamitatibus fatigatum, putant a Deo esse derelictum. Ergo persequimini eum, ut tardum, et comprehendite, ut invalidum; quia non est, qui eripiat comprehensum. Sed quisque servus Dei vincit omnia adversa praesentis mundi, cum Dei juvamine. Anima itaque, ut praedictum est, habet dentes, virtutes scilicet, et discretas cogitationes, quae prospera, et adversa morunt dividere, et consolantem Spiritum sanctum requirere, et Dei misericordiam sperare.

Unde addidit: Adduxisti diem consolationis, etc. [Col. 0162D] Scit enim fidelis anima, poenitentibus post angustias veniam dari, et insultantibus supplicia retribui. Igitur Deus Pater ab initio per Verbum suum coaeternum sibi, et consubstantiale, prophetas et apostolos eligere, et per eos Ecclesiam suam consolari, et ab infidelibus segregare non destitit. Hoc Verbum Deo Patri coaeternum factum est ad Jeremiam prophetam a Domino, ut eosdem apostolos et doctores ad praedicandum sollicitaret, dicens: Audite verbum pacti hujus, et loquimini ad viros Juda, et habitatores Jerusalem (Jer. XI) , etc. Ac si apertius diceret: audite Verbum quod erat in principio apud Deum, et Deus erat Verbum. Ac si Deus Pater prophetis, et apostolis caeterisque Ecclesiae doctoribus loqueretur, dicens: Audite verbum pacti hujus, [Col. 0163A] unigeniti scilicet Filii mei vobis a me pro salute vestra missi. Obedite ergo illi in omnibus quaecunque dixerit vobis. De quo Moyses: Prophetam, inquit, suscitabit vobis Dominus Deus vester de fratribus vestris, tanquam meipsum audietis juxta omnia quae locutus fuerit vobis (Deut. XVIII) . De quo etiam Deus Pater tribus discipulis, Petro videlicet, Jacobo et Joanni, ipsum in monte transfiguratum cernentibus ait: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui; ipsum audite (Matth. XVII) . Ac si diceret: omnia quaecunque dixerit vobis, servate, et facite; haec enim est utilitas praedicantium, si ad singulos fiat Dei verbum. Quid enim prodest mihi convenisse in mundum, si non habeam verbum illud quod factum est ad prophetas. [Col. 0163B] Et discipulis ait: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII) . Dicat ergo Deus Pater prophetis, et apostolis, atque ecclesiasticis viris: Audite verbum pacti hujus, id est magni consilii: et loquimini ad viros Juda, scilicet Christianos, qui vere sunt confessores Christi: Et habitatores Jerusalem, Ecclesiae videlicet, quae est civitas regis magni, et visio pacis. Pax enim in ea per eumdem Christum, qui est Verbum Patris, multiplicatur et cernitur. Judaei confessores interpretantur a Juda patriarcha, de cujus tribu ortus est Dominus, de quo vere dicitur: Juda, te laudabunt fratres tui; manus tuae in cervicibus inimicorum tuorum (Gen. XLIX) . Cum ergo ad viros Juda, et ad habitatores Jerusalem verbum [Col. 0163C] praedicationis fieri praecipitur, ad Christianos, qui vere confessores Christi sunt, refertur. Loquantur itaque prophetae, et apostoli verbum pacti Domini: Haec dicit Dominus Deus Israel: Maledictus vir, qui non audierit verba pacti hujus, quod praecepi patribus vestris in die qua eduxi eos de terra Aegypti, de fornace ferrea dicens: Audite vocem meam, et facite omnia quae praecepi vobis, et eritis mihi in populum, ego ero vobis in Deum (Jer. XI) . Ac si dicat: Non generis privilegio, non circumcisionis praerogativa, non Sabbati otio, sed propter obedientiam Israel efficior ejus Deus, et ipse populus meus. Et hic quidem, hoc est, in lege ad servos loquitur, in Evangelio autem ad amicos: Vos, inquit, amici mei [Col. 0163D] estis, si feceritis quae ego praecipio vobis (Joan. XV) . Et iterum: Jam non dicam vos servos, sed amicos; quia servus nescit quid faciat Dominus ejus (ibid.) . Cum autem amici fuerint, de amicis in filios transeunt. Quotquot autem receperunt em, dedit eis potestatem filios Dei fieri (Joan. I) etc. Amicis autem, et filiis praecipit, dicens: Estote perfecti, sicut Pater vester coelestis perfectus est (Matth. V) . In hoc quod perfectionem nominat, non aequalitatem, sed similitudinem signat. In lege obedientia mandatorum praecipitur, in Evangelio autem similitudo Dei filiis Ecclesiae promittitur. Maledictus, inquit, vir qui non audierit verbum pacti hujus. [Col. 0164A] Judaei ergo maledicti sunt, qui non audierunt testamentum Dei, quando eduxit eos de terra Aegypti. Nos autem qui in Christum credimus, testamento ejus obedimus, quod per Moysem traditur; quia in semine Abrahae, hoc est in Christo benedicimur. Ad hoc ergo Dei Filius sanctos apostolos elegit, eosque per universas mundi partes ad praedicandum misit, ut cordibus omnium quae sub coelo sunt nationum, verba pacti hujus, velut nubes aquam infunderent; scilicet ut ipsum cum Patre et Spiritu sancto unum et verum Deum esse crederent. Hoc etiam eisdem suis praecepit discipulis, ut profunda et mystica perfectioribus, aperta autem rudibus, minus videlicet intelligentibus, praedicarent. Unde beatus Job Deum in ipsius operibus laudans, [Col. 0164B] ait:

Qui ligat aquas in nubibus, ut non erumpant pariter deorsum (Job XXVI) . Gregorius ⁜ (58) . Quid hoc loco aqua, nisi scientia, quid vero nubes, nisi praedicatores, id est sancti apostoli appellantur. Nam quod in sacro eloquio aliquando aqua scientia dicitur, Salomone attestante didicimus, qui ait: Aqua profunda verba ex ore viri; et torrens redundans, fons sapientiae (Prov. XVIII) . Aquam significare scientiam, David propheta testatur dicens: Tenebrosa aqua in nubibus aeris (Psal. XVII) , id est occulta scientia in prophetis; quia ante adventum. Domini dum occultis sacramentis gravidi immensa mysteria gestarent, intuentium oculis eorum intelligentia caligabat. Nubium vero nomine, quid [Col. 0164C] hoc loco aliud quam praedicatores, sancti apostoli videlicet, designantur, qui per mundi partes circumquaque transmissi, et verbis noverant pluere, et miraculis coruscare, et minis terrere. Quod Isaias propheta longe ante intuens dixit: Qui sunt isti, qui ut nubes volant? (Isai. LX.) Quia igitur beatus Job prophetico plenus spiritu, in hac locutione sua ad Dei laudem initia nascentis Ecclesiae desiderat exoriri, studet ejus ordinem ab apostolorum praedicatione narrare, quia curaverunt summopere rudibus populis plana et capacibilia, non summa et ardua praedicare. Nam si scientiam sanctam, quae hic aquae nomine designatur, ut per Spiritum sanctum hauriebant corde, ore funderent, [Col. 0164D] immensitate ejus auditores suos opprimerent potius quam rigarent. Unde religata intrinsecus scientia, ut non pariter deorsum erumperet, auditores suos distillatione verborum nutriens, nubs illa loquebatur dicens: Non potui vobis loqui, quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam (I Cor. III) . Quis enim ferre potuisset, si raptus ad tertium coelum, raptus in paradisum, etiam arcana verba audiens, quae dici homini non liceret, tam immensos supernae scientiae sinus aperiret? Aut cujus auditoris virtutem non opprimeret, si ea quae intrinsecus hauriri poterat, in quantum carnis lingua [Col. 0165A] sufficeret, extrinsecus inundans aquae hujus immensitas emanasset? Ut vero auditores rudes non inundatione scientiae, sed moderata praedicationis distillatione proficiant, ligat Deus aquas in nubibus, ut non erumpant pariter deorsum; quia doctorum praedicationem temperat, ut auditorum infirmitas doctorum rore nutrita convalescat. Quod bene in Evangelio mystica narratione narratur, cum dicitur: Ascendit Jesus in naviculam Petri, et rogavit eum, ut a terra reduceret pusillum, et sedens praedicabat turbis (Luc. V) . Per navem Petri quid aliud, quam commissa Petro Ecclesia figuratur. De qua, ut Dominus turbis confluentibus praedicet, eum a terra paululum reduci jubet. Quam non in altum duci, et tamen a terra praecipit removeri, profecto insinuans [Col. 0165B] praedicatores suos, rudibus debere populis nec alta nimis de coelestibus, nec tamen terrena praedicare. Aqua itaque ligatur in nubibus, quia praedicatorum scientia infirmorum mentibus loquens, quantum sentire valet, loqui prohibetur. Nam plerumque si auditorum cor, verbi immensitate corrumpitur, lingua docentium indiscretionis poena multatur. Unde scriptum est: Si quis aperuerit cisternam, et effoderit, et non operuerit eam, descenderitque bos vel asinus in ea, Dominus cisternae reddet pretium jumentorum (Exod. XXI) . Quid est enim aperire cisternam, nisi intellectu valido Scripturae sacrae arcana penetrare? Quid autem per bovem, et asinum, id est mundum immundumque animal, nisi fidelis et infidelis accipitur? Qui ergo [Col. 0165C] cisternam fodit, cooperiat, ne illuc bos vel asinus ruat; id est qui in sacro eloquio jam alta intelligit, sublimes eorum sensus non capientibus per silentium tegat, ne per scandalum mentis, aut fidelem parvulum, aut infidelem qui credere potuisset, interimat. Ex morte enim jumentorum debet pretium, quia illud scilicet admisit, unde ad agendam poenitentiam reus tenetur. Operienda est itaque cisterna, quia coram parvulis mentibus tegenda est alta scientia, ne unde cor docentium ad summa attollitur, inde infirmitas auditorum ad ima dilabatur. Dicatur itaque recte: Qui ligat aquas in nubibus, ut non erumpant pariter deorsum. Pariter namque erumperent, si coram infirmis auditoribus, [Col. 0165D] quanta est scientia, ex ore loquentis emanaret; si simul se omnis plenitudo praedicationis effunderet, et nihil sibi cum proficientibus reservaret. Dignum quippe est, ut qui praedicat, audientis modum consideret, quatenus ipsa praedicatio cum auditoris sui incrementis crescat. Sic quippe agere unusquisque praedicator debet, sicut cum illo divinitus agitur: ut nequaquam cuncta quae sentit, infirmis insinuet; quia et quousque ipse carne mortalitatis infirmus est, quae superna sunt, cuncta non sentit. Praedicare ergo rudibus non debet, quantum cognoscit, quia et ipse de supernis mysteriis cognoscere non valet [Col. 0166A] quanta sint. Praedicatores igitur sanctae Ecclesiae juxta audientium capacitatem, ut dictum est, debent praedicare, ut in eorum cordibus vitia possint resecare, virtutes nutrire, et omnibus modum Christianae religionis imponere, eosque ad aedificium Jerusalem coelestis aptos exhibere. Deus enim veteris, et novi testamenti doctoribus praedicandi mensuram tribuit, sicut Ezechiel propheta de eisdem figurate loquitur, dicens:

Vidi in porta virum stantem, qui in manu sua calamum habebat, et aedificium ejusque portas mensurabat et mensus est limen portae, juxta vestibulum portae intrinsecus, calamo uno (Ezech. XL) . Vir iste Christus est, qui calamum in manu sua, hoc est mensuram sacrae Scripturae in potestate [Col. 0166B] sua tenet, qua utrumque limen, interius videlicet et exterius metitur, id est sanctorum veteris et novi testamenti vitam disponit, et per eos cunctorum mores fidelium regit, et vitia corrigit. Gregorius ⁜ (59) : Limen exterius, Patres veteris testamenti, per quorum praedicationem perversa opera punita sunt, et limen interius, doctoris novi testamenti accipimus, quorum doctrina ab illicitis cogitationibus animus coercetur. Illi extrinsecus fuerunt, qui Christum in carne non viderunt, sed tamen a sancta Ecclesia divisi non fuerunt, quia mente, opere, praedicatione, ista fidei sacramenta tenuerunt. Sicut enim nos in praeterita Christi passione salvi sumus, ita illi per fidem in eamdem venturam sunt salvati. Illi foras fuerunt, non extra [Col. 0166C] mysterium, sed extra tempus. Mali autem pastores nunquam intus, sed semper foras fuerunt, ideoque repulsi sunt a Domino. Quia ergo Dominus per passionem et resurrectionem Jesu Christi Filii sui, Synagogae pastores, non dico pastores, sed legis transgressores, Scribas scilicet et Pharisaeos a facie sua propter illorum iniquitates decreverat projicere, et eorum loco apostolos subrogare; per Jeremiam prophetam hoc eis curavit indicare, dicens: Vos dispersistis gregem meum, ejecistis, et non visitastis eos; et quia hoc fecistis, ecce ego visitabo super vos malitiam studiorum vestrorum dicit Dominus (Jer. XXIII) . Quia omnis spes Judaici defecerat regni, transit ad Ecclesiae principes Synagoga [Col. 0166D] cum suis pastoribus, derelicta atque damnata, ad apostolos fit sermo de quibus dicitur: Suscitabo super eos pastores, etc. Ecce, inquit, ego congregabo reliquias populi mei de omnibus terris, ad quas ejeceram eos illuc: et convertam eos ad rura sua; et crescent et multiplicabuntur (Ibid) . Quasi diceret: ecce ego et non alius, congregabo reliquias gregis mei, gentilem scilicet populum longe lateque peccando vagantem, de omnibus terris ad quas, exigentibus peccatis, ejeceram eos illuc, et convertam eos ad rura sua, id est ad sanctam Ecclesiam, ut ibi pascantur in herbis sanctarum Scripturarum [Col. 0167A] virentibus, et fiet unum ovile, et unus pastor, et crescent virtutibus, et multiplicabuntur spirituali, novaque progenie. Iterum dicit: Et suscitabo super eos pastores, et pascent eos. Abjectis pastoribus Synagogae, Scribis scilicet et Pharisaeis, suscitabo super populum meum pastores, apostolos videlicet et ecclesiasticos viros; et pascent eos pane verbi Dei. Possumus hoc juxta tropologiam, de Ecclesiae principibus intelligere, qui non regunt oves Domini digne. Quibus abjectis, atque damnatis, salvatur populus bonis traditus pastoribus, et reliquiae salvantur. Perdunt oves pastores haeresim docentes, lacerant et dissipant schismata facientes, ejiciunt ab Ecclesia injuste persequentes, et superba agentes; nec visitant in fide debiles, poenitentibus manum [Col. 0167B] retrahentes. Quorum omnium miseretur Dominus, pristina pascua reddens, et malos pastores auferens. Boni pastores sancta animalia, id est fideles populos reficiunt suis praedicationibus, velut angelicis dapibus. Sanctorum igitur Patrum doctrina coelestis dulcedinis est mensa. Unde Ezechiel propheta in visione sibi divinitus ostensa, figurate loquitur, dicens: Vidi in vestibulo portae interioris duas mensas hinc, et duas inde; ut immolaretur super eas holocaustum pro delicto, et pro peccato (Ezech. XL) . Gregorius: Porta nostra, id est catholica fides in interiori vestibulo quatuor mensas habet, quia sancta Ecclesia ad eruditionem fidelium, quatuor accepit ordines regentium. Unde beatissimus Paulus loquitur, dicens: Ipse, scilicet Deus, [Col. 0167C] dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, alios pastores, et doctores (Eph. IV) , qui unus ordo sunt. Isti ergo dum praedicant, gregem Domini, id est fidelem populum spirituali dulcedine satiant. Habet et porta exterior quatuor mensas, Synagoga scilicet, principes sacerdotum, et seniores populi Scribas et Pharisaeos; qui Pharisaei legis doctores vocati sunt. In utraque ergo porta duae mensae sunt hinc, et duae inde, quia sancta Ecclesia in sui exordio apostolos et prophetas habuit, qui scilicet post apostolos orti sunt. Nunc autem habet evangelistas, atque doctores. Evangelistae sunt, qui gaudia coelestis patriae populis nuntiant. Interioris autem portae, id est sanctae Ecclesiae mensae holocaustum habent, quia sive [Col. 0167D] in cordibus apostolorum atque prophetarum, sive in mente evangelistarum et doctorum, ignis sancti Spiritus exarsit, et ardet, qui omnem intentionem simul et cogitationes absumit. Flamma etiam amoris Dei quasi holocaustum totum simul quod invenit, incendit. Mensae vero haec ex quadris lapidibus factae sunt; quia dum quotidie sacri eloquii verba meditantur, ad offerendum Domino orationis holocaustum, quasi ex quadris lapidibus construuntur. Verba enim sanctae Scripturae lapides quadri sunt, quae ubique firmiter stant, et nusquam reprehenduntur. Nam in omne quod praeteritum narrant, in omne quod venturum praedicant, in omne quod spiritualiter sonant, in omne quod moraliter annuntiant, [Col. 0168A] quasi in diverso latere statum habent. Corda itaque sanctorum mensae Dei sunt ad holocaustum quadris lapidibus constructae, quia, qui verba Domini semper cogitant, semetipsos Domino a carnali vita mactant. Unde dicitur: Lex Dei ejus in corde ipsius (Psal. XXXVI) , etc. Cassiodorus: «Lex Dei ejus, id est praecepta Dei sunt in corde ipsius, et quasi cor, consonant linguae. Et quid illi prodest? hoc videlicet, quia non supplantabuntur gressus ejus. Supplantare est, plantis foveam insidiarum praetendere. Et est sensus: Verbum in corde liberat a laqueis peccatoris, ut non supplantentur gressus hominis Deum laudantis.»

Procul dubio qui in lege Domini meditatur die ac nocte etiam cum Propheta potest dicere: In [Col. 0168B] corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi (Psal. CXVIII) . Quasi diceret: Exquisivi mandata tua, et etiam memoriae commendavi; et hoc est in corde meo abscondi eloquia tua, recondita abscondi, porcis videlicet et canibus. Cassiodorus: «Genus enim peccati est, obstinatis praedicare, et ideo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi, qui dicis: Nolite dare sanctum canibus: et margaritas ante porcos ponere (Matth. VII) . Vitium est enim secreta mysteria indignis vulgare, et quasi Babyloniis thesauros domus Domini ostendere; quod ab aliquo fit vel adulatione, ut placeat ei cui divulgat; vel avaritia, ut aliquid lucretur; vel jactantia, ut plura scire videatur; vel loquacitate incauta, dum sine judicio semel emissum volat irrevocabile verbum.» [Col. 0168C] Assumenda est enim disciplina silentii, ut prius quis taceat, quam loquatur. Unde dicitur: Sit omnis homo velox ad audiendum, tardus autem ad loquendum, et tardus ad iram (Jac. I) . Ideoque Isaias cum ei dixisset Dominus, clama, non prius clamavit, quam audiret, quid clamare deberet, dicens: Quid clamabo (Isai. XL) . Dominus etiam in Evangelio comparat regnum coelorum thesauro abscondito in agro; hic est thesaurus sapientiae, et cognitionis, quem cum invenerit homo abscondit in corde suo, nec divulgat (Matth. XIII) ; sicut Maria conservabat omnia verba Domini conferens in corde suo (Luc. II) . Ut ergo supradictum est, corda sanctorum mensae Dei sunt, qui verba Domini [Col. 0168D] sine intermissione meditantur, ex quibus Ecclesiae parvulos reficiunt. De his itaque lapidibus per Isaiam dicitur: Lateres ceciderunt, sed quadris lapidibus aedificabimus (Isai. IX) . Ac si apertius diceretur: Lateres ceciderunt, id est Judaei; sed quadris lapidibus aedificabimus, id est sanctis apostolis, et martyribus, et Ecclesiae doctoribus, quibus aedificatur coelestis Jerusalem aedificium ex vivis et electis lapidibus. De his populus Christianus, vestibulum scilicet, mensas habet quatuor constructas; quia fidem, vitam rectam, patientiam, benignitatem de vita sanctorum in exemplum sumit. Solus ergo Deus ab hominibus, atque ab omnibus coeli beatorum spirituum ordinibus est adorandus, glorificandus, et super omnia diligendus, qui in suae [Col. 0169A] dilectionis Filio, id est in Christo, omnia restauravit in angelis, et sanctis hominibus. De quo Jeremias propheta Spiritu sancto edoctus, ait:

Qui facit terram in fortitudine sua, praeparat orbem in sapientia sua, et prudentia sua extendit coelos (Jer. X) . Ac si diceret: Deus Pater facit terram in fortitudine sua, de peccatoribus scilicet justos facit et sanctos; et praeparat orbem ad serviendum sibi in sapientia sua, hoc est in Filio, qui fortitudo et virtus et sapientia ejus est; et prudentia sua extendit coelos, doctrinam videlicet apostolorum per universum mundum late diffundit. Ipse enim dixit et facta sunt; ipse mandavit et creata sunt (Psal. CXLVIII) , sic loquens ad Filium: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram [Col. 0169B] (Gen. I) . De quo iterum propheta recte subjungit: A voce sua dat multitudinem aquarum in coelo, et elevat nebulas ab extremitatibus terrae (Jer. X) . Omnis doctrina Domini de coelestibus fluit. Unde dicitur: Terra mota est, etenim coeli distillaverunt a facie Dei Sinai, a facie Dei Israel (Psal. LXVII) . Augustinus: Terra mota est, id est terreni ad fidem Christi excitati sunt; sed unde hoc? Etenim, id est quia coeli, apostoli scilicet distillaverunt pluviam, id est gratiam; et hoc a facie Dei, id est non a se, sed a Deo qui in illis est. Sequitur: Mons Sina a facie Dei Israel, subaudis, distillavit a facie Dei, et prae aliis. Alia littera: Mons Sina distillavit a facie Dei Israel: id est Paulus apostolus gentium, qui plus omnibus stillavit doctrinae guttas, qui bene [Col. 0169C] significatur per montem Sina, quia prius fuit generatus in servitutem ex lege, quae fuit data in monte Sina. Vel ita secundum eamdem litteram, quae mons Sina a facie Dei Israel scilicet distillavit. Idem sunt coeli et montes, id est idem scilicet apostoli significantur per coelos et montes. Nec tamen dicit montes, sed mons, idem significans singulari numero quod plurali, sicut et alibi cum dicitur: Coeli enarrant, et firmamentum annuntiat (Psal. XVIII) ; idem significat per coelos et firmamentum. Et est sensus: Mons Sina, id est apostoli a facie Dei Israel distillaverunt. Quidam tamen libri sunt Graeci et Latini, qui non habent talem litteram, scilicet, Mons Sina a facie Dei Israel, sed [Col. 0169D] habent, a facie Dei Sinai, a facie Dei Israel. Et est sensus: Coeli, id est apostoli, distillaverunt a facie Dei. Cujus Dei? Dei, videlicet Sinai, Dei Israel; id est qui legem dedit populo Israel; quia qui dedit per Moysen legem, qua terreret, dat et per apostolos benedictionem qua liberet.

Quid distillaverunt coeli? Pluviam, id est doctrinam gratia sancti Spiritus voluntariam, quae sine meritis datur sola Dei voluntate. Ipse quippe genuit nos voluntarie verbo veritatis (Jac. I) . Hanc pluviam segregabis, Deus, haereditati tuae, scilicet fidelibus in quos pluvia proflua irrigatione descendit. Illa haereditas infirmata est, id est agnovit se nihil esse [Col. 0170A] ex se; tu vero perfecisti eam, quia virtus in infirmitate perficitur (II Cor. XII) . Aliter: Pluviam voluntariam segregabis, Deus, haereditati tuae. Et hoc quomodo fiet? Nam coeli distillaverunt, id est apostoli distillabunt a facie Dei Sinai, id est a cognitione Dei dantis legem in Sina, a facie Dei Israel. Israel dico, non secundum carnem, sed veri Israel recipientis gratiam, et non praesumentis de carnali observantia. Ad hoc enim dedit legem, ut terreret de se praesumentes; dedit et benedictionem, ut liberaret in se sperantes. Dicat ergo David rex et propheta: Pluviam voluntariam segregabis, Deus, haereditati tuae, Coeli inquit, distillabunt. Et quid distillabunt? Pluviam scilicet voluntariam, id est imbrem verbi Dei voluntarie, et non per merita hominum [Col. 0170B] attributum, quam segregabis, Deus, haereditati tuae, id est tuis electis. Tantum pluviam illam commendabis, quia non est omnium fides; et infirmata est haereditas recognoscens peccata sua, et nihil sibi tribuendum sentiens. Ipsa infirmatur, tu vero, hoc est in rei veritate eam perfectam fecisti. Unde Apostolus: Qui fui, inquit, persecutor, et blasphemus, misericordiam consecutus sum (I Tim. I) . Vel sic: infirmata est haereditas in se ad tolerandas tribulationes, tu vero confortasti eam, et sic perfectam reddidisti. Dicat ergo Jeremias de Dei omnipotentia: A voce sua dat multitudinem aquarum in coelo, et elevat nebulas ab extremitatibus terrae (Jer. X) . Ac si apertius diceret: A voce sua dat Deus in coelo, hoc est in Ecclesia, multitudinem [Col. 0170C] aquarum, id est multiplicem sanctarum doctrinam Scripturarum. Unde est illud: In voce cataractarum tuarum (Psal. XLI) , id est apostolorum et prophetarum. Et elevat, inquit, nebulas ab extremitatibus terrae, quia non superbos sed humiles, non divites sed pauperes elegit praedicatores, apostolos scilicet piscatores contemptibiles, ut tumentia destruerent argumenta haereticorum ac philosophorum. Unde dicitur: Infirma hujus mundi, et contemptibilia elegit Deus, ut confundat fortia (I Cor. I) . Quisquis ergo mentem in superbiam elevat, praedicare proximis non praesumat. Ille utique justitias Domini annuntiare digne aliis poterit, qui in humilitate fundatus fuerit. Unde est illud: Qui vult [Col. 0170D] inter vos primus esse, sit omnium novissimus (Marc. IX) . Aliter enim nemo esse nubes poterit, id est ad irrigandum corda audientium doctrina coelestis pluviae idoneus aliter non erit. Isidorus ⁜ (60) : «Nebula inde dicta, unde et nubila, ab obnubendo, hoc est, ab operiendo terram, sive quod volans nubes faciat. Exhalant enim valles humidae nebulas, et fiunt nubes; inde nubilum et nives. Nebulae autem ima petunt, cum serenum est; summa vero, cum nubilum.» Dominus ergo, ut dictum est, elevat nebulas ab extremis terrae; nebulas dico, quae noverunt quibus pluvias impendant, et quibus suspendant; sanctos videlicet apostolos, eorumque [Col. 0171A] successores, qui secundum gratiam, et potestatem sibi commissam spiritualibus corda fidelium imbribus irrigant. Isti bene noverunt, quando, et quibus praedicationis verbum proferre debeant. De quibus dicitur: Mandabo nubibus meis ne pluant super eam imbrem (Isai V) , id est super gentem peccatricem salutis doctrinam. Iterum Dei voluntatem facientibus promittitur: Dabo vobis pluvias temporibus suis (Lev. XXVI) . Moyses quasi nubes pluviam desuper infundebat, qui dicebat: Exspectetur sicut pluvia eloquium meum, et descendant sicut ros super fenum verba mea (Deut. XXXII) . Et Isaias: Audi coelum, et auribus percipe terra, quoniam Dominus locutus est (Isai. I) . Deus non educit pluviam coelestis doctrinae a superbis consulibus, non a ducibus, [Col. 0171B] non a divitibus, sed ab humilium cordibus praedicatorum, apostolorum videlicet et doctorum; quia beati pauperes spiritu, quoniam ipsis commissum est regimen sanctae Ecclesiae, quae regnum coelorum dicitur (Matth. V. Luc. VI) . Unde Dominus in Evangelio Deum Patrem glorificans, dicebat: Confiteor tibi, Domine Pater coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis (Matth. XI) , id est humilibus, et simplicibus non de se, sed de tua misericordia praesumentibus. Iterum Jeremias ad laudem Conditoris subjungit, dicens: Fulgura in pluviam facit, et educit ventos de thesauris suis (Jer. X) . Fulgura in pluviam Deus facit, cum arentia hominum corda coruscanti doctrina terrificat et satiat. Ut [Col. 0171C] ferunt, fulgura ex nubium collisione generantur, sicut ex durioribus sibi complosis silicibus medius ignis elabitur. Moyses et Josue nubes erant, quia dum sibi colloquuntur, ex eorum sermonibus fulgura micant. Jeremias quoque et Baruch sibi colloquentes rutilantia mittunt fulgura.

Psalmista quoque Dei omnipotentiam considerans dicebat: Educens nubes ab extremo terrae; fulgura in pluviam fecit (Psal. CXXXIV) . Augustinus: «Has nubes Deus non tantum de Israel misit, sed ab extremo terrae excitat, et in fines orbis terrae mittit.» Sed quid de ipsis nubibus operatur? Fulgura videlicet in pluviam fecit, id est minas ad misericordiam flexit, de terroribus irrigavit. Praedicatores [Col. 0171D] namque et terrent, et blandiuntur. Terrent, quando aeterna supplicia minantur; mulcent, promittendo aeterna gaudia; et ideo legitur, quod manna liquescebat ad solem, et indurabatur ad ignem (Exod. XVI. Sap. XVI) . Manna enim coelitus datum figura est divini eloquii; quod liquefit ad solem, dum mentes fidelium futurae claritatis promissione glorificat, cum ait: Fulgebunt justi sicut sol in regno Patris mei (Matth. XIII) . Induratur autem manna ad ignem, dum mentes peccantium nescias futurae poenae comminatione advertit, dicens: Omnis arbor, quae non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur [Col. 0172A] (Matth. III) . Ideo in veteri lege in summi pontificis veste erat, coccus bis tinctus qui habet speciem ignis (Exod. XXVIII) . Ignis vero duo facit. Urit scilicet, et lucet; quia praedicator peccantium cor adurere debet fulgure, et terrore comminationis, et piorum mentes confovere promissione aeternae lucis. Inde est, quod baculus pontificis ex inferiori parte pungit, superius in anteriora extenditur; quia praedicator pungere debet vitia carnis, et mentis vires in anteriora dirigere; ita tamen ut ad sui considerationem semper redeat, ne cum aliis praedicaverit, ipse reprobus efficiatur (I Cor. IX) . Et in principio sui sermonis accusator sit sui, ne videat festucam in oculo alterius, trabem gestans in suo (Matth. VII) . Deus ergo, ut promissum est, fulgura [Col. 0172B] in pluviam facit, quia in praedicatione humilium audientium corda spirituali doctrina satiat, et metu suppliciorum terrificat.

Praemiorum demulcet promissione, et suppliciorum terret denuntiatione. Isidorus ⁜ (61) : «Nubes dictae ab obnubendo, id est operiendo coelum; unde et nuptae dicuntur, quod vultus suos velent. Inde et Neptunus quod nubat, id est mare et terram tegat. Nubem autem aeris densitas facit. Venti enim aerem conglobant, nubesque faciunt; Unde est illud: Atque in nubem cogitur aer. ⁜ (62) Tonitruum dictum, quod sonus ejus terreat; nam tonus sonus. Qui ideo interdum tam graviter concutit omnia, ita ut coelum discidisse videatur, quia cum [Col. 0172C] procella vehementissimi venti nubibus se repente immiserit, turbine invalescente exitumque quaerente, nubem quam excavavit, impetu magno praescindit, ac sic cum horrendo fragore defertur ad aures. Quod mirari quis non debeat, cum vesicula animalis quamvis parva, magnum tamen sonitum displosa emittat. Cum tonitruo autem simul et fulgura apparent, sed fulgur celerius videtur, quia clarum est, tonitruum autem ad aures tardius pervenit. Lux autem quae apparet ante tonitruum, fulgetra vocatur; quae, ut diximus, ideo ante videtur, quia clarum est lumen ⁜ (63) . Fulgur et fulmen ictus coelestis jaculi a feriendo sunt dicti. Fulgere enim ferire est atque percutere. Fulmen autem collisa nubila faciunt; nam rerum collisio [Col. 0172D] ignem creat, ut in lapidibus cernimus, vel attritu rotarum, vel in silvis arborum. Simili modo in nubibus fit ignis; unde et prius nubila sunt, deinde ignes. Ex vento autem et igne fulmina in nubibus dicitur fieri, et impulsu ventorum emitti; ideo autem fulminis ignis majorem habet vim ad penetrandum, quam noster ignis, qui nobis in usum est; quia ex subtilioribus elementis factus est. Tria sunt autem ejus nomina, id est fulgur, fulgor, et fulmen. Fulgur quia tangit, fulgor quia incendit et urit; fulmen, quia findit, ideoque cum ternis radiis fingitur.»

[Col. 0173A] Iterum Jeremias propheta de Dei omnipotentis operibus subjungit, dicens: Et educit ventum de thesauris suis (Jer. X) , hoc est de humilium cordibus ventum sapientiae producit, qui eosdem simplices et humiles ad praedicandam suae fidei doctrinam mittit. In ipsis enim thesauri sunt absconditi sapientiae et scientiae Dei. Tunc ergo Deus ventum profert de thesauris suis, eum per eosdem humiles, apostolos scilicet et evangelistas, aliosque doctores, secretorum suorum mysteria cunctis per orbem annuntiat populis. Venti quippe qui terras perflant, horum spiritualium ventorum figuram gerunt. Huic simile est, quod ait Psalmista: Qui producit ventos de thesauris suis (Psal. CXXXIV) . Praedicatores nubes sunt et venti; nubes videlicet propter carnem, venti [Col. 0173B] propter spiritum. Nubes videntur, venti sentiuntur, et non videntur. Et quia caro de terra est, ideo dicitur, quod nubes excitat ab extremo terrae, sed spiritus hominis ignoratur unde veniat. Unde recte dicitur: Qui producit ventos de thesauris suis. Vel propter aliud venti dicuntur apostoli, scilicet quia totum mundum velociter percurrunt. Ad litteram, ut ait beatus Isidorus ⁜ (64) : «Ventus est aer commotus et agitatus; et pro diversis partibus coeli nomina diversa sortitur; dictus autem ventus, quod sit vehemens et violentus. Vis enim ejus tanta est, ut non solum saxa, et arbores evellat, sed etiam coelum, et terram conturbet, maria commoveat. Ventorum quatuor principales spiritus sunt, quorum primus ab oriente Subsolanus, a meridie Auster, ab occidente [Col. 0173C] Favonius, a septentrione ejusdem nominis ventus aspirat, habentes hinc inde geminos ventorum spiritus. Subsolanus a latere dextro Vulturnum habet; a laevo Eurum; Auster, a dextris Euroaustrum habet, a sinistris Austroafricum. Favonius a parte dextera Africum, a laeva Corum. Porro Septentrio a dextris Circium, a sinistris habet Aquilonem. Hi duodecim venti mundi globum circumagunt, quorum nomina propriis ex causis signata sunt. Nam Subsolanus vocatur, eo quod sub ortu solis nascatur. Eurus, eo quod ab Eoo flat [ M ss. ab eo fiat], id est ab oriente. Est enim conjunctus Subsolano. Vulturnus vocatur, quia alte tonat; de quo Lucretius:

His breviter a beato Isidoro de ventorum naturis et diversitatibus dictis, ad ea, quae superius omisimus, necesse est ut redeamus. Venti ergo qui terras perflant, in thesauris Dei non sunt, quia eorum natura manifesta est; sed sunt thesauri ventorum, [Col. 0174C] id est spirituum; spiritus videlicet sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et spiritus timoris Domini (Isai XI) . Hi autem thesauri plenissime sunt in Christo absconditi, qui est fons omnium bonorum, Sunt et in cordibus servorum ejus per partes. Ab ipsius summi thesauri plenitudine oritur, ut alius sit sapiens, alius fidelis, alius humilis, alius castus, alius charitate plenus, alius sobrius, alius orationi et divinae contemplationi deditus, alius in eleemosynis largus, alius hospitalitati et misericordiae operibus intentus, alius adversa hujus mundi patienter sustinens, alius divitias contemnens, et propter aeternam remunerationem libenter paupertatem [Col. 0174D] amplectens. Dicat iterum Jeremias propheta de fortitudine et sapientia, et prudentia Dei Patris. Qui facit, inquit, terram in fortitudine sua, praeparat orbem in sapientia sua, et prudentia sua extendit coelos. Tres quodammodo virtutes assumens propheta, fortitudinem, scilicet, sapientiam, et prudentiam, unicuique propria opera distribuit, fortitudini videlicet terram; sapientiae orbem terrarum, prudentiae coelum; in nostra ergo terra, de qua dictum est: Terra es, et in terram ibis (Gen. III) , necessariam habemus fortitudinem Dei sine qua impossibile est exsequi quae repugnant carni. Cum autem, ut ait Apostolus, mortificata [Col. 0175A] fuerint nostra membra super terram (Colos. III) , tunc caro parebit voluntati spiritus. Spiritu enim carnis facta mortificantur, quia sicut in Job scriptum est, statuit Deus terram super nihilum; quo constat, fortitudine illius in medietate mundi terrae libram sustineri.

Qui extendit, inquit, aquilonem super vacuum, et appendit terram super nihilum (Job XXVI) . Gregorius ⁜ (65) : «Aquilonis nomine in sacro eloquio appellari diabolus solet, qui, ut torporis frigore gentium corda constringeret, dixit: Sedebo in monte testamenti in lateribus aquilonis. (Isai. XIV) . Qui super vacuum extenditur, quia illa corda possidet, quae divini amoris gratia non replentur. Sed tamen omnipotenti Deo suppetit, etiam vasa diaboli cunctis [Col. 0175B] virtutibus vacuae suae gratiae munere implere, in eisque divini timoris soliditatem ponere quos nulla conspicit rectitudinis actione roborari. Unde apte subjungitur: Qui appendit terram super nihilum. Quid enim terrae nomine, nisi sancta Ecclesia designatur. quae dum verba praedicationis suscipit, fructum boni operis reddit? De qua per Moysen dicitur: Audiat terra verba ex ore meo (Deut. XXXII) . Et iterum: Exspectetur sicut pluvia eloquium meum (ibid.) . Et quid per nihilum nisi gentiles populi designantur? De quibus per Isaiam dicitur: Omnes gentes velut nihilum et inane reputatae sunt ei (Isai. XL) . In eo ergo nihilo terra suspenditur, quo prius vacua ab aquilone tenebatur; quia illa corda gentilium repleta sunt charitate Dei, quae pressa prius [Col. 0175C] fuerant torpore diaboli.» Mortificemus ergo membra nostra quae sunt super terram, id est carnis vitia, et vivificentur per Dei gratiam virtutes in uniuscujusque nostrum anima; ut habitaculum cordis nostri claudatur diabolo et aperiatur Christo. Potest vero et per hoc vacuum, Judae infidelitas; et per terram, sicut diximus, sanctae Ecclesiae fructificatio designari. Vir ergo sanctus causam Judae pereuntis aspiciat, et gentilitatis merita ad veniam redeuntis cernat; et dicat: Qui extendit aquilonem super vacuum, et appendit terram super nihilum. Nam quia Judaeorum corda fide vacua, diabolo sunt subdita, extendit aquilonem super vacuum. Quia vero nullis existentibus meritis, super gentes Dominus [Col. 0175D] fundavit Ecclesiam, quae per Prophetam nihil ante conversionem sunt vocatae, apte secutus adjunxit; appendit terram super nihilum. Hoc etiam loco satis congruere potest, quod ait Psalmista: Pro nihilo salvos facies illos (Psal. LV) .

Si ergo, ut supra dictum est, membra nostra, quae sunt super terram mortificaverimus, ventus aquilo a nobis longius repelletur, et in membris Ecclesiae computabimur, et anima nostra a Spiritu sancto inhabitabitur ⁜ (66) . Orbem terrarum Graece ciromines dicitur, id est, inhabitata. Scio animam inhabitatam, scio et derelictam. Si enim non habet Deum Patrem, [Col. 0176A] et Filium dicentem: Ego et Pater unum sumus (Joan. X) , et ad meum dilectorem veniemus, et mansionem apud eum faciemus (Joan. XIV) : et Spiritum sanctum qui ab utroque procedit, vere deserta est. Illa autem anima inhabitata est, quae Deo plena est, et habet Christum et Spiritum Domini. Hinc David in Psalmo confessionis ait: Spiritu principali confirma me. Spiritum rectum innova in visceribus meis. Spiritum sanctum tuum ne auferas a me (Psal. L) . Haec ad probationem ejus reduximus, quo inhabitata, id est orbis terrarum in sapientia Dei fabricata sit. Nam sicut scriptum est: Sapientia auxiliatur justo super decem potestatem habentes in civitate (Eccle. VII) . Sapientiam enim et disciplinam qui abjicit infelix est, et vana spes ejus, [Col. 0176B] et labores ejus insensati, et inutilia opera (Sap. III) . Laboremus ergo, fratres charissimi, ut anima nostra a Deo Patre, ejusque Filio et Spiritu sancto sit inhabitata, et erigatur ejus sapientia. Cecidit enim venientibus nobis de sublimi in hunc lacum miseriarum, postquam peccavimus. Denique quicunque est in isto orbe, ante correctionem cecidit. Omnes enim corruimus per peccatum in orbem terrarum, sed Dominus elevavit jacentes, et in prudentia sua extendit coelos, id est animos. Non fortitudo, non sapientia in coeli extensione assumpta est. Unde dicitur: Dominus fundavit terram, praeparavit autem coelos prudentia (Prov. III) . Est ergo aliqua prudentia Dei, quam nolo ut extra Christum requiras, quia omnia quae Dei sunt, Christus [Col. 0176C] est (Colos. III) . Ipse sapientia, ipse fortitudo, ipse justitia et sanctitas, prudentia ejus est. Sed cum unum sit in subjacenti, pro varietate sensuum diversis vocabulis nuncupatur. Aliud significat sapientia atque aliud justitia; quando enim sapientia dicitur, disciplinis te humanarum divinarumque rerum instituit; quando justitia, distributor et judex meritorum significatur. Ita ergo prudentiam ejus hic intellige, cum doctrina est, et demonstratio bonarum aut malarum rerum, aut utrarumque. Sic enim extendisse coelum dicitur in prudentia sua. Unde dicitur: Extendi verba mea, et non attendistis (Prov. I) . Asserit enim quamdam esse verborum extensionem, ut coeli. Unde est illud:

[Col. 0176D] Extendens coelum sicut pellem; qui tegis aquis superiora ejus (Psal. CIII) . Ac si diceret: Tu es Deus extendens coelum. Ad litteram coelum quasi tectum mundi extendit Deus; facit enim amplum firmamentum, ut tegat orbem terrarum et hoc sicut pellem, id est, non labore aliquo, ut tu homo tuum tectum extendis; sed tam facile, ut pellem quis. Dum vero ait Sicut pellem, designat etiam ipsum esse operaturum ⁜ (67) omnium quae circa omnia sunt. Mystice etiam potest legi, et pendet ex illa sententia qua supradictum est, induisse eum Ecclesiam. Sed quomodo fecit ut hanc indueret, converso ad [Col. 0177A] ipsum sermone, exponit dicens: Tu es extendens coelum sicut pellem. Figuratis sacramentis exponit, quando Ecclesia facta est lux, et sine macula vel ruga. Per coelum enim Scriptura sacra accipitur; per pellem, quae mortuis animalibus detrahitur, mortalitas praedicantium intelligitur. Unde primi parentes nostri, Adam scilicet et Eva, post transgressionem facti mortales, induti sunt tunicis pelliceis. Verbum tamen Dei aeternum est, et Deus apud Deum. Et quia in sapientia Dei non cognovit mundus Deum; per stultitiam praedicationis, id est per mortales praedicatores, qui stulti videbantur, salvat Deus credentes, et in mortali homine, facit agnosci Verbum immortale (I Cor. I) . Bene etiam pellibus comparantur praedicatores, quia sicut mortuis [Col. 0177B] animalibus major usus pellium est, ita verbum Dei in tantum per praedicatores, imo etiam post eos magis innotuit. Mortui enim sunt prophetae et apostoli; quae autem dixerunt, stant; modo tamen dicitur sermo eorum mortuorum, quia post mortem plus ipsi innotuerunt. Prophetas enim vivos sola Judaea habet, mortuos omnes gentes, quibus extenderunt eorum sermo ut in eo legamus, post ut liber plicabitur. Et est sensus: Quando fecisti ut indueres. Ecce tu es Deus extendens coelum, id est Scripturam sacram, ut tegat orbem omnem terrarum, et per eam cognoscatur aeternum Dei verbum. Extendens dico, sicut pellem, id est, per mortales praedicatores. Verbum enim Dei quod ubique erat, sed mundus eum non cognovit (Joan. I) , [Col. 0177C] per mortales coepit nosci, et post eos magis innotuit.

Extenditur ergo anima nostra, ut supradictum est, quo prius fuerat contracta. Qui autem coelestem hominem portant, coeli sunt. Si autem ad peccatorem dicitur: Terra es, et in terram ibis (Gen. III) , cur non dicitur ad justum: Coelum es, et in coelum ibis? Aut si propter coitum ei, qui portat imaginem choici dicitur ei: Terra es, et in terram ibis; cur propter coelestem ei qui portat imaginem coelestis, non dicatur, Coelum es, et in coelum ibis? Unusquisque nostrum aut coelestia facta habet, aut terrena. Si terrena sunt, ad cognatam sibi terram deducunt eum qui thesaurizat in terra, et non in coelo; si [Col. 0177D] vero coelestia, thesaurizatorem suum ad propinquam sibi regionem perducunt. Ad hoc ergo Deus Pater per dilectissimum Filium suum, sanctos apostolos in universas mundi partes misit, ut de terrenis coelestes, de carnalibus spirituales, de peccatoribus justos facerent, eorumque mores ad serviendum Deo spiritualiter instituerent, sicut beatus Job, eorumdem apostolorum a Judaea repulsionem in spiritu praevidens loquebatur, dicens:

[Col. 0178A] Non calcaverunt eam filii institutorum, nec pertransivit per eam leaena (Job XXVIII) . Gregorius ⁜ (68) : «In cunctis Latinis codicibus ⁜ (69) institutores positos reperimus, in Graecis vero negotiatores invenimus. Ex qua re colligi valet, quod hoc in loco pro institoribus, institutores scriptores quique ignorando posuerunt. Institores enim negotiatores dicimus, pro eo quod exercendo operi instant. Sed uterque sermo, licet in voce dissonet, intellectu tamen non discrepat; quia omnes, qui fidelium mores instituunt, spirituale negotium gerunt, ut cum praedicationem suis auditoribus praebent, ab eis fidem, et opera recta percipiant, sicut de sancta Ecclesia scriptum est: Sindonem fecit, et vendidit (Prov. XXXI) . De qua et paulo post illic subditur. Vidit quod bona [Col. 0178B] est negotiatio ejus. Quid ergo hoc loco institores, nisi prophetae sancti vocati sunt, qui Synagogae mores ad fidem instituere prophetando curaverunt? Quorum nimirum filii sancti apostoli nuncupantur, qui, ut Deum hominem crederent, ad eamdem fidem ex eorum sunt praedicatione generati; de quibus sanctae Ecclesiae per Psalmistam dicitur: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii; constitues eos principes super omnem terram (Psal. XLIV) .» Cassiodorus: «Hic dicit quanto incremento sponsa, id est sancta Ecclesia profecerit. A prole commendat, quasi diceret: Adducentur; nam pro patribus tuis, id est pro antiquis patribus idolorum cultoribus, nati sunt tibi filii, id est apostoli principes praedicationis.» Augustinus: « Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, id [Col. 0178C] est post prophetas apostoli, et post apostolos et pro apostolis episcopi, et alii doctores quos Ecclesia genuit, et in sede Patrum constituit. Unde sequitur: Constitues eos principes super omnem terram, etc. Pro patriarchis ergo et prophetis sanctae Ecclesiae nati sunt filii, id est sancti apostoli. Sed quia a Judaeis repulsi, a Synagogae finibus sunt egressi, recte nunc dicitur: Non calcaverunt eam, Synagogam scilicet, filii institorum. Si praedicatores sancti ejusdem Synagogae vitia calce virtutis premerent, eam utique calcarent. Si autem institores, eosdem sanctae Ecclesiae praedicatores accipimus, institorum filios pastores ac doctores, qui apostolorum viam secuti sunt; nihil obstat intelligi, qui Synagogam [Col. 0178D] minime calcaverunt, quia dum eorum patres, id est apostoli, ab illa repulsi sunt, ipsi quoque et ab ejus revocatione cessaverunt. Per quam videlicet Synagogam leaena non pertransivit, quia sancta Ecclesia collectioni gentium dedita, nequaquam se ad illum Judeae populum diutius occupavit. Recte autem Ecclesia leaena nuncupatur; quia male viventes in vitiis ore sanctae praedicationis interfecit. Unde et ipsi primo praedicatori, quasi hujus leaenae [Col. 0179A] ori dicitur: Macta et manduca (Act. X) . Quod mactatur quippe, a vita occiditur. Id vero quod comeditur, in comedentis corpore commutatur. Macta ergo et manduca dicitur, id est a peccato eos in quo vivunt, interfice, et a se ipsis in tua illos membra converte. Et quia haec Ecclesia corpus est Domini, ipse etiam Dominus Jacob voce leo vocatur ex se, et leaena vocatur ex corpore, dum ei sub Judae specie dicitur: Ad praedam, fili mi, ascendisti (Gen. XLIX) : requiescens ut leo accubuisti, et quasi leaena, quis suscitabit eum? Haec igitur leaena, nequaquam dicitur, quod Judaeam non transiit, sed dicitur, non pertransiit. Sic ait beatus Job: Non pertransivit per eam leaena (Job XXVIII) . Apostolis quippe praedicantibus prius ex Judaea tria millia, postmodum [Col. 0179B] vero quinque millia crediderunt (Act. II, IV) . Leaena itaque, id est Ecclesia per Synagogam transit, sed non pertransiit, quia ex illa ad fidem aliquantos rapuit, sed tamen illum infidelem populum a perfidia funditus non exstinxit. Sed quod saepe jam diximus, leaena, id est primitiva Ecclesia repulsa ab infidelitate Judaeorum deflexit ad vocationem gentium. Unde adhuc de eadem leaena, id est sancta Ecclesia dicitur: Ad silicem extendit manum suam, subvertit a radicibus montes (Job XXVIII) . Manum quippe ad silicem leaena extendit, quia ad duritiam gentium brachium suae praedicationis Ecclesia misit. Unde et idem beatus Job passionis suae historiam in nobis gentibus praesciens texendam dixit: [Col. 0179C] Scribantur haec stylo ferreo in plumbi lamina, vel celte sculpantur in silice (Job XIX) . Quid vero hoc loco montes, nisi hujus saeculi potestates accipimus, qui pro terrena substantia altum tument: De quibus Psalmista ait: Tange montes, et fumigabunt (Psal. CXLIII) .» Cassiodorus: «Domine, de tua gratia tange montes, id est relationes terrae unitas granditates, id est superbos; et fumigabunt, fatebuntur scilicet peccata sua.» Gregorius ⁜ (70) : «Montes a radicibus sunt eversi, quia, praedicante sancta Ecclesia, summae hujus saeculi potestates in adoratum omnipotentis Dei ab intima cogitatione ceciderunt. Radices enim montium sunt cogitationes intimae superborum; et a radicibus montes cadunt, quia ad colendum Deum potestates saeculi ab intimis [Col. 0179D] cogitationibus prosternuntur. Dicat ergo beatus Job de leaena, id est de primitiva Ecclesia: Ad silicem extendit manum suam, subvertit a radicibus montes: quia, dum duritiam gentium sancta apostolorum praedicatio petiit, superborum altitudinem funditus extraxit.»

Ad hoc enim Dei Filius discipulos suos misit, ut tam in sublimibus quam in humilibus hujus mundi hominibus gladio verbi Dei vitia resecarent, mores componerent, et ab eorum cordibus inutiles ac perversas funditus cogitationes evellerent. Unde Jeremias ait: Maledictus homo, qui prohibet gladium [Col. 0180A] suum a sanguine (Jer. XLVIII) . Ac si diceret: Maledictus qui verbo Dei carnalia praecidere negligit vitia, tam in se quam in subditis. Unde beatus Gregorius ⁜ (71) : «Gladium a sanguine prohibere, est praedicationis verbum a carnalis vitae interfectione retinere. De quo dicitur: Gladius meus devorabit carnes ⁜ (72) (Deut. XXXII) .» Hinc Paulus ait: Contestor hodie, quia mundus sum a sanguine omnium. Non enim subterfugi, quominus annuntiarem omne consilium Dei vobis (Act. XX) . Potest etiam hoc carnaliter viventibus convenire, qui luxum saeculi sequuntur, et corpus suum castigare et servituti subjicere negligunt, secundum illud: Qui autem sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis, et concupiscentiis (Gal. V) . Sine sanguinis [Col. 0180B] enim effusione non fit remissio peccatorum (Hebr. IX) . Caro etiam et sanguis regnum Dei possidere non possunt (I Cor. XV) . Maledictus ergo qui prohibet gladium, id est verbum Dei a sanguine, quo scilicet animatur materia peccatorum. Sciendum est ergo, quia quidquid in membris nostris carnale et terrenum inolevit, resecandum est gladio verbi Dei. Sed quod sine gravi gemitu dicere non possumus, nonnulli ecclesiastici viri inutilia libenter loquuntur, et quae multorum auditioni prodesse poterant, negligenter tacent; qui causa amoris Dei et proximi superflua tacere et bona gratis loqui indesinenter debuerant. Voluntarie quippe Dei praecepta populis praedicabat ille qui dicebat: Annuntiari justitiam tuam in ecclesia magna, ecce labia mea [Col. 0180C] non prohibebo: Domine, tu scisti (Psal. XXXIX) . Ac si diceret: Annuntiavi. Haec dicit in membris, id est in persona membrorum; quasi diceret: Prius per me locutus sum, post et in membris annuntiavi aliis justitiam tuam esse, id est quae a te est justitia. Annuntiavi justitiam tuam in Ecclesia magna, quae est in toto orbe terrarum, non parva, ut fuit prius; et si quid insurget, timor non prohibebit me loqui, et hoc est: Ecce labia mea non prohibebo loqui. Quasi diceret: Non habeo in solo corde, ut timore taceam. Hoc dicit contra timorem mundanum; quasi diceret: Sine simulatione etiam id agam, quia, Domine, tu scisti cor meum. Quasi dicat: Labia mea sonant hominibus, sed tu, Domine, [Col. 0180D] nosti cor meum. Hoc dicit, ne in solis labiis esset annuntiatio: quia corde creditur adjustitiam, ore autem confessio fit ad salutem (Rom. X) . Et dicit hoc contra simulationem. Vel sic: O Domine, non prohibebo labia mea: tu scis, quod timor non prohibet me loqui. Vel sic: Non prohibebo labia mea, et hoc per te est, quia tu, Domine, scisti, id est ita praedestinasti futurum. Et ad hoc non sum piger qui justitiam tuam non abscondi in corde meo, sed veritatem tuam, et salutare tuum dixi. Non abscondi in corde meo, quando potui prodesse aliis, justitiam tuam, vel meam; id est fidem confessus sum, [Col. 0181A] non coelo tuum, id est salvationem tuam dixi. Augustinus: Vel veritatem tuam, et salutare tuum, id est Christum, dixi, id est praedicavi, nec propter multos conciliantes dimisi. Viri ergo Ecclesiastici, ut supra dictum est, libenter populis justitiam Dei praedicare debent, et summopere cavere, ne aut indocti inordinata proferant, aut negligenter necessaria auditoribus taceant, sed in omnibus, ut apostolicae doctrinae normam sequi valeant, studere.

Hos nimirum electos de gentibus praedicatores Hiram de Tyro artifex praefigurabat, quem rex Salomon adjutorem sui operis assumpsit (III Reg. VII. II Paral. II) . Mater vero ejus vidua praesentem Ecclesiam designabat, pro qua Dei et Virginis [Col. 0181B] Filius misericorditer animam posuit, et in coelum ascendens, eam in terris peregrinantem quasi viduam reliquit, cujus filii sunt praedicatores post apostolos electi. Unde dicitur: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii (Psal. XLIV) , etc. Et fixit Hiram duas columnas aereas, decem et octo cubitorum altitudinis: et linea duodecim cubitorum ambiebat columnam utramque (III Reg. VII) . Linea ergo duodecim cubitorum quae utramque ambiebat columnam, doctrina est apostolorum. Norma igitur apostolicae institutionis ambit columnam utramque, cum doctores sancti Judaeis vel gentibus praedicare jussi, ea tantum facere et docere curant, quae per apostolos accepit et didicit Ecclesia. Nam qui aliter vivere vel docere voluerit, et apostolicam doctrinam [Col. 0181C] spernere, non est columna in templo Dei; quia cum apostolica statuta sequi contemnit, vel exilitate inertiae, vel grossitudine elationis, duodecim cubitorum lineae non convenit. Duae igitur columnae apostolos et cunctos Ecclesiae doctores significant, fortes fide et opere, et erectos contemplatione. Duae autem sunt, ut praeputium et circumcisionem praedicando in Ecclesiam introducant. Deus igitur qui non solum per Judaeos, sed etiam per gentiles ad sui nominis gloriam templum aedificare voluit, ipse post apostolos, praeclaros de gentibus ad aedificandam Ecclesiam suam doctores elegit, sicut beatus Job Deum laudans, inter caetera dicit:

Qui aufert stellas pluviae, et effundit imbres ad instar [Col. 0181D] gurgitum, qui de nubibus fluunt (Job XXXVI) . Gregorius ⁜ (73) : «Duo in hac vita sunt genera justorum: unum videlicet bene viventium, sed nulla docentium; aliud vero recte viventium, et eadem recta docentium. Sicut et in coeli facie aliae stellae prodeunt, quas mille pluviae subsequuntur; aliae vero, quae arentem terram magnis imbribus infundunt, ut est Arcturus, Orion et Hyades. Igitur quoties in sancta Ecclesia recte quidam vivunt, sed tamen praedicare eamdem rectitudinem nesciunt; stellae quidem sunt, sed in siccitate aeris natae; quia per exemplum bene vivendi, lucere caeteris possunt, [Col. 0182A] sed praedicationis verbum pluere nequeunt. Cum enim in ea quidam et recte vivunt, et aliis eamdem rectitudinem verbis praedicationis influunt, quasi ad proferendas pluvias in coelum, stellae producuntur, quae sic vitae suae meritis luceant, ut etiam sermone praedicationis pluant. An non in hoc coelo astrum pluviae Moyses exstitit, qui cum de supernis emicuit, corda peccantium, quasi arentem inferius terram, sanctae exhortationis pluvia ad ubertatem germinis infudit? An non Isaias astrum pluviae ostensus est, qui in eo quod lucem veritatis praevidens tenuit, siccitatem infidelium prophetando annuntians rigavit? An non Jeremias et prophetae caeteri velut in coelo positi, stellae pluviae fuerunt, qui in praedicationis culmine erecti, dum pravitatem peccantium [Col. 0182B] libere increpare ausi sunt, quasi verborum guttis obcaecationis humanae pulverem rigando presserunt? Quorum videlicet animas ab hac corruptibili carne susceptas, quia ex praesenti vita superna judicia auferunt, quasi a coeli facie stellae pluviae subtrahuntur. Et occulte astra redeunt, dum peractis suis cursibus sanctorum animae in thesauris dispositionis intimae reconduntur. Sed quia terra aresceret, si, subductis stellis, pluviae superna funditus fluenta cessarent ⁜ (74) , id est si, postquam subductis antiquis patribus, exteriora legis praedicamenta tacuissent. Stellas igitur pluviae abscondit, et ad instar gurgitum imbres fudit, qui [quia] dum praedicatores legis ad secreta et intima intulit, persequentium dicta uberior vis praedicationis emanavit. [Col. 0182C] Possunt quoque per stellas pluviae sancti Apostoli designari, de quibus Judaeae reprobatae per Jeremiam dicitur: Prohibitae sunt stellae pluviarum, et serotinus imber non fuit (Jer. III) . Stellas ergo pluviae Dominus abstraxit, atque ad instar gurgitum imbres fudit, quia cum de Judaeae praedicantes apostolos abstulit, doctrina novae gratiae mundum rigavit. Quod utrumque factum in Ecclesia potest convenienter intelligi; quia cum, solutis corporibus ad secretos supernorum sinus, apostolorum animas transtulit, quasi a coeli facie stellas pluviae abscondit. Sed, ablatis pluviae stellis, in more gurgitum imbres dedit, quia etiam, reductis ad superna apostolis, expositorum sequentium linguas fluenta divinae [Col. 0182D] scientiae diu abscondita largiori effusione patefecit. Nam quod illi sub brevitate locuti sunt, hoc exponendo isti, multipliciter asserunt. Unde et non immerito ipsa expositorum praedicatio gurgitibus comparatur; quia dum multorum praecedentium dicta colligunt, ipsi in eo quod astruunt, profundius dilatantur. Nam dum testimonia testimoniis jungunt, quasi ex gurgitibus gurgites faciunt; quorum verbis dum gentilitas quotidie docetur, quia peccatorum mens coelestem scientiam accipit, quasi stans in terra aqua gurgites ostendit. Sed quia nequaquam se eisdem apostolis expositores in scientia [Col. 0183A] praeferunt; cum exponendo latius loquuntur, meminisse incessanter debent, per quos ejusdem scientiae invectiones acceperunt. Unde et apte subjungitur: Qui de nubibus fluunt. Hi quippe gurjites de nubibus fluunt, quia a sanctis apostolis vis intelligentiae, si non inciperet, nequaquam per ora doctorum largior emanaret. In Scriptura enim sacra aliquando per nubes mobiles quique homines, aliquando prophetae, aliquando apostoli designantur. Per nubes quippe mobilitas humanae mentis exprimitur, sicut Salomon ait: Qui observat ventum non seminat; et qui observat nubes, nunquam metet (Eccle. II) . Ventum procul dubio immundum spiritum, nubes vero subjectos ei homines appellat; quos toties huc illucque impellit et revocat, quoties [Col. 0183B] tentatio ejus eorum corda suggestionum flatibus alternat. Qui igitur ventum observat, non seminat; quia qui tentationes venturas metuit, cordi bona opera non praeponit. ⁜ (75) Et qui considerat nubes, non metet; quia is, qui ante humanae mutabilitatis terrorem trepidat, mercede se aeternae retributionis privat. Per nubes prophetae figurantur sicut per Psalmistam dicitur:»

Tenebrosa aqua in nubibus aeris (Psal. 17) . Augustinus: «Tenebrosa aqua in nubibus aeris, id est obscura doctrina in prophetis et in omnibus praedicatoribus, qui a terrenis elevati, inferioribus compluunt verbum Dei. Obscura dico prae fulgore qui erit in conspectu ejus, id est in comparatione fulgoris qui erit in manifestatione ejus. Nunc enim per speculum videmus, [Col. 0183C] tunc autem facte ad faciem (I Cor. XIII) . Cassiodorus: «Ne quis ergo se ob hoc putet esse in futura luce, quia Scriptura recte intelligit.» Sequitur: Nubes transierunt. Quasi obscura aqua est in nubibus; quae nubes, id est divini verbi praedicatores transierunt ad gentes, et jam in Judaea non sunt. Aliter: Inclinavit coelos, id est praedicatores humiliavit a contemplativa vita ad ministerium activae, ut Rachel virum suum Liae concedat (Gen. XXIX) , et descendat ipse per eorum doctrinam in quorumdam simplicium notitiam, qui majora capere non valent; et ideo ait, descendit, vel inclinavit coelos, id est humiliavit praedicatores ad ferendas molestias, et descendit ipse sponsus Ecclesiae passus in eis cum quibus est unum.

[Col. 0184A] «Per nubes quoque, ut superius ait beatus Gregorius, et apostoli designantur, sicut per Isaiam dicitur: Mandabo nubibus ne pluant super eam imbrem (Isa. V) . Ipsi ergo stellae, vitae meritis lucent; ipsi sunt nubes, quia arentem nostri pectoris terram coelestis intelligentiae imbribus rigant. Si enim nubes non essent, nequaquam eos intuens propheta dixisset: Qui sunt isti, qui ut nubes volant? (Isa. LX.) Imbrium itaque gurgites de nubibus fluunt, quia profundae praedicationes sequentium intelligentiae originem a sanctis apostolis acceperunt.»

Ipsi enim discipuli veracissimae veritatis, ipsi sunt post gloriosissimum magistrum suum Christum initium praedicationis. Ipsis dictum est: Euntes in mundum universum praedicate Evangelium omni [Col. 0184B] creaturae (Marc. XVI) . Ipsis praeceptum est, ut per orbem terrarum irent, et in fide summae et individuae Trinitatis universas gentes baptizarent (Matth XXVIII) . Ipsi, quae in aure audierunt, super tecta praedicaverunt; et quae in tenebris, id est in abscondito, a Domino didicerunt, in universis urbibus, imo cunctis per orbem nationibus, annuntiaverunt. Isti electa seminis grana super rationalem terram, id est super corda humani generis jactaverunt, et centuplicatum Deo fructum sanctarum videlicet animarum retulerunt. Istis Dei et Virginis Filius peregre proficiscens, id est in coelum ascendens, bona sua ad negotiandum divisit, dona scilicet sancti Spiritus tradidit, ut denuo inde cum eis rationem [Col. 0184C] positurus rediens, scilicet ad judicium, sciat quantum quisque negotiatus sit. Illi vero ut fideles ac devotissimi servi talenta sibi commissa cunctis sub coelo nationibus ad usuram tradiderunt, et eidem patrifamilias maxima sanctarum animarum lucra reportarunt. Hos idem illorum dulcissimus Magister in fine mundi secum esse sessuros, et duodecim tribus Israel judicaturos praedixit. Horum igitur, fratres charissimi, sanctorum apostolorum, in quantum divina gratia concesserit, vestigia sequamur, quatenus eorum meritis et precibus adjuti, ad aeterna pervenire gaudia mereamur; ipso praestante, qui in Trinitate perfecta vivit et regnat Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.

VERS. 1. — Apocalypsis Jesu Christi quam dedit illi Deus palam facere servis suis, quae oportet fieri cito. Deus in hoc loco tota Trinitas intelligitur. Ac si aperte dicat: Apocalypsis, id est, revelatio Jesu Christi, quam dedit illi Deus Pater secundum humanitatem, palam facere verbo et exemplo servis suis, quae oportet fieri cito, id est, in praesenti tempore. Omne enim tempus praesentis vitae comparatum aeternitati quasi unius horae parvissimum est momentum. In his verbis duo comprehenduntur: [Col. 0300D] ut ea, scilicet quae finienda sunt, cito accipiant terminum; et ea, quae sunt inchoanda, cito sumant initium. Sequitur:

[Col. 0301A] VERS. 2. — Et significavit, mittens per angelum suum servo suo Joanni qui testimonium perhibuit verbo Dei, et testimonium Jesu Christi quaecunque vidit. Quasi diceret: Jesus Christus Dei et hominis Filius significavit mittens per angelum suum, personam videlicet sui habentem, servo suo Joanni, viro scilicet probatissimo, qui testimonium perhibuit Verbo Dei, scilicet, qui contestatus est verba ipsius Christi tam de divinitate, quam de humanitate. Filius Dei Patris Verbum vocatur, quia per ipsum Deus Pater humano generi manifestatur. Et testimonium Jesu Christi quaecunque vidit, in his videlicet quae vel corporaliter ut passum, vel sola mente, ut fuisse cum Patre ante omnia saecula.

[Col. 0301B] VERS. 3. — Beatus qui legit et qui audit verba prophetiae hujus: et servat ea quae in ea scripta sunt. Ac si aperte beatus Joannes evangelista dicat: Quia mihi Christus misit hanc revelationem sive prophetiam, beatus erit, qui a me illam acceperit, et illius verba legerit, et ea quae in ea scripta sunt servaverit, id est fidem Christi non violaverit; minata timebit et promissa sperabit. Vere beatus, quia nec longa erit mora laboris, nec tempus elongabitur remunerationis. Tempus enim prope est, scilicet judicii, vel remunerationis.

VERS. 4. — Joannes septem Ecclesiis, quae sunt in Asia. Deus Pater, ut supradictum est, dedit hanc Apocalypsim Christo, Christus Joanni, Joannes autem [Col. 0301C] septem Ecclesiis, quae sunt in Asia; principaliter videlicet, vel quibus erat magister constitutus, et per simile aliis Ecclesiis; vel per septem Ecclesias universae Ecclesiae manifestat hanc revelationem, quia per septem universitas figuratur; vel quia septiformi spiritu illustratur. Gratia, inquit, vobis et pax ab eo, qui est, et qui erat, et venturus est. Gratia dicitur gratis data non merces reddita, sed venia collata. Gratia vobis et pax, id est remissio peccatorum et quies a vitiis, ab eo, scilicet a Christo olim secundum humanitatem passibili, qui jam est immutabilis, et qui erat aeternaliter quamvis natus ex tempore, et qui talis venturus est, etsi modo non apparet. Personam Patris evangelista tacet, quia nemo de Deo creatore male intellexerat, [Col. 0301D] et ideo ponit personas Filii, et Spiritus sancti, super quibus omnes haereses nascuntur in Ecclesiis. Sequitur:

VERS. 5. — Et a septem spiritibus qui in conspectu throni ejus sunt: et a Jesu Christo, qui est testis fidelis primogenitus mortuorum, et princeps regum terrae. Spiritus plerumque sonat idem quod charitas, unde attribuuntur spiritui remissio peccatorum, et alia dona, quae sunt totius Trinitatis, ut ⁜ (44*) intelligamus Trinitatem ex sola dilectione operari. Dicatur itaque apertius: Et a septem spiritibus, id est, a septiformi spiritu qui natura unus [Col. 0302A] est, et gratiarum distributione multiplex; vel a spiritualibus viris a Spiritu sancto illuminatis, qui in conspectu ejus throni sunt, in quibus sedet Deus ad exemplum vel ad custodiam. Throni sunt angeli et sancti homines in quibus Deus nunc judicat ne in futuro judicet. Et ab Jesu Christo, qui est testis fidelis, qui se videlicet esse Deum, nec propter imminentem mortem negavit; vel testis operum nostrorum erit in die judicii, quando dicet justis: Vidistis me esurientem et dedistis mihi manducare, venite, benedicti Patris mei, percipite paratum vobis regnum a constitutione mundi (Matth. XXV) . Primogenitus mortuorum, quia surrexit a mortuis jam impassibilis, vel primus mortificantium se, quia peccatum non fecit; et princeps regum terrae, id est terrenarum [Col. 0302B] potestatum, potens eas removere, et ad suorum utilitatem permittens saevire. Recte quidem primogenitus mortuorum vocatur, qui sic surrexit a mortuis, ut ultra non moriatur. Sequitur:

VERS. 6. — Qui dilexit nos et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo, et fecit nos regnum et sacerdotes Deo et Patri suo, ipsi gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen. Ac si aperte dicat: Revera qui dilexit nos, dabit gratiam et pacem, quia sola dilectione lavit nos a peccatis originalibus vel actualibus (Adae, ⁜ (45) vel etiam nostris), in sanguine non vituli, non arietis, sicut in veteri lege, sed in suo proprio; et fecit nos regnum, et sacerdotes, id est potentes vitiis resistere, et pro nobis et pro fratribus [Col. 0302C] nosmetipsos Deo Patri offerentes, et sibi ipsi, et Spiritui sancto. Ipsi ex nostro sacerdotio sit gloria, et ex nostro regno imperium in saecula saeculorum. Amen.

VERS. 7. — Et hoc imperium non tardabit, quia ecce venit cum nubibus, et videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt. Quasi diceret: Videbit eum omnis oculus tam bonus quam malus, et etiam Judaei qui eum in cruce pupugerunt, ut magis crucientur. Ac si aperte Ecclesiis dicat: Vere debetis eum glorificare, quia ipse est qui venturus est ad remunerandum cum nubibus, id est cum sanctis qui nubes fuerunt, compluendo alios et miracula faciendo, vel sicut in nube ascendit, in nube veniet, per quam Dei clementiam intelligimus; quia bonis est refrigerium [Col. 0302D] et illuminatio, malis autem terror et excaecatio: quod significatum est per nubem, qua educti sunt filii Israel de Aegypto. Sequitur: Et plangent se super eum omnes tribus terrae: etiam. Amen. Ac si diceret: Plangent se, et collident super eum, impotentes ejus resistere imperio, ad similitudinem lapidis et vasculorum fictilium. Vel plangent se, id est dolebunt respicientes eos, qui super eum fundati erant; quia non tam dolebunt ipso tormento, quam quod repellentur a tali consortio, et ab ipso Domino. Omnes tribus terrae, inquit; id est omnes terreni, quod firmandum est omni lingua: etiam: Amen. Quasi [Col. 0303A] diceret; Non dubitanter in judicio plangent se super eum, sed etiam. Amen, id est vere. Ac si aperte dicat: Bene poterit esse hoc, quia ille qui est Deus et Dominus, dicit hoc:

VERS. 8. — Ego sum Alpha et Omega, principium et finis. Quasi diceret: Ego sum Alpha, id est principium, ante quod nullum, vel a quo omnia coeperunt; et finis, post quem nullus, vel in quo omnia terminabuntur. Alpha enim litteram nulla praecedit, prima est enim omnium litterarum. Sic et Filius Dei. Ipse enim se principium Judaeis interrogantibus esse respondit (Joan. VIII) . Est etiam novissimus, quia judicium novissimus ipse suscepit. Hic manifeste ostenditur quia angelus, qui haec Joanni ostendebat, personam Dei in se habebat. [Col. 0303B] Ego sum, inquit, Alpha et Omega, principium et finis, dicit Dominus Deus: qui est, qui erat, et qui venturus est, Omnipotens, judicare scilicet vivos et mortuos. Sequitur:

VERS. 9. — Ecce ego Joannes frater vester, et particeps in tribulatione, et regno, et patientia in Jesu; fui in insula quae appellatur Pathmos propter Verbum Dei, et testimonium Jesu Christi. Finita salutatione progreditur ad narrationem ponendo quatuor, personam scilicet, locum, causam, et ipsius loci tempus, quae valent ad confirmationem ipsius revelationis. Ac si aperte dicat: Ego Joannes frater vester in fidei unitate, et particeps in tribulatione, quia fui flagellatus, et in dolio missus, atque ab hominibus separatus, particeps etiam in regno Dei futurus et [Col. 0303C] patientia in Jesu, id est propter patientiam habitam ad similitudinem Jesu. Fui in insula, quae appellatur Pathmos, id est fretu [ f fretum]. Vel tribulatione, in qua magis coelestia fidelibus aperiuntur: propter verbum Dei, et testimonium Jesu Christi, id est propter testimonium divinitati et humanitati exhibitum. Benedictus omnipotens Deus qui probatissimo servo suo Joanni, cui negabatur terra, coelum aperuit, eique ad totius Ecclesiae eruditionem secreta aperuit. Quanto enim magis sancti in praesenti vita pro Christo affliguntur, eo amplius illis secreta coelestia aperiuntur. Hinc apparet quia poena non facit martyrem, sed justitia. Hinc Psalmista ait: Judica me Deus, et discerne causam meam de gente [Col. 0303D] non sancta (Psal. XLII) : Fui, inquit, in insula quae appellatur Pathmos. Ecclesia insulae comparatur, quia sicut insula marinis procellis tunditur, ita Ecclesia persecutionibus malorum affligitur. Iterum subjungit dicens:

VERS. 10. — Fui in spiritu in Dominica die. Quatuor posuit ad confirmationem revelationis: personam videlicet, locum, causam, et ipsius loci tempus. Personam designavit, cum dicit: Ego Joannes frater vester; locum, cum ait: Fui in Pathmos insula; causam, cum dicit: Propter verbum Dei; tempus, cum adjunxit: Fui in spiritu in Dominica die, et audivi post me vocem magnam tanquam tubae dicentis: Quod vides scribe in libro. Quasi diceret: Fui in spiritu, hoc est in excessu mentis, in Dominica [Col. 0304A] die, id est in spe resurrectionis positus per resurrectionem Christi, et audivi post me, hoc est in clara cognitione resurrectionis, cognovi vocem magnam, id est manifestationem, quia de futuris vel de magnis sacramentis: tanquam tubae, quia [ f. qua] incitatur ad bellum spirituale. Ecce figura corporalis docens milites Christianos exhortandos ad spirituale praelium, ubi necessaria est patientia. Hic aperte demonstratur beatum Joannem hanc visionem non corporaliter, sed in spiritu vidisse, non tamen in somnis hoc vidit, sed in exstasi raptus est, sicut et Ezechiel: et spiritui aeternitatis adhaesit mens ejus. Audivi, inquit, post me vocem magnam. Post se audivit, quia, dum de praesentis vitae tumultibus eductus, in anteriora vim contemplationis extenderet, [Col. 0304B] alios respicere admonitus est, vel post se audivit, quia lege et prophetis praedictum hoc idem intellexit. Solet rerum qualitas tempore notari, ut Abraham qui in fervore fidei angelos meridie vidit (Gen. XVIII) , Lot in perditione Sodomae vespere (Gen. XIX) , Adam post meridiem (Gen. III) , Salomon non servaturus sapientiam, nocte suscepit (III Reg. III) . Sive simul et uno intuitu, sive per diversa tempora in ipsa die Dominica hanc visionem viderit, angelus ei utrumlibet conferre potuit. Sequitur:

VERS. 11. — Quod vides scribe in libro, et mitte septem Ecclesiis, quae sunt in Asia, Ephesum, Smyrnam, Pergamum, Sardis, Thyatiram, Philadelphiam et Laodiciam. Ac si aperte dicat: Quod vides, hoc [Col. 0304C] est quod visurus es, scribe in libro, id est mente reconde. Vel ad litteram: Non abscondas talentum in sudario, sed mitte septem Ecclesiis Ephesus fuit metropolitana sedes totius Asiae, in qua Joannes praefuit; Ephesus ergo interpretatur voluntas sive consilium, Smyrna canticum eorum, Pergamus divisio cornuum, Thyatira illuminata vel vivens hostia, Sardis principium pulchritudinis, Philadelphia amor fratris, vel salvans haereditatem, Laodicea tribus amabilis Domino. Communis admonitio fit beato Joanni, quae monet communiter mittere Ecclesiis Asiae, quia per eas intelligendae sunt omnes aliae Ecclesiae. Cur ergo Ecclesia cum una sit, a Joanne septem scribuntur, nisi ut una catholica septiformi plena spiritu [Col. 0304D] designetur? Unde novimus dixisse Salomonem: Sapientia, id est Dei Filius, aedificavit sibi domum, excidit columnas septem (Prov. IX) : quae tamen septem una esse non ambigitur, dicente Apostolo: Ecclesia Dei vivi, quae est columna et firmamentum veritatis (I Tim. III) . Sequitur:

VERS. 12. — Et conversus sum, ut viderem vocem quae loquebatur mecum. Ac si diceret: Audita illa voce, conversus sum ab ignorantia, ut viderem, id est, intelligerem vocem angeli personam Christi habentis sub figura tubae, quae loquebatur mecum, quia non discordabat a voluntate mea. Deus loquitur ad sanctos in corde sine sono vocis, ipsi autem loquuntur formantes verba cum lingua carnis. Iterum subjungens ait: Et conversus, vidi septem candelabra [Col. 0305A] aurea. Quasi diceret: Et quia conversus sum de carnali intellectu, vidi, id est, cognovi quare Ecclesia comprehendatur sub hoc numero septenario et sub corporali, figura candelabrorum aureorum. Vidi, inquit, septem candelabra aurea, id est Ecclesias ardentes et illuminatas sapientia divini Verbi. Sicut aurum per ignem probatum, percussionibus extensum, candelabrum efficitur; sic Ecclesia tribulationibus purgata tentationum ictibus in longanimitate extensa consummatur. Sequitur:

VERS. 13. — Et in medio septem candelabrorum aureorum similem filio hominis vestitum podere, et praecinctum ad mamillas zona aurea. Ac si patenter dicat: Vidi in medio septem candelabrorum aureorum, id est, in medio Ecclesiae, similem filio hominis, [Col. 0305B] angelum videlicet in persona Christi, qui quasi jam non filius hominis sed similis, quia jam non moritur; vel filio hominis similis, quia non cum peccato sed in similitudinem carnis peccati apparuit. Vestitum, ait, podere, id est, sacerdotali veste, hoc est carne, in qua se obtulit et quotidie offert, repraesentans se Deo Patri. Vel poderis est Ecclesia, qua vestitur Deus: quae est talaris, quia usque ad finem mundi protenditur. Et praecinctum ad mamillas, quia ipse caput totius Ecclesiae prius in se ostendit, quod nunc a suis exigit. Praecinctum zona aurea, id est cingulo charitatis, quia dilectione ministrat suis sanctis. Unde ipse in Evangelio de se ait: Transiens ministrabit illis (Luc. XII) , scilicet post judicium praeparabit, id est, disponet [Col. 0305C] eis aeternas mansiones. Daniel cinctum ad renes illum vidit in veteri testamento, quia ibi carnalia facta constringebantur (Dan. X) : Joannes ad mamillas, quia in novo etiam cogitationes judicantur. Sequitur:

VERS. 14. — Caput autem ejus, et capilli erant candidi tanquam lana alba, et tanquam nix. Ac si diceret: Caput Christi erat candidum in quo sunt omnia necessaria ad regimen Ecclesiae; et capilli erant candidi candore justitiae, sancti videlicet imitatores innocentiae et simplicitatis illius extenuati disciplinis et adhaerentes ipsi capiti; tanquam lana alba, id est vestimentum contra frigus, id est contra vitia; et tanquam nix, candidior scilicet omni creatura, [Col. 0305D] per quam immortalitatis candor designatur. Unde Dominus claritatem futurae resurrectionis niveo candore expressit in monte Thabor coram discipulis (Matth. XVII) . Habent etiam sancti candorem lanae, quia imitantur simplicitatem et innocentiam capitis sui dicentis: Discite a me quia mitis sum et humilis corde (Matth. XI) . Haec lana, id est vera innocentia, illius est de quo Isaias ait: Tanquam ovis ad occisionem ducetur, et quasi agnus coram tondente se obmutescet (Isai. LIII) , etc. Iterum subjiciens ait: Et oculi ejus velut flamma ignis, dona videlicet sancti Spiritus, quae sunt Christi habentis et fidelibus dantis, sunt et Ecclesiae accipientis, quae illuminant et in Dei amore ardere faciunt. Vel oculi Christi sunt spirituales viri in Ecclesia, de quibus [Col. 0306A] Salomon voce sponsae, id est, ejusdem Ecclesiae sanctae ait in Canticis: Oculi tui sicut columbae super rivulos aquarum (Cant. V) . Vel oculi sunt divina praecepta monstrati sub tali figura corporali.

VERS. 15. — Et pedes ejus similes aurichalco, sicut in camino ardentis. Ac si aperte dicat: Pedes ejus, id est ultimi fideles, qui circa finem mundi, temporibus videlicet Antichristi inveniendi sunt, prae magnitudine passionum ac diversarum tribulationum quasi multis contusionibus experti, non retinebunt veteris hominis vetustatem, sed transferentur per Christum in meliorem colorem, hoc est, in spiritualis vitae novitatem sicut aurichalcum, quod quanto amplius incenditur et tunditur, tanto clarius conspicitur. Pedes Domini aliquando significant [Col. 0306B] stabilitatem aeternitatis, aliquando humanitatem, per quam venit ad nos cognitio divinitatis; aliquando praedicatores, de quibus scriptum est: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, et evangelizantium bona (Isai. LII) . Sicut Antichristus crudelior erit omnibus persecutoribus, ita sancti illius temporis, ut credimus, fortiores erunt omnibus retro ante martyribus. In alia translatione habetur: Pedes ejus sicut aurichalco Libani, per quod ostenditur in illa regione ubi Dominus crucifixus est, maxime illa fidelium tribulatio sub Antichristo valitura. Iterum subjungit dicens: Et vox illius tanquam vox aquarum multarum. Superius comparata est vox angeli tubae, nunc vero aquis multis, quia quod primum pauci praedicatores, hoc [Col. 0306C] postea totus mundus clamat.

VERS 16. — Et habebat, inquit, in dextera sua stellas septem. Ac si diceret: habebat sub alia figura in dextera, id est in praedestinatione vel in potentia sua stellas septem, praelatos scilicet Ecclesiarum, qui lucent in hoc mari fidelibus navigantibus. Superius posuit candelabra sine lumine, hic ponit stellas, per hoc designans, quosdam habere officium praedicationis, quosdam vero scientiam tantum. Stellae episcopi sunt, qui debent aliis lucere verbo et exemplo vitae, qui, etsi peccaverint, tamen stellae vocantur, secundum quod instituti sunt; quos habet in dextera sua, id est, in potioribus donis quae per dexteram significantur. Et de ore ejus, [Col. 0306D] ait, gladius ex utraque parte acutus exibat. Quasi diceret: De ore ejus, id est, de praedicatoribus ejus, per quos Deus aperit secreta sua, gladius ex utraque parte acutus, praedicatio scilicet, quae utraque secat, in veteri scilicet testamento carnalia opera, et in novo concupiscentias. Et facies ejus, inquit, sicut sol lucet in virtute sua. Ac si aperte dicat: Facies ejus, id est sancta Ecclesia post diem judicii videns eum facie ad faciem (I Cor. XIII) , per virtutem ejusdem Jesu Christi sponsi sui lucebit sicut sol in virtute sua, hoc est sicut ipse Christus, quia corpus illius est. Unde ait Apostolus: Scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus (I Joan. III) . Sicut etiam ipse verus sol justitiae ait: Fulgebunt justi sicut sol in regno Patris eorum (Matth. XIII) . Erat facies ejus sicut sol lucet in virtute sua, id est, in meridie sine nubibus, vel quando fixus erit post judicium in aeternum. Unde ait Hispaniarum doctor Isidorus: «Sol iste materialis, quem cernimus post diem judicii non patietur occasum, ne impii claritate luminis ejus fruantur.» Hanc claritatem futurae resurrectionis ostendit Dominus in monte coram tribus discipulis, quando facies illius resplenduit sicut sol (Matth. IX) . «Centies enim tantum, ut ait beatus Hilarius, refulsit; sed non habuit evangelista creaturam splendidiorem, cui comparare posset eamdem claritatem, et idcirco dicit sicut sol resplenduisse faciem ejus. Et qualis tunc apparuit Dominus, talis utique venturus est ad judicium, excepto quod clavorum et [Col. 0307B] lanceae signa monstraturus est.» Sequitur:

VERS. 17. — Et cum vidissem eum, cecidi ad pedes ejus tanquam mortuus. Ac si diceret: Cecidi ad pedes ejus, id est, projeci curam humanitatis, temporalium scilicet rerum ad similitudinem ultimorum fidelium. Cecidi, inquit, ad pedes ejus, hoc est humiliavi me ad hoc ut essem unus de pedibus ejus, reputans me mortuum fuisse intellectu. Ad pedes angeli personam Christi habentis Joannes cadit, dum sancta Ecclesia vestigia passionis Christi imitatur. Ad pedes cadit dum considerat redemptorem suum mortuum, mox mundo moriendo, ad imitandum ejus vestigia semetipsam humiliter prosternit. Et posuit, inquit, dexteram suam super me, dicens: Noli timere. Quasi diceret: Quia cecidi [Col. 0307C] ad pedes ejus tanquam mortuus, ideo posuit dexteram suam, id est auxilium suum, scilicet spiritum confortantem, vel favorem suum sive potentiam per praedicatorem vel per Scripturas; super me, id est supra vires humanitatis. Notandum quia Joannes in hac prophetia Ecclesiae personam tenet.

VERS. 18. — Noli timere, inquit, et adjecit: Ego sum primus, et novissimus, et vivus, et fui mortuus, et ecce sum vivens in saecula saeculorum, et habeo claves mortis et inferni. Ac si patenter omni Ecclesiae dicat: Quia resurgens a peccatis scilicet et vitiis, sicut ego, noli timere pati pro me tribulationem; quia ego, qui non indigebam propter me, [Col. 0307D] cum sim primus et novissimus, propter vos tamen fui mortuus. Quasi diceret: Ego sum primus secundum divinitatem, et novissimus sicut vermis et non homo; et fui mortuus pro vestra salute, et ecce sum vivens aeternaliter in saecula saeculorum: ideoque ne terreamini pro me pati, quia manifeste nec amplius moriar. Hostia quippe et immolatur et viva est, quia sancti etsi se causa amoris Christi mortificant cum vitiis et concupiscentiis, non tamen penitus moriuntur. Et habeo, inquit, claves mortis et inferni. Ac si diceret: ideo nolite timere, quia ego habeo claves mortis et inferni, et quia pravi homines nihil mali vobis possunt facere nisi permissi. Nec patiar vos tentari supra quod ferre potestis, quia habeo claves, id est, potestatem super [Col. 0308A] diabolum et super membra ejus. Diabolus est mors, quia causa mortis, ministri ejus infernus in quibus habet locum. Hic manifestissime apparet, quia angelus, qui beato Joanni apparuit, figuram Christi tenuit. Non enim alio quam Christo nato, passo ac sepulto, et resuscitato haec verba conveniunt.

VERS. 19. — Scribe ergo, o Joannes, quae vidisti, et quae sunt, et quae oportet fieri cito post haec. Ac si aperte dicat: Scribe quae vidisti, sicut passionem et resurrectionem, et quae sunt, praesentes videlicet tribulationes, et praesens Dei auxilium; et quae oportet fieri cito post haec, in ultimis scilicet fidelibus, per quorum exemplum isti multum debent animari. Iterum subjungens, ait:

[Col. 0308B] VERS. 20. — Sacramentum septem stellarum, quas vidisti in dextera mea, et septem candelabra aurea. Sacramentum est, ubi aliud videtur et aliud intelligitur, sicut in corpore Domini, ubi cum videatur panis, vera est caro. Unde ipsi sacerdotes dicunt: Sacramenta quae sumpsimus, Domine, etc. Ac si apertius diceret: O Joannes, ea quae vidisti, fidelibus scribe, et ea quae ego tibi sub sacramento ostendo, haereticis absconde. Septem stellae angeli sunt septem Ecclesiarum. Quasi diceret: Per septem stellas designati sunt universi rectores omnium Ecclesiarum; et candelabra septem, septem Ecclesiae sunt. Per septem candelabra intelliguntur illi, qui scientiam habent praedicationis, sed non habent officium, quia non sunt praelati. Allegoriam [Col. 0308C] in parte aperit, ut doceat ubique debere requiri.

Incipit singulares admonitiones, quae singulae universales esse possunt secundum diversa membra cujuslibet Ecclesiae, dicens:

VERS. 1. — Et angelo Ephesi Ecclesiae scribe. Ac si aperte dicat: Quamvis dixerim, mitte septem Ecclesiis, tamen huic specialiter primum scribe. Angelo itaque, id est episcopo Ephesi Ecclesiae scribit, de cujus manu peccata subditorum requirit, et sine cujus consensu subditos judicare non praesumit. Ephesus interpretatur voluntas vel consilium sive lapsus profundus. Ephesus ergo, secundum bene persistentium partem, voluntas interpretatur, [Col. 0308D] quorum Deus operibus delectatur; de quibus praeponit, ut per horum exemplum qui lapsi sunt corrigantur, secundum quos Ephesus consilium interpretatur, id est indigens consilio. Sequitur: Haec dicit, qui tenet septem stellas in dextera sua, qui ambulat in medio septem candelabrorum aureorum. Ac si apertius diceret: Ille haec dicit, cujus dicta non sunt contemnenda, et qui tenet septem stellas, id est omnes Ecclesiae praelatos in dextera sua ne cadant; qui ambulat sicut dona dividens, vel nondum quietus in medio septem candelabrorum omnibus providendo, omnibus subveniendo. Qui habet, inquit, in dextera sua septem stellas. Notandum, quia in hac dextera boni et mali continentur; boni quidem comprimuntur, ne vel ultra mensuram acceptae [Col. 0309A] virtutis per inanem gloriam transeant, vel ad vitiorum illecebras ruant; mali autem, ne quantum volunt possint, virtute hujus dexterae comprimuntur; sed tanquam servi sub potestate Domini ad mensuram filios flagellis caedant. In medio septem candelabrorum ambulat, quia tandiu inter electos et reprobos exhortationis verbo discurrit, quousque inveniat apud quem per opera virtutum mansionem faciat. Ambulat Dominus in medio candelabrorum, hoc est, in medio electorum suorum, quando suae gratiae dona illis infundit. Sedet, quando singulorum merita dijudicat. Sed ille, qui habet septem stellas in dextera sua, quid dicit angelo Ecclesiae Ephesi?

VERS. 2. — Scio, inquit, opera tua, et laborem, et [Col. 0309B] patientiam, et quia non potes sustinere malos; et tentasti eos, qui se dicunt apostolos esse, et non sunt, et invenisti eos mendaces. Quasi diceret: Scio, id est approbo et eligo opera tua; et laborem, id est tribulationem; et patientiam, quia non murmuras de dilato praemio; et quia non potes sustinere, id est, pati malos quin emendes vel expellas ab Ecclesia; et tentasti eos, id est, probasti doctrinam eorum, qui se dicunt apostolos esse, id est, missos a Deo, et non sunt, ut facilius decipiant; et invenisti eos mendaces, prava eorum vita, et perversa praedicatione. Tentasti, inquit, eos, utrum veri an falsi sint; vel paulatim eos volens revocare ab errore suo. Tempore beati Joannis surrexerunt falsi apostoli, id est haeretici, Marcion videlicet, et Ebio, [Col. 0309C] et Cerinthus, et alii plurimi in Asiam, volentes corrumpere rectam fidem, et praedicantes Christum minorem Patre; qui utique falsi apostoli erant. Iterum subjungit dicens:

VERS. 3. — Et patientiam habes et sustinuisti propter nomen meum, et non defecisti. Ac si aperte dicat: Patientiam habes et sustinuisti in malis, quae ipsi falsi apostoli, jam convicti per terrena argumenta, tibi ingesserunt; et hoc non fecisti pro humana laude, sed propter nomen meum glorificandum, et non defecisti, sed in vera doctrina perseverasti. Iterum subsequenter ait:

VERS. 4. — Sed habeo adversus te pauca, quod charitatem tuam pristinam reliquisti. Notat causam, [Col. 0309D] humanos se licet defectus fuisse contrarium coronae, nisi Dei auxilium eumdem episcopum praevenisset. Ac si diceret: De avaritia te vitupero, eo quod charitatem primam reliqueris. Forte episcopus in persona sua affectus taedio vitiorum in subditis, vel subditi amore terrenorum, charitatem primam reliquerunt. Praecipua et prima charitas est, homo seipsum dare Deo; secunda, suam substantiam. Vel primam charitatem reliquit, quam primum habuit praedicando. In supradictis operibus bonis fuit voluntas Dei, in his autem, quae sequuntur, quia correctione indigent, valet consilium; ibi dixit: scio opera tua, id est laudo: hic dicit, habeo adversus te, id est video in te esse quaedam, quae indigent consilio, id est correctione, quae sunt adversum [Col. 0310A] te, hoc est contraria saluti tuae, vel quae faciunt me aversum a te. Sed tamen non desperes propter asperitatem correctionis, quia pauca sunt, et ideo facili indigent emendatione. Sequitur

VERS. 5. — Memor esto itaque unde excideris, et age poenitentiam, et prima opera fac. Ac si aperte dicat: Quia igitur quod agis, adversum te est, memor esto unde (id est de consortio fidelium, vel a qua gratia) excideris, et age poenitentiam, hoc est, dignos fructus poenitentiae, ut gratiam meam recuperare possis, pro eo quod me reliquisti et terrenum amorem, ut mulier adultera, suscepisti. Memor esto, inquit, unde excideris: id est, a quanta virtute vel ab amicitia mea. Et prima opera fac, hoc est redi in amorem prioris viri, id est, mei. Sin autem, veniam [Col. 0310B] tibi cito, et movebo candelabrum tuum de loco suo, nisi poenitentiam egeris. Ac si aperte dicat: Si prima opera non feceris, veniam tibi cito ad damnum tuum, ut animam videlicet et corpus interficiam, et movebo candelabrum tuum de loco suo, auferam scilicet virtutes et dona sancti Spiritus, per quem sunt constituta candelabra, quia episcopatum tuum accipiet alter, vel illam mercedem, quam inde exspectabas; si autem poenitentiam egeris, salvari poteris. Licet Petrus negaverit Christum, quia poenituit, non perdidit apostolicum gradum. Nunquid qui cadit, non adjiciet ut resurgat? (Psal. XL.)

VERS. 6. — Sed hoc habes, quia odisti facta Nicolaitarum, quae et ego odi. Quasi diceret: Quamvis hoc est adversum te, tamen non desperes, quia [Col. 0310C] habes bonum hoc, scilicet quia odisti facta Nicolaitarum, in communem videlicet usum mulierum, et comestionem idolothytorum, quae et ego odi, quae ideo odisti, quia me odisse cognovisti. Nicolaus fuit unus de septem diaconibus, qui electi et ordinati sunt ab apostolis; sed, caeteris permanentibus in fide et ministerio sancto, ille recessit ab eorum fide et doctrina. Nicolaus interpretatur stultus populus, id est omnes falsi de quacunque lege. Nicolaus ergo stultus populus, id est gentiles Deum ignorantes, publice uxoribus utentes, qui idolothyta comedunt; haeretici quoque stulti sunt apud Deum, quibus error idolorum cultura imputatur, et fornicantur immunditiae carnis servientes. Stulti [Col. 0310D] quoque sunt Judaei, stulti etiam falsi Christiani, qui concupiscentiis dediti, mundum colunt.

VERS. 7. — Qui habet, inquit, aurem, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis: Vincenti dabo edere de ligno vitae, quod est in paradiso Dei mei. Ac si patenter dicat: Quod uni dico, omnibus dico. Non solum Ephesiano episcopo avaritiam prohibeo, sed etiam caeteris Ecclesiarum episcopis. Quasi diceret: Qui habet aurem, id est spiritualem intellectum, audiat quid Spiritus, scilicet sancta Trinitas, quia Spiritus est Deus (Joan. IV) , dicat Ecclesiis; hoc videlicet, ut odio habeant avaritiam, non tantum in dando, sed etiam in consulendo et praedicando. Ac si diceret: Vere unusquisque debet habere odio avaritiam, et caetera vitia quia vincenti, id est perseveranti in hoc, [Col. 0311A] dabo edere de ligno vitae. Cur audiendum est quid Spiritus dicat Ecclesiis? Quia vincenti scilicet, id est perseveranti Christus est lignum, robur, et umbraculum dans fructum, id est corpus et sanguinem suum hic, et maxime in futuro. Ac si aperte dicat: Perseveranti in charitate Dei et proximi, dabo edere de ligno vitae, hoc est corpus meum, quod est in paradiso, id est in horto deliciarum, hoc est in Ecclesia Dei mei, secundum humanitatem. Lignum vitae est sapientia Dei Patris, de qua dicitur: Lignum vitae est his, qui apprehenderint eam; et qui tenuerit eam, beatus erit (Prov. III) . Sequitur:

VERS. 8. — Et angelo Smyrnae Ecclesiae scribe. Smyrna canticum interpretatur, vel quasi myrrha. [Col. 0311B] Ac si aperte dicat: Hoc notifica etiam aliis Ecclesiis, qui commorantur et perseverant in cantico Moysi, vel in aliorum sanctorum Patrum canticis, sive in mortificatione carnis.

VERS. 9. — Haec dicit primus et novissimus, qui fuit mortuus et vivit: Scio tribulationem et paupertatem tuam, sed dives es: et blasphemaris ab his, qui se dicunt Judaeos esse et non sunt, sed sunt Synagoga Satanae. Quasi diceret: Ne deficiatis vos in tribulationibus, quia ego tantus, primus scilicet existens ante omnia, per quem omnia subsistunt; et novissimus, per quem omnia consummabuntur; propter vos passus sum mortem, de qua surrexi; quam et vos pro me exspectare et pati debetis: et fui mortuus [Col. 0311C] pro vobis, per quem vivetis, quia ego vivo. Talem describit Christum, qui valeat ad consolationem eorum, quibus tribulationes ingeruntur. Scio, inquit, tribulationem tuam, quia beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam (Matth. V) , et paupertatem tuam, quia beati pauperes spiritu (ibid.) , sed dives es in anima, in spe videlicet remunerationis: et blasphemaris ab his, qui se dicunt Judaeos, id est confitentes, esse et non sunt [quia, si filii Abrahae essent, opera Abrahae facerent (Joan. VIII) ], sed sunt Synagoga Satanae, id est congregatio adversantis. Quasi diceret: Cum lauderis a me, non est tibi curandum de blasphemia blasphemorum. Nulla pestis efficacior quam domesticus inimicus. Cumulus miseriae est tribulatis, si ab adversariis infamantur. [Col. 0311D] Iterum subjungit dicens:

VERS. 10. — Nihil horum timeas quae passurus es. Praemissa laude, subdit praemonitionem. Ac si diceret: Multa adhuc passurus es; sed nihil horum timeas, quia corpus tantum occidere possunt. Iterum subsequenter ait: Ecce missurus est diabolus ex vobis in carcerem ut tentemini, et habebitis tribulationem diebus decem. Ac si patenter dicat: Nihil horum timeas, quia et si in praesenti tempore missurus est diabolus ex vobis per membra sua, ut fuit Nero, Domitianus et caeteri persecutores, in carcerem, tamen non omnes vos, sed quosdam ex vobis: ut tentemini, id est ut probemini, vel despectui habeamini diabolo et membris ejus. Carcer enim pro omni tribulatione ponitur. Vel missurus est [Col. 0312A] quosdam ex vobis in carcerem vitiorum, id est in delectationem carnis, et habebitis tribulationem diebus decem, id est tempore belli. Deus enim servos suos ad bella mittens, Decalogo illos armat. Vel decem dies: toto hoc tempore, in quo per septem dies Ecclesia contra tria vitia principalia pugnat, avaritiam scilicet, vanam gloriam, et cupiditatem, vel, diebus decem habebitis tribulationem propter charitatem videlicet decem praeceptorum; vel, tota hac vita quae consideratur per quinque zonas coeli, et quinque zonas terrae, habebitis tribulationem, vel per quinque sensus masculorum, et quinque mulierum, vel per decem dies intelliguntur decem imperatores, qui inter Neronem et Diocletianum fuerunt, et Christianis multa tormenta intulerunt. [Col. 0312B] Prima ergo persecutio Christianorum facta est a Nerone, secunda a Domitiano, tertia a Trajano, quarta ab Antonio [Antonino], quinta a Severo, sexta a Maximiano [Maximino], septima a Decio, octava ab Aureliano, nona a Valeriano, decima a Diocletiano et Maximiano comitibus. Per hos decem reges passa est Ecclesia ab Ascensione Christi, usque ad Nicenum concilium, id est usque ad imperatorem Constantinum per annos ducentos quinquaginta. Habuit itaque sancta Ecclesia tribulationem diebus decem supradictorum videlicet temporibus decem regum. Sequitur: Esto fidelis usque ad mortem, et dabo tibi coronam vitae. Quasi diceret: Quamvis inimici veritatis tibi adversa ingerant, tu tamen esto fidelis, id est perseverans cum recta [Col. 0312C] fide in bonis operibus, et dabo tibi coronam vitae, bravium scilicet aeternae remunerationis.

VERS. 11. — Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis: Qui vicerit non laedetur a morte secunda, quae est in gehenna. Prima mors animae est in peccatis, secunda in poenis. Prima est etiam mors corporis, quando anima ab eo dissolvitur; secunda quando in judicio condemnatur. Iterum subjungit dicens:

VERS. 12. — Et angelo Pergami Ecclesiae scribe. Pergamus divisio cornuum interpretatur. Ac si diceret: Angelo Pergami Ecclesiae scribe, id est discernentis defensores Ecclesiae et haereticos.

VERS. 13. — Haec dicit qui habet rhomphaeam ex [Col. 0312D] utraque parte acutam: Scio ubi habitas, ubi sedes est Satanae; et tenes nomen meum, et non negasti fidem meam. Et in diebus Antiphas testis meus fidelis, qui occisus est apud vos, ubi Satanas habitat. Ac si patenter dicat: Haec dicit ille, cujus dicta non sunt negligenda, qui habet rhomphaeam, id est divinam Scripturam ex utraque parte acutam, per dilectionem Dei et proximi resecando vitia. His verbis exigit, ut isti hunc gradum habeant in electione bonorum, et reprobatione malorum, quo confringantur cornua peccatorum, et exaltentur cornua justi (Psal. LXXIV) . Scio, inquit, ubi habitas, in medio scilicet pravae nationis, ubi sedes est Satanae. Quasi diceret: Hoc laudo videlicet quod inter malos es bonus; et quia tenes contra disputantes nomen [Col. 0313A] meum, scilicet, quod sum Filius Dei; et nomen Christianitatis; vel quod verbo praedicas, opere comples. Vel tenes nomen meum, hoc est integra fide colis, etiam in tempore tribulationis, et non negasti pro aliqua tribulatione fidem meam: et hoc fecisti in diebus illis, in quibus exstitit Antiphas testis meus fidelis, qui occisus est apud vos (quasi condoleo, quia illum occiderunt) ubi Satanas habitat. Ac si apertius Pergami Ecclesiae episcopo diceret: Et etiam fuisti testis meus fidelis, testificando me esse Filium Dei; et coaequalem illi, in diebus illis, in quibus occisus fuit Antiphas.

VERS. 14. — Sed habeo adversus te pauca, quia habes illic tenentes doctrinam Balaam, qui docebat Balac mittere sandalum coram filiis Israel edere et [Col. 0313B] fornicari. Ac si diceret: Quamvis in hoc constas, et bene discernis, qui sint haeretici vel catholici; sed non fortis dimicas contra eos, et ideo habeo adversus te pauca, id est, propter pauca sum tibi adversarius nisi corrigaris; quia habes illic, hoc est in tua subjectione, non expellis, sed pateris tenentes doctrinam Balaam, id est vani populi cui Deus abstulit spiritum prophetiae propter nequitiam suam; qui docebat Balac mittere scandalum coram filiis Israel edere et fornicari, hoc est delectari in vanis rebus cum daemone. Balaam significat haereticos, qui docent terrenos principes qualiter subvertant videntes Deum, id est populum Christianum. Vel Balaam daemones designat, qui per carnis delectationem et immunditiam conantur animas Deum videntes [Col. 0313C] decipere. Dum haeretici suasoria quaedam et dulcia verba proponunt in suis falsis dogmatibus, quasi per pulchras mulieres eos seducere cupiunt, ut comedant idolothyta, id est ut sequantur idolorum doctrinam omni spurcitia plenam, ibique fornicentur, id est ut relicta veritatis doctrina, mendaciis perversorum inhaereant. Iterum subsequenter ait:

VERS. 15. — Ita habes et tu tenentes doctrinam Nicolaitarum. Ac si patenter dicat: Sicut habes illic tenentes doctrinam Balaam, nec eos excludis, sed pateris; ita habes tenentes doctrinam Nicolaitarum. Similiter ergo de istis sicut de illis age poenitentiam. Ideo repetit de Nicolaitis, ut ad poenitentiam [Col. 0313D] invitet, quod superius non fecit. Ex hoc apparet, quia pari reatu astringitur ille, qui prava docet; et ille qui prava doceri tacens permittit. Sequitur:

VERS. 16. — Si cominus [f. si quo minus] veniam tibi cito, et pugnabo cum illis in gladio oris mei. Quasi diceret: Nisi poenitentiam egeris, et prava docentes non corripueris, veniam tibi cito, et pugnabo cum illis, id est convincam illos fornicarios peccasse. In gladio oris mei: dicendo videlicet: Ite, maledicti, in ignem aeternum (Matth. XXV) .

VERS. 17. — Qui habet aures, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis: Vincenti dabo edere manna absconditum, et dabo illi calculum candidum: et in calculo nomen novum scriptum, quod nemo novit, nisi qui [Col. 0314A] accipit. Ac si diceret: Vincenti, scilicet propria desideria et daemonum tentamenta, dabo ei manna, videlicet meipsum, vel sanctam eucharistiam, et meam contemplationem, interim absconditum: et dabo illi calculum candidum, scilicet meipsum, vel evangelii scientiam, quae faciet candidos duplici stola. Vel dabo ei manna absconditum, id est aeternam gloriam, de qua prae admiratione omnes dicent: Quid est hoc? Quam videlicet gloriam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit (Isai. LXIV) . Et dabo illi calculum candidum, id est corpus solidum et lucidum virtutibus, atque immortale. Calculus candidus significat corpus in baptismate dealbatum, et immortale futurum. Et in calculo, scilicet in tali corpore, nomen [Col. 0314B] novum scriptum, id est: In principio erat Verbum (Joan. I) , Christus scilicet Dei Filius, in quo nihil constat veteris Adae: quod nemo novit (vim scilicet cujus in experientia ad quid per hoc nomen invenietur) nisi qui accipit, id est nisi prius peccata vicerit, et bona quae praedicat vel audit, opere impleverit: quia qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est (I Joan. II) . Calculus lapis est pretiosus, qui et carbunculus appellatur eo quod in tenebris positus, sicut succensus carbo fulgere perhibetur. Per hunc autem lapidem ipse intelligitur Christus, qui inter hujus saeculi tenebras refulsit, quando Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I) . Unde bene candidus dicitur, quia sine ulla peccati offuscatione mundus inter homines [Col. 0314C] apparuit, et divinitatis suae luce tenebras nostrae mortalitatis illustravit. Et in calculo, inquit, nomen meum scriptum. De hoc nomine sic ait Isaias: Vocabitur tibi nomen novum, quod os Domini nominavit (Isai. LXII) . Iterum subjungit dicens:

VERS. 18. — Et angelo Thyatirae Ecclesiae scribe. Thyatira, ut supradictum est, illuminata interpretatur vel vivens hostia. Quid ergo Jesus Christus angelo Thyatirae Ecclesiae dicat, audiamus:

VERS. 19. — Haec dicit Filius Dei, qui habet oculos ut flammam ignis, et pedes ejus similes aurichalco: Novi opera tua, et fidem, et charitatem, et ministerium, et patientiam tuam, et opera tua novissima [Col. 0314D] plura prioribus. Ac si aperte dicat: Haec dicit Filius Dei, qui habet oculos ut flammam ignis, dona videlicet sancti Spiritus habet, et dat ea cui vult vel aufert. Et pedes ejus similes aurichalco, quos omnino necesse est imitari; videant itaque isti qui jam receperunt illa dona, ne per consensum malorum perdant ea. Vel oculi Domini intelliguntur doctores, qui nos doctrina et exemplo illuminant, et lucem scientiae praebent. Pedes Domini sunt, vel sancti praedicatores, per quos mundum circuit, scilicet sancti apostoli, martyres et confessores igne tribulationis probati; vel certe ultima ac novissima illius membra extrema persecutione candentia. Novi, inquit, id est recepi opera tua, fidem scilicet et charitatem, et caetera bona opera; et ministerium [Col. 0315A] tuum in eleemosynis, et patientiam tuam in omnibus adversis; et opera tua novissima plura prioribus, quia rudis Ecclesia a levioribus incipit, et ad perfectionem pervenit. Iterum subsequenter ait:

VERS. 20. — Sed habeo adversum te, quia permittis mulierem Jezabel, quae se dicit propheten, docere et seducere servos meos, fornicari et manducare de idolothytis. Ac si patenter dicat: Habeo adversum te, quia permittis, id est non excommunicas mulierem Jezabel, mollem scilicet et lascivam (fluxum ⁜ (46) sanguinis vel sterquilinium) quae se dicit propheten, docere, et seducere servos meos, fornicari. Jezabel quippe sterquilinium vel fluxus sanguinis interpretatur. Nam sicut mulieres tempore [Col. 0315B] menstruali fluxum sanguinis patiuntur, sic reprobus quod male concipit, mox ut tempus est, perficit; et cum post flamma augetur, totus fluens dicitur. Dum vero in consuetudinem peccatum ducit, fetorem late spargit. Cum autem dicit, permittis mulierem Jezabel, praepositos Ecclesiae, id est episcopos designat, qui habent permittendi prohibendique potestatem. Episcopus ergo mulierem Jezabel Dei servos seducere et fornicari permittit, cum subditis prava agentibus non contradicit. Seipsum ergo episcopus reum constituit, si subjectis sibi peccantibus non resistit. Fornicatio dicitur quadriformis, videlicet animo, si videris mulierem ad concupiscendum eam (Matth. V) ; in actu ipso, in amore terrenorum, in cultura idoli. Sequitur:

[Col. 0315C] VERS. 21. — Et dedi illi tempus ut poenitentiam ageret: et non vult poenitere a fornicatione sua. Jezabel, ut dictum est, sunt homines in Christi Ecclesia male viventes, et prava docentes, quibus dat Deus spatium poenitendi, ut recipiscant a sua perversitate. Et quia episcopi negligunt eos corrigere, ipsi autem cum tempus habeant, nolunt a sua perversitate recedere, eis Dominus terribiliter comminatur dicens:

VERS. 22. — Ecce mitto eam in lectum, et qui moechantur cum ea, in tribulatione maxima erunt, nisi poenitentiam egerint ab operibus suis. Ac si diceret: Ecce ego mitto eam, scilicet Jezabel, id est omnes in Ecclesia male viventes et prava docentes, [Col. 0315D] in lectum, id est in reprobum sensum et excaecationem, et in securitatem peccandi; vel in lectum doloris, id est in desperationem sanitatis, sicut medicus qui desperat de infirmo; et qui moechantur cum ea, imitatores videlicet et conformes sibi, erunt in tribulatione maxima, id est diuturna in saecula; ita dico, nisi poenitentiam egerint ab operibus suis, vel in hoc loco lectum posuit pro luctu, quo aeternam miseriam designavit, saepe fit justo Dei judicio, ut propter peccata praeterita homines ad majora ruant facinora.

VERS. 23. — Iterum subjungit dicens: Et filios ejus interficiam in mortem, et scient omnes Ecclesiae, [Col. 0316A] quia ego scrutans renes et corda, et dabo unicuique vestrum secundum opera vestra. Prosperantur siquidem iniqui ad tempus, aeterna morte plectendi; affliguntur ad modicum electi, perennibus bonis consolandi. Ac si apertius diceret: Filios ejus, id est omnes sequaces eorum interficiam, ducendo in mortem perpetuam; et ita scient omnes Ecclesiae, id est omnis ordo fidelium in diem judicii, quia ego sum scrutans renes et corda, puniens videlicet carnales concupiscentias et malas cogitationes. Vel renes, id est libidinem malorum, et corda, mundas scilicet cogitationes bonorum. Et dabo, inquit, unicuique vestrum secundum opera vestra. Ac si patenter dicat: Tunc scient quia in praesenti video bona et mala; et in futuro remunerabo [Col. 0316B] bonis bona, et retribuam malis mala. Iterum subsequenter ait:

VERS. 24. — Vobis autem dico caeteris qui Thyatirae estis: Quicunque non habent doctrinam hanc, qui non cognoverunt altitudinem Satanae quemadmodum dicunt, non mittam super vos aliud pondus. Quasi diceret: Jezabel et sequaces ejus puniam, sed vobis dico, qui Thyatirae estis, id est illuminati et viventes hostiae, qui estis segregati ab eis, quia vos non puniam. Hoc loco fit commutatio personae, et interpositio sententiae. Quicunque non habent, id est qui non sequuntur doctrinam hanc Jezabel, et qui non cognoverunt, id est non approbaverunt aliquo consensu altitudinem Satanae, id est superbiam et calliditatem, vel carnalem legis observantiam, [Col. 0316C] in qua ipse gloriatur, et quam pro summa altitudine habet, quemadmodum quidam de Judaea egressi dicunt, quod iterum subjiciam vos jugo legis; ego autem non mittam super vos aliud pondus, scilicet veteris legis observantiam, quamvis illi dicunt, id est non patiar vos tentari supra id quod potestis, vel non mittam super vos aliud pondus legis, hoc est non iterum mancipabo vos carnalibus observantiis, sicut quidam dicunt, quia iterum debetis judaizare. Unde ait beatus Petrus: Quid vultis iterum jugum imponere super cervices discipulorum, quod neque nos, nec Patres nostri portare potuimus? (Act. XV.) Sequitur:

VERS. 25. — Tamen id, quod habetis, tenete donec [Col. 0316D] veniam. Ac si diceret: Quamvis inter tales sitis, tamen id quod habetis, scilicet fidem, tenete operando, perseverando et defendendo donec veniam retribuere vobis mercedem, vel ut majora vos doceam. Iterum subjungit dicens:

VERS. 26-27. — Qui vicerit, et custodierit usque in finem opera mea, dabo illi potestatem super gentes, et reget eas in virga ferrea et tanquam vas figuli confringentur. Ac si apertius diceret: Tenete rectam fidem, et vincite haereticos et carnales affectus, quia qui vicerit et custodierit, non ad tempus, sed usque in finem vitae suae, vel usque ad perfectionem opera mea, dabo illi in hoc saeculo potestatem [Col. 0317A] super gentes gentiliter viventes sibi commissas, sicut Petro in Romanos, vel super vitiorum catervas; et reget eas in virga ferrea, justitia videlicet inflexibili, et tanquam vas figuli confringentur; ita scilicet irrecuperabiliter confringentur eorum vitia, ut non sint amplius peccatores. Vel ita citissime quidam eorum confringentur, ut omnino pereant, quidam vero, ut in melius mutentur.

VERS. 28. — Dabo, inquam, illi potestatem super gentes, sicut et ego accepi a Patre meo per humanitatem. Unde in Psalmo Deus Pater ait: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam (Psal. II) , etc. Et illi stellam matutinam, id est meipsum mane resurgentem. Stella matutina et lucifer, qui ortus, diem nuntiat, Christus est, qui resurgens, [Col. 0317B] fidei lucem et immortalitatis mundo attulit. Dabit ergo vincenti peccata et custodienti mandata sua, id est omni Ecclesiae suae stellam matutinam, id est seipsum, et gloriam resurrectionis. Vel stella matutina resurrectio est prima.

VERS. 29. — Qui habet aures, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis: pravam scilicet doctrinam fugiat, et rectam cum bonis operibus fidem custodiat. Iterum subsequenter ait:

VERS. 1. — Et angelo Sardis Ecclesiae scribe. Sardis, quae principium pulchritudinis interpretatur, apta atque ornata subauditur: Haec dicit qui habet septem spiritus, et septem stellas in dextera sua, id est in potestate sua: Scio opera tua, quia nomen [Col. 0317C] habes quod vivas, et mortuus es. Ac si patenter dicat: Haec dicit ille, cujus oculos nulla latent: Qui habet septem spiritus, quia super eum requiescit Spiritus Domini, et septem stellas, id est septiformem Ecclesiam sibi subjectam. Scio, inquit, id est nosco opera tua, et scio quod in operibus illis quaeris humanam laudem, quia nomen habes sanctitatis quod vivas sicut hypocritae. Vel quosdam habes in subjectione tua, qui se existimant sanctos, sed quia non corrigis illos, mortuus es. Vel mortuus es in charitate proximi, quem non corrigis: quia qui in uno peccaverit, factus est omnium reus (Jac. II) . Nomen habes, inquit, quod vivas, sed mortuus es. Ex parte criminibus mortuum, ex parte vero, operibus [Col. 0317D] bonis vivum esse ostendit. Quasi diceret: Ideo te vivere putas, quia in quibusdam bonis operibus exercitium habes, sed attende quia vivere non vales, si vitia praevaluerunt virtutibus quibus vivere videbaris. Sunt enim nonnulli qui eleemosynis insistunt, pauperum curam gerunt, sed ipsi a rapina manus non retrahunt; et his similia facientes, dum se quibusdam bonis operibus vivere putant, unoquolibet facinore multi moriuntur. Ad quorum personam benigna haec exhortatio dirigitur.

VERS. 2. — Esto vigilans, et confirma caetera, quae moritura erant. Ac si diceret: Ideo igitur, esto vigilans, id est sollicitus de salute, et per hoc confirma caetera bona quae habes; quae moritura erant, nisi te et proximum corrigas. Moriuntur [Col. 0318A] etiam in te omnia bona quae agis, si inde humanam laudem appetis. Si ergo vis in illis, quae bene gessisti, vivere; ab his, quae male operaris, per poenitentiam evigila; quia si in illis mortuus permanes, in istis nullatenus vives. Hinc ostenditur quia, si a peccato per poenitentiam perfecte quis evigilat, nec illa quae etiam mortuus bene gessit, post vivens opera amittet, atque in illa vivificat, qui ipse a peccati somno evigilat. Ac si apertius omni ordini episcoporum diceret: Vigila, quia licet sis in te sollicitus, non es tamen perfectus, si caeteros ad bene operandum non excitas. Vel non est satis Christum ore confiteri, nisi etiam opera Christi feceris. Vigila, dico, non enim invenio opera tua plena coram Deo meo. Ac si patenter [Col. 0318B] dicat: Opera tua non sunt perfecta, quia fiunt sine charitate, vel pro humana laude; et ideo non sunt in beneplacito Dei. Si igitur ex parte qua mortuus es, reviviscis, caetera quae adhuc in te vigent, ne moriantur confirmas.

VERS. 3. — In mente ergo habe qualiter acceperis et audieris, et serva, o episcope Sardis, et poenitentiam age. Quasi diceret: Quia opera tua non sunt plena, id est non sunt perfecta coram Deo; in mente habe qualiter ab apostolis acceperis, et a sanctis Patribus audieris, hoc videlicet, quia qui uno peccaverit, factus est omnium reus (Jac. II) ; et qui pro humana laude bona operantur, aeternam mercedem perdunt: et serva, et poenitentiam age, id est opere completo [Col. 0318C] bonum quod per negligentiam dimiseras. Si ergo non vigilaveris, veniam ad te, tanquam fur, et nescies qua hora veniam ad te. Ac si diceret: Quia non sunt plena opera tua coram Deo, si non vigilaveris in bonis operibus, veniam ad te, (excaecando te) tanquam fur, ut spoliem, et occidam te; et nescies, id est non poteris praecavere, qua hora veniam ad te. Ille quippe recte vigilat, qui et bona desiderabiliter providet, et mala solerter cavet.

VERS. 4. — Iterum subsequenter ait: Sed habes, pauca nomina in Sardis, qui non inquinaverunt vestimenta sua: et ambulabunt mecum in albis quia digni sunt. Ac si aperte diceret: Habes pauca [Col. 0318D] nomina in Sardis, id est homines mihi notos ex nomine, qui comparatione caeterorum criminibus et immunditiae carnis deservientium, non inquinaverunt vestimenta sua, vestem scilicet immortalitatis et innocentiae quam in baptismo acceperunt, criminali macula, vel factam maculam lacrymis deleverunt: et ideo ambulabunt mecum de virtute in virtutem in albis, promoventes se videlicet, semper in melius mutabuntur, scilicet ad conformitatem meam ascendent, quia digni sunt, id est mundi.

VERS. 5. — Qui vicerit, inquit, sic vestietur vestimentis albis, et non delebo nomen ejus de libro vitae, et confitebor nomen ejus coram Patre meo et coram angelis ejus. Ac si patenter dicat: Similiter [Col. 0319A] de imitatoribus horum qui vicerit, sic vestietur vestimentis albis, sicut et isti: et non delebo, id est non privabo nomen ejus de libro vitae, id est ab aeterna Dei cognitione. Liber quoque vitae praescientia Dei est, in qua omnia constant. Novit enim Dominus, qui sunt ejus. Non solum numerum, sed etiam electorum nomina scit Dominus, sicut ipse ait ad Moysen: Novi te, inquit, ex nomine (Exod. XXXIII) . Et confitebor, ait, nomen ejus coram Patre meo et coram angelis ejus, id est in conspectu omnium coelestium virtutum, dicens: nudus fui, et hic me vestitit: esurivi, et dedit mihi manducare: sitivi, et dedit mihi potum, etc. (Matth. XXV) .

VERS. 6. — Qui habet aures, audiat quid Spiritus [Col. 0319B] dicat Ecclesiis. Quasi diceret: Quod uni dico, omnibus dico. Sequitur:

VERS. 7. — Et angelo Philadelphiae Ecclesiae scribe. Philadelphia amor fratris, vel salvans haereditatem interpretatur. Haec dicit sanctus et verus, qui habet clavem David: qui aperit, et nemo claudit: claudit et nemo aperit. Scio opera tua, etc. Ac si diceret: Haec dicit sanctus, id est firmus: et verus, in promissis: qui habet clavem David, carnem scilicet de semine David; qui aperit dicta prophetarum vel corda hominum ad fidem, vel obscuritatem Scripturarum, vel januam aeternae vitae: et nemo, scilicet persecutorum claudit: claudit porcis et canibus, subtrahendo gratiam: et nemo aperit, ante porcos [Col. 0319C] videlicet, ne margaritas fidei conculcent (Matth. VII) . Humanitas quoque, et divinitas Christi aperuit nobis portas paradisi, et fortem armatum devicit. Ac si aperte dicat: Qui habet clavem, id est regiam potestatem quasi ex stirpe David natus: vel quia accepit carnem ex semine David, per quam janua vitae, quae in Adam clausa fuerat, nobis aperta est: vel cujus dispensatione prophetia David patefacta est, sicut ipse ait: Necesse est impleri omnia quae in prophetis et psalmis scripta sunt de me (Luc. XXIV) .

VERS. 8. — Scio, inquit, opera tua, id est approbo esse bona. Et iterum: Ecce dedit coram te ostium apertum quod nemo potest claudere; quia modicam habes virtutem, et servasti verbum meum, et non negasti nomen meum. Ac si apertius Philadelphiae [Col. 0319D] Ecclesiae episcopo diceret: Dedi coram te ostium apertum, corda scilicet hominum prius dura, vel Scripturas obscuras quae ad vitam sunt ostium ovium, quod nemo potest claudere. Unde discipuli loqui prohibiti et caesi dixerunt: Non possumus quae vidimus non loqui (Act. IV) . Et quia modicam, id est non superbam sed humilem habes virtutem: vel modicam comparatione futurae virtutis, ubi nullus erit labor, et servasti verbum meum, id est praedicationem meam: et non negasti in angustiis nomen meum. Et quia talis es,

VERS. 9. — Ecce dabo tibi de Synagoga Satanae, qui dicunt se esse Judaeos, et non sunt, et mentiuntur. Ac si patenter dicat: Dabo tibi de Synagoga Satanae, qui se dicunt esse Judaeos et non sunt, quia [Col. 0320A] videlicet hoc nomen perdiderunt, dum de Christo dixerunt, Hunc nescimus unde sit (Joan. IX) . Sed mentiuntur, quia verbis et quibusdam simulationibus credere dicuntur, sed factis negant. Sicut in sequentibus sexto saepius ordine, sic et hic in sexto angelo novissima designatur persecutio, in qua quidam Judaeorum sunt decipiendi, quidam Eliae monitis legem spiritualiter impleturi, et hostem, id est Antichristum creduntur victuri. Iterum subjungit dicens: Ecce faciam illis, ut veniant, et adorent ante pedes tuos. Quasi diceret: Ego hoc faciam illis, qui se mentiuntur esse Judaeos, videlicet ut non mentiantur dando virtutes et opera: ut veniant, id est ut gressibus virtutum ad fidem accedant, qui a Deo longe recesserant; et adorent, [Col. 0320B] id est venerentur exemplo pedum ante pedes tuos per similitudinem humiliati, ut Joseph adoraverunt fratres sui (Gen. XLII) . Fideles homines pedes dicuntur, vel quia portant Deum, vel quia alios secum portant bona operando ad Deum. Ac si episcopo Philadelphiae Ecclesiae diceret: Labora in conversione fratrum sicut coepisti, quia ego qui promisi, quodcunque petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis (Joan. XV) , sum verax in promissis: unde scire potes, quia multos congregabo tibi sicut desideras. Iterum subjiciens ait:

VERS. 10. — Sciens quia ego dilexi te quoniam servasti verbum patientiae meae. Ac si aperte dicat: Infideles qui non crediderunt, Deum diligere Ecclesiam, quam permittebat affligi; scient quia ego [Col. 0320C] dilexi te, id est quod nunc faciam fidem dilectionis, quia idcirco dilexi te, quoniam servasti verbum patientiae meae, scilicet praeceptum de patientia quam in me ostendi, orans pro persecutoribus; vel cujus praecepti dator ego sum. Ac si apertius diceret: Cum adduxero Judaeos ad fidem, qui prius persequebantur Ecclesiam, tunc scient, id est credent, quia diligo eam quam prius non videbar diligere, dum eam patiebar affligi: hoc erit circa finem mundi quando reliquiae Israel salvae fient (Isai. X) . Iterum subsequenter ait: E ego te servabo ab hora tentationis, quae ventura est in orbem universum tentare habitantes in terra. Ac si patenter dicat: Sicut tu servasti verbum patientiae [Col. 0320D] meae, ita et ego te servabo, ne vincaris ab hora tentationis, id est probationis, quae ventura est in orbem universum, id est in universam Ecclesiam, quae semper revertitur in idipsum tentare, id est probare sicut aurum, habitantes in terra, scilicet qui bene excolunt haereditatem suam, id est corpus suum et opera sua. Servabo te, inquit, ab hora, id est ab horaria discussione, quae fiet tempore Antichristi, vel in die judicii: vel ab hora, scilicet ex quo incipiet tentatio Antichristi, quae jam incepta est per suos ministros. Unde ait beatus Hieronymus super Nahum prophetam: «Sicut Christus habuit praecursores suos, scilicet David, Salomonem, et caeteros sanctos reges et prophetas: ita Antichristus habuit Antiochum [Col. 0321A] impiissimum regem, et caeteros reges Ecclesiae persecutores.» Sequitur:

VERS. 11. — Ecce venio cito. Quasi diceret: Tentatio veniet vere, sed ne subcumbatis, ecce venio cito ad remunerandum, vel ad succurrendum. Iterum subjungit dicens: Tene quod habes ut nemo accipiat coronam tuam. Quasi diceret: Quia ego venio cito, interim tene quod habes, fidem scilicet et bona opera; ut, cum sit Deo certus electorum suorum numerus, si quis relabitur, alius misericordia ejus subinducitur: nemo accipiat coronam tuam, id est praemium tuum. Hic ostenditur quoniam remuneratio, quae superbientibus aliquando justo Dei judicio aufertur, aliis misericorditer attribuitur. Iterum subjiciens ait:

[Col. 0321B] VERS. 12. — Qui vicerit faciam illum columnam in templo Dei mei, et foras non egredietur amplius; et scribam super eum nomen Dei mei, et nomen civitatis Dei mei novae Jerusalem, quae descendit de coelo a Deo meo, et nomen meum novum. Ac si diceret: Tene quod habes, et vince; quia qui vicerit, faciam illum columnam infrangibilem, scilicet et firmum in se, et sustentantem alios verbo et exemplo; in templo Dei mei, in coelesti videlicet Jerusalem; et foras non egredietur, non patiar eum scilicet ab ea discedere amplius. Filius junior, id est gentium populus a domo patris exierat, sed morte vituli saginati (Luc. XV) , id est cruore Christi reconciliatus foras non egredietur amplius. Et scribam super eum, inquit, nomen Dei mei; plusquam videlicet [Col. 0321C] mens humana capere et intelligere sensus possit, quodammodo vocabitur Deus juxta illud: Ego dixi: Dii estis (Psal. LXXXI) ; et nomen civitatis Dei mei novae Jerusalem: civitas videlicet Dei vocabitur, id est munitus virtutibus, ubi nihil erit vetustatis, sed plena erit visio pacis; quae descendit de coelo, id est de conformitate coelestium creaturarum, a Deo meo, quia Deus misit ei virtutes et dona sancti Spiritus, quibus talis effectus est; et nomen meum novum, Christianus scilicet vocabitur, id est unctus gratia, quod nihil veteris hominis habeat.

VERS. 13. — Qui habet aures, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis.

VERS. 14. — Et angelo Laodiciae Ecclesiae scribe. [Col. 0321D] Laodicia tribus amabilis interpretatur. Haec dicit: Amen, testis fidelis et verus, qui est principium creaturae Dei. Quasi diceret: Haec dicit Amen, id est vere, testis fidelis, eorum scilicet quae a Patre audivit, vel testis operum nostrorum apud Patrem. Verus utique est, quia per eum promissa Patris implentur; vel cui fides est habenda in omnibus verbis, qui est principium creaturae Dei, primae videlicet creationis, vel recreationis, Jesus Christus scilicet, cujus regni non erit finis qui est sine defectu.

VERS. 15. — Scio, inquit, opera tua, quia neque frigidus es, neque calidus. Ac si episcopo Laodiciae Ecclesiae diceret: Scio, id est, non me latent opera tua; non vis scilicet corrigi a pravitate tua; quia neque frigidus es, id est, neque omnino fidem ignoras; neque [Col. 0322A] calidus, neque videlicet acceptam aperte negas. Frigidus est qui neque Dei cognitionem habet, neque opera charitatis exercet; calidus est, qui, cum habeat Dei cognitionem, habet charitatis fervorem. Utinam frigidus esses aut calidus; quia videlicet major spes est de frigidis, quam de tepidis.

VERS. 16. — Sed quia tepidus es, et nec frigidus, nec calidus, incipiam te evomere ex ore meo. Notandum quia non ideo optat eum fieri frigidum, ut non aliquid bonum haberet; sed quia minus peccatum est juxta sententiam beati Jacobi apostoli. Scienti, inquit, bonum et non facienti peccatum est (Jac. IV) . Frigus enim ignorantiam significat. Hic ergo frigidus non punietur de transgressione intellectus, sed de ignorantia tantum. Vel ideo optat eum esse frigidum [Col. 0322B] potius quam tepidum, quia tales idiotae et simplices citius convertuntur ad meliorem vitam, et ad majora promoventur quam superbi sapientes. Unde ait beatus Paulus: Sapientia inflat; charitas aedificat (I Cor. VIII) . Tepidum namque dicimus qui cum Dei notitiam habeat, charitatis fervore caret, vel fidem sine operibus tenet. Ac si aperte dicat: Sed quia tepidus, id est torpens est, et nec frigidus, nec calidus, incipiam te (excommunicando) evomere ex ore meo, id est removere de consortio sanctorum per praedicatores meos, in quibus loquor.

VERS. 17. — Quia dicis, quod dives sum vel locupletatus, et nullius egeo; et nescis quia tu es miser, et miserabilis, et pauper, et caecus, et nudus. Ac si apertius diceret: Ideo iterum evomam te, quia dicis, [Col. 0322C] id est deliberas apud te ita dicens: Me non oportet amplius laborare sicut peccatores quia dives sum, id est purgatus in baptismo; vel dives scientiae divinae et saecularis, et locupletatus, repletus videlicet virtutibus. Et nullius egeo: et ego scilicet ex mea parte quaedam alia bona addidi. Et nescis tu qui hoc dicis, id est non intelligis quia tu es miser (talia scilicet opera non proderunt tibi ad salutem) et es miserabilis, in tantum quod per ignorantiam pereas, et es pauper ab operibus videlicet virtutis, et caecus, non habens lumen scientiae, quia non cognoscis vitia, et nudus a virtutibus in animo. Quamvis igitur talis sis, ego tamen misericordiam non denogo; sed

[Col. 0322D] VERS. 18. — Suadeo tibi emere a me aurum ignitum probatum, ut locuples fias et vestimentis albis induaris, et non appareat confusio nuditatis tuae. Ac si patenter dicat: Suadeo tibi, id est cohortor te fructum poenitentiae, jejunando scilicet et orando, emere a me aurum, id est meipsum, vel charitatem; ignitum, splendidum scilicet et probatum, ubi nihil erit immunditiae, quod te dilectione Dei et proximi fervere faciet. Vel aurum, id est divinam sapientiam, quae te purificabit, et ad bene operandum accendet; ideo videlicet, ut locuples fias virtutum operibus, et vestimentis albis induaris, id est ipsis virtutibus; et non appareat confusio nuditatis tuae, quae apparuit in primis parentibus cooperire volentibus culpam suam quibusdam excusationibus, [Col. 0323A] quando dictum est: Adam ubi es? (Gen. III.)

Notandum quia quinque modi sunt specialiter quibus a Domino flagellantur homines. Aliquando videlicet ad augmentanda merita, sicut Job et Tobias; aliquando ad custodiam virtutum, ut Paulus; aliquando ut peccata praeterita corrigantur, sicut paralyticus, cui dictum est: Ecce sanus factus es: vide ne pecces, ne deterius tibi aliquid contingat (Joan. V) . Aliquando vero non ut emendentur, sed ut duplici perditione pereant, ut Antiochus et Herodes; aliquando ut Dei gloria per hoc ostendatur manifesta, sicut Lazarus, et caecus natus (Joan. IX, XI) . Sed electi quocunque modo flagellentur, meliores efficiuntur ex flagello. Iterum subsequenter ait: Et collyrio inunge oculos tuos ut videas. Quasi diceret: [Col. 0323B] Unge dono sancti Spiritus mentem, quam terrena clauserant. Vel inunge oculos tuos collyrio, id est compunctione et lacrymis poenitentiae. Unde ait Psalmista: Praeceptum Domini lucidum, illuminans oculos (Psal. XVIII) . Sequitur:

VERS. 19. — Ego quos amo, arguo et castigo. Ac si diceret: Huic meae exhortationi debes acquiescere, quia ego, causa praemissa, quos amo, verbis arguo; sua videlicet peccata illis cognoscere facio, et flagellis castigo, et castos reddo. Aemulare ergo, et poenitentiam age. Aemulus studiosus dicitur, vel invidus vel imitator. Quasi diceret: Aemulare quos vides pati adversa, et age poenitentiam de tepiditate tua.

VERS. 20. — Ecce, inquit, sto ad ostium et pulso. [Col. 0323C] Ac si diceret: Quia tu es tepidus, ecce sto ad ostium, scilicet ad cor clausum, et pulso, id est increpo. Sto, id est exspecto vel inspiro, vel per praedicatores voco. Si quis audierit, ait, vocem meam, et aperuerit mihi januam, introibo ad illum, et coenabo cum illo, et ipse mecum. Ac si aperte dicat: Si quis audierit (intelligendo) vocem meam, et apparuerit (ad opus meum faciendum) januam, introibo (in secreta cordis) ad illum, et coenabo cum illo, quia fide et opere ejus delector, et ipse mecum, quia laetabitur de mea visitatione et auxilio. Coena est communis refectio, quia coenon commune dicitur. Iterum subjungit dicens:

VERS. 21. — Qui vicerit, dabo ei sedere mecum in [Col. 0323D] throno meo: sicut et ego vici, et sedi cum Patre meo in throno ejus. Ac si aperte diceret: Qui vicerit omnia haec supradicta, dabo ei sedere mecum, id est judicare, in throno meo, in illis videlicet in quibus sedeo ego, et judico: sicut et ego vici, et sedi cum Patre meo in throno ejus; quia victoria ejus et sessio ejus est causa victoriae eorum et sessionis eorum. Hoc de praelatis, et per praelatos, de subditis intelligi potest. Sciendum itaque quia quod illi tales et caeteri subjecti non habebunt in se, habebunt in suis praelatis. Qui ergo per se non judicabunt, utique per suos praepositos judicabunt. Tanta enim erit in illis charitas, ut quod quisque viderit in altero, suum deputabit. Ideoque quod non habebit in se, habebit in altero. Sicque omnes electi [Col. 0324A] potestatem habebunt judicandi in praelatis, sicut habet potestatem totum corpus hominis loqui per os, videre per oculos, audire per aures, odorare per nares, operari per manus, cum singula membra certa habeant officia, quia quod unumquodque membrum non habet in se, habet in altero. Sed ut ad hanc dignitatem Ecclesia pervenire possit, in hac interim peregrinatione humiliata gemit. Nec quaerit celsitudinis culmen, ubi tota vita sanctorum humilitatis obtinet nomen.

VERS. 22. — Qui habet, inquit, aures, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis.

Finita prima visione ingredietur secundam, dicens:

[Col. 0324B] VERS. 1. — Post haec vidi: et ecce ostium apertum in coelo. Haec visio non prima sed secunda ponitur, quia, cum suos ad tribulationes invitat, non valet pati, nisi prius neglecta corrigantur, quod fuit in prima. Fere tota haec secunda visio de ultimis fidelibus agit, quod multum valet ad animationem praesentium: pauca etiam inducit de his, qui ante Incarnationem Christi passi sunt, quod ad idem valet. In hac secunda visione agit de sedente in throno et ornatu ejus, et de agno aperiente librum, id est divinam dispositionem; et de reparatione humani generis, et de solvente septem sigilla; ut, cum viderimus Deum tantam intelligentiam Scripturarum impendisse fidelibus, grati ei simus, et pro eo pati non formidemus. Quid ergo in secunda visione beatus [Col. 0324C] Joannes viderit, audiamus.

Post haec, inquit, vidi: et ecce ostium apertum in coelo Non hoc ad vicissitudinem temporum referendum est, sed ad ordinem visionum. Ac si patenter dicat: Post haec vidi: non tempore, sed ordine; et videre potui, quia ecce ostium apertum in coelo, id est in Ecclesia, Scriptura scilicet, quae est via ducens ad vitam, vel Christus qui vere est ostium, cujus mysteria ante clausa fuerunt, modo sunt aperta his qui fide et opere sunt coelum. Revera Christus est ostium in Ecclesia nulli fidelium clausum, sed apertum, nisi furibus, id est haereticis, ejusque praecepta respuentibus. Iterum subjiciens, ait: Et vox prima, quam audivi, tanquam tubae loquentis [Col. 0324D] mecum, dicens: Ascende huc, et ostendam tibi quae oportet fieri cito post haec. Quasi diceret: Et vox prima quam audivi, id est prophetica, quia novum testamentum praecedit, tanquam tubae (hortatoria ad bellum) loquentis mecum, videlicet non dissentiens a rationalitate mea, reddens rationem cur pati deceat, dicens: Ascende huc, et ostendam tibi quae oportet fieri cito post haec. Ac si dicatur: tu correctus amplifica animum ad intelligendum ista alia, et ascende de superficie litterae huc, id est ad spiritualem intellectum, et ostendam tibi tribulationes et miracula, quae oportet fieri post haec. Quae jam praeterierunt, dicit adhuc oportere fieri, utpote in eodem statu, quo coeperunt, permansura, post haec in alio statu fiant. Vel post haec, id est in [Col. 0325A] ultimis fidelibus. Ac si aperte dicat: Postquam Ecclesias tuas de suis peccatis correxisti, te oportet coeli videre secreta, per quae fideles animentur ad praelia. Iterum subsequenter ait:

VERS. 2. — Statim fui in spiritu, et ecce sedes posita erat in coelo, et supra sedem sedens. Non est ita intelligendum quod spiritus ejus a corpore fuerit ablatus, et sic statim viderit visionem; sed sicut jam superius dictum est, mente totum hoc vidit. Vis enim Spiritus sancti sublevavit mentem illius ad contemplanda coelestia mysteria, nihilque per corpus vel audivit vel vidit; sed a Spiritu sancto in exstasi raptus, eductus est ut videret et audiret spiritualiter; audiens retineret, possetque ea scribere et ad posteros transmittere. Si vero ad electos [Col. 0325B] hoc referre volumus, spiritualis in hoc eorum conversatio declaratur quibus per Paulum dicitur: Non estis in carne, sed in spiritu (Rom. VIII) . Et iterum: Spiritu ambulate et desideria carnis non perficietis (Gal. V) . Statim, inquit, fui in spiritu. Ac si apertius diceret: Statim, id est non repugnavi, sed sine mora abjeci curam totius terrenitatis: et quia ita desiderabam, ecce sedes posita erat in coelo, majores scilicet in Ecclesia in quibus Deus sedet et judicat; et supra sedem sedens: ut excedens sedet in aliis sibi subditis. Christus supra inter candelabra ambulans, nunc sedet, id est merita singulorum dijudicans, de quo digne facit his memoriam, quos hortaturus est ad praelium.

[Col. 0325C] VERS. 3. — Et qui sedebat, inquit, similis erat aspectui lapidis jaspidis et sardini. Ac si patenter dicat: Qui sedebat, paratus scilicet ad judicandum, prius incognitus, similis erat aspectui lapidis jaspidis, id est apparuit per carnem mundo, confringens ut lapis inimicos, robur suis et pascua praebet, et divinitus viret. Erat etiam similis sardino, caro illius scilicet rubens in passione Per horum duorum lapidum colorem notat Deum et hominem. Christus habet virorem in divinitatis claritate; habet etiam ruborem in humanitate, per quam et Adam, qui rubra terra interpretatur, ad coelestia revocavit; et ideo quod in eo viret potentiae est; quod rubet, misericordiae. Et qui ex eo quod viret, scilicet quod Deus est, nos creavit; [Col. 0325D] ex eo quod rubet, redemit. Jaspis subobscurus significat per viriditatem latentem in homine divinitatem; sardis autem rubens significat passionem: Et iris erat in circuitu sedis similis visioni smaragdinae. Ἶρις Graece, Latine dicitur arcus. Arcus autem in die pluviae apparet, et est signum propitiationis, dicente Domino tempore diluvii ad Noe (Gen. IX) : Ponam arcum meum in nubibus coeli, etc. Smaragdinus lapis viridis est et rubeus. Per viridem ergo colorem, qui est aquaticus, baptisma intelligitur; per rubeum vero dona sancti Spiritus in baptismo accepta, per quae comburuntur peccata, designantur. Per glaucum vero colorem, qui est inter rubeum et viridem, temperatur justitia rubedinis, et propitiatio viriditatis. Vel in his coloribus [Col. 0326A] notatur judicium aquae praeteritum, et ignis futurum, in quibus Deus suos salvabit. Sequitur:

VERS. 4 — Et in circuitu sedis sedilia viginti quatuor. Quasi diceret: Ex omnibus partibus principalis sedis vidi viginti quatuor sedilia ut appendicia, et judicio ejus consentientia. Sedilia viginti quatuor dicuntur libri duodecim apostolorum et duodecim prophetarum. Iterum subjungit dicens: Et supra thronos viginti quatuor seniores sedentes, circumamictos vestimentis albis et in capitibus eorum coronae aureae. Omnes doctores veteris sive novi testamenti dicuntur duodecim propter fidem videlicet Trinitatis, quam annuntiant quatuor partibus mundi. Vel viginti quatuor fiunt per sex et quatuor, ex quibus sex referuntur ad opera, quae Deus sex diebus fecit; [Col. 0326B] quatuor ad Evangelia, id est ad Ecclesiam, quae Veteri et Novo Testamento opera Dei colit. Sicut sexies quatuor vel quatuor sex faciunt viginti quatuor, ita quater tria vel ter quatuor faciunt duodecim Nam in vigniti quatuor continentur bis duodecim. Supra thronos, inquit, viginti quatuor seniores sedentes: perfecti scilicet in Ecclesia habentes senes ( sic ) mores, congregati de qua tuor partibus mundi, complentes decem praecepta per geminam dilectionem Dei et proximi, sedent, id est quiescunt ab aliis curis commorantes et delectantes in scientia viginti quatuor librorum. Circumamictos vestimentis albis, quae in baptismo induerunt, quibus peccata teguntur, et albescunt exterius in bonis operibus, et interius [Col. 0326C] in anima virtutibus. Et in capitibus, id est in mentibus eorum erant coronae, id est victoriae per sapientiam vel per charitatem pertingentem etiam ad inimicos aureae. Iterum subjiciens, ait:

VERS. 5 — Et de throno procedunt fulgura, et voces, et tonitrua. Ac si diceret: De throno. id est de Ecclesia, quae pluit spiritualem doctrinam, procedunt fulgura, scilicet miracula, quae terrent et illuminant, et voces, admonitiones videlicet ad beatitudinem, et tonitrua, id est comminationes de aeterna morte. Et septem lampades, inquit, ardentes ante thronum, quae sunt septem spiritus Dei id est, septem dona sancti Spiritus, quae accendunt et illuminant corda hominum, qui sunt sedes Dei. Λαμπάς Graece, Latine flamma dicitur. Iterum subsequenter ait:

[Col. 0326D] VERS. 6. — Et in conspectu sedis tanquam mare vitreum simile crystallo. Ac si aperte dicat: In conspectu sedis, id est in evidentia Ecclesiae prophetica lex primo accedentibus ad fidem Christi est, quasi mare, id est profunda, quorum intellectus litteralis dicitur. Magis vero aliquantulum promotis similis vitro puro, quod aliquantulum clarius videtur, quorum intellectus dicitur moralis. Perfectissimis autem est similis crystallo, per quod clarissime videtur, quorum intellectus dicitur spiritualis. Sicut crystallus ex nimio frigore durescit in lapidem, sic et fideles ex nimietate tribulationum, quae ideo illis ab impiis, videlicet ut a charitate frigescant, ingeruntur, transeunt in conformitatem lapidis angularis, id est Christi. Vel quia [Col. 0327A] crystallus hanc habet naturam, quia aqua madefacta et radio solis exposita emittit ex se scintillas ignis, sic fideles in Ecclesia aqua baptismatis vel imbre sancti Spiritus madefacti, expositi radio solis, id est ad exemplum Christi, emittunt ex se scintillas ignis, accendendo alios ad bene operandum. Unde ait beatus Paulus: Hoc faciens carbones ignis congeres super caput ejus (Rom. XII) . Sequitur: Et in modo sedis, et in circuitu sedis quatuor animalia plena oculis ante et retro. Ac si aperte dicat: Vidi in medio sedis id est in medio orbis, scilicet in Jerusalem, ubi primum coepit fieri sedes Dei, et in circuitu sedis, id est per totum orbem, ubi amplificata est sedes Dei; quatuor animalia, ordo scilicet Novi et Veteris Testamenti praedicatorum, [Col. 0327B] plena oculis, ad hoc ut quatuor Evangelia ab haereticis defendant, ante et retro, memores peccatorum praeteritorum, et caventes sibi in futurum; vel habentes cognitionem de his, quae Deus in principio fecit, et facturus est in fine mundi. Vidi, inquit, quatuor animalia, id est omnes Veteris et Novi Testamenti doctores in medio velut sustentatores, sedis id est Ecclesiae, et in circuitu, circumquaque scilicet velut excubiae sedis, agendo de praesentibus, quae sunt inter praeterita et futura, agendo de praeteritis et futuris. Iterum subjungit, dicens:

VERS. 7. — Et animal primum simile leoni, Marcus scilicet, qui sub similitudine leonis regalem narrat prosapiam Christi, qui ideo similis leoni [Col. 0327C] dicitur, quia sicut leo vocem magnam emisit, dicens: Factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto ⁜ (47) . Et secundum animal simile vitulo, scilicet Lucas, qui loquitur de sacrificiis Patrum veteris testamenti, quod in eis figuretur. Sic enim in initio Evangelii loquitur, dicens: Fuit in diebus Herodis, regis Judaeae, sacerdos nomine Zacharias (Luc. I) . Et tertium animal habens faciem quasi hominis, scilicet Matthaeus, qui de Dei et Virginis Filii humanitate sic loquitur dicens: Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham (Matth. I) . Et quartum animal simile aquilae volanti, scilicet Joannes transcendens omnem humanam atque angelicam creaturam, ipsam divinitatem irreverberatis oculis contemplatus dicens: [Col. 0327D] In principio erat Verbum (Joan. I) .

Haec animalia typice Christum significant, qui pro humani generis salute dignatus est nasci, mori, resurgere; et ascendens in coelum, sedet in dextera Dei Patris. Dei etiam animalia sunt fideles rationales et mansueti, ut homo; sine terrore ferentes adversa, ut leo; sese mortificantes, ut vitulus in sacrificio; coelestia petentes, ut aquila. Leo, ut fertur, mortuus nascitur, et die tertia voce patris vivificatur. Sic et Christus die tertia resurrexit. Et resurgere oportuit, quia mortuus fuit. Et mori potuit, quia homo exstitit. Et cum homo et mortuus [Col. 0328A] fuerit, resurgere potuit; quia aquila, id est non homo, sed Deus et homo fuit. Ezechiel, quod futurum erat, praevidens, prius hominem posuit, deinde leonem (Ezech. I) , quia Christus homo nascendo fuit, in praedicatione autem leo exstitit. Postea vero vitulum posuit, quia sacrificatus Deo Patri in ara crucis fuit: tandem aquilam, quia ad coelos ascendit. Joannes vero haec omnia impleta videns, primo leonem posuit quasi fundamentum totius fidei. Iterum subjiciens, ait:

VERS. 8. — Et quatuor animalia singula eorum habebant alas senas. Ac si apertius diceret: Ad hoc, ut ista de Christo praedicarent, bene instructi erant. Prima ala lex est naturalis, secunda lex Mosaica, tertia prophetica, quarta evangelica, quinta [Col. 0328B] institutiones apostolorum, sexta quorumcunque, ut Augustini, Gregorii, Hieronymi, Ambrosii, Benedicti et Isidori, per quos sancta Ecclesia alta petit, et a quibus praedicatores accipiunt totius praedicationis firmamentum. Vel sex alae cognitio est operum, quae Deus sex diebus perfecit, quorum notitia multum sublevantur, qui in eis bene operantur. Et in circuitu, inquit, et intus plena sunt oculis. Revera doctores Ecclesiae, quia se mundos servant, et alios exemplis informant; per litteram simplices, per allegoriam vero perfectiores instruunt; vel quia in medio et in finibus terrae illuminant, in circuitu et intus plena sunt oculis; vel plena oculis intus, id est in conscientia munda, et in circuitu, scilicet in conspectu hominum irreprehensibiles [Col. 0328C] sunt; vel quia fidem, quam habent in corde foras manifestant in ore. Iterum subsequenter ait: Et requiem non habebant die ac nocte dicentia: Sanctus, sanctus sanctus Dominus Deus omnipotens, qui erat, qui est, et qui venturus est. Ter dixit sanctus, quia Deus trinus est in personis, et semel Dominus Deus omnipotens, quia unus in majestate, qui erat sine principio, et qui est immutabilis, et qui venturus est: Filius scilicet corporaliter apparebit, imo etiam ipsa divinitas se fidelibus manifestabit. Sequitur:

VERS. 9-10. — Et cum darent illa animalia gloriam, et honorem, et benedictionem sedenti super thronum, viventi in saecula saeculorum, procidebant viginti quatuor [Col. 0328D] seniores ante sedentem in throno, et adorabant viventem in saecula saeculorum, mittentes coronas suas ante thronum dicentes: Dignus es, Domine, etc. Ac si patenter dicat: Cum darent illa animalia, id est, omnes doctores Ecclesiae cum attribuerent, et praedicarent, et profiterentur fidei suae, vel in resurrectione gloriam, vel in ascensione honorem operationis, vel in exaltatione benedictionem supernae remunerationis, sedenti super thronum, viventi in saecula saeculorum, procidebant viginti quatuor seniores; id est omnes Veteris et Novi Testamenti praedicatores humiliabant seipsos ante sedentem in throno, id est in beneplacito ejus; et omne bonum [Col. 0329A] suum ad illum referebant, dicentes: Non nobis, Domine, non nobis; sed nomini tuo da gloriam (Psal. CXIII) . Et adorabant viventem in saecula saeculorum: quod a se videlicet non habebant ab illo, requirebant voce, opere, et in secreto cordis, mittentes coronas suas ante thronum, id est attribuentes Deo victoriam vitiorum vel tribulationum, exemplum laudis dantes aliis, dicentes:

VERS. 11. — Dignus es, Domine Deus noster, accipere gloriam et honorem, et virtutem; quia tu creasti omnia, et propter voluntatem tuam erant, et creata sunt. Quasi dicerent: Dignus es Domine Deus noster accipere a nobis gloriam, et honorem, et virtutem; quia tu omnia bona haec tribuisti nobis, et ideo tibi sunt attribuenda, non nobis. Ideo etiam [Col. 0329B] omnia ad te sunt referenda, quia tu creasti omnia, et non de subito, sed propter, id est, juxta tuam voluntatem erant in arte, priusquam formarentur in opere. Et creata sunt, visibiliter existendo: vel quaedam secundum spiritualem creationem jam erant in praedestinatione omnipotentis Dei, et creata sunt in opere visibili. Hoc denique figuratum est, quando Domino Jerosolymam veniente, turba quae obviam illi venit, palmas, quibus victoria significatur, ante pedes asinae cui sedebat prostravit (Matth. XXI) . Quod enim per palmarum ramos in via stratos, hoc significatur per coronas ante thronum positas.

[Col. 0329C] VERS. 1. — Et vidi in dextera sedentis supra thronum librum scriptum intus et foris signatum sigillis septem. Ac si diceret: Vidi in dextera Dei Patris sedentis supra thronum, id est in Filio per quem omnia fecit, ad quem totius libri intentio dirigitur; librum scriptum intus et foris, scilicet duo Testamenta, quae idem sunt foris secundum Vetus significans, vel quia forinseca promittit. Intus, secundum Novum significatum, vel quia interdum promittit beatitudinem. Vel intus, id est in occultioribus, secundum perfectiores; foris in simplicioribus verbis, secundum minus perfectos: signatum, id est clausum, sigillis septem, universis scilicet mysteriis et obscuritatibus de septem aetatibus mundi. Vel clausus erat liber septiformi Spiritu, [Col. 0329D] per quem fides aperitur. Vel liber dispositio est divina de reparatione hominum, qui est scriptus, id est manifestatus, intus, scilicet obscure in Veteri Testamento, ut Moyses ait filiis Israel: Ad vesperum immolabitis agnum (Exod. XII) , ibi manifestans in ultima aetate futuram nostram reparationem per Christi immolationem, et foris, id est evidenter in Novo Testamento. Iterum subjiciens ait:

VERS. 2. — Et vidi angelum fortem praedicantem voce magna, id est quemlibet priorum Patrum inquirentem et aliis annuntiantem, ac prae nimio desiderio tandiu differri conquerentem, et dicentem: Quis est dignus aperire librum et solvere signacula ejus? Ac si apertius dicatur: Putas videbo? Putas [Col. 0330A] durabo? Quis est dignus aperire librum? id est implere divinam dispositionem de humani generis reparatione, et solvere, scilicet manifestare; et exponere signacula, id est aenigmata et obscuritates libri septem? Nullus, nisi Dei et Virginis Filius. Hujus itaque libri apertio humani generis est redemptio.

VERS. 3. — Et nemo poterat in coelo, neque in terra, neque subtus terram aperire librum, neque respicere illum. Ac si aperte dicat: Nemo eorum qui erant in coelo, videlicet angelus; neque in terra, homo, neque subtus terram, anima carne exuta, poterat aperire librum, id est implere divinae dispositionis [ f. divinam disposition.], vel utriusque Testamenti sacramenta perfecte intelligere, neque [Col. 0330B] respicere illum. Unde dicitur: Generationem ejus quis enarrabit? (Isai. LIII.)

VERS. 4. — Et ego flebam multum, quia nemo dignus inventus est aperire librum, nec videre eum. Ac si apertius diceret: Ego Joannes flebam multum in persona scilicet antiquorum Patrum, qui dolebant humani generis diuturnam captivitatem, et illius reparationem ad plenum non intelligebant. De quibus in Evangelio discipulis ipse Dei et Virginis Filius ait: multi reges et prophetae voluerunt videre, quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt (Luc. X) . Ideo, inquit, ego flebam multum: quia non solum nemo dignus erat aperire librum; sed neque respicere illum; nullus videlicet perfecte intelligere poterat dispositionem [Col. 0330C] humanae redemptionis.

VERS. 5. — Et unus de senioribus dixit mihi: Ne fleveris. Quilibet videlicet propheta, qui Christi adventum annuntiando aliis, consolatur. Unde Isaias propheta ait: Ecce veniet Dominus princeps regum terrae, et ipse aufert jugum captivitatis nostrae (Isa. XIV) . Sed quid senior dixerit audiamus: Ecce vicit leo de tribu Juda, radix David, aperire librum, et solvere septem signacula ejus. Praeteritum posuit pro futuro. Ac si patenter Moyses vel David, sive aliquis prophetarum antiquo populo ad consolationem loqueretur dicens: Ecce vicit leo de tribu Juda, id est vincet diabolum, mundum, mortem, et infernum: radix David, procedens videlicet de semine [Col. 0330D] David, vel firmamentum David, per quem David subsistet, vincet dico ad hoc, ut aperiat librum, et solvat, id est exponat septem signacula ejus, aenigmata scilicet et obscuritates reparationis humanae. Leo iste, qui mundum et fortem armatum, id est diabolum vicit, humilibus parcit, et superbis resistit. Leo dum fugatur, per montes fugit; nodo, quem habet in cauda, delet vestigia; ita Christus per montes fugit, coelos videlicet ascendit, divinitas Judaeos latuit, assumpta carne divinitatem texit, ne posset agnosci. Sicut leo, apertis oculis, consuevit dormire, ita Christus exspiravit, divinitate vivente. Sequitur:

VERS. 6. — Et vidi: et ecce in medio throni, et quatuor animalium, et in medio seniorum, agnum [Col. 0331A] stantem tanquam occisum, habentem cornua septem, et oculos septem, qui sunt septem Spiritus Dei, missi in omnem terram. Exsequitur quomodo vicerit leo, et ubi. Quasi diceret: Sicut unus de senioribus, ex sanctis videlicet prophetis, mihi praedixerat, vidi: et ecce in medio throni, id est in communi utilitate Ecclesiae et quatuor animalium, scilicet Novi Testamenti praedicatorum, et in medio seniorum, id est prophetarum, agnum stantem, simplicem videlicet, innocentem, suos milites certantes adjuvantem, tanquam occisum, quia etsi mortuus est ex infirmitate carnis, vivit tamen ex virtute Dei (II Cor. XIII) : vel inter suos tanquam occisus in quibus quotidie mortificatur, habentem cornua septem, homines scilicet mundos in septem aetatibus mundi, et oculos [Col. 0331B] septem, qui sunt septem spiritus Dei, missi in omnem terram. Iterum subjungit dicens:

VERS. 7. — Et venit: et accepit librum de dextera sedentis in throno. Ac si diceret: Venit Dei Filius per carnem ad cognitionem hominum, et accepit librum, id est dispositionem reparationis humanae, de dextera, a verbo scilicet sibi conjuncto; Verbum dico Dei Patris sedentis in throno.

VERS. 8. — Et cum aperuisset librum, quatuor animalia, et viginti quatuor seniores ceciderunt coram agno, habentes singuli citharas et phialas aureas plenas odoramentorum, quae sunt orationes sanctorum. Ac si apertius dicatur: Cum aperuisset librum, id est cum omnia quae de se praedicta erant, manifestasset, [Col. 0331C] quatuor animalia, omnes videlicet praedicatores et viginti quatuor seniores, id est omnes judices in Ecclesia, ceciderunt coram agno, scilicet humilia de se sentiendo ipsumque imitantur, ut et ipsi ad similitudinem ejus patiantur, et tam pro se, quam pro sibi subditis reddentes Deo Patri, et eidem agno, et Spiritu sancto gratias de redemptione humani generis. Habentes singuli citharas, id est mortificantes et macerantes carnem suam reddebant Trinitati dulce sonum, gratas scilicet laudes. Cithara constat ex ligno et chorda; lignum ergo est crux Christi, chorda sanctorum caro, quae tenditur in ligno, dum diversis tormentis eumdem sonum reddentes, crucem Christi imitantur. Et phialas aureas, lata scilicet corda divina sapientia et charitate, [Col. 0331D] etiam usque ad inimicorum dilectionem repleta; plenas odoramentorum, quae sunt orationes sanctorum Deo suaviter redolentium. Quod Psalmista precatur dicens: Dirigatur, Domine, oratio mea sicut incensum in conspectu tuo (Psal. CXL) .

VERS. 9. — Et cantabant canticum novum dicentes: Dignus es, Domine, etc. Cum exsultatione quippe sancta Ecclesia canticum novum cantat, id est Novum Testamentum opere profitetur, dum in morte Christi baptizatur; et cum laetitia annuntiat praeceptum Christi, id est mandatum novum do vobis: ut diligatis invicem sicut dilexi vos (Joan. XIII) . Sed quid Veteris et Novi Testamenti seniores dicant, audiamus:

[Col. 0332A] VERS. 10. — Dignus es, Domine, accipere librum, et aperire signacula ejus, quoniam occisus es, et redemisti nos Deo in sanguine tuo ex omni tribu, et lingua, et populo et natione: et fecisti nos Deo nostro regnum et sacerdotes: et regnabimus super terram. Ac si apertius dicerent: Dignus es, Domine Jesu Christe, quia es immunis a peccato, accipere in quantum homo es, de manu Patris librum, id est officium humanae reparationis; et aperire nascendo, moriendo, resurgendo, atque ascendendo, signacula ejus; et vere dignus, quoniam occisus es; etenim redemisti nos Deo obediens in sanguine tuo ex omni tribu Judaeorum, et lingua gentilium, et ex omni populo gentili et natione, tam servorum quam liberorum; et fecisti nos Deo nostro (sic congregatos) regnum, [Col. 0332B] spiritualiter scilicet regnantes, et sacerdotes, nos ipsos offerentes, et pro aliis orantes; et regnabimus, ab omni servitute, sicut reges super terram viventium, vel super omnia terrena, despiciendo ea. Omnes electi reges appellantur, quia tyrannidem vitiorum in se consurgere non sinunt. Redemisti nos, inquit, ex omni tribu et lingua. Tribus dicitur a tribus ordinibus, in quibus septuaginta duae linguae sunt; in singulis quarum, multi populi; in populo, nationes. Non enim est apud Deum personarum distinctio, sed in omni gente qui timet Deum, et operatur justitiam, acceptus est illi (Act. X) . Iterum subsequenter ait:

VERS. 11-12. — Et vidi et audivi vocem angelorum [Col. 0332C] multorum in circuitu throni, et animalium et seniorum; et erat numerus eorum millia millium dicentium voce magna: Dignus est agnus qui occisus est accipere virtutem et divinitatem, et sapientiam, et fortitudinem, et honorem, et gloriam, et benedictionem. Ac si apertius diceret: Non solum animalia et seniores ex officio suo vidi idem attestantes, sed etiam omnes angeli congratulabantur eis. Vidi, inquit, et audivi vocem angelorum multorum, electorum videlicet spirituum supernorum, qui Ecclesiam muniunt et custodiunt; qui de reparato consortio sanctorum hominum gratulantur; qui testimonium perhibent Christo in annuntiatione, nativitate, passione, resurrectione, et ascensione, judicem venturum testati sunt. Vel angeli minores homines, id [Col. 0332D] est subditi sunt in Ecclesia angelicam vitam ducentes, qui circumdant et honorant suos praelatos, et suos judices testimonio eorum consentientes et confirmantes. Et erat numerus omnium videlicet supradictorum, millia millium, id est nobis infinitus et incognitus; quia finitum est apud Deum quod hominibus est infinitum; quanto plures sunt testes, tanto major est attestatio, et majus gaudium. Tot quippe sancti homines ascensuri sunt in coelo, quot ibi remanserunt angeli, cadente diabolo; quoniam in omnibus angelorum ordinibus sancti homines locum habebunt. Quod beatus Gregorius testatur dicens ⁜ (48) : «Superna illa civitas ex angelis atque hominibus constat: ad quam credimus tot homines [Col. 0333A] ascendere, quot illic contigit angelos remansisse, sicut scriptum est: Statuit terminos populorum juxta numerum filiorum Dei (Deut. XXXII) ,» id est angelorum. Unde ait Hispaniarum doctor Isidorus ⁜ (49) : «Bonorum angelorum numerus, qui post ruinam angelorum malorum est diminutus, ex numero electorum hominum supplebitur; qui numerus soli Deo est cognitus.» Sed quid multitudo angelorum et omnium sanctorum dicat, audiamus: O vos auditores, dignus est agnus qui occisus est, accipere virtutem, id est immunitatem a peccato, et divinitatem, quia Deus fuit visus mortuus, et sapientiam, omnium rerum per Verbum sibi unitum, et fortitudinem, qua vicit diabolum constans in passione, et honorem in resurrectione, et gloriam, id est impassibilitatem [Col. 0333B] et immortalitatem, et benedictionem in exaltatione ascensionis: Ut in nomine Jesu omne genu flectatur coelestium, terrestrium, et infernorum (Philip. II) . Qui appellatur leo propter fortitudinem, ipse appellatur agnus propter innocentiam et simplicitatem, et quia in sacrificium est oblatus Deo Patri. Iterum apertius exponatur, ut audientium mentibus arctius imprimatur: Dignus est, agnus qui occisus est accipere virtutem, id est spiritum consilii, et divinitatem, spiritum scilicet pietatis, et sapientiam, spiritum videlicet sapientiae, et fortitudinem, id est spiritum fortitudinis, et honorem, spiritum videlicet scientiae, gloriam et benedictionem, id est spiritum timoris Domini. Sequitur:

[Col. 0333C] VERS. 13. — Et omnem creaturam, quae in coelis est, et quae super terram, et subtus terram, et mare, et quae in eo sunt: omnes audivi dicentes: Sedenti in throno et Agno benedictio, et honor, et gloria, et potestas in saecula saeculorum. Ac si patenter dicat: Omnem creaturam, id est omnes gradus fidelium, quae in coelis, scilicet angelorum militiam, et quae super terram, videlicet contemplativos, et subtus terram, id est electos mortuos, vel activos, qui designantur per mare vel mundum ad litteram, et quae in eo sunt, qui sunt, id est immobiles manent; omnes audivi, id est animalia et seniores angelorum testimonio assensum praebent, omnes in simul dicentes, id est confitentes: sedenti in throno, et Agno, scilicet Deo Patri, et Filio, Deo videlicet Trinitati, [Col. 0333D] quia Spiritus sanctus in Patre et Filio est, sit benedictio in miraculis, et honor in operatione, et gloria in confessione et potestas in saecula saeculorum jure scilicet, quia omnipotens est in resistendo vitiis. Ac si apertius diceret: Benedictio, id est augmentatio, quam habemus in bonis operibus, et honor quem inde consequitur ⁜ (50) , et gloria de virtutibus quas in baptismo accepimus, et potestas qua concupiscentiis resistimus; hoc totum non nobis sed Deo Patri, et Filio, et Spiritui sancto viventi in saecula saeculorum, attribuatur.

VERS. 14. — Et quatuor animalia dicebant: Amen; [Col. 0334A] id est alii jam facti quatuor animalia et viginti quatuor seniores per praedicationem supradictorum animalium et seniorum confirmando quod illi dixerant, dicebant: Amen; scilicet verum est testimonium, quod Deo reddidistis. Et viginti quatuor seniores ceciderunt in facies suas, et adoraverunt. Quasi diceret: Viginti quatuor seniores, id est omnes judices Ecclesiae, tam veteris, quam novae legis non superbierunt, eo quod alios judicarent, sed ceciderunt, videlicet humiliaverunt se in facies suas, id est in corda sua et adoraverunt mente, ore, et opere, scilicet venerati sunt Deum, eo quod eorum conscientiae bonae erant.

VERS. 1. — Et vidi quod aperuisset Agnus unum [Col. 0334B] de septem sigillis. Superius dictus est: Ecce vicit leo de tribu Juda aperire librum et solvere septem signacula ejus; et tunc vidi quod aperuisset Agnus unum de septem sigillis, illud videlicet quod futurum erat in primo statu de septem statibus Ecclesiae. Apertio sigilli revelatio est sacramenti. Verum per septem sigilla, sicut supradictum est, plenitudo mysteriorum absconditorum designatur, quae latebant ante adventum Domini. Et audivi unum de quatuor animalibus, dicens tanquam vocem tonitrui: Veni, et vide. Ac si diceret: Audivi unum de quatuor animalibus, id est de quatuor ordinibus quatuor Evangelia praedicantibus, dicens, tanquam vocem tonitrui, quia Evangelium terret, sicut tonitruum. Animalia [Col. 0334C] Joannem, id est primitivi sequentem invitant Ecclesiam. Ac si aperte dicant: Veni, et a mysterio transi, et completam vide veritatem.

VERS. 2. — Et ecce equus albus, et qui sedebat super illum, habebat arcum, et data est ei corona, et exivit vincens ut vinceret. Ac si patenter dicat: Ecce equus albus, id est primus status, scilicet Ecclesia in baptismo albata, vel maxime praedicatores qui ubique Deum ferunt, vel caro Christi immunis a peccato; et qui sedebat super illum habebat arcum, Christus scilicet habens Scripturam, qui illuminat suos, et occidit inimicos: et data est ei corona, id est divina Scriptura, quae vulnerat corda audientium, et resistit haereticis; et exivit vincens ut vinceret in se vel in suis membris gentes, [Col. 0334D] quia quod praedicatores faciunt, Deo attribuimus. Vel, exivit de sinu Patris, vel de utero Virginis vincens ut vinceret in se et in membris suis diabolum, et omnes superbos. Primus status Ecclesiae per album equum, id est per Ecclesiam innocentem, dealbatam virtutibus, et fortem contra haereticos designatur. De septem igitur statibus primus status est praedicatorum, qui intelligitur per equum album, secundus per equum rufum, tertius per nigrum, quartus per pallidum, quando videlicet conversi de Judaeis et gentibus passi sunt persecutionem ab haereticis; quintus in quo nos sumus [Col. 0335A] modo, in quo non adeo sunt rabies haereticorum; sextus in tempore Antichristi; septimus dies judicii. Postquam ergo Agnus quae de se praedicta erant, implevit, et Ecclesiam suam testimonio prophetarum et angelorum in fide solidavit; aperit ei sensum, ut intelligat Scripturas, et per praedicatores exterius denuntiat quid pro hac fide pati debeant, et quae auxilia vel quas coronas suis militibus praeferat; quia facta memoria de reparatione, si de tribulationibus taceret, citius deficere possent, dum illis improviso tribulatio insurgeret. Iterum subjungit dicens:

VERS. 3. — Et cum aperuisset sigillum secundum, audivi secundum animal, dicens: Veni et vide. Ac si diceret: Cum aperuisset sigillum secundum, id est [Col. 0335B] quando apostoli eorumque discipuli coeperunt praedicare Judaeis infidelibus, ordine videndi et tempore, audivi secundum animal de supradictis quatuor ordinibus praedicantium Evangelii [ f. Evangelium], dicens: Veni et vide. Ac si aperte dicat: O Joannes, tibi provide ab equo rufo, quia quod in corde habet, opere implet.

VERS. 4. — Et exivit alius equus rufus: et qui sedebat super illum datum est ei, ut sumeret pacem de terra, et ut invicem se interficiant homines, et datus est ei gladius magnus. Ac si patenter dicat: Exivit, ab amicitia Dei, alius equus rufus, infidelis, superiori equo contrarius, scilicet aperti persecutores et sanguinolenti: et qui sedebat super illum, id est [Col. 0335C] diabolus, datum est ei, id est concessum, ut sumeret pacem, scilicet exteriorem, per Titum et Vespasianum, de terra, id est de Judaea; vel, concessum est illi a Deo, ut auferret omnem quietem animi ab his qui sunt terrenis dediti. Et ut invicem se interficiant gladio materiali vel spirituali, monendo ad malum opus, et dando pravum exemplar alter alteri. Et datus est illi gladius magnus, id est magna potestas interficiendi; quia non solum minores, sed etiam majores, ut Petrus et Paulus interfecti sunt. Videns diabolus Ecclesiam institui ad locum unde ipse ceciderat supplendum, et ⁜ (51) omnia nititur subvertere prius aperte, deinde occulte.

VERS. 5. — Et cum aperuisset sigillum tertium, audivi tertium animal, dicens: Veni et vide. Quasi [Col. 0335D] diceret: Cum aperuisset Agnus sigillum tertium, id est quando discipuli apostolorum transitum fecerunt de Judaeis ad gentes, audivi tertium animal, scilicet tertium ordinem praedicatorum dicentium: Veni et vide, et provide tibi ab equo nigro. Et ecce equus niger et qui sedebat super eum habebat stateram in manu sua. Ac si diceret: Ecce equus niger, id est gentilis populus vel haeretici, offuscans sua vitia quibusdam bonis operibus; et qui sedebat super eum, ipsi videlicet diabolo quod sui per eum operantur attribuimus, habebat stateram in manu sua, [Col. 0336A] quia non licebat ei nocere, nisi quantum ei permittebatur. Vel, habebat stateram in manu sua, quia haeretici dicunt se veram in Scripturis discretionem habere; et quod praedicant, se opere implere jactant. Videns diabolus se per apertos persecutores non profecisse, immitit haereticos qui falsis rationibus contra Ecclesiam contendant, ut eam facilius decipiant. Iterum subjiciens ait:

VERS. 6. — Et audivi tanquam vocem in medio quatuor animalium dicentium: Bilibris tritici uno denario, et tres bilibres hordei denario, et vinum, et oleum ne laeseris. Ac si aperte dicat: Quia hic majus periculum praetenditur, audivi auxilium tanquam vocem angeli existentis in medio quatuor animalium, id est in communi utilitate praedicatorum dicentium: [Col. 0336B] Ne timeatis, o fideles, quia non poterunt vos laedere; et vos diaboli ne laedatis eos, non enim perficietis, quia bilibres tritici denario, vas scilicet capiens duos sextarios plenos tritici, id est Ecclesia habens fidem, et operationem, emitur singulariter uno denario, videlicet sanguine Christi. Et tres bilibres hordei plenos, denario emptos, id est eos, qui cum fide sanctae Trinitatis complent duo praecepta charitatis, et vinum et oleum, istos videlicet qui sunt refecti vino, id est sanguine Christi, et oleo, id est Spiritu sancto uncti, ne laeseritis. Libra constat ex duodecim unciis, et duodenarius ex duobus senariis; per quod intelliguntur illi, qui per geminam dilectionem duodecim apostolorum praecepta complent. Vel ne laeseris illos, qui sunt [Col. 0336C] complentes quatuor evangelia cum fide sanctae Trinitatis, et cum dilectione Dei et proximi, pleni tritici, id est abundantes refectiva doctrina, quia sunt redempti uno, id est solo denario, scilicet singulari sanguine Christi. Triticum in hoc loco perfectiores appellat, qui tribulatione attriti, igne excocti, Deo cibus suavis sunt ⁜ (52) . Emina appendet libram unam, quae geminata sextarium reddit; sextarius vero duarum librarum est, qui bis assumptus, vocatur bilibris, assumptus quater, fit Graeco nomine conix [ f. choenix], quinquies complicatus, quinarem sive gomor facit. Videns itaque diabolus, nec per apertas tribulationes, nec per apertas haereses se posse proficere, praemittit falsos fratres, qui sub [Col. 0336D] habitu religionis obtinent naturam rufi et nigri equi. Iterum subsequenter ait:

VERS. 7. — Et cum aperuisset sigillum quartum, audivi vocem quarti animalis dicentis: Veni et vide. Ac si patenter dicat: Audivi vocem quarti animalis me admonentis sic: Veni ad fidem, et vide, id est provide tibi: et est opus quia,

VERS. 8. — Ecce equus pallidus, scilicet mortui vel affligentes se sicut hypocritae, qui ideo jejunant et vigilant, ut pallidi appareant: et qui sedebat desuper, videlicet diabolus, nomen illi mors; quia per [Col. 0337A] eum mors intravit in orbem terrarum (Rom. V) , vel ad litteram quia quosdam occidit in corpore, quosdam in anima: et infernus sequebatur eum, id est insatiabiles terrenis vitiis imitantur illum; vel qui sunt in inferno ponendi, obediunt ei. Et data est illi potestas super quatuor partes terrae interficere gladio, fame, et morte, et bestiis terrae. Quasi diceret: Data, scilicet permissa est illi equo, id est haereticis, potestas super quatuor partes terrae, scilicet super omnes malos ubique morantes vel super Judaeos et gentiles, haereticos et falsos Christianos, interficere fideles gladio materiali vel persuasionis, fame divini verbi, et morte spirituali, et bestiis terrae, bestialibus videlicet ministris. Hic aperte monstratur, quia singulis gentibus Deus [Col. 0337B] omnipotens angelos secundum meritum suum praeposuit. Et sicut bonis bonum, id est Michaelem, praefecit angelum; ita et malis malum. Unde est illud: Nemo est adjutor meus in omnibus his nisi Michael princeps vester (Dan. X) . Quatuor etiam angeli, qui quatuor principalibus regnis sunt praepositi, non boni fuerunt, sed mali. Si Deus hanc famem immittit, quid inde peccat diabolus? Quae quaestio facile solvitur; quia quod Deus facit justo judicio, diabolus facit invasione, deceptione, et mala voluntate. Sequitur:

VERS. 9. — Et cum aperuisset sigillum quintum, vidi subtus altare animas interfectorum propter verbum Dei, et propter testimonium quod habebant. In hoc statu quinto subdit consolationem eis quibus [Col. 0337C] talia inferuntur, ut ea patienter tolerent, et geminas stolas exspectent, unam in praesenti, et alteram in futuro. Ac si diceret: Vidi subtus altare animas Jesu Christo capiti suo se humiliantes: vel sub, id est in absconso, quia nemo in hac vita plene percipit quomodo ibi sint. Animas dico interfectorum aliquibus tribulationibus, vel aperto martyrio propter verbum Dei, id est praeceptum quod impleverunt, et propter testimonium quod ante reges et praesides testati sunt. Ac si apertius dicatur: Vidi subtus altare Dei, id est sub divina potestate quae fit per spirituale sacrificium, scilicet per cor contritum et humiliatum quod est, super altare, id est super Christum, qui est firmamentum nostrum, et [Col. 0337D] subtus eum, quoniam quasi in secreto conservat nobis remunerationem illius sacrificii; animas interfectorum propter Dei testimonium, quod coram aliis testati sunt. In tabernaculo Moysi duo altaria fuerunt: prius scilicet aere coopertum sub divo, ubi sacrificia cremabantur; aliud vero interius ante velum, in quo tantum sanguis ponebatur et tymiama, et erat vestitum auro (Exod. XXVI; XXX) . Per haec duo altaria duo significantur populi. Per altare exterius carnalis, id est Judaicus populus, qui tantummodo per legis opera et sacrificia putat se salvari posse, et justificari; per altare vero aureum, quod erat interius, spirituales utriusque testamenti, qui non per legem aut per opera sacrificiorum se putant posse salvari solummodo, sed potius per [Col. 0338A] fidem Christi. Unde ait patriarcha David: Sacrificium Deo spiritus contribulatus cor contritum et humiliatum (Psal. L) .

VERS. 10. — Et clamabant animae videlicet interfectorum, voce magna, id est magno desiderio, dicentes: Usquequo, Domine, (sanctus et verus) non judicas et vindicas sanguinem nostrum de his, qui habitant in terra? Ac si aperte dicant: Usquequo, Domine, sanctus, amans videlicet sanctitatem in operibus, et verus in promissis, quare non judicas, faciendo discretionem bonorum et malorum, et vindicas, inferendo poenas, sanguinem nostrum de his qui habitant (amore) in terra, id est in terrenis delectationibus. Altari Christus intelligitur, super quem fideles offerunt, et quem habent munimentum. [Col. 0338B] Vel ipsae animae sunt altare, de quibus fumus procedit Deo delectabilis, et quae fuerunt sanguine linitae, modo existentes sub, id est in minori dignitate quam sunt futurae. Duobus modis petunt sancti ex charitate vindictam de inimicis; videlicet, ut illi qui ad vitam aeternam sunt praedestinati, convertantur de malo ad bonum; velut illi qui, praesciente Deo, damnandi sunt, moriantur et peccare desistant; ut per hoc minorem poenam in inferno habeant. Animae itaque interfectorum idcirco ad Deum clamant, quia majus gaudium, et societatem sanctorum desiderant, et in damnatione impiorum divinae justitiae concordant.

VERS. 11. — Et datae sunt illis singulae stolae albae: et dictum est illis, ut requiescerent tempus [Col. 0338C] adhuc modicum donec impleantur conservi eorum, et fratres eorum, qui interficiendi sunt sicut et illi. Ac si patenter dicat: Datae sunt illis singulae stolae albae, id est beatitudo animae, et a Deo dictum est illis, scilicet inspiratum ut requiescerent videlicet ut patienter exspectarent tempus adhuc modicum donec impleantur conservi eorum, servi scilicet causa ipsius Domini, et fratres eorum qui interficiendi sunt sicut et illi ex dilectione exspectare debent.

VERS. 12. — Et vidi cum aperuisset sigillum sextum, et terraemotus factus est magnus, et sol factus est niger tanquam saccus cilicinus, et luna tota facta est sicut sanguis. Quasi diceret: Terraemotus factus est magnus, persecutione videlicet Antichristi; quia sicut [Col. 0338D] dicit Dominus, talis erit tunc tribulatio, qualis non fuit neque fiet, ex quo homines esse coeperunt (Matth. XXIV) . Et sol factus est niger, illi videlicet in quibus Deus lucet, reputabuntur rei et peccatores, tanquam saccus cilicinus, claritatem suam in se retinentes. Vel quidam ad tenebras decident. Vel Christus sol verus, et modo clarus, tempore Antichristi erit obscurus, id est nullis miraculis coruscans. Et luna, id est sancta Ecclesia, tota facta est sicut sanguis, quia videlicet ubique patietur.

VERS. 13. — Et stellae coeli, id est sancti prius lucidi, ceciderunt innitentes super terram, sicut ficus mittit grossos suos, scilicet fructus inutiles et inanes, et nunquam ad maturitatem perventuros, qui boni videbantur, et non erant, cum a vento [Col. 0339A] magno movetur: cum Ecclesia videlicet magno persecutionis Antichristi vento agitata fuerit, tunc fiet.

VERS. 14. — Et coelum, id est Ecclesia, recessit sicut liber involutus, celando videlicet praedicationem impiis, sicut liber clausus: et omnis mons, virtute scilicet eminentes, et insulae de locis suis motae sunt; id est omnes fideles qui in medio amaricantium fluctuationes et contusiones erunt, movebuntur de locis suis, id est de officiis suis; fide videlicet et opere separabuntur a pravis hominibus, sicut scriptum est: Exite de ea, id est de Babylone, populus meus, et immundum ne tetigeritis (Isai. LII) .

VERS. 15. — Et omnes reges terrae, et principes, et tribuni, majores videlicet et minores vitiis carnis [Col. 0339B] resistentes, et divites bonis operibus, et fortes contra tentationes diaboli, et omnis servus, id est conjugatus, vel Dei servus, et liber a peccato vel a conjugio, absconderunt se in speluncis, scilicet petent suffragia angelorum, qui sunt excelsi montes, et in petris montium, qui fortes et indissolubiles sunt, id est ab apostolis et evangelistis et caeteris sanctis exorabunt auxilium, ut eorum precibus misericordiam judicis impetrare possint.

VERS. 16, 17. — Et dicunt montibus et petris: Cadite super nos, et abscondite nos a facie sedentis super thronum, et ab ira Agni, quoniam venit dies magnus irae ipsorum. Ac si dicerent: O vos montes et colles, id est omnes et sancti, cum magna affectione et compassione condescendite nobis, et vestris [Col. 0339C] orationibus abscondite nos a facie (ab ira videlicet et a praesentia) sedentis super thronum, et ab ira Agni, Dei scilicet et hominis Jesu Christi; et ideo necesse est, ut cadatis super nos, id est ut vestris orationibus nobis subveniatis, quoniam venit dies magnus irae ipsorum. Etenim quis poterit stare, nisi vestris adjuvetur precibus?

VERS. 1. — Post haec, inquit, vidi quatuor angelos stantes super quatuor angulos terrae, tenentes quatuor ventos terrae, ne flaret ventus super terram, neque super mare, neque in ullam arborem. Ac si aperte dicat: Vidi quatuor angelos, id est quatuor daemones stantes, scilicet immorantes, super [Col. 0339D] quatuor angulos terrae, etiam in remotissimis locis. Quatuor dicuntur pro mundi quatuor partibus; diabolus angelus dicitur, id est missus a Deo ad probationem bonorum et deceptionem malorum. Unde in libro Regum ait Micheas propheta Achab regi Israël interroganti: Vidi Dominum sedentem super solium suum, et omnem exercitum coeli assistentem ei a dextris et sinistris. Et ait Dominus: Quis decipiet Achab regem Israel, ut ascendat, et cadat in Ramoth Galaad? Egressus est autem spiritus, et stetit coram Domino, et ait: Ego decipiam illum. Cui ait Dominus: In quo? Et ille ait: Egrediar, et ero spiritus mendax in ore omnium prophetarum ejus. [Col. 0340A] Et dixit Dominus: Decipies, et praevalebis; egredere ergo, et fac ita (III Reg. XXII) . Mittitur praeterea spiritus nequam a principe diabolo ad subversionem cunctorum. Tenentes, inquit, quatuor ventos terrae: id est impedientes spirituales viros terram Ecclesiae temperantes: ne flaret ventus super terram, (scilicet habitantibus in terra, vel terrenis vitiis dediti) neque super mare, id est super gentes, vel diversis vitiis fluentibus. ⁜ (53) Unde est illud: Surge aquilo, et veni auster, perfla hortum meum, et fluant aromata illius (Cant. IV) . Sicut ventus nubes excitat, terram rigat, eamque fructuosam facit, faciem ejus hilarem reddit; sic praedicatio mentes hominum Tempore tribulationis nihil magis necessarium quam praedicatio; sed diabolus nititur detinere eam in [Col. 0340B] omni loco. Quatuor boni angeli sunt justitia, prudentia, fortitudo, et temperantia. E contra vero quatuor mali sunt injustitia, imprudentia, debilitas, et intemperantia. Multiplici Ecclesiae bello descripto, subjicit tempore hujus belli diabolum nocere paratum, sed a Deo refrenatum, ne suis aliquatenus torpeant. Iterum subjungit dicens:

VERS. 2. — Et vidi alterum angelum ascendentem ab ortu solis, habentem signum Dei vivi. Ac si patenter dicat: E contra illos quatuor angelos malos vidi alterum angelum, scilicet magni consilii, ascendentem, id est facientem ascendere suos, ab ortu solis, videlicet a Deo Patre, et per hoc habentem signum Dei vivi, id est crucem qua suos signaret, vel potentiam Deo Patri aequalem; sive immunitatem [Col. 0340C] a peccato, per quam Deus apparet: quia praeter ipsum est omnis homo peccator. Hic angelus est ille lapis sine manibus praecisus, qui statuam quatuor metallis constantem confregit, et hic quatuor ventos solvit (Dan. II) . Ex quo in cruce Christus exspiravit, ascendit, et diabolum vicit; paulatim per praedicatores suos mundum illuminavit fide, sicut sol lumine. Vel ascendit ab ortu solis, id est a Patre, proficiens sapientia et aetate secundum quod homo est (Luc. II) . Vel a se secundum humanitatem ascendit, quia non concubitu viri carnem assumpsit, sed ipse eam creavit, qui est ortus solis.

VERS. 3. — Et clamavit voce magna quatuor angelis, quibus datum est nocere terrae et mari, dicens: [Col. 0340D] Nolite nocere terrae et mari, neque arboribus quoadusque signemus servos Dei nostri in frontibus eorum. Magna voce hic angelus, id est Dei Virginisque Filius quatuor malis angelis, quibus datum est nocere terrae et mari, Judaeis videlicet et gentibus amaricatis, clamavit, quando in passione daemones magno imperio refrenavit, dicens: Nolite nocere, plusquam vobis permissum est, terrae et mari, Judaeis scilicet et gentibus, neque arboribus, videlicet neque illis, qui jam terrenam conversationem excedentes, in Dei cognitione creverunt, quoadusque, id est donec ego in corde interius, et Ecclesiae sacerdotes exterius, signemus servos Dei nostri in [Col. 0341A] frontibus eorum, signo videlicet crucis discernamus praedestinatos ad vitam. Signum crucis ideo gestatus in fronte, ne celetur in tribulatione; nam signatio pectoris confessio est cordis. Hoc signo et si non re, fide tamen antiqui Patres signati fuerunt. Signum sanctae crucis fideles in corpore et in animo portant. In corpore, quia signantur exterius in fronte in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. In anima, quia Christi passionem imitantur, crucifigentes se cum vitiis et concupiscentiis. Unde et in Veteri Testamento praeceptum est, ut super utrumque limen ponerent de sanguine agni (Exod. XII) . Non enim prodest signum exterius quemquam portare, nisit ipsum quis accipiat et interius; fides, enim si non habeat opera nihil valet (Jac. II) . Idcirco [Col. 0341B] igitur pueri signantur in frontibus, id est in aperto, ut ante reges et praesides non erubescant, nec dubitent praedicare crucem Christi. Signantur etiam in pectore, ut hoc ipsum in memoriam habeant. Iterum subjiciens ait:

VERS. 4. — Et audivi numerum signatorum, centum quadraginta quatuor millia signati ex omni tribu filiorum Israel. Quasi diceret: Intellexi, quales essent signandi in libro vitae, et audivi numerum signatorum, centum videlicet quadraginta quatuor millia signati, perfecti scilicet in operibus, ex omni tribu filiorum Israel, id est ex omnibus gentibus fidem Jacob imitantibus. Finitum ponit, quia Deus sub certo numero omnes comprehendit. Fideles enim ad hoc laborant, ut sint centum, id est perfecti [Col. 0341C] in operibus; et ut sint millia, perfecti scilicet in virtutibus. Non ideo ex omni genere videntium Deum dicit esse signatos centum quadragina quatuor millia, quod plures non sint; sed ideo melius posuit hunc numerum quam alium, quia per centum quadraginta quatuor millia designatur tota Ecclesia et ita quod perfecta, quia duodenarius numerus quater multiplicatus facit quadraginta octo. Et haec multiplicatio quaterna significat universam Ecclesiam per quatuor mundi partes diffusam. Etiam quadraginta et quatuor numerus ter multiplicatus significat sanctam Trinitatem, quam colit Ecclesia. Iterum subsequenter ait:

VERS. 5. — Ex tribu Juda duodecim millia signati. [Col. 0341D] Judas confitens interpretatur; hoc sufficit his, qui non reservantur ad operandum, sed statim ut in baptismo Deum confitentur, peracta confessione, moriuntur. Isti confitentes procul dubio sunt signati, id est ad vitam aeternam praedestinati. Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem (Rom. X) . Judas, qui primus est ordine, generationis fuit quartus: per quod innuitur spiritualis prosapia attendenda. Ex tribu Dan nascetur Antichristus; et ideo hic praetermititur, ut ex omni numero sanctorum ejiciendus ostendatur. De quo patriarcha Jacob cum filiis suis benediceret, ait: Dan coluber in via, cerastes in semita, etc. (Gen. XLIX) . (Non ideo dicit ex tribu Juda, id est ex confessoribus, duodecim millia esse signatos, quod plures non sint de eodem genere signati; sed per duodecim, qui per ternarium et quaternarium multiplicatur, significat Ecclesiam per quatuor mundi partes diffussam sanctam Trinitatem colentem). ⁜ (54) Ex tribu Ruben, id est videntis filios, ex illis scilicet, qui reservati post factam confessionem in baptismo, vident filios suos, id est opera sua bona, quae faciunt post baptismum, sunt signati duodecim millia. Ex tribu Gad, id est tentationis, vel accincti, ex illis, videlicet qui, bene operando, a diabolo tentantur, et ita accincti et expediti ad pugnandum et resistendum, fortes inveniuntur, quod superari ab eo non possint, similiter sunt [Col. 0342B] signati duodecim millia. Quibus per Paulum dicitur: Estote fortes in bello, et pugnate cum antiquo serpente (Hebr. IV) .

VERS. 6. — Ex tribu Aser, id est beati; ex illis scilicet qui sufferendo tentationes, hoc nomen quod beati dicuntur, inde assequuntur, sunt signati duodecim millia. Unde est illud: Beatus vir qui suffert tentationem; quoniam cum probatus fuerit accipiet coronam vitae, quam repromisit Deus diligentibus se (Jac. I) . Ex tribu Nephtalin, id est, latitudinis; ex illis videlicet qui post superatas tentationes dilatant, et amplificant corda sua in charitate Dei, et proximi, ita quod etiam inimicos diligant; duodecim millia sunt signati. Ex tribu Manasse, id est obliviosi, ex illis scilicet, qui post dilatatam dilectionem [Col. 0342C] Dei et proximi obliviscuntur omnia quae sunt hujus mundi; duodecim millia sunt signati.

VERS. 7. — Ex tribu Simeon, id est exauditio tristitiae; ex illis videlicet, qui postquam ad hanc perfectionem ascendunt ut omnia hujus mundi oblivioni tradant, semper rememorantes peccatorum, in quibus prius fuerunt, et inde dolentes, tristitiam habent; duodecim millia sunt signati. Ex tribu Levi, id est additionis: illorum videlicet, qui sibi injuncta faciunt, et etiam superaddunt sibi praecepta non jussa, ut est virginitas, et qui de simplici veste dat partem; duodecim millia sunt signati. Ex tribu Issachar, id est, mercedis; ex illis scilicet, qui semper addunt poenitentiae quam faciunt de praeterita [Col. 0342D] peccatorum tristitia, in qua jam se fuisse recordantur, et hoc ideo ut aeternae beatitudinis mercedem inde consequantur, duodecim millia sunt signati.

VERS. 8. — Ex tribu Zabulon, id est habitaculi fortitudinis, ex illis videlicet, qui laborem non recusant, sed aliquando pro necessitate fratrum de Maria ad Martham descendunt; duodecim millia sunt signati. Ex tribu Joseph, id est augmentationis, ex illis videlicet, qui in militia Christi perseverant, et de virtute in virtutem semper ascendunt, duodecim millia sunt signati. Et tribu Benjamin, id est filii dexterae, ex illis scilicet, qui sunt [Col. 0343A] filii propitiationis, et nihil a se sed omnia divinae bonitati imputantes, non inter haedos, sed ad dexteram Dei laborant collocari, duodecim millia sunt signati.

VERS. 9. — Post haec, inquit, vidi turbam magnam, quam dinumerare nemo poterat ex omnibus gentibus, et tribubus, et populis, et linguis; stantes ante thronum, et in conspectu Agni, amicti stolis albis, et palmae in manibus eorum. Usque modo ostendit, praevisos ad vitam esse apud Deum sub certo numero, et nunc ostendit eos esse innumerabiles quantum ad nos, dicens: Vidi turbam magnam, quam dinumerare certo numero nemo vivens in carne poterat, nec tantum de duodecim tribubus Jacob, sed ex omnibus gentibus, etiam barbaris et Scythis, et [Col. 0343B] ex omnibus Judaeorum tribubus et populis, quia in urbe unus populus continetur, et linguis, quia multis in locis sunt diversae linguae in populo uno, stantes ante thronum, parati obedire Deo judici, et ut conspiciantur in conspectu Agni, scilicet in beneplacito Dei et hominis Jesu Christi, amicti, id est ornati, stolis albis jugum Dei designantibus prius in baptismo, et post in lacrymis. Haec in praesenti: et palmae, id est signum victoriae, in manibus, scilicet in operibus eorum in praesenti et maxime in futuro. Hoc ideo addidit, quasi vellet dicere: Quamvis certum numerum posuissem, centum videlicet quadraginta quatuor millia, tamen multo plures et innumerabiles vidi, et non tantum de duodecim tribubus Israel, sed etiam de omnibus gentibus. [Col. 0343C] Cum ergo secundum figuram designandos sub certo numero vidisset, et tantummodo de filiis Israel, nunc aperte docet, quia per illum numerum universi fideles, et per duodecim tribus accipiendae sunt omnes gentes. Et omnes illi innumerabiles populi, non remisse agendo.

VERS. 10. — Clamabant voce magna, id est magno desiderio, Deo dicentes salutationem suam: Salus Deo nostro, id est Deo Patri, non per nos, sed per Agnum habentem salutem, remissionemque, et bonam operationem, et aeternam gloriam in potestate sua: qui Deus Pater ad hoc ut salvet nos, sedet super thronum, videlicet super nos ipsos in quibus judicat, et Agno Filio ejus sit salus. Et cum illa innumerabilis [Col. 0343D] turba Deo Trinitati gloriam et honorem redderet:

VERS. 11. — Omnes angeli stabant in circuitu throni, et seniorum, et quatuor animalium; et ceciderunt in conspectu throni in facies suas, et adoraverunt Deum, dicentes: Amen. Ac si aperte dicat: Omnes angeli, id est praedicatores supradictorum fidelium stabant, ut juvantes, in circuitu throni et seniorum, et quatuor animalium, in circuitu videlicet majorum atque minorum, quos praedicatione sua jam in fide procreaverant, in custodia scilicet totius Ecclesiae stabant: et ceciderunt in conspectu throni, id est humiliaverunt se coram Deo, ad hoc ut conspicerentur ab eo, et ut darent aliis exemplum humilitatis, in facies suas, rationabiliter sicut [Col. 0344A] electi. Reprobi retro cadunt, quia quae eos in futuro mala sequantur, providere negligunt, electi vero in facies suas, quia in futuro sibi prospiciunt. Priores illi angeli, id est praedicatores instruentes sibi subditos ut septem benedictiones quae sequuntur Deo ascriberent.

VERS. 12. — Adoraverunt Deum dicentes: Amen; vere scilicet et fideliter sit benedictio, et claritas, et sapientia, et gratiarum actio, honor et virtus, et fortitudo Deo nostro in saecula saeculorum, Amen. Dignum quippe est, ut Amen, id est veritas Deo ascribatur in promissis, et benedictio, id est exaltatio quam habet super omnem creaturam. Ordo Amen, id est vere et fideliter, ascribatur semper Deo; benedictio, id est spiritus timoris Domini, [Col. 0344B] quia dedit nobis Spiritum ut eum timeremus, et claritas, id est spiritus intelligentiae per quem scimus discernere legis mysteria, et sapientia, id est spiritus sapientiae, per quem sentimus aliquem saporem de cognitione Divinitatis, et gratiarum actio, id est spiritus pietatis, per quem scimus ei gratias referre de collatis beneficiis, et virtus, id est spiritus consilii, et fortitudo, scilicet spiritus fortitudinis in saecula saeculorum, Amen. Visa beatus Joannes turba in tanta dignitate, monetur attendere viam, qua potuit illuc ascendere, ut idem alios doceat inspicere. Unde sequitur.

VERS. 13. — Et respondit unus de senioribus dicens mihi: Hi, qui amicti sunt stolis albis, qui sunt, et unde venerunt? Ac si aperte dicat: Cogitanti de [Col. 0344C] tanta felicitate eorum, unus de senioribus satisfaciens desiderio meo adaugendo illud, respondit dicens, id est exponens mihi: Hi, qui amicti sunt stolis, id est ornati duplici jugo utriusque testamenti, cum lege videlicet, et in lege, et sub lege quantum ad invitos quam digni quam imitandi; qui sunt, et unde ad hanc dignitatem venerunt? Ac si apertius diceret: Hi, qui amicti sunt stolis albis, id est immortalitate et impassibilitate, qui sunt, dic mihi, et unde venerunt huc?

VERS. 14 — Et dixi illi: Domine mi, tu scis. Ego nescio, sed tu me doce. Ac si patenter dicat: Ego tibi suppositus, a te debeo discere, non solvere hanc quaestionem. Et dixit mihi: Hi sunt, qui venerunt [Col. 0344D] de tribulatione magna, et laverunt stolas suas. et dealbaverunt eas in sanguine Agni. Quasi diceret: Hi sunt, qui venerunt, veniunt, et venturi sunt de tribulatione magna ad tantam quam vides, dignitatem, et quia nemo sine peccato, laverunt stolas suas, innocentiam videlicet in baptismo acceptam vel corpora sua et dealbaverunt eas in sanguine Agni, per fidem passionis. Stolas suas, id est corpora sua in sanguine Christi dealbant, dum Jesu Christi capitis sui imitantur exempla, vel pro illo patiendo, sive aliorum illatas contumelias patienter tolerando, aut semetipsos vitiis et concupiscentiis pro amore Christi mortificando.

VERS. 15. — Ideo, inquit, sunt ante thronum Dei, et serviunt et die ac nocte in templo ejus. Ac si [Col. 0345A] diceret: Quia venerunt de magna tribulatione, et candificaverunt stolas suas in sanguine Agni, ideo sunt ante thronum Dei, id est ante Deum judicem in consortio angelorum, et serviunt ei die ac nocte, laudando eum continue, in templo ejus, in praesenti videlicet Ecclesia, vel in coelo. Et hanc perseverantiam habent a Deo, qui sedet in throno, et habitat super illos, id est custodit eos; et ideo.

VERS. 16. — Non esurient, neque sitient amplius, quia fruentur vivo pane et fonte vitae, neque cadet super illos sol, major scilicet vel exterior tribulatio, neque ullus aestus, minor videlicet interior tribulatio.

VERS. 17. — Quoniam Agnus, qui in medio throni est, reget illos, de virtute in virtutem scilicet in [Col. 0345B] praesenti, et per hoc in futuro deducet eos ad vitae fontes aquarum, id est ad Deum Patrem qui est fons vitae indeficiens. Et absterget Deus omnem lacrymam ab oculis eorum, auferendo scilicet voluntatem peccandi, quae est causa gemitus et lacrymarum, id est omnem dolorem sive pro delictis suis sive pro adversis, vel exsilio vel caeteris hujusmodi.

VERS. 1. — Et cum aperuisset sigillum septimum, factum est silentium in coelo, quasi media hora. Ac si aperte dicat: Cum aperuisset Agnus sigillum septimum, ea videlicet quae gerenda erant post mortem Antichristi in conversione reliquiarum, factum est silentium in coelo, quia post mortem Antichristi [Col. 0345C] pax erit in Ecclesia, quasi dimidia hora, quia cito veniet dies judicii. Post persecutionem itaque Antichristi orationi et divinae contemplationi vacabit sancta Ecclesia, sed quasi dimidia hora, quia electorum animus in hac mortali vita, et aliquid de superna quiete percipit, et tamen in eo quod percepit, diu stare non valet. Iterum subjungit, dicens:

VERS. 2. — Et vidi septem angelos stantes in conspectu Dei: et datae sunt illis septem tubae. Septem dicuntur angeli, quia tenenda annuntiant quatuor Evangelia, et sanctae Trinitatis fidem. Nam septem constat ex quatuor et tribus. In conspectu Dei stare perhibentur, quia calcatis omnibus terrenis voluptatibus, contemplatione Deo adhaerent, ejusque voluntatem qui nusquam deest, semper considerant, [Col. 0345D] et quod ei placere sciunt, opere perficiunt. Vidi, inquit, septem angelos, id est omnes praedicatores hujus praesentis vitae, quae septem diebus volvitur, sanctorum videlicet apostolorum imitatores, stantes in conspectu Dei, aperientes videlicet sigillatas prophetarum litteras, et datae sunt illis septem tubae, id est officium praedicandi. In hac tertia visione sunt materia septem angeli canentes tubis ad destructionem inimicorum Ecclesiae, ad similitudinem illorum sacerdotum, qui canentes tubis, destruxerunt moenia urbis Jericho, in qua visione intentio satis patet. Quasi diceret: Cum intellexissem salvationem justorum, ex alia parte intellexi damnationem impiorum per officium praedicationis servis Dei injunctum.

[Col. 0346A] VERS. 3. — Et alius angelus venit, et stetit juxta altare habens thuribulum aureum. Alius angelus Christus intelligitur, qui venit, id est humanitatem sibi univit, et stetit ante altare, paratus videlicet seipsum in ara crucis immolare, habens thuribulum aureum, id est corpus plenum divinitate. Vel thuribulum aureum sunt apostoli, qui sunt vasa ignis, id est sancti Spiritus, et de quibus exeunt orationes, quae elevantur coram Deo. Et data sunt illi incensa multa, a sanctis videlicet offeruntur Christo, vel per Christum orationes Deo Patri acceptabiles, ut daret, id est ut repraesentaret eas Patri, non omnes, sed de orationibus sanctorum, quae Deo placent, quia aliquando petunt quod petendum non esset: super altare aureum, id est Deo Patri, qui [Col. 0346B] est supra se, quod est ante thronum, videlicet in beneplacito, Dei Patris sedentis in throno.

VERS. 4. — Et ascendit fumus incensorum de orationibus sanctorum de manu angeli coram Deo. Ac si patenter dicat: Quia illi data sunt incensa multa, igne Dei interius accenso, ascendit fumus incensorum, id est compunctio procreata orationis studio. procedens de orationibus sanctorum de manu angeli, scilicet per manum Christi, et hoc coram Deo Patre. Et iste angelus, scilicet Christus.