207

PETRUS Blesensis in opusculo, quod Invectivam contra depravatorem operum suorum inscripsit, de quibusdam a se jam in lucem editis ita scribit: me non solere magnates palpare in vitiis suis, aut laudare peccatorem in desideriis animae suae, apparet: In Compendio meo super Job. In Epistolis meis. In libro Exhortationum mearum. In Dialogo meo ad regem Henricum. In Tractatu meo de Jerosolymitana peregrinatione. In libro meo de praestigiis fortunae. Et in opere meo novello de assertione fidei. In libro contra perfidiam Judaeorum. In libro de confessione et poenitentia. In eo qui Canon episcopalis inscribitur. Et in quamplurimis aliis scriptis meis, etc.

[Col. XVIIB] Hactenus ille. Quae autem sint illa quamplurima scripta, nusquam indicavit. Tantum initio Compendii super Job duplex citatur tractatus: Tractatus de transfiguratione Domini. Tractatus de conversione sancti Pauli apostoli.

Et in fine epistolae 14, quae est ad sacellanos Henrici II regis Anglorum, citatur Liber de rebus gestis Henrici II regis Anglorum.

Petrus Blesensis, archidiaconus Bathoniensis, Joannis Carnotensis praesulis amicus familiaris, ad quem nonnullas dictavit epistolas, vir in divinis Scripturis studiosus et eruditus, atque in saecularibus litteris egregie doctus, ingenio acutus et vehemens, qui vitia principum et praelatorum non palpare, sed arguere noverat, propter eruditionem et vitae honestatem [Col. XVIIC] apud reges, principes et episcopos in pretio habitus, multa scripsit opuscula, e quibus ista feruntur.

• De amicitia Christiana lib. I. Quoniam diminutae sunt.
• De poenitentia salutari lib. I. Rogasti me, ut tibi.
• De accelerando passagio lib. I. Quis dabit capiti meo.
• De qualitate poenitentiae lib. I. Nimia tui rigoris.
• De studio sapientiae lib. I. Divisus es, et cor tuum.
• Contra depravatorem lib. I. Exhortatiunculam tuam.
• Exhortatio ad abbatem lib. I. Electi estis a vestris.
• De officio episcopi lib. I. Petis instantius.
• De periculo praelatorum lib. I. Quoties recolo verba.
• De vita clericorum curialium lib. I. Gratias ago gratiae.
• Epistolarum num. 194 lib. I. Rogatus a vobis.
• [Col. XVIID] De praestigiis fortunae lib. I.
• Scripsit et alia plura. Claruit sub Frederico I imperatore anno Domini 1160.

• De amicitia Christiana lib. I.
• De poenitentia salutari lib. I.
• De accelerando passagio lib. I.
• De qualitate poenitentiae lib. I.
• Sermones de jejunio lib. I.
• De sapientiae studio lib. I.
• Contra depravatorem lib. I.
• [Col. XVIIIA] Exhortationes ad abbatem lib. I.
• De officio episcopi lib. I.
• De praestigiis fortunae lib. I.
• De periculo praelatorum lib. I.
• De vita clericorum curialium lib. I.
• Epistolarum numero 194 lib. I.
• De synodis celebrandis lib. I.
• Canon episcopalis lib. I.
• Vita patientis Job lib. I.
• Vita Wilfridi archiepiscopi lib. I.
• Vita Guthlaci confessoris, lib. I.
• Dialogus regis et abbatis lib. I.
• De peregrinatione Hierusalem lib. I.
• Sermones in festis diebus lib. I.
• De Conversione D. Pauli lib. I.
• De Transfiguratione Domini lib. I.
• De assertione fidei lib. I.
• Testimonia fidei Catholicae lib. I.
• De Judaeorum perfidia lib. I.
• [Col. XVIIIB] Manipulus florum lib. I.
• Acta Henrici II lib. I.
• Piarum exhortationum lib. I.

Gerardus Joannes Vossius lib. III De historicis Latinis mentionem facit cujusdam opusculi Petri Blesensis his verbis: Idem (Petrus Blesensis) rogatu abbatis et conventus Croilandiensis, Ingulphae Historiae appendicem adjecit, qua historiam illam ad sua usque tempora perduxit, ut adnotavit Brianus Tuvinus lib. I De antiquitate Oxoniensis academiae, ubi et ex appendice ea illustrem περιτομήν adducit. Locus is iisdem verbis legitur in appendice quae tum in Anglicana, tum in Germanica editione jungitur Ingulpho. Sed inscriptio utrobique est: Appendix incerti auctoris ad Ingulphum. Quare quod auctoris ejus nomen scimus, id Briano debemus, quem in manuscriptis illud invenisse facile mihi persuadeo.

• [Col. XVIIIC] Epistolae numero 183.
• Sermones 65.
• Opuscula, scilicet:
• Tractatus de transfiguratione Domini,
• Tractatus de conversione Sancti Pauli,
• Compendium in Job,
• Tractatus de peregrinatione Jerosolymitana,
• Instructio fidei ad Soldanum Iconii,
• Liber de confessione sacramentali,
• Liber de poenitentia, vel satisfactione,
• Canon episcopalis, vel tractatus de institutione episcopi,
• Invectiva contra depravatorem,
• Liber contra perfidiam Judaeorum,
• Tractatus duplex de amicitia Christiana,
• Tractatus de utilitate tribulationum,
• Tractatus Quales sunt,
• Fragmentum epistolae de silentio servando,
• Fragmentum libri de praestigiis fortunae,
• [Col. XVIIID] Tractatus de divisione et scriptoribus sacrorum librorum,
• Tractatus de SS. Eucharistia metrice.
• De quibus omnibus pauca dicenda sunt.

Epistolae. — Primo loco sunt Epistolae, utpote inter opera Blesensis luculentissimae: de quarum praestantia satis erit, si dixerimus, eas a viris doctis qui quatuor postremis saeculis floruerunt, esse laudatas, maximeque a Baronio, qui postremos suos Annales multis ex ipsius epistolis desumptis testimoniis illustravit, et multa observatione scituque dignissima ex ipsarum fontibus hausit. Quo minus mirum est tot ipsarum manuscripta exemplaria ubique terrarum disseminata esse, ut in sola [Col. XIXA] urbe Lutetia viginti et amplius reperiantur. De earum numero non constat, cum inter codices mss. alii plures, alii pauciores epistolas complectantur. De centum et sexaginta convenit inter omnes: caeterae dubiae sunt fidei, utpote quae in plerisque mss. non reperiantur, et a Blesensis stylo plurimum dicordent. Plures certe alias a Petro Blesensi scriptas vel ex ipsarum exemplarium lectione constat, in quibus multarum quae non exstant, ipsemet Blesensis mentionem facit. Caeterum epistolarum ordo omnino praeposterus est, quem facile erat Busaeo in melius reformare, nec reformavit tamen. Verum quia jamdudum a viris doctis, praesertim a Baronio et aliis ecclesiasticae historiae scriptoribus ubique receptus est, eum immutare religioni duximus. In notis tamen quantum conjicere licuit, quoto quaeque anno epistola scripta sit significavimus. Neque vero est omittendum nos exemplo Busaei plures e numero epistolarum detraxisse, et inter opuscula [Col. XIXB] rejecisse, licet in omnibus fere mss. inter epistolas habeantur: ut sunt Tractatus de Transfiguratione, et de Conversione sancti Pauli; Instructio fidei ad Soldanum Iconii: Libri de Confessione, et de Poenitentia, Instructio episcopi, et alia, quae verius sunt opuscula quam epistolae.

Sermones. — Sequuntur Sermones, quos ex editione Merlini desumpsimus; eosque genuinos et legitimos Blesensis sermones esse indubitata fide credendum est, tum quia jamdudum ab ipso Merlino, qui autographum penes se habebat, editi sunt, tum etiam quia Balaeus, vir antiquitatis studiosus, in recensendis operibus Petri Blesensis centur. XIII, cap. 31 primum sermonem eodem modo quo Meriinus retulerit. Praeterea Busaeus ipse, qui jam ante quinquennium Sermones Petri Comestoris sub nomine Petri Blesensis ediderat in fine praefationis ad Paralipomena Petri Blesensis sic ait: Inventi ad haec sunt nuper ab Ingolstadiensibus alii quidam Blesensis [Col. XIXC] sermones, discrepantes a meis. Sed eos ad proximas nundinas cum aliis nonnullis veterum auctorum opusculis, vel Moguntiae, vel alibi excudendos curabit clarissimus academiae Ingolstadiensis professor Henricus Canisius. Haec Busaeus de Canisio, quem credibile est sermones istos, nostris procul dubio similes, morte praeventum ineditos reliquisse. Denique sermones isti stylum Petri nostri omnino redolent, ut cuivis in ipsius lectione versato clarius patebit. Mitto plurimas loquendi formulas in epistolis, quae in ipsis sermonibus reperiuntur, ad quas brevitatis causa Lectorem remittimus. Mitto etiam frequentes et pene continuas Scripturae sacrae allegationes, quibus respersa sunt opera Petri Blesensis, cum hoc non ipsi soli, sed cuivis ejus saeculi scriptori conveniat, ut patet ex scriptis D. Bernardi, Petri Cantoris, Lombardi, Mauritii, Petri Comestoris, et aliorum.

Quod autem Sermones a Busaeo sub nomine Petri [Col. XIXD] Blesensis editi, sint Petri Comestoris aut Manducatoris, luce clarius est. Sed venia danda Busaeo, viro alioquin doctissimo, qui cum sciret sermones quosdam a Petro Blesensi fuisse conscriptos, nullumque ipsi illorum suppeteret exemplar, tandem unicum nactus sibi Lovanio missum, in quo titulus erat Sermones M. Petri, suspicatus est Sermones esse Petri Blesensis. Verum non esse ipsius, sed Petri Manducatoris quamplurimi mss. qui in variis bibliothecis reperti sunt, clarissime indicant. Quinque autem aut sex mss. codices, quos vidimus et contulimus, proferemus. Primus est Mentelianus, scilicet Jacobi Mentelii, doctoris medici Paris.: qui antiquus codex sermones istos legitimo auctori Petro Manducatori restituit, ac sic inscribitur: Ordo Sermonum magistri Petri Manducatoris per anni circulum. In fine autem codicis haec habentur: Expliciunt Sermones magistri Petri Manducatoris. Secundus codex est Majoris Monasterii, optimae et antiquae notae, utpote qui circa tempora ipsius Comestoris [Col. XXA] exscriptus sit, ut apparet ex his verbis quae ad calcem codicis habentur, eadem prorsus manu qua reliquum opus: Liber iste est S. Martini, etc. Factus est liber in tempore Guillelmi Armarii, anno octavo Hervei abbatis. Herveus autem iste [ut patet ex Elencho abbatum Majoris Monasterii qui habetur in notis ad Guibertum de Novigento) ab anno Christi 1178 ad 1186 pastorale munus protraxit. Initium codicis tale est: Incipiunt capitula Sermonum magistri Petri Manducatoris, qui continentur in hoc volumine, etc. Tertius est Corbeiensis codex ms., non infimae notae, in quo nullus habetur titulus. Sunt autem iidem sermones qui in priori. Quartus est Carthusianus, ex coenobio Vallis Dei in Perticensi agro; qui quidem codex, a 500 fere annis exaratus, sic habet in fronte: Ordo Sermonum magistri Petri Manducatoris per anni circulum in synodo, etc. Tandem vidimus tres insignes codices Sermonum istorum in bibliotheca monasterii Sancti Victoris Paris., cujus in ecclesia sepultus est [Col. XXB] Petrus Comestor. In quibus et idem titulus habetur, scilicet: Sermones magistri Petri Manducatoris; et praeter illos quos Busaeus edidit, reperiuntur plures alii ejusdem Petri Manducatoris sermones, qui nondum in lucem venerunt.

Tractatus De transfiguratione. — Tractatum de transfiguratione Domini, qui in quamplurimis mss. erat inter Epistolas, methodum Busaei secuti inter Opuscula reposuimus, sicut et tractatum de conversione sancti Pauli, et quosdam alios. Hunc autem de transfiguratione emendavimus ope editi exemplaris Merlini et ms. Henrici Valesii.

De conversione S. Pauli. — Tractatum item de conversione sancti Pauli contulimus cum edito Merlino et mss. Maz. et Vales.

Compendium in Job. — Compendium in Job continet vitam, aerumnas et excessum S. prophetae Job, sicuti a Petro Blesensi petierat Henricus II rex [Col. XXC] Angliae, ut ipsemet Petrus significat in praefatione istius operis. Illud autem emendatum est ad exemplaria Merl., Maz. et Vales.

De peregrinatione Jerosolymitana. — Tractatus de peregrinatione Jerosolymitana qua occasione scriptus sit, vide in notis. Ad eum corrigendum usi sumus codd. mss. Hard., Sorb. 2, Ful, Vall.

Instructio fidei. — Tractatus de instructione fidei emendatus est ope mss. For., Hard., Laun., Ful., Sorb. I et 2. Habetur etiam ille Tractatus apud Matthaeum Parisiensem ad annum 1169. Videtur esse idem qui ab ipso Blesensi in Invectiva appellatur Assertio fidei, et alibi Liber de fide. Missa est autem haec Instructio ad potentissimum principem soldanum Iconii nomine Alexandri PP. III. De ea videndi scriptores hujus saeculi, novissime Baronius t. XII Annal.

De confessione. — Liber de confessione sacramentali castigatus est ope mss. Vall., Camus., Vici. [Col. XXD] 3, et Merl. editi. Agit autem hic Blesensis de confessione, ut de tertia parte sacramenti poenitentiae, ostenditque singula peccata lethalia etiam occultissima et foedissima esse in confessione aperienda.

De satisfactione, sive poenitentia. — Liber de satisfactione et poenitentia etiam correctus est ope supradictorum codicum. In eo autem invehitur Petrus noster in abbatem quemdam, qui duriores monachis suis post confessionem, quam sibi fieri volebat, poenitentias injungere solitus erat.

Canon episcopalis. — Canon episcopalis, sive Instructio episcopi, qui a Trithemo appellatur, Liber de Officio episcopi, habetur in Val., Sorb. I, Maz. I, Vict. 3, et Merl. quibus ad eum emendandum usi sumus. Est autem doctissimus hic tractatus et episcopis pernecessarius.

Invectiva contra Depravatorem. — Invectiva contra Depravatorem scripta est adversus canonicum quemdam regularem, qui contra Petrum nostrum scripserat, ipsiusque scripta carpserat. Hunc tractatum [Col. XXIA] correximus beneficio, Sorb. I, Vall., Boer., Maz., I Vict. 3, et Merl.

Contra perfidiam Judaeorum. — Liber contra perfidiam Judaeorum scriptus est ad convincendos Judaeos, maxime de adventu Messiae, id ex variis Scripturae locis eleganter probat. Eum contulimus cum manuscripto Camus. et Merl. edito.

De amicitia Christiana. — Tractatus de amicitia Christiana, jam a Merlino editus, a Busaeo, qui editionem Merlini non viderat, imperfectus primum, deinde quinque post annis integer datus est; et eo exemplari usi sumus: ad quod emendandum nos adjuverunt manuscriptus Camus. et Merl. editus. Divisus est autem in duos libros, et libri in plura capita. Apparet autem hoc esse novissimum opusculum Petri Blesensis, cum ipsemet initio hujus operis illud a se jam sene, viribus fracto et morti proximo scriptum fuisse fateatur.

De utilitate tribulationum, et Quales sunt. — Quod [Col. XXIB] attinet ad opuscula duo illa nova, scilicet Tractatum de utilitate tribulationis, et Tractatum Quales sunt, ut ante dictum est, accepimus ab eruditissimo viro D. Wallis, qui cum amanuensibus parum confideret, ea non sine ingenti studio et indefesso labore emendare voluit, maxime cum exemplaria quibus usus est lectu difficillima essent, et abbreviaturis refertissima; ut qui antiquae scriptioni et abbreviaturis antiquis non bene fuerit assuetus, in singulis prope vocabulis haesurus sit, licet scriptio autographi sit valde antiqua, et satis pulchre pro eo tempore descripta. Haec sunt verba eruditi viri, quae mihi futura sunt admonitionis ad Lectorem loco.

Ait idem se praeter Oxoniensem cod., quo usus est, multa correxisse ope duorum aliorum manuscriptorum codicum ex bibliotheca Merthonensi Academiae Oxoniensis, et ope alterius etiam codicis Bodleyani, ex quibus multa supplevit quae vel deerant vel corrupta erant in suo exemplari.

[Col. XXIC] De silentio servando. — Fragmentum epistolae de silentio servando habuimus ex mss. bibliothecae collegii Merthonensis Oxoniae beneficio ejusdem D. Wallis, quod cum duobus superioribus tractatibus benigne ad nos misit, donec epistola integra inveniatur.

De praestigiis fortunae. — Fragmentum libri de praestigiis fortunae ⁜ (a) ex bibliotheca Sancti Victoris Paris. deprompsimus, quod in volumine quodam epistolarum Petri Blesensis latebat. Illud primum a se detectum benignissime, ut multa alia, mihi communicavit vir humanissimus mihique amicissimus Franciscus le Tonnelier ejusdem bibliothecae praefectus. Cum autem liber iste de praestigiis fortunae sit insignis, et saepe ab auctore in epistolis praesertim in 19 citetur, magnam habebimus gratiam litteratis Anglis, quibus jam ob supradictos Petri Blesensis tractatus nobis communicatos maxime obstricti sumus, quibusque quantas possumus [Col. XXID] grates ob id referimus, si tractatum illum cum aliis quibusdam opusculis ejusdem auctoris, in locupletissimis suis bibliothecis quaerere et ad nos transmittere dignentur.

Divisio et scriptores sacrorum librorum. — Tractatum exiguum de divisione et scriptoribus sacrorum librorum adjunximus ex editione Merlini, licet eum in nullo alio exemplari invenerimus.

De Eucharistia. — Tractatum denique de Eucharistia, metro compositum, dedimus ex editione Busaei, licet ab ipso Blesensi aut ab alio auctore nulla de eo mentio habeatur.

Nunc de notis Lectorem monere operae pretium est. Non longos tibi commentarios, benevole Lector, sed breves quantum fieri potuit, notas, easque vel ad criticen pertinentes, vel ex historia depromptas [Col. XXIIA] offerimus, ut si quid legentem possit impedire, aut aliquantulum demorari, procul amoveatur, viaque plana et expedita ad totius operis intelligentiam aperiatur. Notas porro illas non in ipsa opuscula, nisi obiter et rarius, sed potissimum in epistolas confecimus; tum quod epistolae praecipuum inter opera Blesensis locum obtineant; tum quod jamdiu exoptatum ab eruditissimis viris opus nimium urgerent festinantes typographi.

Post editas a Busaeo notas plures in Gallia nostra manuscriptos codices reperimus, quos ipsi Busaeo videre non contigit. Adde quod hominem externum, utpote Germanum, et nostrae historiae satis rudem plurima sane latuerunt, quae nostro saeculo e tenebris feliciter eruta sunt et publici juris facta. Unde quanta lux Petri Blesensis historiae locisque ejus difficilioribus conciliari possit, nullus est, opinor, qui non clarissime videat. Quod ad manuscriptos codices attinet, quibus usi sumus, eos nobis subministrarunt [Col. XXIIB] viri omni eruditione clarissimi, quorum laudi splendorique licet nihil ex mea possit oratione accedere; singulorum tamen hic nomina exponere juvat, ut norint posteri quorumnam ope et auxilio Petrus Blesensis, quasi deterso situ et antiquitatis squalore, comptior jam ornatiorque in lucem prodeat.

Primum quidem codicem ms., qui et antiquissimus est et optimae notae, benigne nobis largitus est Joannes Launoius, Theologus Parisiensis. Alius non inferioris meriti in manus nostras venit opera Raimundi Formentini, Aurelianensis Ecclesiae canonici. Subministrati sunt et alii duo ex insigni bibliotheca eminentissimi cardinalis Mazarini. Accesserunt ex antiquissima et eruditis notissima bibliotheca Paris. monasterii Sancti Germani a Pratis tres alii codices mss., unus ex eadem Bibl. alter ex Beccensi, tertius ex Majori Monasterio, quos mihi pro antiqua necessitudine praebuit domnus Lucas [Col. XXIIC] Dacherius, ejusdem bibliothecae dignissimus praelectus, vir pro sua singulari humanitate nemini non notus, nemini non charus; qui dum vult videri ex antiquis manuscriptis, quasi aliud agens, leviores solummodo spicas colligere, uberrimam antiquitatis studiosis messem comparat. Tres insuper ex bibliotheca S. Victoris, toto orbe nominatissima, mihi liberaliter subministravit vigilantissimus bibliothecarius Carolus le Tonnelier, cui quidem dignas pro sua erga me humanitate grates rependere etsi maxime velim, non possum tamen, insuper enim aliorum etiam mss. codicum, mihi copiam fecit, ex quibus multa deprompsi hactenus inedita, ut suo loco notabitur. Accesserunt et alii ex variis bibliothecis, scilicet D. Boyer, senatoris Divionensis; D. Hardi in praefectura Parisiensi senatoris; D. Hautin, in eadem praefectura Parisiensi etiam senatoris; Fratrum Praedicatorum conventus S. Jacobi Parisiensis; Patrum Fuliensium Paris., D. Vallin canonici Nannetensis; duo item ex bibliotheca Sorbonica. [Col. XXIID] Plurimum etiam nos adjuverunt membranae illustrissimi ac celeberrimi D. Petri de Marca, quondam archiepiscopi Parisiensis, nobis a viro docto Stephano Baluzio commodatae, in quibus varias lectiones ex duobus mss. epistolarum Petri Blesensis a se collectas vir doctissimus adnotaverat. Ad emendanda opuscula nobis magno etiam usui fuit codex ms. Henrici Valesii, historiographi regii, in quo continentur Tractatus in Job, de Transfiguratione Domini, et de Conversione sancti Pauli. Incidit praeterea in manus nostras codex ms. Nicolai Camusatii, quondam Ecclesiae Trecensis canonici, qui nunc asservatur in Bibliotheca Collegii Claromontani Societatis Jesu Paris. Cujus ope emendavimus opuscula de Confessione, de Poenitentia vel Satisfactione, [Col. XXIIIA] Canonem episcopalem, Contra perfidiam Judaeorum, et de amicitia Christiana. Omitto exemplaria antea edita, quae etiam ubi opus fuit consului: alterum scilicet Jacobi Merlini doctoris Parisiensis: alterum, Moguntinum, in quo solae Epistolae editae fuerunt.

Ut autem codicum, quibus usi sumus, characteres facilius possit Lector dignoscere, en varia signa quae apponenda esse duximus.

• Laun. designat codicem ms. Joannis Launoii.
• For., codicem ms. Raimundi Formentini.
• Maz. 1, 2, primum et secundum codices mss. card. Mazarini.
• Sang., codicem mss. S. Germani a Pratis.
• Bec., codicem ms. monasterii Beccensis.
• Major., codicem ms. Majoris Monasterii.
• Vict. 1, 2, 3, primum, secundum et tertium codices mss. S. Victoris Parisiensis.
• Boer., codicem ms. D. Boyer.
• Hard., codicem ms. D. Hardy.
• [Col. XXIIIB] Haut., codicem ms. D. Hautin.
• Dom., codicem ms. Dominicanorum Paris.
• [Col. XXIVA] Ful., codicem ms. Fuliensium Paris.
• Vall., codicem ms. D. Vallin.
• Sorb., 1, 2, codd. mss. Sorbonae, primum et secundum.
• Marc., membranas D. de Marca.
• Vales., codicem ms. Henrici Valesii.
• Cam., codicem ms. Nicolai Camusatii.
• Merl., codicem editum opera Jacobi Merlini.
• Mog., codicem epistolarum editum Moguntiae.

Te quoque monitum etiam velim, optime Lector, notas nostras multis insignibus chartis fuisse locupletas ⁜ (a) , quarum maximam partem vel ex penu suo depromptam, vel ex amicis suis indefesso studio ac labore conquisitam benigne nobis subministravit clarissimus vir D. de Vion d'Herouval, de litteratis omnibus optime meritus, et quem pro sua humanitate ac effusa in eruditos omnes liberalitate, quandiu florebunt, litterae loquentur. Nonnullas etiam alii viri illustrissimi et humanissimi liberaliter [Col. XXIVB] nobis praebuerunt, quorum nomina ad frontem chartarum honoris gratia praefigemus.

• 1 ^o Epistolae centum octoginta tres quas publici juris fecerat Petrus de Gussanvilla;
• 2 ^o Epistolae ab eodem, quasi nullius essent auctoritatis, rejectae;
• 3 ^o Epistolae quaedam ineditae.

Prodierunt primum Epistolae Petri Blesensis, absque temporis vel loci nota, in-fol.: cujus editionis principis, nunc perrarae, praeter illud quod in bibliotheca Bodleiana Oxoniensi asservatur, an aliud exemplar exstet, nobis incompertum.

Praecipuum mihi subsidium in edendis Petri Blesensis epistolis fuerunt libri tres mss. quorum unus in Novo Collegio, Oxoniensi, alii in bibliotheca Collegii Sidnaeo-Sussexiani Cantabrigiensis servantur. Hi duo in Catalogo Mstorum Angliae et Hiberniae signantur Δ, 5, 7, et Δ, 5, 13. Horum priorem totum perlegi; nec tamen adeo antiquus est, nam ex quo exscriptus fuit e codice Dunelmensi, qui jam, quod vereor, deperiit, vix ducenti anni praeterierunt. Alter, qui siglum habet Δ, 5, 13, saeculi decimi quarti vel quinti ineuntis est, et eo magis aestimandus est quia epistolas illas fere omnes continet, quas Goussainville rejecit. Isti codices, in hoc Catalogo 33 et 34 numerati sunt.

• 1. Editio princeps sine anno et loco.
• 2. Edit. Merlini, 1519.
• 3. Edit. Bus. 4 ^o . Mog. 1600.
• 4. Edit. Goussainville, Paris, fol. 1667.
• 5. MS. Bibl. publ. Cantab. I i, 6, 27.
• 6. MS. aulae Graianae Lond.
• 7. MS. Lambeth.
• 8. MS. Bibl. reg. Paris, 2604.
• [Col. XXV] 9. MS. Mus. Brit. Reg. 15 B iv.
• 10. MS. Mus. Brit. Reg. 14 C iv.
• 11. MS. Mus. Brit. Reg. 8 F XVII.
• 12. MS. Mus. Brit. Harl. 3709.
• 13. MS. Mus. Brit. Harl. 3672.
• 14. MS. Mus. Brit. Harl. 3684.
• 15. MS. Mus. Brit. Cott. Vesp. E XI.
• 16. MS. Mus. Brit. Burn. 303.
• 17. MS. Mus. Brit. Arun. 227
• 18. MS. Coll. Oriel. Oxon.
• 19. MS. Coll. Exon. Oxon.
• 20 et 21. MS. Coll. Novi Oxon. 127, et Mus. Brit. Reg. 10 A XVIII, nam ordo illorum codicum idem est, nisi quod codex Regius post epist. 139 imperfectus est.
• 22. MS. Bibl. Bodl. 426 [2327 in Catal. Om. MSS. Ang.].
• 23. MS. Bibl. Bodl. 759 [2671].
• 24. MS. Bibl. Bodl. 570 [2017].
• 25. MS. Bibl. Bodl. 303 [2089].
• 26. MS. Bibl. Bodl. Laud. 650 [643].
• 27. MS. Bibl. Municip. Atrebatensis.
• 28. MS. C. C. C. Cantab. 425.
• 29. MS. C. C. C. Cantab. 366.
• 30. MS. Coll. S. Trin. Cantab. B. l. 18.
• 31. MS. Bibl. publ. Cantab. Ff. 5, 46.
• 32. MS. C. C. C. Cantab. 266.
• 33. MS. Coll. Sidneo-Suss. Cantab. Δ, 5, 7.
• 34. MS. Coll. Sidneo-Suss. Cantab. Δ, 5, 13.

Praeter hos codices alii numero fere triginta in Bibliotheca Regia Parisiensi servantur, quorum majorem partem inspexi. At in his, ut puto, insunt tria aut quatuor epistolarum fragmenta, quae in hac editione frustra requiras. Quod si postea pro certo comperero, ea in Appendice una cum epistola Bedae inedita, necnon cum aliis paucis quae in manus meas sero devenerunt, in lucem dare non omittam.

Epistolae 1-183 eaedem sunt quae in editione Goussainville insunt: caeterae aliunde sunt additae, videlicet 183 usque ad 208, in antiquis editionibus repertae, in edit. Gouss. omissae: nunc inter epistolas genuinas testimonio codicis Sidn.-Suss. locum vindicant. Omnes quae postea sequuntur, 209 usque ad 243 [excepta 219 quae a Bouquet edita est, vol. XVII, p. 473] , ex codd. Mstis nunc primum sunt editae. Inter has novas epistolas, multae sunt adeo mala scriptura deformatae et etiam corruptae ut vix legi possint. Quarum unam No. 239, quae in codice Collegii Novi Oxoniensis inest, mihi prorsus obscuram, aliis emaculandam invitus relinquo.

Opuscula duo, huc usque anecdota, nunc primum in hac editione typis mandantur; et certe luce dignissima. Primum, cui titulus: Passio Reginaldi, principis olim Antiocheni, suppeditavit codex ms. in Collegio Novo Oxoniensi asservatus collatusque cum duobus aliis mss. Musei Britannici. Codex Collegii Novi, imperiti scriptoris vitio, vix legi potest; caeteri mutili sunt; et non nisi magno et improbo labore transcriptum opusculum typis mandamus. — Aliud hoc titulo distinguitur: Dialogus inter Henricum II et abbatem Bonaevallensem. Hoc opusculum unus tantum Lambethanus codex habet; multa continet notatu digna de praestantissimo rege qui Anglo-Saxonum Normannorumque gentem in unam coegit. — Fragmentum libri De praestigiis fortunae, in editione Gussanvillae vulgatum, quod verbotenus legitur cap. 12 libri I Polycratici Joannis Saresberiensis ⁜ (a) , recudere operae pretium non duximus.

Codices duo mss., in Britannico Museo asservati, partem sermonum Petri Blesensis continent. Horum ope homiliarum trium huc illuc disjecta fragmenta in unum collegimus et textum editionis Gussanvillae non semel emendavimus. Praeter supra memoratos codices, alios in quibus contineantur sermones Petri Blesensis, neque in Anglia, neque in transmarinis quas invisi bibliothecis invenire potui.

Homilias excipiunt poemata, inter quae sequentia nunc primum vulgantur: 1. Carmen de paenitentia. Invenitur in codice Lambethano n. 36, fol. 95, et in Bruxellensi n. 1968. 2. Versus de commendatione vini. 3. Responsio ad quemdam contra cerevisiam. — Ambo suppeditavit codex Cantabrigiensis (Mori 131, Cant. G. g. 6, 42, art. 3) . 4. Carmen acephalum. Ex Bodleiano ms. excipitur ?(Laud. 650) , in quo absque titulo invenitur ad calcem epistolae 111.

Metrica opuscula De lucta carnis et spiritus et De vita clericorum reprobata, consonantibus syllabis desinentia, in editione Parisiensi ut carmen unum et idem sine distinctione leguntur ad calcem epistolae 57. Consentientibus autem mss. Fidneiensi Sussex ( Δ 5, 18) et Bruxellensi (9608), in quibus pars secunda seu carmen alterum vario titulo distinguitur, ex uno duplex fecimus. In his carminibus sensus non semel difficillime elicitur, ut plerumque fit in ejusmodi scriptis, propter consonantiae leges arctas, [Col. XXVII] quibus auctor impeditus, dum in improbo consonantiarum delectus et apparatus labore versatur, verba saepe saepius a genuino sensu distrahit.

Tractatum De sancta Eucharistia primus publici juris fecit Busaeus «ex vetustissimo codice bibliothecae Tabernensis serenissimi et illustrissimi principis Caroli cardinalis Lotharingiae, ac Metensis Argentinensisque episcopi descriptum,» in quo Anselmo Cantuariensi archiepiscopo ascribitur. Ex versibus Invocationis ad Patrem.

Librum quod sub titulo: Remediarium peccatorum, Petrus ex opere Gregorii compilavit, cum nihil habeat quod novi sit, in hanc editionem non admitto. Exstat apud Atrebatas in Gallia, sed mutilatione nefanda imperfectus; exstat etiam Cantabrigiae, necnon Oxoniae in bibliotheca Mertonensi. Opusculum De arte dictandi, ex Bernardo compilatum, asservatur ms. in bibliotheca Cantabrigiensi.

In quibusdam catalogis manuscriptorum Petro Blesensi ascribitur liber cui titulus: Basiligerunticon, non alius est quam Compendium super Job.

In bibliotheca Grai's Inn Londoniensi exstat ms. opusculum Breviloquii titulo distinctum, quod Petro Blesensi catalogi descriptores ascribunt; sed qua auctoritate freti, declarare omiserunt. Libellus iste, theologicae, ut videtur, farraginis male digestae fragmentum, ad archidiaconum Bathoniensem certe non spectat.

Continuationem Ingulfi Petro Blesensi falso ascriptam fuisse hodie apud eruditos constat.

ARGUMENTUM. — Haec epistola vicem praefationis obtinet, ut auctor in calce epistolae adnotavit; in ea enim regi Anglorum Henrico II exponit, cur hoc epistolarum opus, quantumvis stylo parum excultum et elaboratum, in lucem venire permiserit.

HENRICO ⁜ (1) , Dei gratia illustrissimo Anglorum regi, duci Normanniae et Aquitaniae, et comiti Andegavensi, suus PETRUS Blesensis, Bathoniensis archidiaconus, salutem in eo per quem reges regnant.

Rogatus a vobis epistolas, quas passim et variis direxi personis, colligere, et quasi diversas species in unum fasciculum comportare, rapior ad incertos [Col. 0001B] affectus. Nam inter occupationes varias, et tempestuosos curiae fluctus, et mihi durum est aliquid scribere, et longe durius vestrae majestatis imperio contraire; preces siquidem vestras imperium voco; quia, sicut satis urbane scribit quidam magister meus ⁜ (2) ,

Illud pro certo noveritis, quod si olim praescivissem epistolas meas tantae dignitatis audientiam habituras, quidquid in eis erat quod aures delicatas offendere posset, lima diligentior et exquisitior vigilantia correxisset. Nunc autem in ea ruditate nativa, qua conditae sunt, vestris, meticulose tamen, oculis se praesentant, censuram potius exspectantes, [Col. 0001C] quam gratiam expetentes; et in hoc summam praemii sui constituunt, si non rejiciantur, si non exspuantur; sed tandem, quod eis maximum est [Col. 0002A] indulgentiam mereantur. Scitis equidem quod non semper ingenii vena respondet ad voluntatem: et quandoque dicta laudabiliora casualiter scribenti se offerunt, quae per studii vehementiam, et indaginem laboriosae meditationis inveniri non possunt. Illud etiam vestra, sicut reor, eminentia diligenter attendit, quod fere omnes epistolae meae de alieno pendebant arbitrio, et nunc propter ingruentium necessitatum urgentiam incultius, nunc propter materiae tenuitatem recisius, nunc propter insufficientiam personarum, quibus scribebantur, aut quae scribebant, inurbanius aut diffusius aut simplicius me scribere oportebat. Imperfectum itaque meum videant et indulgeant oculi vestri, et in libro memoriae conscribantur, si qua inveneritis aedificantia [Col. 0002B] ad salutem. Nam et quandoque revelat Dominus parvulis quae a sapientibus absconduntur ⁜ 1 . Leprosi nuntiaverunt salutem Samariae, et subjugalis Balaam dominum suum a via illicita revocavit ⁜ 2 . Quod si causa publicae eruditionis aliqua de libris Gentilium ⁜ (3) fuerint interserta, vobis in fastidium non vertantur. Nam et David de diademate Melchom idoli Ammonitarum sibi diadema composuit ⁜ 3 , et ⁜ 4 Paulus apostolus ad improperium Cretensium quandoque versus poeticos eleganter aptavit. Nec illud magnificentiae vestrae, quaeso, sit oneri, si usque ad personam vestram in aliqua epistolarum mearum stylus devotae correptionis evaserit. Nam totum illud dictavit affectio: Aemulor enim vos Dei aemulatione ⁜ 5 ; zelans et sitiens salutem vestram in Christi [Col. 0002C] visceribus, et in charitate non ficta. Nihil equidem vobis adulatorium scripsisse me recolo, nec sum olei venditor. Et scio quod, cum sal correctionis in [Col. 0003A] omni sacrificio acceptetur a Domino, mel in omni sacrificio reprobatur. Teste etiam Salomone: Qui dicit injusto, Justus es, maledicent ei populi; et super eos qui arguunt, veniet benedictio ⁜ 6 . Primam claudo epistolam; nam, cum sit quasi praefatio aliarum, vitio ascribetur, si abeat in immensum. Valete.

ARGUMENTUM. — Solatur regem Henricum patrem, aequo gravius in filii Henrici III obitu moerentem: probatque morem quidem lugendi vita defunctos pium esse, si moderatus sit; at nullam causam esse tam acerbe deplorandi mortem filii, cum tantas ipse a se de anteactae vitae lapsibus poenas exegerit, ut minime dubium sit eum hanc vitam cum aeterna commutasse.

HENRICO, Dei gratia illustri Anglorum regi, duci [Col. 0004A] Normanniae et Aquitaniae, comiti Andegavensi, suus PETRUS Blesensis, Bathoniensis archidiaconus, salutem et spiritum fortitudinis in adversis.

Audivi, et conturbatus est venter meus; a voce contremuerunt labia mea ⁜ 7 . Nam ex familiarium vestrorum relatione cognovi, quod illa vestra magnanimitas celebri hactenus opinione conspicua, in morte filii vestri ⁜ (4) mortificata est, et quadam mollitie muliebri degenerans, gemitibus indulget ac lacrymis, atque reverentia majestatis abjecta, supervacuis doloribus pueriliter intabescit. Doloris affectum in vobis non arguo, sed dolendi excessum. Scio quod pium est flere mortuum, et hujusmodi moestuosos affectus lex naturae indicit. Nam et Job, audita filiorum suorum morte, vestimentorum scissione et aspersione pulveris vim doloris expressit ⁜ 8 . Abraham, mortua Sara, venit ut fleret eam et plangeret ⁜ 9 . Jacob existimans filium suum Joseph [Col. 0005A] devoratum a bestia, multos dies continuavit in planctu ⁜ 10 . Joseph etiam cum fratribus suis, et cunctis senioribus domus Pharaonis, patrem suum deferens mortuum, venit ad aream Adab trans Jordanem, ubi septem dies super morte Jacob in fletu et gemitu compleverunt ⁜ 11 . Sed et Josia rege mortuo, scriptum est ⁜ 12 , quod universus Juda et Jerusalem luxerunt eum, et prae omnibus rex Adadremmon: ita quod in proverbium versum est, et populariter dicebatur: Planctus ejus, sicut planctus Adadremmon ⁜ 13 . In Ecclesiastico etiam legimus ⁜ 14 , quod luctus mortui septem diebus legitime celebratur, et ibidem haec verba leguntur: Fili, in mortuum produc lacrymas ⁜ 15 . Christus lacrymas produxit in Lazarum ⁜ 16 . Ideoque non miror, si tam deplorando [Col. 0005B] funeri pietatis lacrymas exhibetis. Nec enim de numero illorum estis, de quibus Dominus dixit per prophetam: Percussit eos, et non doluerunt ⁜ 17 . Et ut verbis Job ⁜ 18 utar: Nec fortitudo vestra fortitudo lapidis est, nec caro vestra aenea est.

Sed sit, quaeso, hic dolendi modus, ne vos dolor rapiat ultra modum. Temperantior debet esse [Col. 0006A] apud vos erga defunctum filium dolendi occasio, quia christianissime abiit, ne dicam, obiit; et dolendo poenitens dolores aeternos evasit. Nobis enim flentibus jam securissime dicit: Nolite super me flere, sed super vosmetipsos flete ⁜ 19 . Planxit David filium patricidam: Absalon, fili mi, fili mi Absalon ⁜ 20 ! Planxit super Saul et Jonathan finem eorum deplorans, quos dominium mortis involverat sine fine ⁜ 21 . Verumtamen si circa filium vestrum pium est flere, pium est et gaudere. Si enim Petrus apostolus ⁜ 22 , si Magdalena suos defleverunt excessus ⁜ 23 ; iste, licet adolescens, et inter malitiae incentores, et, ut ita loquar, tanquam lilium inter spinas ⁜ 24 , in omnem se se dejecit poenitentiae humilitatem ⁜ (4*) , mundi gaudia convertens in planctum et delicias in dolorem. [Col. 0006B] Conversus est planctus ejus in gaudium ⁜ 25 ; convertatur et vester. Cedat vobis ad plenitudinem gaudiorum, talem filium de lumbis vestris processisse, in quem naturae dotes universae confluxerant ⁜ (5) ; quem timebant remotissimae nationes; quem vereri et diligere etiam inimicus et invidus tenebatur.

Qui, cum prae universis mortalibus obtinuisset [Col. 0007A] gloriam et supereminentiam militiae saecularis, tandem in abjectione temporalium et humilitate poenitentiae factus et defunctus est Christi miles. Exemplum dedit vobis, ut et vos sequamini vestigia poenitentis ⁜ 26 . Nemo enim fuit in confessione humilior, in sui accusatione contritior, in emendatione devotior, in propriae carnis afflictione crudelior, in omni satisfactione ferventior. Consilio siquidem et suggestione proditoriae factionis ⁜ (6) minus consulte contra vos erexerat et direxerat arcum suum, sed Dominus adversus eum tetendit arcum suum: et in eo paravit vasa mortis ⁜ 27 , volens vobis et aliis dare in eo significationem, ut fugiatis a facie arcus, et liberentur dilecti ejus ⁜ 28 . Cum igitur de salute ejus spem certissimam habeamus: Beati enim qui in Domino [Col. 0007B] moriuntur ⁜ 29 , ut voce Apostoli utar: Nolite contristari de dormiente, sicut et illi qui spem non habent ⁜ 30 . Omne judicium jam evasit; judicavit enim se ipsum, ne inposterum judicetur. Utinam, amantissime princeps, dum hoc saeculum manet, imo potius, dum hoc saeculum manat, judicemus nosmetipsos; fallax enim est hic mundus, vita brevis, finis dubius, exitus horribilis, judex terribilis, poena infinibilis. Planctus itaque, quos impenditis mortuo, in arma poenitentiae convertatis; ut sicut turbato fatalitatis ordine filius vos praecessit ad mortem, sic ordinato hujus mortalitatis excursu caeteros praecedatis ad vitam.

ARGUMENTUM. — Graviter increpat virum genere nobilem, qui sacellano suo vilitatem familiae exprobrarat: ostenditque pluris paupertatem quam natalium splendorem virtute destitutum faciendam: humilitatem sectandam, superbiam vero fugiendum.

Charissimo domino et amico suo G. PETRUS Blesensis Bathon. archid., salutem, et se ipsum cognoscere.

Fletu singultuoso et anxio tuus mihi retulit capellanus graves et enormes probrorum injurias, quibus eum citra meritorum suorum exigentiam, [Col. 0008A] sicut asserit, nimis inciviliter affecisti. Scio quod superbus est Moab ⁜ 31 , et quod haec ipsa correptio mea, quae ex amicitiae sinceritate procedit, te mihi faciet inimicum. Memini me legisse: Corripe sapientem, et diliget te; corripe fatuum, et pestilentior erit ⁜ 32 . Ideo et praesenti epistolae titulum non praescribo; volens experiri quid in te valeat secreta et privata correctio; ferrum abscissionis appositurus, si fomenta non senseris. Quid gloriae tibi, quaeso, accrevit in eo, quod ipsi honesto et commendabili viro sui vilitatem generis exprobrasti? Quid jactitas genus tuum? Quem te ipsum facis ⁜ 32* ? Vaga et incerta est hominum generatio, et quandoque putatur filius principis, qui filius est culinarii histrionis, testimonio poetae:

Mendaces sunt filii hominum in stateris, ut decipiant in vanitate in id ipsum. Magnos se reputant, qui aut parvi, aut omnino nulli sunt. Quare te apud te majorem ruputas, quam hominum reputet communis opinio? Pondera te ipsum secretius; nec te majorem vendas, quam te libra veritatis appendit. Verbum Domini est: Pondus et pondus abominatio est mihi ⁜ 33 . Est in coelo, qui corda scrutatur et renes ⁜ 34 . Vide quod nihil doli admisceas, sed temetipsum apud Deum et homines rationabiliter aequilibres. Dolose, inquit, egit, ut inveniatur iniquitas ejus ad odium ⁜ 35 . Quid profuit tibi, miser, fictitiae nobilitatis magnificare jactantiam, et pauperi amico [Col. 0008C] notam quasi criminosae paupertatis objicere? Certe apud pauperem Christum pretiosus est titulus paupertatis. Christus pauper, et pauperis Virginis filius, pauperes elegit in apostolos ⁜ 36 . Nec domum reguli introire dignatus est, ne honorare divitias videretur ⁜ 37 . Nabuzardan, solis pauperibus in terra promissionis remanentibus, omnes divites captivavit ⁜ 38 . In superbia siquidem et in abusione progenitorum tuorum virtutem tibi ascribis ad gloriam, sed eorum famam turpi opinione contaminas, et a tui generis dignitate vel bonitate degenerans, turpi conversatione celebrem [Col. 0009A] tuorum memoriam dehonestas. Quid jam abolitae generositatis stipitem laudas? solet equidem ramus radicem, et fructus stipitem commendare. Et quae utilitas in veteri trunco, si jam emarcuit; si ab eo fructus commendabilis non processit? audi, miser ⁜ (8) , audi, successor veteris Adae, testa fragilis, lutum solubile, pellis morticina, vas putredinis, fomes tineae, cibus vermis. Quid tibi, et progenitoribus tuis? Sicut non portabit filius innocens iniquitatem patris ⁜ 39 , sic nec filium reprobum decet de patris actibus gloriari. Et quae nobis argumenta praetendis, ut ejus te filium probes, cujus pomposam memoriam magnificas et extollis? Sane ideo Dominus Abraham ex Sara et Agar ⁜ 40 , ex duabus etiam uxoribus et duabus ancillis voluit Jacob prolem suscipere [Col. 0009B] ⁜ 41 , ut universitatis humanae successio, de parentum conditione incerta et ignara utrum a libera vel ancilla descenderit, se de generositatis ambiguae gloria non extollat. Titulos enim Sarae, aut Rachelis, quos sibi quandoque ascribit vaga et vulgaris opinio, proscribit et abolet nequitia in moribus, servitus in peccatis, ut se filios ancillarum conversatione testentur, qui de aliorum virtute, quam apud se non noverunt, inflantur. Praeterea in domo Jacob spurii pariter cum legitimis funiculum haereditatis sortiti sunt ⁜ 42 , et communiter inter se familiae herciscundae ⁜ (9) judicium dictaverunt.

Quid inter parentelas hominum variando distinguis? Ab uno patre descendimus universi et singuli. [Col. 0009C] Certe speciosus forma prae filiis hominum ⁜ 43 Christus Jesus, de quo scriptum est, quia vir nobilis est in portis suis ⁜ 44 , cujus nobilitatem et generationem propheta non sufficit enarrare ⁜ 45 , et qui unicus nostrae generositatis est auctor ⁜ 46 , de justis et injustis, [Col. 0010A] de magnis et humilibus carnem traxit. Nam et agnus Paschalis ⁜ 47 , juxta Septuaginta Interpretes ⁜ (10) , de ovibus et capris assumebatur; in quo manifestissime vides quod apud Christum omnis fortuna, omnisque conditio acceptatur. Utquid ergo te in aliorum virtute commendas, et adversus pauperem de tui generis extollentia gloriaris? Qui gloriatur, in Domino glorietur ⁜ 48 ; non enim qui se ipsum commendat, ille probatus est, sed quem Deus commendat ⁜ 49 : disperdet Dominus omnia labia dolosa, et linguam magniloquam ⁜ 50 . Melius ageres, si humilius saperes. Dei Filius in beata Virgine, licet ipsa de sacerdotali et regali schemate duxisset originem, non nobilitatem sed humilitatem elegit. Respexit, inquit, humilitatem ancillae suae ⁜ 51 . Scriptum est, [Col. 0010B] quia Deus humilibus dat gratiam ⁜ 52 , et cum humilibus sermocinatio ejus ⁜ 53 . Super quem, inquit, requiescet spiritus meus ⁜ 54 , nisi super humilem et mansuetum? Quid tibi et pauperi capellano, superbe et fatue? Tu eminentiam generis tui tua pravitate deprimis et conculcas; ille in medio suorum sancta et honesta conversatione praeradiat. Scio, quia aegre fers quod te instruo, quod

ARGUMENTUM. — Gratulatur monacho de progressu in religiosa vita, suamque sortem in saeculo degentis deplorat, ejusque precibus et sacrificiis se commendat. Deinde dubitationem quamdam dissolvit.

Charissimo socio et praecordiali amico suo R. priori Cisterciensi, P. Blesensis, Bath. archid. salutem et continuos in Christo profectus.

Laetatus sum in his quae dicta sunt mihi ⁜ 76 . Nam ex fideli commeantium relatione cognovi, quia de die in diem, de virtute in virtutem proficiens ⁜ 77 , claustralis militiae bravium meruisti. Ascendisti in montem sacrificii; ego autem adhuc in valle coenosa moror, et exspecto cum asino ⁜ 78 . Tu pennas contemplationis assumens haec mundana transcendis: [Col. 0011D] me glutinum terrenae habitationis adeo inviscavit, quod volare non possum. Heu mihi! quia incolatus meus a Deo prolongatus est ⁜ 79 . Et quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam? [Col. 0012A] ⁜ 80 In omnibus requiem quaesivi ⁜ 81 , et in omnibus dolorem et laborem inveni. Non est requies, nisi, in haereditate sanctorum, de qua scriptum est: Haec requies mea in saeculum saeculi ⁜ 82 . Ego autem carnalis homo et venundatus sub peccato ⁜ 83 , infixus sum in limo profundi ⁜ 84 , et in libertatem filiorum Dei respirare non possum. Adjuva me orationibus tuis, amice charissime, dies enim mei transierunt ⁜ 85 , et juxta verbum Job per viam qua ingredior, non revertar. Non longe sum ab illa communi meta, quae praefixa est omni carni. Rugae meae testimonium dicunt contra me ⁜ 86 , jam canos induimus, horae finalis praenuntios. Teste autem Apostolo, omne quod antiquatur et senescit, prope interitum est ⁜ 87 . Ora igitur, frater, ne me supremae necessitatis articulus anticipet [Col. 0012B] imparatum. Inter secretiores lacrymas tuas ibi mei offeras memoriam, ubi Patri Filius immolatur. Scio, quod multum valet deprecatio justi assidua ⁜ 88 ; et quod propria quandoque vota non obtinent, facit intercessio aliena. Litteras domini abbatis, et tuas devote suscepi et legi. Miror autem te in admirationem ducere et stuporem, quare in libro, quem De praestigiis fortunae composui, hac frequenter expositione usus sum: «Contigit, id est contingere potuit: quandoque eveniet, id est quandoque evenire continget.» Verumtamen in his, quae de fortunae insidiis pendent, et ad utrumlibet se habentia ambiguos sortiuntur eventus, secure hoc genus expositionis induxi; cum et in his, quae certos et quasi [Col. 0012C] necessarios habent exitus, haec locutio frequenter soleat inveniri. Nam et in Levitico legitur ⁜ 89 : Si quis de victimis pacificorum comederit die tertio, oblatio ei non proderit. Comederit, inquit, id est comedere voluerit. Et sic intelligi necesse est; nam, cum per diem tertium vita futura signetur, in quo operari non licet, per hanc comestionem significari oportet non opus, sed operis voluntatem. Simile habes in Job ⁜ 90 : Quis restitit Deo, et pacem habuit? Restitit, id est resistere voluit. De magis enim Pharaonis recolis te legisse: Fecerunt et magi sicut et Moyses, ut educerent ciniphes, et non potuerunt ⁜ 91 . Fecerunt, dicit, id est facere voluerunt. Si ergo in his, quae de contingenti sunt, quandoque quasi positive et causa exempli, hoc genus locutionis admisi, non te [Col. 0012D] moveat. Nam et in his, quae quamdam necessitatem veritatis important, hic loquendi modus poterit frequenter inveniri. Adhuc precor, ut preceris pro me; oneratus enim peccatis, mole corporis aggravatus, [Col. 0013A] curis involutus, desideriis immundis infectus, infirmus, anxius, aerumnosus, non levabo me super me ⁜ 92 , nisi per eum, qui erigit elisos et sanat contritos corde ⁜ 93 . Vale.

ARGUMENTUM. — Ricardum, qui proxime post S. Thomam martyrem, e monasterio ad archiepiscopatum Cantuariensem pervenerat, cumulandisque opibus, et saecularibus potius rebus, quam spiritualibus curandis invigilabat, liberrime arguit, ac quae tum populi, tum regis Henrici II de eo sint querimoniae, exponit.

Reverendo Patri et domino RICARDO, Dei gratia Cantuariensi archiepiscopo, totius Angliae primati, [Col. 0013B] et apostolicae sedis legato, PETRUS Blesensis archidiac. salutem, et in melius expergisci.

Habebam in desideriis ad vos cum festinatione reverti, sed auctoritas regia non permittit. Millies postulavi licentiam recessurus, sed nec repulsam passus, nec licentiam sum adeptus. Quoties causor moram, quam facio, et allego vestrae revocationis instantiam, unica et quotidiana est ejus responsio: Cras recedes. In omnibus diebus anni cras istud invenire non potui; dum quaeritur, latet: et fortasse, quando non quaeretur, occurret. In eo autem turbata est anima mea valde, et sicut aranea tabescere me fecistis, quia exprobraverunt qui me tribulant inimici mei dum dicunt mihi per singulos dies: Ubi est dominus tuus ⁜ 94 ? ubi latitat? ubi dormit? usquequo [Col. 0013C] piger dormit? exsurgat qui dormit, et exsurgat a mortuis ⁜ 95 . Et jam hora esset a sommo surgere ⁜ 96 , et vigilare super commissum sibi gregem, et attendere, qualem habuit decessorem. Nunquid Dei gratiam accepit in vacuum, ut gratiam sibi datam, et gloriam sui decessoris evacuet? jam evacuavit ex [Col. 0014A] parte, nec videmus, quando restauret quod amisit; quando redimat quod commisit. Vobis igitur imputant, quod ab allophylis arca Domini capitur ⁜ 97 , quod a laicis Ecclesia Dei conculcatur, quod gladium Petri rubigo consumit ⁜ 98 , quod Christi sacramenta vilescunt, quod terribile nomen Dei in vanum assumitur, quod sub praetextu perjurii legitima conjugia dissolvuntur. Vobis imputant, quod Malchus in Christum, quod Phassur in Jeremiam ⁜ 99 , quod Balthasar in vasa Domini manus extendit sacrilegas ⁜ 100 . Quoties autem gratiam innocentiae et humilitatis extollo in vobis: Non sufficit, inquiunt, tantae praelationis homini, non facere malum, nisi adjiciat facere bonum. Non solum enim arbor quae fructus malos facit, sed arbor quae fructus bonos [Col. 0014B] non facit, excidetur et in ignem mittetur ⁜ 1 .

Reperit, inquiunt, archiepiscopus tuus Ecclesiam in optimo statu, ipse vero eam destituit, et dejecit. Cantuariensis Ecclesiae dignitates, quas gloriosus martyr rubricaverat sanguine suo, et quasi testamentum aeternum morte et cerebri effusione firmaverat, pusillanimitas ejus evacuavit, eamque reduxit in antiquae servitutis opprobrium, quae se in gratiam plenae libertatis erexerat. Utquid, inquiunt, terram occupat? quando morietur et peribit nomen ejus ⁜ 2 ? cur saltem non expergiscitur? Nunquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat ⁜ 3 ? In his omnibus verecundia mea tota die contra me est, et confusio cooperuit faciem meam a voce exprobrantis et obloquentis ⁜ 4 . Sunt itaque lacrymae meae panes die ac nocte ⁜ 5 , et ubi sub [Col. 0014C] umbra vestri nominis magnificari et extolli speraveram, ibi improperium exspectavit cor meum et miseriam ⁜ 6 . Estis enim fabula in ore hominum, studiumque omnium fere commune est linguas procaces laxare contra vos in detestandum susurrium. Quod si vestram velim praedicare industriam circa [Col. 0015A] aedificiorum meliorationem, circa praediorum culturam, et circa hujusmodi exteriorem administrationem, quae incessanter exigit humana necessitas, ipsi universa depravant. Quae gloria est, inquiunt, quod vivaria construit, quod claudit feras indagine, si clerici imprecantur, si in omnem dissolutionem religiosorum claustrorum ostia relaxantur?

Quae utilitas est quod fimo et creta ⁜ (13) ager sationarius impinguatur, si in Dominicae messis cultura nec spina evellitur, nec exstirpatur tribulus, nec verbum Domini seminatur ⁜ 7 ? Nunquid Deo cura est de bobus et asinis, ut circa boves et asinos ita sollicitus occupetur? cur injunctae sibi legationis officium non exercet? ligatus est potius quam legatus. Prophetae, inquiunt, cui Dominus legationem [Col. 0015B] injunxerat, praecepit ut evellat ac destruat, ut dissipet et perdat, aedificet et plantet ⁜ 8 . Dominus tuus ⁜ (14) officii spiritualis intelligentiam convertit in litteram, aut, ut verius dicatur, in lituram. Illud mihi ad cumulum doloris accedit, quod dominus rex, qui ex toto corde vos diligit, cujus erga vos dilectionem lego assidue in libro experientiae, qui turbatoribus vestris in Romana curia murum inexpugnabilem se opponit, ipse frequenter incuriam et desidiam vestram, secreta tamen et modesta correctione redarguit: ipse crebro vos excitat scriptis et nuntiis, gravissime ferens, quod terrae suae maleficos ad excessus enormes per impunitatis licentiam provocatis. Quam [Col. 0015C] amicabilia nuperrime vobis scripserit et mandaverit, memoriae, sicut credo, tenaciter affixistis. Inter quae ego, qui conscius secretorum fui, verbum illud confidenter in communem deduco notitiam; verbum enim memorabile est. Sciat, inquit, dominus archiepiscopus, quod si filius meus electus, aut aliquis episcopus terrae, vel comes, vel aliqua persona illustris suae voluntati, aut dispositioni contraire praesumpserit, aut impedierit, quo minus sibi commissae legationis munus adimpleat, inveniet in me sui contemptus persecutorem et vindicem, ac si in coronam meam proditorie commisisset.

Scio quidem, Pater, dominum regem diu habuisse et adhuc habere in votis, ut consilio et auxilio vestro fiant increpationes in populis ⁜ 9 , ut arripiat [Col. 0015D] manus vestra judicium ⁜ 10 , et arguat pro mansuetis, terrae ⁜ 11 . Dura quidem retuli vobis, amantissime [Col. 0016A] Pater, et forte hoc aliquis temeritati ascribet, quod non blandior, quod non palpo, quod reverendum praesulis caput peccatoris oleo non impinguo ⁜ 12 . Quidquid immundissimae sues grunniant, ego in Christi visceribus, et jugi beneficiorum vestrorum memoria vos moneo et monebo, quatenus cum ea diligentia impleatis pontificium, ut non vituperetur ministerium vestrum. Legistis enim: Maledictus homo, qui facit opus Domini negligenter ⁜ (15) . A claustrali et spirituali militia elegit vos Deus in sacerdotem sibi. Videte, ne cum spiritu coeperitis, carne consummemini ⁜ 13 ; et ne de vobis intelligatur illud: Non permanebit spiritus meus in homine in aeternum, quia caro est ⁜ 14 . Putatis quod de commissis vobis animabus, vos in districto examine [Col. 0016B] non oporteat reddere rationem? Propter hoc irritavit impius Deum; dixit enim in corde suo: Non requiret ⁜ 15 . Sed certe requiret exactissime usque ad novissimum quadrantem; et vereor ne tempestivius aut durius, quam credere aut timere velimus. Utinam velitis recolere comminationes Altissimi, quibus apertissima visione nobis terribilem suae indignationis sententiam revelavit. Horrendum autem est incidere in manus Dei viventis ⁜ 16 . Ignis enim succensus est in furore ejus ⁜ 17 , quem quandoque spiritualiter vidistis, ipsum autem nunquam sensibiliter sensistis ⁜ (16) .

ARGUMENTUM. — Respondet invectivae cujusdam magistri vitam clericorum in aulis episcoporum degentium acerbe insectantis; et contra graviter ipsum coarguit, quod omnem aetatem in profanis litteris consumat: hortaturque ut extremam saltem senectam in meditatione novissimorum suorum peragat.

Magistro Rad. Bellovacensi, PETRUS Blesensis, Bathoniensis archidiaconus, salutem et saltem in senio senem esse.

Litteras vestras, licet plurimum invectivas, cum omni aequanimitate et gratiarum actione suscepi. Quod me corripitis affectio est; ideoque mihi acceptiora sunt vestra verbera, quam eorum ubera, qui me lactant. Utinam semper corripiat me justus [Col. 0016D] in misericordia, et increpet me; oleum autem peccatoris non impinguet caput meum ⁜ 18 . Clericorum [Col. 0017A] curialium vitam damnatissimam reputatis, et in ejus exsecrationem fere totam illam satyram Juvenalis expenditis:

Magister, vobis, et imitatoribus vestris convertit Dominus flumina in sanguinem ⁜ 26 , ne bibant. Dat etiam coelum aeneum et terram ferream, dum vobis convertit Dominus carnalem scientiam, in qua obduruistis pertinaciter, in peccatum ⁜ 27 . Magister, nolite loqui sublimia gloriantes; recedant vetera de ore vestro, quia Deus scientiarum Dominus abhorret philosophiae gentilis errorem; cujus adhuc idololatra estis; et acceptat in quolibet Christiano conscientiae puritatem. Damnat enim Apostolus ea, [Col. 0018C] quae sunt rationem quidem habentia sapientiae ⁜ 28 secundum mandata et doctrinas hominum, si non aedificant ad salutem.

Utinam, magister, saperes, et intelligeres, ac novissima provideres ⁜ 29 . Haec philosophia tibi jam decrepito pernecessaria esset, quae frequenter in scholis describitur, sed frequentius praescribitur, cogitatio mortis scilicet assidua. Propheta dicit: Domine, notum fac mihi finem meum ⁜ 30 . Et Salomon: Fili mi, recordare novissima tua, et non peccabis in aeternum ⁜ 31 . Lamentator ille Jeremias propheta [Col. 0019A] deplorat animam peccatricem, et sui finis immemorem. Sordes, inquit, in pedibus ejus, nec recordata est finis sui ⁜ 32 . Et subjungit: Deposita est vehementer, non habens consolatorem ⁜ 33 . Sit, magister, cogitatio vestra dies mortis. Mors enim, quae junioribus est in insidiis, vobis senioribus est in januis, vestrum observat calcaneum, nec cessabit, donec fodiatur fovea peccatori ⁜ 34 . Rogo itaque, et in vera consulo charitate, ut qui hactenus varietatibus hujus saeculi militastis, Deo militetis saltem ad modicum tempus, atque faeces vestrae senectutis immoletis Altissimo, qui juventutis et adolescentiae vestrae florem in rebus nugatoriis expendistis.

ARGUMENTUM. — Magistrum quemdam ex acutissimo disputatore egregium potatorem factum, divinae Scripturae testimoniis ab ebrietatis studio revocare conatur.

Magistro A. PETRUS Blesensis, Bathon. archidiaconus, salutem et continuam memoriam honestatis.

A domo et mensa vestra nuper egrediens magister P. mihi via publica incedenti, laetus, et longe laetior quam expediret, occurrit. Vesania siquidem ferebatur; hauserat enim apud vos spiritum vertiginis et furoris, vinoque aut cerevisia totum ejus cerebrum aestuabat. Equum meum freno rapuit, et tam equum quam equitem supinum fere in terram dejiciens, in devium me retorsit. Avertebam manus [Col. 0019C] ejus et ipsum servientes nostri graviter increpabant; ille autem lingua praecipiti, et confusa, atque clamore daemoniaco intonabat: Veniet certe, veniet; veniet, velit nolit, et bibet de Filio Dei magister meus charissimus. Ego autem dolens eum [Col. 0020A] sequebar, et trahebar invitus. Cum vero servientes mei, qui ejus temeritati parcebant, manus ejus a freno meo, cum multa tamen instantia, separassent et nos ipse vidisset in viam, a qua nos abduxerat, equorum capita reflexisse, nos diu persequens lapidibus et glebis, me inaudita verborum turpitudine lacessivit.

Sane reputaveram eum semper virum industrium et discretum et modestum; sed vobiscum ea vice biberat; apud quem, sicut publice dicitur, in bibendo non est ratio neque modus. Et quae vobis, amice, gloria est, ita potu afficere hominem, ut hominem dediscat, et in desipientiam omnino transeat bestialem? Non est tibi occasio magnae laudis, quod sic vino fundis et infundis amicos, et infundendo [Col. 0020B] confundis. Scriptum est in Habacuc ⁜ 35 : Vae qui potum dat amico, inebrians eum, ut videat nuditatem ejus! Testimonio sacri eloquii multiplicem sententiam maledictionis incurrunt, qui ad calices sedent epotandos, et ebrietati continuae se impendunt. Dicit Dominus per Isaiam prophetam ⁜ 36 : Vae, qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem! Subsecutiva ebrietatis incommoda Salomon eleganti compendio enumerat dicens: Cui vae? cujus patri vae ⁜ (21) ? cui vulnera? cui rixae? cui suffosio oculorum ⁜ (22) ? nonne his qui morantur in vino, et student ⁜ (23) calicibus epotandis? Sane juxta verbum Sapientis: Potus iste in vomitum, et haec voluptas in nauseam convertetur [Col. 0020C] ⁜ 37 . Expergiscimini, ebrii, dicit propheta, et flete, et ululate omnes qui bibitis vinum in dulcedine ⁜ 38 . Apostolus ⁜ 39 etiam ebrietates multipliciter interdicit. Censura vero canonica sententiam depositionis dictat in clericos, qui ebrietatibus assuescunt. Ubi [Col. 0021A] enim regnat ebrietas, ratio exsulat, intellectus obtunditur, consilia deviant, judicia subvertuntur ⁜ 40 . Si juxta Apostolum bonum est non bibere vinum ⁜ 41 , non video qualiter possit bonum esse contrarium. Ideo prudens illa mulier filium suum instruens, in visione dicebat: Noli regibus, o Lamuel, dare vinum, ne forte obliviscantur judiciorum Dei, et subvertant populi aequitatem. Sed nec ullum secretum est, ubi regnat ebrietas ⁜ 42 . Loth, quem Sodoma non vicerat, vina vicerunt ⁜ 43 . Vinea quoque, quam Noe plantaverat ⁜ 44 , suo non pepercit auctori, et ex delicto patris usque hodie derivatur ad posteros macula servitutis. Titulis quoque beati Joannis Baptistae plurimum commendationis adjecit, quod vinum et siceram, et omne quod inebriare poterat, non bibit [Col. 0021B] ⁜ 45 . Aaron et filiis ejus praecepit Dominus, ut intraturi tabernaculum, a vino, et omni quod inebriare poterat, abstinerent ⁜ 46 . Rechabitae, quia juxta mandatum Jonadab filii Rechab abstinuerant ab omni potu ⁜ 47 , qui posset esse ebrietatis occasio, cum omnes tribus captivatae essent, liberi remanserunt. Tu qui disciplinali militiae, et libris quondam omnia posthabebas, nunc, sicut audio, codices ad calices transtulisti. Scribere in bibere convertisti; et, quod anxie doleo, nunc praedicaris egregius potator, qui fueras prius nominatissimus disputator. Unum praedictis adjicio; aut emendabiliorem te exhibeas in hac parte, aut a corde meo te evomo: et amicitiae socialis vinculum rumpens, gratiam [Col. 0021C] antiquae familiaritatis evacuo. Valeas.

ARGUMENTUM. — Declarat Ecclesiam Dei, instar lunae, varios habuisse status: et dicta philosophorum gentilium, atque etiam jurisconsultorum recte usurpari in tradenda doctrina sacra.

Causaris et arguis vehementer, quod nuper in [Col. 0022A] capitulo fratribus tuis loquens de vario amictu sponsae ⁜ 48 , quaedam interserui, quae potius philosophum gentilem et ethnicum, sicut asseris, sapiebant, quam Christianae fidei professorem. Teneo firmiter, quid dixerim, et hoc ipsum a tua memoria non evasit, in quo nihil nisi Catholicum invenies; nisi simpliciter dicta sinistra interpretatione, aut perversa recordatione depraves. Referens equidem varios militantis Ecclesiae status, quia frequenter in sacro eloquio per lunam solet Ecclesia praesens intelligi, quasdam proprietates lunaris excursus Ecclesiae coaptavi. Sicut enim in astrologia Martiani luna in sua novitate menoides dicitur; in augmento, cum jam ad medium crevit diatomos; cum accedit ad circulum, dicitur amphicyrtos; cum [Col. 0022B] vero in plenitudine sua tota est serena, panselenos: sic Dei Ecclesia, quae lunari exemplo lumen suum mendicat a sole justitiae, in Abel et patriarchis, menoides; in tempore prophetarum, diatomos; in adventu Christi, amphicyrtos; in ejus resurrectione et fidei confirmatione satis tolerabiliter poterat panselenos nuncupari. Quod enim Ecclesia perfecta et perfecte ordinata tunc demum fuerit, quando Christus coelos ascendit, propheta satis expresse exemplo consimili manifestat: Elevatus est, inquit, sol, et luna stetit in ordine suo ⁜ 49 ; id est ascendit Christus, et Ecclesiam in ordine sanctitatis per apostolos stabilivit. Sane si Scripturas sanctas ⁜ (25) diligenter attendis, non censebis absurdum, quod verba philosophiae vel scientiae civilis, quandoque [Col. 0022C] in doctrina Christiana, maxime ubi ratio postulat, admittantur. Audi quid dicat Job de Domino: Praecepit, inquit, soli, et non oritur, et stellas claudit, quasi sub signaculo. Qui facit Arcturum, et Oriona, et Hyadas, et interiora Austri ⁜ 50 . Jeremias propheta quasi in jure civili fuerit eruditus, emptionem praedii patruelis, quam contraxerat, quorumdam [Col. 0023A] verborum legalium urbanitate commemorat: Emi, inquit, agrum ab Hanameel filio patrui mei, qui est in Anathoth, et appendi ei argentum septem stateres, et decem argenteos; et scripsi in libro, et signavi, et adhibui testes, et appendi argentum in statera. Et accepi librum possessionis signatum, et stipulationes, et rata, et signa forinsecus ⁜ 51 . Sane sicut in Deuteronomio ⁜ 52 legis, aliena mulier capta in praelio, si decor ejus tibi placuerit, rasis ejus unguibus, et capillis, atque veste captivitatis deposita, licite ducitur in uxorem. Si qua enim scriptura gentilium est, quae in conflictu studiorum mihi placet, sublata superfluitate verborum possum illam mihi assumere, ut ex illa filii spirituales generentur in fide. In lege enim praecipitur quod si [Col. 0023B] in agro vel in arbore inveneris avem incubantem ovis suis, aut pullis, ova aut pullos debes accipere, matremque dimittere ⁜ 53 . Non etiam curandum est de littera, ubi fructuosae inveniuntur sententiae.

Increpas me, quia in exhortationibus meis, quas rogatu conscholarium nostrorum quandoque Bononiae feci, verba posui, quae jus civile redolebant. Porro jus civile sanctum est et honestum, atque sacris orthodoxorum Patrum constitutionibus approbatum. Loquebar equidem legisperitis in illis praedictis exhortationibus de terribili sententia districti et extremi judicii, et dicebam, quod nec appellationis remedio, nec supplicationis suffragio, nec actione in factum subsidiaria, nec aliquo restitutionis [Col. 0023C] beneficio poterat attentari. Dicebam quod ille Antiquus dierum inter filios regni ⁜ 54 quos quasi in funiculo distributionis ⁜ 55 secundum meritorum [Col. 0024A] suorum exigentiam ad haereditatem vocabit aeternam, dictaturus erat familiae herciscundae judicium. Dicebam, quod contritione duplici punirentur illi, qui peccatorum suorum confessionem differebant per erubescentiam, aut contemptum ⁜ 56 ; nam et in jure civili lis per inficiationem ⁜ (26) crescebat in duplum. Unum noveris, quod nunquam super verbis faciam quaestionem, de qua facultate sumantur, dummodo aedificent ad salutem. Nam nec de herbis quaeritur, in qua terra, vel cujus hortulani cura vel cultura adoleverint, dummodo vim habeant sanativam.

ARGUMENTUM. — Invehitur in quemdam discipulum [Col. 0024B] suum, qui cursu liberalium artium confecto, non ante cogitabat theologiae operam dare, quam biennium in otio consumpsisset: prolixeque probat perniciosum esse omne otium.

Missione usus minus legitima et honesta, tanquam transfuga et desertor castra scholaris militiae dimisisti, et de labore quietissimo te in laboriosissimum otium contulisti. Praeceperam tibi ut discipulo, consulueram ut amico, quatenus continuata instantia studiorum imperfectum tuum perduceres in plenitudinem, et de discipulo ascenderes in magistrum. Respondes te in disciplinis liberalibus diutius laborasse, tuumque propositum esse, antequam theologicas difficultates expugnes, biennio respirare. Utinam huic desiderio, aut potius desidiae, et defectui tuo vicennium aut tricennium praescripsisses! [Col. 0024C] Defectui dico; nam defecit in salutare tuum anima tua ⁜ 57 , mihique satius videretur, hominem qui per semitam damnatae opinionis incedit, [Col. 0025A] negotium honestatis prorsus omittere, quam differre. Sancti quidem et honesti propositi dilatio, magna ruina est. Nunc docibilis, in provectiori aetate capax doctrinae non eris: ideoque in praesenti articulo, quod differtur, aufertur. Verbum prophetae est: Populus iste dicit: Nondum tempus est aedificandi domum Domini ⁜ 58 . Miserrime, cur opus commendabile in biennium differs? forsitan cras non eris. Sapiens dicit: Quidquid potest manus tua, cum instantia operare ⁜ 59 :

In litteris tuis legi: «Vacabo mihi, et libris meis, et in camera mea ero mihi discipulus et magister: nunquam quievi, semper laboravi; nunc laborem convertam in otium et quietem.» Frater, [Col. 0025B] utinam saperes et intelligeres, et inter otium et quietem discerneres! Audisti quietem Domini: quievit enim ab omni opere, quod patrarat ⁜ 61 , verumtamen ejus otium non legisti. Legitur ⁜ 62 , quod otiositas inimica est animae, animus namque qui ad otia resolvitur, roditur inanibus curis; ac testimonio Salomonis desideria rodunt pigrum ⁜ 63 . Eodem docente ⁜ 64 , stercoribus boum, id est turpi increpatione lapidandus est piger.

Flaccus dicit:

An quaeris experimentum hujus rei?

Teste Hieronymo ⁜ 68 , peccatum Sodomorum fuit satietas et abundantia panis ⁜ 69 . Lex ⁜ 70 etiam de sacrificiis praecipit ut bos offeratur in ostio tabernaculi; quia qui laborant in agro Dominicae culturae, libere possunt coeleste tabernaculum introire. Cur causaris studiorum laborem, et ad otium toto corde suspiras? Labor scholasticus otium est, sed otium negotiosum, et quod animum reddit ad honesta sollicitum. Unde et scriptum est ⁜ 71 : Sapientiam scribe in otio, et qui minorantur, actu invenient [Col. 0025D] eam. Ideo discipuli esurientes fricabant spicas in die Sabbati ⁜ 72 ; in quo notatur utilium sententiarum discussio, quae mente quieta diligentius procuratur. Sic ingreditur homo sepulcrum in abundantia ⁜ 73 , quia absconditus a conturbatione hominum ⁜ 74 , foris quidem minuitur, sed interius fructus spiritualis studii inaestimabiliter reficitur et ditatur. Sic in Ezechiele ⁜ 75 : Porta atrii interioris, quae respicit orientem, clausa est sex diebus, in quibus opus [Col. 0026A] fit; die autem Sabbati aperitur. Qui enim a terrenis vacant, spiritualium notitiam facilius assequuntur. Vacate, inquit, et videte, quoniam ego sum Deus ⁜ 76 . Ideo Martha turbatur erga plurima ⁜ 77 . Liae oculus lippitudine impeditur; Maria vero cum Rachele optimam partem elegit ⁜ 78 . Et Jacob cum requiescit in Bethel, coelestium mysteria comprehendit ⁜ 79 . Hoc est otium sanctum, otium studiosum. Verumtamen otium vocas, non vigilare, non legere, vacare comessationibus, resolvi ad carnis illecebras, torpere somno et potibus indulgere. Timere debueras vocem Domini super tali otio irascentis: Neomenias vestras, inquit, Sabbatum non feram. Otia et sata et festivitates vestras odivit anima mea ⁜ 80 . Luget etiam super animam otiosam propheta dicens: [Col. 0026B] Viderunt eam hostes, et deriserunt Sabbata ejus ⁜ 81 . Verbum sancti Hieronymi est ⁜ 82 : «Otium sine litteris mors est, et vivi hominis sepultura.» Miser, quidquid longo tractu temporis didicisti, biennale otium exsufflabit, et illa logices ventosa loquacitas, qua tumescis, sicut visio nocturna, et sicut somnium avolabit ⁜ 83 . Putas, quod in pace et quiete corporis sit pax mentis? habebis forsitan pacem, sed amarissimam. Pacem, scio, reputas te habere, in loci habitatione solitudinem, in carnis exhibitione sollicitudinem: et ecce in pace tua amaritudo amarissima ⁜ 84 . Qui enim curam carnis in deliciis agit ⁜ 85 , tormenta conscientiae accusantis patitur, et semper hostem domesticum secum gerit, [Col. 0026C] sicut sapiens dicit: Solitudo, quam desideras, subversio est virtutum. Vae soli, quia, si ceciderit, non habet sublevantem ⁜ 86 . Solitudo Amnon fratrem Thamar ad incestuosum sororis suae concubitum provocavit ⁜ 87 . Solitudo est, quae virum fortem fortissime praecipitat in reatum; ea enim mediante, honestas impudicitiae arma sua reddit, degenerat sanctioris vitae propositum, et odoriferae opinionis gloria damnabiliter evanescit. Dum Parisiis operam studiis dabas, publice dicebatur, quod in hac humana conversatione te angelum exhibebas; vereor, ne qui de homine in angelum transieras, de angelo in hominem revertaris. Nam juxta sententiam Veritatis ⁜ 88 , spiritus immundus ambulans per loca deserta et arida, et non inveniens requiem (apud [Col. 0026D] quiescentem in otio quietem invenit) assumensque septem spiritus nequiores se, domum vacantem, et scopis disciplinalibus mundatam invenit, vacantem occupat, ac novissima hominis illius in pejora convertit. Diu te invitavi ad scholarem militiam, diu clamavi, et laboravi clamans, ne abhoreas hunc laborem vere laboravi. Suadere enim et non persuadere, hoc labor est ante me. Sane laborem et duritiem theologicae facultatis non debebas abhorrere: [Col. 0027A] scholastici namque hominis labor non est in operibus, sed in verbis: et ut verbo Salomonis utar: Omnis labor hujusmodi hominis in ore ipsius ⁜ 89 . Certe praecepta sua, et sciri et custodiri vult Dominus cum labore: nam et ipse est, qui fingit laborem in praecepto ⁜ 90 . Unde et justus scire atque custodire desiderans verba et praecepta, quae de labiis [Altissimi processerunt, dicit Propheta: Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras ⁜ 91 . Adhuc rogo te, ne timeas aut differas hunc laborem. Effeminari quidem otio, et torpere pigritia, nihil aliud est quam suffocare virtutem, nutrire superbiam viamque construere ad gehennam. De his dicitur: In labore hominum non sunt et cum hominibus non flagellabantur; ideo tenuit eos superbia, etc. ⁜ 92 . Procul [Col. 0027B] dubio, qui non flagellantur temporaliter cum hominibus, in perpetuum flagellabuntur cum daemonibus; et qui cum hominibus non laborant, cum daemonibus laborabunt. Vale.

ARGUMENTUM. — Graviter queritur a rege Siciliae adolescentulo ad Ecclesiae Agrigentinae episcopatum evectum hominem prorsus inidoneum: simulque ostendit capellani, ad quem scribit, officio incumbere, de hoc lapsu regem non semel tantum, sed etiam secundo et tertio serio commonefacere.

Diu est quod rumor insonuit et publice jam crebrescit, quod dominus tuus rex Siciliae ⁜ (27) salutis suae, et paternae traditionis oblitus, cum comite Lorocelli ⁜ (28) in ruinam et desolationem Agrigentinae [Col. 0027C] Ecclesiae conjuravit. Intendit episcopare fratrem comitis, et ipsum reclamante capitulo violenter intrudit. Tu vero cum scias eum statuam esse, et truncum inutilem, miror quod non ascendis ex [Col. 0028A] adverso, et te pro domo Israel non opponis ⁜ 93 . Infelix ego homo, cur non habeo copiam illius comitis, ut aliquid persuadeam homini inhumano? Annuntiarem impio impietatem suam, et, si non lucrifacerem eum Deo, perfecte saltem partes evangelizantis implerem. Zelus domus tuae, Deus, comedit me ⁜ 94 . Tabescere me fecit zelus tuus, quia obliti sunt verba tua inimici tui ⁜ 95 . Vere obliti; verbum enim tuum est, Domine: Domus mea, domus orationis, non intrusionis, vocabitur ⁜ 96 . Domum tuam, Domine, decet sanctitudo ⁜ 97 , non intrusio. Respice, Domine, in faciem testamenti tui ⁜ 98 . Zelare honorem et decorem domus tuae, et locum habitationis gloriae tuae ⁜ 99 : non irruat in eam immundus et incircumcisus ⁜ 100 . Consoleris Ecclesiam, quae in conculcationem [Col. 0028B] data est, et dicas ei: Noli timere, filia Sion ⁜ 1 . civitas Hierusalem, noli flere ⁜ 2 . Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei ⁜ 3 . Gloriam illorum humiliabo, qui te humiliant et confundunt; ponam te in superbiam saeculorum ⁜ 4 . O detestanda operatio! o adolescentia deploranda! Filius Ecclesiae quare se erigit contra matrem? cur abjecit consilium pietatis, et abiit in concilio impiorum? ⁜ 5 in una die peribunt cogitationes eorum ⁜ 6 ; consilium autem Domini manet in aeternum ⁜ 7 .

Vae terrae, cujus rex puer est ⁜ 8 . Doleo, quod inter primitias dominationis suae, et in recentia unctionis regiae hoc praesumit. Virtus equidem consecrationis ab hujusmodi violentiis eum utinam temperasset! magna enim est hujus efficacia sacramenti. [Col. 0028C] Nam de David, postquam a Samuele unctus est, Scriptura testatur ⁜ 9 , quod directus est Spiritus Domini in David a die illa, et in reliquum. Saul quoque die illa, qua olei lenticula a Samuele perfusus [Col. 0029A] est ⁜ 10 , mutatus est in virum alium, et insiliente in eum Spiritu Domini, cum accessisset ad cuneum prophetarum, cum eis prophetare incepit. Caiphas, qui in illo consistorio, ubi de morte Domini agebatur, sententiam protulit, dicens: Expedit quod unus moriatur pro populo, sicut ait Evangelista ⁜ 11 , hoc a semetipso non dixit, sed cum esset pontifex anni illius prophetavit. Verum nec virtus unctionis, nec religiosorum crebra exhortatio, nec Dei timor, nec Ecclesiae reverentia, nec suae famae dispendium, nec exemplum paternae mansuetudinis ⁜ (29) a sua pertinacia hunc refletunt. Duorum mihi nomina expressisti, qui familiares et domestici ejus sunt, quorum amicitias, licet ignobiles sint mente et genere, gratantissime [Col. 0029B] acceptavit; hi ipsum in hanc temeritatem excitant et incendunt. Sed certe inimici hominis domestici ejus ⁜ 12 . Proditoria istorum consilia praetulit inconsultissimus adolescens domino Salernitano ⁜ (30) , et comiti Avelini ⁜ (31) avunculis suis, quorum fidem et prudentiam necessitas regis frequenter experta est, qui dedecus pueri sua morte redimerent; nec regni humiliationi usque ad effusionem sanguinis et perpetuitatem exsilii consentirent. Sed populi peccatis exigentibus, elongavit a se amicos et proximos, incedensque per viam Roboam consilium venerandae maturitatis abjecit ⁜ 13 . Porro honorem sponsae suae zelabit Dominus, et malos male perdens retribuet abundanter facientibus superbiam ⁜ 14 .

[Col. 0029C] Et quia ille miserabilis adolescens in thesauros [Col. 0030A] Ecclesiae consilio malignorum manus rapaces injecit, vereor ne in eum Dominus excandescat, et eveniat quod dicit Job: Thesauros, inquit, quos devoravit impius, evomet, et de ventre e us extrahet illos Deus. Luet quae fecit omnia, nec tamen consumetur ⁜ 15 . Non decebat eum manus laicas ad sacra porrigere. Frequenter debueras ei suggessisse qualiter Oza fuit percussus a Domino, eo quod in arcam Domini manus, devote quidem, sed indigne porrexerit ⁜ 16 . Qualiter temporibus Jasonis, ille perpetuus ignis, qui a tempore Jeremiae usque ad Nehemiam duraverat, exstinctus est, eo quod Antiochus occasione Jasonis ad sacerdotalia manum misit ⁜ 17 . Qualiter regnum Balthazar a Persis occupatum est, et vastatum indicio manus ultricis et scribentis, Mane, Thecel, [Col. 0030B] Phares ⁜ 18 , eo quod vasa Domini in convivio profanasset. His et similibus eum deterrere debueras, sed alligatum est verbum Domini in ore tuo ⁜ (32) , nec moveris super contritione Joseph. Times hominem, nec te zelus Domini aut Ecclesiae tangit afflictio. Porro testimonio Job: Qui timet pruinam, veniet super eum nix ⁜ 19 . Gloriosum est cuilibet Christiano, si affligatur, dummodo non sit turpis, sed in Christo commendabilis afflictionis occasio. Nemo, inquit Petrus apostolus, patiatur ut fur ⁜ 20 sed si benefacientes et benedicentes sustinetis, haec est gratia apud Deum. Ideo ibant apostoli gaudentes a conspectu concilii, quia digni habebantur pro Christi nomine contumeliam pati ⁜ 21 . Si exhortationem tuam contemptui habet, ipse contemptus tibi cedet ad gloriam. Lampas, [Col. 0030C] ait Job, contempta apud cogitationes principum, [Col. 0031A] parata erit ad tempus statutum ⁜ 22 . Et quod est tempus illud, nisi tempus, de quo dicitur: Cum accepero tempus, ego justitias judicabo ⁜ 23 ? Unum noveris, si non annuntiaveris impio impietatem suam, ipse in impietate sua morietur, et ejus anima de tuis manibus requiretur ⁜ 24 . Ovis tua est, et in periculum tuum ipsius custodiam suscepisti. Vide ne alios imiteris, qui lac et lanam quaerunt in ovibus, non salutem. Periculosum est tibi, si in tonsoris officium convertas ministerium pastorale. Tondet Absalon oves suas et fratrem suum interficit ⁜ 25 ; sic animam proximi sui praelatus mortificat, dum eo enormiter delinquente, aut tacet, aut dissimulat, aut consentit, ut inde emolumentum temporale percipiat. Indubitanter quidem scio, quod si orasses instantius, perorasses, [Col. 0031B] et ab hac inhumana tyrannide hominem avertisses. Diffusa est enim gratia in labiis tuis ⁜ 26 , vivusque est efficax sermo tuus, imo Domini, et penetrabilior omni gladio ancipiti ⁜ 27 . Hic est vomer ille aratorius, quo Samgar sexcentos Philistaeos occidit ⁜ 28 ; mandibula asini, qua Samson mille de suis hostibus interfecit ⁜ 29 ; clavus Jahel ⁜ 30 ; pugio Phinees ⁜ 31 ; gladius Gedeonis ⁜ 32 . Quod si ex corde ageres causam Christi, daret voci tuae vocem virtutis, atque voluntaria oris tui beneplacita faciens, cor regis ad tuum verteret arbitrium ille, in cujus manu corda sunt regum ⁜ 33 . Non enim, sicut dicit Dominus, vos estis, qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis ⁜ 34 ; ipse est, qui dat verbum [Col. 0031C] evangelizantibus virtute multa. Ipse est, qui tibi opportune astaret, si importune et frequenter instares.

Habet tuarum continentia litterarum, quod ipsum primo blande et amicabiliter convenisti: ipse autem respondit, se non esse in culpa, sed comitem Lorocelli; cum vero eumdem iterum convenisses, te, sicut asseris, reputavit insanum: ideo ori tuo imposuisti silentium, proprioque ipsum arbitrio dimisisti. Quod primo usus es blanditiis, prudentiae ascribo; non enim litibus exasperandi sunt principes, sed temperatius corrigendi, sicut Paulus apostolus ad Timotheum scribens: Servum, inquit, Domini non oportet litigare, sed ad omnes mansuetum esse, et patientem, corripientem cum modestia eos, qui [Col. 0031D] resistunt veritati ⁜ 35 . Sed qui semel, et secundo verbum exhortationis proposueras, eamdem exhortationem [Col. 0032A] debueras tertiasse ⁜ (33) : forte aliquid elucaciae contulisset numerus trinitatis. Goliath in tertio lapide prostratus est ⁜ 36 . Moyses magos Pharaonis in signo tertio superavit ⁜ 37 . Doleo, quod ad excusandas excusationes in peccatis culpam suam transfundit in alium, quum eum humiliter confiteri et devote corrigere oportebat. Graviter offenditur Deus, cum quis propriam malitiam dissimulando, eam ministerio prosequitur alieno, scriptum est enim, manus in manu non erit innocens malus ⁜ 38 ⁜ (34) . Sic dicebat Saul de David: Non sit manus mea in eum, sed sit super eum manus Philistinorum. ⁜ 39 Sic Judaei linguis crucifigentes Dominum, dicentes tamen: Non licet nobis interficere quemquam ⁜ 40 , tradebant eum occidendum militibus, ut ab eis culpa in alios transferretur. [Col. 0032B] Quod insanum te reputat, non mirare; non est mirum, si insanus alios existimet insanire. Certe cum quidam filius prophetarum venisset et inunxisset Jehu in regem, quaesierunt alii dicentes: Ad quid venit insanus iste ad te? ⁜ 41 sic apud eos, quorum interiores oculi ambitione, vel invidia excaecantur, vilescit sermo Dominicus, et verba vitae aedificativa vesaniae ascribuntur. Scio quid Dominus tuus somniet, quid affectet in hac erectione sui Dagon, in hac intrusione tyrannica. Utinam maturius saperet et intelligeret, utinam prudentius inter spiritualia et mundana discerneret; peremptorium enim est in principe, vel auram odorare munerum, vel favorem quaerere personarum! Teste siquidem [Col. 0032C] propheta: In quorum manibus iniquitates sunt, dextera eorum repleta est muneribus ⁜ 42 ; transibunt vero iniquitates in poenam, et munera in dolorem; quia testimonio Job: Ignis devorabit tabernaculum eorum, qui munera libenter accipiunt. ⁜ 43 Benedictus autem Dominus, qui regem Anglorum Henricum a talibus hactenus conservavit innoxium. Manus enim suas excussit ab omni munere; nec in praelatis Ecclesiae promovendis ipsum unquam reflectere potuit, vel muneris oblatio, vel gratia personalis: ideo magnificavit eum Dominus in conspectu regum ⁜ 44 , et juxta nomen magnorum, qui sunt in terra, thezaurisavit super eum gloriam et honorem ⁜ 45 . Bene valeas, amice charissime, et inceptae correptioni diligenter insistas, donec dominus tuus ab invio erroris [Col. 0032D] sui in viam justitiae revertatur.

ARGUMENTUM. — Hortatur clericum quemdam, qui Deo promiserat se ingressurum religionem, ut voto suo faciat satis; nec sinat se vel disciplinae religiosae asperitate, vel parentum et amicorum querelis, nisi se perditum ire velit, a proposito revocari.

Charissimo socio et amico R. PETRUS Blesensis, Bathon, archid. salutem, et rectum iter tenere.

Proposueras omnes saeculi pompas et illecebras mundanae conversationis abrumpere, ut pauper pauperem sequens Christum divitias aeternitatis acquireres. Verumtamen inconsulta carnis affectio, proditorie blandiens et amicabiliter fallens, in devium te retorquet, dum a pusillanimitate spiritus conturbatus [Col. 0033B] primitias religionis et introitum sanctitatis abhorres. Quia te mundi voluptatibus totum hactenus immersisti, importabilia tibi omnino videntur ciborum mutatio, vestimentorum asperitas, jugum obedientiae, censura silentii, regularitas morum, et austeritas disciplinae. Veritas, quae mentiri non potest, clamat: Jugum meum suave est, et onus meum leve ⁜ 46 . Si Christo credis aut credis in Christum, cur grave reputas, quod ipse judicat leve? Si Christo contrarius es, te ipsum enormiter gravas: Posuisti me, inquit, contrarium tibi, et factus sum mihimetipsi gravis ⁜ 47 . Ethnicus dicit:

ARGUMENTUM. — Consolatur nepotem plus nimio de avunculi sui obitu, incendio domus, et pedis sui laesione dolentem; probatque hujus vitae afflictiones divini in nos amoris esse signa, et mundi tantam esse vanitatem ut minime lugendus sit, qui mundo per mortem defunctus sit.

Infortunium, quod deploras, quodam compassionis affectu sustineo: justum est enim, ut qui amicus eram in prosperis, profitear amicitias in adversis. Nobis avunculum tuum mors inopina praeripuit: qui si lacrymis redimi possit, tota fere [Col. 0036B] in lacrymas Aurelianis efflueret. Verumtamen, quia mortis jactura restitutionis beneficium non admittit, illud saltem adhibeas solatium, quod et honestas exigit, et dictat affectio. Familiarissime dilexi avunculum tuum; ego te familiaritatis illius successorem constituo, et dilectionis haeredem. Mors avunculum tuum tibi abstulit; sed fortis est ut mors dilectio ⁜ 66 , quae in me tibi avunculum restauravit. Si materiam tuae promotionis mihi obtulerit opportunitas, erit apud me dilectio fortior quam mors, et gratia quam natura. Verumtamen aequanimiter tolerare non possum, quod inconsolabiliter doles; et quod super dolorem vulnerum tuorum addidisse ⁜ 67 causaris Dominum, [Col. 0036C] casualem pedis extorsionem, in incendium domus tuae. In his tibi divina miseratio fidem certissimae dilectionis exhibuit. Quem enim diligit, corripit Deus: flagellat autem omnem filium quem recipit ⁜ 68 . Dulciora sunt justi et misericordis Dei verbera, quam verba adulantis. Utinam, inquit Propheta, corripiat me justus in misercordia, et increpet me, oleum autem peccatoris non impinguet caput meum ⁜ 69 . Si elisit, et contrivit Dominus pedem tuum, ipse est qui erigit elisos ⁜ 70 , qui sanat omnes contritiones eorum ⁜ 71 . Cum simus omnes filii irae ⁜ 72 , cur causaris in Christo flagellum misericordiae? Cum exarserit in brevi ira ejus ⁜ 73 , quis scit, si convertatur, et ignoscat Deus, et relinquat post se benedictionem? ⁜ 74 non obliviscitur misereri Deus ⁜ 75 , sed et iratus [Col. 0036D] misericordiae recordatur ⁜ 76 . Si flagellum ejus cum aequanimitate sustineas, ira transibit in gratiam, atque secundum multitudinem dolorum in corde tuo consolationes ejus laetificabunt animam tuam ⁜ 77 . Ideo forsitan temporaliter te punit, ut aeternae mortis ardores poena redimat temporalis. In aedificio templi omnes lapides prius malleis tundebantur, ne in illorum positione sonus mallei audiretur ⁜ 78 : sic et vivi lapides, qui ponendi sunt in illa coelesti Hierusalem, quae aedificatur ut civitas ⁜ 79 , [Col. 0037A] variis infortuniorum tunsionibus prius poliuntur ⁜ (35) , quam in aedificio coelestis habitaculi collocentur. Sed nec in horreo Domini reponitur granum, donec flagellis, aut triturantium pedibus sit excussum. Circa tui autem avunculi mortem, magna tibi debet esse consolationis occasio, quod innocentissime vixit, quod in saeculo nihil saeculariter egit, et pro diebus aeternis dies transitorios commutavit. Ille introivit in potentias Domini ⁜ 80 , et in thesauros gloriae, quae non transit, in pace factus est locus ejus ⁜ 81 . Nos in labore et aerumna vitam miseram protrahentes dati sumus in opprobrium et derisum his, qui habitant in civitate Domini virtutum ⁜ 82 . Nonne spectaculum facti sumus civibus illis Jerusalem, cujus participatio in idipsum [Col. 0037B] ⁜ 83 , cujus communicatio est in vinculo charitatis, et unanimitate virtutum, cum tota conversatio nostra in id, et aliud tendat, et in universis actibus suis, non solum a proximis, sed etiam a seipsa tota dissentiat. Considera singulorum judicia, studia, vota, consilia, officia, dicta et merita, et videbis omnia quadam discolori, et repugnanti varietate confusa.

Quidam, qui sine omni periculo et labore vivere poterant, certa mortis pericula et labores importabiles amplectuntur, ut vivant. Quidam more Tantalico in aquis sitiunt, dum inter opulentias inedia se affligunt. Quidam se voto continentiae astrinxerunt, et, juxta prophetam, tanquam equi emissarii ad uxores hinniunt alienas ⁜ 84 . Quidam cum infinita [Col. 0037C] congregaverint, se nihil reputant congregasse. Quidam studiose inquirunt, nec invenire sufficiunt, qualiter modicula, quam habent, substantia consumatur. Quidam honores appetunt, et eos assequi non possunt. Quidam honores fugiunt, et ad eos trahuntur inviti. Quidam laudes hominum vilipendunt, et in hoc sunt laudabiles. Quidam omni tempore venantur famam saeculi, et omni tempore sunt infames. Quidam per labores requiem quaerunt. Quidam in requie requiem invenire non possunt. Quidam apud alios venerabiles, sibi apud se vilescunt. Quidam plus de se linguae adulatrici, quam conscientiae suae credunt. Quidam se tyrannica usurpatione magnificant. Quidam se sua benignitate [Col. 0037D] vilificant. Quidam ibi trepidant, ubi non est timor ⁜ 85 . Quidam in periculo mortis certissimae sunt securi. Quidam non quiescunt, donec rem habeant concupitam, quam cum habuerint, vilem reputant et abjectam. Quidam rem, quam non concupierunt, adepti, inaestimabilem in ipsa concipiunt voluptatem. Quidam simpliciter vivunt, et in omnibus prosperantur. Quidam versantur in dolis, et eis quaelibet adversantur. Quidam pro libitu suo vivunt, et [Col. 0038A] semper sunt vegeti. Quidam a regulis Hippocratis non deviant, et assidue sunt infirmi. Quidam insipientiam simulando sapiunt. Quidam nimis sapiendo desipiunt. Quidam a philosophiae sinu ad arma prosiliunt. Quidam a claustrali aut scholari quiete migrantes quotidiana membrorum fatigatione se frangunt. Quidam in litigiis et contradictionibus gloriantur. Quidam si eos oportuerit litigare, torquentur. Quidam in rebus nugatoriis sunt plurimum circumspecti, in arduis autem atque seriis, et quae maturo indigerent consilio, penitus inconsulti. Quidam amicis et domesticis suis graves, inimicos humiliter venerantur. Quidam verissimae amicitiae professores inimicos severissime persequuntur. Quidam se superbe humiliant. Quidam humiliter se exaltant. [Col. 0038B] Quidam in suis mendaciis gratiosi sunt. Quidam semper laborant esse verissimi, et mendacissimi reputantur. Quidam ea semper differunt, quae differre non expedit: ibique sunt praecipites, ubi res saniore consilio indigeret. Quidam in perniciem animae conjurantes, curam corporis in deliciis agunt. Quidam zelantes salutem animae, corpori misero et afflicto non percunt. Quidam de crastino nunquam cogitant. Quidam in universis oculos providentiae dirigunt in futurum. Quidam de proprio patrimonium Christi augent. Quidam Christum sequuntur pauperem, ut de Christi patrimonio suis nepotibus thesaurizent. Quidam interius simplices, exterius sunt austeri, ut sic inter fratres vinculum [Col. 0038C] sociale concilient. Quidam exterius mansueti murmurant interius, ut fraternae societatis unitatem dissuant. Quidam irascentes ad horam insaniunt. Quidam dissimulatorio vultu palliant ad tempus injurias et abscondunt. Quidam sub risu fictitio plorant. Quidam sub hypocrisi lamentationis exsultant. Quosdam ad damnosos honores inducit ambitio. Quidam nihil honores reputant sine lucro. Quidam libentius donant semper ingratis. Quidam libentius mutuant debitoribus nunquam mutuum soluturis. Quidam omnes libros revolvunt, et nihil addiscunt: sed et quidam omnia promittentes, promissa non solvunt. Quidam omnia imprudenter agunt, et ipsis pro voto succedit. Quidam omnia consiliose disponunt, [Col. 0038D] et semper in contrarium eis cedit. Quosdam nobilitas sua magnificat, quosdam humiliat, et quandoque apud principes acceptior est fatuus, quia ignobilis, quam nobilis, quia prudens. Quidam omnem sollicitudinem a se prorsus excutiunt. Quidam non solum suis, sed etiam alienis negotiis se minus sufficienter involvunt. Quidam omnia consilio alieno disponunt. Quidam in omnibus sequuntur propriae voluntatis arbitrium. Quosdam negotia [Col. 0039A] licet ardua nunquam sollicitant. Quidam in rebus etiam nugatoriis curiose se torquent. Quidam, ut alienis parcant expensis, se ipsos evacuant. Quidam de alieno prodigi, de proprio sunt avari. Quidam satis tenues, multa vestimenta faciunt et consuunt. Quidam, quod deterius est, multa aedificia incipiunt, nec consummant. Quidam comedunt, ut jejunent. Quidam jejunant, ut comedant. Et quid per universa excurram? Si linguis hominum loquar, aut angelorum ⁜ 86 , dissonantias habitantium in hac terra dissimilitudinis, recensere non potero, cum unusquisque non tantum a proximis dissentiat, sed dissideat a se ipso. Gaude igitur, si raptus est avunculus tuus de hoc saeculo nequam, ne malitia mutaret intellectum ipsius ⁜ 87 . De mundo eductus est, [Col. 0039B] quo mundus non erat dignus ⁜ 88 . Assumptus est de medio pravae ac perversae nationis, ut habitet in splendoribus sanctorum, ubi ad pacem et consonantiam universa componit harmonia virtutum, ubi vivendi est invariabilis status et aeternus gaudiorum. De incendio autem domus, aut pedis extorsione ne murmures. Nam si animi dotes, quibus praecellebat avunculus tuus, imiteris, pes tuus stabit in directo ⁜ 89 , et erit Dominus lucerna pedibus tuis ⁜ 90 ; et sic super semitas justitiae te deducet ⁜ 91 , ut pro domo fragili domum habeas in coelis non manufactam, salubrem, jucundam, decoris incomparabilis, et aeternam. Mitte mihi versus et ludicra, quae feci Turonis: et scias cum apud me transcripta [Col. 0039C] fuerint, eadem sine dilatione aliqua rehabebis.

ARGUMENTUM. — Monachum novitium reprehendit, ante tempus prioratum, hoc est liberam e monasterio egrediendi, et verbum Dei praedicandi potestatem affectantem; monetque monachi novitii potius esse doceri quam docere; subesse, quam praeesse; latere, quam in publicum prodire.

Claustrum et custodiam posueram ori meo; sed illud in amaritudinis verba relaxare compellor, cum tu novitius et claustralis appetas prioratum. Dicis, quod in parochia prioratus, quem postulas, multos lucrifaceres Deo; de tuo siquidem lucro dubius, de tua proditione sum certus. Nam quid est claustralem redire ad saeculum, nisi coeli habitatorem [Col. 0039D] cadere in infernum? Vis praeesse, antequam subesse aut coesse didiceris, et disciplinatum praevenis magistratu.

Ordo hic praeposterus est, priusquam doceas expedit te doceri, Apostolus Timotheum instruens, qualem deberet eligere in ministerium verbi Dei: Non neophytum, inquit, ne forte subito elatus in superbiam incidat et in tentationem diaboli ⁜ 92 . Periculosum est neophytis, et nondum in sancta religione firmatis, exire in publicum et usurpare officia perfectorum. Nam ullus Sunamitides, quoniam adhuc [Col. 0040A] tener et puerulus egressus est ad messores, revertens ad matrem, et clamans: Caput meum doleo ⁜ 93 , exstinctus est. Dina filia Jacob, nisi in publicum exisset, Sichem raptoris sui violentiam declinasset ⁜ 94 . Inter Jacob mansuetudines computatur, quod domi sedebat, quando Esau durus et hispidus exterius venabatur ⁜ 95 . Utinam desiderium tuum esset jugo Domini assuescere et sedere in claustro, maxime dum adolescentia est in cursu! Nam teste Sapientia: Bonum est viro, cum portaverit jugum Domini ab adolescentia sua; sedebit solitarius et tacebit: levabit enim se supra se ⁜ 96 . Proni autem sunt sensus hominis, sicut dicit Scriptura ⁜ 97 , ab adolescentia in malum. Amplectere igitur jugum Domini, et delectare in vinculis ejus: Jugum enim Domini [Col. 0040B] suave est, et onus ejus leve ⁜ 98 . De Sapientia, scriptum est: Injice pedem tuum in compedes ejus, et ne acedieris vinculis ejus ⁜ 99 . Claustrum semel ingressus clausisti te, et Christi vinculis alligasti. Clausisti sane et alligasti te per obedientiae jugum, per clausuram ordinis, per disciplinae observantiam, per timoris et reverentiae ligaturam. Clausuram hanc abjecerat ille, de quo Salomon improperando decantat, dicens: Per agrum pigri hominis transivi, et per vineam stulti, totumque repleverant urticae et spinae, et maceria lapidum ejus destructa erat ⁜ 100 . Scio equidem quod scholaris es, et tecum aliquid de scholari scientia attulisti in claustrum. Verumtamen non existimes te habere Spiritum Dei, donec draco [Col. 0040C] Moysi devoret dracones Pharaonis ⁜ 1 ; donec scientia charitatis evacuet scientiam vanitatis. Adhuc novitius es et ignoras qualiter te in agricultura Domini oporteat laborare. Scriptum quippe est in lege Domini: Non arabis in primogenito bovis ⁜ 2 . In Levitico legis ⁜ 3 : Si obtuleris munus primitiarum frugum tuarum Domino de spicis adhuc virentibus, torrebis eas igni, et confringes eas in modum farris; in quo vita novitiorum patenter exprimitur, quorum mentes adhuc desideriorum carnalium humoribus gravidae et tumentes, non acceptantur in sacrificio Domini, nisi prius igne tribulationis torreantur; nec paleas priorum deponunt affectuum, nisi per laborem et abstinentiam confringantur. Verbum Ecclesiastici est ⁜ 4 : Non te immittas in populum, nec alliges tibi [Col. 0040D] peccata duplicia; quod quidam faciunt, qui citra meritorum sufficientiam officium docentis assumunt. Sicut asseris, charitas ad magisterium te compellit; cui putas illudere? Apostolus ad Corinthios loquens dicit: Charitas non est ambitiosa, non agit perperam ⁜ 5 ; nos autem scimus, quia perperam facis, et ad hoc caeca ambitio te inducit. Si percussus fuerit incantator a serpente, quis medebitur ei ⁜ 6 ? Non fuerunt Principi apostolorum commissae claves regni coelorum ⁜ 7 , donec terna confessione fidei probaretur. Utinam suscitaret Dominus spiritum tuum, [Col. 0041A] qui suscitavit ad liberationem Susannae spiritum pueri junioris ⁜ 8 ! Ipse suscitasse legitur spiritum Othoniel ⁜ 9 , spiritum Debborae ⁜ 10 , spiritum Gedeonis ⁜ 11 , et aliorum omnium, quorum ministerio ad liberationem populi sui utebatur. Nescio, si forte cum Apostolo dicis, quod non ab homine, sed a Deo duntaxat Evangelium didicisti. Utinam noveris, quia qui gladium accipit, gladio peribit ⁜ 12 ! se namque interimit, qui verbum praedicationis indigne praesumit. Lex imperialis minorem viginti quinque annis ad tutelae officium non admittit. Sed nec Ezechiel ⁜ 13 , donec tricesimum annum compleat, aperiuntur coeli, ut visiones Dei intelligat, nec Moyses ⁜ 14 ad liberationem populi de Aegypto mittitur, donec annos septuaginta transcendat. Doleo, quia prioratum desideras; [Col. 0041B] prioratum tamen leviter obtineres, si desiderares esse posterior. Ille, qui solus de pulvere erigit pauperem, in schola evangelicae disciplinae nos erudit non appetere praelaturam. Ardes desiderio lucendi aliis: utinam arderes ardenti desiderio non lucendi! Erat, inquit Christus, Joannes lucerna ardens et lucens ⁜ 15 . Sufficiat tibi, si in claustro ardeas. Si enim velis lucere coram hominibus, timeo ne lumen quod in te est, tenebrae sint ⁜ 16 . Nam qui hominibus placent, confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos ⁜ 17 . Bonum est ardere, sed igne charitatis, non vanitatis. Ignem, dicit Dominus, veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut ardeat ⁜ 18 ? Ardebat siquidem et lucebat ille, quo major inter natos mulierum, Veritatis testimonio, nemo surrexit ⁜ 19 . Tu vero, [Col. 0041C] quandiu sub modio es, ardere tibi potes et lucere, sed paucis; lucere autem publice non est tibi datum, donec super candelabrum colloceris. Sustineas igitur interim, et ardeas sapienter. Ardet enim reprobus, sed sicut ignis in spinis ⁜ 20 . Exarserunt et iniqui, sicut legitur, in concupiscentiis suis ⁜ 21 . Si vis exire de claustro, ut obtineas libertatem, devias et aberras: recedens enim a claustro, elongaris a Deo. Nec possum te videre liberiorem, quam si pro Christo claustralem subeas et impleas servitutem. Liberrimum te facis, si ei servis ex corde, cui servire regnare est. Dicis, quod si haberes prioratum, aut saltem liberam egrediendi et praedicandi licentiam, fructum in Ecclesia Dei faceres tempestivum. Faceres quidem, nisi, quia jam mundus osculo Judae [Col. 0041D] proditorio te vendidit: et cum te fallaci osculo alliceret, angelis Satanae dicebat: Quemcunque osculatus fuero, ipse est, tenete eum ⁜ 22 . Nam te jam praesentialiter tenent: et te desiderare compellunt, quod spontaneus abjurasti. Vereor, ne cum spiritu coeperis, carne consummeris ⁜ 23 . Renuntiasti saeculo [Col. 0042A] et pompis ejus, et spiritualem in te Jericho subvertisti. Scis, quoniam adhuc durat imprecatio Josuae: Maledictus, qui reaedificat Jericho ⁜ 24 . Non decet ad saeculum redire monastici ordinis professorem. Si praedicare et docere affectas, prius docearis, quod docere te oporteat. Adhuc plangentis habes, non docentis officium. Porro quidam de domo tua exierunt, occasione alios instruendi, et ad sanctioris vitae propositum convertendi, et per eos scandalizata est domus tua. Neminem palpat Dominus. Vae homini, per quem scandalum venit ⁜ 25 . Vae, inquit Christus, vobis, qui circuitis mare et aridam, ut unum proselytum faciatis ⁜ 26 . Hi sunt, dicit Apostolus, qui penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas oneratas peccatis ⁜ 27 . Sane in claustro potes legere, [Col. 0042B] scribere et docere. Sapientia dicit: Sapientiam scribe in otio, et qui minorantur actu percipient eam ⁜ 28 . Nam et Paulus in vinculis scribebat, et aedificabat alios ad salutem ⁜ 29 . Jeremias clausus in carcere, scribit et praecipit Baruch ut legat comminationes Domini ⁜ 30 . Ama, quaeso, claustrum, et abscinde ab animo tuo desiderium exeundi; nam juxta sententiam cordis mei, si paradisus in hac vita praesenti est, vel in claustro est, vel in scholis. Quidquid enim extra haec duo est, plenum est anxietate, inquietudine, amaritudine, formidine, sollicitudine et dolore. Tu vero nescio quam saeculi dulcedinem somniasti in claustro, quam si forte per insipientiam apprehenderis, avolabit ut somnium, et inter nugatorias beatitudines, quas suspiras, invenies [Col. 0042C] te delusum. Fallax et seductoria illa evagandi voluptas consumet claustralis innocentiae fructus; et quod nunc reputas honorabile et lucrosum, in tuae famae dispendium et periculum animae convertetur

ARGUMENTUM — Fatetur se morbi gravis beneficio cognovisse vitae aulicae pericula. Ejusdem multiplices vanitates et molestias prolixe describit. Clericos doctiores ait apud Deum inexcusabiles esse, si aulas sectentur, et sacellanos, ad quos scribit, hortatur, ut suo exemplo eas deserant.

Dilectis dominis, et amicis omnibus clericis de capella domini regis, suus PETRUS, Blesensis BATH. [Col. 0042D] archidiac., salutem in vero salutari.

Gratias ago gratiae vestrae quantas possum, quia, quandiu conversatus sum inter vos, me fraterno coluistis affectu; nec minus mihi apud vos effecit gratia, quam apud alios diuturna nutriturae conditio, aut natura. Si quando equitabamus, eratis lucerna pedibus meis, eratis mihi pro vehiculo in [Col. 0043A] via. Si autem nostris indulgebatur jumentis Sabbatum (homines enim in curia sabbatizare non vidi, unde et in ea parte melior est conditio jumentorum) taedium illud, quod frequenter afficit curiales, vestra mihi dulcissima colloquia furabantur: eratisque solatium et exsultatio mea in via, in camera, in capella. Ductus equidem quodam spiritu ambitionis, me totum civilibus undis immerseram: Deumque et Ecclesiam ejus, atque ordinem meum post terga rejiciens, non quanta fecisset mihi Dominus, sed quantas possem mihi aggregare divitias, anxius attendebam. Eorum ergo, quae retro sunt, oblitus, me ad anteriora, sed non more Apostoli, porrigebam ⁜ 31 , verumtamen castigans castigavit me Dominus, et morti non tradidit me ⁜ 32 : quem lecto [Col. 0043B] doloris affligens, in corpus parvum, abjectum, et miserum, spiritum suae indignationis infudit. Anxiabar ad mortem, jamque corporis et animae divortium certissime imminebat; sed intelligens Pater misericordiarum, quia datura esset mihi vexatio intellectum, iratus misericordiae recordatus est ⁜ 33 , simulque spiritum irae suae cohibuit, et a me ambitionis spiritum exsufflavit. Sane frequenter legeram verbum illud Salomonis: Ire de hospitio in hospitium vita pessima est ⁜ 34 , sciebamque quod vita curialis, mors est animae: recolebam, damnabile esse in clerico, se curialibus aut saecularibus negotiis immiscere. Nec a memoria mea exciderat illud Ecclesiastici verbum, quod me et consimiles a curialibus [Col. 0043C] curis debuerat abstraxisse. Noli, inquit, ab homine quaerere ducatum, neque a rege cathedram honoris: penes regem noli videri sapiens. Noli quaerere fieri judex, nisi valeas virtute irrumpere iniquitates populi. Non te immittas in multitudinem civitatis, nec alliges tibi peccata duplicia ⁜ 35 . Porro sic me inebriaverat ambitio, sic me blanda principis promissa subverterant, ut sciens et prudens viderer in omne discrimen animae, corporisque dispendium pertinaciter conjurasse. Verumtamen in flagello Domini gratiam paternae correctionis intelligens, meditatus sum nocte cum corde meo, et exercitabar, et scopebam spiritum meum ⁜ 36 . Sic pallium cum Joseph ⁜ 37 , cum Matthaeo telonium ⁜ 38 , sindonem cum Joanne ⁜ 39 , cupiditatis hydriam cum Samaritana ⁜ 40 [Col. 0043D] relinquere et abjurare decrevi. Audivit me Dominus, et ambitionis ardorem, quem prius in me torrentes auri et argenti temperare non poterant, ros divinae miserationis exstinxit. Confirma hoc, Deus quod operatus es in me ⁜ 41 : nec me redire ad vomitum, nec me unquam, quod destruxi, Jericho reaedificare permitte ⁜ 42 . Ego putridissimus pulvis, et modico flatu dispergendus in ventos, ut quid ad ampliores divitias anhelabam? Modicus venter meus [Col. 0044A] quotidie uno modico pane contentus est: dederatque mihi Dominus, unde singulis diebus cum hilaritate animi, et quiete corporis, possem pascere multos ventres. Nunquid infelix debui venari et jejunare in castris in animae et corporis mei exitium, ut pascerem multitudinem jumentorum et hominum? nunquid gloria hominis est, et homines et jumenta pascere, et a verbo Dei et a cibo animae jejunare? Esca ventri, et venter escis, dicit Apostolus: Deus autem hunc et has destruet ⁜ 43 . Porro panis vitae duraturus est in aeternum ⁜ 44 . Sane servientes, de quorum numerosa multitudine magnates plurimum gloriantur, suorum venatores sunt et aucupes dominorum; praedam enim sequuntur non homines. Quod ex eo manifestissime liquet, quia [Col. 0044B] illos, quos in divitias et honores extulit fortuna clementior, nec numerositas illa clientelae secuta est, dum adhuc pauperes essent, nec hodie sequeretur, si in consimilem reciderent paupertatem. Pro hac vanissima vanitate militant hodie nostri curiales in labore et aerumna, in vigiliis multis, in periculis magnis, periculis maris, periculis fluminum, periculis pontium, periculis montium, periculis in falsis fratribus ⁜ 45 ; in mortibus frequenter, in confractione et lassitudine corporis, atque in aliis vitae discriminibus, in quibus gloriam martyrii mererentur, si haec pro Christi nomine sustinerent. Nunc autem sunt martyres saeculi, mundi professores, discipuli curiae, milites Herlewini. Per [Col. 0044C] multas siquidem tribulationes intrant justi in regnum coelorum ⁜ 46 ; hi autem per multas tribulationes promerentur infernum. Vae qui trahitis jugum iniquitatis, sicut propheta ⁜ 47 commemorat, in funiculo vanitatis. Quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur ⁜ 48 ? Longe melius foret esse justum quam divitem, quia testimonio Salomonis ⁜ 49 : Non proderunt divitiae in tempore ultionis; dives enim cum interierit, non sumet omnia, et non descendet cum eo gloria domus ejus ⁜ 50 , Justitia vero liberabit a morte ⁜ 51 . Miserrimi, quando fruemur cum quiete et gaudio, bonis, quae supra omnem nostrorum exigentiam meritorum nobis gratia divinae miserationis indulsit? Libenter siquidem frueremur; sed domina ambitio non permittit, [Col. 0044D] quae ad majorem divitiarum acquisitionem nos excitat, et semper hiatus aperit ampliores. Verumtamen juxta Salomonem: Avarus non implebitur pecunia; et qui amat divitias, fructum non capiet ex eis ⁜ 52 . Apud homines quidem vilis, sed apud Deum et angelos ejus gloriosus est titulus paupertatis. Scio, quia eos qui in curia domini regis morantur, aut potius moriuntur, spes regiae liberalitatis frequenter exhilarat, quae quandoque in multos magnifice [Col. 0045A] et munifice se effundit. Sperat autem unusquisque sibi eventurum, quod videt pluribus aliis evenisse. Sub istius exspectationis dulcis et incertae solatio taediosa delectant, gravia levigantur, amara dulcescunt, nostrique martyres labores, quamvis infirmi, expensas etiam, quamvis avari, non sentiunt.

Illud autem noveritis, quod ad gloriam et magnificentiam domini regis jam de actibus ejus librum ex magna parte composui, qui vestrae fraternitati communicandus est: sed adhuc opus illud manus artificis corrigit et elimat, ut cum in publicam audientiam venerit, nec obtrectatorum linguas, nec venenosos morsus invidiae pertimescat. Porro, [Col. 0046A] quamvis obsequium et reverentiam debeamus principibus, et maxime regi, juxta apostolum, tanquam praecellenti ⁜ 57 : tamen nostrae professionis homines efficacius possent in Ecclesiis deservire principibus, quam in castris. Simpliciores equidem, et qui minus in divina pagina sunt eruditi, si in obsequio regiae majestatis militare proponunt, non arbitror hoc absurdum.

Verum, in sacris ordinibus constitutus, et sacro eloquio pollens, qui jam tenetur fontes suos derivare foras, talentumque sibi a Domino creditum cum lucro ad Dominum reportare, omnino inexcusabilis est, si saecularibus negotiis se immiscet et vinculis curialibus innectit. Audite quid de talibus dicat Dominus per prophetam: Dedi eis, inquit, [Col. 0046B] argentum et aurum meum: ipsi vero de auro et argento meo operati sunt Baal ⁜ 58 . Nonne fabricant Baal de auro et argento Domini, quibus sapientiam et eloquentiam dedit Deus ad dandam scientiam salutis plebi ejus ⁜ 59 : ipsi vero talentum Domini terrae infodiunt, atque Baal construunt, dum pro temporalium rerum quaestu, quasi sub jactu aleae vitam et animam ponunt? Isti constituunt arcam Domini in Azoto ⁜ 60 , quae interpretatur, ignis concupiscentiae, quia per ambitiosam concupiscentiam gloriam nostrae professionis evacuant. Convertit Dominus flumina eorum in sanguinem, ne bibant: terramque ferream, et coelum aeneum dat eis, ut pluviae coelestis expertes fructum vitae non faciant ⁜ 61 . Scienter equidem et prudenter pereunt, quia immiscuit eis [Col. 0046C] Dominus spiritum vertiginis ⁜ 62 , eisque rotam malorum rex sapiens impiorum ventilator immittit. Perditae vitae homines se laboribus torquent, cruciant curis, expensis eviscerant; nonne figuram araneae gerunt, quae de suis visceribus telam texit, ut capiat muscam vilissimam? Quid est inanis gloria, quam venantur, nisi musca vilissima, murmurosa, sordida, pungitiva? Quidam allegantes excusationem in peccatis, et veteris Adae perizomata praeferentes ⁜ 63 , interrogantibus quare curiam sequantur, quam Deo et saluti suae non ambigunt esse contrariam, ad colorem et tuitionem suae ambitionis exempla antiqui temporis introducunt. Ad correctionem et eruditionem regum, inquiunt, [Col. 0046D] missi sunt, Moyses ad Pharaonem ⁜ 64 , Jeremias ad Sedechiam ⁜ 65 , Elias ad Achab, ⁜ 66 Joiadas ad Josiam. O clerice curialis, nunquid Dominus misit te ad regem? in obsequium ejus te misit, aut potius intrusit ambitio. Certe post signa in rubo, in serpente, in manu leprosa ⁜ 67 , ab injuncta legatione Moyses se excusat ⁜ 68 . Si tibi legatio etiam impossibilis a rege injungitur, sponte te offers, magna dicis et majora promittis. Cupienti enim animo nil grave videtur, nihil ambitioso difficile: ideoque [Col. 0047A] ambitio est quaedam simia charitatis. Charitas enim patiens ⁜ 69 est pro aeternis; ambitio patitur omnia pro caducis. Charitas benigna est pauperibus; ambitio divitibus. Charitas omnia suffert pro veritate; ambitio pro vanitate. Utraque omnia credit, omnia sperat; sed longe dissimili modo: haec ad gloriam hujus vitae, illa ad gloriam sine fine. Nam in igne aliter se habet aurum rutilans; et aliter palea fumans. Charitas nunquam excidit; ambitio nunquam surgit. Ambitio enim ipsa est iniquitas super talentum plumbi. Haec est oculus omnium curialium, sicut Zacharias dicit ⁜ 70 . Haec est oculus eorum in universa terra, non dexter oculus, sed sinister. Omnes enim, qui militant in castris ambitionis, capti sunt a Naas Ammonite, dextrosque oculos [Col. 0047B] amiserunt ⁜ 71 . Perspicaces enim sunt in acquisitione temporalium; jacturam vero vitae, quae praeterit, et imminentia mortis aeternae supplicia non attendunt: caecutientes autem sunt ad bonum, sed perspicaces in malum. Sapientes sunt, dicit propheta, ut faciant mala: bona autem facere nesciunt ⁜ 72 ipsi autem tanquam lapides sanctuarii dispersi sunt in capite omnium platearum ⁜ 73 . Rerum temporalium acquisitioni impendunt, quidquid sciunt, quidquid loquuntur, quidquid faciunt. De uno potissimum miror: qualiter curialis sustinere potest molestias, qui diu scholari militiae, et castris disciplinalibus assuevit. Ad curiales redeo: apud quos in accipiendo cibo, in equitatu, in vigiliis non est ordo, [Col. 0047C] non est ratio, non est modus. Apponitur clerico, aut militi curiali panis non elaboratus, non fermentatus, confectus ex cerevisiae faecibus: panis plumbeus, loliatus et crudus; vinum vero aut acore, aut mucore corruptum, turbidum, unctuosum, rancidum, piceatum et vapidum. Vidi aliquando vinum adeo faeculentum magnatibus apponi, quod non nisi clausis oculis, et consertis dentibus, cum horrore et rictu, cribrari oportebat potius quam potari. Cerevisia, quae in curia bibitur, horrenda gustu, abominabilis est aspectu. In curia, propter frequentiam populorum animalia venduntur indifferenter, sana et morbida; pisces etiam jam quatriduani: [Col. 0047D] nec tamen aliquid de pretio putredo aut fetor [Col. 0048A] imminuit. Servientes enim de infelicium convivarum morte aut languore non curant, dummodo dominorum suorum mensis plenioribus ferculis serviatur. Implentur morticiniis, fiuntque multorum sepulcra mortuorum discumbentium ventres. Multi etiam ex ciborum hujusmodi corruptela frequentius morerentur, sed famelica ventris ingluvies, et illius exitialis abyssi Scyllaea vorago ope laboriosae exercitationis omnia consumit. Hinc est quod, si in aliquo municipio spatium morae productioris indulgeant, aliqui eorum semper manent moribundi. Ut caeteras taceam, molestias mareschallorum ⁜ (37) sustinere non possum. Hi siquidem blandissimi sunt adulatores, detractores pessimi, improbissimi emunctores. Importunissimi sunt, donec accipiant; [Col. 0048B] cum acceperint, sunt ingrati; et nisi manum suam donator continuet, inimici. Vidi plurimos, qui mareschallis manum porrexerant liberalem; qui, dum hospitium post longi fatigationem itineris cum plurimo labore quaesissent, cum adhuc essent eorum epulae semicrudae, aut cum jam forte sederent in mensa, quandoque etiam, cum jam dormirent in stratis, mareschalli supervenientes in superbia et abusione, abscissis equorum capistris, ejectisque foras sine delectu, et non sine jactura, sarcinulis, eos ab hospitiis turpiter expellebant, amissisque omnibus ad quietis nocturnae solatium comportatis, non habebant miseri, divites tamen, ubi nocte illa capita reclinarent. Curialibus miseriis illud adjicio; [Col. 0048C] quod si rex alicubi perendinare promiserit, maxime si regiam vox praeconia publicaverit voluntatem, certissime scias, quod rex summo mane iter arripiet, et propositum singulorum inopina subitatione deludet. Ideo frequenter evenit, quod hi qui sibi in curia sanguinem minuunt ⁜ (38) , vel accipiunt medicinam, omissa corporis cura, principem sequuntur; et ponentes vitam suam quasi sub jactu aleae, ne perdant quod nec habent, nec habituri sunt, se ipsos perdere non verentur. Videas homines quasi furiosos excurrere, instare summariis ⁜ (39) , et quadrigas occursare quadrigis: omnes tumultuari ad invicem, ut ex ipsa rerum turbatione tibi apertissime describatur facies inferni. [Col. 0049A] Quod si princeps praedixerit, se ad certum locum summo mane in crastino profecturum, sententia procul dubio mutabitur: ideoque scias eum usque ad meridiem dormiturum. Videbis summarios, sub oneribus exspectantes, silere quadrigas, dormitare praeambulos, mercatores curiae anxiari, omnesque invicem mussitantes. Curritur ad meretrices et tabernacularios curiales, ut inquiratur ab eis, quo princeps profecturus sit. Hoc enim genus curialium arcana palatii frequenter novit. Regis enim curiam sequuntur assidue histriones, candidatrices, aleatores, dulcorarii, caupones, nebulatores, mimi, barbatores,

Tribus ergo aut quatuor milliaribus per silvas incognitas et frequenter in tenebris oberrantes, credebamus nobis successisse ad votum, si nos sordidum et vile contingeret invenire tugurium. Erat autem saepissime inter curiales de mapalibus gravis et dura contentio: seque pro hospitio gladiis appetebant, pro quo indignum esset ligitium inter porcos. Qualiter ea nocte nobis, aut evectionibus nostris fuerit, aliquem vestrum haesitare non credo; ego autem et mei divisi eramus, vixque per triduum [Col. 0050A] potui congregare dispersos. Summe Deus omnipotens, tu qui es Rex regum et Dominus dominantium ⁜ 75 , qui es terribilis apud reges terrae, qui aufers spiritum principum ⁜ 76 , qui das salutem regibus ⁜ 77 , in cujus manu cor regis est, et quocunque volueris, vertis illud ⁜ 78 , verte et converte cor hujus regis ab hac pestilenti consuetudine, ut sciat se esse unum hominem, atque hominibus, quos post eum, non ambitio, sed necessitas trahit, discat et assuescat exhibere gratiam regiae liberalitatis et humanae compassionis affectum. Dimitte, quaeso, me ut adhuc plangam paululum dolorem meum, ne revertar in curiam laboriosam, et opertam mortis caligine, ubi umbra mortis est, et nullus ordo ⁜ 79 . Nam, ut ad ministeriales curiae redeam: apud forinsecos [Col. 0050B] janitores biduanam forte gratiam aliquis multiplici obsequio merebitur, sed usque in diem tertium non durabit; nisi continuatis muneribus et obsequiis redimatur. Regem dormire, aut aegrotare, aut esse in consiliis mentientur; te, si honestus aut religiosus es, ut qui eis heri non dederis, diutissime foris in luto et in pluvia stare cogent; et, ut iniquius jecur tuum ira ulcerent et crudelius anxient, ciniflones et furciferos ad primum verbum gratis intrare permittent. Ostiarios camerae confundat Altissimus; faciem enim cujuslibet boni viri confusione multiplici et rubore perfundere non verentur. Evasisti terribiles virgas; si nihil dederis ostiario, nihil actum est:

Bene valeant socii et amici nostri, et sciant me suum esse universi et singuli.

ARGUMENTUM. — Instruit filium comitis R. in episcopum Carnotensem electum, quibus virtutibus episcopus ornatus esse, et a quibus vitiis abhorrere debeat.

Vocavit te nobilis Ecclesia Carnotensis de subdito in praelatum, de filio in parentem, de discipulo in magistrum. Si vis esse, quod diceris, ut inter electos Domini censearis, qui in electis suis mittit [Col. 0051D] radices ⁜ 91 , qui quos elegit, hos et praedestinavit ⁜ 92 ; [Col. 0052A] convertere a conversatione tua antiqua, ut novum induens hominem, omnem vitae prioris exuas vetustatem. Cum eras parvulus, sapiebas et loquebaris ut parvulus; nunc autem quia in virilis aetatis plenitudinem evasisti, evacuanda sunt quae erant parvuli ⁜ 93 , ut nihil puerile aut tenerum sapiant opera tua, sed te per omnia exhibeas virum in Christo perfectum. Super omnia humilitatem amplectere, ut apud te nihil superciliosum appareat, in verbo, vel in facie, vel in gestu. Principem te constituerunt fratres tui, dicit Sapientia ⁜ 94 , esto in illis quasi unus ex illis; nihil singularitatis praetendas, nihil dominationis exerceas. Estote, inquit beatus Petrus apostolus, non dominantes in clero, sed forma facti gregis in populo ⁜ 95 . Ille, qui vocat ea [Col. 0052B] quae non sunt, tanquam ea quae sunt ⁜ 96 , vocavit te, ut sacerdotio fungaris ei, ut in domo matris suae sis fidelis et prudens dispensator, servus non dominus, sis possessionum suarum custos, et populi advocatus. Posuit te Dominus, ut sis principibus ad correctionem, plebibus ad eruditionem, afflictis ad solatium, nocentibus ad timorem, clericis ad liberationem, superbis ad humiliationem, humilibus ad tutelam. Agnosce, quaeso, vocationem tuam ⁜ 97 ; non enim vocavit te iterum Dominus in immunditiam, ut deducas in bonis dies tuos, et agas curam carnis in desideriis ⁜ 98 ; haec omnia a mente futuri episcopi convenit exsulare; scriptum est enim ⁜ 99 : Necesse est, ut munda sit manus, quae sordes diluit [Col. 0052C] alienas. Sane in Exodo legitur ⁜ 100 , quod cum Moyses de mandato Domini proposuisset Aaron in pontificem consecrare, eum prius diligenter ablutum vestivit subucula, et balteo cinxit; in quo ostenditur quod in episcopum consecrandus prius abluitur, ut de antiqua conversatione in novam innocentiam reformatus suscipiat incrementa virtutum. In subucula quidem vitae munditia designatur, quae balteo constringitur, ut sub arctiore tutela pudicitia nutriatur. Apponitur etiam tunica hyacinthina, ut sit conversatio ejus coelestis ⁜ 1 , ut jam non loquatur verba hominum, aut sapiat nisi Christum. Superhumerali autem rationale adjicitur ⁜ 2 , in quo erat doctrina et veritas; ut sit scriba [Col. 0052D] doctus in regno Dei, et cum opportunum fuerit, [Col. 0053A] producat de thesauro suo nova et vetera ⁜ 3 . Haec a tuae administrationis officio exactissime requiruntur, ut per omnia sit in te humilitas non vilescens, dignitas non praesumens.

Hodie in promotione quorumdam prima quaestio est, quae sit summa redituum, non quae sit conversatio subjectorum; verumtamen Deus non irridetur. Ad honorem vocavit te propter onera, non ad multiplicandum numerum familiae, aut equorum; non ad dandas parentibus dignitates, sed ad dandam scientiam salutis plebi ejus. Majus gaudium Deo et angelis ejus, si convertatur peccator a via sua mala ⁜ 4 , praelati officio, quam si per ejus industriam pompa episcopalis eminentiae in evectionibus et familiis augeatur. Non est in hoc gaudium angelorum, [Col. 0053B] in quo est pauperum domorum subversio, a quibus procurationes exigis importunas. Conqueruntur et dicunt, quia multiplicasti gentem, et non magnificasti laetitiam ⁜ 5 . Si te illius discipulum profitetis, qui venit ministrare, non ministrari ⁜ 6 , sic ministrabis pauperibus, ut non vituperetur ministerium tuum ⁜ 7 ut patrimonium Christi et pauperum ejus, quod tibi commissum est in egentium necessitates, non in usus extraordinarios expendatur.

Patrimonii hujus zelator est Dominus, rationem tecum districtissimam positurus ⁜ 8 , et usque ad novissimum quadrantem exiget universa ⁜ 9 . Sane propter hoc irritavit impius Deum. Dixit enim in corde suo: Non requiret ⁜ 10 . Sed certe requiret. Nec te [Col. 0053C] poterunt excusabilem reddere tuae generositatis eminentia, et numerositas clientelae. Si quia filius comitis, aut consobrinus regis ⁜ (42) es, manu effusiore teneris expendere; necessitas haec Christi patrimonium non contingit. Expensas, quas de rebus mundanis fecisses, alias fortassis enormes pro tua generositate, debet in rebus ecclesiasticis episcopalis modestia cohibere. Electus es in episcopum a Christo, ut ei fungaris sacerdotio, ut reddas populum acceptabilem Domino, sectatorem bonorum operum, ipsum verbo instruens et exemplo ⁜ 11 . Propter quod omni antiqua vanitate deposita, studeas moribus implere pontificem, et, ut Sancto sanctorum devotae servitutis impendas officium, induas sanctitatem. [Col. 0053D] Sis, quaeso, compositus ad mores, fervidus in dilectione, mansuetus in societate, stabilis in promisso, fortis ad patientiam, pronus ad concordiam, rigidus ad censuram. Sis in judiciis rectus, in loquendo modestus, in ubendo discretus, in disspensatione [Col. 0054A] industrius, in agendo strenuus, in auxiliando sollicitus, in consiliis fidus, in responsionibus circumspectus. Exhibe te majoribus devotum, minoribus blandum, aequalibus mansuetum, rigidum superbis, benignum humilibus, misericordem poenitentibus, inflexibilem obstinatis. Exhibe te Joannem incestuosis ⁜ 12 , Jehu et Mattathiam apostatis ⁜ 13 , fornicantibus Phineem ⁜ 14 , Eliam idololatris ⁜ 15 mentientibus Petrum ⁜ 16 , blasphemantibus Paulum ⁜ 17 , negotiantibus Christum ⁜ 18 .

Brevissimus est hujus vitae temporalis excursus; finis autem horribilis et incertus. Quanto est celebrior titulus tuae nobilitatis, tanto gloriosius tibi cedit ad cumulum laudis, si alios in Christi ministerio superas sanctitate, quod generositate transcendis. [Col. 0054B] In episcopali conditione nihil est medium; vel saecularis erit tua conversatio et probrosa, vel sancta, et tam apud Deum quam homines gloriosa. Nihil est, quod adeo vitam hominis cito obtenebret, aut illustret, sicut pontificalis auctoritas. Cito fit vel bonus odor Deo, vel rumor in populo. Quaedam gemmae splendidiores sunt in obscuro quam in luce. Quidam ante dignitatis adeptionem satis commendabilem exstiterunt; sed super candelabrum Ecclesiae constituti, lucem in tenebras, et famam in infamiam converterunt.

Vulgariter dicitur quod honores mutant mores; sed raro in meliores. Melius plerisque fuisset adhuc latere sub modio, et sub umbra honestae opinionis, [Col. 0054C] quam cum infamia candelabrum ascendisse. Adhuc turpitudo eorum sub paupertatis obscuro lateret, nisi eam dignitas divulgasset. Crevit honor, et cum honore infamia; nam juxta satyricum:

[In codice Harlejano [3672] post epistolam interveniunt haec quae sequuntur.

Haec epistola continuatur cum praescripta et non habet rubricam nec etiam numerum epistolarum. — Non te lusisse pudeat, sed ludum non incidere: et qui lusisti temere ad vitae frugem regere magistra morum doceat te ratio, ut dignius pontificio divini dono munere ad laudem Christi nominis fungaris sacerdotio. Sis pius, justus, sobrius, prudens, pudicus, [Col. 0058C] humilis, in lege Dei docilis, et non sis arbor sterilis. Tuo te regas aptius officio, et pulso procul vitio mundus a labe criminis, ut mundus mundae Virginis ministres in altario. Ministros immunditiae a te repellas longius, bonorum vitam fortius pravus depravat socius, et afficit infamiae dispendio: sic [Col. 0059A] trahit praesumptio a convictu similium. Praelati vita vilium vilescit contubernio. Pius protector pauperum omni petenti tribue, malos potenter argue, manusque sacras ablue a sordidorum muneris contagio. Nullus te palpet praemio, quaesita gratis gratia largire beneficia sed dignis beneficio. Non des ministris scelerum, non tua sed ecclesiae, sub pietatis specie, non abutaris impie commisso tibi pauperum suffragio. Nil a te ferat histrio, et tibi non allicias infames amicitias de Christi patrimonio. Caute dispone Domini pauca, sed vera loquere; verba confirmes opere, quia non decet temere os sacerdotis pollui mendacio. Prudentium consilio te frui non displiceat, nec sinistrae moveat salubris exhortatio. Teneris ut abstineas ab omni mala specie; [Col. 0059B] sub freno temperantiae magistra pudicitiae sobrietate floreas. Non vario vagoque desiderio declines ad illecebras, sed caecae mentis tenebras purga virtutis radio.

ARGUMENTUM. — Episcopum multis negotiis et occupationibus distractum serio hortatur, ut tranquilliorem vivendi rationem causa suae et aliorum salutis procurandae ineat; et cogitet satis non esse, si culpae nullius gravioris conscius sit, nisi bona multa opera innoxiae vitae adjungat.

Veniens et inveniens vos tot negotiis implicitum, tot circumvallatum turbis hominum, tot occupationibus ad tam diversa distractum, condolui vobis, [Col. 0059C] et concussa sunt viscera mea pio compassionis affectu. Quis enim sustineat patienter, ut tam nobilis anima spiritualibus doctrinis imbuta sub quodam velamine libertatis in opus servile degeneret? Animam siquidem, quae tot labyrinthis intricata est, necesse est frequentius ancillari; non enim solummodo habitatio terrena hanc deprimit, sed et ipsa ad terrenorum inquietudinem se diffundit, ut cum Jeremia ⁜ 49 dicat: Effusa sunt in terram viscera mea. Et cum Ezechiele ⁜ 50 : Terra erat usque ad fenestras, et fenestrae clausae, sic coelum mutatur in terram, aurum in scoriam, spiritus in carnem. Carnalis homo deprimit spiritualem, et draconem Moysi dracones Pharaonis absorbent ⁜ 51 . Loquar ergo, quia si tacuero, os meum condemnabit me. Rogabo ut [Col. 0059D] dominum, monebo ut patrem; et si animam ejus ad notitiam suae conditionis alias revocare non possum, utar cantico amoris, et dicam: O pulchra, si te ignoras, egredere post gregem sodalium tuorum ⁜ 52 . Nemo enim se novit, donec dies suos recogitet, eundo recordatione post gregem et multitudinem commissorum. Loquar itaque, et de sollicitudine vestra importabili aliquid imminuam, aut eam omnino exstinguam, et aliquid eruditionis, et aedificationis [Col. 0060A] infundam. Sunt enim in candelabro tabernaculi, infusoria, exstinctoria et emunctoria ⁜ 53 . Ero autem trangressor Dominicae legis, si sustineam, quod nemus juxta altare Domini crescat, quod circa ecclesiae rectorem sollicitudinum multitudo silvescat. Majus est omni thesauro, quod in discrimine ponitur certo. Impretiabile et super omnem aestimationem est, quod quasi sub jactu aleae aeternae perditioni exponitur. Abigendae omnino sunt scenicae istae meretriculae, sirenes usque in exitium dulces, muscae exterminantes suavitatem unguenti ⁜ 54 , mures ebullientes de terra, ut corrodant extales eorum qui ponunt arcam Domini, id est administrationem ecclesiasticam, juxta Dagon ⁜ 55 ; qui temporalia non minus quam spiritualia, et forte diligentius [Col. 0060B] administrant. Propheta dicit de hujusmodi: Sicut araneam tabescere fecisti animam meam ⁜ 56 . Aranea siquidem de suis visceribus telam texit, et texendo tabescit, ut muscam vilissimam capiat. Quid aliud facit homo, qui se eviscerat in expensis, et in curis, ut muscam, sive mustum odoriferae opinionis, et favorem linguae meretricantis acquirat? in hujusmodi homines mittit Dominus spiritum vertiginis, et errare facit eos in invio, et non in via ⁜ 57 . Sic filii Israel quadraginta annos expenderunt in itinere trium dierum circa montem Seir, nec terram promissionis intraverunt ⁜ 58 . Isti sunt lunatici, qui offeruntur Domino ad curandum ⁜ 59 , modo cadentes in aquam sollicitudinum, modo in ignem cupiditatis, [Col. 0060C] aut odii, aut iracundiae, aut alicujus extraordinariae voluptatis. Vix possum credere, ut in tanta turbatione animae possit quis invenire orando rorem devotionis, aut fluenta gratiae. Est enim tempestas valida, et mirabiles sunt elationes maris in corde. Hi sunt, quibus promisit Dominus coelum ferreum, ut coelestis pluviae vel gratiae sint extorres; et terram aeneam, ut circa terrena interius obdurati fructum vitae non faciant ⁜ 60 . Absit, absit, amantissime Pater, ut adversus innocentiam tuam aliquid sinistre conjiciam vel praesumam! Charitas tamen, qua mediante gesto te in visceribus meis, timere me facit, utinam et tu timeas! Beatus enim homo qui semper est pavidus ⁜ 61 . Circumspecti hominis est, omne opus suum habere suspectum. Verebar [Col. 0060D] omnia opera mea, dicit Job ⁜ 62 . Cum omnia bene fecerimus, debemus dicere, quod servi inutiles sumus ⁜ 63 . Breves dies hominis sunt ⁜ 64 : nescio quid statuerit super nos terribilis in consiliis super filios hominum ⁜ 65 , nescimus, quid ventura pariat dies ⁜ 66 . Verbum Prophetae est: Ecce mensurabiles posuisti dies meos: in imagine enim pertransit homo ⁜ 67 . Dies mei transierunt, dicit Job, et per viam, qua ingredior, non revertar ⁜ 68

Non dicam, vitae, sed jam tuae mortis pars magna praeteriit. Clepsydra ⁜ (46) non tantum ultimum stillicidium exhaurit, sed totum quod prius effluxit: nec mors est in ultimo vitae tuae, sed in toto, quod de vita praecessit. Noe, ut se suosque salvaret, centum annis in arcae fabrica laboravit ⁜ 70 ; nos vero quantum laboravimus, quorum singuli dies momentanei sunt, transitorii et finales? Plurimum timendum est, ne fuga nostra fiat in hieme vel in Sabbato, quando operari non licet ⁜ 71 . Ideo sexta die colligendus est gomor ⁜ 72 , quia in hac sexta aetate operandum est, ut in illa septima quiescamus, quando dicetur, ut requiescant a laboribus suis ⁜ 73 . Forte in [Col. 0061B] corde tuo cum Apostolo dicis: Nihil mihi conscius sum ⁜ 74 ; et cum beato Job: Non reprehendit me cor meum in vita mea ⁜ 75 . Sed, benignissime Pater, munda conscientia sine opere non sufficit ad salutem. Propheta dicit: Diverte a malo, et fac bonum ⁜ 76 . Utrumque sine altero imperfectum est. Dominus in Evangelio, servum non solum male operantem, sed a bono opere torpentem damnat ⁜ 77 . Non enim solummodo arbor, quae malos fructus facit, sed et quae bonos fructus non facit, excidetur, et in ignem mittetur ⁜ 78 . Hujusmodi ignis horrorem semper habeas in corde, dilectissime Pater, ut te premant et molant assidue metus aeternae mortis, et desiderium interminabilis vitae. Istae sunt molae, quibus molitur anima Christiana: quarum una sine altera, juxta [Col. 0061C] praeceptum Domini, in obligationem pignoris transire non debet: omnes siquidem peccavimus ⁜ 79 . Vide, Pater, quantum pro teipso satisfeceris, ut scias quid desit tibi. Ut de tua taceam anima, vide quot animas de ore leonis, et de faucibus inferni ejeceris: quantum lucri de talento tibi commisso, opere, verbo et exemplo retuleris, qualiter sex opera misericordiae, quae Dominus proponet in judicio ⁜ 80 , jugiter impleveris; quam sollicite carnem tuam purgaveris jejuniis et disciplinis; quam fortiter pro domo Domini ex adverso ascenderis. Ad omnia haec factus es ex tua professione obnoxius, et haec omnia, Pater, a te exactissime requirentur. Temeritati et praesumptioni forsitan ascribetur, quod vos moneo, [Col. 0061D] sed charitas me compellit. Scio quod in die tremendi judicii reddituri sumus rationem, etiam de sermonibus otiosis ⁜ 81 . Nullos ibi excessus praeceptio [Col. 0062A] regia, vel hominum temporalis utilitas poterit excusare. Sed erit, qui dicat: Quia quidquid deliquimus, confessionis beneficio poterit aboleri; porro nemo de vitae diuturnitate securus est; testimonio Scripturae: Cum dixerint: Pax et securitas, tunc repentinus superveniet interitus ⁜ 82 . Mors ⁜ 83 enim subita et incerta remedium poenitentiae frequenter anticipat; morbi etiam, qui saepissime graves et invalescentes sunt, angustia sensuali spiritum devotionis exstinguunt. Certissimum est autem, quod non punit homo puniet Deus. Horrendum vero est incidere in manus Dei viventis ⁜ 84 . Quis enim habitare poterit cum igne devorante, aut quis stabit cum ardoribus sempiternis? ⁜ 85

Haec me movent, ut te moneam, Pater, quatenus [Col. 0062B] ex hoc nunc quantumcunque poteris a turbatione saecularium sabbatizes. Miserere animae tuae placens Deo ⁜ 86 . Si te ipsum non habes, nihil habes. Sola pax Dei, quae exsuperat omnem sensum ⁜ 87 , faciat, ut ab omni sensualitate et saecularitate sis liber; haec occupationum turba mors animae est. Ideo dicit Salomon: Fili, in paucis sint actus tui ⁜ 88 . Et ecce plus quam Salomon, non ad pauca, sed ad unum duntaxat docet esse sollicitum: Porro, inquit ⁜ 89 , unum est necessarium, Deum scilicet diligere: quod sine animi sinceritate haberi non potest. Non est qui faciat bonum, donec veniat ad hoc unum. Scriptum est: Unam petii a Domino, et hanc requiram ⁜ 90 . In uno siquidem cubito consummata est arca ⁜ 91 . Mandatum [Col. 0062C] enim charitatis consummatio est summae pacis. Ideo dicit Propheta: Omnis consummationis vidi finem, latum mandatum tuum nimis ⁜ 92 . Sane, quia ex abundanti cordis os loquitur ⁜ 92* ; vereor ne filialis affectio et zelus, quem de salute vestra concepi, epistolam praesentem protrahat in immensum: ideo, ne multiloquio aures delicatas offendam, epistolam in verbo doctoris gentium claudo: Gratia sit vobis et pax a Domino Jesu Christo ⁜ 93 .

ARGUMENTUM. — Ostendit clericum negotiationi operam dantem, non differre ab usurario; ac studium omne cumulandarum opum vanum esse et perniciosum.

[Col. 0062D] PETRUS Blesensis Bath. archid. dilecto socio et amico G., salutem et aeternae salutis memoriam.

Si tuae professionis ordinem et gratiam divinae [Col. 0063A] vocationis attenderes, te potius lectione quam negotiatione, artibus quam mercibus occupares. Periculosum siquidem est in laico, sed perniciosum in clerico, negotiationibus augere peculium, atque rerum ambitiosa venalitate se ipsum diabolo venalem exponere. Clericus, qui leviore comparat pretio, ut vendat carius, filius est avaritiae, idololatra pecuniae, servus mammonae, et venundatus sub peccato ⁜ 94 . Cum enim species usurae sit, minus proximo dare, et plus ab eo accipere; non video clericum ab usurarum crimine, et a nomine criminoso immunem, qui sibi cum alieno dispendio lucrum quaerit. Sane fenerator, dum proximum manifeste spoliat, fure deterior est et praedone. Das pro frumento vinum, pro vino equum; et sic sub colore permutationis [Col. 0063B] aut dilationis obtentu recipis incrementum in bursa, detrimentum in anima: longe deterior Judaeis, dum illi tantum alieno, tu vero alieno et proximo feneraris ⁜ 95 . Congregabis divitias, et in novissimo non gaudebis; et eveniet tibi, quod Dominus per Jeremiam figuraliter dicit: Perdix fovit, quae non peperit; fecit divitias, et non in judicio: in medio dierum derelinquent eum, et in novissimis suis reperietur insipiens ⁜ 96 . Fenerator enim tristissimos habebit hujus vitae exitus, cujus finis interitus ⁜ 97 , cujus mors detestabilis, cujus damnatio sine fine. Porro negotiationis crimen attenuas, et ad excusandas excusationes in peccatis proponis tui laboris et providentiae fructum esse, quod plus recipis, qui rem, dum vilius vendebatur, emisti. Dicis, omnino non esse [Col. 0063C] absurdum, si laborem in quaestum, si in lucrum periculum convertisti. Quidquid proponas, unum denuntio tibi, quod negotiationem in tuae salutis periculum convertisti. Negotiatorem clericum sacri canones exsecrantur. Cum enim beatus sit homo, qui miseretur et commodat ⁜ 98 , et qui pecuniam suam non dedit ad usuram ⁜ 99 , eum possumus judicare ab aeterna beatitudine alienum, qui quod accepit, [Col. 0064A] sicut accepit, non praestat: qui, juxta sacrae Scripturae consilium dati et accepti gratiam non observat ⁜ 100 . Porro tibi adscribis ad gloriam, quod ad cumulum tuae damnationis accedit, quia in negotiationibus publice jactitas te circumspectum; qui, utinam damnabile tibi non novisses officium! Propheta dicit: Quia non cognovi negotiationem ⁜ (47) , introibo in potentias Domini ⁜ 1 . Sciebat, quantum esset in negotiatione periculum. Nam et Job, qui in potentias Domini certum exspectabat introitum, dicebat: Duae species difficiles et periculosae mihi apparuerunt; difficile exuitur negotians a negligentia Dei, et caupo non justificabitur a peccato labii ⁜ (48) . Sane famam et animam perdis, ut perdenda lucreris. Sententia Christi est, totum mundum nemini [Col. 0064B] esse lucrandum, ut quis suae patiatur animae detrimentum ⁜ 2 . Tu contrarium sentis, qui de tua perditione non curas, et saluti propriae perditionis pecuniam anteponis. Summam reputas beatitudinem, immensas et supervacuas opes habere: quarum partem decimam toto vitae tuae spatio non expendes. Utinam non fuisset haec pecunia, quae tibi non solum Deum, sed et proximum abstulit, et teipsum! Sane si beatitudo per divitias conferretur; non compararet eas Dominus spinis ⁜ 3 , nec praedicaret Dominus beatitudinem paupertatis ⁜ 4 . Si divitiae apud Deum commendabiles essent, justis et timentibus Deum frequentius obvenirent.

Nunc autem ecce peccatores et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias ⁜ 5 . Foeneratores et violenti Ecclesiae [Col. 0064C] persecutores, isti sunt qui ampliores hodie divitias thesaurizant. Esau, quem Dominus reprobaverat, incedebat cum quadringentis viris, Jacob in baculo suo transeunte Jordanem ⁜ 6 . Nunquid metuis, miser, quos tibi non sufficiant quae parasti? certe prius tibi deficiet vita, quam victus. Ne dicam de te: Multos facit avaritia inter divitias indigere. Judicium enim Dei est, ut in eo, in quo quis deliquit, [Col. 0065A] puniatur, ut semper indigeat, qui semper indigentiam timet. Sicut scriptum est: Qui metuit pruinam, veniet super eum nix ⁜ 7 . Unum scio, quod in saccum pertusum congregas universa, nec proderunt tibi in die ultionis. Cum enim interieris, non sumes omnia, neque descendet, tecum gloria domus tuae ⁜ 8 . Succedet tibi forsitan inimicus, et qui cogitat hodie diem mortis tuae, introibit in labores tuos, et in bonis temporalibus, quibus more Tantalico pepercisti, manu profusiore congregata dispergens fructum capiet voluptatis: tu vero dormies, et utinam cum patribus tuis, eritque sepulcrum domus tua in aeternum. Sufficeret mihi, si tibi sufficeret, si a te vitium negotiationis auferres: Habentes alimenta, dicit Apostolus, et quibus tegamur, [Col. 0065B] his contenti simus. Nam qui volunt divites fieri, incidunt in tentationes et laqueum diaboli ⁜ 9 . Porro, si opes congreges, ut plenius habeas sufficientiam vitae hujus, teipsum decipis: auget enim inopiam multiplicata rerum temporalium substantia. Divites, inquit Propheta, eguerunt et esurierunt: inquirentes autem Dominum non minuentur omni bono ⁜ 10 . Juxta poetam,

Rogo igitur, et in vera consulo charitate, ut legitima bonorum acquisitione contentus, ab enormibus lucris cesses, ne de caetero tui ordinis reverentiam negotiatorio crimine dehonestes. Quod si [Col. 0065C] non acquiescis amici concilio, scias, quod securis tibi posita est ad radicem ⁜ 12 . Qui enim faciunt vindictam in nationibus, increpationes in populis ⁜ 13 , ipsi jam in te crimen negotiationis et foenoris olfecerunt. Et nisi pro te humiliter supplicassem, te tanquam damnatissimi fructus arborem succidissent. Quod si te ad emendationem supplicia aeterna non movent, te saltem ignominia hujus vitae, et temporalia damna sollicitent.

ARGUMENTUM. — Gravissime perstringit mores, ingenium et vitam deterrimam cujusdam episcopi, ad cujus aulam ab amico invitabatur.

Magister P. Blesensis Bathon. archid., charissimo socio et amico, magistro N., salutem.

[Col. 0065D] Scio quod ex sincera dilectione procedit, quod me nuntiis, et litteris crebrius mones, ut revertar ad dominum tuum, qui me familiarem consiliarium habere desiderat, et domesticum commensalem. Quandoque facta est mihi mensa ejus in laqueum, in retributionem, et in scandalum ⁜ 14 : ideo non revertor. Pro multiplicibus obsequiis, quibus eum totum meruisse et emisse credideram, non beneficium, sed maleficium; non gratiam, sed injuriam reportavi, ideo non revertor. Claves regni coelorum accepit, non [Col. 0066A] ad reditus auferendos, sed ad corrigendos excessus. In omnibus autem, quae cogitat, quae deliberat, quae agit aut dicit, procurat lucrum, intendit ad quaestum, temerario ausu omnia sua existimans esse, quae a subditis possidentur. Sane testimonio Apostoli ⁜ 15 parentes filiis, et non filii parentibus thesaurizant; si tamen iste pater est, et non potius vitricus: suorum enim gravis est persecutor, exactor improbus,

Semper incedit, oculos fastuose circumducendo, cervice erecta, humerosque jactando,

Totum ejus studium, totus honor, tota gloria, tota et sola usurpatae dignitatis auctoritas in eo est, protensio pectoris, cervicis elatio, incessus pompaticus, oculorum distortio, vultuositas, tonitrusque minarum et, ut multa paucis includam, apud eum totum datur elationi, nihil sanctitati, nihil pudicitiae, nihil amicitiae, nihil tandem reliquitur honestati. [Col. 0068B] Antequam in hanc ruinosae potestatis excelsiam ascendisset, erat in eo quaedam liberalitatis species adumbrata, erat quaedam hypocriticae humilitatis ostentatio colore simulatorio subornata: sed honores mutant mores. Accidit circa eum, quod scriptum est: Omnis homo primum bonum vinum ponit: cum autem inebriati fuerint, tunc id quod deterius est ⁜ 39 . Factus pontifex statim convertit in apertum odium simultates, quas, dum fuerat privatus, fuco mendacis benevolentiae palliabat. Nam testimonio Scripturae, Est qui se humiliat nequiter, et interiora ejus plena sunt dolo ⁜ 40 . Circa se habitare non patitur, nisi eviratos et molles, qui eum palpent, qui eum post desiderii passiones abire permittant: [Col. 0068C] Omne enim animal diligit simile sibi ⁜ 41 . Isti sunt qui miserum beatificant, et oleo adulationis caput peccatoris impinguant ⁜ 42 . Laudatur peccator in desideriis animae suae, et iniquus benedicitur ⁜ 43 . Si enim vir honestus accedat, ut eum instruat et informet, ut ad frugem melioris vitae ipsum familiarius exhortetur; irascitur, uritur, anxiatur. Optime erit eum corripienti si illaesus evadat,

Instanter me revocas ad domum episcopi tui, et ad exsecrabilem ejus mensam. Non tanti facio episcopum tuum, ut pro eo me perdam. Scio, quod qui tangit picem, iniquinabitur ab ea ⁜ 45 ; suosque hospites male remunerant serpens in sinu, ignis in gremio, mus in pera. Domum episcopi decet sanctitudo; [Col. 0068D] sed hac domo, ut cum familia etiam dominum comprehendam, nihil est damnabilius ad meritum, nihil seditiosius ad consortium, nihil inhonestius ad mores, nihil sordidius ad conscientiam, nihil culpabilius ad famam, nihil perniciosius ad exemplum. Leva, Domine, manus tuas in superbias ejus ⁜ 46 , et confringe cornua peccatoris. Aufer de domo tua idolum Moloch ⁜ 47 , adimpleas quod prophetice promisisti: Non habitabit in medio domus [Col. 0069A] meae, qui facit superbiam ⁜ 48 . Superbus est Moab, et major est arrogantia ejus, quam fortitudo ejus ⁜ 49 ; ideo juravi, et statui declinare et elongari ab eo. Filium enim superbiae, abominationis idolum, oculos sublimes ⁜ 50 , labia dolosa, et linguam magniloquam ⁜ 51 sustinere non possum. Fugio igitur, et elongor ab eo, ut in me verbum Prophetae impleam: Superbo oculo, et insatiabili corde, cum hoc non edebam ⁜ 52 .

ARGUMENTUM. — Duas quaestiones propositas diluit. Altera est, an mulier quae existimans virum suum obiisse, monasticen professa est, eo reverso, sua auctoritate virum repetere possit. Altera, an eadem, viro deinde mortuo, teneatur monasticen repetere.

[Col. 0069B] PETRUS Blesensis Bath. archidiac., dilecto socio et amico R., salutem, et si quid melius est salute.

Nuper in conflictu scholastico quaedam quaestiones, sicut asseris, deductae in medium, tuum animum in dubio suspenderunt. Eas mihi proponis, earumque solutionem cum instantia petis; verumtamen cum sis in scholis, ego autem in castris; et cum jam biennium in legibus et decretis expenderis, vereor ne tentative hoc facias, ut sic me in simplicitate mea callide comprehendas. Poteram tibi dicere, quod prudens illa mulier Jacob quaerenti caput Sibae legitur respondisse: Proverbium [Col. 0069C] est, inquit, ut qui interrogant, interrogent in Abela ⁜ (49) . Qui interrogant, interrogent Parisiis, ubi difficilium quaestionum nodi intricatissimi resolvuntur. Quaestionum, quas proponis, solutionem apud eos facilius invenire poteris, qui in talibus se exercent. Ego quidem, quod scio, non invideo tibi; utinam voluntaria oris mei beneplacita tibi faciat Deus ⁜ 53 , ut quaestiones quas proponis, etsi non ad rationem, saltem ad hominem possint solvi! Mihi autem sufficere credo, si solutionem quam daturus sum, unius legis, aut canonis auctoritate firmavero.

Quaeris de muliere, quae virum suum peregre profectum ex verisimili bonorum virorum relatione credens concessisse in fata, monasterium ingressa, [Col. 0070A] et velata est, utrum viro ejus redeunte, et eam non repetente, sua possit auctoritate exire, et virum repetere?

Quaeris etiam, si, postquam professa est propositum sanctitatis, restituenda sit viro; utrum, eo postea mortuo, cogenda sit ad observantiam voti sui? sublata enim est causa, quae ad tempus votum ipsius suspendere videbatur.

Primae quaestioni respondeo; quia votum continentiae, quod emisit citra auctoritatem et licentiam viri sui, eam obligare non potuit. Quod manifestissime liquet ex octava synodo, ex synodo Eugenii papae, ex epistola Gregorii ad Urbicum, ex epistola Nicolai, et dictis Augustini. Hieronymus etiam super Epistolam ad Titum id ipsum constanter affirmat; [Col. 0070B] Ambrosius etiam in libro Quaestionum Novi et Veteris Testamenti, mulieris votum reprobat, nisi consensus viri pariter voventis assistat. Id ipsum autem Augustinus in Quaestionibus Numeri manifeste declarat. Licet autem ex concilio apud Compendium ⁜ (49*) habito videatur, quod nisi vir eam revocaverit, exire non possit, intelligere debes eam exire non posse, si vir continentiam vovere voluerit; alioquin si vir pariter converti renuit aut uxorem revocare contemnit, per ecclesiam cogendus est, vel uxorem suam repetere vel se vinculo castitatis astringere, testificante hoc Augustino super centesimum quadragesimum nonum psalmum. Quod si objicias, quia in sua potestate erat, [Col. 0070C] nunquam a viro debitum carnis exigere, et quod in hoc se potuit obligare: respondeo, quod cum Apostolus dicat quia vir non habet potestatem sui corporis, sed mulier ⁜ 54 , et versa vice, illa corpori suo, quod suae potestatis non erat, non potuit citra licentiam viri legem castitatis indicere. Quod habes expressum ex epistola Alexandri secundi Landulpho. Caeterum, cum errore inducta votum castitatis emiserit, votum hoc obligatorium non videtur; cui etiam, ut verum fatear, non consensit. Nam juris assertione civilis, nihil est quod magis impediat consensum, quam error qui imperitiam detegit. Si ergo mater esse desiderat, exeat in nomine Domini, et repetat conjugales amplexus, si vir aut pariter converti renuit, aut uxorem revocare contemnit. [Col. 0071A] Quod si vir postea vere mortis tributum exsolverit, ipsa liberata a lege viri, nubat, cui vult, in Domino ⁜ (50) : nec votum, quod ab initio non tenuit, observare cogatur. Nam expressa similitudinis forma, servus quem dominus a monasterio extraxit, si postea consequatur libertatis beneficium, et jam non sit, quod impediat votum ejus, tamen ad vitae arctioris propositum non cogetur. Haec tuae inquisitioni communico, sicut ministrat in dulcedine sua pauperi Deus ⁜ 55 . Si quid elegantius tibi datum fuerit desuper, non invideas mihi; nam sicut a magistro, sic a discipulo meo paratus sum erudiri. Damnatissima enim est illa erubescentia, quae sic a minore, sicut a majore, doctrinae beneficium non acceptat.

[Col. 0071B] Librum meum De praestigiis fortunae, quem postulas, adhuc habere non potes; prius enim, quam exeat in publicum, sentiet castigatioris limae judicium, ne illic aliquid informe, vel incivile remaneat, quod oculos aut aures legentis offendat. Quod autem et per litteras, et per clericum tuum scire desideras, quare hoc novum opusculum meum De fortunae praestigiis inscribatur, cum nihil in eo legatur, quod non sit de Novo aut Veteri Testamento assumptum, hoc in causa esse cognoscas. Primus liber sufficienter edisserit, nihil esse fortunam, eorumque satis probabiliter reprobatur opinio, qui ex quadam praestigiosa varietate fortunae, rerum temporalium metiuntur eventus: cum hanc [Col. 0071C] ipsam mutabilitatem eventuum Dei providentia in se immutabiliter operetur. Ideoque in capite libri scriptum est: De praestigiis fortunae, non ut fortuna sit aliquid, vel ejus praestigia, sed ut in magnificentia, vel humiliatione hominum, quae a multis fortuita et incerta creditur, cuncta procedere convincantur ex dispensatione divina. Et, ut hoc oculata fide cognoscas, quinque hujus novi operis quaternos tibi mitto, ut translegas, non transcribas, ipsosque mihi per latorem praesentium cum omni festinatione transmittas. Bene valeas, amice in Christo charissime.

[Col. 0071D] ARGUMENTUM. — Queritur se malevolentia aulicorum arceri a promissa episcopi Carnotensis Reinaldi [Col. 0072A] aula et consuetudine; humanitatem et liberalitatem ejus collaudat et hortatur, et ecclesiasticae libertatis patrocinium contra exactiones regias intrepide suscipiat.

Charissimis amicis suis domino CRISPINO et magistro PAGANO, M. PETRUS Blesensis. Bath. archidiac., salutem in auctore salutis.

Promiserat mihi Dominus vester ⁜ (51) , quod imponeret exsilio meo finem, meque in terram meae nativitatis honorifice revocaret. Utinam non esset apud eum Est et Non ⁜ 56 , neque degeneraret in eo gravitas pastoralis! Scio quia detractores, sicut Apostolus dicit: Deo odibiles ⁜ 57 magnificaverunt super me supplantationem ⁜ 58 . Habitant siquidem in domibus episcoporum et regum ranae pestilentes, [Col. 0072B] coenomyia, et sciniphes, musca Aegypti gravissima ⁜ 59 , loquaces adulatores, garruli et mendaces. De talibus scriptum est: Edidit terra eorum ranas in penetralibus regum ipsorum ⁜ 60 , dentes eorum arma et sagittae, et gladius in labiis eorum ⁜ 61 . Sic igitur mihi domini vestri gratiam enormiter toxicavit linguae meretricantis adulatio et invidia detractoris. Hic est aer ille pestilens, et aura corrumpens, quae hodie generaliter palatinos inficit, ut a magnatum lateribus viros approbatae honestatis avellit; pestis enim invidiae merita virtutum non ponderat, sed tormenta conscientiae sustinet, dum ipsam praeceps ambitio et elationis propriae appetitus excaecat. Benedictus autem Deus, qui ad illius status moderantiam me reduxit, ut mihi sufficiant ad voti plenitudinem [Col. 0072C] propriae facultates. Nemo mihi de caetero objiciet: Ego ditavi Abraham ⁜ 62 . Jam non bibam de puteo Samariae, de quo qui plus bibit, amplius sitit. Malo pauca cum puritate conscientiae, quam dignitates innumeras cum verme, qui non moritur, possidere. Jam per gratiam Dei me revocare non poterit illa proditoria et fallax parentum affectio, quae me quasi sub jactu aleae toties posuit, toties sub discrimine capitis transfretare coegit. Elegi mihi latibulum, ut non videam mala gentis meae, quia ut verbo Job utar, terra data est in manus impii ⁜ 63 .

Sane, sicut audivimus, exiit edictum a Philippo [Col. 0074C] rege ⁜ (52) , ut describeretur Gallicus orbis, et oneraretur Ecclesia decimationibus recidivis. Sic paulatim transibit decimatio in consuetudinem ⁜ (53) , et praesumpta semel abusio ignominiosam Ecclesiae servitutem infliget. Offertur Domino nostro coelitus gratiae triumphalis occasio. In optione ipsius est, aut degenerem et dejectum animum turpiter ad serviendum submittere, et importabile jugum suis successoribus importare, aut coronae immarcessibilis eminentiam obtinere. Regiae, quaeso, indignationis motus non timeat: cum enim sit aequalis regi genere ⁜ (54) , non est eo inferior dignitate. Ad ministrum Dei dicitur per prophetam: Erunt reges nutritii tui et mammilla regum lactaberis ⁜ 72 . In hac autem causa Deus, qui major est omnibus, causa [Col. 0074D] finalis est. Bonus autem pontifex in persecutione [Col. 0075A] seminat, quod in gaudio metet ⁜ 73 . Potens in terra erit semen ejus ⁜ 74 : pressura enim libertatem, afflictio jucunditatem, amaritudo dulcedinem germinabit. Si se pro Christi Ecclesia erubescentiae et confusioni opposuerit, scriptum est: Quia pro confusione duplici et rubore in terra sua duplicia possidebit ⁜ 75 . Quid dubitet Christianus, cui vivere Christus est, et mori lucrum? ⁜ 76 . Quidquid ei accidat, si Christum diligat, vita ejus abscondita est cum Christo in Deo ⁜ 77 . Eum, quaeso, favor aurae blandientis non moveat, nec turbo tempestuosus inclinet. Turbo quandoque motus est, ut Elias raperetur in coelum ⁜ 78 . Certus est, quod morietur, quando vero morietur incertus. Debitor naturae est, ut ei mortis vectigal exsolvat. Nescimus quid ventura pariat dies ⁜ 79 [Col. 0075B] et quis de die praesenti securus est? Quis scit, si mors ignominiosa, mors turpis, mors subita eum rapiat, et non sit qui eripiat? Cum dulcior et jucundior est homini vita sua, tunc separat amara mors ⁜ 80 . Teste Scriptura: Cum dixerint: Pax et securitas, tunc repentinus superveniet eis interitus et dolor, sicut in utero habentis, et non effugient ⁜ 81 . Job etiam dicit: Deducunt in bonis dies suos, et in puncto horae ad inferna descendunt ⁜ 82 . Horrendum est incidere in manus Dei viventis ⁜ 83 . Sancta ergo et salubris est cogitatio, se pro eo vitae aut famae periculo gratanter exponere, qui est auctor vitae et gloriae retributor. Tutius est homini pro Christo animam suam perdere, ut eam custodiat, quam custodire, ut perdat. Summa hujus exhortationis est, ut Dominus [Col. 0075C] vester sibi circumspecte prospiciat, ut non terrenae supellectilis eum jactura deterreat; non alliciat favor principum, non enervet ambitio, nec ipsum spes vitae productioris fallax et proditoria blandiendo seducat.

ARGUMENTUM. — Insignem H. canonici quondam amici, fastum et arrogantiam describit et insectatur.

PETRUS Blesensis Bath. archidiac. quondam dilecto filio, et amico H., salutem et spiritum humiliorem.

Solerter inquirens, et diligenter examinans universa quae habes ex beneficio naturae vel gratiae, [Col. 0075D] ad plenum admirari non sufficio: unde tibi obrepere possit elationis occasio, qui ex pluribus causis in unum concurrentibus debueras in oculis tuis esse humilis et abjectus. Cum nuper te Rothomagi invenissem, atque ad verba mutuae societatis et amicitiae descendissem; nec unum a te verbulum mansuetudinis aut dilectionis extorsi. Quidquid humano cordi suggerere potest humilitas sive modestia, proponebam, ut aliquod verbum mansuetudinis et humilitatis elicerem. Tu vero in superbia [Col. 0076A] et abusione, sublimes et infrunitos oculos distorquens in fastum, quadam pomposa et superciliosa facie despiciens universa, et omnia quasi pro imperio agens, amicum, cui nunquam necessarius esse potes, et cujus auxilio semper eges, vix, et tamen indignantissime respexisti, et despexisti. Ideo enim respexisti, ut despiceres; et, ut ab eo, qui te diligebat ex animo, faciem tuam cum quadam fastuosa oculorum extollentia declinares. Causam hujus rei nescio, nisi quia magnus apparere desiderabas in oculis tuis, qui in oculis aliorum forte abjectissimus reputaris. Summam reputo insaniam, si mente captus prudentem se judicet: nec minorem vesaniam censeo, si ignobilis et imprudens arroganti elatione se inflet. Certe in filio regis satis intolerabile [Col. 0076B] esset supercilium quod praetendis; publice tamen scitur quod non es filius regis, licet is, qui te genuerit, fuerit coronatus. Miror unde tibi venerit pes superbiae; unde conceperis superbiendi materiam, nisi quia forestariis es addictus, ut tyrannicas exactiones, quibus pauperes opprimuntur, redigas in scripturam. Porro illi te scribunt et proscribunt apud Dominum in libro mortis, quos apud forestarios paginae damnationis ascribis. Cum esses litteratoriae artis omnino ignarus, scis, quia amici tui epistolae, quas depravasti, te fecerunt canonicum: tuque per easdem facile excanonicari posses, si significarent summo pontifici cum aliis enormitatibus tuis damnatae usurpationis officium quod exerces. Porro dictum est Danieli: Daniel, [Col. 0076C] claude sermonem, et signa librum usque ad tempus statutum ⁜ 84 : sic et ego cum patientia sustinebo, nec adversum te spiritum conceptae indignationis effundam, donec experiar, quid in te possit operari familiaris et amica correctio. Ego quidem fatuitati ascribo, quod fatuum doceo et superbum; cum Salomon dicat: Qui arguit impium, ipse sibi maculam generat ⁜ 85 ; et qui docet fatuum, quasi qui conglutinat testam ⁜ 86 . In eo enim est correctio supervacua, quem incorrigibilem pertinacia sua facit testimonio Salomonis: Si contuderis stultum in pilo quasi ptisanas feriente desuper pilo, non auferetur ab eo stultitia ejus ⁜ 87 . Descende, quaeso, in te ipsum, et fode conscientiae tuae parietem, videbisque abominationum genera, quibus te judicare poteris infelicem. [Col. 0076D] Sic enim dicit Dominus Ezechieli: Fili hominis, fode parietem ⁜ 88 ; et cum fodisset, ecce multitudo reptilium et abominationum. Hunc parietem foderat, suaeque miseriam conditionis attendens alius propheta dicebat: Ego vir videns paupertatem meam ⁜ 89 . Verumtamen non potes humiliter sapere, quia ambulans in magnis et mirabilibus super te, atque ventum elationis magnae concipiens, ad nubes et impossibilia te extendis. Disperdet Dominus labia dolosa, et linguam magniloquam ⁜ 90 . [Col. 0077A] Extollentiam autem oculorum ne dederis mihi, Deus ⁜ 91 . Cave quaeso, ne magnificentia cordis tui tibi occasio sit ruinae. Scriptum est enim: Ante ruinam exaltabitur cor ⁜ 92 : Vidi, inquit, impium superexaltatum et elevatum ⁜ 93 . Et subjungit: Transivi, et ecce non erat ⁜ 94 . Unum noveris, quod cum hac superbia tua nec Deo nec homini potes esse acceptus. Nam nec avis acceptatur in sacrificio Domini, nisi plumae et pulmonis vesicula deponatur ⁜ 95 .

ARGUMENTUM. — Joannem Saresberiensem, cum S. Thoma archiepiscopo Cantuariensi in exsilio agentem, spe futurae remunerationis consolatur. Monetque [Col. 0077B] ut fortiter pro ecclesiasticae libertatis defensione, remoto tamen omni studio vindictae, certare pergat. Non dubitare se gloriosum tandem fore hujus certaminis in Thoma exitum.

Charissimo amico suo magistro JOANNI de Saresberia, PETRUS Blesensis Bath. archid. ⁜ (55) , salutem in auctore salutis.

Quoties communes Ecclesiae Anglicanae pressuras ⁜ (56) , dominique vestri Thomae archiepiscopi Cantuariensis [Col. 0078A] exsilium diligenter attendo, plurimum mihi cedit ad solatium, quod pro justitia Dei, et pro Ecclesiae libertate se murum opponit, et ex ipsa persecutione hac finem merebitur gloriosum. Video, quod positi estis inter malleum et incudem; et assidue supra dorsum vestrum fabricant peccatores ⁜ 96_100 . Verumtamen, si in Christo et pro Christo pugnatis, ipse non permittet vos tentari supra id quod potestis ferre, sed faciet cum tentatione proventum ⁜ 1_37 tolletque Dominus virgam peccatorum desuper sortem justorum, ut non extendant justi ad iniquitatem manus suas ⁜ 38 . Si veritas non mentitur, vestrae persecutionis exitus beatitudo interminabilis erit. Beati, inquit, qui persecutionem patiuntur propter justitiam ⁜ 39 . Petrus apostolus dicit: Nemo ex vobis patiatur, quasi homicida [Col. 0078B] aut fur, aut maledicus, aut alienorum appetitor ⁜ 39* . «Martyrium enim facit non poena, sed causa ⁜ 40 , sed et sicut apostolus ait: Si quid patimini propter justitiam, beati ⁜ 41 . Donum quidem Dei est in eum credere, sed et donum optimum pro Christo contumelias sustinere. Vobis, inquit Apostolus, donatum est pro Christo, non solum ut in illum credatis, sed ut etiam pro ipso patiamini ⁜ 42 . Vobis itaque [Col. 0079A] congratulor quia justitiam in judicium convertistis, quia quorumdam rebellionem atque contumaciam suspensionis animadversione reprimitis ⁜ (57) : si tamen hoc facitis rationis et justitiae motu, non zelo ultionis, aut alienae injuriae appetitu. Nihil, quaeso, faciatis ex rancore vel odio, sed omnia vestra in charitate fiant; nec enim ex persecutione hac salutis manipulos colligetis, nisi tota intentio vestra procedat ex intimo charitatis. Porro cum per clibanum iracundia, sive persecutio in sacra pagina designetur, in Levitico docemur, sacrificium, quod in clibano coquendum est ⁜ 43 , prius aspergere oleo charitatis, ne comburatur. Illius enim animus, qui ad tolerantiam persecutionis se praeparat, prius demulcendus est oleo charitatis, ut nec in adversis a [Col. 0079B] charitate deficiat, nec adversus fratrem suum zelo ultionis, aut odio inardescat. Meritorium igitur vobis est, atque apud Deum et homines commendabile, si inobedientiam subjectorum justitia mediante compescitis. Beati enim, qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam omni tempore ⁜ 44 . In exsecutione quidem justitiae, non debet esse personarum acceptio, aut delectus. Si sit frater, aut filius: si sit praelatus, aut subditus, semper quaeratur fructus justitiae, semper juste judicent, qui judicant orbem terrae. Nam cum levitae, occidentes fratres et filios suos, ulti essent peccatum idololatriae, ait illis Moyses: Consecrastis manus vestras hodie unusquisque in filio suo, et in fratre suo, ut detur vobis benedictio ⁜ 45 . Salomon quoque dicit: Qui arguunt, laudabuntur, et [Col. 0079C] super eos veniet benedictio ⁜ 46 . Plurimum quidem commendabile est in domino vestro, quod sic solus ascendit ex adverso, quod opponit se murum pro domo Israel, et arguit pro mansuetis terrae ⁜ 47 . Istum habemus hodie, singularem et unicum inter filios excussorum. Pro patribus nostris natus est nobis filius ⁜ 48 , qui exemplo apostolorum solus hodie facit vindictam in nationibus, et increpationes in populis ⁜ 49 . Et sicut illi principes populorum, qui modo congregati sunt cum Deo Abraham ⁜ 50 pro justitia Christi, [Col. 0080A] tanquam dii fortes terrae vehementer elevati sunt ⁜ 51 , sic et honor istius, si in exhibitione justitiae perseveraverit, elevabitur in immensum.

Quod enim nunc exsulat, quod multa in ejus contumeliam attentantur, ei totum hoc in gloriam beneficio patientiae convertetur. Quod leve est, et momentaneum tribulationis nostrae, dicit Apostolus, immensum gloriae pondus operatur in nobis ⁜ 52 . Exhibeatis vosmetipsos tanquam Dei ministros in multa patientia ⁜ 53 :

Si ergo propter ingruentiam malorum, quae sustinet dominus vester, aut pro suorum desolatione, aut pro exsilii hujus diuturnitate, videritis ei torporem mentis obrepere, sitis ipsi solatio, ne desperet, ne titubet: in proximo est enim tempus visitationis suae. Nam si mirabiles sunt elationes maris, mirabilis est et in altis Dominus ⁜ 60 : qui procellam [Col. 0081B] convertit in auram, et indignationem regis in gratiam.

Per legatos sedis apostolicae ⁜ (59) , cum quibus a Romana curia usque ad Bononiam veni; vel Anglorum regi in proximo firmissime reconciliabitur, vel ad majoris patriarchatus eminentiam transferetur. Sane, qualitercunque voluerit Dominus negotium ejus disponere, si talis perseverat, qualis est hodie, securus exspectet exitum hujus pugnae: ideoque voces palpantium non attendat, sed sequatur spiritum Dei, qui in eo est, et quocunque ibit spiritus, et rotae pariter gradiantur ⁜ 61 . Scio enim, quod gloriosus erit sui certaminis cursus, si tantummodo perseveret in eo, quem coepit, fortitudinis et constantiae [Col. 0082A] casu. Qui enim legitime certaverit, coronabitur ⁜ 62 : cumque omnes virtutes currant ad bravium, sola perseverantia coronatur. Rogo autem vos, tanquam dominum et magistrum meum, ut me de vestro et ipsius statu frequentius instruatis. Nam, cum aliud non possim, oro jugiter pro vobis, ut praeveniente Altissimi gratia regis Anglorum gratiam, vestrarum rerum liberam administrationem obtinere possitis.

Librum vestrum de nugis curialibus legi, et mirabiliter me refecit; nam et ibi optima forma eruditionis est, et propter artificiosam sententiarum varietatem inaestimabilis materia voluptatis. Bene valete.

ARGUMENTUM. — Dolenter queritur passim indignos, sive scientiam, sive virtutem, sive aetatem spectes, per summam ambitionem in episcopatus, aliasque dignitates irruere: obtestaturque Octavianum, apostolicae sedis legatum, ut sua auctoritate interposita ambitiosos et Simoniacos omnes ab Ecclesiae gubernaculis arceat.

Charissimo domino et amico Oct. S. Romanae Ecclesiae cardinali presbytero, apostolicae sedis legato, magister P. B. Bath. archid. salutem,

Tu igitur, amantissime Pater, qui a latere summi pontificis missus es, ut legatione fungaris pro Christo, surge in exstirpationem exsecratissimae pestis hujus. Ecce constituit te Dominus super gentes et regna, ut evellas et destruas, ut disperdas et dissipes, et aedifices, et plantes ⁜ 92 . Accendatur et ignescat zelus tuae auctoritatis adversus ambitionis malum, dissipa et evelle plantationes iniquas. Aedifica, et planta in Ecclesia Dei tales, quos humilitas, quos innocentia, quos vita probatior et litteratura commendet; [Col. 0086A] qui subjectos doceant, qui divites non palpent, pauperes non gravent, qui minas potentum non timeant, qui crimina corrigant et marsupia non emungant; quorum sermo sit doctrina, quorum conversatio sit justitia, quorum auctoritas sit, non in habitu, non in fastu, sed in eruditione et defensione fidei; quorum vita sit publice commendabilis, quorum memoria in benedictione. Ad tuum, et collegae tui ⁜ (61) ingressum, quaeso, laetetur Ecclesia Christi, ut a Simoniacis et ambitiosis oppressa sub vestra consolatione respiret. Congaudeant clerici, et exsultent populi, se hodie in vobis suscepisse cives apostolorum, et domesticos Dei, portantes pacem, et illuminantes patriam, nobis et aliis vitae aeternae poscentes praemia, ut de labore et sollicitudine vestrae [Col. 0086B] legationis immarcessibiles justitiae manipulos reportetis.

ARGUMENTUM. — Reginaldus archidiaconus Saresberiensis in offensionem Thomae archiepiscopi exsulantis inciderat: eum ad satisfactionem et reconciliationem paratum Petrus cupit in amicitiam, et per eam, in societatem persecutionis restitui.

Doletis, et causamini quod ad archidiaconum Saresberiensem ⁜ (63) me contuli: sed si culpa est, accessisse ad eum, reddit me necessitas excusatum. In verbo Domini dico vobis, quod nec noveram, nec [Col. 0086C] audieram, quod dominus vester adversus eum aliquid rancoris aut odii concepisset. Nunc etiam certissime novi quod vestro domino reconciliari toto corde desiderat; et jam nisi inimicus homo impedisset, per omnia satisfacturus se ipsius pedibus humiliter advolvisset.

Adhuc etiam correctionem, et conversionem ipsius exspecto quotidie, et ad hoc operam adhibeo diligentem. Sed sunt aliqui cum eo, qui seminant zizania, et firmiter interdicunt, ne domino vestro reconcilietur, si patris sui, quem super omnia diligit, [Col. 0087A] ac totius generis sui salutem et quietem desiderat. Scitis equidem, quia homo circumspectus est et industrius, vobisque ac domino vestro fructuosissimus esse posset, si staret vobiscum, si in se partem vestrae persecutionis exciperet. Scio etiam, quod ad hoc eum tenuissima exhortatio domini Cantuariensis efficaciter inclinaret. Date operam, quaeso, ut ad eum a domino vestro super hoc litterae dirigantur. Quod si non facitis vestrae utilitatis intuitu, faciatis hoc saltem suae conversionis et salutis obtentu. Certe Moyses, ut Hobab ab errore gentilitatis averteret, volens ipsum tanquam necessarium retinere dicebat: Proficiscimur ad locum, quem Dominus daturus est nobis: veni nobiscum, et benefaciemus tibi, quia Dominus bona promisit Israeli, noli [Col. 0087B] nos relinquere: tu enim nosti, in quibus locis castra ponere debeamus, et eris ductor noster ⁜ 93 Si Moyses gentilem postulabat sibi fieri ducem, non erubescat quaeso, Moyse minor archidiaconum sibi adjungere dolorum et laborum participem. Archidiaconus enim hoc praecipue desiderat, ut pro eo, et cum eo laborem et dolorem inveniat. Nuper legebamus in libro Regum, et occurrit nobis verbum illud Ethai Gethaei ad David egredientem nudis pedibus de Jerusalem a facie Absalon, et dicentem, quod ille reverteretur; illeque respondit: Vivit Dominus, quia non derelinquam te, neque in vita, neque in morte. Suspirans ergo archidiaconus: Sic faciat mihi, inquit, Dominus, et hoc addat, antequam moriar, ⁜ 94 [Col. 0087C] ut sic possim domino Cantuariensis, et ex corde hoc dicere, et opere adimplere. Suggerite, quaeso, domino archiepiscopo, ne clericum suum verbis provocet, aut minis exasperet, ne dum ligna cum proximo caeduntur in silva, ferrum de manubrio securis evadat ⁜ 95 , proximumque interimat. Ligna enim, teste Gregorio ⁜ 96 , caedimus, cum per increpationem proximi peccata succidimus; sed ferrum securis elabitur, proximumque occidit, dum contumeliosa correctio conscientiam proximi vulneratam a dilectionis spiritu in mortale odium vertit. Sane non est admonitio accepta in oculis Altissimi, quae non fit ex charitatis intimo, et in spiritu lenitatis. Quod liquido patet ex verbis Eliae dicentis: Ecce spiritus Domini subvertens montes, et conterens petras, [Col. 0087D] et non in spiritu Dominus; et post spiritum commotio, et non in commotione Dominus: et post [Col. 0088A] commotionem ignis, et non in igne Dominus: et post ignem sibilus aurae tenuis, et in sibilo Dominus ⁜ 97 . Nam cum per praedicta terribilis increpatio exprimatur, per sibilum aurae tenuis blanda et amica exhortatio designatur. Haec fit cum silentio, illa fit cum iracundia et tumultu, sicut scriptum est: Quoniam aquae Siloes cum silentio currunt; aquae vero Rasin transeunt cum tumultu ⁜ 98 . Porro dominus Cantuariensis, qui, sicut mihi videtur, jam aggressus est arctioris et altioris vitae propositum ⁜ (64) , non spiritum hujus mundi accepit, sed spiritum qui ex Deo est. Charitas ergo Dei, quae diffusa est in corde illius ⁜ 99 usque ad proximum se extendat, sicut decet sanctum. Unde, si Saresberiensis archidiaconus perseverat in ea satisfactione et obedientia, quam [Col. 0088B] promittit, aperienda sunt ei viscera charitatis. Ego autem magnum reputo, tantum lucrifacere virum: qui, si vestigiis domini Cantuariensis inhaeserit, fructum in Ecclesia Dei faciet tempestivum. Si adhuc residet in animo ejus adversus archidiaconum aliqua suspicionis occasio, antequam eumdem in sacrarium suae familiaritatis admittat, fidem ipsius experiatur operibus. Josue quidem non prius angelum amicum recepit, quam amicum esse cognoverit: sciscitans prius, suusne esset, an adversariorum ⁜ 100 ? Illud verbis assero confidenter, quoniam si conversionem ejus procurare voluerit, in eo quod Saulum reperit, Paulum inveniet. Super conversione siquidem et salute archidiaconi anxia sollicitudo [Col. 0088C] me tangit; non enim possum eum non diligere, qui frequenter in suis benedictionibus me praevenit.

ARGUMENTUM. — Hortatur officialem, ut officium susceptum, ob graves et multos abusus illi conjunctos deserat: unde et prolixe officialium fraudes et technas describit.

Magister P. Blesensis Bath. archid., G. officiali episcopi Carnotensis, salutem et salubre consilium.

Quia te affectuosissime diligo in visceribus Jesu Christi, proposui te salutaribus monitis adhortari, ut de Ur Chaldaeorum ⁜ 1 , et de medio Babylonis tempestivus exeas, et ministerium damnatissimae villicationis omittas. Scio quod munerum cupiditas subvertit [Col. 0088D] cor tuum ut fieres officialis episcopi. Quandoque legeras, sed forte negligebas verbum illud beati [Col. 0089A] Job ⁜ 2 : Ignis devorabit corpora eorum, qui munera libenter accipiunt. Ideo beatus est, qui excutit manus suas ab omni munere ⁜ 3 . Credo hujusmodi officiales non ab officii nomine, sed ab officit, verbo, mutuasse vocabulum:

Isti sunt secretiora illa ostiola, per quae ministri Belis sacrificia, quae super mensam ponebantur a rege, clanculum asportabant ⁜ 6 . Sic episcopus quasi longa manu bona aliena diripit, et notam criminis a se removens, suis officialibus culpae et infamiae discrimen impingit. Ideo quasi sub umbra episcopi [Col. 0089C] et obtentu justitiae palliatae subditos opprimunt, ecclesias gravant, reditus alienos violenter invadunt: oculos habent ad munera, pupillo et viduae non intendunt. Verba sunt Jesu filii Sirach: Concupiscentia spadonis devirginat juvenculam: ita et qui facit per vim judicium injustum ⁜ 7 . Spado virginem opprimit, et prolem in oppressione non quaerens, sed suae libidini tantum serviens, corrumpit, non gignit; sic praelatus iracundiae aut avaritiae suae satisfaciens, nec fructum justitiae quaerens corrumpit, non corrigit; exasperat, non emendat. Quod enim fit praetextu fucatae religionis, aut simulatae justitiae, non fructificat ad vitam, non aedificat ad salutem. Parcit Saul optimis gregibus Amalec, [Col. 0089D] quasi ea sacrificaturus Deo, et divinam incurrit offensam. Gedeon de praeda Madianitarum facit Ephod ⁜ 8 ; et hoc ei et domui suae versum est in ruinam. Hanc administrationem, quam tibi damnabiliter usurpasti, patientius ferrem; nisi sacrarum litterarum scientia praeemineres. Causae et judicia, quibus te imprudenter, ne dicam impudenter, immisces, potius consuetudinario et saeculari jure quam ecclesiastico, deciduntur. Virum litteratum et ecclesiasticum non sic decebat saecularibus negotiis [Col. 0090A] implicari ⁜ 9 . Apostolus ad Corinthios scribens dicit: Saecularia negotia si habueritis, eos qui contemptibiliores sunt inter vos constituite in ecclesia ad judicandum ⁜ 10 . Officium officialium, quorum te numero aggregasti, hodie est, jura confundere, suscitare lites, transactiones rescindere, innectere dilationes, supprimere veritatem, fovere mendacium, quaestum sequi, aequitatem vendere, inhiare exactionibus, versutias concinnare. Isti sunt, qui hospites suos gravant superflua evectione, et multitudine clientelae. Quaerunt delicatos et superfluos cibos, cum scriptum sit: Comedentes et bibentes, quae apud illos sunt ⁜ 11 . De alieno enim prodigi, de proprio sunt avari, verborum insidiatores, et aucupes syllabarum, tendunt laqueos et pedicas in [Col. 0090B] capturam pecuniae; jura interpretantur ad libitum, et ea pro voluntate sua, nunc abdicant, nunc admittunt bene dicta depravant, prudenter allegata pervertunt, rumpunt foedera, nutriunt simultates, fornicationes dissimulant, matrimonia distrahunt, adulteria fovent, penetrant domos, et mulierculas oneratas peccatis captivas ducunt ⁜ 12 , diffamant innoxios, et nocentes absolvunt; et, ut multa sub verborum paucitate concludam: dum omnia venaliter agunt filii avaritiae, servi mammonae, se diabolo venales exponunt. Dominus in Evangelio dicit: Gratis accepistis, gratis date ⁜ 13 : et Salomon in Parabolis: Veritatem eme, et noli vendere sapientiam, et doctrinam ⁜ 14 . Vereor ne te rapiat spiritus [Col. 0090C] elationis et dominandi libido ad vanitates et insanias falsas ⁜ 15 . Utinam attenderes verba Sapientiae talibus comminantis: O vos, qui placetis vobis in turbis, data est vobis potestas a Deo, qui interrogabit opera, et cogitationes vestras, quoniam cum essetis ministri regni illius, non recte judicastis. Horrende autem apparebit Dominus, et judicium durissimum his qui praesunt fiet ⁜ 16 : atque fortioribus instat fortior cruciatus. Amice, in arena hujus saeculi periculosissime pugnas: mors te sequitur, vita fugit, caro palpat, mundus allicit, leo rugiens et quaerens quem devoret, circumcurrit ⁜ 17 . Omnis enim qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet ⁜ 18 : utinam ab hominibus hujusmodi noxiis abstineres, [Col. 0090D] ut nil in te, quod suum est, princpes hujus mundi, et in palaestra, qua curritur ad bravium, nil haberet adversarius, quo te caperet, aut teneret, aut a bravio retardaret! Si mihi credis, imo si credis in Deum, relinque maturius officialis officium, ministerium damnationis, rotam malorum, et spiritum vertiginis, qui te ad inania circumvolvit. Miserere animae tuae placens Deo ⁜ 19 : cui placere non potes sine perditione officii.

ARGUMENTUM. — Scribit se deserto juris civilis studio theologiae Parisiis operam dare; juris civilis studium et usum non convenire clericis, propter maximos advocatorum abusus.

Domino suo B. et charissimo socio suo P. Blesen. archid. Bathon. ⁜ (65) , salutem.

In epistolari salutatione ferventior exstitisset nostra devotio, nisi vel invida mihi locorum distantia, vel raritas itinerantium contrairet. Vicarias ergo salutationes praesens et nunquam intercisa suppleat affectio: cumque civilis possessio corporalem assistentiam non mendicet, me, licet remotum, propinquiorem habetis, et fortius possidetis absentem; [Col. 0091B] nec interstitium locale, corporumve remotio, vel temporum intercursus robur dilectionis evacuat. Quod si de verborum obligationibus, legem primam attenditis,

Res plena discriminis est in clericis usus legum: totum enim hominem adeo sibi vindicat, ut eum [Col. 0091D] rei familiaris providentia fraudet, suspendat a spiritualibus, a divinis avellat. Ideo Joannes Chrysostomus, sicut tripartita refert Historia ⁜ 28 , licet scientia civili et facundia praeemineret, noluit tamen ad instantiam amicorum gerere officium advocati. Periculosum est ita se legibus humanis impedire, [Col. 0092A] ut mens per horulam a divinae legis meditatione jejunet. Nemo simul potest precari et orare, petere et postulare, exercere Christi ministerium et officium advocati, ne, dum in utroque festinat, neutrum bene peragat.

Non inficior neque denego: bonum est scire leges, sed non ad quaestum, non ad iniquum juris compendium, sed ad inquisitionem veritatis et judicii aequitatem: si forte me aut alium, aliquando oporteat esse judicem, aut judicis assessorem. Hodie soli avaritiae militant patroni causarum: illudque quondam venerabile nomen, et gloriosa professio advocati notabili venalitate vilescit, dum miser et perditus linguam vendit, lites emit, matrimonia legitima dissolvit, amicitias rumpit, sopitarum [Col. 0092B] litium cineres resuscitat, pactiones violat, detrectat transactiones, privilegia frangit, et in capturam pecuniae pedicas et retiacula tendens jura omnia intervertit. Ideo constitutio imperialis ab officio postulandi removet litium redemptores. Jure autem praetorio, atque interpretum, in praevaricantes vel alias delinquentes poenae extraordinariae statuuntur. Debuerat advocatus, quod gratis acceperat, gratis dare ⁜ 29 , advocare pro pupillo et vidua, pro utilitate reipublicae, pro Ecclesiae libertate, nil exigens, sponte oblata suscipiens, eripiens inopem de manu fortioris, egenum et pauperem a diripientibus eum ⁜ 30 , Fructuosius esset ei salarium modicum et honestum, quam sinum inexplebilis avaritiae per fas et nefas [Col. 0092C] extendere in immensum; nam melius est modicum justo super divitias peccatorum multas ⁜ 31 . Si talentum scientiae sibi a Domino commendatum sponte et gratis expenderit, non est abbreviata manus Domini, ut ei respondere ad meritum, et ampliora etiam conferre non possit. Hoc igitur secure commendet patri orphanorum et judici viduarum ⁜ 32 ; ipse enim promissor est magnificus, et munificus retributor.

ARGUMENTUM. — Docet obitum S. Thomae martyris Cantuar. archiepiscopi non esse deflendum, utpote qui vitam terrenam cum coelesti, miseram cum [Col. 0092D] gloriosa commutarit. Virtutes ejusdem accurate describit: ac monachos ejus cathedrales arguit quod clanculum, contempta communi episcoporum et abbatum electione, successorem elegerint: optat denique ut summus pontifex tam clericorum quam monachorum ambitionem coerceat.

Charissimis fratribus et amicis suis canonicis de [Col. 0093A] Bellovadere, magister P. Blesensis Bath. arch., salutem et dilectionem.

Decessit pastor animarum nostrarum ⁜ (66) , cujus obitum flere decreveram; sed recessit, non decessit; abiit, non obiit. Mors enim per quam mirificavit Dominus Sanctum suum, non est mors, sed dormitio; portus mortis, et porta vitae, introitus in delicias coelestis patriae, in potentias Domini, in abyssum claritatis aeternae. Peregre siquidem profecturus, sacculum pecuniae secum detulit, in plenilunio reversurus; ejus enim anima, dives meritis, recedens a corpore, in resurrectione generali et plena ad antiquum hospitium revertetur. Cum multas virtutes quasi merces varias in unum fasciculum comportaverit ad coelestes nundinas profecturus, [Col. 0093B] plena dierum vetula, mors saeculi scilicet, anus improba, litigiosa, querula, importuna, invida, inimica et subdola, coepit revolvere sarcinulas ejus, et scrupulosius explorare, si quid esset in illo meritorum involucro, quod ad ipsius dominium pertineret. Ipse autem tanquam vir circumspectus et prudens noluit vitae suae sustinere dispendium. Diu enim desideraverat dissolvi, et esse cum Christo ⁜ 33 , et tunc permaxime suspirabat exire de corpore mortis hujus. Modicum itaque pulveris projecit in os vetulae, quasi vice tributi, et nomine vectigalis. Inde coepit falsus ille rumor populariter evagari et passim plebescere, quia fera pessima devoravit Joseph ⁜ 34 . Tunica siquidem, qua spoliatus est, fallax [Col. 0093C] nuntia mortis erat. Joseph enim vivit, et dominatur in tota terra Aegypti. Beata ejus anima corruptibilibus exonerata exuviis de pulvere hujus conversationis libera evolavit in coelum. Assumpta est ab eo, qui dicit: Vado parare vobis locum: iterum autem veniam, et assumam vos ad meipsum ⁜ 35 . Consummatus in brevi explevit tempora multa; raptus est, ne malitia immutaret intellectum ipsius ⁜ 36 . Vocatus est in coelum, quo mundus non erat dignus: nec est exstincta lucerna haec, sed flatu transitorio percussa est, ut luminosius splendeat, et jam sub modio non abscondita luceat omnibus qui in domo sunt. Visus est oculis insipientium mori ⁜ 37 , sed vita ejus abscondita est cum Christo in Deo: Mors eum vicisse et absorbuisse visa est, sed absorpta est mors [Col. 0093D] in victoria ⁜ 38 . Desiderium cordis ejus tribuisti ei, Domine ⁜ 39 ; diu enim militaverat tibi propter verba labiorum tuorum custodiens vias duras ⁜ 40 . Sane a primitivis adolescentiae moribus, coepit morum maturitate senescere, atque prurientes carnalis insolentiae motus, vigiliis, jejuniis, disciplinis, cilicio et jugis continentiae balteo cohibere. Vocatus est itaque a Domino tanquam Aaron ⁜ 41 , ad dandam [Col. 0094A] scientiam salutis plebi ejus ut redderet populum acceptabilem Domino, sectatorem bonorum operum ⁜ 42 , et pararet Domino plebem perfectam ⁜ 43 . Elegit eum Dominus in sacerdotem sibi, ut esset in populo ejus ductor et doctor, vitae speculum, poenitentiae forma, et sanctitatis exemplum. Deus scientiarum Dominus dederat ei linguam eruditam, et infuderat ei abundanter spiritum sapientiae et intellectus, ut esset inter doctos doctior, inter sapientes sapientior, inter optimos melior, inter humiles socius, inter maximos major. Erat praeco verbi divini, tuba Evangelii, amicus sponsi, columna cleri, oculus caeci, lingua muti, pes claudi, sal terrae, patriae lumen, minister Altissimi, vicarius Christi, christus Domini. Tota conversatio ejus erat [Col. 0094B] schola honestatis, morum aedificatio, et structura salutis. Erat in judicio rectus, in dispensatione industrius, in praecipiendo discretus, in loquendo modestus, in consilio circumspectus, parcissimus in cibo recipiendo, in donando largissimus, in ira pacificus, in carne angelus, inter injurias mansuetus, timidus in prosperis, securissimus in adversis, in eleemosynis effusus, in misericordiis totus. Erat religiosorum gloria, deliciae plebis, timor principum, deus Pharaonis. De isto possumus fiducialiter dicere, et cantare, quia post aurum non abiit, nec speravit in thesauris pecuniae ⁜ 44 , qui nec acceptor munerum, nec acceptator esse dignatus est personarum. Caeteri in eminentiae cathedralis [Col. 0094C] apicem sublimati, statim curam carnis propensius agunt, circumspectius se dietant, non minus timent corporis aegritudinem, quam gehennam, et in omnibus spatium vitae productioris affectant. Iste vero a primo suae promotionis ingressu, summo desiderio appetebat finem vitae, imo ut verius loquar, vivendi principium. Nam, sicut Salomon ait: Cum consummaverit homo, tunc incipit ⁜ 45 . Hujus enim vitae transeuntis egressus, ingressus est ad illam, quae non transit nec desinit, vitam. A tenerioribus annis incipiens, singulis aetatibus, quasi singulis diei horis, tanquam diligens cultor et strenuus in vinea Domini Sabaoth laboravit: et sic in consummatione sanctorum vitae transitoriae cursum clausit. Sane jamdiu conversatione coelestis, et a corpore [Col. 0094D] peregrinans anhelabat ad illas coelestes delicias temporalis vitae transire compendio.

Ideo propositum et signum peregrinationis arripiens de torrente in via bibit; propterea exaltatum est nomen ejus in patria ⁜ 46 . Sic domini et fratres nostri monachi cathedrales pupilli facti sunt absque patre. Deus autem, qui eduxit de mortuis pastorem magnum ovium in sanguine testamenti aeterni Dominum [Col. 0095A] Jesum Christum ⁜ 47 , ipse, ut verbo Moysi utar ⁜ 48 , provideat virum, qui sit super multitudinem hanc. Porro plurimi conqueruntur, et impatientissime ferunt quod Christi tunica inconsutilis ⁜ 49 inter eos et episcopos terrae scissa est ⁜ (67) : nec tantum vacca et aries, sed turtur et columba divisae sunt, et altrinsecus separatae ⁜ 50 . Ausa est irrumpere usque ad religionis professores magistra illa discordiae, odii fomes et occasio scandalorum praesumptuosa, scilicet, usurpatio seorsim et singulariter eligendi; ut contempta et abjecta episcoporum et abbatum deliberatione communi fieret electio clandestina et furtiva, et consuetudini contraria, inimica legibus, damnata decretis et moribus reprobata. [Col. 0095B] Omnes caeteri, qui nunc injuriam et contemptum suum reputant, eam quam monachi fecerunt electionem, in personam, quae nominata est, sua vota libenter et unanimiter sine omni scissura et scandalo contulissent. Nunc autem vereor ne haec electio, quod Deus avertat! sit ejus dejectio: et haec acquisitio umbraticae libertatis convertatur Ecclesiae Christi in materiam servitutis. Sane pestis haec, et aliae innumerabiles corpus Ecclesiae generalis hodie inficiunt et corrumpunt. Irruunt laici in Sancta sanctorum: sanctuarii vero lapides disperguntur in capite omnium platearum ⁜ 51 . Convertuntur hodie claustra in castra et fora: religiosi in ethnices, pastores in lupos, lilium in spinam, aurum in scoriam, frumentum in lolium, vinum in acetum, oleum in amurcam. Respiciat Dominus in faciem [Col. 0095C] testamenti sui ⁜ 52 , et non det in conculcationem vineam, quam plantavit dextera ejus, Ecclesiam, quam acquisivit sanguine suo. Suscitet spiritum Moysi, et erigat cornu illius unicornis, episcopi illius unice summi et singulariter generalis, quatenus [Col. 0096A] arripiat judicium manus ejus, ut cornu suo ventilet Syriam, intonet contra Edom, fulminet contra vitulos Bethel ⁜ 53 , contra idola Aegypti, contra pingues vaccas Samariae ⁜ 54 , contra sacerdotes Baal, contra pastores pascentes se ipsos, contra judices, qui condunt iniquas leges, contra canes mutos non valentes latrare ⁜ 55 , contra amphoram Zachariae ⁜ 56 , contra vasa pastoris stulti, contra ambitionem Simonis Magi, contra tyrannidem saeculi, et ambitionem claustri, contra praevaricantes contra arrogantes, contra oppressores pauperum, contra turbatores ecclesiasticae pacis et fidei subversores.

ARGUMENTUM. — Rothrodus archiepiscopus Rothomagensis implorat opem archiepiscopi Senonensis, ut exitium ecclesiae Rothomagensi ejusque nobilissimae villae Andeliae, ex bello inter reges Anglorum et Francorum orto impendens, sua industria amoliatur.

WILLELMO Senonensi archiepiscopo, et apostolicae sedis legato, R. ⁜ (69) Rothomag., salutem et spiritum compassionis afflictis impendere.

Si ad memoriam reducantur Ecclesiae nascentis exordia: sicut inter credentes erat unitas in fide, in spiritu, in baptismo; sic in unum facultatibus contributis, unum erat omnibus votum, relevare [Col. 0096C] pauperum indigentias, et omnium necessitates tanquam proprias reputare. Una siquidem et indivisa est Domini tunica: nec unquam passa est divertium sponsa Christi, nec contumelias pellicis alienae sustinuit, cujus unitatem sponsus in Canticis ⁜ 57 attestatur, dicens: Una est columba mea, [Col. 0097A] dilecta mea. Noluit eam numerosa pluralitate censeri. Licet enim plures sint Ecclesiae, sic tamen in unius compagem corporis uniuntur, ut sicut unius membri laesione membra corporis omnia quodam compassionis participio molestantur, sic unius Ecclesiae desolatio in communem gemitum convertatur. Cum itaque in vinculo charitatis singularitas locum non habeat, sed in dispendium commune redundet, quidquid toleratur a singulis, quia ex praesenti regum discordia exitialem Ecclesiae Rothomagensi videmus imminere ruinam, ad vestram gratiam devolamus: de cujus dilectione et prudentia pleniorem in Christo fiduciam reportamus. Vos enim estis, in cujus consilio, et auxilio potissimam [Col. 0097B] suae salutis anchoram navicula B. Petri constituit; cum inter schismaticae persecutionis fluctus periculosius aestuaret, vobis contulit Deus in pueritia super senes intelligere, et futuram naturae canitiem maturiore morum senio praevenire. Fluxos adolescentiae motus in vobis ratio magistra cohibuit, ut omni lasciviae libertate praecisa, nec forma, nec nobilitas, nec opum exuberantia, nec potestas, nec caetera, quibus pudicitia expugnatur, propositum interverterent castitatis; sed modesta in omnibus conversatio plus angeli quam hominis exhiberet. Caeteras virtutes, quibus miraculose fulgetis, sub silentio praeterimus; nec enim nostra praeconia mendicatis, cujus honestatem et prudentiam fama latissime promulgavit.

[Col. 0097C] Ad nostras et Ecclesiae nostrae pressuras revertimur, quibus nos hostilitas circumvallat. Scitis enim, qualiter in Northmannorum perniciem Francia tota conjuraverit ⁜ (70) ; nec imminentis ruinae dispendium Rothomagensis Ecclesia declinabit, nisi vestrae celsitudinis ope et consilio fulciatur. Si ergo ad praefatam Ecclesiae unitatem respiciatis, vestrum est avertere quod timemus, vestrum est necessitates nostras omni praevenire cautela, quatenus charitas non ficta et amica compassio se talem negotiis [Col. 0098A] alienis impendat, qualem se propriis exhiberet. Recordetur dominus rex Francorum Rothomagensem Ecclesiam suam esse, quae pro illo assidue, tanquam pro rege suo unico specialiter interpellat, suasque facultates omnino de ejus jurisdictione cognoscit. Regiae majestati non congruit depopulari quod suum est, aut illas expugnare Ecclesias, quarum tutor est et patronus. Si nos alius infestaret, ab ipso, non aliunde remedium quaereremus. Andeliacum ⁜ (71) ergo, et alias possessiones nostras ipsius et vestrae protectioni committimus et tutelae. Sane cum de discretione, et consilio vestro dispositio regni Francorum tota pendeat, cum in manu vestra corda sint regum, et ad vestrae ordinationis arbitrium populi inclinentur, vobis incumbit, quae [Col. 0098B] ad pacem sunt, quaerere; vel, si haec dissensio ad pacem reformari non potest, saltem res ecclesiasticas, quas vestrae tuitioni commisimus, ab incursibus bellicis liberare. Cumque Andeliacum nobis et commensalibus nostris unicum sit vivendi subsidium, villae nostrae parcite, si vultis parcere vitae nostrae.

ARGUMENTUM. — Queritur de inhospitalitate prioris de Wallingford, multaque in laudem hospitalitatis affert, addens ad ea jam olim priscos monachos et monasteria imprimis commendata fuisse.

Reverendis patribus et amicis, abbati et conventui S. Albani, magister P. Blesensis Bath. archidiac., [Col. 0098C] salutem in vero salutari.

Nuper de archidiaconatus mei visitatione redibam, praemittens servientes meos apud Wallingfordiam, qui mihi hospitium praepararent; ipsi vero cum a priore loci illius domos ibi vacantes ad usum unius noctis mihi commodari peterent, et jam illuc omnia, quae nobis et jumentis erant necessaria, comportassent, prior eis in multa superbia et abusione respondit, et pene usque ad verberum contumeliam prorumpens eos ignominiosa verborum [Col. 0099A] turpitudine lacessivit. Domus equidem vestra nominatissima quondam in observantia religionis et ordinis in hospitalitatis etiam exhibitione longe lateque solet odorem suavitatis et fragrantiam gloriosae opinionis effundere. Nunc autem in injuriam capitis membri inferioris putredo refunditur, et ex particulari corruptione totius corporis vitium aestimatur. Verbum Apostoli est ad Hebraeos: Hospitalitatem nolite oblivisci: propter hanc enim placuerunt quidam angelis in hospitio receptis ⁜ 58 . Ubi est, quaeso, illa hospitalitatis gratia, quam olim vestri antecessores exercebant in Scithim? Mutius, Apollonius, Paphnutius, Macarius, Antonius, Paulus: inter quos diutissime certatum est pia contentione, quis alteri panem frangeret, cum Dominus gratia hospitalitatis [Col. 0099B] quotidianum annonae stipendium duplicasset ⁜ 59 . Edictum principis apostolorum est: Estote hospitales invicem sine murmuratione ⁜ 60 . Princeps etiam principum in judicio tremendo quibusdam dicturus est: Hospes fui, et non collegistis me ⁜ 61 . Hospitalitatis fuit meritum, quod duo discipuli euntes in Emmaus, acrisia ⁜ (73) sublata, in fractione panis Dominum cognoverunt ⁜ 62 . Plerique etiam autumant beatum Gregorium fuisse illum patrem familias, qui in expositione ejusdem Evangelii legitur in leproso Dominum suscepisse ⁜ 63 .

Prosapia regis Angliae, quia unus de antecessoribus ejus, cuidam leproso, quem in hospitio receperat, gratiam officiosae humanitatis exhibuit, ab officio [Col. 0099C] forestarii in eminentiam regiae dignitatis ascendit ⁜ 64 . Hospitalitatis gratia suscepit Abraham de Sara sene et sterili filium, in quo Dominus benedictionem omnium gentium repromisit ⁜ 65 . Angeli hospites liberaverunt Loth de subversione et incendio Sodomorum ⁜ 66 . Raab ab hospitibus suis Caleb et Josue in eversione Jericho salutem suae domus obtinuit ⁜ 67 . Hospitalitas Sunamitidis dedit ei filium precibus Elisaei, eumdemque mortuum suscitavit ⁜ 68 . Pauperi viduae, quae Eliam hospitio suscepit et pavit, coelesti gratia influente, postea nec oleum, nec farina defecit. Expressa similitudinis forma, dum [Col. 0100A] in monasteriis florebat hospitalitas, principes terrae loca religiosorum passim et certatim magnis facultatibus ampliabant. deficientibus autem vasis, oleum stetit. Ex quo enim tempore in monasteriis deficere coepit liberalitas hospitalis, stetit ac cessavit magnatum largitio: vereorque ne pauperis viduae filii, quos propheta liberaverat, iterum a creditoribus rapiantur in servos. Sancta enim religio, quae monachorum mater est, datur hodie in conculcationem: possessiones illius trahuntur in direptionem et praedam: et quod olim devota principum munificentia contulit, modernorum avaritia, non sine magno foenoris dispendio, revocare et auferre praesumit. Multos equidem a magnatum familiaritate et gratia separat defectus hospitalitatis. Sic brachio contrito, [Col. 0100B] humerus a junctura sua cadit: dum reverenda olim religionis auctoritas principum oppressione calcata vilescit, et evenit imprecatio illa Job dicentis: Si comedi buccellam meam solus ⁜ 69 , quia ab infantia mea crevit miseratio mecum, et de utero matris meae mecum egressa est. Si foris stetit peregrinus: si ostium meum viatori non patuit; humerus meus a junctura sua cadat, et brachium cum ossibus conteratur ⁜ 70 . Sane praefatus prior, quandoque graviter occasione ejusdem delicti punitus est, credebamque quod ei vexatio dedisset intellectum, sed adhuc manus ejus extensa est, nec a vestrae domus dehonestatione cessabit, donec humerus a junctura, morbidum pecus a grege, membrumque putridum a [Col. 0100C] corpore praecidatur.

ARGUMENTUM. — Petrus semel, iterum, tertio per quietem viderat amicum suum, ad quem scribit, episcopi ornari insignibus: eam visionem eidem patefacit; optatque undecunque tandem orta sit, ut suum consequatur effectum.

Charissimo domino et amico R. Batnon. electo, P. Blesens. Bath. archidiac., salutem et prosperos ad vota successus.

Cum humanae conditionis status motu multiplici [Col. 0101A] varietur, nihil in temporalibus invenio, praeter unum, quod vitae coelestis imaginem repraesentet. Sola dilectio est, quam non alterat casualis eventus, quam separatio corporalis non dividit, quam temporis longitudo non abolet, quae defectui non succumbit. Sola dilectio est, per quam dominos et amicos absentes videmus, alloquimur, amplexamur: quae sic quadam angelica agilitate et imaginario commeatu transvolat et recurrit, ut nihil de damno corporeae molis, aut distantiae localis injuria conqueratur. Vestram itaque praesentiam mihi imaginationibus dies, visionibus noctes offerunt incessanter. Sed nunc in vobis non prius aspectos titulos novae majestatis intueor; et fortasse mens mea anxia de vestra promotione, vel, quod factum est, [Col. 0101B] jam sentit; vel, quod in proximo futurum est, voto certiori praesagit. Deo teste, et conscientia mea loquor. Dominica die illa, qua cantatur: Ego sum Pastor bonus ⁜ 71 , mihi videbatur in somno, quod te pontificalibus indumentis ornabat quaedam praegrandis et admodum reverenda persona, quae statura [Col. 0102A] Ebroicensem episcopum, Rothomagensem vero archiepiscopum referebat aetate. Cumque illi operi hilaris et devotus assisterem, videbam pedes tuos in caligis, et manum tuam nullo annulo insignitam. Quaerebam tacitus, quid hoc esset. Respondensque ille vir venerabilis: «Annulum, inquit, aureum non habebit ad tempus, sed lapideum,» id est quem gemma una circulata continuet; pretiosiora vero sandalia, et majorem annulum sua mater ei tandem datura est, per astutiam adolescentis, cui a sacerdote corona promittetur; sed uterque sua exspectatione fraudabitur. Iste cito transibit ad patres, ille adversus et reversus donativis utetur. Unum scias, quia receptis argenteis utraque sandalia extorquebis. Dum hoc in somnis agerem et inanis [Col. 0102B] caperem delicias visionis, ad Matutinas pulsatum est; et abstulit campanarum improbitas, quod beata dormitio conferebat. Hanc visionem secundo et tertio, eadem rerum serie nox secunda replicuit. Cumque curiositatis humanae sortibus ⁜ (75) , et revolutione psalterii ⁜ (76) hujus visionis eventum diligentius [Col. 0103A] explorarem ⁜ (77) , primum oculis meis versus ille se obtulit: Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus [Col. 0104A] ⁜ 72 . Ego quidem, quid revelatio nocturna portendat ignoro. Verumtamen quia fidelitati et devotioni vestrae, [Col. 0105A] quam regiae necessitatis experientia tot laboribus, tot examinavit periculis, non videbam aequa lance responderi, jugiter longa voti exspectatione torquebar; et credo, quod de reliquiis cogitationum, quas diutissime spes incerta protraxerat, anima dormientis sibi praefatae visionis imagines figuravit.

Faciat tibi Dominus secundum cor meum, et in te mirificans voluntates meas, suo non fraudet effectu diligentis affectum.

ARGUMENTUM. — Gratias agit tum R. abbati, quod se graviter ex morbo afflictum miseratus sit, tum in primis Deo, quod misericorditer flagellarit, fuseque [Col. 0105B] ex sacris litteris ostendit infirmitates, aliasque hujus vitae afflictiones salutares, utiles et dulces esse, ac inter singularia Dei dona numerandas.

Reverendo Patri, et domino R. Dei gratia abbati de Fontanis, suus P. Blesensis Bath. archid., salutem in eo sine quo non est salus.

Audivi, quam pia benignitate condoletis meis doloribus, et mala quae patior, communicatis vobis quodam sustinentiae participio, et intimae compassionis affectu. Gratias ago gratiae largitori, quia me misericorditer flagellavit; cum enim ambularem in magnis et mirabilibus super me, et quasi superventum me continua prosperitas elevasset, elevans allisit me Dominus ⁜ 73 , et humiliavit me, qui est ante saecula. Secundum duritiam meam, et cor impoenitens [Col. 0105C] thesaurizabam mihi iram in die tremendi judicii dicii ⁜ 74 . Christus iram mihi convertit in gratiam, infirmari me volens, ne gravius infirmarer. Eram salutis meae neglector et immemor; sed desidem, et in via Domini lentescentem infirmitatum multiplicitas stimulavit ad cursum. Verbum Prophetae est: Multiplicatae sunt infirmitates eorum; postea acceleraverunt ⁜ 75 . Adhuc tamen gravissime affligor. Utinam quae patior, sustineam patienter; omnes enim cordis aut corporis afflictio citra meritum et fructum salutis est sine patientiae condimento. Ipsae virtutes, nisi patientiae habeant fundamentum, nomen virtutis et officium perdiderunt:

Quidam in prosperis fortes sunt, confitentes Domino, [Col. 0105D] cum benefecerit eis, sed in miseriis non subsistent ⁜ 76 . Sane patientia saepissime periclitatur, [Col. 0106A] lacessita injuriis: nec enim fortitudo hominis aenea est, ut sustineat, sed tolerantia ipsius juxta divinae dispensationem gratiae promovetur aut deficit, minuitur aut grandescit. Quis miseriam et infirmitatem inter Dei dona non computet, cum Christus Apostolo dicat: Sufficit tibi gratia mea: nam virtus in infirmitate perficitur ⁜ 77 ? Idcirco idem Apostolus edoctus in schola experientiae, quod Magister quandoque praedixerat: Quando, inquit, infirmor, tunc fortior sum et potens ⁜ 78 . Quod enim apud sapientiam hujus mundi, quae stultitia est apud Deum, videtur afflictio, consolatio est ⁜ (80) his qui recto sunt corde. Unde Apostolus: Pro me, inquit, nihil gloriabor, nisi in infirmitatibus meis ⁜ 79 . Job afflictione corporis et substantiae temporalis amissione [Col. 0106B] multatus: Qui afflictus est, inquit, erit in gloria ⁜ 80 , et quod impatientia supplicium reputat, humiliter patienti ad solatium cedit. Cum enim patientiae fructum consideratius pensat, levigatur onus, et dulcescit afflictio, dum in ipsorum pressura gravaminum futuras consolationis primitias jam praegustat. Propterea idem Job dicit: Tollat manum suam, et succidat me; et haec sit consolatio mea, ut affligens me dolore non parcat ⁜ 81 . Habacuc etiam in cantico suo cecinit, dicens: Ingrediatur putredo in ossibus meis, et subter me scateat, ut requiescam in die tribulationis, et ascendam ad populum accinctum nostrum ⁜ 82 . Sciebat quod sequeretur vindemia post trituram, post afflictionem laetitia, cederetque [Col. 0106C] contumelia corporis ad coronam. Apostolus ad Corinthios scribens dicit: Sicut abundant passiones Christi in nobis, ita et per Christum abundat consolatio nostra ⁜ 83 . Et ad Hebraeos: Spectaculum facti opprobriis et turbationibus, rapinam bonorum nostrorum recepimus cum gaudio, cognoscentes nos habere meliorem et manentem substantiam ⁜ 84 . Jacobus etiam sciens quam magna sit multitudo dulcedinis Dei in flagellis ipsius, dicit: Omne gaudium existimate, fratres, cum in tentationes varias incideritis ⁜ 85 . Flagellat enim Dominus omnem filium, quem recipit ⁜ 86 . Visitat eum diluculo, et subito probat illum: visitat et probat, ut sic spiritum ejus a spiritu maligno custodiat ⁜ 87 . Et visitatio tua, inquit quidam aegrotus, custodivit spiritum meum ⁜ 88 . Flagello Domini [Col. 0106D] pulvis excutitur, quem ad deformationem animae iniquitas assiduata congessit, et exteriori [Col. 0107A] vulnere sanatur plaga interior. Nam testimonio Salomonis livor vulneris absterget mala et plaga in secretioribus ventris ⁜ (81) . Sic irascitur Dominus, ut mansuescat, affligit ut parcat, prosternit ut erigat. Et quis, Domine, novit potestatem irae tuae ⁜ 89 ? Plena est enim miserationibus ira Dei; et indicia tuae animadversionis, quam specialiter exerces in tuos, certa sunt pietatis indicia. Justorum siquidem animae in manu Dei sunt ⁜ 90 . Ideo inter delicias et dolores, inter iram Domini et misericordiam sapientes in flagellis agnoscunt specialiter: Exsultaverunt, inquit, filiae Judae propter judicia tua, Domine ⁜ 91 . Omnis disciplina in praesenti amarissima est; in futuro autem reddet fructum pacatissimum ⁜ 92 . Sane, qui in labore hominum non sunt, et cum [Col. 0107B] hominibus non flagellantur, cum daemonibus flagellabuntur. Justo itaque melius est, hic incidi, hic uri, ut aeternos cruciatus absorbeat vexatio temporalis. Transivimus per ignem et aquam, dicit quidam, et eduxisti nos in refrigerium ⁜ 93 . Justus enim testimonio beati Job, miseriae suae obliviscetur, et, quasi aquarum quae praeterierunt, non recordabitur ⁜ 94 . Sicut meridianus fulgor consurget ad vesperam, et cum se consumptum putaverit, orietur ut Lucifer ⁜ 95 . Plane adhuc anxie affligor, adhuc sagittae Domini in me sunt, quarum indignatio ebibit spiritum meum. Scio tamen quod minor est poena, quam praecesserit culpa. Donum Dei est, quod infirmor; Dei gratia, quod affligor. [Col. 0107C] Medicus non semper dulcia ministrat aegroto, sed frequenter amaras porrigit potiones. Cholera, cui cibus delicatior causam dedit, saepe purgatur absynthio; et apostemata, quae ex otio et crapula succreverunt, ustio sanat et purgat incisio. Pro purgatorio mihi est vicissitudo febrilis, caloris et frigoris ⁜ (82) . Spero autem in eo, qui spes nostra est, quod non consurget duplex tribulatio: nec judicabit me Dominus bis in idipsum ⁜ 96 . Si praesentes carnis molestias patienter, et cum aequanimitate sustineo, mortem interminabilem poena redimet momentanea, et temporalis afflictio transiet cum aeterna. Patior quidem, pro iniquitatibus meis: Utinam mihi desuper datum esset pro justitia pati: Beati [Col. 0108A] enim, qui persecutionem patiuntur propter justitiam ⁜ 97 . Nemo, inquit Petrus apostolus, patiatur ut fur, aut homicida, aut avarus, aut alienorum appetitor; sed, si bene facientes sustineatis, haec est gratia apud Deum. Saepe legimus illustres viros, authenticos senes, elegantes pueros, virgines etiam delicatas, pro Christo flagella, ignes, gladios, bestias, et caetera suppliciorum genera pertulisse. Illi pro justitia torquebantur, ego pro iniquitate mea affligor. Sufficit mihi ad sustinentiam Christi gratia, ut habeam patientiae illius documenta, nec deficiat a pusillanimitate spiritus et tempestate ⁜ 98 caro debilis et toties flagellata.

[Col. 0108B] ARGUMENTUM. Priori Cantuariensi, amicitia et charitate ejus fretus, negotium quoddam ad conventum Cantuariensem attinens commendat.

Charissimo consanguineo suo WILLELMO priori Cantuar., P. Blesens. Bathon. archid., salutem et si quid pretiosius est salute.

Ea est lex amicitiae, et conditio charitatis, ut amici in mutuis necessitatibus suos interiores affectus exteriori operum prosequantur effectu. Amicitias siquidem de recenti contraximus, et gratiam, quam crebra non extorsissent obsequia, quam longo temporum tractu non vindicasset familiaritas senex, spatio recisiore firmavit ad plenum exuberans et fervens affectio. Momentanea itaque collocutio, et notitia brevis, sic me vobis in glutino [Col. 0108C] charitatis univit, ut vestrum omnino me censeam; imo vos me alterum reputarem, si tanta posset esse identitas corporum, quanta est singularitas voluntatum. Fortasse decipior, nec meis ex aequo respondetis affectibus; sed inurbanum foret vos in amicitia claudicare, quem verba, quem opera, quem facies, quem incessus, quem quaelibet alia, amicum efficacem et stabilem pollicentur.

H. latorem praesentium et negotium, quod habet erga conventum Cantuariensem, vestrae dilectioni mitto, et committo, rogans humiliter, ut in eo experiar qualiter ad mutuum amicitiae vinculum respondere velitis. Quod enim vestra ei gratia obtinuerit, mihi reputabo impensum; absentisque ac [Col. 0109A] novi amici obsequium me ad uberiores gratias obligabit. Valete.

ARGUMENTUM. — R. ⁜ (84) Rothomagensis archiepiscopus Henricum tertium Anglorum regem Henrico II patri bellum moventem ab instituto revocare conatur, et Andeliacum ⁜ (85) illius tutelae commendat.

HENRICO III, Dei gratia illustri Anglorum regi, archiepisc. Rothomag., salutem in eo qui dat salutem regibus.

Quoniam ex officio nobis injunctae administrationis incumbit, animarum curam agere quarum exactissimam rationem districtus judex in examine terribili postulabit a nobis; excellentiae tuae, quaesumus, [Col. 0109B] non sit oneri, si te deprecamur ut dominum, hortamur ut regem, docemus ut filium; nec enim alligatum est in ore nostro verbum Domini; sed in spiritu libertatis loquimur, quod salutem animabus, quod quietem populis, quod Ecclesiae libertatem, quod honorem Deo, et patriae liberationem conferat, atque ab erroris invio ad viam veritatis et justitiae te reducat. Non attendis, fili charissime, quid inceperis; nec incepti operis metiris exitum. Votis odientium te festinas satisfacere, et in proprium caput provocas inimicum. Non barbaras impugnas nationes, sed familiares et domesticas; non extraneas regiones, non hostiles munitiones invadis, sed tuas; subjectum tibi affligis populum, non rebellem; [Col. 0109C] non hostem, sed patrem, imo non patrem persequeris, sed te ipsum. Pater siquidem tuus, posthabita corporis et animae suae cura, se omni labori et discrimini exponebat, ut tuum faceret, quod nunc vis facere tuum; et, ut verius loquar, quod intendis facere ne sit tuum. Magis tuum pugnando non facies, quod paterna tibi cessio, quod generale votum populi, quod juramenta principum, quod haereditaria successio deferebat. Quod rex et princeps pacifice possidebas, hoc tyrannus et invasor, spoliatione ecclesiarum, oppressione pauperum, incendiis et homicidiis, et ad ultimum parricidio, nunc usurpas. Parricidae siquidem censentur, qui in parentes armati insurgunt; quos et leges saeculi damnant et canones a beneficio successionis excludunt. [Col. 0109D] Jus tuum in injuriam convertisti, dum quod aequitas offerebat, per iniquitatem extorquere intendis: quod sane puerile dicerem, nisi quia hoc malitiam provectae aetatis excedit. Si cum patre venias ad conflictum, dubium est, utrum tibi expediat, aut [Col. 0110A] vinci, aut vincere. Si pietas habitaret in terris, gloriosius assereres, patri cedere, quam triumphare de patre. Patri cedere et subjici, hoc lex Moysi, hoc lex Evangelii, hoc censura canonum, hoc apostolorum institutio, hoc leges imperiales, hoc ipsa hominum conditio, et lex naturalis indicit. Dei et justitiae inimicum, omniumque legum te transgressorem constituis, si patri non obedis, cui totum debes, quod ipse es: de cujus carne et sanguine sementinae originis et naturae beneficio carnem et sanguinem mutuasti. Quis tibi materiam existentiae praebuit? pater tuus. Quis te educavit? pater tuus. Quis te in armis militaribus instruxit? pater tuus. Quis se exinanivit, ut te regem faceret? pater tuus. Quis in omnibus laboravit, ut quiete omnia possideres? [Col. 0110B] pater tuus. Nihil in patre tuo invenis accusandum, nisi quod exuberantem gratiam, tuamque devotionem, quam forte remissior munificentia meruisset, sola benigna et effusa liberalitate demeruit. Francorum igitur gentibus successit ad votum; Normanniam enim eorum imminentem cervicibus, quam semper munitam et inexpugnabilem invenerant, nunc ex omni parte te mediante diminuunt; ut nec de caetero caput contra eos erigere, nec incursus hostiles valeant sustinere. O levitas adolescentiae deploranda? nec mirum. Si enim tibi Deus cursum vitae longioris indulserit, flebis aetate provectior, quod committis impubes; nec erit tunc locus poenitendi, cum res in eam desolationem venerit, [Col. 0110C] ut reformari non possit. Tibi, dilectissime, fili, licet amare, tamen ex amore sic loquor; inconsultos enim animi tui motus aequanimiter tolerare non possum. Et utinam mors, quam me cogis optare, praevenisset hos dies, quibus te patris et patriae persecutorem conspicio; quibus te amicum hostibus tuis, et amicis hostem intueor; quibus, in eo statu te video, quasi gladium tuo gutturi affixisses. Ad haec scias Andeliacum unicum esse subsidium vitae nostrae; ipsum tuae committo custodiae, si praedonibus et incendiariis Andeliacum exposueris, mihi vivendi materiam adimes, qui das animum moriendi. Valete.

ARGUMENTUM. — Purgat se apud Petragoricensem episcopum, qui eum in suam aulam invitabat, se promissis veteris domini ita deliniri, ut nunc exspectationi illius facere satis non possit.

Reverendiss. domino et Patri PETRO Petragoricensi [Col. 0111A] episcopo, P. Blesens., suorum consanguineorum, imo servorum minimus, salutem et continuos ad vota successus.

Fortis est ut mors dilectio ⁜ 99 ; cum enim compagem membrorum, animaeque et corporis foedus amicabile mors abrumpat, dilectio e contrario diversas voluntates conflat in unam, et in glutino charitatis diversarum animarum consolidat unionem. Dilectio absentiae damna non sentit; cumque diuturnitate temporum pleraque soleant infirmari, dilectio et temporis tractu et locali distantia convalescit. Hoc in vobis experientia mediante cognosco, qui me in vestrae magnificentiae parentela minimum et quasi inter caeteros abortivum benigniore tandem oculo respexistis. Mandastis siquidem, si mandatum [Col. 0111B] fideliter recolo, ut ad vos festinantius venirem, tanquam domesticus et commensalis vester penes vos moraturus. In verbo benignitatis vestrae spiritus meus votivo exsultabat applausu; et jam ad vos festinare decreveram, jam ad procinctum itineris ferventius anhelabam, cum dominus ille, quem scitis, promissionibus immensis, et quibusdam blanditiarum praestigiis me minus circumspectum conveniens et circumveniens, meum propositum revocavit. Exspectavi sustinens, et multiplex interim beneficiorum occasio se obtulit. Porrigebam [Col. 0112A] preces, mea etiam pro me necessitas allegabat, in nullo reperi munificam ejus manum. Adhuc benignioris eventus vota concipio, et fortasse venturum cum Britonibus praestolor Arturum ⁜ (87) , et Messiam cum Judaeis exspecto. Nobiles et magnificos decet nil promittere, sed quasi praesagire desideria hominum, et eorum petitiones largitionibus praevenire. Adhuc expedit mihi perdere modicum temporis, ut voluntas ejus exactissime exploretur, cur scilicet tanta promiserit, cur me voto longiore suspendit. Et utinam suae famae discrimen attendat, nec de promotione mea, sed sua opinione sollicitus verbum illud Salomonis frequenter attendat: Ventus et nubes et pluviae non sequentes, vir gloriosus, et promissa non complens ⁜ 100 . Si infra paucissimos [Col. 0112B] dies munificentia sua mihi clementius non arriserit, ponam in te, Domine, cogitatum meum, et tu me enutries. De tua enim potissime miseratione praesumens, aliunde suffragium non exspecto. Memor esto verbi tui servo tuo, in quo mihi spem dedisti ⁜ 1 . Si illius piae liberalitatis, et meae vocationis affectio perseveret in vobis; sit de beneplacito vestro mihi maturiore nuntio vestram exprimere voluntatem. Patrem siquidem meum, et matrem meam de grege hominum alea fatalitatis exemit, et quos mihi potissime necessarios aestimabam, mors amara [Col. 0113A] prima facie depraedata est, extremae calamitatis exemplum me faciens, et fortunae ludibrium. Cum igitur fiduciam in vobis habeam singularem, facite ut sub manu magnificentiae vestrae de longa infortunii tempestate respirem. Valete.

ARGUMENTUM. — Anselmae nobilissimae virginis monasticem complexae institutum mirifice laudat, eamque hortatur ut expugnatis omnibus carnis mundique tentationibus, castitatis thesaurum fortiter tueatur.

ANSELMAE dilectae in Christo, P. Blesens. Bath. archid., salutem in eo cui servire regnare est.

Exsultat, et gratias refert gratiae largitori communi voto sancta Ecclesia, quod te ancillam humilem [Col. 0113B] respexit Deus, quod inter voluptuosas palatinae dignitatis illecebras educatam ad religionis propositum, et vitae pauperis appetitum, spiritu consilii et fortitudinis animavit. Audi ergo, filia, et vide, et inclina aurem tuam ⁜ 1* ; et, ne inter initiatae sanctitatis primitias te favor aurae popularis alliciat, obliviscere populum tuum, et domum patris tui.

Multi siquidem sunt, qui de calice Babylonis tibi proditoriae adulationis venena propinant; qui pulchritudinem tuam, et generositatis tuae titulum recensentes, quasi dolendo et conquerendo submurmurant, quod abjecta sis in domo Domini, et non habites in tabernaculis peccatorum. Verum recolere debes, quod ei generositatem et pulchritudinem [Col. 0113C] tuam dedicasti, qui speciosus est prae filiis hominum ⁜ 2 ; cujus pulchritudinem sol et luna mirantur; cujus nobilitatem propheta non sufficiens aperire: Generationem ejus, inquit, quis enarrabit ⁜ 3 ? Ei florem adolescentiae illibatum inter castitatis lilia consecrasti; quem adolescentulae dilexerunt nimis, qui de se ipso dicit: Ego flos campi, et lilium convallium ⁜ 4 . ⁜ 5 Cogitatus itaque tuos, et inchoatae conversationis eventum illius committe arbitrio, qui te ad immaculati tori nuptias, et desiderabiles invitavit amplexus; cui, cum servieris, libera es; cum amaveris, casta; cum tetigeris, impolluta. Scio equidem voto parentum tuorum ad hoc generaliter concurrisse, ut te nepoti ducis Burgundiae matrimoniali commercio conjungerent, quatenus cum eo contracta [Col. 0113D] affinitas, et mutuae dilectionis occasio esset et potentiae incrementum. Sane adolescens ille, quantum ad dotes corporis, universis provinciae illius magnatibus praeeminebat; strenuitate enim armorum, et formae elegantia, in oculis hominum in stuporem et miraculum vertebatur; et, quod poterat animum virginis fascinare, nullus erat in verbis urbanior, nullus uberior in muneribus, nullus ad omnes liberalitates effusior. Verum, et prudentia consultiore, et arctiore custodia tibi observantiam [Col. 0114A] castitatis indicens, ibi gloriosius de libidine triumphasti, ubi gravior conflictus, et pugna suspectior imminebat. Jam

ARGUMENTUM. — Laudat sanctimonialem quod castitatem Deo in religione consecratam servarit: hortatur [Col. 0114D] ut virginitati jungat charitatem, humilitatem et perseverantiam.

Charissimae sorori suae CHRISTIANAE, suus P. Blesensis Bathoniensis archidiaconus, salutem in eo sine quo non est salus.

Magnificat anima mea Dominum; et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo ⁜ 9 , quia ambulans in spiritu salutari custodias vas tuum in sanctificatione et odore suavitatis. Unde, et sicut unguentum effusum est nomen tuum ⁜ 10 . Publice dicitur, [Col. 0115A] atque apud Deum et homines laudem plurimam meruisti, quia ab eo tempore, quo vitam sanctimonialem professa es, ab observantia castitatis et sanctimoniae non cessasti. Unde et secundum nomen tuum, sic et laus tua in fines terrae ⁜ 11 . Cum esses nuptiis mortalium destinata, te Filius Altissimi desponsare dignatus est, sicut ipse per prophetam loquitur: Desponsabo te, inquit, in misericordia et miserationibus, et sponsabo te mihi in fide ⁜ 12 Desponsantur siquidem virgines Christo, ut suam ei offerant castitatem. Despondi, inquit Apostolus, vos uni viro virginem castam exhibere Christo. Eas enim sponsalitio amore sibi libentissime foederat Deus, quas saeculum non foedavit. Amator et zelator est virginitatis, qui nasci de Virgine praeelegit. Ideo [Col. 0115B] autem specialiter de virgine nasci voluit, ut matrem suam virginem pudicitiae et humilitatis exemplo aliae sequerentur virgines, atque cohabitationis aeternae gloriae fierent participes et consortes. Adducentur, inquit, virgines post eam: proximae ejus afferentur tibi. Afferentur in laetitia et exsultatione, adducentur in templum regis ⁜ 13 . Vide ergo, soror, charissima, ne in vacuum gratiam Dei acceperis ⁜ 14 . Gratiam siquidem Christi accepisti in vacuum, et lampadem defers vacuam, si non habes oleum charitatis, id est, si Christum ex toto corde non diligis. Tunc enim pulchra est, et Christo placet castitas, si ejus comes est charitas, juxta illud: O quam pulchra est casta generatio cum charitate ⁜ (88) . Charitatem ergo habeas, soror, et humilitatem, quae [Col. 0115C] illi acceptissima est, qui in coelis habitat, et humilia respicit in coelo et in terra ⁜ 15 . Super quem, inquit, requiescet spiritus meus, nisi super humilem, et mansuetum, et trementem verba mea ⁜ 16 ? Mariam virginem respexit Dominus, non quia pulchra, non quia nobilis, non quia sapiens, sed quia humilis erat. Respexit, inquit, humilitatem ancillae suae ⁜ 17 . Sis ergo humilis, quae pro Christo te humiliasti, et elegisti abjecta esse in domo Dei, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum ⁜ 18 . Non prodest humilitas, nisi finaliter perseveret. Cum enim omnes virtutes currant ad bravium, sola perseverantia coronatur. Omnis gloria ejus filiae regis ab intus, inquit Propheta, in fimbriis aureis ⁜ 19 . Fimbriae sunt vestimenti extremitates. Est ergo gloria sanctimonialis [Col. 0115D] in fimbriis: nihil enim prodest gloria bonae conversationis in principio, nisi sit gloriosus et [Col. 0116A] finis. Spes fructuum relevat agricolam a labore, fortemque pugilem contemnere facit molestias ictuum spes coronae. Tibi quoque furetur gravamina claustri et gratae servitutis obsequium exspectatio jubilaei. Tunc columba septimo die emissa ad arcam, iterum non redibit ⁜ 20 , et, juxta verbum Job ⁜ 21 , filii cervarum euntes ad pastum nequaquam ad matres iterum revertentur: quia tu et consimiles tui euntes in gloriam filiorum Dei eritis in loco pascuae, nec redibitis ad molestias hujus vitae. Haec te, dilectissima soror, breviter exhortari et exorare decrevi, non ut admonitione mea indigeas, sed ut ad palmam et bravium animosius curras, quia juxta gentilem,

ARGUMENTUM. Purgat se, cur librum, quem restituturum se promiserat, constituto tempore non restituerit.

Charissimo socio et amico magistro ALEXANDRO, priori de Gemetico, suus P. Blesensis Bath. archid., salutem in vero salutari.

Promiseram vobis librum vestrum die Sabbati, quae jam praeteriit, remittere; quod non feci. Sed et Apostolus se in Hispaniam transiturum promiserat, suamque promissionem, Domino disponente aliter, non implevit ⁜ 23 . Credideram totum librum transcurrisse legendo infra diem praescriptum; qui postea legendi licentiam non habui per momentum. [Col. 0116C] De vestra itaque dilectione confisus, librum adhuc retinere praesumo; cumque alias accusabilem praesumptio faciat, hic excusabilem facit ipsa praesumptio ⁜ 24 . Nam et in jure civili, si quis equum sibi accommodatum ultra tempus et locum sibi destinatum duxerit, furti actione tenetur: qui tamen, si de confidentia dilectionis hoc fecit, a furto et a mendacio excusatur. Bene valeat, et oret pro me amicus meus.

ARGUMENTUM. Cantuariensis archiepiscopi laudes describit, et a criminibus objectis, ut quod ignarus sit juris, quod avarus, quod provehendae progeniei suae plus aequo deditus, eum vindicat.

[Col. 0116D] Dilectissimo domino suo ALBERTO Dei gratia Rom. Ecclesiae presbytero cardinali et cancellario, [Col. 0117A] suus P. Blesensis, modicus domini Cantuariensis cancellarius, salutem in vero salutari.

Si loquar ad dominum meum, cum sim cinis et pulvis ⁜ 25 , quasi edicti venia impetrata; rogo, ut ejusdem officii participatio, sicut ad audaciam me compellit, sic ad indulgentiam vos inflectat. Gratias ago Deo et vobis, quia in spiritu mansuetudinis mihi more vestro blande, et quasi socialiter tetigistis ea, quae in domino meo notabilia videbantur. Scio, quia spiritualis homo omnia dijudicat; ipse autem a nemine judicatur ⁜ 26 . Unde et increpationem vestram, sive me, sive dominum meum tangat, cum gratiarum actione recipio. Scriptum est enim: Ego, quos amo, arguo et castigo ⁜ 27 . Et utinam corripiat me justus in misericordia, et increpet me; oleum autem [Col. 0117B] peccatoris non impinguet caput meum ⁜ 28 . Non dico dominum meum ⁜ (90) , talem esse, qui peccatum non fecerit, nec inventum sit in ore ejus mendacium; mentirer enim. Nam si dixerimus, quia peccatum non habemus, nosmetipsos seducimus, et veritas in nobis non est ⁜ 29 . Neque vos cum austeritate moveri oportet, si quandoque ad vehementem tentationis impulsum cadit humana fragilitas. Ecce qui Deo serviunt, non sunt stabiles, et in angelis suis reperit pravitatem ⁜ 30 . Verumtamen ex quo placuit ei, qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt ⁜ 31 , segregare dominum meum, ut in ecclesia patriarchali sibi sacerdotio fungeretur; non enim sumpsit sibi honorem, sed vocatus est a Domino [Col. 0117C] tanquam Aaron ⁜ 32 ; non exuit monachum, factus vitula Ephraim docta diligere trituram ⁜ 33 , nec fuit dominator in clero, sed forma gregis in populo, vas suum in sanctificatione custodiens, et labia consecrata ad vaniloquia non relaxans. Victum vero et habitum, omnesque actus suos sub arctioris censurae nodo cohibuit; ut qui a primitivis adolescentiae motibus, in castris monasticae religionis Deo militaverat, jam non monachum, sed angelum in homine fateretur. Si ejus humilitatem attenditis, nemo est in oculis suis dejectior, et, sicut de Moyse legitur ⁜ 34 , mitissimus omnium, qui morantur super terram, libenter intelligens super egenum et pauperem, pressuras pauperum in visceribus misericordiae suas faciens; et quasi praesagiret [Col. 0118A] necessitates viduae et pupilli, praeparationem cordis eorum beneficiis antecurrens. Cum de Job legatur ⁜ 35 , quia erat simplex, et rectus, ac timens Deum, domino meo justo et timorato sua simplicitas imputatur ad culpam. Sane Christus Jesus Petrum, et Andream, et alios, per quos operatus est salutem in medio terrae, non de foro Justiniani, sed de simplicitate piscatoria legitur assumpsisse. Inflat enim sapientia hujus mundi ⁜ 36 , et legum ventosa loquacitas, nec plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem. Si dominus meus humiliter sentit, si alta non sapit, si non ambulat in magnis et mirabilibus supra se, si praestigia versuti juris ignorat, eruditus tamen in lege Domini, et in ea, quae desursum est sapientia, ambulat [Col. 0118B] super semitas justitiae, nihil in causarum decisionibus statuens, quod in commune auditorium, et publicam hominum notitiam non deducat. Educit enim quasi lumen justitiam suam, et judicium suum tanquam meridiem ⁜ 37 .

Novi autem quosdam, quorum os maledictione et amaritudine plenum est, innocentiam domini mei detractionibus attentasse; ei notam avaritiae inurentes, quia bona pauperum, et patrimonium crucifixi venatoribus non effundit. Talium gratiam non venatur, quorum laudem vituperium putat: neque gloriam mendicat ex alienae vocis officio, cujus gloria haec est, testimonium conscientiae suae ⁜ 38 . Ipsum saepe monui, ut esset propitius famae suae, et [Col. 0118C] donis obstrueret os loquentium iniqua, et erat ejus responsio: Si talibus, dicebat, placerem, Christi servus non essem ⁜ 39 . Si expedit placere hominibus, laus mea sit in Domino apud mansuetos et justos; ac si diceret cum Propheta: In Domino laudabitur anima mea, audiant mansueti et laetentur ⁜ 40 . Non enim, qui se ipsum commendat, vel qui ab hominibus commendatur, ille probatus est, sed quem Deus commendat ⁜ 41 . Imponunt ei alii, quod circa suae parentelae promotionem nimis anxie versetur, et quod non spiritus Patris, sed caro et sanguis revelat hoc ei. Porro si suis parentibus pietatis affectus impendit, non est hoc extra ordinem charitatis: cum Apostolus dicat: Qui suorum et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit [Col. 0119A] et est infideli deterior ⁜ 42 . Verumtamen non adeo sanguini se indulget, quin etiam extraneis, si honesti sunt, munifice et magnifice provideat, eosque propinquioribus consanguineis anteponat. Processerunt in sua malitia detractores, sicut Apostolus dicit: Deo odibiles ⁜ 43 , vestraeque serenitatem gratiae meo domino turbaverunt, elongantes ab eo amicum et proximum. Doleo, doleo: et ex quo posuistis eum contrarium vobis, factus sum mihimetipsi gravis ⁜ 44 . Scio enim, quod extra suorum exigentiam meritorum vestram ei gratiam subtraxistis. Appones tamen, Domine, ut complacitior sis adhuc ⁜ 45 , et iratus misericordiae recordaberis. Revelabit enim Dominus titulos virtutum, et gratiarum dotes, quas plantavit in eo; confundetque labia dolosa, et mendaces [Col. 0119B] ostendet, qui maculaverunt innoxium ⁜ 46 . Vestrae autem intererit sanctitatis, ut Dominum meum, qui in omni veritate et sinceritate vos diligit, foveatis in Christi visceribus, et meam supplendo insufficientiam, negotia ejus, quibus aequitas assistit et ratio, benigne et efficaciter proponere et promovere velitis. Valete.

PETRUS Bles. Bath. archid., E. amico et socio suo, salutem et ad meliora processum.

Praefationibus eoloratis, et picturato fastu verborum, sincera non eget affectio; unde et certissimus de mutua inter nos unione affectuum compendiosae [Col. 0119C] orationi deservio, atque ab epistola praesenti, et venativas adulationum blanditias, et omne taedium prolixitatis abscindo. Refero vobis grates quia servientes vestri nos non permiserunt ignorare quid in vestris promptuariis haberetur. Illud noveritis, quod Romana curia more suo me multipliciter debitis obligavit: sed si Scyllam semel evasero, per Dei gratiam non recidam in Charybdin.

ARGUMENTUM. — Invehitur in H. praelatum detractorem principum.

Charissimo amico suo H., suus P. Blesensis Bathon. archid., salutem et circumstantiam labiorum.

[Col. 0119D] Gauderem plurimum, si esset modestior et correctior sermo vester, si lingua vestra in lubrico non sederet. Multorum siquidem contra vos odium provocatis, dum non cohibetis spiritum, dum labia incircumcisa in susurrium et detractionem illicite relaxatis. Ut autem de caeteris taceam, quae insania est domino regi detrahere, famamque ipsius venenosis sermonibus lacessere? Sane omne turpiloquium inhonestum est in praelato, et plerumque damnosum. Nam cum detractionum injurias nullus aequanimiter ferat; principes, quibus reverentia debetur [Col. 0120A] impensior, eas impatientius ferunt, et plerumque animantur in perniciem detractorum. Joannes apostolus detractorem suum garrientem redarguens, dicit: Is qui amat principatum gerere, Diotrephes, garriens in nos, non recipit nos: propter hoc, si venero, commonebo opera ejus ⁜ 47 . Ex quo notatur linguam prurientem etiam sanctis et perfectis in Domino displicere. Istiusmodi homines sciniphes sunt mordentes et pungentes occulte, dumque bona aliorum detractionibus aeruginant et corrumpunt, comparantur aerugini et serpenti. Ideo Salomon dicit: Si serpens mordeat in silentio, nihil eo minus habet, qui detrahit in occulto ⁜ 48 . Et idem: Susurro et bilinguis maledictus: turbat enim pacificos ⁜ 49 . Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae ⁜ 50 . Os eorum [Col. 0120B] repletum est amaritudine et dolo ⁜ 51 : ipsorumque detractiones apud Deum et homines fetent; quia sepulcrum patens et fetens est guttur eorum; venenum aspidum sub labiis eorum ⁜ 52 . Ideo Apostolus ad Corinthios scribens: His, inquit, qui hujusmodi sunt, denuntiamus et obsecramus in Domino, ut sine querela et sine rumusculis operantes pacem invicem habeant ⁜ 53 . Verba siquidem, quibus vita principum depravatur, occultari non possunt, atque in publicum deducta magnatum suscitant indignationem, et auctoribus suis convertuntur in malum. Salomon dicit: Ne detraxeris principi in occulto: aves enim coeli portabunt verbum: et qui habet pennas annuntiabit sententiam ⁜ 54 . Et de principum indignatione [Col. 0120C] non tacens, Indignatio, inquit, regis, nuntius est mortis ⁜ 55 . Sed et in lege Domini, Filius est mortis, qui principi maledicit ⁜ 56 . Certe absurdum est nimis in praelato, scurrilitati operam dare, et labia Christi Evangelio consecrata, immunda et damnabili verborum procacitate polluere. Quod si vobis tanta, et tam effrenis detrahendi libido est, saltem in hominibus mediae manus malitiam linguae prurientis exercere sufficiat. Non ponatis os vestrum in coelum, et in terram lingua vestra non transeat ⁜ 57 : cum juxta apostolum, Regi tanquam praecellenti reverentia debeatur ⁜ 58 : cum et vos ei vinculo fidelitatis astrinxeritis, cautius, quaeso, vobis prospicite, nec habeatis spiritum in naribus, aut linguam in lubrico: sed sicut vestrae professionis [Col. 0120D] ordinem decet, sic apponatis linguae custodiam, ut se in libertatem malitiae non relaxet. Nam, teste Jacobo: Si quis putat se religiosum esse, non refrenans linguam suam, hujus vana est religio ⁜ 59 . Vir linguosus non dirigetur in terra ⁜ 60 . Lingua siquidem modicum membrum est, totiusque corporis gratiam plerumque contaminat ⁜ 61 . Nec sperandum est, quod ab ulla turpitudine se cohibeat, qui immunditiam linguae non refrenat. Nam testimonio Salomonis, Sicut urbs patens, et absque murorum ambitu: sic vir, qui non potest cohibere spiritum in loquendo ⁜ 62 . [Col. 0121A] Sic et in lege Domini ⁜ 63 , vas quod cooperculum non habet, reputatur immundum.

ARGUMENTUM. — Queritur regem Angliae incertis vagari sedibus: legatos ejus Romam missos revertisse; adesse quoque legatos regum Hispaniae commemorat.

Domino regi Angliae, suus PETRUS Blesens. Bath. archid., salutem in eo qui dat salutem regibus.

Diu quaesivi, et non inveni quem desiderat anima mea; diu vos insecutus, sed non assecutus sum. Vanae namque voces populi, de viis vestris varie sentientes, dum pes meus staret in via recta, me in [Col. 0121B] invium retorserunt. Salomon equidem dicit: Tria investigabilia esse, et quartum, penitus inveniri non posse: viam aquilae in coelo, viam navis in mari, viam colubri super terram, viam viri in adolescentia sua ⁜ 64 . Ego quintum possum adjicere: Viam regis in Anglia. Cucurri, domine, hactenus in incertum; et adhuc ignoro, quo veniam, aut quo vadam. Fatigatus enim ab itinere, insuper et arreptus apud Neuportum ⁜ (91) dysenteria gravi, cursores diversos vestrorum exploratores itinerum ante faciem meam circumquaque praemisi. Mandetis igitur, ubi et qua die inveniri possitis, benignissime princeps, ut curram in via mandatorum vestrorum, et sit lucerna pedibus meis verbum tuum. Cum enim reipublicae [Col. 0121C] intersit injuncta mihi per vos negotia tempestivius expediri, non parcam corpori misero et afflicto, donec desideratissimam faciem vestram conspiciam; tu vero dirige in conspectu tuo, Domine, viam meam ⁜ 65 . Nuntii vestri a Romana curia redierunt, exonerati quidem argento, onerati plumbo; non multum indumentis aut evectionibus honorati. Applicuerunt [Col. 0122A] praeterea in magno comitatu nuntii regum Hispaniae ⁜ (92) , deferentes ad vos illam antiquam, et utinam antiquatam regnorum controversiam, quae tot civitatum populos traxit in exterminium et ruinam. Benedictus autem Deus; nam sicut regina Austri venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis ⁜ 66 ; sic hodie remotissimi reges in hac querela gravi et inexplicabili vestro judicio se submittunt, postulantes instantius ut quaestio tam nodosa sub vestrae discretionis examine resolvatur. Bene valeat charissimus dominus meus, diuque ac feliciter vivat et regnet.

ARGUMENTUM. — Arguit R. praepositum Areensem, quod. electus in Cameracensem episcopum officio episcopi non fungatur, negotiis saecularibus se implicet, causas sanguinis agat, tyrannice subditos spoliet, nec moveri se a quoquam sinat.

Reverendo Patri ac domino R. praeposito Areensi et Cameracensi electo, suus P. Blesens. Batth. archid., salutem et salutis aeternae memoriam.

In litteris quas tibi mitto, antefertur electo praepositus, quoniam apud reges terrae, et maxime in ore populi celebrius est Arcensis praepositi nomen, quam Cameracensis electi: nec mirum. Nam et apud te adeo viluit divina vocatio, quod et nomen et officium abhorres episcopi, et ingratus Altissimo oblatam tibi gratiam erubescis. Elegit te sibi Cameracensis [Col. 0122C] ecclesia in pastorem et episcopum animarum; tu vero episcopatus emolumenta percipiens, adhuc praepositum electo praeponis, atque pastorale ministerium dedignanter accipiens episcopales reditus ad usus extraordinarios usurpare contendis. Doleo quidem, quia tuae consecrationis gratiam dilatio tam longa et tam periculosa suspendit. Episcopalis [Col. 0123A] sane promotio semper cum onere impartitur honorem. Sed tu, impatiens oneris et laboris, in opere laborioso praecipuam appetis voluptatem. Scriptum est, quia indignum Christo se facit, qui Christi ministerium erubescit. Qui me, inquit Dominus, confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo ⁜ 67 . Utinam minus esses sollicitus circa prudentiam hujus mundi, quae inimica est Deo ⁜ 68 : scientiam vero viarum Domini, et disciplinae ejus diligenter inquireres.

Vereor enim ne in proximo tibi dicatur a Domino: Quia scientiam repulisti a te, ecce repello te, ne sacerdotio fungaris mihi ⁜ 69 . Tuae damnationis sententia jam in ore omnium plebescit. Noluit, inquiunt, benedictionem, et elongabitur ab eo ⁜ 70 . Tui [Col. 0123B] opinionem nominis enormiter gravat, quod causas sanguinis agis, quod abjecta Ecclesiarum sollicitudine negotiis saecularibus te totum occupas et involvis. Verumtamen tui professio ordinis, nec degeneres saeculi curas, nec saevitiam gladii materialis admittit. Apostolus dicit: Saecularia negotia si habueritis, eos, qui contemptibiliores sunt inter vos, ad judicandum eligite ⁜ 71 . Non decet ordinem professionis tuae in alea tanti discriminis diutius ludere, et salute animae spreta te adeo damnabiliter saecularibus involvere, montemque Seir vertiginoso spiritu circuire. Vide, quid Propheta talibus imprecetur: Deus meus, pone illos ut rotam, et sicut stipulam ante faciem venti ⁜ 72 . Istos percussit Dominus in posteriora, quorum finis interitus, qui fundunt [Col. 0123C] semen in terram, qui manna et gomor in putredinem vertunt ⁜ 73 , quorum flumina mutantur in sanguinem ⁜ 74 , scientia in errorem, quorum gloria transit in confusionem, et vita aeternatur in mortem. Salomon in Parabolis dicit: Ventilator malorum rex sapiens immittet eis rotam malorum ⁜ 75 . Haec est rota, qua volveris incessanter, dum publicis et laicis actionibus ambitiose te ingerens, Christi sacramenta profanas. Electus in pontificem sanguinolenta conscientia exerces gladii potestatem. Gladium materialem exerceat, qui accepit gladii potestatem: potestates equidem a Deo constitutae sunt ⁜ 76 , ut accipiant gladium ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum ⁜ 77 . De his autem qui sibi usurpant usum gladii, scriptum est: Quia [Col. 0123D] omnis qui accipit gladium, gladio peribit ⁜ 78 . Nam et illi qui potestatem gladii ex officio acceperunt, quia tamen sibi commissa abusi sunt potestate, gladio perierunt. Certe si Romanorum principum fata seriatim consideres, nullum eorum invenies sanguinis effusorem, cujus sanguis effusus non fuerit. Julius Caesar ⁜ 79 a Bruto et Cassio, Antonius interemptus est a seipso, Claudius Caesar a Caio Caligula; Caius a praetorianis militibus est occisus; Nero, beatorum apostolorum Petri et Pauli occisor [Col. 0124A] sui ipsius factus est interfector; successit Neroni Galba: quem interfecit Otho: qui etiam postea interemptus est a seipso. Successit ei Vitellius, qui morte occisus turpissima, humana caruit sepultura. Domitianus ei proximus, qui B. Joannem evangelistam in Pathmos insulam relegavit, damnatus est a senatu et in palatio interfectus. Aurelius Commodus, Helvius Pertinax, Julianus quoque Helvii interfector, Aurelius etiam Antoninus, Macer, Macrinus, Marcus Antoninus, Alexander Romanus, Maximinus Julius, Gordianus, Philippus et Decius, Gallus praeterea et filius ejus Volusianus, Quintillus, Aurelianus, Probus, omnes hi et alii, quos tam de gentibus, quam de Judaeis alibi recensemus, quia praesumptuose et inique gladii exercuerunt officium, in ore [Col. 0124B] gladii corruerunt ⁜ 79 . Quia, sicut poeta commemorat:

Quid commodi tibi confert magnae in gentibus nominationis ambitio? Recole verba Christi, si te ejus discipulum profiteris: Principes gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos, benefici vocantur: vos autem non sic: sed qui vult inter vos major fieri, sit minister vester ⁜ 84 . Si acceptas ministerium Christi, si jugum Christi non detrectas, permane in ea vocatione, in qua vocatus es ⁜ 85 , dimittasque laicis populi principatum. Certe Philippus de Merlaico canonicus Carnotensis jugum [Col. 0124D] Domini abjiciens, sicut scis, ad arma se transtulit: cumque magnis populis nuper praeesset, in praelio sagitta percussus interiit. Lex enim coelestis est, et regula divini judicii, quod exitus hujus vitae infelices habebit, qui mundanae dominationis obtentu Christi militiam derelinquit. Mors Philippi, et aliorum plurimum deterrere te potest. Dedit tibi Dominus in eis significationem, ut fugias a facie arcus. Scriptum quippe est: quia mulctato pestilente, sapiens astutior erit ⁜ 86 , justusque lavabit manus suas in [Col. 0125A] sanguine peccatoris ⁜ 87 . Dicitur tamen, quod sic raperis ad vanitates, et insanias falsas, et quod abjecta gratia divinae vocationis, adeo ardenter affectas potentiam, ut subjectos spolies, ut per oppressionem tyrannicam de spoliis pauperum tibi iram et furorem Domini thesaurizes. Scriptum quippe est: Potentes potenter tormenta patientur ⁜ 88 . Plane, exactiones, quas sub praetextu comitis crebro facis, multorum, quas amicos et domesticos tuos existimas, tibi suscitaverunt invidiam, ut sint, sicut scriptum est, inimici hominis domestici illius ⁜ 89 . Detestabilis quidem rapina est in clerico: Rapinas, inquit Propheta ⁜ 90 , nolite concupiscere. Certe actum rapiendi prohibuit ille, qui projecit avaritiam ex calumnia, dum rapinae concupiscentiam interdixit. Gryphus, [Col. 0125B] haliaetus, accipiter, milvus et vultur, quia rapaces aves sunt, reprobantur in lege Domini, et a sacrificio prohibentur ⁜ 91 . Si ergo vis teipsum offerre sacrificium Deo acceptabile, nec rapinis inhies, nec affectes potentiam, nec munus acceptes ⁜ 92 . Nam, teste Propheta: In quorum manibus iniquitates sunt, dextera eorum repleta est muneribus ⁜ 93 . Job etiam dicit, quia ignis devorabit corpora eorum, qui munera libenter accipiunt ⁜ 94 . Miror equidem, nec ad plenum mirari sufficio, unde haec ambitio maledicta adeo ardenter tibi obrepserit. Tribus enim episcopis abundanter sufficeret, quod tibi soli usurpas de patrimonio crucifixi. Vereor autem ne te reprobaverit Dominus, et abjecerit a facie sua, quia erubuisti [Col. 0125C] ministerium ejus, et jugum ejus contumaciter abjecisti. Resipiscas igitur, et iram Domini praevenias tempestive. Nam, si acuerit ut fulgur gladium suum ⁜ 95 , si arripuerit manus ejus judicium, vereor ne tunc poenitere desideres, cum non possis. Cum enim exarserit in brevi ira ejus ⁜ 96 , succendentur inexstinguibiles flammae, quas tamen cum matura correctione, et paucis lacrymis poenitentialibus poteras exstinxisse.

Quod asperius solito tibi scribo; quod numeri pluralis adulatione non blandior, pertinacia tua facit. Nam et exhortatorias, quas per abbatem Clarimarisci nuper tibi porrexeram, antequam easdem perlegeres, combussisti, et hominem Dei, qui verba vitae attulerat, contumeliis affecisti: cumque te pro [Col. 0125D] posse suo a via mortis averteret, tu sanctissimam exhortationem ipsius canino latratui, sicut dicitur, comparasti. Dominus auferat cor lapideum de medio tui, et te in observantia mandatorum tuorum stabiliat, ut ejus minister esse desideres, qui venit ministrare pro nobis.

ARGUMENTUM. — Indicat Petro medicinae perito se ex itinere aegrum nobilem virum invisisse, et medicinam illi fecisse; rationem morbi et medicinae exponit, ac de caetero aegrum illius curae committit.

Charissimo amico suo PETRO, magister P. Blesensis, salutem in vero salutari.

Nuper ingrediebar Ambaziam ⁜ (94) , ubi vir nobilis Geldewinus graviter aegrotabat: occuritque mihi dominus castri, rogans humiliter et obnixe, ut diverterem ad infirmum.

Asserebat enim, quod et si manum curationis ei non apponerem, haberet tamen ex visitatione mea qualecunque solatium. Ad instantiam itaque magnatum, qui pro infirmo devotissime supplicabant, [Col. 0126B] triduum ibi feci. Et quia propter occupationes meas, quas ipse novistis, moram non poteram ibi facere longiorem, consilium meum fuit, ut vocarent vos: pinguique retributione vestram circa infirmum diligentiam excitarent. Licet autem sitis circumspectus in his, tanquam similia frequenter expertus; quia tamen testimonio Hippocratis est experimentum fallax, et quandoque uni revelat Dominus, quod abscondit ab aliis: non taedeat vos audire hujus aegritudinis modum: symptomata etiam, quae plenius vos instruent: et quibus auxiliis in aegritudine sit utendum. Commune quidem medicorum vitium est, semper circa aegritudines variare: unde si tres aut quatuor ad infirmum veniunt, nunquam in assignatione [Col. 0126C] causae, vel exhibitione curae conveniunt. Porro, sicut nos duo sumus conformes in votis, sic et decet, ut identitas sit in nostris operibus et in verbis. Ego siquidem primitias curationis adhibui: certusque sum, quod assequetur de facili sanitatem, si sit, qui prudenter continuet manum suam. Noveritis autem certissime, quia medium hemitritaeum patitur: cum enim patiatur continue de tertio in tertium, magis affligitur. Scitis autem quod si minor hemitritaeus esset, cum habeat generari ex phlegmate putrefacto in vasis, et extra, suos nunquam tertiaret assultus. Quod si major hemitritaeus esset, propter putrefactionem melancholiae intus et extra in motu materiae interioris, aeger etiam motum et aptitudinem membrorum [Col. 0126D] amitteret: dentes etiam ipsius ad se invicem clauderentur. Quae omnia quia in hac febre minime accidunt, constat medium esse hemitritaeum provenientem ex cholera in vasis et stomacho putrefacta. Nam si in hepate putrefactio esset, quod quandoque solet accidere, urina rubea et tenuis [Col. 0127A] minaretur adustionem et ad nigredinem pertineret: quod, quia non accidit, videtis materiam in vasis et stomacho residere. Ex quo igitur veni, quia ipsa die eum febris invaserat, feci ei venam hepaticam aperiri. Et quia, dum morbus in augmento est (quod ex eo liquet, quia adhuc est urina rubea et tenuis) nondum est purgatione utendum, usus sum repressivis, oleumque violaceum super cor et hepar, ac fronti ejus apposui. Restat igitur, ut cum urina spissior plenae digestionis tempus nuntiaverit, detis ei frigidum cahonis, quod dare tutius est, quam oximel, vel aliud: nam in illo tota malitia scammoneae beneficio decoctionis evanuit. Optima etiam ei esset decoctio cassiae fistulae myrobalanorum citrinorum cum capillis Veneris et [Col. 0127B] seminibus citroli, et cucurbitae, et melonis: si tamen infirmi vires haec videritis posse pati. Diaetam, sicut scitis, oportet esse pertenuem: ptisanam scilicet, et micam panis ter in aquis, aut quater ablutam, fomentationesque de malvis, et violis, et papavere, non deficiant circa pedes: nam ibi calor plurimum invalescit. Si vero vehemens calor arcem capitis, sicut evenire solet, invaserit, radatur caput, atque aqua rosacea, et succo solatri, ac semper vivae, crassulae etiam, et vermicularis, atque plantaginis, pannorum intinctione, caput, frons et [Col. 0128A] tempora mulceantur. Propter ingruentiam sitis lingua lavetur, sicut scitis, cum persilio, lignoque radatur. Ad insomnitates, papaveris nigri, malvae, violae, hyoscyami decoctio pedibus, herbaeque decoctae capiti apponantur. Contra inobedientiam ventris fiat suppositorium, aut clystrae. Haec ideo scribo vobis, non ut indigeatis instrui, sed ut vobis securior, et aegroto acceptior sit medicina, quae de nostra communi deliberatione procedit. Frequenter enim ex aptitudine medici gratiosa, et ex quadam confidentia, quam aegrotus inde concipit, natura jam deficiens convalescit. Oportet igitur vos circa hunc circumspectum esse ac strenuum, de cujus convalescentia, et magni titulus honoris vobis accrescet, et utilitas respondebit ad votum.

ARGUMENTUM. — Consulit A. Lexoviensi episcopo, ne ob molestias a principe vel capitulo, vel ab aliis injuste illatas episcopatu cedat, sed tantum, si per ambitionis humanae suffragia ad eum pervenerit.

Reverendo Patri ac domino ARNULPHO Dei gratia Lexoviensi episcopo, P. Blesensis, salutem, spiritumque consilii et fortitudinis

Cum sitis vir alti consilii et prudentiae approbatae, [Col. 0129A] miror, quod a me et caeteris minoribus in re periculosa et ardua consilium postulatis, nisi quia et hoc ipsum prudentia est, in arduis rebus minorum explorare consilium. Frequenter enim minori revelat Dominus, quae a majoribus absconduntur. Habetis in desideriis episcopali administratione cedere, et ad sanctum otium vos transferre, si super hoc amicorum vestrorum habeatis consilium et assensum. Temerarium esset mihi in re tam periculosa et ardua praecipitare sententiam, nisi prius omnes vestri status circumstantias cognovissem. Scio, quia jam declinatis in senectam et senium, corpusque confractum laboribus et aetate, suum praenuntiat imperfectum. Habet equidem sanctorum Patrum institutio, ut episcopis infirmis et senibus [Col. 0129B] coadjutor addatur. Nam et Valerio Hipponensi episcopo adjunctus est Augustinus ⁜ 97 . Sic Ariminensi episcopo, auctoritate Gregorii: sic Bonifacio Maguntino archiepiscopo auctoritate Zachariae papae corporis incommoditate laborantibus, datus est coadjutor. Quod si principis indignationem, aut capituli vestri vexationes, aut alias hujus vitae molestias formidatis, et ideo pacem eligitis et quietem, hominem degeneris et dejecti animi decet haec facere, non vos; quem constat prae caeteris cor magnificum et munificum habuisse. Sane in hac requie non inveniretis requiem, et ecce in pace vestra esset amaritudo amarissima ⁜ 98 ; dum recoleretis, cum angustia spiritus gementes, vos ibi defecisse, [Col. 0129C] ubi fortius erat standum; abjectoque spiritu consilii et fortitudinis videretis vos a pusillanimitate spiritus et modica tempestate subversum. Ad resignationem episcopatus nulla, si mihi creditis, vexatio vos inducet. Nam haec omnia fortasse operatur Dominus, ut det vobis vexatio intellectum. Trituratur granum, ut reponatur in horreo; quadratur lapis, ut sine sonitu mallei in templi aedificio collocetur: movetur turbo, ut Elias rapiatur in coelum ⁜ 99 . Si vero vestri principis gratiam affectatis, eam potestis obtinere levissime; dummodo vos habeatis circa eum humiliter et devote. Ipse homo est, qui rebellionem et contumaciam in episcopis super omnia detestatur. Ipse est, qui sola humilitate vincit et vincitur. Porro aliunde subesse potest legitima [Col. 0129D] resignationis occasio. Cum enim scriptum sit ⁜ 100 , quia proni sunt sensus hominis ab adolescentia in malum; dicitur, quod ab adolescentia coepistis ecclesiasticos honores olfacere, et ad hunc [Col. 0130A] honorem, qui nunc onerosus est vobis, obsequiis atque intercessionibus et aliis ambitionis humanae suffragiis aspirare. Currite ergo ad conscientiae vestrae testimonium, et si inveneritis vos minus canonicum habuisse ingressum, sitis sollicitus de egressu. Nam hic resignatio habet locum: beato enim Gregorio ⁜ 1 teste, qui in ovile ovium, non per ostium, sed aliunde ascendit, ad aeternae salutis bravium in vanum se fatigat, nisi honorem, in quo deliquit, penitus derelinquat. Sancta ergo et salubris est cogitatio, facta episcopatus cessione, privatam eligere vitam, si recolitis conscientiam vestram jam dictae promotionis obtentu fuisse vel in modico vulneratam. Si meae parvitatis acceptatis consilium, nihil omnino retinebitis penes vos, quod [Col. 0130B] acquisieritis per peccatum. Jam advesperascit vobis, et vitae vestrae inclinati sunt dies: observat etiam inimicus calcaneum vestrum, et ad luctam vos exspectat extremam. Dissolvite colligationes iniquas, et jugum exactoris abjicite. Deponite sarcinas ambitiosae supellectilis, ne vos luctator occultus inveniat oneratum. Nudus athleta fortius dimicat. Natator exuitur, ut flumen transeat. Viator exoneratur a sarcinis, ut expeditius currat. In hac via torrentem mortis nataturus estis, in proximo, pugnaturus cum eo, cum quo semper est anceps congressus, periculosus casus, difficilis reparatio, rara et nunquam secura victoria. Nihil, quaeso, in vobis reperiat suum: sed qui vos in annis fortioribus quandoque devicit, ipse vos victorem inveniat, licet decrepitum [Col. 0130C] et infirmum. Vale.

ARGUMENTUM. — Negat Reginaldum Bathoniensem episcopum fuisse aut persecutorem aut occisorem S. Thomae Cantuar. archiepiscopi; si quid vero vel verbo vel facto in eum deliquerit, id ex ignorantia accidisse, vel certe eleemosynis, lacrymis, poenisque sponte susceptis expiatum esse.

Arguitis et damnatis R. Bathoniensem electum ⁜ (96) , tanquam B. Thomae martyris persecutor fuerit et occisor. Scitis equidem, quam periculosum sit homini innocenti notam tanti criminis inurere, et adversus innoxium detestabilem suscitare infamiam: quam cum abolere volueritis, ipsius excursum [Col. 0130D] non poteritis cohibere. Scio, quia martyrem dilexit ex corde, et inter desiderabilia hujus mundi fuit in votis ejus quandoque praecipuum familiaritati et obsequio martyris adhaerere. Beatus siquidem [Col. 0131A] martyr suspenderat patrem suum episcopum Sarisberiensem ⁜ (97) . Nec mirum eo tempore videbatur, si filius afflicto patri compatiens, quandoque durius, aut minus consulte de sancto martyre loquebatur. Nam et nos insensati vitam ipsius putabamus insaniam, et finem illius sine honore: sed computatus est inter filios Dei et sors illius inter electos ⁜ 2 . Quidquid faciebat, charitatis obtentu et zelo justitiae, in crimen odii et invidiae vertebatur. Sed e contra, quidquid machinabatur ad ejus infamiam humana malitia, eidem convertebat Dominus ad coronam. De ipso capite nostro Jesu Christo, dicit Isaias: Nos putavimus eum leprosum, et percussum a Deo, et humiliatum ⁜ 3 . Et nos quidem pretiosissimum Christi membrum leprosum reputavimus [Col. 0131B] et abjectum. Haec est lepra, quae in sanctos Domini se diffundit. De hac lepra in Levitico ⁜ 4 memini me legisse: Si effloruerit lepra discurrens in cute, sacerdos lepram mundissimam judicabit. Cum omnis lepra immunda sit, lepra infamiae, quae sanctorum afficit innocentiam, munda est; nam cum exterius excurrat sinistra opinio, cum exterius mentiatur iniquitas sibi, sanctorum animae in manu Dei sunt ⁜ 5 , justique verba exterioris contumeliae contemnentes, de thesauro conscientiae sunt securi. Nota in Christo hujus leprae vestigia, quae a capite in membra, a patre in filios derivatur. Curabat Dominus languentes et violator Sabbati dicebatur. Non est, dicebant, hic homo a Deo, qui Sabbatum non custodit ⁜ 6 . Ejiciebat daemones, et hoc maleficiis [Col. 0131C] ascribebant. In Beelzebub principe daemoniorum, inquiunt, ejicit daemonia ⁜ 7 . Nunc Samaritanum, nunc filium fabri eum vocabant ⁜ 8 . Ideo describit eum Zacharias sordidis vestibus indutum ⁜ 9 , quod ei, et imitatoribus ejus convenit, ut in veste sordida sit decor mentis, et in cute leprosa sit munditia cordis, et inter contumelias detractorum pura et munda conscientia sit in sanctis. Propterea sponsa in Canticis ⁜ 10 dicit: Nigra sum, sed formosa. Si ergo Bathoniensis electus, sicut et nos omnes, vitam martyris quandoque habuit in derisum, si patri suo beneficium relaxationis obtinere curavit, non est quod ei debeat imputari ad crimen. Sed, et si adversus eum deliquit in aliquo, eum excusabilem [Col. 0131D] ignorantia facit. Ecclesiam Dei persecutus sum, dicit Apostolus, sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci ⁜ 11 . Credo, quod si sanguis Abel clamat de terra ultionem ⁜ 12 , sanguis mitissimi martyris clamat remissionem peccatorum, in his maxime [Col. 0132A] poenitentiam qui agunt humilem et devotam. Scio autem, quantum exterioribus signis perpendere potest humana fragilitas, quod si praefatus electus aliquid attentaverit in contumeliam martyris, illud expiavit asperitate cilicii, largioribus eleemosynis, lacrymis profusioribus, et austerioribus disciplinis. Res est plena periculi, sinistra de homine innoxio suspicari. Ideo Apostolus ad Romanos scribens, ait: Infirmum autem in fide assumite, non in suspicationibus cogitationum ⁜ 13 . Nulli aut pauci hodie sunt, qui conscientias alienas inspiciant, qui cum Elisaeo dicant ad Giezi: Nonne cor meum in praesenti erat, quando accepisti argentum et vestes ⁜ 14 a Naaman? Temerarium est, si tuum delictum dissimulas et judicas alienum. Verbum Satirici [Col. 0132B] est:

Nolite ergo hominem criminose arguere, nolite judicare servum Domini: suo enim domino stat aut cadit. Ejus est judicium, qui scrutatur corda et renes ⁜ 16 , qui scrutatur Jerusalem in lucernis ⁜ 17 , cui cogitatio hominis confitetur ⁜ 18 . Pro minimo mihi est, dicit Apostolus, ut ab homine judicer, aut ab humano die ⁜ 19 . Cui concordat, quod per Isaiam dicit Dominus: Nolite, inquit, timere opprobrium hominum, et blasphemias eorum ne timeatis ⁜ 20 . Ei soli relinquatur judicium, cui omne judicium dedit Pater ⁜ 21 . Ipse licet nunc multa sustineat patienter, judicaturus est tamen tempore suo. Cum accepero, inquit, [Col. 0132C] tempus, ego justitias judicabo ⁜ 22 . Tunc boni discernentur a malis ⁜ 23 . Deus enim deorum Dominus loquetur, et vocabit terram ⁜ 24 : habensque ventilabrum in manu sua ⁜ 25 , veniet ut discernat populum suum ⁜ 26 . Interim autem cum Hierosolymitis habitat Jebusaeus ⁜ 27 . Interim in horto patrisfamilias simul sunt saliunca et abies, urtica et myrtus ⁜ 28 . In grege Jacob animalia alba et nigra, agni et hoedi ⁜ 29 . In reti Petri pisces boni et mali ⁜ 30 . In arca Noe animalia munda et immunda ⁜ 31 . In agro Domini lilia inter spinas ⁜ 32 , et zizania inter spicas ⁜ 33 . In arca Domini granum cum palea. In cella Christi vinum cum acinis ⁜ 34 , oleum cum amurca. Non est nostrum aliquem judicare ⁜ 35 : novit enim Dominus, qui sunt [Col. 0132D] ejus ⁜ 36 . Consulo igitur, frater, et exhortor in Christo, ut cessemus a verbis etiam ad rem non pertinentibus: cumque futuri sint primi novissimi, et novissimi primi ⁜ 37 , credo, quod vos praecedet ad vitam, quem novissimum reputatis.

ARGUMENTUM. — Causam Rihcardo episcopo reddit, cur in Siciliam reverti nolit, videlicet propter aeris inclementiam: tum excurrit in laudes B. martyris Thomae Cantuariensis; ac denique episcopum, ad quem scribit, hortatur ut in Anglia, patrio solo, reliquum vitae conficiat.

Charissimo Patri ac domino RICARDO, Dei gratia Syracusano episcopo, P. Blesens., salutem in vero salutari.

Quod me in Siciliam redire cupitis, et estis de mea revocatione solliciti, gratiarum actiones vobis refero, quantas possum; verumtamen non sum adeo [Col. 0133B] prodigus vitae meae, ut velim requiem pro labore, securitatem pro periculis, pro aegritudine sanitatem, pro peregrinatione patriam, vitam pro morte, delicias pro angustiis permutare. Terra siquidem vestra devorat habitatores suos nec parcit aetati, nec sexui defert, nec personam considerat, nec favorem conditionis, nec gratiam dignitatis acceptat. Triginta et septem animae cum domino Stephano ⁜ (99) Siciliam sunt ingressae, omnesque in morte conclusi sunt, praeter me et magistrum Rogerium Northmannum ⁜ (100) , virum litteratum, industrium et modestum. Nos solos eduxit Dominus per misericordiam suam de medio umbrae mortis [Col. 0134A] in fortitudine manus suae ⁜ 38 . Cumque vix aut nunquam permittatur egressus his, qui semel ingressi sunt: nolo ingredi;

Scitis, quod Aetna mons ⁜ (3) frequenter ignes suos in immensum circumquaque diffundit: et adhuc per spatium diaetae unius undique combusta et deformata [Col. 0135B] est tota facies regionis. Saevientis flammae procellosa vorago omnes incolas, aut expulit, aut combussit. Haereditas miserorum data est in combustionem et cibum ignis; et, ut expressius loquar, ignis et sulphur, et spiritus procellarum pars calicis eorum ⁜ 43 . In omnem terram, et in fines orbis terrae jam exiit plaga illa, qua nuper in Sicilia percussi sunt Catanenses in vigilia B. Agathes, cum episcopus ille damnatissimus ⁜ (4) , frater Matthaei notarii ⁜ (5) , qui, sicut scitis, sibi sumpsit honorem non vocatus a Domino tanquam Aaron, et qui ad sedem illam non electione canonica, sed Giezitica venalitate intravit; cum, inquam, abominationis offerret incensum, intonuit de coelo Dominus, et ecce terraemotus magnus factus est. Angelus enim [Col. 0136A] Domini, percutiens episcopum in furore Domini, cum populo et universa civitate subvertit. Patet itaque, quia beatissimae Agathes offensam suis exigentibus peccatis incurrerant.

Non sic, quaeso, irascatur nobis benignissimus martyr noster B. Thomas. Si exarserit in brevi ira ejus ⁜ 43* , patientiam quam semper habuit non dediscat, et iratus misericordiae recordetur. Spes equidem mea est, quod quoties nobis Dominus flagellum suae indignationis intentat, stat martyr in confractione pro nobis atque gemitibus inenarrabilibus misericordiam judicis interpellet. Exsulta, Anglia, exsulta, occidens, quia visitavit nos oriens ex alto ⁜ 44 . Thomam apostolum India et Orientalis regio jactitabat; sed occidentalem respexit Ecclesiam, qui in [Col. 0136B] coelis habitat et humilia respicit ⁜ 44* . Dedit Dominus Angliae Thomam nostrum, non invidemus Indiae Thomam suum. Sit Thomas apostolus in India; sit Thomas martyr noster in Anglia, ut per hos duos testes Christi ab ortu solis usque ad occasum sit laudabile nomen Domini. Eat, qui voluerit, in Indiam ad suffragia beati apostoli: tam longa peregrinatio nimis laboriosa est mihi; mihi sufficit Thomas meus. Ille palpavit latus Domini, et fixuras clavorum; ille, quia vidit, credidit: beatus, qui non vidit, et credidit, nec dubitavit; atque holocaustum Christo, et pro Christo se obtulit. Non laboro martyrem apostolo comparare, cum apostolus sit major martyre. Sed gloriosum est nos habere martyrem, qui apostoli nomen habeat, et [Col. 0137A] apostolum miraculis aut imitetur, aut vincat. Non indignatur apostolus, quia nec indignatur Dominus apostolorum et martyrum, si quandoque Spiritus sanctus in operatione virtutum plenius et celebrius alicui se infundit. Et haec, inquit Dominus, facietis, et majora horum facietis ⁜ 45 . Amor martyris a proposito meo aliquantulum me abduxit; revertor ad propositum. Sed ad vos, amantissime Pater, in Siciliam non revertar. Fovet Anglia me jam senem, quae vos fovit infantem. Utinam relinqueretis terram illam, Pater, montuosam et monstruosam, et ad nativi aeris dulcedinem rediretis. Ad hoc vos movere debuerant diuturnitas et securitas vitae, amor patriae, naturae lex, conditio nutriturae, praecipue autem, et prae omnibus amor domini regis [Col. 0137B] Anglorum, qui vos brachiis sincerae charitatis amplectitur. Et nisi gratiam respueritis oblatam vobis in terra nativitatis vestrae, incomparabiliter praeparavit gloriam et honorem. Vestrae, quaeso, nativitati sepultura respondeat: velitis apponi patribus vestris, et Anglia cineres vestros, quos produxit, excipiat. Dulce est in amicorum amplexibus mori, charorum lacrymis excipi, cum suis progenitoribus sepeliri. In cujus rei observantiam, sicut legitis, sancti patriarchae plurimum fuere solliciti. Fugite, Pater, a montibus flammivomis, suspecta sit vobis Aetnae vicinitas, nec vos morientem videat regio infernalis.

ARGUMENTUM. — Richardus Cantuariensis archiepiscopus Henricum, Henrici II regis Anglorum filium, hortatur ut a bello, quod in parentem suum moverat, absistat; et, ni faciat, excommunicationem minatur.

HENRICO tertio, Dei gratia regi Angliae, et domini regis filio, RICHARDUS Cantuar. Ecclesiae humilis minister, spiritum consilii cum salute.

[Col. 0138A] Si quid durum tibi locuturi sumus, illustrissime princeps, sustine patienter; nam ex abundantia cordis, et vehementia doloris os loquitur. Non feras moleste, si rogamus, quae ad pacem sunt, si operam damus, ut convertantur corda filiorum ad patrem. Dolemus, doloremque dissimulare non possumus, quia patrem tuum persequeris, terramque ipsius, quam usque ad sanguinis effusionem tueri debueras, tu ipse das in direptionem et praedam. Et unde hoc tibi, quod Brebantionum factus es ductor ⁜ (6) , gentique excommunicatae et perditissimae adhaesisti, ut perderes devotissimam tibi gentem? In quo te offendit, in quo gratiam tuam demeruit pater tuus? Nunquam tibi exhibuit se dominum, sive regem, sed quasi procuratorem regni tui, et in rerum tuarum [Col. 0138B] administratione fidelissimum servientem. Tibi, et non sibi vivit. Tuum est, quidquid potest, quidquid scit, quidquid facit, quidquid congregat, quidquid habet. Ubi est filialis affectio? ubi est reverentia patris? ubi est lex naturae? ubi est timor Dei? ubi sunt sacramenta illa, quae patri tuo coram nobis corporaliter praestitisti? Ubi est intercessio illa, qua nos et alios episcopos terrae patri tuo pro te fidejussionis vinculo obligasti? putas ita Deo illudere? Ipse est rex regum, terribilis apud reges terrae, et qui aufert spiritum principum. Dilige et honora, fili charissime, patrem tuum, ut, pro honore exhibito patri, tibi sit longitudo dierum. Honora patrem tuum et matrem tuam, dicit Dominus, ut sis longaevus super terram ⁜ 46 . Filius qui maledicit patri aut [Col. 0138C] matri, in lege Domini lapidatur ⁜ 47 . Cum ergo male agere sit longe gravius, quam maledicere, merito poenae subjacet graviori, qui patrem aut matrem contumeliis afficit, et molestat injuriis. Teste Salomone ⁜ 48 : Gloria patris est filius sapiens; Deo vero abominabilis est qui contumeliam facit patri. Quam grata, quam favorabilis, quam suavis, quam amabilis, quam Deo accepta sit erga parentes affectio [Col. 0139A] filialis; quam vero exsecrabilis et damnata, atque poenalibus exterminanda suppliciis irreverentia in parentes, multis docemur exemplis. Multa legimus, quae te et alios ad paternae reverentiae observantiam efficaciter exhortantur. Philippus inter Romanos principes primus fuit fidei Christianae professor. Philippum filium habuit; qui cum esset, patre vivente et consentiente, in imperialem apicem sublimatus, summae sibi gloriae ascribebat, quod patrem haberet superstitem, cujus imperio non minus humiliter obediebat imperator, quam miles devotus, vivens in omnibus, quae habebat, ad patrem, non ut imperator, sed ut filius. Hermes, Agathoclaei regis filius, cum pater ejus ageret in extremis, et a populo postularetur in regem, respondit, se regni [Col. 0139B] officium non debere praesumere, quandiu pater ejus vivere speraretur; cujus prudentia erat in administratione reipublicae approbata. Decius imperator cum Decium filium suum imperiali diademate proponeret insignire, renuit minor Decius, dicens: Vereor, ne si fiam imperator, dediscam esse filius. Malo tamen non esse imperator, et humilis filius, quam esse imperator, et filius indevotus. Imperet pater meus: meum imperium sit parere humiliter imperanti. Volusianus imperator, Galli imp. filius, licet cum patre suo imperaret, nihil tamen se commune habere cum patre proposuit; nisi quod cum pater ejus occideretur ab hostibus, se pro eo et cum eo permisit occidi. Valerianus imperator ⁜ 49 , de cujus [Col. 0139C] tyrannide beati martyres Sixtus et Laurentius felici triumphavere martyrio, quia patrem suum quadam die atrociter verberavit, a Sapore rege Persarum captus, apud eum adeo ignominiosa servitute consenuit, quod quoties rex erat ascensurus in equum, Valerianus humi acclinis eum in sellam dorso, non manibus attollebat, vitamque in hac probrosa servitute finivit. De Absalon taceo ⁜ 50 , quia historia nota est universis. Adramelech et Sarasar, filii Sennacherib ⁜ 51 , quia persecuti sunt patrem suum, a regno expulsi dati sunt in captivitatem, et in opprobrium, et in mortem ⁜ 52 . Demetrius, filius Demetrii regis, patrem suum crudelissime persecutus, vagus et profugus super terram vitam miseram exsilio et opprobrio terminavit. Aristobulus ⁜ 53 , quia [Col. 0139D] matrem suam praegnantem vinculis carceralibus mancipavit, in morte et sanguine fratris sui Antigoni, quem super omnia diligebat, miserabiliter exspiravit. His et aliis innumerabilibus exemplis intelligere potes, fili charissime, quantum sit apud Deum et homines commendabilis exhibita patri reverentia, quantum sit exsecrabilis, et infaustis damnata eventibus injuria parentibus irrogata. Porro mihi videtur degenerare filius, cujus voluntas a paterna voluntate dissentit. Nam ejus caro et sanguis est, et de patris essentia suam essentiam mutuavit. [Col. 0140A] Avelle a sole solis radium, et non lucet; rivum a fonte, et arescit; ramum ab arbore, et siccatur; membrum a corpore, et putrescit. Separa filium a devotione paterna, et jam non est filius, sed frater et collega eorum, quibus dicitur: Vos ex patre diabolo estis ⁜ 54 . In principio Isaiae legitur ⁜ 55 : Filios enutrivi et exaltavi: ipsi autem spreverunt me. Ultimum autem verbum ejusdem prophetae est: Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur ⁜ 56 . Probitatem tuam, prudentiam, liberalitatem, constantiam, pulchritudinem, atque alias gratiarum dotes, quibus te natura multipliciter illustravit, mundus praedicat universus. Verumtamen, si erga patrem tuum humilitatem et dilectionem in veritate non exhibes, quanto celebrior est laus tua, tanto in [Col. 0140B] majus et communius opprobrium convertetur.

Novisti quia pater tuus, homo est, qui sola humilitate sibi exhibita mansuescit. Sis ergo ei subjectus, et ipse suam tibi per omnia subjiciet voluntatem. Exhibe te patri in vera humilitate filium, et ipse tibi se non solum patrem exhibebit, sed famulum. Eris rex regis, et dominus domini tui, qui ad hoc tibi vivit, et sibi moritur, ut post mortem ipsius magnifice vivas, regnumque et solium tuum cum multis laboribus et expensis corroborat et confirmat, ut ipsum futuris temporibus barbarae hostilitatis persecutio non subvertat. Haeres tui patris es, et successor in regno; de haereditaria successione securus et certus, sustine, non festines; quia, teste [Col. 0140C] Salomone: Haereditas, ad quam in principio festinatur, in novissimis benedictione carebit ⁜ 57 . Nimis damnabiliter te seducit adulatorum suggestio, qui tibi submurmurant et suadent, ut certam in regno tibi vindices portionem; porro isti non tantum honorem tibi, quantum sibi honorum et bonorum distributionem desiderant, et ut in populum miserum suum exerceant dominatum. Nonne consultius tibi esset per prudentiam fidelissimi patris in pace populum conservare, quam per adulatores infidos quietem et pacem commissi tibi populi conturbare? Sane cum multis violentiis et peccatis non posset de regno Francorum summa illa pecuniae extorqueri, quam nunc sine labore et crimine tuo tibi liberalitas paterna largitur. Utinam scires quam dulce, quam [Col. 0140D] jucundum sit habere, et habitos venerari parentes. Haec suavissima jucunditas et frequenter, dum parentes vivunt, ignoratur, et ex sola parentum amissione cognoscitur. Adhuc, amantissime fili, devote et humiliter supplicamus, quatenus facias, et loquaris pacem in plebem tuam: et derelicta societate illius excommunicatae et perditae gentis, quae te in devium malitiae trahit, revertaris ad patrem. Nos autem ita honori et commoditati tuae studebimus providere, quod amplius obtinebis pacis beneficio, quam possis per ignem et gladium extorquere. Quod [Col. 0141A] si nostro et suffraganeorum nostrorum consilio, qui super hoc generaliter tibi scribunt, acquiescere et consentire detrectes, scias nos recepisse a summo pontifice in mandatis, ut te et omnes, qui pacem domini tui turbant, sublato appellationis remedio, excommunicationis vinculo innodemus, nosque mandatum nobis injunctum, licet inviti et dolentes, prompto effectu, et debita reverentia, nisi infra quindecim dies resipueris, plenissime prosequemur.

ARGUMENTUM. — Gratulatur diuturnum schisma in Alexandrum tertium excitatum, prudentia et eloquentia Willelmi Papiensis cardin. apud imperatorem [Col. 0141B] Fridericum tandem exstinctum. Deinde Octavianum schismatis auctorem, ejusque electores, acriter perstringit.

Reverendo Patri ac domino WILLELMO Papiensi, sacrosanctae Romanae Ecclesiae presbytero cardinali, PETRUS Blesensis devotissimus ejus filius, salutem et sincerae dilectionis affectum.

Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui tandem respiciens in faciem testamenti sui vos elegit et praeelegit, ut per gratiam prudentiae et facundiae vobis divinitus datae scissura schismatis consueretur ad unitatem, et Ecclesia Dei de variis laboribus respiraret ad pacem. Petri quippe navicula diutissime tempestuosis fluctibus aestuavit; cumque mirabiles essent elationes maris, [Col. 0141C] mirabilior in altis Dominus statuit procellam in auram. Effusa enim contentione super principes, [Col. 0142A] cum errarent in invio et non in via, ille qui imperat ventis et mari, imperavit imperatori; qui, cum nuper in Ecclesiam Dei efferata rabie desaeviret, hodie per gratiam Christi decrudescit in eo severitas, et iracundia ejus mansuescit in gratiam. Hodie per gratiam Redemptoris, qui vos ad hoc specialiter fecerat gratiosum in verbis, persecutor Ecclesiae factus est filius, de lupo factus est agnus, de hoste amicus, de superbo devotus; humiliavit eum, qui est ante saecula, qui humiliat omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei ⁜ 58 . Nimis oppresserant, et in conculcationem dederant Christi Ecclesiam saeculares; sed hodie erecta est in superbiam saeculorum, et amodo superborum et sublimium colla calcabit, sicut dicit Dominus per [Col. 0142B] prophetam: Ponam te in superbiam saeculorum, non vocaberis ultra derelicta, sed civitas sancta ⁜ 59 . Octavianus ille auctor schismatis ⁜ (8) toto tempore vitae suae congregaverat opes et divitias, ut quietem Ecclesiae perturbaret. Suis igitur largitionibus ita infascinaverat sapientes hujus saeculi, quod magnatum sibi conciliaverat favorem et gratiam, magnamque partem curiae secum traxerat in errorem. Sed juxta verbum Jeremiae ⁜ 60 prophetae: Perdix fovit, quae non peperit, fecit divitias, et non in judicio, in novissimo tempore derelinquent eum, et in fine suo apparebit stultus. Erectus fuerat Octavianus in contumeliam Ecclesiae Christi, et cecidit. Satanas enim Satanam expulit, et abstulit eum primogenita mors, sicut dicit Job ⁜ 61 ; superbia namque primitiva [Col. 0142C] mortis generatio est. Post hunc exaltatus est Guido Cremanus ⁜ (9) , et corruit. Post ipsum elevatus est [Col. 0143A] Joannes Struma, et dejectus atque confractus evanuit. Ecce idolum Dagon, quod juxta arcam Domini fuerat elevatum prius, cecidit prostratum ⁜ 62 . Erectum secundo corruit, ex magna parte confractum. Elevatum vero tertio, tandem totum confractum inventum est, et toto corpore dissipatum. Sic Octavianus in superbia et abusione sibi summum usurpaverat sacerdotium, et propter hoc vehementi schismate turbaverat urbes, et regna concusserat, sortem habiturus cum Core, Dathan et Abiron, quorum se imitatorem fecerat. Ecce quod de ipso et consimilibus praedixerat Isaias ⁜ 63 . Nunquid non est iste vir, qui turbavit terram, qui concussit regna, qui posuit orbem terrae desolatum, et urbes ejus destruxit? detrahetur ad inferos superbia ejus, [Col. 0143B] concidit cadaver ejus: subter eum sternetur tinea, et operimentum ejus erit vermis. Adhuc recolo, quam gloriosus erat in oculis suis, quam pomposus in verbis. Fui praesens, ubi se faciebat tanquam statuam adorari. Nam et ego cum aliis in via ad Romanam curiam a carnificibus ejus captus, et spoliatus, et caesus sum: cumque socii mei conjecti in vincula in compedibus remansissent, ego, praeveniente Christi misericordia, nec flexi genua mea ante Baal, nec in compedibus pedem fixi, sed relicta sindone, et omnibus perditis per murum in sporta dimissus sum, et sic effugi manus suas. Scit Deus, quia non mentior, et ab ea die semper [Col. 0144A] exoravi Altissimum, ut ejus superbiam dejiceret, qui superbos humiliat: et tandem completum est in eo verbum Job dicentis de rege superbiae: Si ascenderit in coelum superbia ejus, et si nubes caput ejus tetigerit, quasi sterquilinium in fine perdetur, et qui eum viderint, dicent: Ubi est? velut somnium avolans non invenietur, transiet sicut visio nocturna ⁜ 64 . Ejus et omnium complicum suorum memoria damnata est in aeternum. Isti sunt Allophyli, qui cum in arcam Domini irruere et eam capere praesumpsissent, percussit eos Dominus in posteriora, opprobrium sempiternum dedit illis ⁜ 65 . Nonne isti in posteriora percussi sunt, quorum finis interitus, quorum posteritas damnata est, ut successor eorum in Ecclesia Dei de caetero non resurgat? [Col. 0144B] Semper redibit in memoriam iniquitas patrum, et peccatum Octaviani non delebitur in aeternum ⁜ 66 . Ipse enim erat, qui crudelius caeteris clericos affligebat, persecutus homines inopes et mendicos, et compunctos corde mortificans. O quam caecus et turbidus est invidiae oculus. Ubi, quaeso, erant cardinalium corda, quando filium superbiae, et idolum abominationis in apostolatus apicem erigebant? Ut de vobis taceam, ne videar adulari, quomodo clausis oculis transierunt dominum Bernardum Portuensem ⁜ (10) , Henricum Pisanum ⁜ (11) , dominum Hyacinthum ⁜ (12) , dominum [Col. 0145A] Humbaldum episcopum Ostiensem? ⁜ (13) respuerunt homines pacis, et hominem dissensionis et scandali erexerunt. Sane notare hic possumus problema Joathan de filiis Gedeonis, de quibus sibi ducem eligere filii Israel volentes, contemptis filiis legitimis, Abimelech spurium, et crudelem judicem elegerunt, juxta cujus verbum, ligna silvarum, non olivam, non ficum, non vitem, sed rhamnum elegerunt sibi in regem, et egressus est ignis de rhamno, et devoravit cedros Libani ⁜ 67 . Egressa est ab Octaviano malitia, quae totum orbem tumultuose concussit, sed tandem manus Domini per ministerium linguae vestrae praeter spem, et super vota omnium, omnia virtute ineffabili tranquillavit. Vester sum, et utinam se offerat opportunitas, ut me probetis [Col. 0145B] per experientiam vestrum esse. Adhuc memoriter teneo quam pie, quam misericorditer me ab exsilio revertentem vagum et profugum apud vos exceperitis, nudum cooperuistis, pavistis famelicum, et, ut multa paucis includam, in me totum misericordiae senarium complevistis ⁜ 68 . Ille pro me vobis retribuat, qui bonorum retributor est operum, et pauperum fidejussor.

ARGUMENTUM. — Multis verbis deplorat canonicorum quorumdam Carnotensium amicorum et collegarum suorum nequitiam, quod, ut ipsum praepositurae Carnotensis dignitate spoliarent, patrem suum etiam infamare conati fuerint; cujus innocentiam [Col. 0145C] hic tuetur.

Charissimis amicis et sociis G. decano Carnoten. et G. archidiacono Blesensi, P. Bles. Bath. archid., salutem et viscera compassionis induere.

Patior, patior vehementer, et non est, qui compatiatur, qui misereatur afflicto. Miseremini mei, miseremini mei, saltem, vos amici mei, quia manus Domini tetigit me ⁜ 69 . Diu laboravi in gemitu meo, sed nunc materiam gemitus deduco in publicum: ideo et verba mea dolore sunt plena. Exitus aquarum deducunt oculi mei ⁜ 70 , et torrentes effluunt lacrymarum. Sagittae enim Domini in me sunt, quarum indignatio ebibit spiritum meum ⁜ 71 ; et torrentes [Col. 0146A] iniquitatis alienae conturbaverunt me. Utinam aperiantur cataractae miseri capitis mei, et totus in lacrymas fluam; multis enim solatio sunt lacrymae, et ex parte maxima magnitudinem doloris imminuunt. Dolor siquidem speciem ignis gerit, quia dum plus tegitur, plus ignescit. Si me Dominus in amissione rerum temporalium, aut amicorum morte, aut in afflictione proprii corporis flagellasset, totum aequanimiter sustinerem; sed plagam sentio, quae ad interiora cordis mei penetrat; nec minus angustior, quam si quis mea viscera a me violenter avellat. Nonne viscera mea amici mei sunt, quos foveo et qui me fovent in obsequiorum dulci commercio, in identitate affectuum, sine quibus omnis cogitatio mihi esset taedium, omnis operatio labor, [Col. 0146B] omnis terra peregrinatio, omnis vita tormentum. Quibus vivo, nisi amicis? sine quorum solatio mihi vivere esset mori.

Hae sunt cruces, amici mei charissimi, quibus amicus vester affligitur. Hae sunt angustiae, quas deplorat, quoniam amici ejus conversi sunt in arcum pravum, ut sint inimici hominis domestici ejus ⁜ 72 . Illi, de quorum dilectione confidentius praesumebat, et ad quos diligendos totam effuderat animam suam, facti sunt hostes ejus in capite. Domini nostri Carnotenses, quorum frater et concanonicus eram, quos ex toto interiore homine diligebam, verbum iniquum constituerunt adversum me. Posuerunt adversum me mala pro bonis, et odium pro dilectione mea ⁜ 73 . In causa siquidem, quam habebam [Col. 0146C] adversus R. Saresberiensem ⁜ (14) super praepositura Carnotensi, quam adhuc mihi vindico tanquam meam, judicibus nostris infames litteras porrexerunt, meique patris vitam nequissime depravantes, sic nomen meum denigrare conati sunt. Contra mortuum, et adversus innocentem insurrexerunt in me testes iniqui, et mentita est iniquitas sibi ⁜ 74 . Deum testor, et innocentiam Christi, patrem meum vixisse innocenter et sancte; fuit enim homo simplex et rectus, ac timens Deum ⁜ 75 , sine querela et dolo, et mansuetus, et mitis, et humilis. Quod quidem non adeo confidenter assererem, nisi quia id ipsum vos et tota provincia cognovistis. [Col. 0147A] Indubitanter scitis, quod si pater meus fuisset litteris imbutus, prudentia et sancta ejus conversatio copiosissime suffecisset ad regimen eminentissimae dignitatis. Confidenter extollo et praedico patrem meum, cujus me malo filium exstitisse, quam illius nobilis proditoris, a quo noster aemulus, sicut scitis, jactitat se fuisse progenitum. Nihil equidem mihi conscius sum ⁜ 76 , nec vos apud vos aliquid invenire possetis, unde posset esse notabilis pater meus, nisi quia non fuit de ditioribus regionis. Certe virtus in divitiis non consistit; nam ecce peccatores, et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias ⁜ 77 . Eum tamen satis judico divitem exstitisse, cui et suis et pauperibus Christi, quorum se ministrum devotissimum semper exhibuit, suae facultates sufficerent [Col. 0147B] abundanter. Satis commendabiliter dives fuit, qui in aedificiis, in terris, in pratis et vineis abundavit. Sane, etsi pauperrimus exstitisset, nobilitatis tamen titulos paupertas non adimit. Sicut publice notum est, pater meus et mater mea de optimatibus minoris Britanniae traxerunt originem. Nec istud ad jactantiam dico, sed ut obstruatur os loquentium iniqua, qui de sua nobilitate satis degenere detrahendi sumunt audaciam. Veram quidem et commendabilem reputo nobilitatem, cum generis claritate virtutem: cujus omnino exortes sunt, qui patri meo objiciunt sui exsilii paupertatem. Nonne exsulavit Brutus? Nonne exsulavit Aeneas? in eorum tamen exsilio non degeneravit Trojana nobilitas. [Col. 0147C] Illud pro certo comperi: quod si quid turpitudinis, vel in me, vel in patre meo cognovisset aemulus, libentissime illud in publicum deduxisset. Ego autem bene conscius mihi, et nihil talium suspicatus,

ARGUMENTUM. — Henrico Bajocensi episcopo persuadere conatur ut G. Camerario abbatis, qui sui defendendi causa caedem fecerat, satisfactionem [Col. 0148D] offerenti, ignoscat; tum quia Christus poenitentes recipit; tum quia praeceptum diligendi proximum ita postulet.

Reverendo Patri ac domino H. Dei gratia Baiocensi episcopo, suus P. Bles. Bath. archid., salutem et visceribus pietatis affluere.

[Col. 0149A] Auditur hodie, quod non est auditum a saeculis, quia desaevit in agno crudelitas, et in lupo saevitia mansuescit. Novit fere universitas orbis, quod prae cunctis mortalibus praecipue et singulariter pietatis gratia et spiritu mansuetudinis abundatis; ideoque et omnibus vertitur in stuporem, quare G. camerario abbatis Cadomensis, qui in multa cordis contritione et humilitate poenitentiae omni satisfactioni se offert, ita vos durum et inexorabilem exhibetis.

Quod hominem interfecerit, non inficiatur; sed quia hoc fecit provocatus ab hostibus, et ob tutelam proprii corporis, mortisque paternae vindictam, plurimum de quantitate criminis receditur. Nam et dominus rex, qui hujusmodi excessus prae cunctis [Col. 0149B] hominibus districte et terribiliter punit, eum ad gratiam suam, et ad solum natale restituit. Porro ubi materialis gladius misericors est, gladius Ecclesiae inhumanus esse non debet; sanctorumque clamat auctoritas, securius nobis esse, si propter misericordiae humanitatem, quam si propter districtiorem justitiam judicemur. Recipe, quaeso, ad poenitentiam hominem humiliatum, et corde compunctum, ne, si forte claudatur ei sinus misericordiae, incidat in desperationis abyssum. Gratius siquidem [Col. 0150A] acceptat Deus poenitentiam peccatoris humilis et contriti ⁜ 87 , quam innocentiam justi tepidi et remissi. Sed et majus gaudium est angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente, quam super nonaginta novem justis, qui non indigent poenitentia ⁜ 88 . Cum in sacro eloquio per ovem innocentia simplicis vitae, per capram vero peccantis immunditia designetur; ovis tamen in lege Domini longe ab ostio tabernaculi jubetur offerri ⁜ 89 . Capra vero, quae pacifica hostia est, in ipso ostio, unde ovis elongata est, immolatur. Sacra enim Scriptura ubique invitat et recipit ad poenitentiam peccatores. Elongantur autem a sanctuario, qui vacuam et torpentem innocentiam ducunt; atque familiarius admittuntur in sinum matris Ecclesiae, qui malitiam per poenitentiam fortiter [Col. 0150B] absterserunt. Vides Dominum comedentem et bibentem cum peccatoribus, et publice protestantem: Non veni vocare justos, sed peccatores ad poenitentiam ⁜ 90 . Habes David, habes Petrum, habes publicanum, habes Paulum, qui primam meritorum gratiam fructuosa poenitentia transcenderunt. Christus exsurgens a mortuis, non suae matri virgini benedictae, sed Mariae peccatrici, de qua septem ejecerat daemonia ⁜ 91 , prius dignatus est apparere ⁜ (17) . Capra igitur non abjiciatur ab ostio tabernaculi, sicut [Col. 0151A] ovis, quia Deo et angelis ejus gratior est peccatoris conversio, quam tepida simplicitas innocentis. Si poenitenti sinus misericordiae praecludatur, vereor ne novissima hominis fiant pejora prioribus ⁜ 92 , et anima ipsius propter duritiam vestram a vobis durius requiratur. Tota die petimus nobis peccata dimitti, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. [Col. 0152A] Periculosa est ei oratio Dominica, qui peccata proximo non dimittit. Dimittite, inquit Dominus, et dimittetur vobis ⁜ 93 . Mensura, qua mensi fueritis, inquit, remetietur vobis ⁜ 94 . Id ipsum docet poeta theologus Prosper, dicens:

[Col. 0153A] Quod si adversus praefatum G. Camerarium aliquid rancoris aut odii concepistis, benigne, quaeso, et charitative remittite. Charitas enim benigna est ⁜ 95 . Neque ullus in vobis charitatis est locus, si adversus proximum rancor vel odium retinetur. Sed nec bene diligimus Deum, nisi diligatur proximus propter ipsum. Dilectio quidem bipartito affectu se dividit, quae a proximo incipiens in Deum se porrigit uniens in eo diversitates affectuum, quem et in quo principaliter causam totius dilectionis instituit. Cum autem velit Dominus diligi propter proximum, non propter se: bonorum enim nostrorum non eget; ab ipsius tamen voluntate non recedimus, si diligimus proximum propter ipsum: imo divinae resistimus voluntati, si proximum non diligimus propter Deum, [Col. 0153B] cum Dominus in eo diligi petat, et sit in negotio diligendi tanquam Christi vicarius. Ex dilectione proximi nostros Deus metitur affectus. Quomodo enim diligimus Deum, quem non videmus, si proximum non diligimus, si proximo non compatimur quem videmus ⁜ 96 ? Sic ergo Deus proximum in participium et societatem dilectionis admittit, ut nec eum sine se, nec se sine illo diligi velit. Nam dilectio nihil prodest nisi combinata sit, omnemque singularitatis calumniam evacuet. Hinc est, quod coccus, qui in veste sacerdotali ponendus erat, bis tingi praecipitur ⁜ 97 . Hinc est, quod Elisaeus doctoris sui spiritum in se postulabat duplicari ⁜ 98 . Hinc etiam pars similae, quae offertur, concrematur Domino in [Col. 0153C] altari, pars autem Aaron et filiorum ejus usibus reservatur; in quibus gemina notatur dilectio, ut nec proximus sine Deo, nec Deus sine proximo diligatur. Si ergo diligitis, imo quia diligitis Deum, odium quod concepistis erga praefatum G. transferatis in dilectionem et gratiam propter Deum.

[Col. 0154A] Vos qui viam perfectionis et inceditis et docetis, non decet fovere odium, nisi quod propheta commemorat: Perfecto, inquit, odio oderam illos. Odium quidem perfectum, sive perfectorum est, si peccatum in homine, non hominem in peccato habeamus exosum. Publice dicitur, et vos tamen id ipsum forsitan ignoratis, quia quidam ex vestris in res ejus haereditarias oculos injecerunt, ideoque contra eum animum vestrum turbant. Vulgo enim dicitur ⁜ 99 : Aqua turbida piscosior est; ipsique de vestra turbatione fructum successionis exspectant. Verumtamen, cum nec Deus nec Ecclesia judicet bis in idipsum, multis absurdum videtur, quod G. post satisfactionem poenitentiae in bonis patrimonialibus puniatur.

ARGUMENTUM. — Monet episcopum, ut liberet fidem suam in persolvenda pecunia, si honori suo consultum velit. Deinde ne nepotes suos aequo blandius tractet.

Venerabili Patri, ac domino Jo. Dei gratia Saresberiensi episcopo, P. Blesensis Bath. archidiac., salutem et veritatem.

Certissime mihi promiserat vestra benignitas, quod nepotes vestros infra natale Domini proximum erudiendos mihi mitteretis Parisios, et per eos debitum, quod mihi debetis, annuum solveretis. Exspectans exspectavi Dominum meum, nec intendit [Col. 0154C] mihi ⁜ 100 . Adhuc etiam promissam exspecto gratiam, fortasse sicut Arturum Britannia ⁜ (19) , sicut Judaea Messiam. Donatia quidem gratuita prius fuit et liberalis; sed quia in promissione Scripturae vinculum intercessit, ut annuum fieret beneficium, gratiam in necessitatem debiti convertistis. Utinam nunquam [Col. 0155A] fuisset haec pecunia, cujus exspectatio tandiu animum meum torsit; in cujus spe ego diffusiores expensas faciens me debitis usurariis oneravi. Si simplex promissio praecessisset, circumspectius expendissem, et usus fuissem leviter levi verbo. Nunc in libro experientiae lego, quam sancta et efficax sit eruditio evangelicae veritatis. Sit, inquit, sermo vester, Est, Est, Non, Non; nam quod amplius est, a malo est ⁜ 1 . Hoc malum nunc sentio, cui charta episcopi, et vehemens ipsius assertio causam dedit. Verba tamen episcoporum, qui apostolorum sunt filii et haeredes, vim juratoriam in se habent, ut in eis jusjurandum sit, quod est verbum simplex in aliis; et quod in aliis est simplex mendacium, perjurium aut sacrilegium sit in illis. Attendite quid [Col. 0155B] dicat Doctor Ecclesiae: Nunquid, inquit, levitate usus sum, aut quae cogito, secundum carnem cogito, ut sint apud me, Est et Non ⁜ 2 ? Promittentibus et non solventibus convenit vox illa Isaiae prophetae dicentis: Ecce vos ex nihilo, et opus vestrum ex eo quod non est ⁜ 3 . Magna debet esse in promissione discretio; inanis enim promissio multoties de familiaribus amicis sibi comparat inimicos. Porro si cogitatis vestris promissionibus stare, nec mihi accepta, nec vobis honesta est ista dilatio, testimonio poetae:

Illud autem vehementissime reprehendo, quod nepotes vestros, qui se in castris scholaribus exercere debuerant, fovetis in deliciis, palpatis blanditiis; [Col. 0156B] sciatisque quod haec omnia exinanitio sunt virtutum, et subversio honestatis. Adhuc vita eorum in incerto est, quia bivium Pythagoricae litterae nondum transierunt ⁜ (20) ; ideo magis expediret eos corripi quam palpari. Scriptum est: Qui parcit virgae, odit filium ⁜ 6 . Heli cum filiis suis percussus est a Domino, eo quod filios suos minime correxisset: Dilexisti, dixit Dominus, magis filios tuos quam me ⁜ 7 . Hodie pro filiis quos abstulit praelatis Ecclesiae Deus, habere nepotes in dissipationem patrimonii Christi, et in suae salutis dispendium permittuntur ⁜ (21) . Perniciosa [Col. 0157A] est minoribus blanda majorum remissio. Ideo dicit Sapiens ⁜ 8 : Filiae tibi sunt, vultum hilarem ne ostendas eis. Vestra benignitas eis ad omnes illecebras frenum custodiae relaxavit. Ideoque vereor, ne vita eorum in primo flore degeneret, sicut in Job legitur ⁜ 9 : Laedetur quasi vinea in primo flore botrus ejus, et quasi oliva projiciens florem suum. Porro enormiter peccat, seque vitae alienae reum constituit, qui pueros in aetate tenera nimia familiaritate et suavibus verbis emollit. Cyrus Persicus, de quo ducentis et decem annis prius praedixerat Isaias, Christo meo Cyro, cujus apprehendi dexteram, ut subjiciam ante faciem ejus gentes ⁜ 10 et regna, Croesum juxta Halym fluvium vicerat: cumque multae illum fecissent victoriae gloriosum, quia [Col. 0157B] tamen gentem Lydorum prius bellicosissimam fecit vacare comessationibus, ludis atque amplexibus, ut sic gentem eviraret acerrimam, a regina Massagetarum Tomyri victus et occisus est: quae cum illius caput in utrem sanguine plenum misisset: «Bibe, inquit, sanguinem, quem sitisti.» Apprehendite, inquit David propheta, disciplinam, nequando irascatur Dominus ⁜ 11 . Arguite et docete diligentius nepotes vestros, ne causam insolentiae praestet nimis blanda et familiaris affectio. Informentur, quaeso, ad opera honestatis, ne sciant experientia quid sit peccatum, omnisque turpitudinis occasio praecidatur. Judas et Simon, sicut in libro Judicum legitur, regi Bezec, sive Adonibezec, qui eos infestabat, summitates manuum absciderunt ⁜ 12 ; sic [Col. 0157C] et nos motus pubertatis praevenire oportet, atque iniquarum praescindere primitias actionum. Isti sunt parvuli Babylonis, quos ad petram, quae Christus est, oportet allidi. Beatus enim, qui tenebit et allidet parvulos suos, scilicet Babylonis, ad petram ⁜ 13 . Scriptum est enim; quia proni sunt sensus hominis ab adolescentia sua in malum ⁜ 14 . Amputetis igitur prurientem in tenera aetate malitiam: nam et spinarum plantaria facilius evelluntur, antequam coalescant.

ARGUMENTUM. — Exponit Cantuar. archiepiscopo, a quo erat ablegatus ad regem, quantam tempestatem [Col. 0158A] in mari sit perpessus; indicat ob beneficia ab eo accepta se nullum defugere laborem. Denique petit orari pro se, ut negotia commissa prospere apud regem transigat.

Charissimo domino suo R. Dei gratia Cantuariensi archiepiscopo, totius Angliae primati, et apostolicae sedis legato, P. Blesens. Bathon. archidiac., salutem in eo sine quo non est salus.

Me nuper ad obedientiam vestrae jussionis accinxeram, jamque licentiatus, et accepta vestrae benedictionis gratia recedebam, cum propter negotia quaedam casualiter tunc emergentia revocastis me, ac firmiter injunxistis, ut vos frequentioribus nuntiis certiorarem de statu meo, et de his, quae mihi in via contingerent. Descenderam ad mare, et navem [Col. 0158B] ascenderam, cumque jam exposuissemus vela ventis, et vitam periculis; ecce nix, grando, imber ac spiritus procellarum coelos obduxerunt caligine, atque in terribiles aquarum montes maris deformavere planitiem. Mirabiles erant elationes maris ⁜ 15 , fluctus enim ascendebant in coelos, et descendebant in abyssos, et anima mea in ipsis tabescebat. Omnes qui in navi erant, moti sunt et turbati sunt sicut ebrius, et omnis sapientia eorum devorata est ⁜ 16 . Ille, qui gubernaculo praeerat, et sedebat in puppi, abjecta arte, et derelicta sede, navem fortuito commisit eventui. Universa patiebantur spiritum vertiginis, spiritum abominationis et nauseae. Non erat qui manus, aut oculos in coelum erigeret; non erat qui porrigeret Deo preces, qui satisfactioni [Col. 0158C] aut poenitentiae se offerret. Jacebant omnes destituti officio membrorum, aut animo consternati, et facti sunt velut mortui. Licet autem tunc aestivale solstitium ad incrementum diei plurimum de noctis spatio recidisset; nunquam tamen nox aliqua adeo longa visa est mihi. Nam a meridie nox ista incepit, quae tempus alienum sibi quadam tyrannide procellosa usurpans in suas tenebras lucem vertit. O nox damnatissima, nec in toto anni circulo computanda, nox turbinis, nox irae, nox horroris et mortis. Tota nocte hac pessima fuimus in corde maris, et quasi in ventre inferni: donec desideratissimus solis ortus nobis clementioris aurae gratiam nuntiavit, placavit mare, qui imperat ventis [Col. 0159A] et mari, statuitque procellam ejus in auram, et siluerunt fluctus ejus ⁜ 17 . Et laetati sumus, quia siluerunt, et quia deduxisset nos Dominus in portum voluntatis nostrae. Ego autem quasi resurgens a mortuis die illa cibum non tetigi, omnem escam abominata est anima mea, ideo perendinavi sequenti die; turbatus namque prae confusione sonitus maris et fluctuum non potui ad plenum de facili respirare. Haec et his similia, quibus pro vobis vehementer affligimur, sollicita deberetis cogitatione revolvere, et pro quiete vestra durissimos labores patientibus affectum compassionis impendere. Verumtamen, sicut publice dicitur, illi, qui in otio apud vos torpent, et qui dies suos in desideriis et voluptatibus ducunt, hi apud vos fructum [Col. 0159B] gratiae uberioris inveniunt, atque in labores eorum ingrediuntur, qui pondus diei et aestus pro vestris necessitatibus portaverunt. Porro ego absens et praesens, munificentiam, vestram semper inveni magnificam vosque tanquam desideria mea praesagiretis, citra omnem postulationem, et supra omne meritum meum me in vestris benedictionibus assidue praevenistis. Eapropter, quoties meam invitaverit operam vestrae necessitatis articulus, non recuso laborem, pro vestro honore paratissimus ire in carcerem et in mortem. Dominus rex in Gasconiam tendit, ego autem diplomate utens eum evestigio sequor ⁜ (23) : utinam sic possim currere, ut comprehendam! Vos vero, Pater, oretis [Col. 0159C] Altissimum, ut gratiam in oculis ejus inveniens negotiis vestris prospere et propere consummatis, ad vos cum exsultatione regrediar.

Bene valeant magni rustici nostri, magister G. ⁜ (24) et archidiaconus Baiocensis: bene valeant et alii socii nostri, quorum singulorum sum totus, et omnium.

ARGUMENTUM. — Richardus archiepisc. Cantuar. suis coepiscopis mandat ne exteros episcopos incertae [Col. 0160A] ordinationis sinant episcopalia obire munera, excommunicatosque denuntient, qui pontificis summi bullam, vel episcoporum sigilla adulterant.

RICHARDUS Dei gratia Cantuar. archiep. totius Angliae primas, venerabilibus fratribus et coepiscopis in Cantuariensi provincia constitutis, salutem in vero salutari.

Licet futura omnino vitare scandala non possimus, ( necesse est enim, sicut legitur ⁜ 18 , ut veniant scandala ); officio tamen nobis et vobis injunctae administrationis incumbit, quantum possumus, scandalorum materiam praescindere, atque maturiore consilio periculis imminentibus obviare. Diu est, quod angelus Satanae transfigurare se novit in angelum lucis, et in vestimentis ovium, atque sub [Col. 0160B] adumbrata simplicitate desaevit ab antiquo lupina rapacitas.

Sed et diebus istis quidam pseudoepiscopi Hibernienses, aut Scoticae linguae simulantes barbariem, cum a nullo impositionem manus acceperint, episcopalia populis administrant. Teste quidem Apostolo: Nemo sumit sibi honorem, sed qui vocatur a Deo tanquam Aaron ⁜ 19 . Illi vero non per ostium, sed aliunde intrantes Ecclesiam Christi commaculant, et, ut vituperetur ministerium nostrum, praesumptione sacrilega dehonestant episcopalis eminentiae sacramentum. Cum enim gratiam sacrae unctionis nunquam acceperint, celebrant ordines, ecclesias dedicant, altaria consecrant, benedicunt abbates, et sic victum et vestitum misere mendicantes, [Col. 0160C] sacramenta nostrae redemptionis miserabilem et lacrymabilem convertunt in quaestum. Quoniam igitur ex talium administratione in Ecclesia Anglicana multiplex occasio scandali jam emersit ⁜ 20 , eosque quorum ordinatio dubia est, sacri canones non admittunt ⁜ 21 , universitati vestrae mandamus atque praecipimus, quatenus per vestras dioeceses generaliter prohibere curetis, ne tales ministrare permittantur episcopalia, qui barbarae nationis sunt, atque ordinationis incertae ⁜ (25) . Sicut enim non intelligitur praecessisse dedicatio vel baptismus, [Col. 0161A] ubi de talibus dubitatur ⁜ (26) ; ita nec eos reputamus episcopos, quorum consecratio ignoratur. Praeterea, quoniam in his partibus publica falsariorum pestis obrepsit, qui bullis adulterinis, et litteris calumnias innocentibus movent, et statum juste possidentium subvertere moliuntur, providentiae vestrae districte praecipimus, quatenus solemniter denuntiari faciatis excommunicatos singulis festivis diebus eos, qui domini papae bullam, vel nostra et vestra sigilla falsare praesumunt ⁜ (27) , eisque consentientes, ut quos a sua malignitate non cohibet propriae judicium conscientiae, saltem frequens denuntiationis iteratio valeat deterrere. Bene valeatis in Christo.

ARGUMENTUM. — Suadet archid. Pictaviensi ne Adelitiam neptem suam invitam compellat ad monasticen, ut matrimonii, ita monastices statum liberam exposcere animi facultatem.

Charissimo amico suo L. Pictaviensi archidiac, [Col. 0162A] P. Bles. Bathon. archid., salutem et intimae dilectionis affectum.

Lamentabiliter conqueritur, et causatur Adelitia neptis vestra, quod eam in monasterium detrudere, et claustrali vultis invitam et renitentem custodiae mancipare. Cogitabat equidem conjugales amplexus, fructumque posteritatis de carnis operibus exspectabat; nunc autem compellitur, sicut dicit, abjurare matris officium, et a primo limine salutatis deliciis vitae et desiderabilibus hujus mundi, se deplorat incurrere perpetuae sterilitatis opprobrium. Sane miror plurimum de prudentia et modestia vestra. Nam cum praefata Adelitia jam aetatem habeat, et ad annos discretionis evaserit, non est, [Col. 0162B] sicut mihi videtur, ad religionis propositum violenter urgenda, maxime cum Scriptura testetur Deo grata non esse coacta servitia. Sed et canonum clamat auctoritas, quia monachum, sive monacham facit propria professio, vel paterna devotio ⁜ (28) . [Col. 0163A] Propriae vero professionis vinculo non ligatur ⁜ (29) , [Col. 0164A] quia huic professioni, quantum potest, renititur et [Col. 0165A] reclamat. Nec astringit ipsam paterna devotio ⁜ (30) , quia non est in laribus patris, sed quasi emancipata per patris mortem, et in alienam potestatem non recidens liberam animi sui adepta est facultatem. Utriusque juris beneficio matrimonia libera sunt: ideoque si matrimonium carnale gaudet libertate indulta, spirituale matrimonium privilegiatum est pleniore gratia libertatis; nam ubi spiritus, ibi libertas ⁜ 22 . Si neptem vestram filio Altissimi desponsare disponitis, scitis quod sponsus sibi exhiberi desiderat mentem sanctam, spontaneam, non coactam. Nam in Genesi ⁜ 23 legitis de desponsatione Rebeccae, quia ejus voluntas diligenter inquiri praecipitur. Sed et Josue ⁜ 24 in optione populi Israel ponit, servire diis Mesopotamiae, aut diis [Col. 0165B] Amorrhaeorum, aut Domino Deo; insinuans servitium non esse meritorium apud Deum, quod praeter liberam arbitrii benevolentiam est extortum. Porro neptis vestra publice protestatur, quod eam inutiliter fatigatis, et ad ipsius conversionem laboratis in vacuum. Esset enim, sicut asserit, ex ipsa conversione perversior, et si millies clauderetur in claustris, ipsa tamen in vestrum dedecus et contemptum tempestivum sibi procuraret egressum. Tenent igitur vos, sicut mihi videtur, labor inutilis, et cura superflua: vereorque ne vobis adaptet aliquis verbum illud Domini: Vae vobis, qui circuitis mare et aridam, ut unum proselytum faciatis, et cum repertus fuerit, facitis eum ⁜ 25 duplo gehennae [Col. 0166A] filium. Desiste itaque ab incoeptis, et si neptis vestra jugum religionis abhorret, atque Deo immortali desponsari detrectat, mortali homini desponsetur: et quae in monte salvari non potest, saltem in Segor ⁜ 26 modica civitate salvetur. Quia tamen plurimum litterata est, ego ipsam adhuc et litteris, et viva voce aggrediar, volens in ea experiri quid in talibus post gratiam Dei possit humana facundia. Humana enim persuasio sine gratia Dei nihil aliud est, quam aes sonans, aut cymbalum tinniens ⁜ 27 . Ille solus donat os et sapientiam, qui dicit: Sine me nihil potestis facere ⁜ 28 . Tu igitur, Domine, benignus aspira, et qui de lapidibus suscitas filios Abrahae, tu auferas ab ea cor lapideum, atque in spiritu timoris Domini immittas ei conversionis [Col. 0166B] et sanctae conversationis affectum.

ARGUMENTUM. — Gratulatur Adelitiae, quod aspiret ad vitam monasticam, et occulte voto se ad ingressum monasterii obstrinxerit. Laudat virginitatem. Hortatur ut perseveret, et perfecte saeculo renuntiet.

Dilectae et praedilectae in Christo ADELITIAE, Magister P. Blesen., salutem in Domino Deo salutari nostro.

Gaudent omnes qui te diligunt, sed et gaudium est angelis Dei, quia in desideriis habes sanctioris [Col. 0167A] vitae propositum. Nam, sicut dicitur, renuntiasti, occulte tamen, fallaci huic saeculo, mundumque relinquere decrevisti prudenter, antequam relinquaris ab eo. Beata es, quae spretis filiis hominum, Filium Altissimi tibi elegisti in sponsum. Rex regum, et Dominus dominantium, ipse est, qui concupivit decorem tuum, ad cujus copulam Propheta te invitat. Audi, inquit, filia et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum, et domum patris tui ⁜ 29 . Decor tuus, non in corpore est, sed in mente: Omnis enim gloria filiae regis ab intus ⁜ 30 . Tanto eris acceptior sponso tuo Christo, quanto fueris in veste vilior, in cultu corporis tui abjectior, in sermone rarior, in vultu dejectior, in aspectu verecundior, in incessu maturior. Non est [Col. 0167B] sanctus, ut est Dominus ⁜ 31 , quoniam ipse est Sanctus sanctorum, qui a te nihil aliud postulat, nisi pudicitiae sanctitatem. Scriptum est enim: Gratia super gratiam mulier sancta et pudorata ⁜ 32 .

Utinam ei, qui te per prophetam filiam vocat, dicas, sicut scriptum est: Pater virginitatis meae tu es ⁜ 33 , et ipse tibi illud respondeat, quod alibi legitur: Patrem vocabis me ⁜ 34 , et post me ingredi non cessabis: ingrediens post virginem matrem sponsi: ipsa est enim virgo virginum, quae praecedit. Adducentur regi virgines post eam, proximae ejus afferentur tibi, et adducentur in templum regis ⁜ 35 . Filiae hujus saeculi filiae Babylonis, quae de carnis immunditia sibi destinant successores, in peccato concipiunt, in dolore pariunt, in timore nutriunt, de viventibus semper sollicitae sunt, de morientibus [Col. 0167C] inconsolabiliter affliguntur. Si vis parere, vis perire; partus enim in modum viperae maternos artus onerat et disrumpit, mirumque est quod fetus ille non laceratur et rumpitur: prodiens autem in vallem plorationis et miseriae hujus, a ploratione incipit, et usque in finem hujus brevis et miserae vitae continuat in doloribus dies suos.

Sicut beatus Job ⁜ 36 commemorat dicens: Homo natus de muliere, brevi vivens tempore, repletur multis miseriis. O quanto beatior est eorum earumve [Col. 0168A] conditio, qui se castraverunt propter regnum coelorum, quorum laus est in Evangelio, quibus dulcior est amor Christi quam numerositas filiorum ⁜ 37 ! Audi quid dicat de talibus Isaias ⁜ 38 : Non dicat, inquit, eunuchus: Ecce ego lignum aridum, quia haec dicit Dominus eunuchis: Dabo eis in domo mea, et in muris meis locum et nomen melius a filiis et filiabus ⁜ 39 . Eos vocat eunuchos tam propheticus, quam evangelicus sermo, qui se pro amore Christi voto castimoniae astrinxerunt. Olim dictum est: Crescite et multiplicamini, et replete terram ⁜ 40 . Et: Maledictus, qui non reliquerit semen super terram ⁜ 41 . Ideo filia Jephte tanquam maledicto legis obnoxia, exsortem posteritatis suae pudicitiam deplorabat ⁜ 42 . Verumtamen ex quo venit Dominus legis legem adimplens, [Col. 0168B] non solvens, ex quo vox turturis audita est ⁜ 43 , et praeco pudicitiae Paulus consilium de virginitate dedit, impleverunt nuptiae terram, et pudicitia paradisum. Prudenter egisti, quia pro amore Christi divitias hujus vitae fallaces, et opes proditorias dimisisti. Ipse autem zelator et custos casti cordis et corporis te sanctam, impollutam, et angelicae puritatis sociam conservabit ⁜ 44 . Optime incoepisti: verumtamen non principium, sed finem attendit, qui judicat fines terrae. Sic igitur curre, ut comprehendas. Gloria enim virginum est in fimbriis aureis ⁜ 45 , et se usque in oram vestimenti unguentum benedictionis infundit. Nihil, quaeso, saeculare in corde tuo resideat, sed te totam offeras, ut sis coram Domino placabile holocaustum. Ananias et Saphira in interitum dati sunt ⁜ 46 , quia quaedam de oblatis [Col. 0168C] Domino recidere voluerunt. Renuntia omnino saeculo, et ingredere claustrum. Utere habitu, quem familiariter suscepisti, et cujus susceptionem jam dissimulare non potes. Vota omnium jam tibi praedestinant abbatiam ⁜ (31) , et aeternae felicitati divitiae temporales accrescunt. Maturius igitur perfice quod coepisti: nam si Christo illuseris, et irritam feceris primam fidem, cum filiabus Babylonis habitura es sortem, et infamia tua non delebitur in aeternum.

ARGUMENTUM. — Dehortatur Walterum episcopum octogenarium a venandi studio, multis rationibus; et incitat ad imitandam venationem spiritualem, quam apostoli exercuere.

Reverendo Patri ac domino WALTERO Dei gratia Roffensi episcopo, P. Blesen., salutem et patientiam.

Inter angustias constitutus, nescio quo me vertam. Si enim vobis dixero quae dici oportet, incurrere vereor vestrae indignationis offensam; si autem tacuero, ut verbis Job ⁜ 47 utar, os meum condemnabit me, maxime cum taciturnitas mea sit vobis erubescentiae materia, et subversionis occasio. Malo tamen vos offendere, vestrae opinioni consulendo, quam tacere damnabiliter vobis, et ignominiam [Col. 0169B] vestram dissimulare silentio. Certissime noveritis domino papae fuisse suggestum quod, neglecta commissi vobis populi cura, et abjecta omnino gravitate pontificis, vitam vestram canum venationi totam impenditis; nec temperat in vobis senectus maturior delicatae pruriginem levitatis. Jam in vos ipse dominus papa et cardinales gravissimae animadversionis sententiam promulgassent, sed legato, qui in proximo venturus est, et rei inquisitionem, et exsecutionem sententiae commiserunt. Non decet, amantissime Pater, virum octogenarium se talibus immiscere, nedum episcopum: quem nec etiam juventus a talibus excusaret ⁜ (33) . Legimus quia Nicolaus papa suspensionis et excommunicationis sententiam [Col. 0169C] in Lanfredum episcopum ferri censuit, quia venaticam artem exercebat, licet ille excusabilior esset beneficio juventutis. Ab exordio mundi percurrite sanctorum Patrum seriem. Venite ad patriarchas, [Col. 0170A] accedite ad duces, descendite ad judices, vitam sanctorum regum et prophetarum atque sacerdotum inspicite, nullumque eorum invenietis venationi studium impendisse. Piscatorem sanctum legi, dicit Hieronymus, venatorem non legi. Nam si beatus Eustachius legitur quandoque fuisse venator, sed et Matthaeus quandoque telonearius fuit ⁜ 48 , et Paulus Ecclesiae persecutor ⁜ 49 . Nemrod robustus venator ipse est, qui in terra Sennaar aedificavit Babel, ubi linguarum schisma factum est, et confusio labiorum ⁜ 50 . Esau, dum officium venationis exsequitur, gratia primogeniturae et paterna benedictione fraudatus est ⁜ 51 . Si curratur ad inventionem et initia venaticae artis, patebit ex ipsa inventione sua damnabilis. Hujus enim artificii, aut potius [Col. 0170B] maleficii legitur fuisse inventrix gens Thebana, foeda parricidiis, detestanda incestibus, insignis fraude, nota perjuriis. Deriserunt eos Athenienses, fingentes sub quodam involucro Dardanum venatorem raptum ad pocula, et a poculis ad illicitos et infames amplexus. Ut de sanctis Patribus taceam, vix in numero virorum illustrium poterit inveniri, qui exercuerit artem venaticam gratia voluptatis.

ARGUMENTUM. — Amico suo, existimanti se post monasterii ingressum a tentationibus fore liberum, ostendit monachos magis esse tentationibus obnoxios quam saeculares, sed fortiter contra eas certandum. [Col. 0171C] Deinde cantilenam illi transmittit graphice luctam carnis et spiritus exprimentem, ut ea taedium fallat.

Charissimo socio et amico G. de Alneto, PETRUS Blesensis Bathon. archidiaconus, salutem et in Domino confortari.

Ea inter nos ab adolescentia coaluit dilectionis affectio, quam in cognationibus nec vinceret sanguis, nec natura transcenderet. Hoc in magno rerum discrimine frequenter expertus sum: qui si corporis invaletudine, aut aliis hujus vitae molestiis laborarem, astitistis mihi adjutor fidelissimus, et officiosissimus consolator. Ego etiam tua semper infortunia mea feci, atque inter casuales eventus sortem meam tuo statui amica vicissitudine te communicatione [Col. 0171D] gratissima coaptavi. Dicis te sanctioris vitae propositum ideo specialiter elegisse, ut hujus saeculi tentationes evaderes; nunc autem lamentabili [Col. 0172A] conquestione deploras, te in ipso religionis ingressu longe miserius quam prius tentationibus circumseptum, tuamque carnem ex ipsa sui servitute legi spirituali contumacius repugnare. Nonne legeras, quia vita hominis tentatio est, et militia super terram ⁜ 57 ? Sapientia dicit: Fili, accedens ad servitutem Dei, sta in justitia et timore et praepara animam tuam ad tentationem ⁜ 58 . Mundus adversus desertores suos fortius pugnat, et egredientes vitae saecularis illecebras gravior congressus exspectat; nam et in exitu Israel de Aegypto Pharao vehementius excandescit ⁜ 59 , et Satanas egrediens ab homine, quem ab infantia tenuerat, ipsum gravius affligendo discerpit ⁜ 60 . Turbo movetur, ut Elias rapiatur in coelum ⁜ 61 ; nec adversus Benjamin praevalet Israel, [Col. 0172B] donec multorum millium occisione purgetur. Communis cursus vitae praesentis est tentationibus apprehendi. Nam ad virtutis exercitium Hierosolymitis relictus est Jebusaeus ⁜ 62 ; et Apostolo spiritus Satanae datus est, ne revelationibus extollatur ⁜ 63 . Arenam pugnae ancipitis ingressus es, in qua non apprehendes bravium, nisi curras, non coronaberis, nisi pugnes ⁜ 64 . Dominus autem fortitudo plebis suae, Dominus virtutum, Dominus fortis et potens in praelio ⁜ 65 , ipse doceat manus tuas ad praelium, et digitos tuos ad bellum. Ipse, si tentari te permittet, faciet cum tentatione proventum ⁜ 66 ; pressurae tuae, quasi aquarum, quae praeterierunt, non recordaberis: cumque te consumptum putaveris, orieris ut Lucifer ⁜ 67 , [Col. 0172C] ac de infirmitate proficies ad coronam, de pusillanimitate spiritus ad triumphum. Quod autem amatoria juventutis, et adolescentiae vestrae ludicra postulas ad solatium taediorum, consiliorum non arbitror, cum talia tentationes excitare soleant, et fovere. Omissis ergo lascivioribus cantilenis, pauca quae maturiore stylo cecini tibi mitto, si te forte relevent a taedio, et aedificent ad salutem.

CANTILENA DE LUCTA CARNIS ET SPIRITUS.

Olim militaveram, etc. [Vide inter carmina Petri Blesensis, infra.]

Qui habet aures audiat, etc. [Vide ibid.]

[Col. 0172D] ARGUMENTUM. — Graviter expostulat cum Bathon. episcopo, quod contra ordinem juris vicearchidiaconum suum ab officio suspenderit; omnesque [Col. 0173A] occasiones quaerat sibi nocendi ob aes alienum non dissolutum.

Dilecto et praedilecto domino et Patri suo R. Dei gratia Bathon. episcopo, P. Bles. Bath. archid. suus, cum salute obedientiam devotissimam.

Vestrae indignationis litteras, imo tonitruum legi, in quibus anima mea turbata est valde, et cor meum dereliquit me. Verumtamen, ut verbo prophetae utar ⁜ 68 , invenit servus tuus cor suum, ut oraret te. Oro itaque, quod quasi impetrata edicti venia dimittas me prius ut glutiam salivam meam, et plangam paululum dolorem meum, non superbe arguens, sed devote respondens, interdum tamen ex vehementia doloris aliquid durius interponens. [Col. 0173B] Si ergo ex abundantia cordis verba mea quandoque cursum devotae humilitatis excesserint, indulgeat mihi liberalitas vestra; quia, sicut sapiens dicit ⁜ 69 , Fervor iracundiae, et indignationis impetus non est in hominis potestate. Ignoscite misericorditer suum agnoscenti excessum, quia inter primitiva legum cunabula didicistis, quod sanctitas episcopo derelinquit gloriam ignoscendi. Scio quia quaeritis occasiones adversum me, atque proditoria suggestione inductus contentionis materiam suscitatis. Amantissime Pater, ut verbo Job utar, nolo multa fortitudine contendas mecum, aut magnitudinis tuae mole me premas ⁜ 70 . Proponas contra me aequitatem, et appendantur in statera iniquitas mea, et malum quod patior. Si [Col. 0173C] aperires oculos tuos ad justitiam adversus eum cujus delictum arguis, doleres te graviter deliquisse juxta testimonium Salomonis: Non est in litigio dehonestandus amicus ⁜ 71 : nam ejus dehonestatio facile resarciri non potest. Frequenter legistis in libro experientiae, quot pericula, quot labores pro vobis tulerim, quam sollicitam, et quam efficacem promotioni vestrae operam dederim ⁜ (36) . Si consilia nostra secretiora recolitis, scitis certissime quod neque mors neque gladius, neque ulla turbationis occasio a vestra dilectione separare me debuit. Verumtamen, cum fortis sit dilectio ut mors ⁜ 72 , fortior dilectione adulatio mihi vos abstulit: si tamen eum mihi potuit auferre, [Col. 0173D] quem patet, sicut ex praesenti eventu constat, me nullo tempore habuisse. In absentia mea citra omnem solemnitatem juris prohibitiones vestras contra me fecistis minus synodales in synodo, quae in eo duntaxat mihi molestae fuerunt, quia vestrae iracundiae impetum, et episcopalis eminentiae intemperantiam monstraverunt. Vicearchidiaconum meum, cum omni satisfactioni et justitiae se offerret, in mei nominis contumeliam suspendistis. Videte [Col. 0174A] si juste judicastis, qui judicatis orbem terrae: recolentes, quia et judices judicaturus est, qui judicat fines terrae. Non ita in Lateranensi concilio didicistis: ubi in omni sententia excommunicationis, aut suspensionis ferenda, prima et secunda, et tertia erat admonitio praemittenda. Illa etiam privilegialis Ecclesiae Romanae protectio, quam sub tegmine alarum vestrarum impetravi, et quae tempore concilii Lateranensis ⁜ 73 longe plenius et solemnius mihi roborata est, a vestrae benignitatis memoria non debuerat excidisse: in qua mihi specialiter est indultum, ut nec archiepiscopus, nec episcopus, me aut meos excommunicet, aut suspendat, nisi publice convictos, aut in jure confessos. Ut tamen verbis Job utar: si habuero quidpiam justitiae, non respondebo, [Col. 0174B] sed Dominum et judicem deprecabor ⁜ 74 , etiamsi occiderit me, sperabo in eo ⁜ 75 . Illud mihi ad cumulum doloris accedit, quod pro viginti solidis, quos vobis debebam, suscitata est ista dissensio, qui tamen solvendo eram per gratiam Dei, si ducentas marcas vel amplius debuissem. Nunquid, quaeso, fuisset ista pecunia, quae a me elongavit amicum et proximum? accuso autem potius adulatorum malitiam, quorum venenosa suggestio gratiam domini mei pervertere mihi potuit in odium et rancorem. Illud autem pro certo noveritis, me dedisse in mandatis Arnoldo Bathoniensi, et Azoni de Paterne, cujus promotioni toto corde congratulor, ut vobis vice mea de debito responderent. Sane, si [Col. 0174C] me vinculo fidei aut obligatione chirographi super hoc debito astrinxissem, suffecisset quod feceram. Nam ex auctoritate Chalcedonensis concilii, et Gelasii papae, atque Augustini, fidei suae aut promissionis non incurrit periculum, qui ab eo quod debuit, ut liberaretur, effecit. Verumtamen, ut verbo regis Samariae utar, quaeritis adversum me occasiones ⁜ 76 . Occasiones autem in promptu sunt. Ego qui reliqui, ne vos offenderem, quod pretiosius et gloriosius habebam inter omnia quae mihi contulerat fortuna clementior, antequam graviter offendamini mihi, paratus sum Angliam, et omnia beneficia Anglicana relinquere, atque omnes ambitionis nexus, quae utinam nec in me, nec in vobis regnaret, abrumpere. Non abhorreo paupertatem, [Col. 0174D] in qua ditior fui et felicior, quam in divitiis maledictis. Si me perdideritis semel, me perdidisse forsitan dolebitis, et gravius feretis illius absentiam, cujus nunc praesenti obsequio uti, vel dedignamini, vel nescitis. Apud vos omnia in contrarium mihi cedunt: dum enim honorificentiae et promotioni vestrae totus insudo, totus immorior, vos super dolorem vulnerum meorum addere non cessatis. Ego autem omnia aequanimiter sustinebo, [Col. 0175A] nec ponam os meum in coelum, nec loquar adversus Dominum meum, nec adversus Christum ejus: sed, ut in humilitate Job ⁜ 77 universa concludam, qui flagellat, occidat me semel; qui coepit, ipse me conterat: solvat manum suam, et succidat me, et haec sit consolatio mea, ut affligens me dolore non parcat. Vale.

ARGUMENTUM. — Multis rationibus et exemplis inducere conatur R. Bathoniensem electum, ut M. Henricum de se alias optime meritum, in gratiam a qua exciderat recipiat, et Simonem adulatorem et calumniatorem pessimum a sua societate arceat.

Reverendo domino et amico Re. Bathoniensi electo, suus P. Blesensis, salutem et temperantiam.

[Col. 0175B] Rogatus vos rogare compellor. Verumtamen, etsi mille preces meam instantiam praevenissent, teneor pro amico meo apud vos humiliter supplicare: cujus merita si recoleretis, nec mea nec alienae intercessionis debuerat suffragia mendicasse. Ipse est, qui se pro vestris necessitatibus toties periculis maris exposuit, qui quandoque, cum montes Cyllenii clausi essent, pedesque nostros apud terminium aeris intemperies defixisset, et strata montium mortuorum cadaveribus plena essent, ipse quasi inter mortuos liber ⁜ 78 in Italiam pro mandato nostro transalpinare non horruit, expletisque negotiis vestris cum comite Maurianensi, ad vos in eadem tempestatis insania diplomate utens remeavit. Tanti [Col. 0175C] obsequii memoriam, nec diuturnitas temporis, nec offensae grandis enormitas exsufflasse debuerat, nedum proditoria suggestio vestri Simonis, cujus praecipua est intentio, ut vos sibi totum singulariter vindicet, et auferat universis. Miror qualiter ad verbum vilis adulatoris potuistis ita excandescere adversus hominem gratissimae opinionis, et fidei approbatae, nisi quia lingua adulatoris turbare omnia potest, cujus contagio semper est malum, verba autem oris ejus iniquitas et dolus ⁜ 79 . Ille olei venditor, qui caput vestrum impinguat adulationibus ac demulcet, magistro Henrico non minus impudenter quam imprudenter objecit, quod consilia vestra dolose publicaverat. Magister vero Henricus mendacii eum redarguens, verbum suum pugno in ejus [Col. 0175D] dentibus confirmasset, nisi vestrae, qui praesentialiter aderatis, reverentiae detulisset, zelo etiam justitiae potius quam iracundiae provocatus in vos quaedam amaritudinis verba protulit, qui hominem reprobatae opinionis in ignominiam vestrae domus, et communem omnium injuriam fovebatis. Ideo abjecistis eum a facie vestra, longique merita temporis, et debitum retributionis fructum momentanea delevit offensa. Non sic decuit facere virum, quem elegit Deus in sacerdotem sibi, quem oportet ex officii debito patientiam et misericordiam polliceri. [Col. 0176A] Si magister Henricus ex motu animi minus circumspecte, aut durius forte locutus est, scitis quod motus animi non sunt in hominis potestate: quodque fit, vel dicitur ex calore iracundiae, non prius debetis revocare ad animum, quam constiterit vobis ex animi judicio processisse. Ponatur, virum approbatae opinionis aliquid dixisse intemperantius, aut lubrico linguae, aut facilitate consilii, aut calore iracundiae, sive alio quolibet motu animi, vestra intererat omnia aequanimiter dissimulare et pati. Sic enim juxta Apostoli doctrinam his, quae putamus ignobiliora membra corporis abundantiorem honorem circumdamus ⁜ 80 . Sic mater infirmiorem filium tenerius diligit. Sic paterfamilias filium prodigum benignius recepit ⁜ 81 . Sic oleum charitatis, sic amor [Col. 0176B] Dei plenius et exuberantius in vasa misericordiae se diffundit. Sacra imperatorum constitutio nihil durum aut asperum in talibus constituit: nam si hoc ex levitate processit, contemnendum; si ex insania, miseratione est dignissimum; si ex injuria, remittendum. Julius Caesar ⁜ 82 primus et potentissimus imperator, cum iniquissime ferret calvitium, ac deficientem capillum a cervice revocaret ad frontem, ab irato milite dictum est ei: «Facilius est, Caesar, te calvum non esse, quam me in acie quidquam egisse vel acturum esse timidius:» quod et imperator patienter admisit ⁜ 83 . Cum Augusto Caesari fuisset objectum quod adoptionem avunculi sui Julii Caesaris ignominiosa corporis sui prostitutione [Col. 0176C] meruerat, animi sui motum convertit in risum ⁜ 84 . Eidem cum objectum esset a quodam ob sui brevitatem corporis, quod nanus erat; ipse vero, grandiusculis esse calceamentis utendum, cum animi tranquillitate respondit. ⁜ 85 Aristippus a quodam sibi maledicente recedens: «Ut tu, inquit, linguae tuae, sic ego aurium mearum sum dominus.» Antisthenes etiam cujusdam improperia vilipendens: «Auditus, inquit, debet esse lingua robustior, cum singulis hominibus una sit lingua, sed aures binae.» Si ergo fidelissimus vester ex confidentia amicitiae, aut forte correctionis intuitu vobis spiritu liberiore locutus est, totum, quaeso, aequanimiter supportetis, recolentes quia testimonio sapientis ⁜ 86 : «Lubricum linguae non est facile trahendum in poenam.» [Col. 0176D] Et quis, quaeso, in Graecia fuit potentior aut eminentior Alexandro? Ei tamen Antigonus fregit citharam, abjecitque dicens: «Aetati tuae jam regnare convenit, pudeatque in corpore regio voluptatem luxuriae dominari.» Scipio ⁜ 87 Africanus in armis potentissimus, cum quidam eum minus pugnacem argueret: «Imperatorem, inquit, genuit me mater mea, non bellatorem.» Nonne magister Henricus justissime adversus infamem illum motus est, cum ei notam proditionis inureret? vix crederem hominem tam integri sensus ad hanc ineptiam fuisse [Col. 0177A] delapsum, ut secreta sibi commissa detegeret, teste Ovidio ⁜ 88 :

Verumtamen secreta divitum occultari non possunt. Avis enim coeli, sicut Salomon dicit ⁜ 89 , portabit verbum; et qui habet pennas, annuntiabit sententiam. Ideoque res discriminis est divitum communicare consiliis. Si quid enim per incuriam evolaverit, secreti conscio imponetur, et quod te solum scire credideras per mercatoria et tabernas circumquaque plebescet. Audi testimonium Aquinatis poetae:

Si tonsor Midae terrae secretum suum latenter infodiat, succrescet arundo; quae cantando deducet in publicum, quia

Pallas Erichthonium ⁜ 92 suum occultare non potuit, quin ipsum cornicis garrulitas publicaret. Cur igitur suggestione detractoris Deo odibilis praesumitis adversus hominem innocentem, cujus fidem et [Col. 0177C] industriam toties in libro experientiae didicistis? Probabilius est illum delatorem vestrum malitiose divulgasse consilium, ut sic magistro Henrico, qui arcani conscius erat, crimen impingeret, et inter vos zizania, atque scandalorum materiam seminaret. Omni igitur rancore deposito, magistrum Henricum in vestram gratiam revocetis. Scitis enim quod jucunda est ejus societas, vita commendabilis, familiaritas fructuosa. Jam alii domino adhaesisset, qui tempestivius, et uberiore manu suis erat meritis responsurus; sed eum blando sermone detinui, donec videam, utrum reprobata illorum familiaritate, qui dicunt bonum malum, et malum bonum ⁜ 93 , eos socialius velitis admittere, quorum fides integra non vacillat. Scriptum quippe est: Qui tangit [Col. 0177D] picem, inquinabitur ab ea ⁜ 94 : corrumpuntque prava consortia bonos mores ⁜ 95 . Josaphat, qui de transacta vita multis praeconiis commendatur, de societate Achab iniqui regis graviter a Domino increpatur: Impio, inquit Propheta ⁜ 96 , praebes auxilium, et iniquo amicitiis conjungeris: ideoque iram Domini merebaris, sed bona opera inventa sunt in te, eo quod lucos de terra Juda succideris. Id ipsum objicitur vobis; qui in vestrae familiaritatis sacrarium hominem admisistis, cujus os maledictione et amaritudine plenum est, et qui veneno et malitia linguae [Col. 0178A] suae jam multos eliminavit a vobis; et sicut publice dicitur, quibusdam non solum exitum, sed exitium procuravit. Certe figmenta ipsius non debuerant vos movisse: sed nescio qua depravatione naturae delicatae aures divitum gratius acceptant mendacis et meretricantis linguae blanditias, quam apertum testimonium veritatis. Nam juxta Satyricum pravus adulator,

Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et linguae eorum gladius acutus ⁜ 98 ; linguis suis dolose agebant; judica illos, Deus ⁜ 99 . Isti sunt ranae in penetralibus regum ipsorum ⁜ 100 , id est garruli et loquaces [Col. 0178B] in domibus magnatum. Isti sunt coenomyiae, et sciniphes, qui occulte pungunt. Video quod lingua dolosa cor vestrum pessime depravavit. Sed utinam ad dolosam linguam apponantur sagittae potentis acutae ⁜ 1 , id est judicia Domini, ut linguas vestrorum prohibeatis a malo, et labia eorum, ne loquantur dolum ⁜ 2 . Judicium siquidem justissimum Dei fuit, ut primus homo exsularet a paradiso, quia divina jussione contempta inimico adulanti consensit. Recolentes igitur, domine et amice charissime, quia testimonio Salomonis, Meliora sunt amici diligentis verbera, quam blanditiae adulantis verba seu verbera ⁜ 3 , magistri Henrici referatis ad gratiam; et juxta formam eruditionis evangelicae, sic in vestra patientia possideatis animam vestram ⁜ 4 , [Col. 0178C] ut nullam in animo vestro de praeteritis foveatis offensam.

Promitto autem vobis quod in magistro Henrico invenietis fidele obsequium, integram amicitiam, obedientiam promptam, et salubre consilium. Bene valeat dominus meus, et omnes qui diligunt eum ex affectu et in veritate!

ARGUMENTUM. — Amico conquerenti ab episcopis eorum nepotes ex patrimonio Christi ditari, et non pauperes virtutis studiosos, declarat veterem hanc esse querelam, paupertatem autem divitiis longe praeferendam.

[Col. 0178D] Charissimo socio et amico magistro R., P. Bles., salutem et spiritum fortiorem.

Causaris et arguis episcoporum nequitiam, qui circa parentum promotionem sunt adeo singulariter occupati, ut nihil aliud affectent, aut somnient, atque indigentiam scholarium vel in modica visitatione non relevent. Purpurata incedit parentela pontificum et elata de patrimonio crucifixi in superbia et in abusione ⁜ 5 ad omnes vitae saecularis illecebras se effundit. Non attendunt quid deceat, dummodo quid placeat assequantur; cumque eis ad [Col. 0179A] votum omnia succedant, et in contrarium succedant omnia his qui soli militant honestati, divinam in temporalibus providentiam desipere, aut dormitare conquereris. Amice, vetus querela est: et haec regis ac prophetae David animum quandoque concussit. Cum enim pressuras justorum aspiceret, videretque iniquos ad omnes hujus vitae concupiscentias licentius evagari, quaerebat si utique esset fructus justo, et si esset Deus dijudicans iniquos in terra ⁜ 6 ; prius dubitat et vacillat, et recurrens ad occulta judicia Dei, tandem nodum quaestionis implicitae diligenter evolvit. Mei, inquit, pene moti sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei, quia zelavi super iniquos pacem peccatorum videns. In labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur. [Col. 0179B] Ideo tenuit eos superbia. Ecce enim peccatores ipsi, et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias. Et dixi: Ergo sine causa justificavi cor meum, et lavi inter innocentes manus meas? Et fui flagellatus tota die, et castigatio mea in matutinis. Existimabam, ut cognoscerem hoc, labor est ante me, donec intrem in sanctuarium Dei, et intelligam in novissimis eorum. Verumtamen propter dolos posuisti eis, dejecisti eos dum allevarentur. Quoniam facti sunt in desolationem, subito defecerunt, perierunt propter iniquitatem suam ⁜ 7 . Singula possemus prosequi diffusiore tractatu, sed publicae expositioni littera se exponit: insinuans qualiter divitiae proditoriae et fallaces decipiunt amatores suos, quos [Col. 0179C] dolose erigunt, ut cum dolore prosternant. Isti sunt, qui fines suos in infinitum producunt, quorum finis interitus sine fine. Beatus Job eadem dubitatione motus varios divitum successus enumerat, et in his alti consilii judicium et justitiam divinae dispensationis assignans, omnem scrupulum dubitationis elaqueat. Quare, inquit, impii vivunt, sublevati sunt, confortatique divitiis? Semen eorum permanet coram eis, propinquorum turba et nepotum in conspectu eorum domus securae sunt et pacatae, et non est virga Dei super eos. Bos eorum concepit, et non abortivit: vacca peperit, et non est privata fetu suo. Egrediuntur quasi greges parvuli eorum, et infantes eorum exsultant lusibus. Tenent tympanum et citharam, et gaudent ad sonitum organi ⁜ 8 . Ducunt in [Col. 0179D] bonis dies suos et in puncto ad inferna descendunt. Ecce quomodo dati sunt in desolationem, et dejecit eos consilium Altissimi, dum allevarentur. Datae sunt eis divitiae in laqueum, et deliciae in capturam. Enormiter periculosum est transitoriae voluptatis, et mortis aeternae commercium, testimonio ethnici:

Verumtamen plus quam nocere est, vitam in morte, et mortem in doloribus aeternare. Audis [Col. 0180A] David et Job multiplicem divitum gloriam recensentes, et momentaneae felicitatis infelicissimum finem. Unde et beatior in sua miseria reputandus est pauper, quam dives in opibus sophisticis, et gloria seductrice: cumulus enim deliciarum in cumulum miseriarum transiturus est, quarum cruciatus ille impatientius sustinebit, qui diutius et delicatius hujus vitae desiderabilibus assuevit. Illi evangelico diviti, qui ad refrigerium linguae ardentis digitum Lazari postulabat, dictum est: Recordare, fili, quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala ⁜ 10 . Nonne putas eum tunc habuisse in desideriis multa sustinuisse aspera, ut vel in modico remissius ei fieret gehennale incendium? verumtamen post exitum hujus vitae dolor [Col. 0180B] aeternus cum poena temporali non transibit: nam in inferno nulla est redemptio. Cumque locus ille viam praecludat ad meritum, compensationis etiam beneficium non admittit. Noli, quaeso, affectare divitias, quae te fugiunt, et, ubi affluunt

Nabuzardan in subversione Jerusalem cunctis pauperibus in pace dimissis, solos divites captivavit ⁜ 14 . Christus domum reguli rogatus intrare [Col. 0180D] noluit, ne videretur divitias honorare ⁜ 15 . Tu qui in episcopos nunc desaevis, cito episcopaberis dante Domino, erisque, si bene te novi, scholaribus illius temporis publicae detractionis occasio. Nam et illi, qui dulce lignum jam adepti sunt, quandoque dum scholariter militarent, linguas procaces acuerunt in episcopos, et telam, quam hodie ordiris, longo tempore texuerunt. Certissime autem scio quod ex quo rapieris ad cathedram, rapietur a corde tuo scholaris vitae memoria; subito nepotum [Col. 0181A] tuorum pullulabit affectio ⁜ (37) , de maritandis neptibus anxie cogitabis: nec in beneficiis attendes meritum, nec in matrimoniis paritatem ⁜ (38) , atque in hac insania singulariter aestimabis plenitudinem voti tui, si muliercularum degenerum vilitate titulos alienae nobilitatis inficias, et personis infamibus contamines domum Dei. Vale.

ARGUMENTUM. — Dehortatur R. archidiaconum a vanitate aucupii; tum quid ratione officii non avium, sed ovium curam susceperit; tum quia brevi sit ad episcopatus dignitatem evehendus.

Charissimo domino suo R. Saresber. archid., P. Blesen., salutem in Deo salutari nostro.

[Col. 0181B] Quia, teste Hieronymo ⁜ 16 , nescio quid latentis energiae viva vox habet, prius viva voce, et devota [Col. 0182A] supplicatione vos monui, deinde litteris, ut parcius indulgeretis avium curialium vanitati. Scio quia, teste Apostolo, omnis creatura subjecta est vanitati non volens ⁜ 17 . Unde et Propheta conquerendo, exclamat: Filii hominum, usquequo gravi corde? ut quid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium ⁜ 18 ? verumtamen vos, qui jam induistis arma poenitentiae, et arripuistis propositum sanctitatis, affectare non decet vanitates et insanias falsas ⁜ 19 . Non bene conveniunt cilicium et accipiter, afflictio carnis et exercitium voluptatis. Reges gentium, et qui dominantur eorum, quia litteralis scientiae solatio uti, aut nesciunt, aut non possunt, per avium solatium de immanium sollicitudinum mole sibi aliquid quandoque furantur: nam testimonio Prophetae ⁜ 20 , [Col. 0182B] hi sunt, qui in avibus coeli ludunt. Juxta veteres [Col. 0183A] historias Ulysses aves armatas intulit Graeciae ad eorum solatium, quorum parentes in acie Trojana ceciderant; noluit tamen vir prudens hac vanitate filium suum Telemachum occupari. Qua igitur audacia hoc in se praesumet Christi discipulus et professor quod in filio suo gentilis abhorruit ⁜ 21 ? A quibusdam dicitur Machabaeus domesticasse accipitres in avium capturam; sed hac vanitate omnino abjecta, se bellis et morti exposuit, ut paternas leges erigeret, caeremoniasque innovaret, et mundaret sancta, debitum templo honorem redderet, et decorem suae genti, et amissam restitueret libertatem. Hujus equidem aucupii genus laboriosissimum est, sumptusque quos exigit, suorum successum commoditate non redimit ⁜ 22 . Cum Marcellus nepos [Col. 0183B] Augusti sollicite versaretur in avibus capiendis, quaesivit ab eo Virgilius utrum mallet avem armari in avium praedatione, aut muscam in exterminationem muscarum. Relata ad avunculum quaestione, praeelegit muscam, quae a Neapoli abigeret muscas universas, cujus petitionem effectus implevit. Mallem vos habere muscam Virgilii, quam has sumptuosas aves, quae in lege Domini ab ejus sacrificio prohibentur ⁜ 23 : et quae ex quadam degeneris naturae corruptela hoc habent, ut fortior sit in eis sexus muliebris, quam masculinus ⁜ (40) . Si igitur es Christi discipulus et professor, desinite, quaeso, currere et clamare post voluptuosas aves. Currite et clamate post eum qui bene currentes dirigit, [Col. 0183C] qui devote clamantes exaudit; sine cujus gratia propositum religionis, quantumcunque gravis et asperae vitae, meritum non habebit. Video quosdam, quorum mentes avium delectatio totas occupando consumit. Nonne isti imaginem gerunt Titii, cujus jecur poetae ⁜ 24 referunt jugiter ab avibus devorari? Nam satis devorantur ab avibus, qui hac avium curiositate torquentur. Sane cum beneficiis ecclesiasticis, quibus ampliavit vos Dominus vehementer, curam non avium, sed ovium suscepistis, in die [Col. 0184A] tremenda computandus in sinistra cum haedis, et extra gregem Domini faciendus, si non oves avibus antefertis. Licet ad episcopalis eminentiae sedem nondum ascenderitis, quod Domino dante in proximo fiet; animabus tamen, quarum in vos suscepistis periculum, officium pastorale debetis, quarum curam requiret a vobis exactissimus judex, talentumque vobis creditum exiget, etiam cum usuris, vos supra multa constituens, si fidelis supra pauca fueritis. Abjecta itaque avium vanitate, vestrum ad libros studium convertatis, ne vos Dominus ignarum suae legis inveniat: ignorans enim ignorabitur ⁜ 25 . Pastores erant, dicit Dominus, et intelligentiam ignorabant. Nemo scientiam Dei pertinacius a se potest repellere, quam occupatione [Col. 0184B] illiciti amoris vel aucupii voluptate. Unde, vel ab hac temeritate cessabitis, vel vereor, ne vobis a Domino quandoque dicatur: Quia repulisti scientiam meam a te, ecce repello te, ne sacerdotio fungaris mihi ⁜ 26 . Volucres coeli, sicut et pisces maris, non ad voluptatem concessae sunt homini, sed ad usum. Si tamen hae volucres depraedatoriae et rapaces aves coeli merito censeantur, quarum exercitio coelum clauditur, aperitur infernus. Quia ergo juxta communem cleri et populi aestimationem in proximo est dies vestrae visitationis, praeparate vos ad suscipiendum et ferendum jugum Domini, aviumque temeritatem, et malitiam hujus vitae convertatis in Christi militiam, et exercitium honestatis.

ARGUMENTUM. — Gaufridus Lincolniensis electus clericum quemdam suum inobedientiae arguit, quod se relicto cuidam abbati adhaeserit: monetque ne nomine abbatis se archiepiscopo Cantuariensi opponat.

G. ⁜ (41) Dei gratia Lincolniensis electus, domini regis Angliae filius, magistro R. BLONDO, salutem et humilius sapere.

[Col. 0185A] Cum proponas in litteris tuis quod mecum velis disputare de pari, fines pacti transgrederis: et utinam mecum de pari tantum, non de superiori contenderes! In eo enim superiorem me, aut mihi contrarium te fecisti, quod mea vocatione posthabita ad mandatum cujusdam abbatis remanere in Anglia decrevisti. Fortior quidem est disputatio in contradictione, et contrarietate operum, quam verborum. Cum ad me venire, et mecum esse debeas, et non velis, contra me es, quia, testimonio Veritatis, qui mecum non est, contra me est; et, qui mecum non colligit, spargit ⁜ 27 . Quod autem ad otii reprobationem quaedam de Tibullo, et monasteriis Aegypti tuis litteris adjecisti, otiosi hominis fuit. Ad laborem enim, non ad otium te vocabam; [Col. 0185B] non esses otiosus, si meis insudares negotiis, quibus te citra omnem vocationem spontaneum impendere debuisti. Te tamen excusabilem facit, quia semper habuisti me socium, nunquam dominum: et ideo novisti qualiter socio, non qualiter domino sit scribendum: si habuisses dominum assuevisses obedientiae, quam detrectas. Verumtamen indomita cervice ferox post vocationis meae litteras nunc agere causas Parisiis, nunc reverti Bononiam, nunc Lincolniam proficisci, nunc morari Oxenesordiae ordinas et disponis. In hac tamen ordinatione magna est confusio, ubi mens tua contrariis aestuat desideriis, et totus dissides a teipso. Si bonum obedientiae acceptasses, vagos et dissolutos [Col. 0185C] affectus, qui te in varia fluctuare compellunt, devotus timor ad unius voluntatis arbritrium alligasset. Nunc autem domina ambitio, quae novum tibi beneficium de praedicti abbatis largitione promittit, ad crimen ariolatus et idololatriae per inobedientiam te compellit: quoniam, sacrae Scripturae testimonio, peccatum ariolandi est repugnare, et quasi scelus idololatriae nolle acquiescere ⁜ 28 . Utinam erga me humilius te haberes, et me ad benefaciendum tibi propensiore obsequio uberiore meritorum gratia provocares! Mundus enim in maligno positus est ⁜ 29 ; et sicut optime nosti, beneficium, quod de munificentia nostra obtines, facile posset occasione ingratitudinis et inobedientiae revocari. Ingratitudo enim est ventus urens et siccans fontem liberalitatis, [Col. 0185D] rorem amicitiae, fluenta gratiae. Illud obnixe [Col. 0186A] te moneo, ut pro mendico et mendace abbate, sicut dicitur, te domino Cantuariensi in suis negotiis non opponas. Cum enim meorum numero ascriptus sis, eum per te impugnare viderer; ideoque si ejus negotiis interesse, eique adesse, non potes, aut forte non audes, ei tamen obesse in aliquo, sicut me diligis, non attentes. Scio quia ex affectu me diligit, atque in angustiis meis experimento probavi sincerissimam ejus fidem: ideoque ejus amicitias amplecti desiderans et fovere, ipsius injurias aequanimiter sustinere, aut dissimulare non possem.

[Col. 0186B] ARGUMENTUM. — Gratias agit Atrebatensi episcopo pro munere misso.

Reverendo Patri ac domino PETRO Atrebatensi episcopo, PETRUS Blesen. Bathon. archidiac., salutem, et eum, qui in Christo est charitatis affectum.

Liberalitati vestrae gratias refero, quantas possum, super cuppa, quam mihi per fratrem vestri ordinis transmisistis, in qua circumscriptis omnibus quae ad decorem et usum communem pertinent, sincerae charitatis imaginem ad oculum depinxistis. Duo ibi metalla video conflata in unum; duo ligna redacta in vasculum unum. Metalla per se, et ligna seorsim, vas unum faciunt, separata singula sibi sufficerent; combinata vero statum [Col. 0186C] verae charitatis informant. Charitas combinari desiderat, et proximum sibi uniens in amoris amplexum omnem calumniam singularitatis evacuat. Combinatur tinctura in cocco ⁜ 30 ; et Elisaeus sui magistri spiritum in se postulabat duplicari ⁜ 31 . Omnia ergo ita sunt in hoc vase duplicia ut nemo in figura ejus quidquam duplicitatis inveniat. Charitas enim, cujus typum manifestissime gerit, ita in Deo una est, ut secum patiatur et proximum, et sicut Dominus per se et pro se diligitur, ita servus Dominicae charitatis vicarius existat. De unione fidelium ad Deum et ad se loquitur per Ezechielem Dominus: Faciam omnes lignum unum, et erunt unum in manu ejus ⁜ 32 . Hoc igitur munus in typo charitatis veneror, et in munere donatoris amicitias devotus amplector.

ARGUMENTUM. — Rothomagensis archiepiscopus una cum suffraganeis rogat pontificem summum, ut Ricardum Anglorum regem ab archiduce Austriae in reditu ex peregrinatione Hierosolymitana in carcerem conjectum ⁜ (43) , curet liberari.

Reverendo Patri ac domino COELESTINO Dei gratia [Col. 0188A] summo pontifici, G. ejusdem permissione Rothomag. Ecclesiae humilis minister, ipsiusque suffraganei, Bajocensis, Ebroicensis, Sagiensis, et Abrincensis, episcopi, salutem, et devotissimae servitutis affectum.

Vulgariter dicitur quod nova et insolita morborum genera nova indigent medicina. Ab usu siquidem nostrorum temporum prorsus credimus alienum, [Col. 0189A] quod capiatur, aut ad redemptionem aliquatenus compellatur, vel in eundo, vel in reditu, quicunque Hierosolymitanae peregrinationis prosecutor existit. Recolimus, quod illius viae sanctique signaculi professores Ecclesia Romana in sua custodia et tuitione suscepit. Nec dubium est redundare in totius Ecclesiae caput, quidquid contra ejusdem Ecclesiae auctoritatem in ejus filios attentatur. Christianissimus princeps, rex Angliae illustrissimus dominus noster, et devotissimus Ecclesiae Romanae filius, quem specialiter in sua protectione susceperat in sua peregrinatione post sudores et pericula, post angustias et discrimina vitae, quae pro amore et honore Dei diu sustinuerat, revertendo captus est, et injuste detentus. [Col. 0189B] Plangimus dolores et angustias nostras, quas utinam nobiscum communicare velletis paterno compassionis affectu, et ostenderetis per experientiam in nostris augustiis, quantum vobis teneri debeat affectio filialis! Docet publicus experientiae liber uberiorem esse charitatis affectum parentibus ad filios, quam filiis ad parentes: ideoque pensata devotione quam hactenus habuerunt reges Angliae erga Romanam Ecclesiam, speramus in eo, qui spes nostra est, quod non deficiet in hac angustia nostra illa exuberans et inexhausta gratiae plenitudo, quae se impertitur afflictis, lapsos erigit, laesos reparat: et, ut quod multum est claudatur in modico, se communicat universis: qui universorum [Col. 0189C] et singulorum totus est, qui se servum servorum publice profitetur ⁜ (44) . Quid faciat pro tanto filio, pro tanto principe; cujus injustissimam captionem provinciae lamentantur, dolent populi, plorant Ecclesiae, et omnia jura tam moderna, [Col. 0190A] quam vetera detestantur? Exerat beati Petri gladium manus vestra, clementissime pater; quid et quantum tanto filio debeatis, exhibeatis in opere, ut experientia mediante addiscant minores et inferiores filii, quantum a vobis auxilium in suis necessitatibus debeant exspectare. Valete.

ARGUMENTUM. — Docet amicum, non esse licitum auguriis, somniis, visionibus, fortuitis eventibus, vel aliis modis vetitis, futurorum explorare notitiam.

Petro charissimo socio et amico, suus Petrus Blesensis, salutem et si quid melius est salute.

Cum nuper de hospitio suo egredienti magistro G. pulchro, magister Wilelmus Blesensis monachus [Col. 0190B] frater meus occurrisset, egredientem monuit regredi, et instantissime, ne progrederetur, inhibuit, magnum eadem die sibi renuntians imminere periculum, si praesumeret proficisci. Magister vero G. in Christo perfectus, vaniloquium reputans quidquid non esset in fidei radice fundatum, securus iter ingressus est, se comitivae domini Cantuariensis adjungens, de cujus familia censebatur. Profectus itaque paululum in fossatam profundissimam, et aquis concurrentibus exuberantem, cum equo minus caute incidit: cumque equus et ascensor in profundo submersi palpitarent in aquis vehementibus, tandem magister Willelmus convenientibus et subvenientibus multis vix [Col. 0190C] evasit. Haec vidisti, et universi, qui tunc archiepiscopi consortio adhaerebant. Coepisti ergo scrupulose inquirere, et a me prae caeteris explorare, utrum his fidem adhiberem, et quid sentirem de ejusmodi ominosis occursibus ⁜ (45) , de somniis, [Col. 0191A] et lemuribus, ⁜ (46) , de volatilibus ⁜ (47) , de sternutamentis ⁜ (48) . Ea siquidem vice pro capacitate mei ingenii respondissem: nisi, quia tunc, sicut ipse recolis, mittebar ad dominum regem, atque de his quae erant itineri meo expedientia sollicite cogitabam. Verumtamen, quae tunc viva voce non potui, nunc scriptis expediam, verbique defectum redimet diligentior explanatio per scripturam. Cum in sacro eloquio legas, quod haec est victoria, quae vincit mundum, fides nostra ⁜ 33 , ut fidem nostram humani generis inimicus expugnet, malitiam suam ad multiformes astutias circumducit: multae enim sunt astutiae ejus, teste Apostolo: Non ignoramus, inquit, astutias Satanae ⁜ 34 . Mentibus itaque hominum phantasticas [Col. 0191B] illusiones immittens, nunc in avium volatu, nunc occursu hominum, nunc ferarum, somniisque et aliis modis promittit scientiam futurorum, et sic rerum eventus laetos infaustosve denuntiat, ut quietem cordium vana curiositate sollicitet, atque ut aliquid paulatim de fidei sinceritate incrustet [Col. 0192A] Suggestione siquidem diaboli quaedam mulieres cereas sive luteas formant imagines ⁜ (49) , ut sic hostes vel amasios torqueant et incendant, juxta illud Virgilianum:

Quaedam habent oculos fascinantes, juxta illud Virgilii:

Quidam in volatu avium futura conjiciunt, unde illud:

Legitur etiam ⁜ 38 quod in clypeo Hieronis proficiscentis [Col. 0192B] ad bellum aquila resedit, significans eum esse victorem futurum et regem. Quidam genethliacos, quidam mathematicos, quidam ariolos, quidam pythonicos consulunt. Et quia divinationi eorum quandoque respondet eventus, eis fides a temerariis exhibetur. Nam mendacii pater veritatem [Col. 0193A] exhibet frequenter umbratilem ⁜ (50) , donec infidelitatis filios secum praecipitet in gehennam. Sic Saul, dum Pythonissam consulit, cum filiis suis in montibus Gelboe meretur interfici ⁜ 39 . Sic Ochozias, qui ceciderat per cancellos, dum de vitae diuturnitate scrutatur, vita ejus tanquam tela texenda succiditur ⁜ 40 . Oraculo Apollinis circumventus est Alexander ⁜ 41 . Croesus Halym transgressus in aequivocatione, perdendi, eventu deteriore percussus est. Sit igitur sententia Christiani, nihil de futuris inquirere, sed illius dispositioni humiliter obedire, qui disponit omnia suaviter, cujus consiliarius nemo fuit. Non enim possumus ei dicere, cur ita facis ⁜ 42 ? Dominus est: quod bonum est in oculis suis, faciat. Non laboremus nosse tempora vel momenta, [Col. 0193B] quae Pater posuit in sua potestate ⁜ 43 . Futurorum enim explorare notitiam auguriis, vel aliis illicitis modis diabolica tentatio est, et aeternae damnationis occasio. Os enim Domini locutum est populum Israel instruentis. Cum ingressus fueris, inquit, terram, quam Dominus Deus tuus daturus est tibi, cave ne imiteris abominationes gentium; non inveniatur in te, qui lustret filium suum, aut filiam suam, ducendo per ignem: non sit, qui ariolos sciscitetur, et observet somnia et auguria: non sit maleficus vel incantator: nemo per pythones aut divinos quaerat a mortuis veritatem: omnia haec abominatur Dominus ⁜ 44 . Si surrexerit, inquit, in medio tui propheta, aut qui dicit se somnium vidisse, et praedixerit [Col. 0193C] signum atque portentum, et evenerit, quod locutus est, verba somniatoris, aut prophetae non audias ⁜ 45 . Et frequenter evenit, amice charissime, rerum prodigia certos exitus obtinere: eis tamen nulla fides adhibeatur. Licet enim saepe vera pronuntient, saepius tamen et periculosius mentiuntur: nec te moveat, quod quandoque ex dispensatione divina talia personae commendabiles acceptasse leguntur. Nam et sanctus Daniel regem Nabuchodonosor visione imaginis consternatum, peccata sua fecit eleemosynis redimere, et ad tempus divinae animadversionis sententiam declinare ⁜ 46 . Joseph in Aegypto magnificavit interpretatio somniorum ⁜ 47 . Ezechielem, atque Joannem Evangelistam in sacro eloquio [Col. 0194A] admirabiles reddidit elegantia visionum. Jam vero in visionibus sperare superstitiosum est et saluti contrarium: plerique tamen qui talibus assueverunt, ab iis avelli non possunt. Unde quidam ad negotia profecturi, si quo progrediuntur interroges, revertuntur, verbum Judith forsitan advertentes, quae cum egrederetur de Bethulia civitate, quam obsederat Holofernes, sperans in manu Domini liberationem patriae, et victoriam de tyranno, ne quis eam quo proficisceretur interrogaret, inhibuit ⁜ 48 . Conjiciunt igitur interrogationem aliquid ominis habuisse, quod itineris successum poterat impedire. Beatus etiam Marcus evangelista evangelizandi causa navigio Alexandriam petentes, cum navem egrederetur, calceum rupit, atque Deo gratias [Col. 0194B] agens iter suum expeditum esse perhibuit. Quidquid tamen alii credant, ego indubitanter credo sanctum evangelistam hoc non ex superstitiosa curiositate dixisse: cui etsi nunquam calceus ruptus esset, ei tamen sui expeditionem itineris et successum per Spiritum sanctum Dominus revelasset. Sane hujusmodi praestigiosa prognostica, se plerumque in varios, aut forte contrarios eventus effigiant. Unde et Julius Caesar, qui, nunquam ulla superstitione, aut augurio deterreri potuit ab inceptis, dum in Africam proficisceretur, in egressu navis prolapsus est: sed ad meliora omine commutato: «Teneo te, inquit, Africa, eamque obtinuit ⁜ 49 .» Rex etiam Willelmus, Angliae acquisitor, primo [Col. 0194C] terrae ingressu equum quem ascenderat excitavit ad cursum, qui cum equo lapsus et prostratus in terram ⁜ 50 : «Terra, inquit, mea est; quod eventus implevit ⁜ (51) .» De visionibus et somniis propheta testatur, et dicit: Senes vestri somnia somniabunt, et juvenes vestri visiones videbunt ⁜ 51 . Si recenseam visiones et somnia antiquorum, epistolam onerabo exemplis. Joseph enim sponsus beatae Virginis saepius in somniis ab angelo eruditur ⁜ 52 . Magis interdicitur, ne redeant ad Herodem ⁜ 53 . Docetur Petrus in linteamine reptilium plenitudinem gentium colligendam ⁜ 54 . Constantinus ab apostolis visitatus est, orbisque majestas publice professa est regnum et imperium Christi esse ⁜ 55 . Visio Africani ⁜ 56 , Apocalypsis [Col. 0195A] apostoli, Danielis et Ezechielis oracula, somnia Pharaonis et Joseph legentibus frequenter occurrunt ⁜ 57 . His et aliis modis aperit suis, prout vult suam Dominus revelare voluntatem. Verumtamen, ut fidem habeam somniis, nulla somnia me inducent. Non inficior, quin anima frequenter ex reliquiis cogitationis, aut ex innata sibi perspicacia quasdam futurorum praefiguret imagines, sed crebro decipitur. Nam, sicut per experientiam didici, ex ea visione, quae mihi gaudium quandoque nuntiaverat, postea contrarium reportavi. Somnia igitur ne cures, amice charissime, nec te illorum errore involvas, qui occursum leporis timent, qui mulierem sparsis crinibus, qui hominem orbatum oculis, aut mutilatum pede, aut cucullatum habere [Col. 0195B] obviam detestantur: qui de jucundo gloriantur hospitio, si eis lupus occursaverit, aut columba: si a sinistra in dexteram avis sancti Martini volaverit: si in egressu suo remotum audierint tonitruum, si hominem gibbosum obviam habuerint, aut leprosum ⁜ 58 . Opinio autem mea est magistrum G. submersionis illius incurrisse periculum, etsi nullus ei monachus occurrisset.

ARGUMENTUM. — Gratulatur Panorm. archiepiscopo, quod ex humili loco ad tantam dignitatem sit evectus. Henrici secundi regis Anglorum staturam, moresque breviter describit, et caedis S. Thomae [Col. 0195C] Cantuariensis archiepiscopi et martyris minime auctorem fuisse demonstrat.

Quondam socio, nunc domino, et amico in Christo charissimo WALTERIO Dei gratia Panormitano archiepiscopo, [Col. 0196A] P. Blesen., salutem et continuos ad vota successus.

Benedictus Dominus Deus Israel, qui visitavit et fecit misericordiam suam vobiscum, de pulvere egenum vos erigens, ut sedeatis cum principibus, et solium gloriae teneatis. Terribilis est Dominus in judiciis suis, et in suis miserationibus magnus est, et laudabilis nimis: nam miserationes ejus super omnia opera ejus ⁜ 59 . Miserationum itaque, quas magnificavit in vobis, jugem habeatis firmamque memoriam, nec illud Judaicum opprobrium notetur in vobis: Non fuerunt, inquit, memores beneficiorum ejus et mirabilium quae ostendit eis ⁜ 60 . Nihil est, quod adeo provocet indignationem Altissimi, sicut ingratitudo: ipsa est malorum provocatio, beneficiorum exinanitio, [Col. 0196B] exterminatio meritorum. Ob reverentiam illius, qui de contemptibili paupertate vos extulit, plenioris exhibeatis humanitatis officium pauperibus cisalpinis, illos enim qui eunt, aut redeunt a terra, in qua steterunt pedes Domini, potestis affligere multipliciter, potestis et, sicut decessores vestri, necessitates eorum humanioris gratiae solatio relevare. Illud noveritis, quod pater orphanorum et pauperum ipse est, qui exaltat humiles, et potentes humiliat: ipse pro suis pauperibus peregrinantibus vos exerit, ut apud vos auxilium consuetae benignitatis inveniant. Ideoque timendum est vobis, ne clamor et querela eorum ad aures illius ascendat, qui est terribilis apud reges terrae, qui judicat causam pauperum, [Col. 0196C] et arguit pro mansuetis terrae. De zona aurea, et lumbari serico, et samito, et aliis xeniis, quae per latorem praesentium de vestra largitione suscepi non quantas volo, sed quantas valeo refero vobis grates. [Col. 0197A] Ex hoc enim patet antiqua liberalitatis vestrae integritas, quam nec intervalla temporum, nec locorum spatia, nec honoris assumptio, nec caetera amicitiae destructiva subvertere potuerunt.

Quod autem a me cum omni instantia postulastis, ut formam et mores domini regis Angliae vobis sub certa descriptione transmittam ⁜ (53) , meas quidem facultates excedit, ad hoc enim satis insufficiens videretur Mantuani vena ingenii. Ego tamen, quod scio, vobis sine invidia et detractione communico. De David legitur ⁜ 61 ad commendationem decoris ejus, quoniam rufus erat; vos autem dominum regem subrufum hactenus exstitisse noveritis, nisi quod colorem hunc venerabilis senectus, et superveniens canities aliquantulum alteravit. [Col. 0197B] Statura ejus mediocris est, ut nec inter parvos magnus appareat, nec inter majores minimus videatur. Caput ejus sphaericum est, tanquam sapientiae magnae sedes, et alti consilii speciale sacrarium. Ea vero est capitis quantitas, ut collo et toti corpori proportionali moderatione respondeat. Oculi ejus orbiculati sunt, dum pacati est animi, columbini et simplices; sed in ira et turbatione cordis quasi scintillantes ignem et in impetu fulminantes. Caesaries ejus damna calvitii non veretur, superveniente tamen artifici capillorum tonsura. Leonina facies quasi in quadrangulum se dilatat. Eminentia naris ad totius corporis venustatem naturali est moderatione propensa, arcuati pedes, equestres tibiae, thorax extensior, lacerti pugiles virum fortem, [Col. 0197C] agilem et audacem denuntiant; in quodam tamen articulo pedis ejus pars unguis innascitur carni, atque in contumeliam totius pedis vehementer increscit. Manus ejus quadam grossitie sua hominis incuriam protestantur; earum enim cultum prorsus negligit; nec unquam nisi aves deferat, utitur chirothecis. Singulis diebus in missis, in consiliis et aliis publicis actionibus regni semper a mane usque ad vesperam stat in pedes. Et, licet tibias habeat frequenti percussione calcitrantium equorum enormiter vulneratas et lividas, nisi tamen equitet vel comedat, nunquam sedet. Una die, si opus fuerit, quatuor aut quinque diaetas excurrit et sic inimicorum machinamenta praeveniens, [Col. 0198A] artes eorum frequenter inopinata subitatione deludit, Ocreis sine plica, pileis sine fastu, et vestibus utitur expeditis. Vehemens amator nemorum; dum cessat a praeliis, in avibus et canibus se exercet. Caro siquidem ejus se mole pinguedinis enormiter onerasset, nisi quod ventris insolentiam jejuniis et exercitio domat: atque in ascendendo equum, et in excurrendo levitatem adolescentiae servans potentissimos ad laborem singulis fere diebus itinerando fatigat. Non enim, sicut alii reges, in palatio suo jacet, sed per provincias currens explorat facta omnium illos, potissime judicans, quos constituit judices aliorum. Nemo est argutior in consiliis, in eloquio torrentior, securior in periculis, in prosperis timidior, constantior in [Col. 0198B] adversis. Quem semel dilexit, vix dediligit; quem vero semel exosum habuit, vix in gratiam familiaritatis admittit. Semper in manibus ejus sunt, arcus, enses, venabula et sagittae; nisi sit in consiliis aut in libris. Quoties enim potest a curis et sollicitudinibus respirare, secreta se occupat lectione, aut in cuneo clericorum aliquem nodum quaestionis laborat evolvere. Nam cum rex vester bene litteras noverit, rex noster longe litteratior est. Ego enim in litterali scientia facultates utriusque cognovi. Scitis, quod dominus rex Siciliae per annum discipulus meus fuit, et qui a vobis versificatoriae atque litteratoriae artis primitias habuerat, per industriam et sollicitudinem meam beneficium scientiae plenioris obtinuit. Quam cito autem egressus [Col. 0198C] sum regnum, ipse libris abjectis ad otium se contulit palatinum. Verumtamen apud dominum regem Anglorum quotidiana ejus schola est litteratissimorum conversatio jugis et discussio quaestionum. Nullus rege nostro est honestior in loquendo, in comedendo urbanior, moderatior in bibendo; nullus magnificentior in donis, nullus munificentior in eleemosynis: ideoque quasi unguentum effusum est nomen ejus, et eleemosynas illius enarrat omnis ecclesia sanctorum ⁜ (54) . Rex noster pacificus, victoriosus in bellis, gloriosus in pace: super omnia desiderabilia hujus mundi zelatur et procurat pacem populi sui ⁜ (55) . Ad pacem populi pertinet quidquid cogitat ⁜ (56) , quidquid loquitur, quidquid [Col. 0199A] agit; ut quiescat populus suus, labores anxios et enormes incessanter assumit. Ad pacem populi sui spectat quod concilia vocat, quod firmat foedera, quod amicitias jungit, quod superbos humiliat, quod praelia minatur, quod principibus terrores immittit. Ad pacem quoque populi spectat immensitas illa pecuniarum, quam donat, quam recipit, [Col. 0200A] quam congregat, quam dispergit. In muris, in propugnaculis, in munitionibus, in fossatis, in clausuris ferarum et piscium, et in palatiorum aedificiis nullus subtilior, nullusque magnificentior invenitur.

Pater ejus potentissimus et nobilissimus comes ⁜ (57) fines suos amplissime dilatavit; sed iste [Col. 0201A] paternis facultatibus superaddens in fortitudine manus suae ducatum Northmanniae ⁜ (58) , ducatum Aquitaniae ⁜ (59) , ducatum Britanniae ⁜ (60) , regnum Angliae ⁜ (61) , regnum Scotiae ⁜ (62) , regnum Hiberniae ⁜ (63) , regnum Walliae ⁜ (64) , paternae magnificentiae titulos inaestimabiliter ampliavit. Nullus mansuetior est afflictis, nullus affabilior pauperibus, nullus importabilior est superbis; quadam enim divinitatis imagine semper studuit opprimere fastuosos, oppressos erigere, et adversus superbiae tumorem continuas persecutiones et exitiales molestias suscitare. Cum autem juxta regni consuetudinem in electionibus faciendis potissimas et potentissimas habeat partes, habuit tamen semper manus ab omni venalitate innoxias et immunes. Has et alias [Col. 0201B] tam animi quam corporis sui dotes, quibus ipsum natura egregie prae caeteris insignivit, tango summotenus, [Col. 0202A] non describo; meam enim profiteor insufficientiam crederemque sub tanta sudare materia Tullium, aut Maronem. Illud sane tantillum, quod de forma et moribus ejus ad instantiam vestram breviter delibavi, mihi temeritati a pluribus adscribetur; videbor enim, aut onus importabile suscepisse, aut plurimum de magnificentia tanti viri per invidentiam rescidisse. Ego tamen vestrae serviens charitati, quod possum, facio, et quod scio sine invidia et detractione vestrae postulationi promptissima voluntate communico, atque inter caeteros magnificos viros, qui de laudibus domini mei scribunt, ego cum paupere vidua minutum devotionis in gazophylacium mitto.

Quod autem de morte beati martyris Thomae [Col. 0202B] quaeritis ⁜ (65) , in verbo Domini et in ordine diaconi vobis dico, me nullo modo habere in conscientia, [Col. 0203A] Ipsum hujus rei culpabilem exstitisse; hujusque fidem plenissimam vobis facient dominus Theodinus Portuensis episcopus, et dominus Albertus [Col. 0204A] cancellarius, qui propter hoc in partibus nostris legatione fungentes exploraverunt, et innocentiam viri cognoverunt: atque sub umbra illius hoc a [Col. 0205A] quibusdam attentatum fuisse, totamque hanc iniquitatem a sanctuario processisse ⁜ (66) . Accepta siquidem ab eis canonica purgatione illius, illi de mandato summi pontificis publice sententiaverunt ⁜ (67) , eum ab hoc crimine coram Deo et hominibus esse innoxium, et in quosdam magnates, quorum malitiam in hac parte manifeste convicerant, notam infamiae retorserunt.

Illud quoque noveritis, dominum regem, gloriosum [Col. 0206A] martyrem in omnibus angustiis suis patronum habere praecipuum ⁜ (68) . Eadem siquidem die, qua primo tumulum martyris visitavit ⁜ (69) ; regem Scotiae persecutorem, et impugnatorem fortissimum captum vinculis carceralibus mancipavit. Continuatoque deinceps favore successuum ope martyris de universis hostibus gloriosissime triumphavit. Sciatis igitur certissime quod charitatem illam, qua se olim rex et martyr mutuo dilexerunt ⁜ (70) , [Col. 0207A] neque mors, neque gladius abolevit: Fortis, enim est dilectio ut mors ⁜ 62 ; et cum omnia transeant, [Col. 0208A] charitas nunquam excidit ⁜ 63 . Haec est porta speciosa, quae in subversione Hierusalem integra et intacta [Col. 0209A] permansit; cumque omnia evacuentur in morte, dilectio in morte non moritur, cujus fortitudini mors succumbit.

Regnum quidem Angliae, quod adversus regem Stephanum armis strenuissimum sudoribus obtinuerat bellicis ⁜ (71) , licet adolescentulus et contemptus, filii ejus ⁜ (72) consilio et auxilio regum et principum circumjacentium gravi seditione turbaverant. Ipse autem destitutus suis, et ab extraneis impugnatus, illo succurrente, in cujus virtute unus fugat decem millia, praevaluit universis, deditque in manus ejus hostes suos Dominus, ad alligandos reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in manicis ferreis ⁜ 64 . Ille ergo, qui convertit corda filiorum ad patrem, ipse in filiis nostri regis [Col. 0209B] suscitat ac mittat filiales et devotos affectus; ipse sedem patris in tempora longa stabiliat, et faciat pacem. Scio enim quod si bella iterum suscitaverint in parentem, succidet eos Dominus. Nam Dei [Col. 0210A] judicio et lege fatali sancitum est, ut quicunque de consanguinitate illius bellis ipsum impugnare praesumpserint, non dimidiet dies suos. Hoc autem in libro experientiae jam de multis legimus, et fide oculata cognovimus.

ARGUMENTUM. — Archiepiscopus Rothomagensis Henrico II Anglorum regi multis rationibus, exemplisque regum tam profanis, quam sacris persuadere conatur Henricum filium regni haeredem litteris esse imbuendum.

Domino suo dilectissimo HENRICO illustris. Anglorum regi, duci Northmanniae et Aquitaniae, et comiti Andegaviae, suus ROTHRODUS ⁜ (72*) divina permissione Rothomagensis archiepiscopus, salutem in [Col. 0210B] eo per quem reges regnant.

Licet prudentia vestra sibi sufficiat et eruditionis alienae suffragia non mendicet, quod tamen vobis ad utilitatem cedere credimus et honorem, [Col. 0211A] dissimulare non possumus, nec debemus. Experimento siquidem didicimus, quantum commoditatis accesserit terrae vestrae in eo, quod liberalibus disciplinis vestrae primitias adolescentiae imbuistis. Cum enim aliis regibus fit rude et informe ingenium, vestrum, quod exercitatum est in litteris, in magnarum rerum administratione est providum, subtile in judiciis, cautum in praeceptis, in consilio circumspectum. Ideoque omnium episcoporum vestrorum unanimiter in hoc vota concurrunt, ut Henricus filius vester et haeres litteris applicetur, ut quem vestrum exspectamus haeredem, habeamus tam regni quam prudentiae successorem. Scitis, quod totius prudentiae compendium in litteris continetur, si respublica regenda est, si praelia committenda [Col. 0211B] sunt, si castra metanda, si machinae erigendae, si renovandi aggeres, si propugnacula facienda: denique, si quies libertatis, si justitiae cultus, si reverentia legum, si finitimarum gentium amicitiae sunt firmandae, libri haec omnia erudiunt ad perfectum.

Rex equidem sine litteris, navis est sine remige, et volucris sine pennis. Recensent historiae ⁜ 65 , quantum Julio Caesari contulerit litteras didicisse. In litterali studio tantus fuit, ut quaternas simul dictaret epistolas. Quantus in juris civilis peritia fuerit, leges Romanorum indicant. Virtutem potentis ingenii, quam jugiter in philosophia exercuit, praedicat subtilitas bissextilis. Doctrina Aristotelis, [Col. 0211C] et continuum sub eo virtutis exercitium magnum magnificavit et extulit Alexandrum ⁜ 66 .

Teste Salomone: Melior est sapientia cunctis opibus pretiosis et omne desiderabile non potest ei comparari ⁜ 67 . Rex idem pacificus se illam super salutem et omnem pulchritudinem dilexisse fatetur, et cum ea bona sibi pariter evenisse omnia gloriatur. Rex, cui omne judicium in populo datum est, quomodo judicabit populum suum in lege Domini, si legem Domini non cognovit? de rege scriptum est in lege Domini in hunc modum: Postquam sederit rex in solio regni sui describet sibi Deuteronomium legis in volumine ⁜ 68 . In quo manifestissime [Col. 0211D] liquet quod in rege scientia litterarum exigitur, ut sit in lege Domini voluntas ejus, et meditetur in ea die ac nocte. Meditatio et exercitatio tota erat in lege Domini, in justificationibus et mandatis. In lege, inquit, tua meditatus sum, et lex tua meditatio mea est. Exercebar in justificationibus tuis, et in mandatis tuis exercebar ⁜ 69 , [Col. 0212A] et plurima in hunc modum. Procedant autem cum David alii reges, Ezechias, Josias, et alii sanctissimi reges, qui custodiebant testamentum Domini, et praeceptum, quod dedit illis. De Josia rege legitur ⁜ 70 , quod cum in ejus praesentia Deuteronomium lectum esset, humiliavit se, et flevit coram Domino, eo quod legem Domini non servasset; percussitque foedus cum Domino, quod ambularet in viis ejus de caetero: quod et fecit. Procedant etiam de schola Evangelii, Constantinus, Theodosius, Justinianus et Leo, atque alii Christianissimi principes, qui populum rexerunt in lege Domini, in fortitudine armorum, nec minus militia litterarum. Non video qualiter princeps perseveret in regno, aut judicet populos in aequitate, nisi consilio litteralis [Col. 0212B] prudentiae muniatur; Sapientia enim dicit: Judex sapiens judicabit populum suum, et principatus sensati stabilis erit ⁜ 71 . Et ibidem: Rex, qui judicat in aequitate populos, et sapientiae pauperes, thronus ejus in aeternum manebit ⁜ 72 . Quia David postulat a Domino, ut sapientiam et scientiam doceatur, ideo se Dominus in eo virum secundum cor suum invenisse testatur ⁜ 73 ; cumque eum postmodum in regale solium sublimasset, continua temporum successione regnum ei perpetuum pollicetur. De fructu ventris tui, dicit, ponam super sedem tuam ⁜ 74 . Item: Et ponam in saeculum saeculi semen ejus, et thronum ejus sicut dies coeli. Si custodierint filii tui mandata mea, et testimonia [Col. 0212C] mea haec quae docebo eos, ipsi et filii eorum sedebunt super sedem tuam. Si autem dereliquerint filii ejus legem meam, etc., visitabo in virga iniquitates eorum, et in verberibus peccata eorum ⁜ 75 . Ex praedictis manifeste conjicio, quod per imprudentiam filiorum regna fortium transferuntur ad exteros. Nam, juxta Sapientiae verbum: Regnum a gente in gentem transfertur propter injustitias et injurias, et contumelias, et diversos dolos ⁜ 76 . Percurre a primo rege in Israel, et vide quomodo vita Saul et Jonathae, et omnium succedentium quasi tela araneae in brevi succisa est, et quanto amplius intumuerunt adversus scientiam Dei, tanto gravius dejecit eos, dum allevarentur. Non est consilium adversus sapientiam Dei. Frustra curritur [Col. 0212D] ad munitiones et cuneos armatorum. Dominus est, qui judicat reges terrae; qui aufert spiritum principum ⁜ 77 , et non est qui de manu sua possit eruere. Loquitur Dominus per Prophetam: Erudimini, qui judicatis terram ⁜ 78 . Haec est vox, ad cujus auditum beatus Job ⁜ 79 comminando reges invitat. Si audierint, inquit, reges vocem Domini, complebunt [Col. 0213A] dies suos in bono, et annos suos in gloria. Si autem non audierint, transibunt per gladium et consumentur in stultitia.

Ecce quam terribilis est finis regum, qui eruditionem Domini non admittunt. Ecce qualiter stultitia, sive illitteratura regum cedit eis in perniciem; ipsorumque praesidentium temeritas frequenter subjectos praecipitat in ruinam. Temeraria David ⁜ 80 praesumptio in populi numeratione, fuit illius magnae pestis occasio, quae septuaginta millia de populo interemit. Pro peccato Saul populus in monte Gelboe cecidit ⁜ 81 . Culpa Jeroboam in populum redundavit ⁜ 82 . Religiosorum communis est opinio, quod de lumbis vestris super solium non sedebit filius, nisi primitietur in litteris, et lege [Col. 0213B] Domini diligentius instruatur. Potentia Domini non minor est in potentissimo regno transferendo, quam in tugurio pauperis evertendo. Quis in Graecia potentior fuit Alexandro ⁜ 83 , et tamen ei successisse legitur, non suus, sed saltatricis filius. Successorem Julio Caesari fecit adoptio, non natura ⁜ 84 . Caesareae domus totum relege et revolve progressum, et invenies quia in brevi periit memoria eorum, et ad inferos descenderunt, quoniam a se scientiam Dei repulerunt et ipsi repulsi sunt, eisque aut hostes, aut ignoti viri et extranei successerunt. Date igitur operam, amantissime princeps, ut filius vester pueritiae cursum litteralibus disciplinis impendat, quatenus sic et malitiam dediscat [Col. 0213C] innatam beneficio litterarum, et laudabilium exemplis operum assuescat. Bene valete.

ARGUMENTUM. — R. archiepiscopus Cantuar. accusat abbatem Malmesburiensem, quod se ab obedientia sui episcopi subtraxerit. Deinde fuse deplorat quanta mala secuta sint ex exemptionibus abbatum per pontifices Romanos ob episcoporum quorumdam tyrannidem indultis.

Sanctissimo Patri et domino ALEXANDRO Dei gratia summo pontifici, R. Ecclesiae Cantuariensis humilis minister, devotissimum subjectionis obsequium.

Sicut eminentiam apostolicae sedis, etc. Vide inter [Col. 0213D] variorum ad Alexandrum epistolas, post ipsius Regesta, Patrologiae, t. CC.

ARGUMENTUM. — Deplorat lapsum populi Andegavensis, qui Henricum II Anglorum regem bellum gerentem contra rebellem filium Henricum turpi fuga deseruerat; hortaturque episcopum, ut eum vel in fidem sui principis revocet, vel spirituali gladio compescat.

Reverendo Patri ac domino RADULPHO Dei gratia Andegavensi episcopo, suus P. Bles. Bath. arch., salutem animae, et corporis sanitatem.

Sicut de invaletudine vestra turbata est anima mea, sic de convalescentia vestra vehementius exsultat. Benedictus autem Dominus, qui castigans castigavit vos, et morti non tradidit vos, misericorditer [Col. 0214B] reservans ad dandam scientiam salutis plebi ejus. Tempus equidem est accingi gladio et arripere judicium ad faciendam vindictam in nationibus, increpationes in populis. Enormiter peccavit populus vester, cujus malitiam, nisi digna et tempestiva animadversione contuderitis, verendum est ne vobis et populo Dominus irascatur, et ne in caput vestrum aliena transgressio refundatur. Et unde haec proditoriae factionis iniquitas, ut Andegavensis exercitus, tanquam transfuga et desertor dominum suum in acie hostilibus cuneis fugiendo exponeret? Excusabilior esset fuga, si deessent victualia, si arma deficerent, si fortior hostis insisteret, si princeps duceretur captus, aut in acie cecidisset. Nunc autem sine timore, sine vulnere, sine [Col. 0214C] periculo, sine hoste fugit exercitus, ut hostium gratiam ex sui principis desolatione captaret. Sane, quia benignitas regiae majestatis semper eos blande rexerat et mansuete tractaverat, prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum, atque beneficio indultae mansuetudinis abutentes se in insolentiam contumaciter erexerunt. Scio quia dominationem filii malitiose desiderant, tantumque, ut poetae verbo utar ⁜ 85 ,

Exeratis itaque gladium Petri, ut ad debitae fidelitatis [Col. 0217A] observantiam compellantur inviti, qui spontanea voluntate pro salute principis se morti et carceri debuerant objecisse. Sola fidelitas est, quae dilatat gloriam populi, quae pacem firmat, et terrorem incutit inimicis. Adhuc in Annalibus recensentur fideles populi et vivent nomina eorum in aeternum. Refert Frontinus ⁜ 95 Casilinos, obsidente eos Hannibale, tantam fidem servasse Romanis, ut eos ad deditionem, neque fames, neque gladius inclinaret: tantaque illos afflictos fuisse inedia, quod mus centum denariis venderetur; venditoremque muris periisse fame, et emptorem mortis periculum evasisse ⁜ 96 . Petilini a Poenis obsessi parentes et liberos ob inopiam ejecerunt, ipsi autem, coriis madefactis et igne siccatis, foliisque [Col. 0217B] arborum vitam trahentes, obsidionem undecim mensibus contempserunt. Cyzicum in contumeliam Romanorum obsederat Mithridates, urbisque captivos produxit, et ostendit obsessis, arbitratus futurum, ut miseratione suorum ad deditionem compelleret oppidanos ⁜ 97 . At illi exhortati eos ad mortem fortiter excipiendam, fidem servavere Romanis. Vestri autem Andegavenses, quorum prae caeteris populis erat in actis bellicis fama celebrior, tanquam filii Ephrem intendentes et mittentes arcum, conversi sunt in die belli ⁜ 98 ; et quasi degeneres et imbelles, ubi fortius et fidelius principi suo adesse debuerant, in fugam ignominiosissimam sunt conversi. Verumtamen speramus in eo qui spes nostra [Col. 0217C] est, qui convertit mare in aridam, quod convertet in proximo corda filiorum ad patrem, et hanc dissensionis amaritudinem dulcorabit. Ipse quoque, qui judicat fines terrae, dabit victoriam regi nostro, et sublimabit cornua Christi sui. Vale.

ARGUMENTUM. — Conatur persuadere Carnotensi episcopo, rectius eum facturum, si nepotes potius, pauperes tamen et honestos, quam externos ad ecclesiastica beneficia promoveat.

Dilecto, et prae omnibus diligendo domino suo Jo. Dei gratia Carnotensi episcopo, suus canonicus PETRUS Blesensis, salutem, et in ira misericordiae [Col. 0217D] reminisci.

Eam speravimus in vobis et de vobis maturitatis et prudentiae gratiam, ut vos adulatio fallax facile non seducat. Proverbialiter enim dicitur, quod

Et testimonio Salomonis: Frustra jacitur rete ante oculos pennatorum ⁜ 100 . Scitis, quod Robertus Salebere caro et sanguis vester est: illi tamen quorum os amaritudine et dolo plenum est, qui [Col. 0218A] dicunt bonum malum, et malum bonum, elongant a vobis amicum et proximum, et de linguae veneno confisi, eum a visceribus vestris nituntur avellere, exterminantes adulatione seductoria legem naturae, necessitatem sanguinis, beneficium nutriturae. Nepoti vestro, dum honestus est, et ecclesiasticis idoneus beneficiis, minus aptum aut deteriorem, quaeso, non praeferatis extraneum, nec ab eo vestrae liberalitatis gratiam avertatis, in quo ista duo concurrunt, natura et meritum. Sane in omni facultate fortius est, quod ex natura procedit, quam quod accedit extrinsecus; semperque sincerior erga vos erit nepotis affectio, quae naturae obsequitur, quam quae sequitur ex fortunae inconstantia. Aristotelem dixisse ⁜ 1 recolitis, quia omne quod [Col. 0218B] natura tale est, magis tale est eo quod non natura tale. Quid est quod in jure civili pactum stipulationem tollit, et a stipulatione non tollitur? nisi quia pactum vinculum naturale est, stipulatio vero civilis est obligatio; jus autem civile naturale corrumpere non potest, cum jus civile a naturali aliquando tollatur. Durum quidem, et nimis austerum est vos eis non esse propitios, quos vobis natura conciliat. Nam et Apostolo teste, qui suorum, et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit, et est infideli deterior ⁜ 2 . Bruta fetus suos nutriunt, et eos, cum fuerint grandiusculi, derelinquunt. Non decet hoc hominem, quem ratio, quem intelligentia faciunt caeteris praeeminentem. Cavete, quaeso, ab iis, qui hominibus placent, confusi sunt qui omnia [Col. 0218C] dicunt ad voluptatem, ad veritatem nihil. Adulatio quidem pestis improbissima est, quae cum statim deprehendatur a paupere, apud divites latenter obrepens etiam circumspectum circumveniet et prudentem. Aut enim sub dilectionis imagine, aut devotionis obtentu, aut alicujus simulatione officii se adulatio prodigiosa palliat, ut gratius acceptetur: venena enim non dantur, nisi melle circumlita. Gloriosum vobis est, dicit callidus adulator, quod in beneficiorum collatione pauperes honestos vestris nepotibus antefertis: opus Dei est hoc: caro et sanguis non revelat hoc vobis. Et quis in hac exhortatione malitiam non deprehendat? sic adversus eum, in quo dolus non est, quandoque dolosus [Col. 0218D] tentator Pharisaeus et Herodianus accessit: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo, neque accipis personam hominum: licet censum dare Caesari an non ⁜ 3 ? Praecedunt blanditiae, sed venenum est in sermone. Verumtamen omnes laquei malitiae dissolvuntur, dum producto numismate census, Deo, quod erat Dei, et Caesari, quod erat Caesaris, assignatur. Vestra etiam discretio non ignorat quod [Col. 0219A] extranei et honesti admittendi et beneficiandi sunt, sed nunquam honestis nepotibus praeferendi ⁜ (79) . Summa naturae injuria est nepotem pauperum et honestum abjicere, carnemque et sanguinem suum opprobrio publicae mendicitatis exponere. Ursa et leaena diligunt fetus suos, alienos quoque, si eis impenderint beneficium nutriturae. Sed et lamiae, juxta prophetam, nudaverunt mammas, et lactaverunt catulos suos ⁜ 4 . Homo autem adeo efferatae inhumanitatis erit, ut, quem docuit, negligat, et abjiciat quem nutrivit? Qui hoc vobis, reverende Pater, suggerunt, parietem aedificant, et dealbant. Verumtamen Dominus dedit vobis cor et sapientiam, ut non seducant vos spiritus mendacii specie et adulationis, ut adulatores deprehendatis in astutia [Col. 0219B] sua, debitumque naturae in vobis non exstinguat dolositas aliena. Porro Joannes evangelista, licet consanguineus Domini, prae caeteris tamen est dilectus a Domino, alterumque filium Zebedaei, et Jacobum minorem, Joseph etiam justum, Judam et Simonem, linea consanguinitatis a Christi consortio non abscidit. Si nepos vester honestus est et prudens, in viro prudente naturam, in consanguineo diligite honestatem. Si ei apud vos beneficium naturae non sufficit, ei saltem honestas et litteratura sufficiat, ut vos inveniat benignum et placabilem; apud quem circumscripta omni linea parentelae de suorum exigentia meritorum gratiam vindicat et favorem.

ARGUMENTUM. — Emerat Blesensis Parisiis libros legum, pretio numerato, sed non abstulerat: quos alius, majori numerato pretio, abstulit. Contendit ergo Blensensis libros illos, licet sibi traditi non sint, ab alio emi non potuisse.

Charissimo socio et amico magistro ERNALDO Blesensi, PETRUS Blesens. Bathon. archidiac., salutem.

Cum dominus rex Anglorum me nuper ad dominum regem Francorum nuntium destinasset, libri legum venales Parisius oblati sunt mihi ab illo B. publico mangone librorum: qui cum ad opus cujusdam mei nepotis idonei viderentur, conveni cum [Col. 0220A] eo de pretio, et eos apud venditorem dimittens, ei pretium numeravi: superveniens vero C. Saxeburgensis praepositus, sicut audivi, plus obtulit, et licitatione vincens libros de domo venditoris per violentiam asportavit. Quoniam igitur ad eum, qui me misit, redire maturius me oportet, vosque moram facturus estis Parisiis, plenissimam habens in vestra discretione fiduciam vobis praedicti procurationem negotii committo: aut, si moram Parisiis aliqua vobis necessitas interdicit, magistro Hugoni Genuensi sub litterarum mearum testimonio committatis. Cum enim ratione civili alienis negotiis exactissima diligentia debeatur: scio quod si praesenti causae, cui plurimum assistit aequitas, sollicite impenderitis procurationis officium, intentio [Col. 0220B] vestra cum honore et fructu veniet ad effectum. Nam, licet rei venditae, aut donatae, aut ex causa relicti debitae non soleat sine traditione transferri dominium, hic tamen habeo utilem actionem in rem, per quam contendo libros mihi exhiberi et tradi. Et ad hoc facit lex illa digestorum ad municipalem, de jure omnium incolarum, et lex tertia digestorum de liberis exhibendis. Sed et libertum meum, cujus possessionem nunquam habui, sic peto: item et filium meum adjecta causa ex jure quiritum. Item civis, aut civitas decurionem suum, ut in institutionibus, de actionibus, praejudiciales, et digestis, de rei vendicatione, lege prima, paragrapho, per hanc. Codice de agricolis et censitis, lege quisquis et lege omnes. Ex habet de colonis [Col. 0220C] Palaestinis, et codice de colonis Thracensibus, codice de fugitivis colonis, de agricolis etiam et mancipiis lege secunda et tertia. In his omnibus mihi vindico rem, cujus possessionem nunquam nactus sum. Sed nec in omnibus his traditionis aut possessionis fit mentio. Nam et libertum petam non traditum aut possessum. Alioquin, quid fiet, si statim post manumissionem se contendat ingenuum? Aut si jus patronatus emerim a patrono, etsi non possederim, tamen ago. Nam etsi pater mihi assignaverit libertum, citra omnem traditionem et possessionem patre mortuo ipsum peto. Item, si debitor paratus erat solvere, deinde convenit, ut [Col. 0221A] retineret pecuniam in causam crediti, contrahitur mutuum, quia creditor intelligitur recepisse, et illi dedisse, ut Digest. De rebus creditis, lege singularia. Expressa similitudinis forma videor libros ab emptore recepisse, et in causam depositi dimisisse. Praeterea traditio alia est vera, quae fit interveniente corporali actu: unde dicitur; traditionibus et usurpationibus quibus rerum dominia acquiruntur, ut codice De pactis, lege traditionibus. Alia fit per fictionem juris, quae triplex est; fit enim per constitutionem, ut codice De donationibus lege quisquis, et Dig. De rei venditione, lege mulier. Et Digest. De acquirenda possessione, lege interdum. Alia fit per celebritatem unius actus, qui alium occultat, ut Dig. De donationib. inter virum et [Col. 0221B] uxorem, lege haec ration. § Sciendum, in medio paragraphi. Alia fit ex appositione custodis, ut Dig. De acquirend. posses. lege quarumdam. Hac brevi deliberatione usus sum, non ut vos instruam, qui estis in jure civili praecipuus, sed ut ad subtiliora vos excitem. Informe principium vos informabit ad optima: scriptum est enim: Da sapienti occasionem, et sapientior erit ⁜ 5 : nam et rivulus ex cursu continuo in magnum plerumque stagnum exuberat, et scintilla incendii ventorum suffragio se porrigit in immensum. Vale.

ARGUMENTUM. — Acriter invehitur in quemdam olim socium et amicum, qui per invidiam auctor fuerat, [Col. 0221C] ut Blesensis in familiam archiepiscopi Senonensis non ascisceretur, aliisque beneficiis ecclesiasticis excideret. Epistola erudita est abundans versibus poetarum.

M. PETRUS Blesensis, G. quondam amico et socio suo, salutem quam meruit.

Cum dominus Senonensis ⁜ (80) me vocasset a scholari militia, et sub certa exspectatione tempestivi beneficii suae familiae ascripsisset, frequenti suggestione tua propositum revocavit, et sicut publice jactitasti, me illuso in spem meam alium introduxit. Benedictus autem Deus, qui spem mihi abstulit, et rem contulit, tuamque conscientiam cruciatu poenitudinis affligere postea non cessavit. Nam juxta ethicum,

Illud autem mihi ad votum gratanter accedit, quod publice scitur, hoc non ex culpa mea, sed ex tua invidia processisse, mihique solatio est tuae conscientiae cruciatus.

ARGUMENTUM. — R. archiepiscopus Cantuariensis hortatur episcopos ad tollendum e medio abusum, qui in Anglia invaluerat, ut scilicet interfectores saecularium capitali poena, clericorum vero et episcoporum tantum excommunicationis poena plecterentur.

RICARDUS Dei gratia Cantuar. archiepiscopus totius Angliae primas, et apostolicae sedis legatus venerabilibus et dilectis in Christo fratribus R. Wintoniensi, G. Eliensi, Jo. Norwicensi episcopis ⁜ (82) , salutem et salubre consilium.

[Col. 0225A] In Ecclesia Anglicana damnosa omnibus, et omnino damnanda consuetudo invaluit ⁜ (83) , quae nisi per industriam vestram fuerit omnino sublata de medio, in enorme totius cleri dispendium vehementer excrescet. Si Judaeus aut laicorum vilissimus occiditur, statim supplicio mortis addicitur interfector; si quis vero sacerdotem vel clericum minoris aut majoris status occiderit, ecclesia sola excommunicatione contenta, aut, ut verius loquar, contempta, materialis opem gladii non requiret ⁜ (84) . Scitis quidem quod a Domino dictum est Moysi: Maleficos non patieris vivere ⁜ 25 . Et Apostolo teste: Princeps gladium habet ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum ⁜ 26 . Sed et Dominus dicit: Qui vos tangit, me tangit ⁜ 27 . Et per prophetiam: [Col. 0225B] Nolite, inquit, tangere christos meos ⁜ 28 . Ubi igitur posset maleficium immanius et exsecrabilius inveniri, quam grassari in christos Domini, et in populum acquisitionis libera impunitatis audacia gladium exercere? Accepta mihi esset sententia excommunicationis in talibus, si timorem homicidis incuteret. Sed culpis nostris exigentibus gladius Petri rubigine obductus est, et quia non potest incidere, datus est in contemptum. Si capra, si ovicula furto sublata sit vel occisa, in hujus rei auctorem, si lateat, sententia excommunicationis emittitur; convictus vero aut confessus furcarum patibulo deputatur. Porro clerici vel episcopi occisores Romam mittuntur ⁜ (85) , euntesque in deliciis cum plenitudine apostolicae gratiae, et majore delinquendi [Col. 0225C] audacia revertuntur. Talium vindictam excessuum dominus rex sibi vindicat, sed nos eam nobis damnabiliter reservamus, atque liberam praebentes impunitatis materiam, in fauces nostras laicorum gladios provocamus. Ignominiosum est quod pro capra vel ovicula gravior, pro sacerdote occiso poena remissior irrogatur. Sed his et deterioribus digni sumus, qui jurisdictionem alienam, et nobis [Col. 0226A] omnino indebitam ambitione temeraria usurpamus. Nam et in corpore decretorum, et in Epistola ad Romanos ⁜ 29 haec verba nos legisse meminimus. Sunt quaedam enormia flagitia, quae potius per mundi judices, quam per rectores et judices Ecclesiarum judicantur. Sicut est, cum quis interficit pontificem apostolicum, presbyterum, sive diaconum, hujusmodi reos reges et principes mundi damnant. Omnis equidem justitia ideo exercetur, ut debita quiete gaudeat innocentia, et malignantium temeritas refrenetur. Verumtamen in hac jurisdictione maledicta, quam ambitiose et superbe praesumimus, Deum offendimus, et dominum regem, viamque in clericos malignandi tutissimam laicis aperimus. Nuper apud Wintoniam sacerdos litteraturae [Col. 0226B] commendabilis et conversationis honestae malitiose occisus est a Willelmo Frechet, et uxore ejus ⁜ (86) , nec illi maleficium diffitentur. Prompti sunt ergo curiam adire Romanam: nam confidit in ea cor viri sui, atque in specie et pulchritudine sua intendit prospere procedere, et de lenocinio uxoris in via praeter absolutionis beneficium fructus uberioris manipulos reportare. Vos ergo, dilectissimi fratres, huic publicae pesti, dum in suo cursu est, maturiore consilio studeatis occurrere: nam si liberius aliquantulum et licentius evaserit, periculum quod inter pauperes nunc versatur nostris in proximo cervicibus imminebit. Ecclesia jurisdictionem suam prius exerceat; et si illa non sufficit, ejus imperfectum suppleat gladius saecularis. [Col. 0226C] Hujus rei auctoritas e synodo Urbani papae, et decreto Gregorii, ex Epistola Nicolai ad episcopos Galliarum, ex concilio etiam Martini papae, et ex concilio Carthagin. III, et ex multis sanctorum Patrum institutionibus emanavit. Nec dicatur quod aliquis puniatur propter hoc bis in idipsum; nec enim iteratum videtur, quod ab uno incipitur, et ab altero consummatur. Duo sunt gladii, qui [Col. 0227A] mutuum a se mendicant auxilium, atque ad invicem sibi vires impartiuntur alternas, sacerdotium regibus, et sacerdotibus regnum. Ideoque si ab altero suppletur alterius insufficientia, non videtur duplex contritio, aut punitio combinata. Nam et illi, qui ad mortis patibulum sunt damnandi, juxta Moguntinense concilium, antequam ad tormenta ducantur, per cordis contritionem et poenitentiam spiritualiter puniuntur, nec duplicitatem contritionis inducit, sed quaedam praeparatio est ad mortem poenitentia et satisfactio quae praecedit. Reddentes igitur Deo quae Dei sunt, et Caesari quae sunt Caesaris, juxta petitionem domini regis, ei tantorum vindictam excessuum relinquamus: reis autem in mortis articulo constitutis, quia sententiam lati [Col. 0227B] canonis incurrerunt, si absolutionem postulaverint, et in hoc, et in aliis, quantum possumus, sine scandalo et periculo ecclesiae, humanitatis consilium misericorditer impendamus. Publice namque interest, ut materiali gladio cohibeantur, qui nec Deum timent, nec deferunt ecclesiae, nec censuram canonum reverentur. Bene valete.

ARGUMENTUM. — Archidiacono suadet, ut Guidonem hospitem suum in crimen adulterii relapsum, ac proinde incorrigibilem, non secundo puniat, sed patrem ejus, qui eum ab ineunte aetate ad lusum aleae, omnium malorum seminarium, assuefecerit.