206

[Col. 0085B] Filii matris meae pugnaverunt contra me.

[THO.] Vox haec est primitivae Ecclesiae quae ab ipsa Synagoga, de qua carnis originem duxit, tribulationum bella sustinuit, sicut Actus apostolorum plenissime docent. Una autem erat Hierosolymis [Col. 0085C] Ecclesia quae per orbem terrarum dispersa est, per pugnam istam ut plures ex ea nascerentur. Mater nostra est Eva. Haec tres genuit filios. Ipsa enim est mater omnium viventium. Tres filii quos genuit sunt motus culpabiles, afflictiones poenales, perversi fratres. Ex ea namque culpa habuit initium, miseria venit in mundum, natum est ex ea genus humanum. Isti sunt filii matris nostrae qui pugnant contra nos, secundus circa nos; tertius contra nos. De primo ait Apostolus: «Invenio aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captivantem me sub lege peccati ⁜ 39 .» De secundo David: «Circumdederunt me dolores mortis, et pericula inferni invenerunt me ⁜ 40 ;» de tertio in libro Machabaeorum: [Col. 0085D] «Congregatae sunt gentes in multitudine gravi ut dimicent contra nos ⁜ 41 .» Primi pugnant maculando, secundi mortificando, tertii murmurando. De primis conqueritur Psalmista, dicens: «Deus, venerunt gentes in haereditatem tuam, polluerunt templum sanctum tuum ⁜ 42 .» Gentes illae sunt turpes motus; haereditas debet esse cor nostrum. De secundis: «Circumdederunt me dolores mortis ⁜ 43 .» Ait idem de tertiis: «Quorum os maledictione et amaritudine plenum est ⁜ 44 .» De primis se liberatum gloriatur Psalmista, dicens: «Protector meus et in ipso speravi qui subdis populum [Col. 0086B] meum sub me ⁜ 45 .» De secundis conqueritur Apostolus, dicens: «Infelix ego sum homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum Christum ⁜ 46 ;» de tertiis rogabat David, dicens: «Eripe me de inimicis meis, Deus meus, et [Col. 0086C] ab insurgentibus in me libera me ⁜ 47 .» Item de his: «Supra dorsum meum fabricaverunt peccatores ⁜ 48 .» Item: «Homo pacis meae in quo sperabam, qui edebat panes meos magnificavit super me supplantationem ⁜ 49 .» De his tribus rogabat cum diceret: «Eripe me de luto ut non infigar ⁜ 50 ,» ecce primum; «libera me ab his qui oderunt me ⁜ 51 ,» ecce tertium, «et de profundis aquarum ⁜ 52 ,» ecce secundum. Sed quomodo de his valeas triumphare. Audi contra primum: Habeto ante oculos mortis commemorationem; contra secundum: Fac de necessitate virtutem; contra tertium: In omnibus teipsum praebe irreprehensibilem. Mortis enim commemoratio faciet ne primi hostes id est motus [Col. 0086D] illiciti habeant effectum. Necessitas conversa in virtutem, afferet tibi meritum. Si te in omnibus praebeas irreprehensibilem, confundes adversarium. Audi de primo: «Fili, ait Salomon, memorare novissima tua et in aeternum non peccabis ⁜ 53 .» Sic enim scriptum est: «O mors quam amara est memoria tua homini justo ⁜ 54 .» Haec amaritudo refrenabit delectationes cogitationum. Audi de secundo: «Pater, ait Salvator, si fieri potest, transeat a me calix iste. Sin autem non potest transire nisi bibam illum, fiat voluntas tua ⁜ 55 .» Si sic necesse est, ait Jacob filiis suis, facite quod vultis ⁜ 56 :» ergo et tu [Col. 0087A] tantis exemplis provocatus in omni angustia tua dic Domino: «Fiat voluntas tua ⁜ 57 .» Audi et de tertio quid dicat Apostolus: «In omnibus teipsum praebe exemplum bonorum operum, in doctrina, in gravitate, in integritate, verbum sanum, irreprehensibile, ut is qui ex adverso est vereatur, nihil habens dicere malum de nobis ⁜ 58 .»

In figura horum trium cum tribus pugnaverunt filii Israel, tendentes ad terram promissionis cum bestiis et serpentibus, cum spinis et tribulis deserti, cum adversariis hominibus. Isti serpentes et bestiae sunt motus animae venenosi et bestiales. Isti autem motus animae principales sunt quatuor ad quos omnes alii referuntur, scilicet amor voluptatis, invidia quae est odium alienae felicitatis, [Col. 0087B] amor sublimitatis, ira indomabilis. Haec quatuor expressit Psalmista, cum diceret: «Super aspidem et basiliscum ambulabis et conculcabis leonem et draconem ⁜ 59 .» Aspis igitur est amor voluptatis. Sicut enim aspis blanditur facie et habet aculeum in cauda quo pungit, sic voluptas blanda est unde in usu habetur, sed pungit in fine, dum poenitentia agitur, vel in inferno punitur. Scriptum est enim: «Voluptas habet poenam ⁜ 60 .» Unde ait poeta ⁜ 61 :

Istae sunt bestiae et serpentes cum quibus pugnaverunt filii Israel. Pugnaverunt etiam «cum spinis et tribulis in deserto ⁜ 74 :» per quae nostra designatur miseria. Cum primis pugnavimus mortem rememorando, cum his vero de necessitate virtutem faciendo, et sic lucrum nobis faciemus cum infirmitatem nostram recognoscemus. Unde David: «Conversus sum in aerumna mea, dum configitur spina ⁜ 75 .» Haec est Adae maledictio: «Cum operatus fueris terram, ait Deus, non dabit fructus suos ⁜ 76 , sed spinas et tribulos germinabit tibi ⁜ 77 .» Hic hostis nunquam deficiet, donec impleatur illud prophetae, scilicet Osee: «Adducet Dominus ventum [Col. 0088C] urentem de deserto, et rigabit torrentem spinarum, et siccabit venas mortis ⁜ 78 .» Interim Christus adveniens, gratia sua spinas rigavit, ut levius possent sustineri. Ultimus hostis, scilicet frater detrahens, sicut dictum per irreprehensibilitatem vincitur. Unde in Epistola canonica: «Quis sapiens et disciplinatus inter vos ostendat ex bona conversatione opera sua ut faciat obmutescere imprudentiam hominum et ignorantiam ⁜ 79 ?» Item pugnant contra nos filii ancillae, filii novercae, filii sororis, filii matris. Noverca nostra est Synagoga Judaeorum vel paganorum, quorum pugna satis est frequens et aperta. De qua hic non agitur. Sed pugnant contra nos filii ancillae, id est motus carnis, et filii sororis, id est Ecclesiae militantis, id est [Col. 0088D] praelati, tyranni, haeretici. De qua: «Soror nostra parvula est, et ubera non habet ⁜ 80 .» Pugnant et filii matris, id est Jerusalem quae libera est, et sursum est quae est mater nostra, scilicet mali angeli; qui ob superbiam recesserunt ab ea. Prima igitur cum corpore nostro; secunda cum praelato, tyranno, haeretico; tertia cum diabolo. In prima est fugiendum. Unde Apostolus: «Fugite fornicationem ⁜ 81 .» In secunda est patienter sustinendum. Inde: «Beatus vir qui suffert tentationem ⁜ 82 .» In [Col. 0089A] tertia viriliter resistendum. Inde: «Resistite diabolo et fugiet a vobis ⁜ 83 .» Sed de his in sequentibus diffusius dicetur.

Filii matris meae pugnaverunt, etc.

[CARD.] Filii matris meae Synagogae pugnaverunt contra me negantes me matrem Dei, et filium meum negantes Deum; et quia repulerunt opem meam et operam, relicta eorum perfidia, transivi ad custodiam gentium fidelium. Hoc est quod sequitur:

Posuerunt me custodem in vineis: vineam meam non custodivi.

[THO.] Ac si diceret: Hoc consecuta sum de persecutione ut fierem custos plurium vinearum id est Ecclesiarum; postquam illa primitiva Hierosolymis fundata est, quam eorum turbo dispersit. [Col. 0089B] Non custodisse autem vineam non ad mentem sed ad locum referendum est. Nam etsi materia destructa sit, tamen integritas fidei permansit. Loquitur sponsa aliquando in persona subditorum, aliquando in persona praelatorum ut hic. Vinea ista est Ecclesia vel anima in fide plantata, in charitate radicata, sarculo disciplinae defossa, poenitentium lacrymis stercorata, praedicantium verbis rigata; et sic exuberat vino in quo est laetitia, id est devotio sancta. Item hujus vineae dicamus fidem, vitem; virtutes, palmites; botrum, opus; devotionem, vinum. Religio est vinea, cujus Pater agricola, Filius vitis, justi sunt palmites. Pater est agricola, quia fodit in confessione et contritione, putat in poenitentiae satisfactione, stercorat in lacrymarum effusione. Vitis, quae radicibus adhaeret [Col. 0089C] terrae est Filius qui fundamentum est in religione; «quia fundamentum aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est Christus Jesus ⁜ 84 : in quo omnis aedificatio constructa crescit in templum sanctum in Domino ⁜ 85 .» Palmites sunt justi qui de vite Christo nascuntur, et abundant in ejus virore et humore. Itaque Pater purgat, Filius fundat. Palmes in virore et humore exuberat; Pater purgat, ut sit «religio munda et immaculata ⁜ 86 .» Filius fundat, ut sit in charitate radicata et fundata ⁜ 87 . Palmes humore, id est gratia vitis exuberat, ut in tentationibus «a pressura flammae quae circumdedit eam in medio ignis non sit aestuata ⁜ 88 .» Quatuor sunt vineae. Prima est in [Col. 0089D] perituris gaudiis reproborum. Unde dicitur: «De vinea Sodomorum vinea eorum ⁜ 89 .» Secunda est religiosae conversationis quam Achab concupivit, ut auferret eam Naboth ⁜ 90 . Tertia est vinea Ecclesiae, de qua dicitur: «Vineam de Aegypto transtulisti, ejecisti gentes, et plantasti eam ⁜ 91 .» Quarta est in conscientiis bonis. Haec est vinea Sorec ⁜ 92 id est electa. De prima Lot, id est declinans in montibus duabus filiabus suis, scilicet gloria et cupiditate propinantibus inebriatur, et incestum operatur ⁜ 93 ; pro secunda moritur Naboth ⁜ 94 ne [Col. 0090A] ipso vivente relinquatur; de tertia inebriatur Salvator quando «factus est tanquam potens crapulatus a vino ⁜ 95 ,» ut pro ea moriatur; quartam plantavit Noe et inebriatus est, et in tabernaculo suo denudatus et a filio suo illusus ⁜ 96 . Quartam diximus conscientiam, quae quomodo excoli debeat, ex materialis 15 vineae perpenditur cultura.

Inter caeteros apparatus quatuor sunt quae ad excolendam vineam concurrunt, oblaqueatio, putatio, propagatio, fossio. Obleaqueare est terram circa radicem aperire, et quasi lacus facere, per quos aqua, ne sui nimietate noceat, possit effluere; putare vero est inutilia sarmenta abscindere; propagare est flagellum sub terra in longum protendere, quasi porro pangere; fodere est circa radicem [Col. 0090B] terram aperiendo vitium exquirere. In oblaqueatione remedia confessionis accipimus. Unde Joel: «Scindite corda vestra et non vestimenta vestra ⁜ 97 .» Putatio est per poenitentiam et vitae mutationem peccatorum abcisio. Inde in consequentibus: «Tempus putationis advenit ⁜ 98 ,» et: «Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis ⁜ 99 .» Erit et aliud putationis tempus, quando corruptibile hoc induet incorruptelam ⁜ 100 . Propagatio est in virtutum exercitio constantia, quae humilitate quasi vilis terrae tegitur cespite. Inde Apostolus: «Bonum autem facientes non deficiamus. Tempore enim suo metemus non deficientes ⁜ 1 .» Per fossionem accipimus quotidianam cordis nostri discussionem, ubi nos oportet primo habere circumspectionem, secundo [Col. 0090B] discretionem, tertio deliberationem. In circumspectione deprehenditur peccatum praesens, praeteritum et futurum; in discretione judicatur deprehensum; in deliberatione, ordinatur quid sit agendum vel non agendum. In primo: «Omni custodia serva cor tuum, quia ex ipso vita procedit ⁜ 1* ;» item: «Accedens ad servitutem Dei, praepara animam tuam ad tentationem et deprime cor tuum, et sustine ⁜ 2 :» deprime, ne in prosperitate extollat; sustine, ne in adversitate corruat. In secundo dicatur: «Feci judicium et justitiam ⁜ 3 ,» in tertio: «Domine, doce me facere voluntatem tuam, quia Deus meus es tu ⁜ 4 .» Quomodo autem coli debeat haec vinea docuit Dominus Jeremiam sic ⁜ 5 : «Ecce constitui te super gentes et regna, ut [Col. 0090C] evellas, et destruas, et disperdas, et dissipes, et aedifices, et plantes.» Gentes et regna sunt vitia et daemones. Sunt ergo qui statuuntur super gentes et regna; sunt qui instituuntur super gentes et regna, sunt qui constituuntur super gentes et regna. Primi sunt a concupiscentiis suis abstracti et illecti ⁜ 6 ; secundi lectulum Salomonis custodiunt, tenentes gladios et ad bella doctissimi ⁜ 7 ; tertii sunt triumphatores et amici Dei ⁜ 8 . Primos Dominus revocat de servitute peccati, ad gratiae libertatem; secundos invitat ad longanimitatem; tertios instruit [Col. 0091A] ad fratrum utilitatem. Primi servientes in luto et latere ⁜ 9 , de Aegypto egrediuntur cum Moyse ⁜ 10 ; secundi cum Amalecitis pugnant sub Josue ⁜ 11 ; tertii praedicantes Christo viam praeparant cum Joanne ⁜ 12 . Primos plangit Ecclesia, quia, «parvuli eorum ducti sunt captivi ante faciem subsequentis. Omnes enim persecutores ejus apprehenderunt eam inter angustias ⁜ 13 .» Inde Paulus: «Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis et illuminabit te Christus ⁜ 14 .» Et Dominus per prophetam: «Quid est, Israel, quod in terra inimicorum es; inveterasti in terra aliena, coinquinatus es cum mortuis, deputatus es cum descendentibus in infernum ⁜ 15 .» Inde propheta: «Excutere de pulvere, consurge, sede, Jerusalem, solve vincula colli tui, captiva filia Sion ⁜ 16 .» [Col. 0091B] Item: «Egredimini de Babylone, et fugite a Chaldaeis ⁜ 17 .» Secundis dicitur: «Estote fortes in bello et pugnate cum antiquo serpente; non enim coronabitur nisi qui legitime certaverit ⁜ 18 .» Item: Non est corona ubi non est pugna, sed longamines estote, quia finis, non pugna coronat.

Qui ergo pugnat debet a noxiis abstinere, aeterna praemia respicere, caute inimicum appetere. De his tribus ait apostolus Paulus ⁜ 19 . «Omnis qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet,» ecce de primo: «Ego igitur sic curro non quasi in incertum;» ecce de secundo: «Sic pugno non quasi aerem verberans;» ecce de tertio. De tertiis: «Pascite qui in vobis est gregem Domini, non turpis lucri gratia, nec quasi dominantes in cleris ⁜ 20 .» Debent ergo [Col. 0091C] praecepta Dei simpliciter distribuere, super gregem Dei sollicitudinem gerere, peccatoribus misericorditer indulgere. Inde Paulus: «Qui tribuit in simplicitate, qui praeest in sollicitudine, qui miseretur in hilaritate ⁜ 21 .»

Debet ergo arguere invitos, obsecrare benevolos, increpare obstinatos. Inde Apostolus: «Argue, obsecra, increpa ⁜ 22 .» Haec tria inventa sunt in Joanne. De primo: «Arguebat Joannes Herodem propter Herodiadem ⁜ 23 ;» de secundo: «Poenitentiam agite, appropinquabit regnum coelorum ⁜ 24 ;» de tertio: «Genimina viperarum quis vos docuit fugere a ventura ira ⁜ 25 ?» Quia ergo Joannes primos perfecit, «constituit eum Dominus principem super omnem terram ⁜ 26 ,» quia bene pugnavit cum secundis, «statuit [Col. 0091D] ei Dominus testamentum pacis ⁜ 27 » quia alios instruxit: fuit «fidelis servus et prudens quem constituit Dominus supra familiam suam ⁜ 28 ,» quia qui docti fuerint fulgebunt quasi splendor firmamenti, et qui ad justitiam erudiunt multos quasi stellas in perpetuas aeternitates ⁜ 29 .» Ideo constituit eum Dominus ut evellat ⁜ 30 , id est ut omnis plantatio quam non plantavit Pater meus ⁜ 31 evellatur; et destruat, scilicet ut omne quod aedificat ad gehennam [Col. 0092A] destruatur; ut disperdat ⁜ 32 , scilicet ut fasciculi deprimentes, et omnes colligationes impietatis dissolvantur ⁜ 33 , et dissipet muros Jericho in vociferatione ⁜ 34 , et aedificet aurum, argentum, lapides pretiosos in dilectione ⁜ 35 . Et plantet lignum «pulchrum visu, et ad vescendum suave ⁜ 36 .» Item, evellat initium malae voluntatis, et destruat plumbum, aes, ferrum ponderosae impietatis, et disperdat multitudinem aggregatae iniquitatis, et dissipet duritiam obstinationis, et aedificet habitaculum dilectionis, et plantet virorem supernae delectationis ⁜ 37 .

Evellere ergo debemus radicem malam de agro quem dicit Salomon: «Transivi per agrum hominis pigri, et per vineam viri stulti, et ecce urticae repleverant omnia, et spinae operuerant superficiem [Col. 0092B] ejus ⁜ 38 .» Si harum herbarum non evellas radicem, «evellet te Deus de tabernaculo tuo et radicem tuam de terra viventium ⁜ 39 .» Jam enim securis posita est ad radicem arboris tuae ⁜ 40 . Ergo

Hic etiam positus est ut destruat peccati aedificationem. Haec aedificatio triplex est. Est enim aedificatio alia ad gehennam, alia ad purgatorium, alia ad gloriam. Prima est peccata mortalia, secunda venialia, tertia charitatis opera. In prima aedificatur plumbum, aes, ferrum; in secunda lignum, fenum, stipula; in tertia, aurum, argentum, lapides pretiosi. Sed nunc de prima quam destruxit Joannes: in ea est plumbum quod opprimit, aes quod decipit, ferrum quod conterit opera; quia est ponderosum, decipit per colorem aureum; conterit, quia est durum. Primum, quia est peccatum mortale; secundum mundanum; tertium duritia obstinationis in fraterno odio et peccato [Col. 0093C] apostasiae. De primo: «Corpus quod corrumpitur aggravat animam et terrena habitatio deprimit sensum multa cogitantem ⁜ 54 .» Hoc est talentum plumbi in ore amphorae, in qua erat impietas. De secundo scilicet de peccato mundano, quod est fallax gloria et vana, ait Salomon: «Vanitas vanitatum et omnia vanitas ⁜ 55 ;» et Isaias: «Aurum tuum aeruginatum est ⁜ 56 .» De isto et de tertio scilicet ferro, dicit propheta Isaias ⁜ 57 : «Scimus quia durus es tu et frons tua aenea, et cervix tua nervus ferreus.» De tertio ait Stephanus: «Dura cervice et incircumcisi cordibus et auribus, vos semper Spiritui sancto resistitis ⁜ 58 .» Sicut enim ferrum caetera metalla sua domat duritia, ita obstinationis [Col. 0093D] duritia, quae est contra charitatem, caeteras destruit virtutes. Ubi enim charitas destruitur, consequens est ut nulla alia virtus remaneat. Primum destruebat in seipso Joannes carnem domando, dum mel et locustas edebat, et zona pellicea cingebat lumbos suos ⁜ 59 . Secundum destruebat, cum posset dici Christus, noluit, sed ait: «Non sum ego Christus ⁜ 60 .» Tertium docebat destruere cum diceret: «Poenitentiam agite ⁜ 61 .» Sequitur dispersio colligationum impietatis, quae tres sunt: Prima est [Col. 0094A] accumulatio vitiorum; secunda factio conspiratorum; tertia congregatio haereticorum. Prima impugnat, quasi intus pugnat; secunda oppugnat, quasi obedientiae pugnat; tertia repugnat, quasi resistendo Ecclesiae pugnat. Prima laedit conscientiam; secunda fugit obedientiam; tertia dissolvit Ecclesiae consonantiam. De primo in Canticis: «Uniuscujusque ensis super femur suum propter timores nocturnos ⁜ 62 ;» de secundo: Filii matris meae pugnaverunt contra me; de tertio: «Capite nobis vulpes parvulas quae devastant vineas ⁜ 63 .» Item, de primo: «Iniquitates meae supergressae sunt caput meum, et sicut onus grave gravatae sunt super me ⁜ 64 ;» de secundo: «Mittamus lignum in pane ejus ⁜ 65 ;» de tertio: «Congregatio taurorum in [Col. 0094B] vaccis populorum, ut excludant eos qui probati sunt argento ⁜ 66 .» Primi tenet figuram ille qui colligens ligna in Sabbato, lapidatus est; secundi Core qui propter conspirationem suam a terra est absorptus ⁜ 67 ; tertii Achaz filius Charmi, qui propter furtum lapidibus est obrutus ⁜ 68 . Sequitur:

Et dissipet, scilicet muros Jericho, id est duritiam obstinationis, quae triplex est. Est enim duritia quae proprium sequitur consilium et non alienum; et est quae retinet diu peccatum: et est quae pigrum reddit hominem ad faciendum bonum. In primo otiosa est discretio, in secundo spernitur confessio, in tertio parvi penditur dilectio. Ratio quae mentem illuminat, confessio quae cor examinat, discretio quae invidiam eliminat. De primo Abigail ad David [Col. 0094C] de viro suo Nabal: «Domine homo iste durus est, et stultus juxta nomen suum ⁜ 69 .» De secundo: «Secundum duritiam autem tuam et cor impoenitens thesaurizas tibi iram in die ⁜ 70 .» Hac induratum est cor Pharaonis ⁜ 71 . De tertio: «Dura cervice et incircumcisi cordibus et auribus, vos semper Spiritui sancto resistitis ⁜ 72 .» Item: «Qui obturat aurem suam ad clamorem pauperis, clamabit, et non exaudietur ⁜ 73 .» Vis has tres duritias dissipare, audi quomodo muri Jericho corruerunt: primo Israelitae muros circuierunt; secundo vociferati sunt; tertio tubis sonuerunt. Contra primum ergo ut dissipetur quid commodi quid incommodi, ex proprio vel alieno consilio proveniat, debes frequenter [Col. 0094D] circuire; contra secundum, confessione et oratione vociferare; contra tertium, tubis praedicationis sonare. De primo: «Omnia facite cum consilio, et post factum non poenitebit ⁜ 74 ;» de secundo: «Dixi, Confitebor adversum me injustitiam meam Domino. Pro hac orabit ad te omnis sanctus ⁜ 75 ;» de tertio: «Diligite justitiam qui judicatis terram ⁜ 76 .» Sequitur: Aedifices, scilicet aurum, argentum, lapides pretiosos: Aurum rubeum, argentum candidum, lapides splendidos ⁜ 77 . Aurum [Col. 0095A] rubeum est charitatis inflammatio; argentum candidum, innocentis magistri praedicatio; lapides splendidi, per bona opera fratris illuminatio. Et palmites plantes. Hoc lignum est Christus, qui plantandus est in cordibus nostris. Ipsum enim in tactu lene, pulchrum visu, ad vescendum suave. Primum in mundana civitate, secundum deposita mortalitate, tertium in aeterna felicitate. Primum in patientia; secundum in resurrectionis gloria; de tertio: «Panem angelorum manducavit homo ⁜ 78 » in gloria.

Posuerunt me custodem in vineis gentium.

[CARD.] Vineam meam de qua nata sum, scilicet Synagogam, propter suam infidelitatem non custodivi. 16 Quia Virgo beata custodem se dixerat [Col. 0095B] vinearum, ut sciat quis palmes sit in vite, et quis extra vitem indicari sibi petit a filio de ovibus, quae sit in grege Domini, quae sit extra gregem, ne tanquam incerta vagetur et dubia, quibus suas impendat operas. Dicit ergo:

Indica mihi quem diligit anima mea ubi pascas ubi cubes in meridie.

[THO.] Ac si diceret: Idcirco te tota mente diligo, quia sine gratia tua nihil me virtutis habere posse conspicio. Ipsum etiam pastorem designat, cum dicit, ubi pascas, juxta illud Evangelii: «Ego sum pastor bonus ⁜ 79 ,» qui pasco oves meas, et inter eas cubo in meridie. Corda enim suorum, ne interius arescant, memoria supernae suavitatis reficit, et quasi meridiano fervore igne charitatis accendit. [Col. 0095C] Quia dixerat: «Posuerunt me custodem in vineis ⁜ 80 ,» id est ad servandas Ecclesias, animas, conscientias: et non habet unde custodiat, si ipsum cujus sunt ignorat: clamat: Indica mihi quem diligit anima mea. In regno apparebit omnibus sicut est ⁜ 81 ; In exsilio quatuor modis apparet. Primo in rebus creatis: «Invisibilia enim a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur ⁜ 82 ,» quia in his apparet Dei potentia et sapientia. Secundo sicut apparuit antiquis visibilibus figuris, ut in igne ⁜ 83 , nube ⁜ 84 , columba ⁜ 85 , et in specie angelica, ut Abrahae ⁜ 86 . Tertia in carne, in qua «visus est in terris, et cum hominibus conversatus est ⁜ 87 .» Quarto spiritualiter in contemplatione. [Col. 0095D] Hoc modo sponsa desiderat videre cum dicit: Indica mihi quem diligit anima mea, ut postea videat eum in patria, sicuti est ⁜ 88 , ubi non fastidiet aviditas, non se subtrahet suavitas, non fraudabit veritas, non deficiet aeternitas. Inde prae desiderio clamat: «Anima mea desiderabit te in nocte, sed et spiritu meo in praecordiis meis ⁜ 89 .» Sed interim verbum Dei spiritualiter se manifestat intus; quia verbum est non sonans, sed penetrans; non loquax, sed efficax; non auribus obstrepens, sed affectibus blandiens; facies est non [Col. 0096A] formata, sed formans; non perstringens oculos corporis, sed laetificans faciem cordis; grata amoris munere, non colore. Hunc dilectum quaerunt aliquando boni, aliquando mali; sed quaerunt fine differenti, quia inveniunt boni dilectum, non inveniunt mali; et quaerunt, quia non convenienter quaerunt. «Abyssus enim dicit, Non est in me, et mare loquitur, Non est mecum. Sed neque invenitur in terra suaviter viventium ⁜ 90 .» Abyssus est profunda curiositas; mare tumor saeculi; terra suaviter viventium carnalis voluptas. Non est hic sed «procul et de ultimis finibus pretium ejus ⁜ 91 .»

Quatuor sunt sine quibus nemo perveniet et introibit in potentias Domini: Scientia viae, sumptus, cautela in via contra hostes, dux viae. Via [Col. 0096B] facit ne erres, sumptus, ne deficias; cautela, ut tibi praevideas, dux deducit et praebet auxilium. Sic recte quaeris, securus incedis, laetus accedis, et dicitur tibi: «Intra in gaudium Domini tui ⁜ 92 .» Locus igitur spectat ad gaudium, via ad compendium, sumptus ad victum, cautela ad documentum, dux ad obsequium. De via ait Salvator: «Ego sum via, veritas et vita ⁜ 93 .» De sumptu: «Quis volens aedificare turrim, non prius computat sumptus qui necessarii sunt ⁜ 94 ?» De cautela: «Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae ⁜ 95 .» De ducibus: Angeli eorum semper vident faciem Patris qui est in coelis ⁜ 96 .» Utilis ergo est scientia viae; quia sunt viae quae videntur hominibus rectae et non sunt, et cautela non quidem [Col. 0096C] mundi, quia «prudentia carnis inimica est Deo ⁜ 97 .» Sumptus quoque non de «fermento malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis ⁜ 98 .» Est dux habendus, non qui se transfigurat in angelum lucis ⁜ 99 ,» cujus ductu mors introivit in orbem terrarum ⁜ 100 : sed qui sit benevolus, providus, invictus. Benevolus, ut congaudeat; providus, ut consulat; invictus, ut defendat. Primo itaque, videndum est de via, secundo de sumptu, tertio de cautela, quarto de duce. Ad cognitionem viae haec tria concurrunt: via, signum, numerus. In via tribuitur compendium, certitudo per signum, mysterii profunditas aperitur per numerum. In via, personam Redemptoris adoro; in signo, instrumentum salutis [Col. 0096D] agnosco; in numero, causas mysteriorum intelligo. Senarius numerus personam designat hominis, qui sexto die conditus ⁜ 1 ejusdem quoque diei est hora sexta reparatus. Via ergo, et numerus, et signum sunt Redemptor, redemptus, modusque redemptionis. Itaque via, Christus est; crux viae signum, sed «signum cui contradicebatur ⁜ 2 .» Tali via venit ad nos Christus, scilicet aspera subeundo, ut illiceret sibi nos; salutaria docendo, ut instrueret nos; indigna perferendo, ut acquireret nos; pro nobis moriendo, ut redimeret nos. Hanc viam reliquit [Col. 0097A] nobis; ut ea ambulemus, si non vitae aequalitate, similitudine morum, pietatis cultu, imitatione virtutum. Hunc quia non poteramus in sua natura videre, homo apparuit in hominibus, radius in nube, lumen in absconso, affectus in effectu, verbum in carne, divinitas in humanitate. Sequere eum ergo qui pro te palluit in morte, turbatus est in cruce, illitus faciem sputis, caesus flagellis, arundine caput percussus, in cruce viscera tensus. Si haec ergo cogites, si loquaris, si corripias, si exhortaris, si dehortaris, viam tenes in coelis. In hac via signum est vexillum, et «columna nubis per diem, et columna ignis per noctem ⁜ 3 .» Exemplar signum est eunti, vexillum praelianti, nubes proficienti, ignis laboranti, exemplar operanti. Signum fugat fallaciam; [Col. 0097B] vexillum armat ad pugnam; nubes praestat umbraculum; ignis lucis obsequium. Exemplar virtutum et operationis spectaculum. In hac via tres sunt mansiones, ut eamus iter trium dierum in deserto. Audi: «Ego sum via, veritas et vita ⁜ 4 ;» et decenter: «In ipso enim vivimus, et movemur, et sumus ⁜ 5 .» Haec tria tribus verbis praemissis competunt. Nam vita vivimus, in via movemur, in veritate consistimus. Tres sunt mansiones. Prima sit via, secunda veritas, tertia vita.

De prima mansione. Prima mansio est poenitentia. Haec tria habet coenacula. Primum in abrenuntiatione, secundum in parcimonia, tertium in disciplina. Abrenuntiatio est ex imperio, parcimonia de superfluis, disciplina de necessariis. Abrenuntiatio est res [Col. 0097C] necessitatis, parcimonia res voluntatis, disciplina res libertatis. Ergo disciplina resecat licita et necessaria; parcimonia tollit illicita et superflua; abrenuntiatio, prohibita et peremptoria. Primo damnatur delictum; secundo corrigitur desiderium; tertio cumulatur majoris gratiae meritum. Non autem omnes possunt ascendere superius, quia diversitates sunt euntium, et distinctiones pervenientium, et gradus ascendentium. Cui non est data facultas in secundum aut tertium coenaculum introire, in primo se collocet humiliter. In primo gradu moretur donec audiat: «Amice, ascende superius ⁜ 6 .» Si ergo peremptoria peremisti primum coenaculum primae mansionis introisti; si resecasti superflua, secundum ascendisti; si conaris etiam necessaria cohibere; et [Col. 0097D] assumptus es in tertium.

Sequitur de secunda mansione, et tribus coenaculis. Haec prima est rectitudo operationis. Haec secunda dicitur puritas meditationis. Non enim sufficit purgari quod foris est, nisi interiora mundentur. Haec autem fit per custodiam cordis, sicut ait Salomon: «Omni custodia custodi vel serva cor tuum, quia ex ipsa vita procedit ⁜ 7 .» Haec custodia tripartito dividitur, quia triplici acie vitiorum animus impugnatur in suis cogitationibus. Impugnatur enim per dulcia, per fallacia, per aspera. Omnis, [Col. 0098A] inquam, cogitatio sancta cum impetita succumbit, vel noxia dulcedine flectitur, vel confunditur errore, vel asperitate tentationis dejicitur. Contra tria opponuntur dulcedo, veritas, fortitudo. Dulcedo spiritalis allicit, veritas instruit, fortitudo defendit. Dulcedo generat gaudium; veritas illuminat intellectum; fortitudo ministrat subsidium: gaudium ut ferveas, intellectum ut discutias, subsidium ne succumbas. Multi dulcedinem hanc a Spiritu sancto accipiunt, «sed nesciunt unde veniat, aut quo vadat ⁜ 8 .» Nesciunt enim utrum ad suam utilitatem, aut detrimentum acceperunt. Quare si dulcedine suscepta, disciplina veritatis non observatur, patet ingressus errorum, et, sic «Spiritu abeunte, tollitur pariter dulcedo. Sic itaque Spiritus sanctus [Col. 0098B] disciplinae effugiet fictum, et auferet se a cogitationibus, quae sunt sine intellectu ⁜ 9 .» Sic igitur necesse est dulcedinem lumine veritatis accendi, ut pariter gaudeas in dato, et dantis potestatem cognoscas. Sunt autem qui utrumque habent, sed in tentatione fortes non sunt. «Vae his qui perdiderunt sustinentiam ⁜ 10 .» Ii sunt «filii Ephrem intendentes et mittentes arcum, conversi sunt in die belli ⁜ 11 .» Sunt enim «quasi folium quod vento rapitur ⁜ 12 , et sicut pulvis quem projicit ventus a facie terrae ⁜ 13 .» Melius igitur est habere veras quam dulces cogitationes, et melius veras et fortes quam dulces et veras. Ubi ergo haec tria sunt, ibi est unctio Spiritus sancti; ubi vero non sunt, intervenit illecebra, seductio, levitas. Sit ergo cogitatio dulcis, ut libeat; sit vera, [Col. 0098C] ne seducat; sit fortis, ut contineat. Dulcis sit, ne exasperet, ne coinquinet; vera, ut remuneret; fortis, quia nec amabilis potest esse cogitatio, nisi delectet; nec laudabilis, nisi purificet; nec remunerabilis, nisi perseveret. Propter haec tria dicitur quia Spiritus sanctus scientiam habet vocis, quia facit habere quos implet. Tribus enim vocibus loquitur Spiritus sanctus cogitationibus, et qui scrutator est ejus, fit linguae illius auditor. Prima est: Accipe quod offertur; dulce est enim. Secunda: Intellige donum et causam doni quod offertur; altum est enim. Tertia: Custodi donum et intelligentiam doni quod offertur; potentissimum enim est. Prima est infusio dulcedinis, secunda inquisitio [Col. 0098D] veritatis, tertia utriusque horum perseverantia in remuneratione fortitudinis. Tunc autem anima scientiam habet vocis cum in plenitudine unctionis laetatur, dilatatur, roboratur, dulciter, fideliter, feliciter, firmiter. Sic mens erudita, spiritus audit loquelam, suscipit praesentiam sentiendo, discutiendo, custodiendo, ne qua seductione fallatur. In primo coenaculo reficimur de his quae apponuntur, in secundo discutimus, in tertio laboramus, ut jugis sit delectatio; et certa appositorum comprehensio.

De tertia mansione. Adepta prima mansione, [Col. 0099A] scilicet rectitudine operis, et secunda, scilicet puritate meditationis, accedamus ad tertiam, scilicet sublimitatem contemplationis. Ministrat corpus exteriora, ordinat anima interiora, contemplatur spiritus superiora; sic salvabitur in diem Domini, spiritus, anima, et corpus, si ille sapiat coelestia, haec meditetur rationabilia, hic in sensibus suis ordinet inferiora. Sunt autem corporales visiones, sunt phantasticae, sunt intellectuales. Corporales sunt, per quas corpora videntur; phantasticae, per quas corporum similitudines inspiciuntur; intellectus vero est earum rerum quae dimensionibus carent Rerum intellectualium aliae sunt, quae in sui natura sunt sine augmento et diminutione, ut numerus, mensura, pondus. Alia quae temporaliter [Col. 0099B] accidunt et variabilia sunt, ut est fides, spes, charitas; alia, quae naturaliter decidunt, et variabilia sunt, ut est ratio, ingenium, memoria; alia quae, si dici potest, sunt sempiterna Dei virtus et divinitas. Trium primorum haec est ratio. In primis instituitur dispositio, in secundis visitationis inspiratio, in tertiis rationalis cognitio. Dispositio, eorum quae facta sunt; inspiratio, eorum qui redempti sunt; cognitio, eorum quae naturalia sunt. In ultimis ornatur natura; in mediis accipitur gratia; in primis consideratur omnium naturaliter vita. In ultimis intelligit anima honorem, quo formata est ad Dei imaginem, qui fecit illam ⁜ 14 ; in mediis veneratur gratiam, qua formatur ad similitudinem ejus qui elegit eam; in primis speculatur [Col. 0099C] exemplar, ad quod, et per quod omnia Deus disposuit ⁜ 15 , reformavit et illam. Quarta res quam Deus Trinitas; Tres personae, Pater, Filius, Spiritus sanctus. Hujus solius contemplatio tam pretiosa est quam rara. Haec divisio tripartita est. Aliter enim est Deus in seipso; aliter in imagine quam fecit ipse; aliter in creaturis quas fecit ipse. In hac mansione primum coenaculum est visio divinae substantiae in naturis; secundum, visio in imagine; tertium, visio in seipso. Si ergo illo oculi spirituales eleventur, invenitur dilectus, quantum datur infirmitati nostrae in hoc exsilio. Postmodum autem a beatis plenius invenietur, et videbitur in regno. «Nunc enim filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus. Scimus autem, cum apparuerit, [Col. 0099D] quoniam similes ei erimus: quoniam videbimus eum sicuti est ⁜ 16 » in gloria sua. Igitur juxta primam mansionem videbitur et invenietur Creator. 17 Juxta secundam invenietur amator; juxta tertiam invenietur Salvator, hoc autem fiet quando absorpta fuerit mors in victoria ⁜ 17 .» Quod ubi videbitur, erit nobis perfecta gloria. Sed interim videre ipsum in hoc exsilio, saltem per speculum et in aenigmate ⁜ 18 ,» est nobis consolatio magna et viae levamen.

Unde advertendum est quibus modis se nobis [Col. 0100A] praesentat in hoc carmine. Ipsum se quatuor faciebus praesentantem advertimus. Aliquando enim instar verecundi sponsi animae sanctae secretos petit amplexus et osculis delectatur. Inde clamat illa: Osculetur me osculo oris sui. Nunc vero in oleo et unguentis medicum se exhibet, propter teneras et infirmas animas. Inde clamant: Curremus in odore unguentorum tuorum. Nunc quasi viator sponsae simul et adolescentulae se associat, dulcibus confabulationibus a labore viae relevat, ut alacres dicant: Trahe me post te. Item: «Nonne cor nostrum ardens erat in nobis dum loqueretur nobis in via ⁜ 19 .» Aliquando occurrit quasi praedives paterfamilias, ostensurus divitias suas. Unde: «Veni in hortum meum, soror mea sponsa, messui myrrham meam cum aromatibus [Col. 0100B] meis ⁜ 20 .» Et sic introduxit sponsam in secretis suis. Nec mirum! «Confidit in ea cor viri sui ⁜ 21 .» Quam redemit inopem, probavit fidelem, amplexatur amabilem. In osculis affectuosum et blandum, in oleo atque unguentis clementem et affluentem visceribus pietatis et compassionis, in via hilarem et affabilem plenum gratiae et solatii, in ostensione divitiarum largum se remuneratorem demonstrat: Indica mihi, quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie. Ait Sponsa: «Vias tuas, Domine, demonstra mihi ⁜ 22 ,» id est justitiam. Unde alibi: «Deduxit me super semitas justitiae ⁜ 23 .» Item alius: «Indica mihi, cur me ita judices ⁜ 24 .» Tria ista anima curiosa Dei non cessat inquirere, scilicet justitiam, judicium, locum habitationis gloriae [Col. 0100C] sponsi, tanquam viam in qua ambulet, cautelam qua ambulet, mansionem ad quam ambulet. De qua Propheta: «Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae ⁜ 25 .» Merito haec tria quaerit sponsa, ut de forma justitiae sit formosa, de judiciorum notitia cauta, de desiderio gloriae sponsi casta, quia sponsam Domini decet esse pulchram, eruditam et castam. Et haec ultima petitio petitur a sponsa. In meridie sol est altior, ferventior, splendidior. In illorum cordibus Dominus cubat qui in sublimi sanctitatis proposito manent. In illis pascitur: qui ardore coelestis desiderii fervent. Ab illis diligitur qui claritate supernae sapientiae fulgent. Item, cubat in lecto, [Col. 0100D] qui est pura conscientia; pascitur in cellario cordis, ubi est virtutum affluentia; diligitur in horto spiritualis affectionis, ubi devotionibus quasi vernantibus floribus jocundatur gratia.

Item, triplex est meridies, juxta hujus nominis triplicem interpretationem: Primus est claritas contemplativorum qui adhuc laborant in hac peregrinatione; secundus est claritas sanctorum qui exuti a corporibus adhuc sunt in exspectatione; tertius angelorum et sanctorum qui videbunt clarius Deum quam secundi, quia facie ad faciem jam celebrata resurrectione. Primus dicitur meridies quasi moerens [Col. 0101A] dies, quia in ea et moeremus peccata nostra, et meremur virtutum incrementa; secundus dicitur meridies quasi medidies, id est media dies, quia claritas ejus clarior est prima, sed obscurior tertia; tertius dicitur meridies quasi mera dies, quia clarior caeteris. Notandum quod pascitur dilectus in nobis delectando, cubat in nobis quiescendo. Pascitur vero in bona voluntate; pascitur in operibus misericordiae; pascitur in castitate. De primo: «Meus cibus est ut faciam voluntatem ejus qui misit me Patris ⁜ 26 ;» de secundo: «Esurivi et dedistis mihi manducare ⁜ 27 ;» de tertio: «Qui pascit inter lilia septus ⁜ 28 ,» etc.; Item: «Qui pascit inter lilia donec aspiret dies et inclinentur umbrae ⁜ 29 .» Idem cubat in charitativis, cubat in humilibus et quietis, cubat [Col. 0101B] in sanctificatione unitatis. De primo: «Si quis diligit me, sermonem meum servat, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus ⁜ 30 ;» de secundo: «Super quem requiescet spiritus meus, nisi super humilem et quietum et trementem sermones meos ⁜ 31 ?» de tertio: «In civitate sanctificata similiter requievi ⁜ 32 .» In secundo vero et tertio meridie ab ipso pascemur, et in ipso requiescemus. Unde ipsi pascentur et accubabunt, et non est qui exterreat. In primo Abraham cum esset in ostio tabernaculi sui in ipso fervore meridiano, vidit tres angelos et pavit eos sub ilice Mambre, scilicet panibus azymis, id est animae et corporis castitate, et sobrietate, et lacte, scilicet intentionis simplicitate, et butyro, scilicet devotionis pinguedine, et vitulo [Col. 0101C] saginato, scilicet hilari carnis immolatione ⁜ 33 . In secundo Jacob in ipso fervore diei, id est in meridie oves suas adaquabat in canalibus ubi ponebat virgulas populeas et amygdalinas, et de platanis coram oculis ovium coeuntium ex parte decorticatis, ut similes fetus conciperent ⁜ 34 . Jacob est bonus pastor ille qui animam suam posuit pro ovibus suis ⁜ 35 , et pro grege suo mori dignatus est, ut supplantaret vitia nostra. Nos autem populus ejus et oves pascuae ejus ⁜ 36 . Aquae sunt superna gaudia sanctorum. Unde: «Fluminis impetus laetificat civitatem Dei ⁜ 37 .» Ad illas nos ducit quoties ad contemplanda illa gaudia nos erigit. Ibi ponit virgularum tria genera, ut similes fetus faciamus, id est sanctorum patientiam [Col. 0101D] et humilitatem, Christi charitatem, angelorum puritatem. Primum designatur per virgulas populeas, quia de populo fit unguentum per contusionem quo tumores vulnerum resident. Et haec est sanctorum humilitas et patientia. Per amygdalinas virgas signatur Christi charitas, quia de eis exprimitur lac ad nutriendum, et est cibus sanativus. Charitas enim peccata sanat, et nutrit parvulos. Per virgas de platanis, puritas angelorum, quia platani fructum non faciunt. Ex parte sunt decorticatae, quia [Col. 0102A] «ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus ⁜ 38 .»

De hoc triplici meridie respondit David ad Achis: «Ubi praedatus es hodie? At ille: Ad meridiem Judae, ad meridiem Jerameel, ad meridiem Ceni ⁜ 39 .» Primus est meridies Judae qui dicitur confessio in quo praedatur qui videns peccatum suum per confessionem se eripit a diabolo; secundus est meridies Jerameel, in quo praedatur qui per Dei misericordiam ad requiem de hac miseria transfertur per sua opera: Jerameel enim dicitur misericordia Dei. Est misericordia Dei, qua hic solvimur a peccato. Sed est major misericordia Dei in coelo, qua liberantur animae ab hoc exsilio. Unde: «Domine, in coelo misericordia tua ⁜ 40 .» Ad meridiem Ceni praedatur, qui hic [Col. 0102B] sic praedatur ut in corpore glorificato coram Deo in regno gratuletur. Ceni enim dicitur nidus meus, vel aerarius, vel possessio mea. De primo: «Passer invenit sibi domum et turtur nidum, ubi reponat pullos suos ⁜ 41 ;» de secundo: «Thesaurizate vobis thesauros in coelo ⁜ 42 ;» de tertio: «In terra sua duplicia possidebunt ⁜ 43 .» Tertius meridies dicitur mera dies, quia Deus tunc mere, id est pure videbitur quem modo vident religiosi per speculum et in aenigmate ⁜ 44 , et quatuor modis. Videmus ejus naturam, et nostram dolemus miseriam. Sic vidit Abraham cum dixit: «Loquar ad Dominum meum cum sim cinis et pulvis ⁜ 45 .» Secundo videmus ejus munditiam, et peccatorum nostrorum respicimus immunditiam, et erubescimus, sicut Isaias: «Vae [Col. 0102C] mihi, inquit, quia vir pollutus labiis ego sum, et hoc postquam vidi Dominum sedentem super solium excelsum ⁜ 46 .» Et Job: «Auditu auris audivi te, nunc autem oculus meus videt te ⁜ 47 .» Idcirco me reprehendo et ago poenitentiam in favilla et cinere. Tertio videmus ejus divitias, et nostram gemimus paupertatem. Unde Daniel cum vidisset angelum: «Cecidi, inquit, in terram, nec remansit in me spiritus, nec habui quidquam virium ⁜ 48 .» Et animalia Ezechielis: «Cum fieret vox super firmamentum quod erat super capita eorum, stabant et submittebant alas suas ⁜ 49 ,» le le. l. humiliantia ( sic ), post auditas divitias, suam cognoscentia paupertatem, Quarto videmus eum quasi facie ad faciem, cum videmus eum misericordem, et de salute nostra [Col. 0102D] sollicitum, sicut Jacob vidit: «Vidi, inquit, Dominum facie ad faciem, et salva facta est anima mea ⁜ 50 .» Ecce meridies in quo Joseph comesturus est panem cum fratribus suis, id est Christus, sicut promisit. «Vos estis, inquit, qui permansistis mecum in tentatione, et ego disposui vobis regnum ut edatis et bibatis super mensam meam in regno meo ⁜ 51 .» Joseph augmentum interpretatur. Christus enim augmentatus est in nostra corruptione, aetate et sapientia; in resurrectione, in immortalitatis gloria; in [Col. 0103A] ascensione, exaltatione, in Patris dextera: in generali resurrectione, cum ad eum colligetur militans Ecclesia. Talem optat videre in hac peregrinatione sponsa cum dicit: Indica mihi quem diligit anima mea. Quia sine visione ejus, de facili potest deviare.

Ne incipiam vagari post greges sodalium tuorum.

[THO.] Sodales possunt appellari haeretici, in eo quod nominis ejus vel confessionem vel mysteria circumferunt. Sodales quoque ejus dicuntur quilibet fideles quamvis mali, schismatici, fures, mercenarii, Simoniaci, et caeteri tales: quorum greges vagando imitatur, quicunque pravis eorum vel dogmatibus vel operibus se conformat, ignorans quid de eis Deo placeat vel displiceat. Idcirco sponsa se illuminari [Col. 0103B] petit illa meridiana luce, quam sursum inhabitat dilectus, quia omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a Patre luminum ⁜ 52 . Ubi est meridies incommutabilis. Tria dicuntur genera sodalium Christi. Nomine non numine, numero non merito, corpore non mente. Primi sunt haeretici, secundi schismatici, tertii male viventes Catholici. Vel Christus dicitur habere sodales, scilicet virtutes. Sed quia vitia se palliant, honestate virtutum, hanc timet vagationem. Nam insidiae prudentiam, temeritas fortitudinem, contumacia libertatem, inquietudo strenuitatem, pigritia morum gravitatem simulant. Vagatio autem plures habet exitus, scilicet cogitationis, locutionis, operationis. De vagatione cordis ait David: «Cor [Col. 0103C] meum dereliquit me ⁜ 53 .» De vagatione locutionis Salomon: «In manibus linguae mors et vita ⁜ 54 .» Et Jacobus: «Linguam nullus hominum domare potest ⁜ 55 .» De vagatione operum Isaias: «Manus dissolutas et genua debilia roborate ⁜ 56 .» Isti sicut Cain ⁜ 57 vagi sunt, per inordinatam concupiscentiam; profugi, per peccatricem conscientiam. Inde apte competit eis quod dixit Cain: «Quicunque invenerit me, occidet me ⁜ 58 .» Mentem enim divino desertam consilio, quaecunque tentatio impetierit, subvertit. Item, haeretici faciunt vagari greges suos dogmate, schismatici conspiratione, male viventes Catholici exemplo conversationis malae. Primi greges sequuntur in fidei errorem, secundi, in pacis [Col. 0103D] turbationem, tertii, in morum dissolutionem. Figuram primorum, id est haereticorum tenet Ismael qui separatus est ab Isaac fratre suo, cum quo ludebat, ut aiunt, aliter quam oporteret ⁜ 59 . Dicitur enim quod eum cogebat adorare idola sua; secundorum, id est schismaticorum, figuram tenet Cain, qui primus pacem turbavit occidendo fratrem suum ⁜ 60 ; tertiorum, id est male viventium, tenet figuram Dina filia Jacob quae egressa est de castris Israel, ut videret mulieres regionis, et rapuit eam Sichem filius Emor, et corrupit ⁜ 61 . Alii tres vagi dicuntur secundum triplicem hujus nominis interpretationem. [Col. 0104A] Primus dicitur vagus, quasi varia agens, scilicet corrumpendo unitatem fidei. Secundus, id est schismaticus, dicitur vagus, id est vas agonis, dum agonibus suis turbat pacem. Tertius, id est male vivens Catholicus, dicitur vagus, id est vana gustans, dum cogitatione, locutione, operatione, mundi gustat vanitatem. Item, scio quid dixerit, daemones merito dici sodales, eo quod se transfigurent in angelum lucis ⁜ 62 , quos non ignoramus suis versutiis homines decipere, et saepe greges Christi in suos greges transferre, et suos facere. Propterea antiqui Patres clamabant magno desiderio, ut oriretur eis Sol justitiae, sic: Oriens splendor lucis aeternae et Sol justitiae, veni; et illumina sedentem in tenebris et umbra mortis.

[Col. 0104B] Tres nobis occurrunt longe dissimiles: Diabolus, Adam, Christus. Primus fuit initium culpae, secundus humanae miseriae, tertius redemptionis et gratiae. Primus enim fuit corruens, secundus habitator lucis aeternae, tertius elevans. Primus ascendit solem malitiae, secundus sensit solem tribulationis et angustiae, tertius Sol est justitiae. Primus perdidit claritatem angelicae cohortis, secundus descendit in caliginem miserae sortis, tertius venit illuminare sedentem in tenebris et umbra mortis ⁜ 63 . Primus itaque diabolus corruit tripliciter: corruit de coelo, corruit in mundo, corruit in inferno. Primo propter superbiam; secundo propter Christi victoriam; tertio cadit in gehennam. Hunc triplicem casum commemorat Isaias sic: «Quomodo cecidisti, Lucifer, [Col. 0104C] de coelo. qui mane oriebaris ⁜ 64 ;» ecce primum. «Corruisti in terram qui vulnerabas gentes ⁜ 65 :» ecce secundum. Et paulo post ait: «Usque in infernum detraheris ⁜ 66 ,» ecce tertium.

Primo itaque docet nos non superbire, ne peccemus in Deum; secundo non invidere, ne peccemus in proximum; in tertio non esse in nobis obstinatos, ne descendamus in infernum. Iste fuit raptor lucis internae. Haec est ratio humana illuminata a Deo triplici ratione, scilicet scientiae, intelligentiae et sapientiae. Scientiae, qua usus rerum temporalium 18 discernuntur; intelligentiae, qua de invisibilibus philosopharetur; sapientiae, qua Deus cognosceretur et amaretur. Haec sunt tria luminaria. [Col. 0104D] De quibus dictum est: «Fecit Deus duo magna luminaria, luminare majus, ut praeesset diei, et luminare minus ut praeesset nocti, et stellas ⁜ 67 .» Sed diabolus scientiam rapuit quando fecit ut Adam converteret usum in abusum, intelligentiam in ignorantiam, sapientiam in oblivionem Dei. Ad scientiam instruebat Tobias filium suum sic: «Si multum tibi fuerit, abundanter tribue; et si exiguum, etiam illud stude libenter impertiri ⁜ 68 ;» et: «Qui bene ministraverit, gradum bonum sibi acquiret ⁜ 69 .» Ad intelligentiam David: «Et nunc, reges, intelligite, crudimini, qui judicatis terram ⁜ 70 .» Et Dominus discipulis: [Col. 0105A] «Nunquid et vos adhuc sine intellectu estis ⁜ 71 .» Ad sapientiam Apostolus: «Quae sursum sunt sapite, non quae super terram ⁜ 72 .» Ecce quomodo est diabolus raptor lucis internae. Sequitur quomodo accendit solem malitiae. Iste sol malitiae, nimis inflammat, graviter exsiccat, importune illuminat, inflammat tentatione, exsiccat devotione, illuminat ostentatione. Contra primum promittit nobis David sic: «Per diem sol non uret te neque luna per noctem ⁜ 73 .» Ad secundum spectat illud semen evangelicum de quo Dominus ait: «Orto sole exsiccatum est, quia non habebat humorem ⁜ 74 .» De tertio Job: «Si vidi solem, cum fulgeret, et lunam incedentem clare ⁜ 75 .» Per hunc solem ipse diabolus perdidit claritatem angelicae cohortis. Contra enim quod [Col. 0105B] peccavit per superbiam in Deum, «Christus exinanivit semetipsum ⁜ 76 ,» et exemplo ejus ne peccemus in proximum. Alioqui «expedit nobis ut mola asinaria suspendatur in collo nostro et demergatur in profundum ⁜ 77 .» Nec simus obstinati sicut ipse, quia Dominus «gladium suum vibravit, arcum suum tetendit, et paravit illum ⁜ 78 ,» ut tales «mittat in tenebras exteriores, ubi erit fletus et stridor dentium ⁜ 79 .» Ecce quod primus, id est diabolus fuit corruens.

Sequitur quod homo primus fuit moriens per ipsum. Unde in Apocalypsi: «Nomen illi mors ⁜ 80 .» Moritur ergo homo temporaliter; moritur spiritualiter et utiliter; moritur spiritualiter et damnabiliter. Primo moritur generali moriendi lege; secundo [Col. 0105C] moritur culpae, tertio justitiae. Primam Christus suscepit, secundam docuit, tertiam damnavit. De prima frequenter auditur in Genesi: «Vixit tot annis et mortuus est ⁜ 81 .» De secunda: «Mortui enim estis et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo ⁜ 82 .» De tertia: «Anima quae peccaverit ipsa morietur ⁜ 83 .» Diabolus, qui corruens fuit irremediabiliter; homo vero moriens reparabiliter. Venit Christus oriens, non ut ille, sed iste revivisceret misericorditer. Ille fuit raptor lucis internae; iste habitator lucis aeternae. Propter hoc venit splendor lucis aeternae; lux aeterna quam habitat homo, plena est miseriis ⁜ 84 . Habet enim interruptionem, habet tentationem, habet deceptionem: interruptionem, [Col. 0105D] interpolatione noctium; tentationem, quia occurrit turba concupiscibilium; deceptionem, quia humanum saepe fallitur judicium. Per primum igitur deficit; per secundum interficit; per tertium adversitatis inquisitionem non sufficit. Contra primam petebat qui dicebat:

[Col. 0106D] Notandum quod sol iste oritur de nobis; oritur in nobis, oritur pro nobis. De nobis corporaliter, in nobis spiritualiter, pro nobis causaliter. Temporaliter et corporaliter, unde sustinuit mortis defectum; spiritualiter, inspirando sui amoris affectum; causaliter, quia ortus ejus fuit causa ut consequeremur salutis effectum. De primo: «Oritur sol et occidit, et ad locum suum revertitur ⁜ 99 :» De secundo: «Ortus est sol et congregati sunt, et in cubilibus suis collocabuntur ⁜ 100 .» Congregabuntur [Col. 0107A] in unitatem fidei ⁜ 1 , et collocabuntur in cubilibus cordium suorum requiescentes in bona conscientia. De tertio: «Orietur vobis timentibus nomen meum sol justitiae ⁜ 2 .» Idem quoque est creator lucis externae, inspirator lucis internae, splendor lucis aeternae: lucis externae ad visionem et usum creaturarum; lucis internae ad salutem animarum; lucis aeternae ad gloriam beatorum. De primo dixit: «Fiat lux, et facta est lux ⁜ 3 .» De secundo: «In luce sagittarum tuarum ibunt in splendore fulgurantis hastae tuae ⁜ 4 .» Sagittae istae sunt varii motus charitatis in corde. Lux earum est spiritus intelligentiae. De tertio: Lux perpetua lucebit sanctis tuis, Domine ⁜ 5 . Item de Deo dicitur quod «solus habet immortalitatem, et lucem habitat inaccessibilem ⁜ 6 .» Primam [Col. 0107B] videmus in nativitate; secundam per speculum et in aenigmate; tertia videbimus in veritate. Prima est sub sole; secunda in sole; tertia supra solem. De prima: «Vidi, ait Salomon, cuncta quae sunt sub sole, et ecce omnia vanitas ⁜ 7 .» De secunda: «Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem ⁜ 8 .» De tertia: «Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum ⁜ 9 .» Hujus lucis Christus est splendor, dum, fulgentibus ejus miraculis, hanc esse superius insinuat. Dicitur quoque Christus sol justitiae ⁜ 10 . Haec justitia tribuit, distribuit, retribuit. Tribuit dona gratuita, distribuit donata, retribuit praemia meritis. De primo: «Desiderium cordis ejus tribuisti [Col. 0107C] ei ⁜ 11 .» De secundo: «Distribuite domos ejus, ut enarretis in progenie altera ⁜ 12 .» Et Apostolus: «Si distribuero omnes facultates meas in cor pauperum, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest ⁜ 13 .» De tertio: «Retribue servo tuo; vivifica me, et custodiam sermones tuos ⁜ 14 .» Prima, Deus «justificat impium ⁜ 15 ,» secunda, «dividit singulis prout vult, utpote genera linguarum, interpretationes sermonum ⁜ 16 .» Tertia, reddet Deus mercedem laborum sanctorum suorum ⁜ 17 . Prima est sol justitiae, quia lucet in corde religioso; secunda lucet mundo; tertia lucebit in judicio. Prima educit hominem de tenebris culpae; secunda de tenebris ignorantiae; tertia de umbra mortis mundanae miseriae.

[Col. 0107D] Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascis, ubi cubas in meridie, ne vagari incipiam post greges sodalium tuorum.

[CARD.] Ac si dicat: O fili mi, quem affectu speciali diligit anima mea, indica mihi meridie, hoc est in pleno lumine et manifesta cognitione, ubi pascis, hoc est ubi pastoris imples officium, et ubi cubas, hoc est ubi oves cubare facias, sicut tu dicis per Ezechiel: «Ego pascam oves meas, et ego accubare eas faciam ⁜ 18 .» Et de pastoris officio, quod exercet, subdit: «Quod perierat requiram, et quod abjectum fuerat reducam, et quod confractum [Col. 0108A] fuerat alligabo, et quod infirmum erat consolidabo, et forte et pingue custodiam ⁜ 19 .» Vel sic: Indica mihi ubi pascis: ubi videlicet tu cibas populum tuum «pane vitae et intellectus, et potas aqua sapientiae salutaris ⁜ 20 ,» quod totum fit in Ecclesia fidelium. Indica mihi ubi cubas, hoc est in quorum mentibus requiescas, quia «vulpes foveas habent, et volucres coeli nidos, Filius autem hominis vix habet ubi caput reclinet ⁜ 21 .» Haec autem omnia tam sollicite requiro, ne eorum cognitione et discretione non habita, ego tanquam dubia et incerta, quibus sollicitudinem maternae custodiae debeam impendere, incipiam vagari et operas meas expendere post vagos greges, non tuos, sed sodalium tuorum. Sodales autem Christi dicit haereticos, qui oves de [Col. 0108B] Christi grege furantur, et eas vagas et erroneas per errores deducunt et devia.

Si ignoras te, o pulcherrima intermulieres, egredere et abi post vestigia gregum, et pasce haedos tuos juxta tabernacula pastorum.

[THO.] Ac si diceret dilectus: Quid quereris quasi in tentatione a me possis relinqui, et te in custodienda vinea nostra persecutionibus denigratam quam jam pulchram baptismate feci, et pulchriorem tribulationum examine reddendam disposui. Si vero haec ignoras, nec reminisceris quia nemo «coronabitur nisi qui legitime certaverit ⁜ 22 ,» egredere a meo consortio, et abi post vestigia gregum, id est varios errantium actus: mutare, et pasce haedos tuos juxta tabernacula pastorum, hoc est perditos [Col. 0108C] nutri auditores, secuta insipientium doctrinas magistrorum. Te namque meos agnos pascere jussi verbo doctrinae et pro eis adversa pati et etiam mori. Si igitur ignoras te hac conditione mihi desponsatam, tuos hoedos pasce erraticis et aliorum magistrorum doctrinis. Quia dixerat: Indica mihi quem diligit anima mea, volebat provehi ad Dei contemplationem, ad quam venire non poterat nisi prius haberet sui cognitionem. Ad eam quaerendam hic invitatur cum dicitur: Si ignoras te, o pulcherrima, etc. Tribus modis ad nostri cognitionem redimus: Uno, quando peccata nostra ad memoriam reducimus, et quam deformes in eis fuimus retractamus. Inde David: «Iniquitates meae [Col. 0108D] supergressae sunt caput meum, et sicut onus grave gravatae sunt super me. Putruerunt et corruptae sunt cicatrices meae a facie insipientiae meae ⁜ 23 .» Et inde ait Paulus: «Ego sum minimus apostolorum, qui non sum dignus vocari apostolus, quoniam persecutus sum Ecclesiam Dei ⁜ 24 .» Secundus modus est, quando miseriam nostram recognoscimus, dicentes cum Apostolo: «Infelix ego sum, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» ⁜ 25 Prima nos humiliat ex memoria iniquitatis; ista nos contristat, ex conditione praesentis infelicitatis; illa submissos, [Col. 0109A] haec sollicitos reddit. Nec mirum cum se videat homo periculis circumfusum, daemonum ludibriis obnoxium, hominum perversorum subjectum opprobriis, fraudulentorum patere insidiis, tentationibus fatigari, prosperitatibus impelli, adversitatibus ad lethalem tristitiam impelli vel perurgeri. Tertius modus est cum dignitatem illam qua sumus ad Dei similitudinem et imaginem conditi ⁜ 26 contemplamur. Ab hac contemplatione animam negligentem longe peregrinantem Propheta arguit sic: «Quid est Israel quod in terra inimicorum es? Inveterasti in terra aliena, commoratus es, vel connumeratus es cum mortuis, deputatus es cum iis qui in inferno sunt ⁜ 27 .» Terra namque nostra memoria est nostri Creatoris, in qua semina fidei et morum seminamus, [Col. 0109B] et ex ea fructum contemplationis divinae et aeternae beatitudinis metimus. Aliena terra quae inimicorum est, oblivio Dei dicitur. In terra ergo inimicorum est, qui peccando Deum obliviscitur. Inveterascit in terra aliena, quando peccatum in consuetudinem trahitur. Commoratur cum mortuis, quando in actu delectatur. Cum his qui in inferno sunt deputatur, cum magnitudine peccati in desperationem ducitur.

Ut autem anima sui decoris cognitionem habeat, haec tria consideranda sunt. Dignitas, scientia, virtus. Dignitas, qua se praestare caeteris animalibus gaudeat; scientia, qua eamdem dignitatem se habere, et a se non habere sciat vel cognoscat; virtus, qua Deum ad cujus imaginem facta est ⁜ 28 , [Col. 0109C] quaerere, et invento adhaerere contendat. Si haec ignorat anima, non se cognoscit, sed abit post vestigia gregum, id est cogitationum mundi, vel gregum, id est animarum seductarum. De quibus dictum 19 est superius. Juxta tabernacula pastorum, inquit. Tabernacula sunt transeuntium; domus vero manentium. Tabernacula igitur sunt delectationes mundi, quae transeunt; vel corpora nostra voluptatibus vacantia. Horum pastores sunt qui bene pascunt ea, vel exemplo suo ad hoc alios invitant. Juxta eos pascuntur hoedi, id est lascivi motus. Vel pastores sunt haeresiarchae, juxta quorum tabernacula, id est conventicula pascuntur hoedi, id est peccatores. «Homo, cum in honore esset, non intellexit, comparatus [Col. 0109D] est jumentis insipientibus ⁜ 29 .» Duo ignoravit, scilicet se esse lutum, et in hoc comparatus est jumentis; ignoravit et Dei judicium, quo punietur homo, non bestia. Hic ergo abit post vestigia gregum. Primum est recedenti animae a Deo ignorare se, ignorare Dei judicium ⁜ 30 ; secundum est egredi de spiritu ad carnis vitia, de bonis animi ad saecularia desideria, de interna requie mentis ad mundi strepitum et onera; tertium est ire post gregum vestigia, quia qui modo comparatur jumento in lascivia, erit deterior jumento in poena. Ad hanc sui cognitionem [Col. 0110A] pertinet quod «Moyses fecit labrum aeneum de speculis mulierum quae excubabant ad ostium tabernaculi ⁜ 31 .» Sanctae mulieres sunt sanctae animae, quae excubant ad ostium tabernaculi, id est ad contemplationem patriae coelestis, quae est tabernaculum beatorum. Unde: «Introibimus in tabernaculum ejus ⁜ 32 .» De speculis earum, id est de contemplationibus earum, fecit labrum aeneum, in quo lavabantur sacerdotes, id est affluentiam lacrymarum de contemplationibus aggregavit. De his autem speculis in sequentibus dicetur plenius; de his contemplatoribus ait Salomon: «Semita justorum quasi lux splendens procedit, et crescit usque ad perfectum diem ⁜ 33 .» Est semita seductorum, est semita impiorum, est semita justorum. Prima quasi lux fallens [Col. 0110B] excedit, secunda quasi lux blandiens incidit, tertia quasi lux splendens procedit. Prima falsam promittit requiem; secunda allicit per mundi speciem; tertia crescit usque ad perfectum diem. De prima: «Fiat Dan coluber in via; cerastes in semita ⁜ 34 .» Et Job: «Considerate semitas Theman ⁜ 35 .» Theman dicitur auster, scilicet vitae dissolutio. Saba rete, id est deceptio. Haec excedit. Inde: «Noli esse minus justus ⁜ 36 .» Haec quasi lux fallens falsam promittit requiem, quando «angelus Satanae transfigurat se in angelum lucis ⁜ 37 .» De secunda: «Semita impiorum tenebrosa ⁜ 38 .» His occurrit Dominus sic: «Sepiam viam tuam spinis; et sepiam eam maceria, et semitas tuas non invenies ⁜ 39 .» Haec incedit quasi lux blandiens. «Vae iis qui putant tenebras [Col. 0110C] lucem, et lucem, tenebras ⁜ 40 .» Haec lux non est manens. Inde in Job: «Auferetur ab impiis lux sua ⁜ 41 .» Haec lux est saeculi hujus quae allicit, «quia filii hujus saeculi prudentiores sunt filiis lucis in generatione sua ⁜ 42 .» Hi claudicaverunt a semitis suis. Nunc ergo revertamur ad semitam justorum.

Sed est justus qui ex fide vivit ⁜ 43 , et est justus qui quasi leo confidit ⁜ 44 . Primus a terrenis se erigit, secundus subditum corrigit, tertius vehementer diligit. Primus rectam ingreditur semitam, secundus despicit mortem subitam, tertius ad veram suspirat vitam. Primum deducit Dominus per semitam mandatorum, ostendit primum bonorum, dat scientiam ad discretionem bonorum et malorum. Inde dicitur: [Col. 0110D] «Justum deduxit Dominus per vias rectas ⁜ 45 ,» ecce primum; «et ostendit illi regnum Dei ⁜ 46 ,» ecce secundum; et dedit illi scientiam sanctorum ⁜ 47 , ecce tertium. De primo: «Semita justi recta est, rectus callis justi ad ambulandum ⁜ 48 .» Item: «Deduc me in semitam mandatorum tuorum, quia ipsam volui ⁜ 49 .» Secundum quaerebat quae dicebat. «Indica mihi quem diligit anima mea: ubi pascas, ubi cubes in meridie ⁜ 50 .» Et Moyses: «Ostende mihi teipsum ⁜ 51 .» De scientia: «Scientiam Dei volui plus quam holocaustum ⁜ 52 .» Ac si diceret: «Si [Col. 0111A] sciret paterfamilias qua hora fur veniret in nocte, non sineret perfodi domum suam ⁜ 53 .» Secundus justus non timet mortem subitam; videt enim paratum refugium. Dat Deus maturitatem ad consilium, vitam immaculatam in exemplare auxilium. De primo: «Justus si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio erit ⁜ 54 .» De secundo: «Senectus venerabilis est non diuturna neque numero annorum computata ⁜ 55 .» De tertio: «Aetas senectutis vita immaculata ⁜ 56 .» Tertius jam se gaudet esse in Dei protectione, in munere ab inferni afflictione, in pacis futurum delectatione. De primo: «Justorum animae in manu Dei sunt ⁜ 57 ;» de secundo: «Et non tanget illos tormentum malitiae ⁜ 58 ;» de tertio: «Visi sunt oculis insipientium mori, illi autem sunt in pace [Col. 0111B] ⁜ 59 .» Isti sunt tres magi. Primus offert myrrham, secundus thus, tertius aurum ⁜ 60 . Myrrham, scilicet amaritudinem satisfactionis; thus odorem bonae opinionis; aurum splendorem supernae illustrationis. Primus ait: «Manus meae distillaverunt myrrham, et digiti mei pleni myrrha probatissima ⁜ 61 .» Nec mirum, quia «fasciculus myrrhae dilectus meus mihi ⁜ 62 .» Secundis dicitur: «Odor vestimentorum tuorum sicut odor thuris ⁜ 63 .» Nec mirum, quia dilectus meus fuit «quasi redolens thus in diebus aestatis ⁜ 64 .» Pro tertiis dicitur: «Refulsit sol in clypeos aureos et aereos, resplenduerunt montes ab eis ⁜ 65 .» De dilecto enim dicitur: «Caput ejus aurum optimum ⁜ 66 .» Primus ergo Deum orat; secundus Deum adorat; tertius regem honorat. Primus in [Col. 0111C] spe, secundus in fide, tertius in charitate. Primo dicitur: «Subditus esto Domino, et ora eum ⁜ 67 ;» pro secundo in Apocalypsi angelus ad Joannem: «Dominum adora ⁜ 68 ;» pro tertio: «Honor regis judicium diligit ⁜ 69 .» In primo redemptorem, in secundo justificatorem, in tertio reparatorem. Primus ergo vadit semitam duram, secundus semitam rectam, tertius semitam pacificam. Primus enim ambulat in defectu; secundus in profectu; tertius in affectu. De primo: «Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras ⁜ 70 ;» de secundo: «Semita justi recta est, rectus callis justi ad ambulandum ⁜ 71 ;» de tertio: «Viae ejus viae pulchrae et omnes semitae ejus pacificae ⁜ 72 .» Primus suam plangit negligentiam, [Col. 0111D] secundus in virtutibus multam habet vigilantiam, tertius in amore servando multam adhibet diligentiam. Primus suam confitetur turpitudinem; secundus comitem habet sollicitudinem; tertius offert Deo devotionis pinguedinem. De primo: «Justus in principio accusator est sui ⁜ 73 ;» de secundo: «Justus cor suum tradit ad vigilandum diluculo ad Dominum qui fecit illum ⁜ 74 ;» de tertio: «Oblatio justi impinguat altare ⁜ 75 .» Primus affert munus suum ad pedes Christi; secundus ad manus; [Col. 0112A] tertius ad pectus. Primus in propitiatorio, secundus in tabernaculi refectorio, tertius in aureo Salomonis reclinatorio. Primus inveniet remissionem, secundus consolatoris refectionem, tertius pacem et devotionem. Primus dicit: «Deus, propitius esto mihi peccatori ⁜ 76 ;» pro secundo dicitur Eliae: «Surge, comede, grandis enim tibi resta, via ⁜ 77 ;» et sponsa: «Comedite, amici, et inebriamini, charissimi ⁜ 78 .» Pro tertio: «Ego dormio et cor meum vigilat ⁜ 79 .» Primum accipit ad pedes Domini Maria Magdalene ⁜ 80 ; secundum apostoli in coena ⁜ 81 , tertium super pectus Domini recumbens evangelista Joannes ⁜ 82 .

Quilibet istorum est quasi semita justi, quae quasi lux splendet. Lux ista triplex est: Est enim lux quae [Col. 0112B] Christum nuntiat; est quae ad Christum ducit; est quae Christum glorificat. Nuntiat venientem, deducit ad subvenientem, glorificat in Christo pervenientem. Pro prima cantatur: «Lux fulgebit hodie super nos ⁜ 83 ;» pro secunda: «In luce sagittarum tuarum ibunt in splendore fulgurantis hastae tuae ⁜ 84 .» Pro tertia: «Lux perpetua lucebit sanctis tuis, Domine ⁜ 85 .» Inde tres luces apparuisse pro Christo legimus. Prima pastoribus in nativitate, quia «claritas Dei circumfulsit illos ⁜ 86 ;» secunda in stellae apparitione. Unde: «Stella sicut flamma coruscat ⁜ 87 ;» tertia in transfiguratione. Inde: «Refulsit facies ejus sicut sol ⁜ 88 .» Per primam apparuit Christi humanitas, per secundam benignitas, per tertiam veritas. Humanitas, per quam diaboli minuit potestatem; benignitas, per [Col. 0112C] quam nostram relevavit infirmitatem; veritas, per quam suam ostendit felicitatem. In primo nostram assumpsit miseriam; in secundo suam fecit nobiscum misericordiam; in tertio nos ad angelorum sublevabit excellentiam. De prima luce dicitur: «Lux in tenebris lucet ⁜ 89 ;» de secunda: «Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum ⁜ 90 ;» de tertia; «Et vita erat lux hominis ⁜ 91 .» Per primam ergo liberati a diabolo sumus laetificati, per secundam a Christo empti, per tertiam erimus exaltati. De prima: «Lux orta est justo, et rectis corde laetitia ⁜ 92 .» Unde legitur: «Erat civitas parva et pauci viri in ea, et rex potens obsedit eam: et inventus est vir unus pauper in ea, [Col. 0112D] qui liberavit eam super sapientiam, et postea nemo recordatus est illius ⁜ 93 .» Civitas haec mundus est, in quo Christus natus est. Unde: «Et homo natus est in ea ⁜ 94 ;» et: «Ille liberavit pauperem a potente, et pauperem cui non erat adjutor ⁜ 95 .» Pro hac dicitur: Lux de luce apparuisti, Christe. Christus dicitur unctus; ipse enim ungit nos. Inde: «Oleum effusum nomen tuum.» Hac luce apparuit benignitas. «An nescis quia benignitas Dei ad poenitentiam te adducit ⁜ 96 .» De tertia: «Ecce Dominus veniet, et omnes [Col. 0113A] sancti ejus cum eo, et erit in die illa lux magna ⁜ 97 .» Haec lux facit perfectum usque ad quod crescit semita justorum. Sed notandum quod est dies factus, et est dies infectus, et est dies refectus, et est dies perfectus. Primus fuit gratiae infusio, secundus de peccato confusio, tertius Christi incarnatio, quartus gloriae exhibitio. Primum enim Deus inspiravit, secundum peccatum obscuravit, tertium reparavit, quartum Deus ab aeterno justis praeparavit. De primo: «Erit lux diei unius, sicut lux septem dierum ⁜ 98 ,» scilicet septem donorum Spiritus sancti, quae in Adam fuerunt; de secundo: «Pereat dies in qua natus sum ⁜ 99 ,» et: «Diem hominis non desideravi, tu scis ⁜ 100 ;» et: «Dies mei sicut umbra declinaverunt ⁜ 1 ;» de tertio: «Abraham exsultavit ut videret [Col. 0113B] diem meum: vidit et gavisus est ⁜ 2 ;» de quarto in hoc loco. Item: «Et thronus ejus sicut dies coeli ⁜ 3 ,» in qua «videbitur Deus deorum in Sion ⁜ 4 .» Ad quam nos perducat ipse Christus Jesus, «cui est honor et gloria in saecula saeculorum ⁜ 5 . Amen.»

Si ignoras te, o pulcherrima inter mulieres.

[CARD] Haec enim sunt verba filii, qui ad matris interrogationem non respondet, sed magis ostendit quod illa quaestio non habeat locum, pro eo quod mater ejus non solum iis qui sunt in grege, sed etiam iis qui de grege non sunt; non solum palmitibus qui sunt in vite, sed etiam iis qui de vite sunt praecisi prodesse valeat et debeat: et non solum possit justis conservare gratiam, sed etiam reis veniam [Col. 0113C] promereri. Dicit ergo: Si ignoras te, id est an ignoras te; et debet pronuntiari te cum pondere, ac si dicat: An ignoras te, quod sis stella maris, quae non solum bene merentes dirigis, sed etiam errantes et devios reducis ad portum salutis? An ignoras te, quod sis mediatrix Dei et hominum, ut peccatores discordantes a filio tuo reducas ad concordiam? An ignoras quod sis pulcherrima mulierum, et ideo in intercedendo pro peccatoribus potentissima? An ignoras quod propter pulchritudinem tuam sit vox tua dulcis ⁜ 6 , et mihi desiderabilis, et preces tuae validae? Unde inferius: «Sonet vox tua in auribus meis, vox enim tua dulcis ⁜ 7 ,» ideo quidem dulcis est, id est quia «facies tua est decora ⁜ 8 .» His igitur auditis et intellectis plenius mater ex paucis verbis [Col. 0113D] filii multa colligens et intelligens, quod non tantum justis, sed peccatoribus, non ovibus quae sunt in ovili, sed etiam errantibus suas debeat operas, statim pro eis preces assumit ad filium, dicens: Egredere, et abi post vestigia gregum, et pasce hoedos tuos juxta tabernacula pastorum. Ac si dicat: Docuisti me, fili: jam non ignoro me stellam maris et reconciliatricem erronearum ovium. Et quia in hoc a te sum edocta, supplico tibi, fili charissime, egredere de claustris severitatis ad latitudinem misericordiae, et abi post vestigia gregum, ut oves fugitivas et erroneas in humeris tuis ad ovile reportes ⁜ 9 , [Col. 0114A] et azymis sinceritatis et veritatis ⁜ 10 pasce peccatores, qui sunt haedi. et immunditiae filii per culpam; sed tamen tui sunt per naturam, qui hoedi sunt juxta tabernacula pastorum sanctorum. Haeretici enim qui per istos haedos significantur, juxta tabernacula pastorum sanctorum esse dicuntur, illa ratione, quia, licet eos impediat falsitatis mistura ne sint in tabernaculis Ecclesiae, tamen non omnino longe sunt a tabernaculis, quia aliquid retinent de doctrina veritatis.

Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilavi te, amica mea.

[THO.] Id est, dum male operando adhuc esses in curribus Pharaonis, ego te equitatui meo assimilavi, attendens quod te praedestinaverim, et equis meis te [Col. 0114B] comparavi. Omnes enim qui male vivunt sunt equi in curribus Pharaonis, id est sub regimine ejus qui currus ejus ducit, scilicet diaboli. Omnes enim qui bene vivunt in curribus Dei sunt, id est sub ejus regimine, et ipse est ascensor eorum: Quia sponsae praesumptio dure et absque re reprehensa erat, ne tristior remaneret, bona illi aliqua quae jam acceperat ad memoriam reducuntur, et aliqua quae non acceperat promittuntur. Sed et pulchra perhibetur et appellatur amica, et dicitur: Fortem te feci ut pugnes contra currus Pharaonis. Bellum istud actuale in nobis est spirituale. Ibi populus eductus de Aegypto, hic homo de saeculo; 20 ibi Pharao est prostratus, hic diabolus; ibi currus Pharaonis subvertuntur ⁜ 11 , hic carnalia desideria [Col. 0114C] quae militant adversus animam subruuntur ⁜ 12 . Illi fluctibus, ista fletibus; marini illi, amari isti. Tres sunt currus Pharaonis: primus malitiae, secundus luxuriae, tertius avaritiae. Currus malitiae quatuor habet rotas, scilicet saevitiam, impatientiam, audaciam, impudentiam. Velox est iste currus ad effundendum sanguinem ⁜ 13 , qui nec innocentia sistitur, nec patientia retardatur, nec timore frenatur, nec pudore inhibetur. Trahitur autem duobus pernicibus equis, scilicet terrena potentia, et saeculari pompa. His praesident duo aurigae, scilicet tumor et livor. Tumor pompam, livor potentiam agit. Qui in se firmiter stat, tumore est pressus, gravitate modestus, humilitate solidus, puritate [Col. 0114D] sanus. Aura hujus vanitatis non leviter rapietur. Luxuriae vero currus habet quatuor rotas, scilicet ventris ingluviem, coitus libidinem, vestium mollitiem, otii saporisque resolutionem. Trahitur duobus equis, scilicet prosperitate vitae, et abundantia rerum. His duo praesident aurigae, scilicet ignaviae torpor, infida securitas. Hi nec calcaria nec flagella habent; sed pro his utuntur conopeo ad faciendam umbram, et flabello ad citandum ventum. Conopeum est dissimulatio umbram faciens et protegens ab aestu curarum; flabellum effusio est, ventum adulationis apportans. Currus [Col. 0115A] avaritiae quatuor rotis vertitur vitiorum. Haec sunt pusillanimitas, inhumanitas, contemptus Dei, oblivio mortis, jumenta trahentia, tenacitas et rapacitas. His est unus auriga, habendi amor. Hi sunt currus Pharaonis. Sunt et currus Dei tres. Est enim currus Eliae, et currus Elias, et currus eunuchi Candacis reginae. Currus Elias est de quo clamat Eliseus: «Pater mi, pater mi, currus Israel et auriga ejus ⁜ 14 .» Qui enim patienter portat subditos, sicut Elias Israel, ipse est currus iste qui dicitur patientiae vel paternitatis. Quatuor habet rotas: Prima temporalium administratio, secunda infirmitatum operosa compassio, tertia in tentatione consolatio, quarta in injuria a subditis irrogata gloriatio. De prima ait Apostolus: «Qui tribuit in [Col. 0115B] simplicitate ⁜ 15 ,» et: «Qui bene ministraverit, gradum bonum acquiret ⁜ 16 ;» de secunda: «Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi ⁜ 17 ;» de tertia: «Si occupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spiritales estis instruite hujusmodi in spiritu lenitatis ⁜ 18 ;» de quarta: «Maledicimur et benedicimus, persecutionem patientes et sustinentes ⁜ 19 .» Duo equi trahunt hunc currum, scilicet misericordia cum hilaritate, sollicitudo de fratris salute, et de reddenda ratione. De his duobus Apostolus: «Qui praeest in sollicitudine, qui ministrat in hilaritate ⁜ 20 .» Auriga est ipse doctor qui instruit. Idem enim currus Israel et auriga ejus. Est autem currus Eliae igneus, de quo dicitur: «Currus igneus et equi ignei diviserunt [Col. 0115C] utrumque ⁜ 21 ;» iste est charitatis. Quatuor ejus rotae sunt quatuor fervores. Primus est zelus Dei ut honoretur. Unde: «Zelus domus tuae comedit me ⁜ 22 .» Secundus est zelus proximi, ut salvetur. Unde: «Aemulor enim vos Dei aemulatione ⁜ 23 .» Pro isto: «Concaluit cor meum intra me ⁜ 24 .» Pro primo: «In meditatione mea exardescit ignis ⁜ 25 .» Tertius est fervor macerandae carnis. Qui enim Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis ⁜ 26 . Unde: In igne enim zeli mei devorabitur omnis terra ⁜ 27 , id est omne terrenum. Quartus est devotionis. Isto «Inflammatum est cor meum, et sic renes mei commutati sunt ⁜ 28 .» Inde dictum est ad Eliam: «Quid hic agis, Elia? Zelans zelo pro Domino ⁜ 29 .» De his duobus dictum [Col. 0115D] est: «Ure renes meos et cor meum ⁜ 30 .» Duo equi trahunt hunc currum, scilicet amor et desiderium. De primo: «Fortis est ut mors dilectio tua,» etc. ⁜ 31 De secundo: «Nonne cor nostrum ardens erat in nobis de Jesu, dum loqueretur nobis in via?» ⁜ 32 Hujus auriga est contemplatio, quae ducit equo istos. Unde David: «Emitte lucem tuam et veritatem tuam, ipsa me deduxerunt et adduxerunt in montem sanctum tuum ⁜ 33 .» Est et currus eunuchi Candacis reginae ⁜ 34 , scilicet pudicitiae currus. Eunuchi [Col. 0116A] enim sunt qui amore Dei continent. Item, iste habet quatuor rotas. Prima est contemptus coitus, pro contagio carnalis maculae. Unde Apostolus: «Omne peccatum quod fecit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus suum peccat ⁜ 35 ,» scilicet illud maculando. Secunda est ejusdem odium, quia vix potest esse sine peccati admistione. Unde fornicator dicitur proprie uxoris amator ardentior, a Psextopythagorico. Tertia est abstinentia a coitu, quia impeditur vacatio Dei viri et feminae consensu et prolis educatione. Unde Apostolus: «Tribulationem habebunt hujusmodi ⁜ 36 .» Quarta est abstinentia propter dignitatem virtutis castimoniae. Unde Augustinus: Nulla fecunditas conjugalis sanctae virginitati potest [Col. 0116B] comparari. Duo equi sunt duo privilegiata miracula et singularia, scilicet in Christo et Maria. In Maria, quia peperit virginitas; in Christo, quia virginem humanitate univit sibi divinitas. Auriga est praemium in patria, scilicet quia virgines familiarius caeteris Christo adhaerebunt, sicut ait Augustinus: Alii Christum in regno sequentur in omnibus, praeterquam cum in decore virginitatis incedit. In tali curru sedet eunuchus, scilicet quilibet in Christo continens. Et legitur in Isaia: «Sicut ovis ad occisionem ductus est ⁜ 37 ,» quia tales Christi passionem digni sunt praedicare. Sed quia sola virginitas ad intelligendum non sufficit, Philippus qui interpretatur os lampadis, in eodem curru sedet ⁜ 38 , ut quod per se non potest intelligere [Col. 0116C] virgo, suppleat auditus magistrorum. Currus luxuriae persequitur Israel, ne carnem suam cum vitiis et concupiscentiis crucifigat ⁜ 39 ; currus avaritiae, ne peccata sua eleemosynis et iniquitates suas misericordiis pauperum redimat ⁜ 40 ; currus malitiae, ut non simpliciter agat, sed fratrem suum in omni negotio circumveniat ⁜ 41 . His opponuntur tres alii currus: currus enim pudicitiae portat eos ultra aquas voluptatum; currus patientiae ducit eos per desertum; currus vero charitatis de Jordane transmittit in terram patrum suorum ⁜ 42 .

Itaque qui volunt fugere Aegyptum, aliquando habent mare ante se, aliquando circa se, aliquando post se. Mare est mundus, quem habet homo ante se ad impedimentum, circa se in auxilium, post [Col. 0116D] se in firmamentum. Ad impedimentum, ne convertatur in auxilium, ut tentationibus exercitatus otiosus non inveniatur; ad firmamentum, ut prorsus abjecta mundi voluptate, diabolo via tentandi non relinquatur. In primo est timor, in secundo labor, in tertio dolor. Timor futurorum periculorum, labor instantium certaminum, dolor praeteritorum malorum. Timor ex pusillanimitate, labor in virtute patientiae, dolor ex compunctione. In curru luxuriae sedebant duo presbyteri quaerentes incestare [Col. 0117A] Susannam ⁜ 43 . In curru avaritiae scio sedere Ananiam et Saphiram ⁜ 44 ; in curru malitiae Jezabel persequentem Eliam ⁜ 45 . Item, in curru pudicitiae sedit Susanna, in curru patientiae Job, in curru charitatis Maria Magdalena. Susanna cum recusat stuprum, Job in adversitate laudans Deum, Maria dum «dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit multum ⁜ 46 .» Cantat Susanna: «Non derelinquam legem Dei mei. Melius est mihi incidere in manus hominum ⁜ 47 ;» cantat Job: «Sicut Domino placuit ita factum est, sit nomen Domini benedictum ⁜ 48 ;» cantat Maria Magdalena: «Tulerunt Dominum meum, et nescio ubi posuerunt eum ⁜ 49 .» In primo sedens Jesus Christus elevatus est in coelum ⁜ 50 , quia «currus Dei decem millibus multiplex. Dominus in [Col. 0117B] eis in Sinai sancto ⁜ 51 ;» in secundo sedens Elias est translatus, quia currus igneus et equi ignei eum diviserunt ab Eliseo ⁜ 52 ; in tertio sedens eunuchus baptizatus est a Philippo ⁜ 53 .

Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilavi te, amica mea.

[CARD.] Verba sunt filii ad matrem, et respicit iste versiculus cum sequentibus ad illum versiculum superiorem, scilicet: «Si ignoras te, o pulcherrima inter mulieres!» Ut enim non se ignoret, hic docet eam quantae sit potentiae contra spirituales nequitias. Et quia vocavit eam pulcherrimam mulierum, consequenter de ipsius pulchritudine subjungit. Dicit ergo: O amica mea, prae [Col. 0117C] caeteris mihi dilecta, ego in curribus Pharaonis deterrendis et conterendis, assimilavi te equitatui meo. Currus Pharaonis, malitiae sunt Satanae, qui contra fideles animas velut in quatuor rotis militat, in quatuor vitiis quatuor virtutibus cardinalibus oppositis. Equitatus autem Christi, potest intelligi sanctorum exercitus, in quorum acie spiritus corporibus, velut equites praesidentes, carnem freno temperantiae retinent, ne se praecipitet currendo post concupiscentias, et eamdem ne pigra sit et inobediens, stimulis timoris et amoris divini urgent, velut calcaribus ad cursum boni operis. Hi sunt equi, quos Josue subnervasse, non occidisse legitur, ne nimis currerent, et tamen aratris et portandis oneribus competerent ⁜ 54 . Caro [Col. 0117D] enim occidenda non est, sed castiganda, ne superba sit et lasciva, et ut ad bona obediens sit opera in servitutem redigenda. Equitatus igitur sive exercitus iste, cui assimilatur beata virgo in deterrendis, et perturbandis et effugandis spiritualibus nequitiis, est illa sanctorum castrorum acies ordinata, quibus omnibus ipsa una beata Virgo comparatur incutiendo terrorem malignis spiritibus. Ubi inferius dicitur: «Terribilis, ut castrorum acies ordinata ⁜ 55 .» Potest autem etiam equitatus Christi intelligi illa triumphalis militia, qua [Col. 0118A] contra diabolum militavit, sedens in equo carnis. De quo equitatu dicit Habacuc ad Dominum: «Et equitatus tuus salus ⁜ 56 .» Nam equitatus ejus contra insultus diaboli, fuit salus hominum. In hoc quoque loco dicit alia translatio: «Equo meo in curribus Pharaonis assimilavi te, amica mea.» Hic est ille equus de quo dicit Zacharias: «Vidi per noctem, et ecce vir ascendens super equum rufum ⁜ 57 .» Hic est equus humanitatis assumptae, proprio sanguine rubricatus: cui velut equo insidens Deus, de diabolo triumphavit. Dicit ergo filius: In curribus Pharaonis et exterrendis et conterendis, et si non adaequavi, tamen assimilavi te equitatui meo, sive equo meo, o mater dilectissima, quia, licet in exterrendis et conterendis castris diaboli non [Col. 0118B] adaequatur humana deitati maternalis virginitas, in his tamen eidem assimilatur prae caeteris. Post haec autem pulchritudinem matris commendat, et dicit.

Pulchrae sunt genae tuae sicut turturis.

[THO.] Consuetudo est turturis amisso pari suo, alii deinceps adhaerere, sed semper solitarius esse gemit absentiam. Haec est sancta anima, quae desiderio sponsi, id est Christi gemit, quo carere videtur, dum in hoc conversatur exsilio; et dum quem diligit non invenit, ab omni alieno amore se subtrahit; et sic quadam verecundia exteriorem genam, scilicet sinistram et dexteram, scilicet interiorem quodam rubore afficiens, pulchritudine [Col. 0118C] castitatis splendescere facit, scilicet exterius disciplinam, interius castimoniam conservans. Verecundiam sponsae revelat, laudans eam a pudore, a castitate. Facies sponsae est intentio. Duae genae, res et causa, id est quid intentat et propter quid. Ex his enim duobus, vel decor animae, vel deformitas judicatur. Intendere autem quasi in Deum non in Deum, sed in saeculum, saecularis animae est, nec habet aliquam genarum pulchram. Intendere autem quasi in Deum et non propter Deum hypocrisis est. Haec etsi una facies videtur decora, eam tamen simulatio deturpat. Si autem in Deum intendat ob vitae praesentis necessitatem, vitio pusillanimitatis faciem ejus dicimus subobscuram. Sin autem in aliud tendat quam in Deum, [Col. 0118D] tamen propter Deum officium implet Marthae, nec dicimus eam turpem, sed ad perfectum decoris non pervenit. Inter sublimia sanctorum exercitia hae virtutes praecipuae sunt, quia et Deo charos et hominibus exhibent reverendos, scilicet fides, verecundia, pudicitia, frugalitas, humilitas, innocentia, simplicitas, et sublimis in divina mentis intentio. Sic accipe in turture. Fidem in viro servat, dum eo mortuo alteri locari recusat; verecundia ornatur, quae absque legitimo jure nullius copulam patitur; pudicitia fulget, quae [Col. 0119A] nihil indecens, nihil turbidum suis moribus exhibet; frugalitate decoratur, quae non carnibus, sed puro grano vescitur; humilitatem servat, quae pro cantu gemitum celebrat; innocentiam sequitur, quae nec minimis quidem animalibus laesionem inferre cognoscitur; simplicitate gaudet, quae nec cum dolosis avibus dolum exercere cognoscitur. Montium atque arborum sublimia diligit, et solivaga singularitate laetatur. Tria sunt genera verecundiarum, quo peccata sua quis dicere erubescit. Duplex laudabile est: quo pius animus coram Deo et hominibus bona providens ⁜ 58 , omne quod coram Deo indecens est, et ante homines indecorum, et mente cogitare, lingua proferre, et opere perpetrare omnibus [Col. 0119B] 21 modis erubescit. Virtus pudicitiae apud homines nos reddit venerabiles, angelis desiderabiles, ipsi Deo probabiles atque amabiles. Haec virtus conscientiam mundat, servat affectum, intellectum illuminat, pium in animo propositum roborat, amicos attrahit, reprimit adversos, confundit daemones, invitat angelos, claudit inferos, coelos aperit, cum fiducia ipsi Deo assistit. In turture etiam commendatur innocentia: haec est firmitas vitae, suavitas continentiae, tranquillitas animi, securitas cordis, sedes virtutis, aula sapientiae. Conscientia nostra facies interioris est hominis. Unde in sequentibus: «Ostende mihi faciem tuam, sonet vox tua in auribus meis ⁜ 59 .» Per eam enim Deo cognoscimur. Haec duas habet genas. Prima est pudor, qua purificata [Col. 0119C] conscientia erubescit pulsata tentationibus; secunda est qua erubescit de bonis quae agit vanis extolli favoribus. Tentationum aut de quibus erubescit septem sunt genera: prima est importuna, secunda dubia, tertia subita, quarta occulta, quinta violenta, sexta fraudulenta, septima perplexa: importuna est illa quam a recordationis nostrae oculis amovere vix possumus: quae saepe amota, saepe redit et animum inquietare non desinit. Illa dubia est quae animum ita dubietatis nubilo involvit, ut quid certum tenere debeat discernere nesciat. Subita est quae judicium rationis praevenit, ita ut mens impetu praeventa, ejus insidias praevenire non possit, et citius delectatione transigitur, quam circumspectione [Col. 0119D] muniatur. Occulta est per quam fit saepe ut ibi negligamus ubi solliciti esse debemus. Ipsa enim facit ut res noxia in considerationem non adducatur. Violenta est quae vix aut nunquam humana industria superari potest. Fraudulenta est quae animum seducit, ita ut bonum dicat malum et econverso. Perplexa est qua sub uno eodemque tempore mens variis vitiis impetitur, ut vel in uno labatur. Importuna est quae procaciter insisti: dubia, quae animum nubilo dubietatis involvit; subita, quae judicium rationis praevenit; occulta, quae judicium deliberationis subterfugit; violenta, quae vires mentis [Col. 0120A] transcendit; fraudulenta, quae animum seducit, perplexa, quae variis vitiis impetit. De prima, quae dicitur importuna, in Job dicitur: «Lapidem excavant aquae, et abluvione paulatim terra consumitur ⁜ 60 .» Item de secunda scilicet dubia in Job: «Idcirco cogitationes meae variae succedunt sibi, et mens mea in diversa rapitur ⁜ 61 .» De tertia scilicet subita, per Jeremiam dicitur: «Velociores fuerunt persecutores nostri aquilis coeli ⁜ 62 :» id est speculationibus animi. Pro quarta scilicet occulta Job rogabat Dominum, dicens: «Quantas habeo iniquitates et peccata, scelera mea et delicta ostende mihi ⁜ 63 .» Item Job de violenta quae est quinta: «Quasi rupto muro et aperta janua, sic irruerunt in me, et ad meas miserias evoluti sunt ⁜ 63* .» De [Col. 0120B] sexta scilicet fraudulenta, ait Salomon: «Sunt viae quae videntur hominibus rectae; novissima autem earum ducunt ad mortem ⁜ 64 .» De septima, id est perplexa, dicitur de Vehemoth: «Nervi testiculorum ejus perplexi ⁜ 64* .» Contra has septem dixit David: «Septies in die laudem dixi tibi ⁜ 65 .» Et notandum quod prima periculosior est quam secunda, et tertia, et sic per ordinem caeteris. Hos septem modos tentationis breviter ponit David cum dicit: «Scuto circumdabit te veritas ejus ⁜ 65* .» Contra primam, quae importuna est, scutum opponimus, cum dicitur: «Scuto circumdabit te veritas ejus.» Contra dubiam dicitur: «A timore nocturno.» Quod enim nocte fit dubium est. Propter subitam dicitur: «A sagitta volante ⁜ 66 ,» quia subito vulnerat. Ista sagitta [Col. 0120C] aliquando in nocte, aliquando in die volat. In nocte, ut «Paraverunt sagittas suas in pharetra, ut sagittent in obscuro rectos corde ⁜ 66* .» In nocte volat cum subito animum pulsat, et malum quod suadet bonum esse dissimulat. In die volat cum praecipitanter malum suggerit, quod malum esse non ignorat. Unde: «A sagitta volante in die ⁜ 67 .» De occulta: «A negotio perambulante in tenebris ⁜ 68 ,» quia «qui male agit, odit lucem ⁜ 69 .» De violenta: «Ab incursu ⁜ 70 ,» quia contra violentum hostem fortiter currendum est. Contra fraudulentam dicitur: «A daemonio meridiano ⁜ 71 .» In meridie sol et splendidior est et ferventior. Tunc enim ad nos diabolus cum splendore et fervore venit, scilicet quando [Col. 0120D] transfigurat se in angelum lucis. De multiplici dicitur: «Cadent a latere tuo mille, et decem millia a dextris tuis ⁜ 72 .» Miles in sinistra clypeum, in dextra gladium gerit. Item sunt duo genera vitiorum, scilicet carnalia et spiritualia, et sic alia exercentur carnaliter, alia spiritualiter. Carnalia itaque sunt ad sinistram, spiritualia ad dexteram. Haec ergo quae sunt ad sinistram spiritualia, impulsu clypei; quae vero ad dexteram, ictu gladii repellimus. Disciplina corporis ad sinistram, disciplina spiritus ad dexteram ponitur. De importuna dicitur: «Tota die constituebant praelia ⁜ 73 ;» de dubia: «Effusa est [Col. 0121A] contentio super principes, et errare fecit eos in invio et non in via ⁜ 74 ;» de subita: «Praeoccupaverunt me laquei mortis ⁜ 75 ;» de occulta: «Quoniam tu illuminas lucernam meam, Domine, Deus meus, illumina tenebras meas ⁜ 76 ;» de violenta: «Ecce ceperunt animam meam, irruerunt in me fortes ⁜ 77 ;» de fraudulenta: «Domine, libera animam meam a labiis iniquis, et a lingua dolosa ⁜ 78 ;» de multiplici: «Multiplicati sunt super me qui oderunt me gratis ⁜ 79 ,» Item de importuna: «Tota die impugnans tribulavit me ⁜ 80 ;» de dubia: «Erraverunt in solitudine in inaquoso ⁜ 81 ; de subita: Praevenerunt me in die afflictionis meae ⁜ 82 ;» pro occulta: «Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo ⁜ 83 ;» de fraudulenta: «Qui cogitaverunt supplantare gressus meos ⁜ 84 ;» pro multiplici: «Non timebo [Col. 0121B] millia populi circumdantis me ⁜ 85 .» Importunae est animum inquietare; dubiae animum semper exagitare; subitae, sauciare; occultae, animum excaecare; violentae, animum semper opprimere, fraudulenter infatuare; multiplicis, animum dilaniare. Itaque prima inquietat, secunda exagitat, tertia vulnerat, quarta excaecat, quinta enervat, sexta infatuat, septima dilaniat. Ecce pulchra est una gena, cum semper his verecundatur. Pulchra erit alia, si de bonis suis non extollitur vanis favoribus. Solent vani sua bona opera et ipsi libenter aspicere, et aliis ostendere; secundo, cum ab aliis laudantur, libenter audire; tertio, seipsos in corde suo magnificare. Quarto, opera sua ore suo praedicare. Haec [Col. 0121C] quatuor a se Job removebat, cum diceret: «Si vidi solem cum fulgeret ⁜ 86 ,» ecce primum. «Et lunam incedentem clare ⁜ 87 ,» ecce secundum. «Si laetatum est cor meum in abscondito ⁜ 88 ,» ecce tertium. «Et deosculatus sum manum meam ore meo ⁜ 89 ,» ecce quartum. Solem enim videre est sua bona opera libenter aspicere, et aliis ostendere. Unde Dominus: «Videte ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis ⁜ 90 .» Luna splendet cum fama versatur in ore populi ⁜ 91 , qui sunt venditores olei; sed dicat: «Oleum autem peccatoris non impinguet caput meum ⁜ 92 .» Et Isaias: «Popule meus, qui te dicunt beatum, ipsi te decipiunt ⁜ 93 .» Laetantur in abscondito in corde suo, quando, his visis et auditis, magnos se aestimant. [Col. 0121D] Sed occurrit Apostolus: «Qui se aestimat aliquid esse, cum nihil sit, ipse se seducit ⁜ 94 .» Manum suam ore proprio osculantur, quando ore proprio sua opera praedicant, ut ille Pharisaeus: «Deus gratias ago tibi quia non sum sicut caeteri hominum ⁜ 95 .» Et deinde: «Jejuno bis in Sabbato, do decimas omnium quae possideo ⁜ 96 .» Cum haec erubescit sponsa, pulchra est altera gena, et dicitur ei: Pulchrae sunt genae tuae sicut turturis.

Collum tuum sicut monilia.

[Col. 0122A] Collum sponsae sunt praedicatores Ecclesiae. In monilibus gemmae in auro ponuntur. Per aurum sapientia, per lapides opera exprimuntur. Collum ergo sponsae sicut monilia existit, quia praedicator et sapientia se interius induit, et opera exterius exercet quae in sapientia videt. Caput spirituale, Christus; collum, intellectus; corpus, mores et affectus. Igitur per collum istud a capite Christo in corpus morum et affectuum spiritualis gratia quasi cibus transfunditur. Hoc collum non tam ornatur monili, quam comparatur ei, propter intellectus puritatem, veritatem, lenitatem. Puritas a crimine, veritas in coelestium cognitione, lenitas in morum compositione. Item, per collum praedicatores designantur, per quod verbum praedicationis profertur, et secretum cordis aperitur. Et sic corpus Ecclesiae, [Col. 0122B] capiti Christo copulatur. Monile vero muliebre est ornamentum, quod tegenda velat, et exteriora ornat, et corruptores propulsat. In hoc triplex doctorum signatur Providentia. Quidam enim dicenda de Scripturis verbis revelant; quidam dicenda velant, et gregem sibi commissum a corruptoribus haereticis servant. Pretiosum monile ostendit Moyses cum de sacrificiis quaedam soli Deo docuit offerenda per ignem, quaedam a sacerdotibus tantum, quaedam a sacerdotibus et filiis eorum, quaedam etiam a laicis in cibum sumenda. Prima intantum sunt occulta ut soli Deo sint relinquenda. Unde de typico agno: «Si quid residuum fuerit, igne comburetur ⁜ 97 .» Quae a solo sacerdote sunt comedenda, [Col. 0122C] ea sunt quae spirituales capiunt, ut ea possint amare, non docere. Unde illud: «Audivi ineffabilia verba quae non licet homini loqui ⁜ 98 .» Quae a filiis sacerdotum praecepta perfectionis, et illa sublimia fidei mysteria, quae cum sacerdotibus sunt contractanda designantur, quae cum laicis communicanda; communia vitae salubris instituta, quae a corruptoribus defendunt, cum se pro domo Dei haereticis et schismaticis et violentis murum opponunt ⁜ 99 . Item, caput nostrum est divinitas, corpus humanitas. Collum beata Virgo, in qua divinitas humanitati conjuncta est, quae sicut monilis dicitur esse, propter ineffabilem ejus castitatem quam monilis significat. Per collum interior aer emittitur, et exterior attrahitur intus, quia ipsa mediante interior devotio nostra Deo praesentatur, [Col. 0122D] et Dei misericordia redonatur nobis. Item, per collum saliva a capite in corpus trahitur, quia per eam gratia a Deo humano generi impetratur. Inde Job: «Usquequo non parcis mihi nec dimittis me ut glutiam salivam meam?» ⁜ 100 Item, per collum verbum emittitur, quia ex ea Verbum Patris incarnatum natum est. Verbum, inquam, activi generis, quia «omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil ⁜ 1 .» Verbum passivi generis quia «passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum [Col. 0123A] ut sequamini vestigia ejus ⁜ 2 .» Verbum deponentis generis; deposuit enim in morte suam simplam vetustatem et nostram duplam, scilicet suam poenam et nostram culpam et poenam. Unde: «Languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit ⁜ 3 .» Deposuit culpam, quando «peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum ⁜ 4 .» Deponet poenam, quando «reformabit corpus humilitatis nostrae configuratum corpori claritatis suae ⁜ 5 .» Verbum neutri generis, quia nec purus homo est, nec purus Deus. Verbum communis generis, quia homo est et Deus. Monilia fiunt ex auro et lapidibus pretiosis; et magistri debent esse vasa aurea in domo Dei condita sapientia, et lapidibus pretiosis, id est operibus bonis quibus fluenta gratiae propinentur in [Col. 0123B] populo. Unde scriptum est: «Simon filius Oniae, quasi vas auri solidum, ornatum omni lapide pretioso, fluenta gratiae propinavit in populo, et accepit stolam gloriae in consummatione virtutis ⁜ 6 .» Sed notandum quod sunt quinque genera vasorum. Sunt enim vasa lutea, sunt lignea, sunt aenea, sunt argentea, sunt aurea. Prima sunt carnales, secunda superbientes, tertia poenitentes, quarta continentes, quinta praelati sapientes. Prima continent lutum; secunda, ventum; in tertiis est myrrha; in quartis, lilia; in quintis, aromata: lutum luxuriae, ventum superbiae, myrrha amaritudo poenitentiae; lilia, candor puritatis virgineae; aromata, odoramata virtutis internae. De quatuor ait Apostolus: «Non solum sunt in magna domo vasa aurea et argentea, [Col. 0123C] sed et lignea et lutea ⁜ 7 .» De aeneo dicitur in lege: «Si vas in quo offertur sacrificium fuerit aeneum, radetur et lavabitur aqua et mundum erit ⁜ 8 .» Prima sunt vasa contumeliae, secunda irae, tertia misericordiae, quarta transmigrationis, quinta electionis. De primo: «Habet figulus potestatem de luto facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam ⁜ 9 .» De secundo et tertio: «In multa patientia sustinuit Deus vasa irae quae sunt apta in interitum, ut ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae ⁜ 10 .» Prima duo sunt vasa pastoris stulti. De quarto Dominus ait ad Ezechielem: «Fac tibi vasa transmigrationis ⁜ 11 .» De quinto ait Dominus de Paulo: «Vas electionis mihi est iste, ut portet nomen meum in gentibus ⁜ 12 .» Audi lutum: «Comminuam [Col. 0123D] eos ut pulverem ante faciem venti, ut lutum platearum delebo eos ⁜ 13 .» Et ventum: «Ventus turbinis venit ab aquilone ⁜ 14 .» Et myrrham: 22 «Fasciculus myrrhae dilectus meus mihi inter ubera mea commorabitur ⁜ 15 .» Et lilia: «Similis est dilectus meus capreae hinnuloque cervorum; qui pascitur inter lilia, donec aspiret dies, et inclinentur umbrae ⁜ 16 .» Et aromata: «Surge, aquilo, et veni, auster, perfla hortum meum et fluent aromata illius [Col. 0124A] ⁜ 17 .» Audi lutum vasis fictilis: «Venite, impleamus nos vino et unguentis pretiosis ⁜ 18 ,» etc. De eodem David: «Infixus sum in limo profundi et non est substantia ⁜ 19 .» Inde gaudet se liberatum sic: «Eduxit me de lacu miseriae et de luto faecis ⁜ 20 .» Isti sunt «quorum Deus venter est ⁜ 21 ;» sed Dominus «tanquam vas figuli confringet eos ⁜ 22 .» Audi quomodo: «Tenent tympanum et citharam; gaudent ad sonitum organi; ducunt in bonis dies suos et in puncto ad inferna descendunt ⁜ 23 .» Lignum quod crescit in altum designat superbiam. Audi ventum istum: «Ascendam, ait Satanas, super altitudinem nubium, similis ero Altissimo ⁜ 24 .» Unde Job: «Vir vanus in superbiam erigitur, et quasi pullum onagri se liberum natum putat ⁜ 25 .» Inde ad ipsum dicitur: [Col. 0124B] «Quid te elevat cor tuum, et quasi magna cogitans attonitos habes oculos?» ⁜ 26 Sed tales confringet Dominus. Nam «oculos superborum humiliabit, et confringet Dominus cedros Libani ⁜ 27 .» Vasa aenea sunt poenitentes. De his dictum est in lege: «Lavabitur aqua vas aeneum, et defricabitur et mundum erit ⁜ 28 .» Lavabitur aqua in confessione, defricabitur in satisfactione, erit mundum conversatione. Ecce myrrha. De primo: «Lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo ⁜ 29 .» Et Apostolus: «Emundemus nos ab omni inquinamento carnis et spiritus ⁜ 30 .» De secundo idem: «Obsecro vos ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem sanctam Deo placentem ⁜ 31 .» De tertio idem: «Omnia facite sine murmuratione et haesitationibus, ut [Col. 0124C] sitis sine querela et simplices filii Dei, sine reprehensione in medio nationis pravae et perversae ⁜ 32 .» Isaias: «Lavamini, mundi estote ⁜ 33 .» Vasa argentea sunt virgines, scilicet «argentum igne examinatum ⁜ 34 ,» id est tentationes carnis. Isti sunt «pennae columbae deargentatae ⁜ 35 ,» scilicet Ecclesiae quae virgo est. Hujus «caput est Christus ⁜ 36 .» Pennae, virgines quae caeteris altius volant. Nam «sequuntur Agnum quocunque ierit ⁜ 37 .» In his sunt lilia in quibus requiescit Christus, qui pascit inter lilia septus choreis virginum, «qui pascit inter lilia donec aspiret dies, et inclinentur umbrae ⁜ 38 .» Quibus Paulus: «Despondi vos uni viro virginem castam exhibere Christo ⁜ 39 .» Sunt et vasa aurea, scilicet sapientes in quibus sunt odoramenta virtutum.

[Col. 0124D] Sed notandum quod sunt vasa ad ablutionem, vasa ad refectionem, vasa ad Dei venerationem. Prima nos Deo reconciliant; secunda proximum erudiunt; tertia Deum ad amorem nostrum invitant. In figura primorum posuit angelus ad caput Eliae panem subcinericium et vas aquae ⁜ 40 . Et Jacob filiis suis: «Tollite vobiscum de optimis fructibus terrae in vasis vestris, et deferte viro munera ⁜ 41 .» De secundis dicitur: In conviviis Assueri regis «bibebant qui invitati [Col. 0125A] erant aureis poculis, et aliis atque aliis vasis cibi inferebantur ⁜ 42 .» «Et filius matri vasa inferebat, et illa infundebat ⁜ 43 .» Propter tertia: «Sapientes virgines acceperunt oleum in vasis suis cum lampadibus et exierunt obviam sponso et sponsae ⁜ 44 .» Sunt autem vasa aurea quae nunquam habent aromata; sunt quae habent et non retinent ea; sunt quae habent et ea semper servant illibata. Primi sunt sapientes fulgentes scientia absque virtute; secundi sapientes fulgentes scientia cum virtute, quam tamen amittunt in tentatione; tertii sunt sapientes cum scientia et virtute, quam conservant in soliditate. De primis: «Calix aureus Babylonis in manu Domini, de vino ejus biberunt omnes gentes ⁜ 45 .» Secunda sunt vasa templi Hierusalem, quae Nabuzardam [Col. 0125B] princeps cocorum transtulit in Babylone ⁜ 46 . Unde Jeremias: «Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus?» ⁜ 47 De tertiis dicitur in Apocalypsi de senioribus: «Habebant singuli citharas aureas et phialas plenas odoramentorum ⁜ 48 .» Inde dicitur: «Simon filium Oniae quasi vas auri solidum, ornatum omni lapide pretioso,» fluenta gratiae propinavit in populo, «et accepit stolam gloriae in consummatione virtutis ⁜ 49 .» De secundis dicitur: «Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus ⁜ 50 .» De hoc dicitur: «Tanquam vas auri solidum ⁜ 51 .» De tertiis dicitur: «Dispersi sunt lapides sanctuarii in capite omnium platearum ⁜ 52 .» De isto: «Ornatus omni lapide pretioso ⁜ 53 .» [Col. 0125C] Ex defectu illius: «Qui vescebantur voluptuose, interierunt in viis ⁜ 54 .» De isto: Fluenta gratiae propinavit in populo. De isto: «Qui nutriebantur in croceis amplexati sunt stercora ⁜ 55 .» De isto: «Accepit stolam gloriae in consummatione virtutum ⁜ 56 .» Illud itaque est ornatum omni lapide pretioso. Lapides pretiosi sunt virtutes in habitu; lapides pretiosi sunt opera in actu; lapides pretiosi sunt religiosi in conventu. Primi sunt ornamentum spirituum, secundi corporum, tertii congregationum. Interius itaque ornat justum virtutum connexio, exterius operum distinctio; a latere religiosi consolatio. De primo ad Luciferum: «Omnis lapis pretiosus operimentum tuum ⁜ 57 .» De secundo Paulus: «Alii aedificant aurum, argentum, lapides pretiosos [Col. 0125D] ⁜ 58 .» De tertio: «Dispersi sunt lapides sanctuarii in capite omnium platearum ⁜ 59 .» De his quoque Isaias: «Sternam per ordinem lapides tuos, et fundabo te in sapphiris, et ponam jaspidem propugnacula tua, et portas tuas in lapides sculptos ⁜ 60 .» Sapphirus est coelestis coloris, scilicet virtutes quae sunt fundamentum omne aedificii spiritualis. Jaspis virentis coloris, sunt opera bona quae non marcescunt defectu, et sunt propugnacula. His enim pugnamus. Sculpti lapides sunt religiosi, qui se assiduis flagellationibus [Col. 0126A] sculpunt, dum corpus castigant et corda observant. Isti sunt etiam portae, quia suo exemplo alios ducunt ad regnum. Tale vas aureum fluenta gratiae propinavit in populo.

Tria sunt fluenta gratiae, scilicet lacrymosa poenitentia, litteralis scientia, coelestis sapientia. Prima est mundans, secunda fecundans, tertia inundans. Prima enim lavat fetorem; secunda instruit in amorem; tertia infundit saporem. De prima: «Lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo ⁜ 61 .» De secunda: «Ecce declino in eos, ut flumen pacis ⁜ 62 ,» quod est fraterna charitas. De tertia: «Et ut torrens inundans gloriae gentium ⁜ 63 ,» quae est sapor supernus. De primo: Fluenta gratiae propinavit in populo, ut invitetur ad [Col. 0126B] poenitentiam. De secundo: Fluenta gratiae propinavit in clero, ut instruantur ad fidem catholicam. De tertio: Fluenta gratiae propinavit in claustro, ut sapiant «quae sursum sunt, non quae super terram ⁜ 64 ,» et ideo «accepit stolam gloriae in consummatione virtutis ⁜ 65 .»

Sed notandum quod primo accipimus justitiam vel stolam justitiae; secundo, stolam salutaris laetitiae et sapientiae; tertio stolam gloriae: primam in inchoatione virtutis; secundam in perfectione virtutis; tertiam in consummatione virtutis: cum prima enim accipimus justitiam; cum secunda quietis laetitiam; cum tertia incorruptibilis corporis gloriam. De prima: Pater ille praecepit revertenti prodigo suo proferri [Col. 0126C] stolam primam ⁜ 66 . De secundo dictum est in Apocalypsi: «Datae sunt eis singulae stolae albae ⁜ 67 .» De tertio: Amavit eum Dominus et ornavit eum, «stola gloriae induit eum ⁜ 68 .» De tertio: «Induit me vestimento salutis ⁜ 69 .» De prima: «Et indumento justitiae circumdedit me ⁜ 70 .»

Pulchrae sunt genae tuae sicut turturis, collum tuum sicut monilia.

[CARD.] In genis pulchritudo mulieris elucet, signumque notatur. In turture enim designatur pudicitia. Commendat ergo filius genas matris, non a nitore cutis, sed a decore verecundiae et pudicitiae virginalis. Monilia enim ornamenta sunt colli, et collum constringunt. Per collum autem egreditur vox, et ingreditur cibus. Monilia ergo colli ejus fuerunt, [Col. 0126D] verborum modestia, et ciborum temperantia: neque enim tanquam garrula, multa locuta est, sed ut habetur in Evangelio: «Omnia verba in corde suo tacite conservabat ⁜ 71 ,» et tanquam per abstinentiam exsiccata, sese paulo ante pellibus Salomonis comparavit. De ipsius quoque ornamentis subdit filius:

Murenulas aureas faciemus tibi, vermiculatas argento.

[THO.] Murenulae sunt catenulae quibus monilia collo ligantur, quia sapientia et religio praedicatoribus [Col. 0127A] a scripturis adjungitur; quia per murenulas sacra Scriptura intelligitur. Hae bene aureae et vermiculatae argento dicuntur; quia et sapientia sancta Scriptura fulget, et sonora praedicatione eruditur per mundum. Sicut enim per aurum sapientia, sic per argentum praedicatio demonstratur. Quia pluraliter dictum est faciemus, credimus potius hanc esse sodalium vocem quam sponsi. Dixerat sponsa: Indica mihi quem diligit anima mea. Sed quia non potest videri nisi mundis oculis cordium: «Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt ⁜ 72 .» Mundi autem esse non possunt nisi per fidem, sicut scriptum est: «Fide mundans corda ⁜ 73 , et fides ex auditu ⁜ 74 .» Ideo ponitur ornatus aurium prius. Ac si dicerent: «Audi, filia, et vide ⁜ 75 .» Audi prius ut videas [Col. 0127B] postmodum. Auditui enim tuo dabit gaudium et laetitiam ⁜ 76 sponsus, cum videbis eum. Murenulas aureas offerunt ei, vermiculatas argento, ut fide cognoscat quid sit ei credendum de auro, id est divinitatis splendore et argento, scilicet Christi humanitate. Haec est illa species electri de qua Ezechiel: «De medio ejus quasi species electri ⁜ 77 ,» hoc est de medio ignis. Electrum enim ex argento fit et auro. Vel per aurum sapientia, per aurum eloquentia, quibus praedicet subditis suis, ut praecedat, deinde sequatur optata sponsi visio, sicut Jacob in Lia et Rachel ostendit ⁜ 78 . Item, solent amatores sponsis suis pretiosa ornamenta praestare, ut earum erga se amorem ferventius accendant. Sic Christus Ecclesiae. Eam namque baptismatis lavacro mundat, corporis [Col. 0127C] sui et sanguinis sacramento confirmat, et roborat. Nam Scripturarum mysteriis illuminat, scilicet ut diligat suum mundatorem, defensorem, illuminatorem. Istae enim murenulae aureae sunt divina scripta, propter sapientiae et argentum eloquentiae. Ipsae enim sunt ornamenta aurium, scilicet catenulae ex auro, sed argento subtiliter in modum vermis figurato: qui dicitur teredo vel terebella, eo quod dura ligna perforet. Itaque istae murenulae auro supernae sapientiae fulgent, argento vitalis eloquentiae splendent, et modo per correptiones, modo per consolationes, modo per blandimenta promissionum coelestium, et modo per minas infernalium poenarum, dura corda emolliunt. Tribus specialiter ornamentis [Col. 0127D] quae in hoc Cantico invenimus, ornari solent sponsae, scilicet annulis, «ut manus ejus tornatiles, et aureae plenae hyacinthis ⁜ 79 .» Hoc dicitur de sponso. Sed annulos ad hoc credimus eum possidere, ut eis sponsam ornaret. Murenulas ut supra. Murenulas aureas faciemus tibi. Et monilibus, ut collum tuum sicut monilia. In annulis, cingulum; in murenulis, signum; in monilibus, sigillum. Cingulum temperantiae, signum obedientiae, sigillum pudicitiae. Cingulum temperantiae, ne manus ad illicita opera dissolvat; signum obedientiae, ut per eloquium divinum [Col. 0128A] quod argento, et sapientiam divinam quae auro designatur instructa, sapienter obediat; sigillum pudicitiae, ne turpis motus castitatem inficiat. Sigillum monilium tria facit. Interiora celat, ne si qua turpis cogitatio contra propositum castitatis surgit, foras erumpat. Exteriora ornat, ut verecunda et modestae gravitatis appareat. Manus impudicas ab illicito tactu refrenat, ne per tactum carnis alienae ignis luxuriae ferveat. Est etiam sponsa ornata vestibus.

Triplex est vestis sponsae. Prima est candor religiosae conversationis; secunda corporalis castitatis; tertia innocentiae et charitatis. Prima vestitur in diebus laboris; secunda in diebus solemnitatis; tertia in susceptione regis. Prima vestitur proximo; [Col. 0128B] secunda angelo; tertia Deo. In prima enim proximus aedificatur; in secunda angelus de munditia laetatur; in tertia de innocentia et charitate Deus delectatur. De primo: «Mulier illa fortis vestem stragulatam fecit sibi ⁜ 80 ,» quasi triangulatam, quia in tribus est religiosa conversatio; vel juxta alios stragulatam a stratu, quia vestis est qua stratus operitur, et nihilominus eo homo vestitur. Unde in modum pallii triangulus putatur, in continentia membrorum, in obedientia mandatorum, in patientia persecutionum ⁜ 81 . De primo dicitur: «Qui obturat aures suas ne audiat sanguinem, et claudit oculos suos ne videat malum ⁜ 82 .» De secundo: «Melior est obedientia quam victimae.» De tertio: «In patientia vestra possidebitis animas vestras ⁜ 83 .» De secunda [Col. 0128C] veste: «Eadem mulier sindonem fecit, et 23 vendidit et cingulum tradidit Chananaeo ⁜ 84 .» Sindonem scilicet candorem castitatis, cingulum Chananaeo tradidit, id est refrenationem commotionis. Chananaeus e nim commotio dicitur, et caro Christi convoluta est in sindone ⁜ 85 . De tertia veste: «Purpura et byssus indumentum ejus ⁜ 86 .» Purpura charitatis, byssus innocentiae. Prima Christus vestitus est in transfiguratione. Nam «facta sunt vestimenta ejus alba sicut nix ⁜ 87 .» Secunda: Duo viri in ascensione ⁜ 88 . Tertia angelus in resurrectione ⁜ 89 . Nam facies erat rubea propter charitatem. Vestis alba propter vitam innocentem. In prima est odor thuris; in secunda odor inaestimabilis; in [Col. 0128D] tertia odor plenitudinis. De prima: «Odor vestimentorum tuorum sicut odor thuris ⁜ 90 ;» de secunda: «Cujus odor inaestimabilis erat nimis in vestimentis ejus;» de tertia: Cumque sensisset Isaac vestimentorum fragrantiam, ait: «Ecce odor filii mei sicut odor agri pleni cui benedixit Dominus ⁜ 91 .» Ecce de ornatu vestium sponsae. Adhuc ad majorem ejus pulchritudinem superadditur alius ornatus ex sequentibus, quod sit ornata claritate: «Ornata florum varietate.» Unde sequitur: «Et sicut dies verni circumdabant eam flores rosarum, et [Col. 0129A] lilium convallium ⁜ 92 .» Hic sciendum est quod sunt dies hiberni, sunt dies interni, sunt dies verni. Primi sunt temporales, secundi spirituales, tertii coelestes. De primis: «Diem hominis non desideravi, tu scis ⁜ 93 ;» de secundis: «Noctem verterunt in diem, et rursum post tenebras spero lucem ⁜ 94 ;» de tertiis: «Et thronus ejus sicut dies coeli ⁜ 95 .» In primis anima circumdatur calamitate tribulationum; in secundis, ardoribus desideriorum; in tertiis floribus rosarum et liliorum. De primis Job: «Pereat dies in qua natus sum ⁜ 96 ;» de secundis: «Dies diei eructat verbum, et nox nocti indicat scientiam ⁜ 97 ;» de tertiis: Et sicut dies verni circumdant eam flores rosarum et lilium convallium. Haec anima sic illuminata ascendit: Primo, per [Col. 0129B] gradus virtutum; secundo, ad cor altum; tertio, ad aethereum thalamum. De primo: «Ascensiones in corde suo disposuit. Ibunt de virtute in virtutem ⁜ 98 .» De secundo: «Ascendat ad cor altum homo et exaltabitur Deus ⁜ 99 .» De tertio: «Maria virgo assumpta est ad aethereum thalamum ⁜ 100 .» In primo ascendit poenosa, in secundo preciosa, in tertio gloriosa. Nec mirum: ascendit enim desuper rivos aquarum. Primo ascendit de valle lacrymarum; secundo, de fluento gratiarum; tertio de torrente voluptatum. In primo mundata, in secundo fecundata, in tertio satiata. De primo: «Ascensiones in corde suo disposuit in valle lacrymarum inundantium ⁜ 1 ;» de secundo: «Fluminis impetus laetificat civitatem Dei ⁜ 2 ;» de tertio: «Inebriabuntur ab ubertate domus tuae ⁜ 3 .» Item triplex est thalamus: [Col. 0129C] Est enim virgineus; est specialis et spiritualis; est et aethereus. De primo: «Et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo ⁜ 4 .» De secundo: «Adorna thalamum tuum, Sion, et suspice regem Christum ⁜ 5 .» De tertio: «Maria virgo assumpta est ad aethereum thalamum ⁜ 6 .» In primo nostram sumpsit infirmitatem; in secundo sentit nostrae devotionis suavitatem; in tertio suam ostendit majestatem. In primo enim est «in similitudinem hominis factus, et habitu inventus ut homo ⁜ 7 .» In secundo «requiescit tanquam passer solitarius in tecto ⁜ 8 .» In tertio: «Rex regum stellato sedet solio ⁜ 9 .» Sponsa itaque sic ornata ascendit ad sponsum suum. In virginis utero fuit prima Christi nativitas, sed [Col. 0129D] quasi secunda in baptismate, quasi tertia in resurrectione. De quibus hic agitur. Quadragesimo die a nativitate sua, Dominus in templo est praesentatus. A baptismate quadraginta jejunans diebus, a diabolo est tentatus et supra pinnaculum templi positus. A resurrectione quadraginta a Patre in coelum assumptus. Ecce tres quasi nativitates: Prima carnalis, sed sine culpa; secunda sacramentalis, sed in ipso sine efficacia, quia peccatum non habuit quod deleret baptismus; tertia [Col. 0130A] coelestis et in gloria. Istas tres nativitates tres sequuntur quadragesimae. In prima latuit; in secunda laboravit; in tertia exsultavit. Post primam ad templum delatus est a parente; post secundam supra templum locatus est ab hoste; post tertiam in coelum assumptus a Patre. Itaque primus quadragenarius totus est purificationis, secundus probationis, tertius contemplationis. In primo caro acquirit castitatem, anima securitatem, spiritus utilitatem et subtilitatem. Sic enim caro fit mundior, anima fortior, spiritus clarior. Hinc est quod in purificatione quae sequitur primam quadragesimam, tria animalia ex praecepto legis offerebantur. Turtur quidem designat carnis castitatem, quia conjugia non iterat. Agnus designat patientiam et [Col. 0130B] mansuetudinem animae, quia percussus non repugnat. Columba spiritus, scilicet humilitatem et subtilitatem, quia altius volat. Primam jejunavit Elias fugiens Jezabel ⁜ 10 , qui dicitur fluxus vanus, id est carnis illecebra; secundam Christus in deserto ⁜ 11 , probatus inter tribulos et spinas; tertiam Moyses in monte, suspiciens divini eloquii divitias ⁜ 12 . Ideo autem in hoc numero jejunia ista posita sunt, quia quadragesima tres habet divisiones tantum. Prima in duos vicenarios; secunda in quatuor denarios; tertia in octo quinarios. In prima enim quadragesima purificationis jejunamus quinque sensus cohibentes, ut caro nostra recipiat octavam resurrectionis; in secunda, scilicet probationis, jejunamus quatuor virtutes nobis comparantes, ut [Col. 0130C] recipiat anima denarium, quem paterfamilias dedit laborantibus operariis ⁜ 13 ; in tertia scilicet contemplationis jejunamus, ut tanquam duos vicenarios, recipiamus stolam utramque glorificationis. In prima ergo, scilicet purificationis, purificetur caro ab opere, anima a cogitatione, lingua a malo sermone. Haec est prima quadragesima purificationis. Sequitur secunda probationis. Jejunamus enim ut probemur, et probationem sustinere possimus. Notandum autem quod triplex est probatio, videlicet prima fit ductu rationis, secunda experientia, tertia miraculis. Prima est philosophica, secunda activa, tertia anagogica. Per primam est homo discretior; per secundam robustior; per tertiam devotior. Discretior, quia ratione discernit a falso veritatem; [Col. 0130D] robustior, per tolerantiae assiduitatem; devotior, propter mirabilium visam ei novitatem.

De prima ait Apostolus: «Omnia probate, quod bonum est tenete, ab omni mala spe abstinete vos ⁜ 14 .» Hanc enim probationem volebat fieri ductu rationis. De secunda dicebat: «Probet autem seipsum homo et sic de pane illo edat et de calice bibat ⁜ 15 .» Haec enim volebat fieri per tribulationum experientiam. De tertia: «Tentaverunt me patres vestri, probaverunt et viderunt opera mea ⁜ 16 , [Col. 0131A] scilicet miracula quae feci eis in deserto, ut, cum siccavit mare, pluit manna,» etc. Ad primam nos instruebat Paulus cum diceret: «Invisibilia Dei a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur ⁜ 17 .» Ad secundam sic: «In omnibus exhibeamus nosmetipsos sicut Dei ministros in multa patientia ⁜ 18 .» Tertium accepit Paulum cum iret Damascum, quia vocem audivit et neminem vidit, quando «claritas Dei circumfulsit illum, et post excaecatus est ⁜ 19 .» Per haec enim miracula probavit Christum esse Deum. Unde «praedicabat in Synagoga affirmans quoniam hic est Christus Filius Dei ⁜ 20 .» Tertiam quadragesimam jejunamus, ut simus ad contemplandum subtiliores. Quanto enim amplius caro attenuatur, tanto amplius spiritus [Col. 0131B] subtiliatur. Tria autem superius contemplamur. Supernae civitatis opulentiam; civium illius laetitiam; regis ejus gloriam. Opulentia, quia omnibus bonis replebitur; laetitia, quia Deus facie ad faciem inspicietur; gloria, quia omnis creatura Deo subjicietur. Opulentia, quia «non esurient, neque sitient amplius justi ⁜ 21 ,» ubi «inebriabuntur ab ubertate domus Dei ⁜ 22 .» Unde: «Justi epulentur et exsultent in conspectu Dei ⁜ 23 .» Laetitia erit civibus: Unde: «In terra sua duplicia possidebunt, laetitia sempiterna erit eis ⁜ 24 .» Quia «laetabantur coram te sicut qui laetantur in messe ⁜ 25 .» «Laetatus sum in his quae dicta sunt mihi, in domum Domini ibimus ⁜ 26 .» Regis erit gloria, quia «mirabilis erit Deus in sanctis suis gloriosus in majestate sua ⁜ 27 .» [Col. 0131C] Quia plena erit omnis terra majestate ejus. Itaque vide civitatis decorem, civium amorem, regis honorem. Decorem ex claritate, amorem ex charitate, honorem ex majestate. Audi decorem ex claritate: «Luce splendida fulgebit ⁜ 28 .» Ipsa enim «non eget sole et luna, quia Agnus erit lucerna ejus ⁜ 29 .» Audi charitatem: «Charitas nunquam excidit ⁜ 30 , aquae enim multae non poterunt exstinguere charitatem, et flumina non obruent eam ⁜ 31 .» Audi regis honorem: In Apocalypsi legitur: «Viginti quatuor seniores ceciderunt in facies suas, adorantes sedentem in throno, et deposuerunt coronas suas ante pedes sedentis in throno ⁜ 32 .» Ecce honor. Hic est accubitus regis in quo nardus sponsae dat odorem. [Col. 0131D] De quo sequitur.

Murenulas aureas faciemus tibi vermiculatas argento.

[CARD.] Murelunae enim ornamenta sunt mulierum, quaedam videlicet catenulae, virgulis aureis et argenteis contextae: et ideo dicuntur auro et argento vermiculatae vel distinctae. In auro, quia prae caeteris metallis tractabilius est, designatur obedientia. Propter pretium significatur pretiosior cunctis opibus sapientia. Fervor quoque charitatis propter colorem igneum, notatur in auro. Dicit ergo Christus: «Nos, Pater scilicet, et Filius et [Col. 0132A] Spiritus sanctus, faciemus tibi murenulas aureas. Nam ad haec ornamenta Virginis confert Pater obedientiae virtutem, Filius splendorem sapientiae, et Spiritus sanctus dilectionis fervorem, quae tria velut virgulae in catenulis decenti artificio connectuntur. Charitas enim quae fervet jungitur obedientiae, ne sit pigra; obedientia quae humilis est, jungitur scientiae, ne sit inflata ⁜ 33 » scientia autem quae dirigit, dilectioni jungitur ne sit erronea zelatio. Murenulae autem istae vermiculatae vel distinctae sunt argento. Nam candor carnalis munditiae, quem designat argentum, ad venustatem et decorem praedictarum gratiarum accedit. Verum quia filius matrem suam paulo ante ⁜ 34 amicam suam vocaverit; amica autem vera est quae et amatur et [Col. 0132B] amat: ostendit continue quid Deus amavit in ea, et quantum ipsa dilexit diligentem se. Dicit ergo:

Cum esset rex in accubitu suo nardus mea dedit odorem suum.

[THO.] Christus accubitum intravit, quando coelos ascendit. Ibi nardus sponsae dedit odorem suum, quando virtus Ecclesiae longe lateque suavem famam sparsit bonitatis. Inde enim Spiritum sanctum misit implentem apostolos gratia ⁜ 35 , qua loquendo operando bonum odorem famae darent, scilicet humilitatis Christi et charitatis, quia nardus est herba parva et calida. Ex increpatione sponsi sponsa genas parum suffusa rubore respondet sodalibus ejus, quid de eo senserint in illa increpatione: [Col. 0132C] et haec per tria sequentia capitula.

In primo, humilitatem, scilicet, cum esset rex, in secundo, charitatem, scilicet fasciculus myrrhae, in tertio, jucunditatem, scilicet botrus cypri. Nardus herba est calida et parva, per quam designatur humilitas, quae est ex ferventi amore. Quod ideo dico, quia est humilitas quam parit veritas; et non habet calorem, et est humilitas quam format charitas et inflammat. Et haec quidem in affectu, illa in cognitione consistit. Prima docet non altum sapere ⁜ 36 , lumine veritatis redargutum; secunda sponte humilibus consentire ⁜ 37 , munere charitatis adjutum. Primum est necessitatis, secundum voluntatis. Haec sponsae humilitas spargit bonum odorem [Col. 0132D] suum tanquam nardus. Amore calens, devotione vigens, opinione redolens. Haec humilitas voluntaria est; perpetua est, fructifica est. Accubitus regis sinus est Patris, quia semper in Patre Filius. Vel accubitus dicitur requies in gloria post ascensionem. Regis accubitus, tranquillitas est cordis, per quam Verbum Dei pio recumbit in corde, et ibi nos ad amorem et humilitatem accendit, qui 24 designantur in fervore et parvitate nardi. Unde dicit: Cum esset rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum, id est infudit humilitatem et charitatem. Odor aliquando exit ex concrematione, [Col. 0133A] aliquando ex spiratione flabilis aurae, aliquando ex specierum contusione. Cum igitur aliquis succensus ex igne divini amoris vacat eleemosynis, et caeteris operibus misericordiae et charitatis, ipsis videntibus spargit odorem ex concrematione. Cum vero aliquem virtutum gratia spiritualium copiosum, vel doctrinae splendore, vel miraculorum gloria laudabilem famam longe dilatare cognoveris; ex divinis floribus fragrantia aera replentem cognosce. Quod si aliquem morborum incommodis fatigari, seu persecutionum molestiis inquietari, aut suppliciorum contritionibus deprimi propter Deum, et in omnibus gratias agere, et laeto animo atque alacri vultu omnia sustinere conspexeris, ex contusione pretiosarum specierum, [Col. 0133B] gloriosum odorem usque ad coelos ascendere mirare.

Triplex est accubitus sponsi: primus est in virginis utero, secundus in sepulcro, tertius in patris solio. De primo dicitur: «Issachar asinus fortis accubans inter terminos ⁜ 38 .» Issachar dicitur merces. Dilectus enim pro nobis se dedit pretium. Accubuit inter terminos, quia medius fuit inter divinitatem et humanitatem. Divinitas itaque major extremitas, humanitas minor; Christus qui est ex his duobus, medius terminus. Itaque faciamus syllogismum, et praedicetur major de medio, medium de minori, et sic per medium major de minori, ut sic argumentemur: Christus est Deus, sed et homo est Christus, [Col. 0133C] ergo homo est Deus. De secundo accubitu dicitur: «Requiescens accubuisti ut leo atque leaena ⁜ 39 .» In primo asinus fuit ex humanitate, sed fortis ex divinitate. In secundo accubuit ex humanitate, sed ut leo fortis surrexit ex divinitate. De tertio: «Omnes pascentur et accubabunt, et non erit qui exterreat ⁜ 40 .» Pascentur Dei visione, accubabunt immunes a laboribus in aeterna requie; non erit qui exterreat, quia securi erunt in Dei protectione. In primo, nardus nostra dedit odorem humilitatis; in secundo, myrrha delevit putredinem nostrae vetustatis; in tertio, botrus emisit vinum spiritualis jucunditatis et jucundae spiritualitatis. Odor humilitatis tres habet gradus. Est enim humilitas quam parit veritas, secunda quam exhibet sanctitas, [Col. 0133D] tertia quam perficit charitas; prima in corde, secunda in operis exhibitione, tertia in passione. Prima, «humiles spiritu salvabit ⁜ 41 .» De secunda: «Quanto major es, tanto humilia te in omnibus ⁜ 42 .» De tertia: «Afflictus sum et humiliatus sum nimis, rugiebam a gemitu cordis mei ⁜ 43 .» Primam ostendit David, cum diceret: «Ego sum vermis et non homo, opprobrium hominum et abjectio plebis ⁜ 44 .» Secundam cum saltaret coram arca Domini ⁜ 45 ; tertiam cum lapidaret eum Semei, et malediceret regi ⁜ 46 . In secundo accubitu myrrha delevit putredinem [Col. 0134A] nostrae vetustatis. Est autem duplex vetustas hominis, scilicet culpae et poenae. Alteram assumpsit Christus, scilicet poenae. Unde in sepulcro jacuit duabus noctibus, scilicet propter nostram duplam vetustatem, et una die propter suam simplam. Vetustatem culpae delevit praeterita peccata remittendo, praesentia, ab eis homines avertendo et remittendo. Futura non remittendo, sed qua possunt vitari gratiam conferendo. Vetustatem poenae delevit; aeternam ut poenitentes non sentiant, penitus exterminando; purgatoriam, terminum ei ponendo; temporalem miseriam non penitus exterminando, sed tamen debilitando, et ne timerent faciendo. Unde Petrus qui ad vocem ancillae negavit ⁜ 47 , post myrrham passionis sponte se morti obtulit. In tertio [Col. 0134B] accubitu botrus, id est Christus, emisit vinum jucunditatis, id est gratiam sui amoris. Vinum naturaliter inebriat, calefacit, laetificat; similiter amor Christi inebriavit post resurrectionem apostolos ad mundi contemptum; accendit per Dei desiderium: laetificavit in spe futurorum bonorum. De primo: «Nolite mirari si odit vos mundus ⁜ 48 .» Hi dicunt: «Mihi crucifixus est mundus et ego mundo ⁜ 49 .» De secundo: «Domine, nomen tuum memoriale tuum in desiderio animae. Et anima mea desiderabit te in nocte, sed et spiritus meus in praecordiis meis ⁜ 50 .» De tertio: «Gaudens gaudebo in Domino, et exsultabit anima mea in Deo meo, quia induit me vestimento salutis, et indumento laetitiae circumdedit me ⁜ 51 .» Induet me vestimento salutis, quando [Col. 0134C] ad similitudinem Dominicae resurrectionis vestiet me gloria incorruptionis: indumento justitiae circumdabit me, quando glorificabit animam faciens eam immunem a peccato et passione: et sic omnes in terra sua duplicia possidebunt, id est gloriam corporis et animae. Anima quoque triplicem habet accubitum, in quo cum sponso reficitur epulis spiritualibus. Tria itaque convivia in quibus reficitur: primum, corporum; secundum, animarum; tertium, angelorum. In primo comedimus ad comparandam nobis fortitudinem, in secundo ad consolandam animae esuriem, in tertio ad voluptuosam satietatem. Primo utuntur servi, in secundo comedunt amici, in tertio inebriantur charissimi. [Col. 0134D] In figura horum Christum legimus tria convivia celebrantem. Primum imminente passione, quando pascha cum discipulis suis comedit ⁜ 52 . Secundum in ascensione, quando convescens ne ab Jerosolymis discederent praecepit ⁜ 53 , Tertium suis militibus promisit: «Ego, ait, dispono vobis regnum ut edatis et bibatis super mensam meam in regno meo ⁜ 54 .» De primo: «Comedamus et bibamus, cras enim moriemur ⁜ 55 .» De secundo: «Comedite pinguia et bibite mulsum ⁜ 56 .» De tertio Angelus ad Tobiam: «Ego cibo immortali et potu qui videri non potest, [Col. 0135A] utor ⁜ 57 .» In primo debemus servum sustinere cibo, disciplina ornare, operibus onerare. Unde cibaria, et virga, et onus asino, panis et disciplina, et opus servo. In primo antequam comedat, justus suspirat; in secundo, antequam comedat, respirat: in tertio, antequam comedat, aspirat. Suspirat, timens Dei judicia: respirat in pura conscientia: aspirat ad superna gaudia.

In primo itaque observandum quid, quantum, quando comedamus. Primum, ne quaerantur deliciae: secundum, ne transeamus metas indigentiae: tertium, ne praetermittamus tempus abstinentiae. Primo, ne admittatur orationis gratia: secundo ut de reliquiis fiat eleemosyna: tertio, ut agatur poenitentia. Ideo antequam comedamus, tria debemus habere suspiria. Primo enim suspiramus ut fugiamus [Col. 0135B] infernum: secundo, ut deleatur peccatum: tertio, ut revertamur ad regnum. De his: «Bona est oratio cum jejunio et eleemosyna magis quam comportare thesauros auri. Ipsa est quae liberat a morte et purgat peccatum et facit invenire vitam aeternam ⁜ 58 .» Pro primo, suspirabat Job, dicens: «Dimitte me paululum ut plangam dolorem meum antequam vadam et non revertar ad terram tenebrosam, et opertam mortis caligine ⁜ 59 .» Pro secundo, suspirat sic: «Peccavi. Quid faciam tibi, o custos hominum? Cur non tollis peccatum meum et quare non aufers iniquitatem meam?» ⁜ 60 Pro tertio, suspirat sic: «Sicut cervus desiderat umbram, et sicut mercenarius praestolatur finem [Col. 0135C] operis sui; sic ego habui menses vacuos, et noctes laboriosas numeravi mihi ⁜ 61 .» Sed cum suspiratur in corde, fit rugitus orationis in ore, in oculis inundantes aquae, id est lacrymae. Tria itaque suspiria habent tres rugitus. Est enim rugitus comminantis, est et rugitus plangentis, est et rugitus desiderantis. Comminantis infernum, plangentis incommodum, desiderantis regnum. De primo: «Leo rugiet, et quis non timebit?» ⁜ 62 Et «Dominus de Sion rugiet, et de excelso dabit vocem suam ⁜ 63 .» De secundo: «Irrugiit autem Esau clamore magno vel vehementi ⁜ 64 .» De tertio in hoc loco. Primus habet aquas fecundantes, secundus inundantes, tertius mundantes. Primae enim aquae, id est lacrymae, introducunt ad pacem, secundae lavant turpitudinem, tertiae infundunt [Col. 0135D] saporem. De primo: «Ecce declino in eos, ut flumen pacis ⁜ 65 .» De tertiis: «Et ut torrens inundans gloriae gentium ⁜ 66 .» De secundis: «Lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo ⁜ 67 .» In figura harum lacrymarum tertio lacrymatus est Jesus, scilicet ad sepulcrum Lazari ⁜ 68 . Item: «Videns civitatem flevit super illam ⁜ 69 .» Tertio, imminente passione, quando solus oravit in monte ⁜ 70 , ibi lacrymatus est. Ait Paschasius super Jeremiam: «Divisiones [Col. 0136A] aquarum deduxerunt oculi mei ⁜ 71 .» Istae sunt inundantes aquae, scilicet «Fluminis impetus laetificat civitatem Dei ⁜ 72 .» Ecce primum convivium. In secundo autem convivio antequam comedam respiro immunda conscientia. Non enim quiescit qui sentit vermem pravae conscientiae, a qua nemo nocens absolvitur. Semper enim praesumit saeva turbata conscientia. Bona conscientia hic habet tria: habet enim gloriam, non timet infamiam, exspectat coronam. De primo Paulus: «Gloria nostra haec est testimonium conscientiae nostrae ⁜ 73 .» De secundo poeta:

Conscia mens recti famae mendacia ridet.

De tertio:

Praemia digna feret mens quae sibi conscia recti est.

[Col. 0136B] In hoc convivio spirituali sunt quatuor fercula: Primum est innocentia et simplicitas in operatione, secundum conscientia immunis a peccati corruptione, tertium suavitas in devotione; quartum Abraham pavit angelos sub ilice Mambre. Pro primo, dedit lac: unde Apostolus: «Lac vobis potum dedi, non escam ⁜ 74 .» Pro secundo, panes azymos. Idem: «Epulemur in azymis sinceritatis et veritatis ⁜ 75 .» Pro tertio, butyrum. Idem: «Quae sursum sunt sapite ⁜ 76 .» Pro quarto, coxit vitulum de armento, unde sponsa in Canticis: «Comedite, amici, et inebriamini, charissimi ⁜ 77 .» Propter dulcedinem enim passionis Christus comedit «partem piscis assi et favum mellis ⁜ 78 .» Hoc idem erat «mel sylvestre Joannis ⁜ 79 .» In tertio convivio antequam [Col. 0136C] comedant aspirant. Unde David: «Sitivit anima mea ad Deum fontem vivum ⁜ 80 .» Ubi sic: «In voce exsultationis et confessionis sonus epulantis ⁜ 81 .» Et sponsa in Canticis: «Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie» In illo convivio tertio: «Panem angelorum manducavit homo ⁜ 82 ,» ubi omnes «pascentur et accubabunt, et non erit qui exterreat ⁜ 83 .» Tunc «gaudebunt de bonis Domini super frumento, vino et oleo ⁜ 84 :» super frumento, quia glorificatam videbunt Christi humanitatem; vino, quia experimento cognoscent Dei Patris charitatem; oleo, quia gustabunt sancti Spiritus suavitatem «eritque anima eorum quasi hortus irriguus et ultra non esurient ⁜ 85 ,» quia satiabimur cum apparuit gloria tua, Domine ⁜ 86 . [Col. 0136D] In qua cum Patre et Spiritu sancto vivis et regnas Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.

Qui sunt in primo convivio discumbunt in novissimo loco; qui sunt in secundo discumbunt in medio; qui sunt in tertio discumbunt in primo. Primi per humilitatem, secundi per veritatem, tertii per dignitatem: per humilitatem, quia se indignos coelo reputant; per veritatem, quia considerantes universa temporalia spernunt, et ad superna anhelant; propter dignitatem, quia cum [Col. 0137A] Christo regnant. De primis: Peccavi super numerum arenae maris: de secundis Paulus: «Quae posteriora sunt obliviscens ad ea quae anteriora sunt meipsum extendens, persequor ad bravium supernae vocationis ⁜ 87 :» de tertiis: Gaudent in coelis animae sanctorum, qui Christi vestigia sunt secuti

Cum esset rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum.

[CARD.] Nardus enim est herba humilis, et humilitatem designat, est ergo sensus: Cum esset rex in accubitu suo, cum adhuc esset Filius in sinu Patris, nondum factus visibilis: nardus mea, id est humilitas mea, in conspectu ejus dedit odorem suum: et sic ei complacuit. «Quia respexit humilitatem [Col. 0137B] ancillae suae, ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes ⁜ 88 .» De dilectione vero ipsius ad filium.

Fasciculus myrrhae dilectus meus mihi, inter ubera mea commorabitur.

[THO.] Myrrha corpora servat a putredine sua amaritudine. Hanc corporibus adhibemus ne putrescant, cum corpora exemplo Christi per mortificationem carnis a putredine luxuriae restringimus, ne, si ea relinquamus sine condimento, esca fiant vermibus perpetuis: qui fasciculus dicitur, quia virtutes in nobis colligatae 25 parum gravedinis diligentibus habent. Inter ubera commoratur, quia in dilectione Dei et proximi Christo habitatio paratur; ante rex, modo [Col. 0137C] dilectus; ante in accubitu regio, modo inter sponsae ubera. Magna humilitatis virtus, cui se divinitatis majestas tam facile inclinat. Myrrha amara, res dura et aspera, tribulationem significat. Ea sibi dilecti causa imminere prospiciens, gratulabunda id loquitur, confidens se omnia viriliter subituram. Ideo non fascem, sed fasciculum dicit, et parvum ducit, quidquid pro ejus amore sustinuerit. Bene fasciculus, quia «parvulus natus est nobis ⁜ 89 ,» bene fasciculus, quia «non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis ⁜ 90 . Item, quod praesens est momentaneum ac leve supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operatur in nobis ⁜ 91 .» Erit aliquando nobis ingens cumulus gloriae, qui modo est [Col. 0137D] fasciculus myrrhae ⁜ 92 , et ne videatur de se praesumere, sed de adjutorio Dei quod habet in corde, dicit: Inter ubera mea commorabitur. Unde secure potest dicere: «Si ambulavero in medio umbrae mortis non timebo mala, quoniam tu mecum es ⁜ 92* .» Myrrham illam amaram merito dixerim, contumelias, sputa, colaphos, clavos, crucem, et caeteras amaritudines, quas pro nobis sustinuit. Non praetermittam myrrham qua in cruce est potatus ⁜ 93 , nec illam qua in sepulcro est unctus ⁜ 94 . In prima [Col. 0138A] applicuit sibi meorum amaritudines peccatorum; in secunda futuram incorruptionem mei corporis dicavit. Mementote quod sponsa portavit in uberum medio, Maria in utero, Simeon in brachio, Joseph in humero. Inter ubera portamus ipsum cogitando; in utero, sancta devotione nutriendo; in brachio, opera ejus imitando; in humeris, libenter ejus passiones sustinendo. Myrrha amara est et jocunda odore: qua corpora peruncta nesciunt putredinem, scilicet propter amaritudinem; sed gratum dedit odorem. Unde Joannes audit non solum hominem, sed angelos exsultantes et dicentes: «Dignus est Agnus qui occisus est accipere virtutem, et divinitatem, et sapientiam, et fortitudinem, et honorem, et gloriam, et benedictionem in saecula saeculorum. [Col. 0138B] Amen ⁜ 95 .» Accipit virtutem in nativitate, qua sine peccato de Virgine natus; divinitatem in baptismo, qua voce paterna Filius Dei dilectus coelitus est declaratus ⁜ 96 : Sapientiam in praedicatione, fortitudinem in passione, honorem in resurrectione, gloriam in ascensione, benedictionem in electorum ad coelestia collectione. Ecce ad quantam venit Christus gloriam per myrrham et ignominiam passionis, ut ejus exemplo animati, per passionem speremus pervenire ad ejus gloriosam resurrectionem. Ejus tamen gratia praeambula: «Non enim sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis ⁜ 97 .» Tria sunt genera passionum. Sunt enim passiones praeteriti temporis; sunt passiones hujus temporis; sunt [Col. 0138C] passiones nullius temporis. Primae sunt inflictae necessitatis; secundae liberae voluntatis; tertiae ex servitute perpetuae corruptionis. De primis Apostolus: «Vanitati creatura omnis subjecta est, non volens ⁜ 98 ;» de secundis: «Nos primitias spiritus habentes ipsi intra nos gemimus, adoptionem filiorum Dei exspectantes redemptionem carnis nostrae ⁜ 99 ;» de tertiis: «Omnis creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei ⁜ 100 . Primae excluserunt praeteritam gloriam; secundae operantur ad praesentem, sed non sunt condignae ad futuram; tertiae non pertinent ad eam. Praeterita gloria fuit in paradiso: praesens in corde humano; futura erit in regno. Prima, ex primi status temperantia; secunda, in pura conscientia; [Col. 0138D] tertia, quando cessabit hujus miseriae molestia. Prima transiit, quia primi parentes mutaverunt gloriam suam in similitudinem vituli comedentis fenum ⁜ 1 , et omnis gloria ejus quasi flos feni ⁜ 2 . De secunda quae est in corde dicitur: Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae ⁜ 3 .» De tertio: «Satiabor, cum apparuerit gloria tua ⁜ 4 .» Ut autem perfectum habeat testimonium: Primo habeat decorem, secundo fervorem, tertio splendorem. Decorem puritatis, fervorem charitatis, splendorem [Col. 0139A] veritatis. Puritatem, ut non habeat peccatum. Charitatem, qua diligat Deum, zelum habeat ad proximum, desiderium passionum; Veritatem qua cognoscat beatitudinem angelorum. De his tribus dicitur: «Gloria Libani data est ei, decor Carmeli et Saron ⁜ 5 .» Carmelus dicitur scientia circumcisionis, quae pertinet ad primum; Saron successio, quae pertinet ad secundum; Libanus dealbatio, quae spectat ad tertium. Circumcidi igitur oportet in corde ab illicita cogitatione; in ore, a superflua locutione; in corpore, a malo opere. De primo: «Perversae enim cogitationes separant a Deo ⁜ 6 ;» de secundo: «Abstinete vos a murmuratione quae nihil prodest, et a detractione parcite linguae ⁜ 7 ;» de tertio: «Omne opus servile non [Col. 0139B] facietis ⁜ 8 .» Inde Apostolus: «Humanum dico propter infirmitatem carnis nostrae, sicut exhibuistis membra vestra servire immunditiae et iniquitati ad iniquitatem, ita exhibite membra vestra servire munditiae in sanctificationem ⁜ 9 .» Item: «Gratias Deo quod fuistis aliquando servi peccati, obedistis autem in eam formam doctrinae in quam traditi estis ⁜ 10 .» Ecce decor Carmeli, ecce simila quae Deo offertur in sacrificio. Saron, id est succensio, est triplex fervor. Primus, in Dei dilectione; secundus, in carnis maceratione; tertius, in fratris correptione. Ecce decoquitur simila, hoc est enim triplex sacrificium: Primum de clibano, scilicet amor Dei; secundum de craticula, scilicet afflictio [Col. 0139C] carnis; tertium de sartagine, scilicet correptio fratris. De primo: «Lampades ejus lampades ignis atque flammarum; ⁜ 11 » et: «Similitudo animalium quasi carbonum ignis ardentium et quasi aspectus lampadarum ⁜ 12 .» Superfunditur oleum devotionis. Unde: «Impinguasti in oleo caput meum ⁜ 13 .» De secundo: «Ingrediatur putredo in ossibus meis ⁜ 14 ,» etc. Et Job: «Quis mihi tribuat ut veniat petitio mea, et quod exspecto mihi tribuat Dominus ⁜ 15 . Qui coepit ipse me conterat, solvat manum suam et succidat me ⁜ 16 .» Hic quoque perfunditur oleum hilaritatis, «ut exhilaret faciem in oleo ⁜ 17 .» Hilarem enim datorem diligit Deus ⁜ 18 . De tertio Mathatias: «Ut quid natus sum videre mala gentis meae ⁜ 19 ?» Et Elias in petra stans: «Zelans zelo [Col. 0139D] pro Domino, quia dereliquerunt filii Israel pactum ejus ⁜ 20 .» Hic superfunditur oleum consolationis quod infundit Samaritanus vulnerato a latronibus ⁜ 21 . Ecce Saron. Sequitur Libanus id est dealbatio. In primo habuit decorem, ut diceretur: «Tota pulchra es amica mea, tota pulchra es ⁜ 22 .» In secundo fervorem, ut dicatur: «Concaluit cor meum intra me, et in meditatione mea exardescet ignis ⁜ 23 ,» et: «Inflammatum est cor meum et renes mei commutati sunt ⁜ 24 .» Nonne cor nostrum ardens erat in [Col. 0140A] nobis «de Jesu ⁜ 25 .» Tertium habet splendorem. Unde dicitur: «Revelata facie speculamur gloriam; ut transformemur in eamdem imaginem ⁜ 26 .» Dicatur ergo, his tribus gradibus fervoris habitis: «Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae ⁜ 27 ,» de primo: «Quis gloriatur mundum se habere cor ⁜ 28 ?» de secundo: «Gloriamur in spe gloriae filiorum Dei;» de tertio: «Non solum autem, sed et gloriamur in tribulationibus ⁜ 29 . In splendore igitur isto videmus quod non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis ⁜ 30 .» Nunc quidem revelata est, quia tantum «videmus per speculum in aenigmate ⁜ 31 . Nunc enim filii Dei sumus et nondum apparuit quid erimus. Scimus autem cum apparuerit, quoniam similes [Col. 0140B] ei erimus: quia videbimus eum sicuti est ⁜ 32 .» Quia tunc «revelabitur gloria Domini, et videbit omnis caro salutare Dei nostri ⁜ 33 .» Aedificabit enim Dominus Sion, «et videbitur in gloria sua ⁜ 34 ;» quando tolletur «impius ne videat gloriam Dei ⁜ 35 .» Tunc igitur manifestum erit quod «non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis ⁜ 36 ,» tunc praestante Domino nostro Jesu Christo, cui est honor et gloria in saecula saeculorum.

Fasciculus myrrhae dilectus meus mihi: inter ubera mea commorabitur.

[CARD.] Ac si dicat: Dilectus qui meus est, mihi singulariter et specialiter, ipse est fasciculus myrrhae, [Col. 0140C] id est multarum amaritudinum congregatio colligata. Et iste fasciculus commorabitur inter ubera mea, in corde meo conclusus, quia non possum ei non compati, non possum ei non commori, quem genui, quem lactavi, et illum non amare nequaquam valeo, qui pro me tot amaritudines toleravit. Quia vero dixerat quantum amaricata fuisset in passione filii, de gaudio resurrectionis ejusdem et consolatione doloris sui, in fructu passionis, subdit:

Botrus Cypri dilectus meus mihi in vineis Engaddi.

[THO.] In Cypro majores vineae quam alibi sunt. Cyprus est universalis Ecclesia, quae multas vineas nutrit dum ecclesiis particularibus quod laetificet [Col. 0140D] cor hominis ⁜ 37 gignit vinum charitatis. Engaddi dicitur fons hoedi. Hoedus pro peccatis quondam immolabatur ⁜ 38 . Fons hoedi est baptismus Christi, quo dum corpus mergitur, per fidem Christi qui pro peccatis mortuus est a peccatis lavatur. Qui fuit myrrha in morte, botrus est in resurrectione. «Qui enim mortuus est propter peccata nostra, resurrexit propter justificationem nostram ⁜ 39 , ut peccatis mortui, justitiae vivamus ⁜ 40 . Itaque lugendo peccata, bibisti myrrhae amaritudinem. Si [Col. 0141A] autem respirasti in spem vitae, bibisti vinum quod laetificat cor hominis. Engaddi dicitur fons hoedi, vel oculus tentationis. Vineas habet, scilicet populos qui sunt in fonte haedi, id est in baptismate vel lacrymis poenitentium, et habent oculum qui tentationes vident venientes. His est dilectus botrus effundens vinum, id est laetitiam suae resurrectionis, quam et ipsi suspirant sibi ne abundantiori tristitia absorbeantur ⁜ 41 .» Moraliter, Cyprus tristis vel moeror dicitur, in qua est iste botrus laetificans. Quoniam in studio compunctionis, invenitur gaudium consolationis. Unde: «Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur ⁜ 42 .» Hic ordo etiam historialiter invenitur. Primo enim Maria Magdalene caput Domini et pedes recumbentis pretioso nardi perfudit [Col. 0141B] odore ⁜ 43 . Deinde discipuli crucifixum myrrha unxerunt ⁜ 44 . Deinde botrus cypri factus est, quando gaudio resurrectionis exhilaravit. Audi gaudium:

«Surrexit Dominus, et occurrens mulieribus ait: Avete. Tunc accesserunt, et tenuerunt pedes ejus ⁜ 45 .» Tria nobis posita sunt divinae pietatis suavitatem redolentia, scilicet quod surrexit, quod mulieribus occurrit, quod salutavit. In primo proposuit nobis gloriam; in secundo dedit confidentiam; in tertio contulit laetitiam. Gloriam, ad quam suspiremus; confidentiam, per quam aspiremus; laetitiam, sub qua respiremus. Suspiremus per desideria, aspiremus ex pura conscientia, respiremus a moeroris [Col. 0141C] angustia. Suspirabat sponsa, cum in Canticis diceret: «Nuntiate dilecto, quia amore langueo ⁜ 46 ;» aspirabat cum diceret: «Surgam et circumibo civitatem, per vicos et plateas, quaeram quem diligit anima mea ⁜ 47 ;» respirabat cum diceret: «Laeva ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me ⁜ 48 .» O quam vehementi amplexu amplexatus est me in cruce: in qua fluxit aqua de latere, manavit sanguis de corde, anima recessit a corpore. Dives iste institor merces suas in adventu suo implicitas attulit. Unde: «Ecce venio cito; et merces mea mecum est ⁜ 49 .» Quia «omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est descendens a Patre luminum ⁜ 50 .» In passione saccus concisus fuit. Unde: «Concidisti saccum [Col. 0141D] meum et circumdedisti me laetitia ⁜ 51 . In quo vidimus eum leprosum, et percussum a Deo et humiliatum ⁜ 52 . In resurrectione purpuram explosit. Revelata enim facie speculamur gloriam Domini, etc. ⁜ 53 » Vel sic: «Comae capitis ejus sicut purpura regis juncta canalibus ⁜ 54 .» Haec purpura est caro Christi glorificata, caput sponsae, Christus; capilli ejus, imitatores ejus, qui sunt quasi regis purpura, quia eis debetur resurrectionis gloria. Purpura haec juncta est canalibus, quia jam in coelis ab angelis [Col. 0142A] adoratur. Fons gratiarum est in coelis. Sed dum per angelos nobis ministratur, quasi per canales effunditur.

Gloria ista est triplex, quia triplex resurrectio. Prima est miraculosa, secunda virtuosa, tertia gloriosa. Prima est de morte temporali ad vitam temporalem; secunda de morte spirituali ad vitam spiritualem; tertia de morte temporali ad vitam incorruptibilem. In prima Ecclesia coalescit; in secunda spiritus reviviscit; in tertia humana natura reflorescit. De prima: «Acceperunt mulieres de resurrectione mortuos suos ⁜ 55 .» Item: «Surdi audiunt, mortui resurgunt, pauperes evangelizantur ⁜ 56 .» De secunda «:Nuntiaverunt Jacob: Joseph filius tuus vivit. Quo audito revixit spiritus ejus ⁜ 57 ;» [Col. 0142B] et: «Filius meus mortuus erat, et revixit; perierat, et inventus est ⁜ 58 .» De tertia: «Christus resurrexit primitiae dormientium ⁜ 59 ,» et: «Refloruit caro mea ⁜ 60 ,» et: «Justus ut palma florebit ⁜ 61 ;» et: «Justus germinabit sicut lilium, et florebit in aeternum apud Dominum ⁜ 62 .» Prima facta est in Lazaro; secunda in filio prodigo; tertia in Christo. A Christo, quia tres mortuos suscitavit ⁜ 63 . Cum Christo, unde: «Si consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite ⁜ 64 .» In Christo, quia «Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur ⁜ 65 .» Prima gloriosa. Unde Dominus ad Martham: 26 «Nonne dixi tibi: Si credideris, videbis gloriam Dei ⁜ 66 .» [Col. 0142C] Secunda gloriosior, quia «Omnis gloria ejus filiae regis ab intus ⁜ 67 ;» tertia gloriosissima: «Seminatur corpus ignobile, surget in gloria ⁜ 68 ; quando revelata facie speculabimur gloriam Dei ⁜ 69 .» Hac surrexit Dominus, et ostendit gloriam suam, ut ad eam suspiremus. Haec resurrectio imperfectum nostrum adduxit ad perfectum, ejectum nostrum reduxit ad paradisum, ad vitam reduxit nostrum mortuum. Primum sic docuit ipse resurgens: «Si vis perfectus esse, vende omnia quae habes, et da pauperibus ⁜ 70 ,» de secundo dicitur ⁜ 71 .:

Secundo occurrit mulieribus ⁜ 74 , ut daret confidentiam, quam aspiremus. Occurrit Dominus infirmis, occurrit desolatis, occurrit sanctis. Infirmis, ut confirmet patientia, desolatis, ut reformet in laetitia, sanctis, ut satiet eorum desiderium glorificatae carnis praesentia. Juxta primum Petrus vidit sibi Christum occurrere, juxta secundum occurrit [Col. 0143A] mulieribus, juxta tertium occurrit angelis in ascensione. «A summo enim coelo egressio ejus, et occursus ejus usque ad summum ejus ⁜ 75 .» In figura primi venit Isaac in occursum Rebeccae, et ipsa descendit de camelo ⁜ 76 . Rebecca patientia dicitur. In figura secundi occurrit pater prodigo filio ⁜ 77 . In figura tertii occurrit Melchisedech cum pane et vino Abraham revertenti de praelio ⁜ 78 . Ecce dabit fiduciam ut aspiremus.

Tertio subjunxit, «Avete ⁜ 79 ,» ut laetitia respiremus. Tres invenimus salutationes Dei plenas devotione. Primam attulit Raphael ad Tobiam ⁜ 80 , secundam Gabriel ad Mariam ⁜ 81 , tertiam hodie Dominus ad mulierculam. Primam misit et distulit, secundam mandavit et attulit, tertia obtulit et attulit. [Col. 0143B] De prima: «Qui mandas salutes Jacob ⁜ 82 ,» de secunda: «Exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo ⁜ 83 , de tertia:» Salus nostra in manu tua est ⁜ 84 .» In prima fuit affectus tardior, in secunda discretior, in tertia ferventior. In prima enim cum ait angelus: «Gaudium tibi sit semper, ait Tobias: Quod gaudium mihi erit ⁜ 85 ,» etc. In secunda ait Maria: «Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco ⁜ 86 .» In tertia: «Accesserunt et tenuerunt pedes ejus ⁜ 87 .» Ille qui salutat in amore tenetur avidius, in memoria validius, in spe salubrius.

Unde juxta tria verba salutationis, legimus in Scripturis tria verba defectiva, quia in hac via [Col. 0143C] nulla salus perfecta, scilicet avete, valete, salvete. Juxta primum dicitur avete, quasi avide tenete. Istud ave quater legimus scriptum. Primum fuit commonitorium, secundum deceptorium, tertium illusorium, quartum consolatorium. Primum attulit ad Mariam angelus ⁜ 88 , secundum Christo discipulus ⁜ 89 , tertium crucifixo paganus ⁜ 90 , quartum Christus mulieribus ⁜ 91 . Primum secutus est fructus virgineae fecunditatis, secundum incurrit crimen laesae majestatis, tertium peccatum ingratitudinis, quartum concepit securitatem tam Dominicae quam nostrae resurrectionis. In primo novam laudamus gratiam, contra secundum quaeramus cautelam, contra tertium quaeramus patientiam, in quarto concipimus laetitiam. Juxta secundum, valete, quasi [Col. 0143D] valide tenete, juxta tertium, salvete, id est salutem vestram tenete. Ecce laetitia, sub qua respiramus. De hac scilicet salutatione: «Tunc accesserunt,» ex fiducia scilicet salutationis, «ut apprehenderent eum ⁜ 92 .» Primo debemus recedere, secundo accedere, tertio excedere. Recedere, peccatum fugiendo; accedere, Christum imitando; excedere, superna gaudia contemplando. In primo sumus expeditiores, in secundo securiores, in tertio jocundiores. Ad primum nos admonebat propheta [Col. 0144A] sic: «Exite de Babylone, et fugite a Chaldaeis ⁜ 93 ,» de secundo. «Accedite ad eum, et illuminabimini ⁜ 94 ,» de tertio: «Ego dixi in excessu mentis meae: Projectus sum a facie oculorum tuorum ⁜ 95 .» Notandum autem quod quidam tenent pedes ejus, quidam pectus, quidam caput. Pedes tenent qui affectum habent erga ejus humanitatem, pectus qui divinitatis et humanitatis admirantur unionem, caput qui contemplantur majestatem. Primi praesumunt de misericordia et veritate, secundi fervent charitate, tertii splendent claritate. Primi itaque tenuerunt pedes ejus, et dicunt: «Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia ejus ⁜ 96 .» Secundi admirantes dicunt: «Verbum caro factum est et habitavit in nobis ⁜ 97 ;» [Col. 0144B] tertii dicunt: «Revelata facie, speculamur gloriam Dei ⁜ 98 . Pedes tenuit Maria Magdalena, quando lacrymis perfudit ⁜ 99 ; pectus Joannes evangelista, quando supra pectus Domini in coena recubuit ⁜ 100 ; caput illa mulier quae nardum supra caput ipsius recumbentis effudit ⁜ 1 . Qui tenent pectus cum Joseph, nobili decurione ⁜ 2 , sepeliunt eum in corde. Sic enim cum Joseph aromatibus condiunt, in sindono munda involvunt, lapidem claudunt ⁜ 3 .» Aromatibus desiderii et amoris, sindone puritatis, lapide fortitudinis. Per lapidem vero, nunc duritia, nunc fortitudo designatur. Itaque propter fortitudinem amoris, in lapide est claudendus. Sed ne ad erogandum bonum quod in nobis latet duri simus, ab angelo magni consilii ⁜ 4 lapis est revolvendus, id est [Col. 0144C] duritia removenda.

Triplex est haec duritia: prima obstinati peccatoris, secunda avari sapientis, tertia severae fortitudinis. Prima est lapis sub quo putrescebat Lazarus ⁜ 5 , secunda, sub quo tegebatur puteus ⁜ 6 , tertia, lapis in quo sepultus erat Dominus ⁜ 7 . Primum revolvit Judaeus, secundum Jacob cum pastoribus, tertium magni consilii angelus. De primo enim ait Dominus Judaeis: «Tollite lapidem ⁜ 8 .» Judaeus confitens interpretatur, quia confessio aufert duritiam obstinationis. De secundo dicitur: «Dum iret Jacob qui supplantator dicitur, in Mesopotamiam Syriae, lapidem ab ore putei revolvit cum pastoribus ⁜ 9 : id est Christus qui supplantat peccata cum doctoribus [Col. 0144D] Ecclesiae, agit ut scientiam quam in se abscondunt, aliis erogent. De tertio dicitur: Angelus Domini accedens revolvit lapidem ⁜ 10 ,» id est Christus sua visitatione efficit, ut qui fortes sunt in amore, rejecta severitatis austeritate, ad proximos incipiant dulces esse.

Botrus cypri dilectus meus mihi, in vineis Engaddi.

[CARD.] Cyprus insula botros grandes et dulces generat. Cyprus autem interpretatur floritio. Ostendens [Col. 0145A] autem mater gaudium suum de resurrectione filii, dicit: Dilectus meus est mihi botrus cypri, dulce scilicet floritionis gaudium. Refloruit enim caro ejus, et amaritudo mea versa est in dulcedinem, et dolor meus conversus est in gaudium, et ego quae in morte ejus cum ipso emarcueram, cum ipso florente refloresco; ipse quoque factus est mihi botrus cypri, id est dulce et magnum gaudium in vineis Engaddi, cum videlicet fructum passionis ejus considero, qui apparet in vineis Engaddi. Est autem Engaddi locus ubi sunt arbores balsami, quas appellat vineas, quia vinearum more coluntur. Interpretatur autem Engaddi fons hoedi. Per arbores ergo balsami quae nascuntur et crescunt in Engaddi, fideles Christi significantur, qui in Engaddi, id est [Col. 0145B] in fonde hoedi, id est in fonte baptismatis, ubi lavatur hoedus et fit agnus spiritualiter nascuntur, et in fide radicati crescunt, et proficiunt, ut, sicut arbores balsami, spirituali pinguedine fluant. His igitur interpositis a matre, redit filius ad prosequendam pulchritudinem matris, dicens:

Ecce tu pulchra, amica mea; ecce tu pulchra: oculi tui columbarum.

[THO.] Bis dicit pulchram. Quippe cui dat dilectionem Dei et proximi, ei duplicem pulchritudinem inserit, qua delectatur, quam laudat, cujus oculi dicuntur columbarum, quia dum in temporalibus gemit, ad aeterna desiderio rapitur, in simplicitate suos custodit sensus. Columba pro cantu [Col. 0145C] gemit. Haec est sancta anima, quae cum videt in amore mundi reprobos garrientes, ipsa in coelesti desiderio attendit, timens ne amittat quod diligit, dum differtur. Vel oculi columbae sunt praedicatores, qui simplicitatem quam praedicant servant, et visibilia contemnentes, ad aeterna gemitibus multis anhelant. Ex amore sponsae praesumptio, ex amore sponsi indignatio; quod ita exitus probat. Est enim consecuta praesumptionem correptio; correptionem emundatio, emundationem remuneratio. Jam cedit fastus, ubi invalescit amoris affectus. Inde est quod emundatam dilectus vocat amicam, replicat pulchram, eamdem mox vicissitudinem audiens ab ea. Hic dicit pulchram, quia duplex est decor animae, scilicet humilitas et innocentia. Unde David: «Asperges [Col. 0145D] me, Domine, hyssopo et mundabor, id est humilitatem, quae per herbam parvam designatur. Et sequitur: Lavabis me et super nivem dealbabor ⁜ 11 , quia lotus a te innocens ero. Et quia increpata ab eo quod petierat, scilicet videre dilectum ad fasciculum myrrhae, videndo se humiliaverat, meruit audire: Oculi tui columbarum, id est simplices, eo quod jam non ambules in magnis neque in mirabilibus super me ⁜ 12 .» Vel quia Spiritus sanctus in hac ave apparuit, spiritalis intelligitur visio, ad quam modo pervehitur per suam humilitatem. Laudaverat sponsa recubitum sponsi, quod [Col. 0146A] eam ad exhibendam sancti suavitatem accenderat, laudat passionem, qua eam ad patiendum quae virtutum est nutrix, informaverat, magnificat resurrectionis gloriam qua eam ad spem beatae immortalitatis erexerat, exaltat spiritus scilicet gratiam, qua eam in virtutem induxerat. Ecce sponsi pietas ejus officiosissimam sedulitatem gratanter aspicit, clementer suscipit; et sic decorem ejus praedicando ostendit dicens:

Ecce tu pulchra es, amica mea: Pulchra in operibus mundis, sobrie et juste et pie vivendo ⁜ 12* , pulchra simplicitate cordis, pro sola intentione aeternitatis, bonis actibus insistendo, pulchra vita, pulchra doctrina, pulchra in legis observantia: juste dispensans temporalia, pulchra in evangelica perfectione, [Col. 0146B] propter Deum relinquens omnia, pulchra in corpore, voluptates carnis viriliter superando, pulchra in anima, cupiditates mundi ab animo funditus exstirpando: pulchra in carne, castitatem servando, pulchra in mente, erga Deum et proximum charitatem inviolabilem observando, pulchra in prosperitate, non superbiendo; pulchra in adversitate imperturbabilis permanendo; pulchra in subjectione obediendo, pulchra in praelatione, subjectis ducatum vitae sermonibus et exemplis ministrando, pulchra in secreto, pulchra in publico, pulchra in silentio, pulchra in loquendo, pulchra in mansuetudine, pulchra in superborum persecutione. Nunc qualiter ista pulchritudo formetur in nobis, exemplo videamus.

[Col. 0146C] Qui facturus est pulchram imaginem, primo de naturali radice lignum praescindit, deinde ramis praesectis in loco opportuno ad id faciendum collocat; postmodum imaginem format, dealbat; postea pulchre colorum varietate depingit. Cogitemus itaque aliquando vitiis inhaerentem, quasi arborem terrae. Nam hominem arbor designat, sicut in Evangelio: «Arbor bona fructus bonos facit ⁜ 13 .» Primo itaque separemus hominem a mundanis, sicut radicem a terra. Deinde ramus vitiorum in apto loco ponitur, cum in religione locatur. Cui forma imprimitur, cum ad imaginem Dei informatur. Dealbatur innocentia: varietas colorum est pulchritudo virtutum; campus colorum, cor humanum et purum: [Col. 0146D] nam cor impurum cogitationum aliae dissipant, aliae inflammant, aliae distendunt, aliae contrahunt, aliae inquinant, aliae perturbant. Dissipant ut iracundae, inflammant ut superbae: distendunt ut ambitiosae; contrahunt, ut timidae; inquinant, ut luxuriosae; perturbant, ut vanae. De his enim sic ait Isaias ⁜ 14 : «Ibi cubabunt bestiae, et dracones requiescent ibi; ibi habitabunt struthiones, et pilosi saltabunt ibi; ibi respondebunt sibi invicem ululae, et sirenes in delubris voluptatis.» Bestiae dissipant, dracones inflammant, struthiones distendunt, pilosi turbant, ululae contrahunt, sirenes inquinant. [Col. 0147A] Oculi, inquit, tui columbarum. Ubi oculus vere sit simplex, debet habere in intentione charitatem, in electione veritatem. Unde Dominus: «Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae ⁜ 15 .» Hanc ergo habeat puritatem ut fallere nolit, et cautelam ut fallere non possit. Item, oculorum alius est bonus, alius melior, alius malus, alius pejor. Est enim qui bonum diligit, et malum nescius agit: hic est bonus non tamen simplex, sed multiplex; et est qui bonum agit, et prudenter intelligit: hic est simplex; et est qui bonum intelligit, et malum agit et 27 non diligit: hic est nequam. De primo: «Ephraim columba seducta et non habens cor ⁜ 16 ;» de secundo: «Estote prudentes sicut serpentes et simplices sicut columbae ⁜ 17 ;» de tertio dicitur quod [Col. 0147B] sint «prudentiores filii hujus saeculi filiis lucis in generatione sua ⁜ 18 ;» de quarto: «Obscuratum est insipiens cor eorum et traditi sunt in reprobum sensum ⁜ 19 .» Columba aliquando Spiritum sanctum designat ut, «Vidi sponsam ascendentem sicut columbam de ramis arborum ⁜ 20 ;» aliquando fatuitatem stultorum, ut, «Ephraim columba seducta, et non habens cor ⁜ 21 ;» aliquando simplicitatem sanctorum intentionem. Unde: «Qui sunt isti qui ut nubes volant et quasi columbae ad fenestras suas ⁜ 22 .» Columba vescitur puro grano, gemitum pro cantu edit, in aquis volatum accipitris ex umbra percipit, in petra nidificat, sine felle est, gregatim volat, omnia simpliciter intuetur. Haec omnia sponsae spiritualiter congruunt. Puritate enim vitae, quasi [Col. 0147C] puro grano delectatur, pia cordis compunctione laetatur; in sacris Scripturis daemonum insidias comprehendit et cavet; in vulneribus passionis Christi dulce sibi mentis reclinatorium construit; sine amaritudine malitiae, contra delinquentium peccata saevit, fratrum concordiam diligit, quaecunque videt, sine cupiditate cernit, sine ambitione considerat. Dicatur ergo:

Oculi tui columbarum. Sunt oculi milvi; sunt oculi columbarum. De primis: «Oculi stultorum in fines terrae ⁜ 38 ;» de secundis: «Oculi sapientis in capite ejus ⁜ 39 .» Terra dicuntur terreni, scilicet amantes terrena. Tres sunt fines hujus terrae, scilicet voluptas, vanitas, malignitas. Item, tres sunt oculi stultorum, lascivus, elatus, nequam. De lascivo dicitur: «Impudicus oculus impudicae mentis [Col. 0149A] est nuntius;» de elato: «Generatio cujus excelsi sunt oculi, et palpebrae in altum subrectae ⁜ 40 ;» de nequam: «Si oculus tuus nequam fuerit, totum corpus tuum tenebrosum erit ⁜ 41 . Lascivus in finem voluptatis, elatus in finem vanitatis, nequam in finem malignitatis dirigitur. Lascivum habuit Adam, quando vidit lignum pulchrum visu, et ad vescendum suave, et illuminati sunt oculi amborum ⁜ 42 ; elatum habuit Jonathas, quando post peractam victoriam comedit modicum mellis, et illuminati sunt oculi ejus ⁜ 43 ; nequam habuit Balaam, quando dedit consilium Balaac, quo filii Israel deciperentur ⁜ 44 .» Inde dicitur: «Vir cujus obturatus est oculus ⁜ 45 : qui cadens apertos habet oculos; oculi sapientes in capite ejus ⁜ 46 :» Tria sunt capita. Spiritus noster, [Col. 0149B] Christus, Deus. Inde Apostolus: «Caput mulieris vir; caput viri Christus; caput Christi Deus ⁜ 47 .» Vir est spiritus, mulier caro. Item tres sunt oculi columbae. Primus circumspectionis; secundus piae curiositatis; tertius contemplationis. De primo conqueritur David: «Lumen oculorum meorum, ipsum non est mecum ⁜ 48 ;» de secundo, Simeon: «Putas oculi isti videbunt, per quem oculi cordis revelabuntur; de tertio: Ad te levavi oculos meos, qui habitas in coelis ⁜ 49 .» Primus dirigitur in caput quod est spiritus. Unde: «Illumina oculos meos, ne unquam obdormiam in morte ⁜ 50 .» Secundus, in caput quod est Christus. Unde: «Postquam videro loca clavorum cum Thoma, dicam: Dominus meus et Deus meus ⁜ 51 .» Tertius in caput quod est Deus. [Col. 0149C] Unde: «Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie ⁜ 51* .» Primus est circumspectionis ad exclusionem vitiorum et custodiam virtutum; secundus piae curiositatis ad memoriam Christi beneficiorum; tertius contemplationis ad cognitionem coelestium.

Ecce tu pulchra es, amica mea, ecce tu pulchra; oculi tui columbarum.

[CARD.] Quia odor nardi de matre fragraverat ad filium. Nardus enim est herba humilis et calida. Ecce matrem commendat ab utroque et dicit: Ecce tu pulchra es, amica mea, propter humilitatis decorem; ecce tu pulchra es propter calorem dilectionis; et propter pulchritudinem es amica; et propter simplicitatem tuam es mea singulariter et proprie. Quam [Col. 0149D] quidem simplicitatem exprimit, dicens: Oculi tui columbarum. Nam in columbis signatur simplicitas, et innocentia. Oculi autem sunt duo, intellectus videlicet et affectus. Isti oculi columbini sunt innocentes et simplices, cum intellectus est sine errore; et in veritate Scripturae nihil intelligit nisi veritatem, cum affectus in Deum est absque mundana concupiscentia, et in opere Dei nihil concupiscit mundanum, nihil quaerit nisi Deum.

Ecce tu pulcher es, dilecte mi, et decorus.

[THO.] In excelso stat, et in sublime mentis verticem [Col. 0150A] extulit, quae oculis columbae videt regem in decore suo. Quod dicit pulchrum et addit decorum, hoc est secundum utramque naturam. Pulcher et decorus dicitur dilectus, quia diligenti se et in humanitate et in divinitate sine macula aspicitur reprehensionis, quae dum anima desiderio sequitur, terrena obliviscitur et pulchrior efficitur; pulcher omnia creando, decorus perdita redimendo; pulcher in aequalitate Patris Verbum Deus apud Deum, decorus in virginitate matris Verbum caro factum ⁜ 52 ; pulcher justis beatam gloriam conferendo; decorus poenitentibus indulgentiam tribuendo. Est etiam pulcher non solum in se, sed et in Ecclesia: quae est corpus suum ⁜ 53 ; quam pulchram fecit in creatione. Decoram in redemptione ut sit sponso [Col. 0150B] amabilis, angelis desiderabilis, bonis omnibus venerabilis. Quatuor sunt sponsi pulchritudines. Prima in mortali corpore: quia fuit «speciosus forma prae filiis hominum ⁜ 54 .» Secunda in transfiguratione. Unde: «Facies ejus sicut sol, vestimenta ejus alba sicut nix ⁜ 55 .» Tertia in glorificata humanitate. Unde: «Quis est iste, qui venit de Edom tinctis vestibus de Bosra. Iste formosus in stola sua gradiens ⁜ 56 .» Quarta est in divinitate. Unde: «Regem in decore suo videbunt oculi ejus ⁜ 57 .» In prima nostram honoravit infirmitatem; in secunda ostendit futurae beatitudinis qualitatem; in tertia futurae incorruptionis veritatem; in quarta perditam in Adam reformabit imaginem et similitudinem, quando illa specie participabuntur membra, et jam in praesenti [Col. 0150C] decorantur, non habilitate corporum, sed commendatione virtutum. Ut autem de pluribus unum trahamus in exemplum: Talis est ille amicus sponsi (Joannem Baptistam loquor) qui de tali pulchritudine commendatus est in Evangelio sic: «Puer iste magnus erit coram Domino; vinum et siceram non bibet et omne immundum non manducabit; et multi in nativitate ejus gaudebunt ⁜ 58 .» Ecce hic in tribus invenitur. De pulchritudine commendabilis. Est enim commendabilis apud Deum, districtus apud seipsum, gratiosus apud proximum. In primo praeeminentia sanctitatis, in secundo continentia voluptatis, in tertio gaudium nativitatis. Per primum studemus Deo placere; per secundum nos custodire; per tertium proximum allicere.

[Col. 0150D] «Erit, inquit, magnus coram Domino.» Est magnus coram seipso; est magnus coram saeculo; est magnus coram religioso; est magnus coram Domino. Primus ex conscientia alicujus gratiae; secundus ex potentia, divitiis, nobilitate, dignitate; tertius ex bona conversatione; quartus ex charitatis perfectione. Primus deformatur cum diabolo; secundus conformatur huic saeculo; tertius reformatur a Christo; quartus informatur a Spiritu sancto. Apud se fuit magnus diabolus cum diceret: «Ascendam super altitudinem nubium, et similis ero Altissimo [Col. 0151A] ⁜ 59 .» Unde etiam Simon Magus putabat se esse aliquem magnum ⁜ 60 . De secundo: «Haec dicit rex magnus, rex Assyriorum ⁜ 61 .» Pro tertio dicitur de Job: «Erat vir ille magnus in omni opere ⁜ 62 .» De quarto: «Ibat Isaac succrescens et proficiens donec magnus vehementer effectus est ⁜ 63 .» Primus magnus apud se fuit diabolus: De quo Ezechiel ⁜ 64 . «Aquila praegrandis magnarum alarum, longo membrorum ductu, habens plumas et varietates multas, venit ad Libanum et tulit medullam cedri et transportavit eam in terram Sennaar [Chanaan]. De his dicit Apostolus: Qui se existimat aliquid esse cum nihil si, ipse se seducit ⁜ 65 .» Item: «Quid habes quod non accepisti? Si accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ⁜ 66 ?» Igitur: «Quanto magnus es, humilia [Col. 0151B] te in omnibus ⁜ 67 .» Apud se magnus erat Pharisaeus cum dicebat: «Non sum sicut caeteri hominum, velut etiam hic Publicanus ⁜ 68 .» Non erat Joannes magnus cum diceret: «Qui post me venit ante me factus est, cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamenti sui ⁜ 69 .» Hic talis se deformat cum diabolo, quia primus ad imaginem et similitudinem Dei factus: «comparatus est jumentis insipientibus et similis factus est illis ⁜ 70 .» Est alius magnus coram populo. Primo potestate qua superbit non attendens quomodo Nabuchodonosor cecidit cum diceret: «Nonne hic est Babylon quam construxi, gloriam et decorem regni mei ⁜ 71 .» Ecce potentia. Sed nulla potentia longa est. Vox enim ad [Col. 0151C] cum facta est: «Tibi dicitur, Nabuchodonosor rex: Regnum transfertur a te ⁜ 72 ,» et mutatus est in bovem. Item, dignitate praelati magni sunt, de quibus: «Egressa est iniquitas a senioribus qui debebant regere populum ⁜ 73 .» Hi sunt Nadab et Abiud, qui offerentes ignem alienum mortui sunt coram Domino ⁜ 74 . De his in lege: «Cum elegeritis unum de novissimis nostris, non multiplicabit equos, non reducet populum de Aegypto ⁜ 75 .» Hi laborant ut magni videantur a populo. Et cur non omnia cum sit:

Et movet ipse suas et nati respicit alas.

Habent enim duas pennas, quibus elevantur, duas quibus subditi proteguntur. Unde: «Duae pennae singulorum jungebantur ⁜ 100 ,» id est spes et amor, [Col. 0153A] «et duae tegebant eorum corpora ⁜ 1 ,» scilicet timor et poenitentia, quae praedicat doctor corpori suo, scilicet subditis, quorum ipse est caput. Talis erat magnus Joannes Baptista praedicatione et conversatione. Unde: Elisabeth Zachariae magnum virum genuit, Joannem Baptistam praecursorem Domini: «Qui fecerit et docuerit sic homines, hic magnus vocabitur in regno Christi ⁜ 2 .» Quarti a Spiritu sancto reformantur, dum omnes virtutes per charitatem, quae est forma virtutum, ad superna gaudia referuntur. De his dictum est «:Ibat Isaac succrescens et proficiens donec magnus effectus est ⁜ 3 .» Primo succrescit Isaac, id est gaudens a peccato recedendo, proficit de virtute in virtutem ascendendo. Magnus efficitur, aliis proficiendo; vehementer [Col. 0153B] magnus, totus in coelo conversando. Inde dicitur: «Filius accrescens Joseph: filius accrescens et decorus aspectu ⁜ 4 .» In primo est filius accrescens, in secundo Joseph, in tertio filius accrescens, in quarto decorus aspectu. Unde benedixit eum pater sic: «Omnipotens benedicet tibi benedictionibus coeli desuper, benedictionibus abyssi jacentis deorsum, benedictionibus uberum et vulvae ⁜ 5 .» Benedictionem jacentis deorsum habuit Joannes quando visitavit eum Christus in inferno; coeli desuper, quando in coelum ascendit cum illo; uberum collata est ei gratia, qua lac doctrinae praebuit proximo; vulvae, per miracula quae de ipso facta sunt in utero. In ventre enim conceptus est, ab angelo nuntiatus. In ventre est sanctificatus. In ventre est [Col. 0153C] novus propheta factus, dum Christus ab eo est agnitus. ⁜ 6 Ecce coram Domino magnus, sicut ait Christus: «Inter natos mulierum non surrexit major Joanne Baptista ⁜ 7 .» Unde prae caeteris dictus est «lucerna ardens, et lucens ⁜ 8 :» ardens vehementer diligendo, lucens Christum demonstrando digito. Ecce quomodo commendabilis apud Deum.

Sequitur quomodo districtus apud semetipsum. Vinum et siceram non bibet ⁜ 9 et omne immundum non manducabit ⁜ 10 . In vino intelligitur inepta laetitia, in sicera, abundans tristitia; in immundo, carnis petulantia. Contra primum locustas devorabat; contra secundum mel comedebat; contra tertium pilis camelorum se vestiebat. Vinum est de vinea [Col. 0153D] Sodomorum; sicera, cum generali nomine dicatur omnis potus qui potest inebriare, hic specialiter dicitur quod fit de succo pomorum, et est austerum. Immundum dicitur quidquid ad comedendum est illicitum. «Omnia, ait Apostolus, sunt munda mundis, coinquinatis autem et immundis nihil est mundum, sed inquinata est eorum mens et conscientia ⁜ 11 .» Mundis utitur, qui aequanimitatem habet tolerandi indigentiam; temperantiam, ne se corrumpat per abundantiam; charitatem, ne ipse sumendo scandalizet alterius conscientiam, vel ne [Col. 0154A] scandalizetur in alterum propter ciborum differentiam. De duobus primis Apostolus: «Scio esurire et satiari, et abundare et penuriam pati ⁜ 12 .» De tertio: «Nihil interrogantes propter conscientiam ⁜ 13 .» Conscientiam dico non tuam, sed alterius. Audi quomodo gratiosus apud proximum: «Et multi in nativitate ejus gaudebunt ⁜ 14 .» Tres celebramus nativitates: Joannis, beatae Virginis, Salvatoris. Prima media fuit inter gratiam et legem; secunda inter filium Virginis et peccatorem; tertia, inter Deum et hominem. Prima fuit stella luciferi antelucana, secunda quasi fulgens aurora, tertia quasi sol emergens ab orientali plaga. De prima poeta ⁜ 15 : Nascere, praeque diem veniens age, Lucifer, altum. De secunda: «Quae est ista quae progreditur quasi aurora [Col. 0154B] consurgens ⁜ 16 ? De tertia: Orietur vobis timentibus nomen meum sol justitiae ⁜ 17 .» Joannes lucem, id est Christum praenuntiavit; Maria praenuntiatum protulit; Christus prolatus de utero mundum illuminavit. Nostra quoque triplex est nativitas: Prima, temporalis; secunda, spiritualis; tertia, immortalis. In prima, nascimur mundo; in secunda ex Deo; in tertia, erimus cum Deo. De prima: «Mulier cum parit, tristitiam habet; sed cum peperit jam non meminit poenae prae gaudio quia natus est homo in mundo ⁜ 18 .» De secunda: «Omne quod natum est ex Deo vincit mundum ⁜ 19 .» Et: «Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto ⁜ 20 .» De tertia: Natalitia sanctorum pronuntiantur in Ecclesia. Et Job: «Cum consumptum te putaveris, [Col. 0154C] orieris ut Lucifer ⁜ 21 .» Quasi consumptum se putat homo in morte, sed orietur ut Lucifer in resurrectione generali. Prima est Herodis, secunda Mariae et Joannis, tertia Salvatoris. In prima gaudent terreni, in secunda justi, in tertia sancti. Prima tendit ad defectum, secunda habet perfectum, tertia consummat effectum. De prima gaudet mulier, «quia natus est homo in mundo ⁜ 22 .» De secunda et tertia: «Gaudete in Domino semper, iterum dico gaudete ⁜ 23 .» De primo: «Mundus gaudebit, vos contristabimini ⁜ 24 .» De secundo: «Tristitia vestra vertetur in gaudium ⁜ 25 .» De tertio: «Gaudium vestrum nemo tollet a vobis ⁜ 26 .» Primi, «tenent tympanum et citharam, et gaudent ad sonitum organi blandientis [Col. 0154D] ⁜ 27 .» Secundi, «hauriunt aquas in gaudio de fontibus Salvatoris ⁜ 28 .» Tertii, experimentum capiunt verbi illius evangelici: «Gaudete et exsultate quoniam merces vestra multa est in coelis ⁜ 29 .» De primo: «Risus dolori miscebitur, et extrema gaudii luctus occupat ⁜ 30 .» Item: «Risum deputavi errorem, et in gaudio dixi: Quid frustra deciperis ⁜ 31 ?» Propterea ait Jacobus: «Risus vester revertatur in luctum, et gaudium vestrum in voces flentium ⁜ 32 .» «Gaudium tibi sit semper ⁜ 33 ,» ait angelus ad Tobiam. Et ille: «Quod gaudium mihi erit [Col. 0155A] qui in tenebris sedeo, et lumen coeli videre non possum ⁜ 34 .» Hoc temporale gaudium parvipendens, propter tertium gaudium dictum est: «Laetare Jerusalem, et diem festum agite omnes qui diligitis eam ⁜ 35 .» «Gaudete gaudio magno omnes qui lugebatis super eam ⁜ 36 De secundo dicit: Non est regnum Dei esca et potus, sed justitia, et pax, et gaudium in Spiritu sancto ⁜ 37 .» Item: «Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem ⁜ 38 .» Item: «Veniam ad vos, et gaudebit cor vestrum ⁜ 39 .» Isti «hauriunt aquas in gaudio de fontibus Salvatoris ⁜ 40 .»

Tres sunt fontes qui effundunt nobis aquam de coelo: Fons misericordiae, fons gratiae, fons gloriae. Primus, est fons hoedorum; secundus, fons hortorum; [Col. 0155B] tertius, fons bonorum. Primus lavat immundum, secundus rigat aridum, tertius potat sitibundum. De primo: «Erit fons patens domus David in ablutione peccatoris et menstruatae ⁜ 41 .» De secundo: «Fons hortorum puteus aquarum viventium ⁜ 42 .» De tertio Boetius:

Ecce tu pulcher es, dilecte mi, et decorus.

[CARD.] Lectulus noster floridus, tigna domorum nostrarum cedrina, laquearia nostra cypressina. Laudes ergo pro laudibus refert mater filio, dicens: Ecce, dilecte mi, tu pulcher es secundum Deitatem, et secundum humanitatem decorus. Et quoniam ipse pluries jam ipsam amicam vocaverat, amicus autem et amica in eodem lecto, et in eadem domo cohabitant. Statim ipsa tractat de lecto et de domo. [Col. 0156D] «Manet siquidem Christus in eo qui diligit eum ⁜ 60 ,» sed qui diligit filium, diligit et matrem, et ita uterque manet in eo qui diligit alterum. Sed tamen aliter et aliter. Nam in corde diligentis se manet filius per inhabitantem gratiam. Mater vero per devotionem ipsius, et inseparabile consortium matris et filii, in piae dilectionis affectu. Dicit ergo:

[Col. 0157A] 29 Lectulus noster floridus.

[THO.] Lectulus animae quies est, quia, dum sponsum singulariter amat, a perturbatione mundi quantum potest se alienat, et virtutes quibus placeat ei aggregat, et dum temporalia spernit, lectulum tranquillitatis ei sternit, qui virtutum floribus jocundatur. Sponsa, opportunitate inventa, ornatum nuntiat thalamum, lectulum digito demonstrans. Dilectus invitat ad requiem, et cum euntibus in Emmaus ardorem cordis non sustinens ad mentis pertrahit hospitium. Secum pernoctare compellit, et cum Petro loquitur: «Domine, bonum est nos hic esse ⁜ 61 .» Hoc capitulo et duobus sequentibus, apte status Ecclesiae demonstratur. Christus auctoritas praelatorum, cleri decor, monachorum quies, [Col. 0157B] populi disciplina. In Ecclesia lectulum puto in quo quiescitur, claustra et monasteria, in quibus vacamus a curis saecularibus. Hic lectulus floridus est, institutis Patrum et exemplis, quibus quasi floribus respersa est fratrum conversatio. Domus est popularis conventus Christianorum, quos tigna in sublimi posita, id est principes Ecclesiarum protegunt Laquearia quae adornant, sunt mores cleri bene compositi. Quod autem tigna cedrina et laquearia cypressina dicuntur, hoc est quod praelati et clerus bonum odorem aliis dare debeant, et incorruptibiles ne vitiis corrumpantur permanere Iste lectulus est justitia? Scis quae justitia: «Super quem, inquit, requiescet spiritus meus, nisi super humilem et quietum, et trementem sermones meos ⁜ 62 ?» [Col. 0157C] Si quis ergo talis fuerit, fit lectulus Dei. Notandum quod flos praebet in aspectu venustatem, in tactu lenitatem, in odore suavitatem. Itaque in decore contemplationem, quae desiderabiliter invitat, suaviter trahit, ardenter accendit; in lenitate patientiam, quae comminantibus et maledicentibus occurrit, persequentibus orationibus obviat, laedentibus benignitatem, odientibus charitatem rependit; in odore dulcem Deo sanctorum famam accipe. Hi dicunt: «Christi bonus odor sumus Deo ⁜ 63 .» Flos iste spem signat et aliquando patientiam sanctorum, quia lenitate refovet, aspectu oblectat, odore demulcet. Sic patientes, iracundos mansuetudine, invidos humilitate, contentiosos pio silentio [Col. 0157D] superare contendunt. Ergo lectulus spiritualis copulae merito floridus dicitur, quia in illis cordibus Christus suaviter quiescit, in quibus pulchritudo sapientiae, tranquillitas prudentiae, suavis odor spei regnat supernae.

Quatuor sunt lectuli. Primus est sordidus, secundus solidus, tertius candidus, quartus floridus; [Col. 0158A] primus est sordidus fetore luxuriae; secundus solidus maritalis fidei conservatione; tertius floridus praeteritae vitae tanquam de nigredine in candorem mutatione; quartus candidus virginalis jocunditatis amoenitate. Primus est fornicatorum, secundus conjugatorum, tertius continentium, quartus virginum. De primo ait Apostolus: «Non in comessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et impudicitiis ⁜ 64 .» Ad hunc lectum pertinent, qui «exarserunt invicem in concupiscentiis suis, masculi in masculos turpitudinem operantes.» Sed «qui talia agunt, regnum Dei non consequentur ⁜ 65 .» Si quis enim templum Dei violaverit, disperdet illum Deus ⁜ 66 . Nescitis quoniam membra vestra templum est Spiritus sancti ⁜ 67 ? Et tollens membra Christi faciens membra [Col. 0158B] meretricis ⁜ 68 . Item: «Qui fornicatur, in corpus suum peccat ⁜ 69 .» Aliquando veniunt sordes istae ex mala consuetudine. Unde poeta ⁜ 70 :

Secundus lectulus solidus est. Deus enim dixit: «Quod Deus conjunxit homo non separet ⁜ 74 .» Hic excusat a peccato fides qua alieno conjuges non commiscentur, spes prolis quae cultui divino mancipetur; sacramentum, quia in eis Christus et Ecclesia figuratur ⁜ 75 . In tribus in hoc lectulo conjugati debent habere puritatem. Debent enim sibi in carnali commercio pariter obedire. Hic est lectus Abrahae, qui dicitur pater excelsus ad regendum, et Sarae quae dicitur princeps, quia ei a viro in debito solvendo esset obediendum; hoc dictum est propter primum. Secundum figurat lectus Isaac, qui dicitur [Col. 0158D] gaudium, et Rebeccae quae dicitur patientia, eo quod pariter sit eis gaudendum et sustinendum, id est in quaerendis supernis gaudiis ex communi consensu patienter debent vacare. Tertium figurat lectus Jacob, qui dicitur supplantator, et Rachel quae dicitur videns principium, quia pariter eis sunt vitia supplantanda et gaudia aeterna quaerenda. Deo debent [Col. 0159A] esse intenti orationi vacando, vitia supplantando propter incontinentiam in idipsum revertendo ⁜ 76 . His aliquando indicitur ut sibi obediant propter fidei firmitatem; aliquando persuadetur, ut a complexibus abstineant propter orationem; aliquando indulgetur, ut ad amplexum revertantur propter infirmitatem ⁜ 77 . De primo Paulus: «Vir potestatem sui corporis non habet, sed mulier; mulier potestatem sui corporis non habet, sed vir ⁜ 78 ;» de secundo idem: «Nolite fraudare invicem, nisi forte ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi ⁜ 79 .» Et subjungit de tertio: «Et postea revertimini in idipsum, ne nos tentet Satanas propter incontinentiam nostram ⁜ 80 .» De vacatione orationis dicitur: «Egrediatur sponsus de cubili suo, et [Col. 0159B] sponsa de thalamo suo ⁜ 81 .»

Qui jacent in hoc tertio lectulo, non possunt contemplationi vacare propter sollicitudinem eorum, quae pertinent ad matrimonium; quasi in tenebris sunt. Unde Job: «In tenebris stravi lectulum meum ⁜ 82 .» Unde ipsa sponsa in hoc statu posita ait: «In lectulo meo quaesivi per noctes quem diligit anima mea, quaesivi et non inveni. Paululum cum pertransissem inveni quem diligit anima mea, tenui illum, nec dimittam donec introducam in domum meam, et in cubiculum genitricis meae ⁜ 83 .» Nota verborum ordinem: Transit, invenit, tenet, inducit in cubiculum matris suae, continentium, qui aptus est ad contemplandum. Transit primos amplexus relinquendo; invenit, puriori intellectu cognoscendo; [Col. 0159C] tenet, viriliter et constanti proposito ei adhaerendo; inducit in cubiculum meum in casto corde et corpore dulci devotione attrahendo. Isti dicitur: «Cum oras intra in cubiculum tuum, et clauso ostio ora Patrem tuum ⁜ 84 .» Iste inquietantibus se respondet: «Noli mihi molestus esse. Jam enim ostium meum clausum est, et pueri mei mecum sunt in cubili meo ⁜ 85 ,» id est bona opera in casto corde. Iste candidus est, quia lotus lacrymis poenitentiae. Unde David: «Lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis, stratum meum rigabo ⁜ 86 .» Portat jam paralyticus grabatum suum, a quo prius portabatur ⁜ 87 . Et Judith casta vidua occidit in isto Holofernem ⁜ 88 , scilicet motum carnis. Hic lectus [Col. 0159D] quanto melior sit maritali, ostendit Apostolus sic: Soluta es a lege viri, noli quaerere matrimonium ⁜ 89 .

Sequitur quartus, scilicet quies virginalis: Tres sunt flores privilegiati quibus floridus dicitur. Primus Christus, secundus virgo Maria, tertius Joannes evangelista. Christus enim ait: «Ego flos campi et lilium convallium ⁜ 90 .» In figura beatae Virginis, virga Aaron floruit ⁜ 91 . Ex merito virginitatis in sepulcro Joannis inventum est manna pro corpore. Sed et moraliter isti sunt tres flores, scilicet lilium virginitatis, [Col. 0160A] viola humilitatis, rosa charitatis, quia sine his tribus minus perfecta est virginitas. In lectulo talibus floribus odorato cubat sponsus, ut possit ei dicere sponsa: «Cum esset rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum ⁜ 92 .» Hi sequuntur Agnum quocunque ierit ⁜ 93 ,»

Unde sciendum quod triplex est sopor. Primus fovendae iniquitatis; secundus, recreandae infirmitatis; [Col. 0160C] tertius, contemplandae majestatis. De primo: «Dormierunt somnum suum et nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis ⁜ 1 ;» de secundo: «Si dormit salvus erit ⁜ 2 ;» de tertio: «Si dormiatis inter medios cleros ⁜ 3 .» De primo: «Usquequo, piger, dormis ⁜ 4 ?» et: «Surge qui dormis, et exsurge a mortuis ⁜ 5 ;» et: «Qui dormiunt nocte dicunt: Hora est jam nos de somno surgere ⁜ 6 .» Horum quidam dormiunt sub peccandi studio; alii quia peccatum abscondunt sub silentio; tertii quia gravantur satisfactionis taedio. Primi excaecantur Dei judicio, secundos suscitat proximi admonitio; tertios excitat Dei consolatio. Primus fuit Samson in gremio Dalilae ⁜ 7 , secundus Jonas in profundo sentinae ⁜ 8 ; tertius Jonas sub umbra juniperi aculeatae ⁜ 9 . [Col. 0160D] De hoc dicitur: «Dum dormirent homines, inimicus homo superseminavit zizaniam ⁜ 10 .» Sunt enim tria semina quibus diabolus superseminat zizania, dum hic somno dormiunt homines. Est enim semen divinus sermo; est semen virtus; est semen Christus. De primo: «Semen est verbum Dei ⁜ 11 ;» de secundo: «Qui seminat in lacrymis in exsultatione metet ⁜ 12 ;» de tertio: «Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet ⁜ 13 .» Item: «In semine tuo benedicentur omnes gentes ⁜ 14 .» [Col. 0161A] Item: «Et semini tuo, qui est Christus ⁜ 15 .» Item: «Nisi Dominus exercituum reliquisset nobis semen quasi Sodoma fuissemus ⁜ 16 .» Ecce primae dormitionis incommoda. De secunda, quae est recreandae infirmitatis: «Si dedero somnum oculis meis, et palpebris meis dormitationem ⁜ 17 .» Item: «Surge, propera, amica mea ⁜ 18 .» Surge, ne Deum obliviscaris. Propera, ne occupet dies mortis. Veni ad gaudia supernae solemnitatis. «Hiems transiit ⁜ 19 ,» scilicet timor asperitatis. «Imber abiit ⁜ 20 ,» scilicet amor mundanae voluptatis; «flores apparuerunt ⁜ 21 ,» id est spes supernae jocunditatis. Talis enim hiems oblivionem Dei inducit. Talis pluvia velocitatem fugiendi poenas impedit. Talis spes ad supernam solemnitatem accendit. In his tribus Jacob somnum [Col. 0161B] imperasse invenimus: De primo cum fugeret fratrem dormiens super lapidem se erexit, et ait evigilans a somno: «Vere Dominus erat in loco isto, et ego nesciebam ⁜ 22 .» Ac si diceret: Quoniam diu dormivi Deum oblitus sum, sed evigilans invenio eum. Contra secundum, id est voluntatem ait: «Nocte et die, gelu et aestu urebar; somnus ab oculis meis fugiebat ⁜ 23 .» Pro tertio dicitur: «Nuntiaverunt Jacob: Joseph filius tuus vivit. Quo audito revixit spiritus ejus, et evigilans quasi de gravi somno ait: Vadam et videbo eum ⁜ 24 .» De primo dicitur: «Consurge in nocte, in principio vigiliarum tuarum ⁜ 25 .» Secunda dormitione dormierunt fatuae virgines; tertia, prudentes. Sic enim scriptum est: [Col. 0161C] Moram autem faciente sponso, dormitaverunt omnes et dormierunt ⁜ 26 . Sed differenter: Fatuae enim primo modo; prudentes secundo. De tertia, quae est contemplandae majestatis dicitur: «Ego dormio et cor meum vigilat ⁜ 27 ;» et illud: «Si dormiatis inter medios cleros, pennae columbae deargentatae ⁜ 28 .» Inter medios cleros, id est inter Novum et Vetus Testamentum, vel inter temporalia et coelestia, inter quae, in utrisque meditando, suspenditur anima. Inde Job: «Elegit suspendium anima mea, et mortem ossa mea ⁜ 29 .» Inde dicitur: «Issachar asinus fortis accubans inter terminos vidit requiem quod esset bona, et terram quod optima ⁜ 30 .»

Iste sic dormiens contemplatur scilicet inferna, mundana, coelestia: Inferna, in quibus invenit [Col. 0161D] calamitatem; mundana, in quibus invenit mutabilia; superna, in quibus reperit felicitatem. Haec tria vidit Abraham quando sopor invasit eum: «Facta est enim caligo tenebrosa ⁜ 31 .» Ecce mundana: «Et vidit clibanum fumantem ⁜ 32 ,» scilicet inferna; «Et lampadem fulgentem ⁜ 33 ,» scilicet coelestia. Pro primo, pistor Pharaonis in carcere suam somniavit tentationem ⁜ 34 . Pro tertio, pincerna suam 30 salvationem ⁜ 34* . Pro medio, Pharao somniavit in vaccis nunc pinguibus, nunc macilentis mundanam [Col. 0162A] mutabilitatem ⁜ 35 . Ecce tres dormitiones, quarum primam Dominus emittit, secundam permittit, tertiam immittit. Immisit Dominus quoque saporem; sed sunt quidam qui sapiunt carnalia, sunt qui sapiunt coelestia ⁜ 36 . Primi delectantur in comessatione et ebrietate, secundi in vanitate, tertii in veritate. Primus sapor spiritum inficit, secundus decipit, tertius ad regnum deducit. De primo: «Qui in carne sunt quae carnis sunt sapiunt ⁜ 37 .» De secundo: «Non alta sapientes ⁜ 38 ;» et: «Noli altum sapere, sed time ⁜ 39 .» De tertio: «Quae sursum sunt sapite ⁜ 40 .» De primo Job: «Nunquid potest aliquis gustare, quod gustatum affert mortem ⁜ 41 ?» De secundo: «Christus cum gustasset acetum felle mistum noluit bibere ⁜ 42 ;» [Col. 0162B] scilicet fraudes et amaritudines mundi. De tertio: «Mulier fortis gustavit et vidit quoniam bona est negotiatio ejus ⁜ 43 .» Ideo «gustate et videte quoniam suavis est Dominus ⁜ 44 .» Hos tres sapores gustaverunt filii Israel in deserto. Primum cum revertebantur ad olas carnium, dicentes: «Quis dabit nobis carnes ut manducemus ⁜ 45 ?» Secundum, cum dicerent: «Veniunt nobis in mentem pepones, porri, cepe, et alta ⁜ 46 . Tertium, quando manna comederunt ⁜ 47 .» Primum habuit Adam, quando pomum comedit ⁜ 48 ; secundum, quando dixit serpens: «Eritis sicut dii ⁜ 49 ;» tertium ante lapsum, quando fruebatur colloquio Dei. Post lapsum vero immisit stuporem de peccato perpetrato, ita ut [Col. 0162C] posset dicere: «Circumdederunt me gemitus mortis; dolores inferni circumdederunt me ⁜ 50 .» Sed est gemitus mortis, est gemitus medicinalis, est gemitus vitalis. Primus circumdat, secundus mundat, tertius fecundat: circumdat, ut inspiciamus mundum, et fugiamus ejus decorem; mundat peccati fetorem; fecundat, ut affectus crescat in superiorem amorem. De primo in hoc loco: «Antequam comedam suspiro ⁜ 51 ;» de secundo: «Laboravi in gemitu meo, lavabo per singulas noctes lectum meum, lacrymis meis stratum meum rigabo ⁜ 52 .» Inde Jeremias: «Vae nobis quia peccavimus, quia cecidit corona capitis nostri ⁜ 53 .» Item: «Misericordia Dei quia non sumus consumpti; quia non defecerunt miserationes ejus ⁜ 54 .» De tertio: «Domine, [Col. 0162D] ante te omne desiderium meum, et gemitus meus a te non est absconditus ⁜ 55 .» Inde: «Sitivit anima mea ad Deum fontem vivum ⁜ 56 .» Item: «Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie ⁜ 57 .» Sequitur: «Dolores inferni circumdederunt me ⁜ 58 .» Sunt dolores inferni, sunt dolores mundi, quos homo patienter sustineat; sunt dolores cordis humani, quibus homo se Deo reconciliat. Primos sustinet homo pro iniquitate; secundos ex necessitate; tertios ex voluntate. De [Col. 0163A] primis in hoc loco: «Dimitte me paululum ut plangam dolorem meum, antequam vadam ad terram tenebrosam et opertam mortis caligine ⁜ 59 ;» de secundis, David: «Deficit in dolore vita mea et anni mei in gemitibus ⁜ 60 .» Inde dictum est Evae: «In dolore paries filios tuos ⁜ 61 .» Et Adae: «In sudore vultus tui vesceris pane tuo ⁜ 62 .» Et Job: «Homo ad laborem nascitur, et avis ad volandum ⁜ 63 .» De tertiis: «Quandiu ponam consilia in anima mea, dolorem in corde meo per diem ⁜ 64 ;» quia cor contritum et humiliatum Deus non despiciet ⁜ 65 .» His tribus doloribus legitur Christus doluisse pro humano genere. Primum sustinuit quando poenam ut a nobis excluderetur toleravit. Inde Jeremias: «Vere languores nostros ipse tulit, et [Col. 0163B] dolores nostros ipse portavit ⁜ 66 .» Et secundos, item: «Vidimus eum novissimum virorum, virum dolorum ⁜ 66* .» Et tertios, inde idem: «O vos omnes qui transitis per viam, attendite et videte si est dolor sicut dolor meus ⁜ 67 .»

Lectulus noster floridus.

[CARD.] Ac si dicat: Lectulus si noster est, floridus est, hoc est: Si cujusquam conscientia nobis est quietis lectulus, ipsa est florida, habens decorem pariter et odorem, ut sit decora per ornamenta virtutum, et in operibus odorifera per exemplum. Deinde de domibus subditur.

Tigna domorum nostrarum cedrina.

[THO.] Per tigna cedrina praedicatores accipimus. [Col. 0163C] Sicut enim cedrus lignum est imputribile et altum, sic praedicatores nec pretio debent corrumpi, ut flectantur a justitia, et quae sursum sunt quaerere, et quae sursum sunt sapere ⁜ 68 . Tectum spes est coelestium, quae dum ab appetitu temporalium nos retrahit, a tempestate temporalium per patientiam nos conservat. Nam et ipsa patientia loco lignorum est quae quidquid spes coelestis exercet, velut tecti tabulas sustinet. Tigna cedrina sunt, quia patientia proximis videntibus bonum dat odorem, nec sinit putrescere subjectum sibi per vitia, quia custodit. De custodia hujus domus scriptum est in libro Numeri sub nomine tabernaculi, sic: «Ad orientem Judas figet tentoria ⁜ 69 .» Tabernaculum istud est cor nostrum, circa ipsum jubetur, ut [Col. 0163D] Judas figat tentorium ad orientem, Ruben ad meridiem ⁜ 70 , Ephraim ad occidentem ⁜ 71 , Dan ad aquilonem ⁜ 72 . Oriens est gratiae illuminatio, meridies charitatis inflammatio, occidens temporalium administratio, aquilo tentationis inquietatio. Ad orientem excubat homo sollicitus ut suos videat excessus et corrigat; ad meridiem, ut superna diligat, et ad ea cor suum erigat; ad occidentem, ut dum temporalia ministrat, mundum sibi subigat; ad aquilonem, ut tentationes praevideat et abigat. De primo propheta: «Quis suscitavit justum ab [Col. 0164A] oriente ⁜ 73 ?» Ab oriente justus suscitatur, dum per illuminationem gratiae de peccatore justus efficitur. De secundo: «Ascendit Abraham a meridie in Bethel ⁜ 74 .» Bethel domus Dei dicitur. A meridie ergo in Bethel ascenditur, dum fervore dilectionis in coelo conversatur. De tertio: «Sol cognovit occasum suum ⁜ 75 .» Sol occasum cognoscit, dum contemplativis sine sui detrimento ad ministrandum redit. De quarto: «Ventus turbinis veniebat ab aquilone ⁜ 76 .» Ventus turbinis venit ab aquilone, dum tentatio inspiratur a daemone. Sed «in medio est species electri ⁜ 77 ,» dum in ea sentimus adjutorium Christi. Ad orientem cubat sponsa, dum dicebat ei: «Quae est ista quae progreditur quasi aurora consurgens ⁜ 78 ?» Ad meridiem volebat cubare, [Col. 0164B] cum diceret: «Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie ⁜ 79 .» Ad occidentem formidabat descendere, cum diceret: «Lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos ⁜ 80 ?» Unde dilectus: «Surge, propera, amica mea ⁜ 81 .» Ad aquilonem cubabat, cum diceret: «Surge, aquilo, et veni, auster ⁜ 82 .» Ad orientem ergo figit tentorium Judas, Issachar, Zabulon. Judas, confessio; Issachar, merces; Zabulon, habitaculum formidinis interpretatur. Primum enim oportet ut homo confiteatur, secundo ut merces cognoscatur, tertio ut fortitudo habeatur. Per primum, ut suam revelet conscientiam; per secundum, ut sciat propter quid suam exerceat malitiam; tertium, ut sufficiat ad agendam poenitentiam. Excubat ergo Judas, ne [Col. 0164C] confessionem impediat verecundia; Issachar, ne languescat mercedis ignorantia; Zabulon, ne pusillanimitate cesset laboris experientia. De primo: «Confitemini alterutri peccata vestra et orate pro invicem ⁜ 83 ;» de secundo: «Qui vicerit dabo ei calculum candidum ⁜ 84 ;» de tertio: «Pusillanimes confortamini ⁜ 85 .» «Manus solutas erigite et genua debilia roborate ⁜ 86 .» Haec tria in Issachar considera: «Asinus fortis accubans inter terminos, vidit requiem quod esset bona, et terram quod optima, et supposuit humerum ad portandum ⁜ 87 .» Requies bona est cessatio a peccato, terra optima regnum quod dabitur in praemio; supponit humerum ad portandum viriliter laborando. In his tribus [Col. 0164D] fuit Paulus. De primo: «Fui blasphemus et persecutor, quia persecutus sum Ecclesiam Dei ⁜ 88 :» ecce Judas; de secundo: «De reliquo reposita est mihi corona justitiae quam reddet mihi Dominus in illa die ⁜ 89 ;» de tertio: «Ter virgis caesus sum, semel lapidatus sum, ter naufragium feci ⁜ 90 .» Haec tria in David figurata sunt. Primo enim confessus est infirmitatem suam, dicens: «Non possum sic armatus incedere ⁜ 91 ;» secundo, filiam Saul exspectavit in praemio ⁜ 92 ; tertio, fortis fuit sternendo adversarium. Ecce ad orientem Judas, Issachar et Zabulon.

[Col. 0165A] Sequitur ad meridiem, Ruben, Simeon et Gad. Ruben, dicitur visio; Simeon, obediens; Gad, accinctus. Qui enim amoris inflammationem vult custodire, oportet ut prius videat, secundo obediat, tertio se accingat. Primo ut sint periti, secundo subjecti, tertio expediti. Periti ad contemplationem gloriae, subjecti Dei justitiae, expediti ad viam patriae. De primo David: «Inflammatum est cor meum et renes mei commutati sunt ⁜ 93 ;» de secundo: «Ut jumentum factus sum apud te, et ego semper tecum ⁜ 94 ;» de tertio: «Tenuisti manum dexteram meam et in voluntate tua deduxisti me ⁜ 95 .» Per primum est Deus desiderabilior; per secundum clementior; per tertium propinquior. Desiderabiliorem senserat sponsa cum ait: «Guttur illius [Col. 0165B] suavissimus et totus desiderabilis ⁜ 96 .» Clementiorem Ezechias, cui vitam suam prolongavit, quia Domino obedivit: ait enim: «Memento, Domine, quomodo ambulaverim coram te ⁜ 97 ,» scilicet obediendo. Item sponsae factus est propinquior, quia accincta fuit ad quaerendum: ait enim: «Per vicos et plateas quaeram quem diligit anima mea ⁜ 98 .» Et inde sequitur: «Paululum cum pertransissem, inveni quem diligit anima mea ⁜ 99 .» Ecce propinquior. Sic ergo «Ruben figat tentorium ad meridiem ⁜ 100 ,» ut sit oculus apertus; Simeon, ut sit promptus animus; Gad, ut sit gressus rectus: oculus, ne turbetur sollicitudine mundana; animus, ne incurvetur voluntate propria; gressus, ne impediant [Col. 0165C] peccatorum pondera. Primum, ne Ruben fiat Tobias hirundinis stercore excaecatus ⁜ 1 ; secundum, ne Simeon sit Chore pro inobedientia igne devoratus ⁜ 2 ; tertium, ne Gad, sicut filii Israel, luto et latere oneratus ⁜ 3 . Diceret enim Ruben: «Lumen oculorum meorum et ipsum non est mecum ⁜ 4 ;» Simeon: «Cor meum conturbatum est, dereliquit me virtus mea ⁜ 5 ;» Gad: «Infixus sum in limo profundi et non est substantia ⁜ 6 .» De duobus primis angulis. In lege habebant filii Israel in quatuor angulis palliorum suorum quatuor fimbrias, ne sequantur cogitationes suas, et oculos suos in res varias fornicantes ⁜ 7 . Pallium, est conversatio nostra: quatuor habet cornua; conversatio nostra debet respicere Deum, nos, proximum, inimicum, ut scilicet faciat [Col. 0165D] Deo honorem, mihi decorem, proximo amorem, inimico timorem; fimbriae sunt Dei mandata quatuor specialia, dilectio Dei, sui, proximi, inimici; vita hyacinthina, quae habet coeli colorem, est memoria patriae coelestis, quam assidue debemus habere. Figat ergo Ruben tentorium ad meridiem et dicat: «Ad te levavi animam meam, Deus meus; in te confido, non erubescam ⁜ 8 .» Et Gad: «Venite, ascendamus ad montem Domini et ad domum Dei Jacob ⁜ 9 .» Ad occidentem tentorium figere est a contemplatione ad activam descendenti custodiam [Col. 0166A] adhibere. Tales enim tractant: De vitiis subditorum, de usu temporalium, de ordinatione dignitatum. In primo saepe fructus virtutum minuitur, amor Dei extenuatur, amor mundi memoriae infigitur. Vix enim in primo potest homo de vitiis tractare et maculam non incurrere. «Qui enim tetigerit picem inquinabitur ab ea ⁜ 10 .» De his ait Dominus per prophetam: «Exspectavi vineam meam ut faceret uvas, et fecit labruscas ⁜ 11 .» Item in secundo: Vix contingit tractare temporalia et minus non amare coelestia. Sic enim ait Gregorius: Quanto quisque amori mundi intenditur, tanto ab amore coelestium disjungitur. Unde: «Cum operatus fueris terram, non dabit fructum suum ⁜ 12 .» In tertio: Vix potest de dignitatibus ordinari, et earum ambitione [Col. 0166B] non morderi. De his item Dominus per prophetam: «Ipsi regnaverunt absque me, principes exstiterunt, et non cognovi ⁜ 13 .» Figant ergo tentoria ad occidentem Ephraim, Benjamin et Manasses. Ephraim occurrit eis qui peccatum exterminant; Benjamin, iis qui de temporalibus tractant; Manasses, iis qui dignitatem ordinant. Primus ergo invitetur ad fructuum utilitatem; secundus ad amoris suavitatem; tertius ad fugiendam ambitionis vanitatem. De primo dicatur: «Quasi rosa plantata super rivos aquarum fructificate ⁜ 14 ;» secundis: «Imitatores Dei estote sicut filii charissimi; et ambulate in dilectione ⁜ 15 ;» tertiis: «Obliviscere populum tuum et domum patris tui ⁜ 16 .» Primis dicit [Col. 0166C] Christus: «Eatis et fructum afferatis ⁜ 17 ;» secundis: «Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum ⁜ 18 ;» tertiis: «Gratis accepistis, gratis date ⁜ 19 .» Transeamus ad aquilonem.

Sunt tentati qui verum a falso non discernunt; sunt qui in mundo salutem suam constituunt; sunt qui desperant. Primi incircumspecti, secundi illecti, tertii decepti. 31 Incircumspecti quia non habent spiritum devotionis et discretionis; illecti amore mundanae dilectionis; decepti ignorantia divinae miserationis. Primis dicitur: «Vae his qui dicunt bonum malum et malum bonum ⁜ 20 ;» secundi: «Nullum sit pratum quod non pertranseat luxuria nostra, quoniam haec est pars nostra et haec est sors [Col. 0166D] nostra ⁜ 21 ;» tertii: «Major est iniquitas mea quam ut veniam merear ⁜ 22 .» Ut ergo custodiantur, isti figunt tentoria sua ad aquilonem, Dan, qui dicitur judicium; Aser, qui dicitur felicitas; Nepthalim, qui dicitur dilatatio. Dan, invitet ad judicium veritatis; Aser ad amorem supernae felicitatis; Nephthalim, ad spem divinae miserationis. Dan dicat: «Juste judicate, filii hominum ⁜ 23 ;» Aser: «O quam gloriosum est regnum in quo cum Christo gaudent omnes sancti ⁜ 24 ;» Nephthalim dicat: «Sperate in eo, omnis congregatio populi, effundite coram illo [Col. 0167A] corda vestra, Deus adjutor noster in aeternum ⁜ 25 .» In tignis istis tria invenio. Magistri doctrinam; in desolatis misericordiam; in discipulo obedientiam. Ipsa enim portant tegulas quasi sustinentes subditos, et tegulae se applicant illis tanquam formam accipientes a magistro. In magistro itaque invenimus doctrinam verborum, morum et operum; in desolatis, misericordiam consolationum; in discipulis, obedientiam in exsecutione mandatorum. «Haec adimplevit Christus quando deferebatur defunctus filius unicus matris suae ⁜ 26 .» Verbo erudivit dicens: «Adolescens, tibi dico: Surge ⁜ 26* .» Accessit moribus, loculum tetigit operibus. Misericordia in desolatis, quando vidit Dominus flentes, et «misericordia motus est ⁜ 27 .» Obedientia quando [Col. 0167B] ad imperium ejus «resedit qui erat mortuus ⁜ 28 .»

Verba doctrinae debet habere doctor, quia «labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem ex ore ejus requirunt, quia angelus Domini exercituum est ⁜ 29 .» Alioquin caeci sunt duces caecorum: «Si autem caecus caecum ducat, ambo in foveam cadunt ⁜ 30 .» Et Isaias: «Speculatores ejus caeci omnes, universi canes muti non valentes latrare ⁜ 31 .» Debent enim verbis attrahere, moribus allicere, operibus invitare. Sic ait Apostolus: «In omnibus teipsum praebe exemplum bonorum operum, in doctrina, in gravitate, in integritate ⁜ 32 .» In doctrina verborum, in gravitate morum, in integritate operum. Nec solum morum gravitate, sed et suavitate. Unde Paulus: «Qui praeest in sollicitudine, qui tribuit [Col. 0167C] in simplicitate, qui miseretur in hilaritate ⁜ 33 .» Et in discipulis: «Obsecro vos, ut digne ambuletis cum humilitate et mansuetudine, cum patientia supportantes invicem in charitate, solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis ⁜ 34 .» Quales enim sunt magistri tales faciunt discipulos:

Sed notandum quod est misericordia propria, est misericordia fraterna, est misericordia paterna. Prima ad seipsum, secunda ad proximum, tertia [Col. 0168B] patris ad filium. Prima fit per contritionem, secunda per compassionem, tertia per correptionem. De prima dicitur: «Miserere animae tuae placens Deo ⁜ 40 ;» de secunda dicitur: Samaritanus misericordia motus infudit vinum et oleum vulnerato a latronibus ⁜ 41 ; et Dominus: «Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur ⁜ 42 .» Paterna misericordia tria facit: Dimittit reatum, corrigit erratum, consolatur amaricatum. De primo dicitur: «Bonus ille pater a longe videns filium suum revertentem, scilicet prodigum, misericordia motus occurrit ei ⁜ 43 ;» de secundo dicitur: «Cum iratus fueris misericordiae recordaberis ⁜ 44 .» Quem enim Dominus diligit, corripit; flagellat autem omnem quem recepit filium ⁜ 45 . «Longanimis enim est et multum misericors ⁜ 46 .» [Col. 0168C] Quia non in perpetuum irascetur, neque in aeternum comminabitur ⁜ 47 . Et ideo modo irascitur et corrigit. De tertio habemus in praesenti exemplo. Vidit enim Jesus viduam flentem, et turbam copiosam cum ea, et misericordia motus est ⁜ 48 . Ecce de misericordia. Sequitur de obedientia. Hanc exhibuit adolescens mortuus, quia ad imperium Domini «resedit qui erat mortuus ⁜ 49 .» Sciendum quoque quod triplex est obedientia. Prima exhibetur majori, secunda pari, tertia inferiori. Prima est necessitatis, secunda benignitatis, tertia humilitatis. Prima solvit debitum; secunda praestat obsequium; tertia est prodigium. Primam Christus implevit, «factus Patri obediens usque ad mortem ⁜ 50 .» De hac ait Apostolus: «Filii, obedite parentibus vestris [Col. 0168D] ⁜ 51 .» Et illud: «Servi, obedite dominis vestris ⁜ 52 .» Et illud: «Omnis anima sublimioribus potestatibus sit subdita ⁜ 53 .» De secunda dicit idem: «Honore invicem praevenientes ⁜ 54 .» Idem dicit de tertia: «Subditi estote omni humanae creaturae propter Deum ⁜ 55 .» Ad hoc spectat quod statuit Jesus parvulum in medio discipulorum, et ait illis: «Nisi efficiamini sicut parvulus iste, non intrabitis in regnum coelorum ⁜ 56 .» Et alibi dicit: «Qui major est in vobis, fiat sicut minor ⁜ 57 .» Sed et ipse [Col. 0169A] subditus fuit Mariae et Joseph ⁜ 58 . Item, lavit pedes discipulorum suorum ⁜ 59 , cum tamen major esset illis.

Notandum quod quidam moriuntur in anima interius; quidam in corpore exterius; quidam obstinati sunt in ambobus. Primi simpliciter moriuntur in anima interius, secundi dupliciter, tertii et moriuntur et sepeliuntur. De primo dicitur: «Anima quae peccaverit, ipsa morietur ⁜ 60 ;» de secundo dicitur in lege. «Qui fecit hoc vel illud, morte moriatur ⁜ 61 ;» de tertio dicitur: «Mortuus est dives et sepultus est in infernum ⁜ 62 .» In figura primi puella mortua est in thalamo matris ⁜ 63 ; in figura secundi juvenis iste filius unicus matri suae, jam ferebatur extra portam civitatis ⁜ 64 ; in figura tertii, Lazarus quatriduanus erat fetore horribilis ⁜ 65 . Sed anima, [Col. 0169B] sicut alibi dictum est, prius fit turpis, secundo infirmatur, tertio moritur. In primo non potest dici: «Tota pulchra es, amica mea ⁜ 66 .» De secundo dicitur: «Sana me, Domine, et sanabor ⁜ 67 ;» et: «Sana animam meam, quia peccavi tibi ⁜ 68 .» De tertio: «Anima quae peccaverit, ipsa morietur ⁜ 69 .» Cor enim sic tentatum est amphora quam vidit Zacharias, in cujus medio sedet impietas ⁜ 70 . Et duae mulieres deportabant eam in terram Sennaar: quod dicitur fetor eorum. Sed angelus massam plumbeam projecit in os amphorae, ne impietas exeat, id est difficultatem Christus objicit conceptae iniquitati, ne ad actum perveniat. Quatuor bajuli, qui adolescentem defunctum portant, sunt ista: gulositas, [Col. 0169C] otium, luxuria, mollities cultus. De hoc Ezechiel: «Aquila praegrandis, magnarum alarum longo membrorum ductu, habens plumas et varietates multas, venit ad Libanum, et tulit medullam cedri, summitates frondium ejus avulsit ⁜ 71 .» Venit ad Libanum quod candidatio dicitur, id est Ecclesia; tulit medullam cedri, id est devotionem cordis prius odoriferi et alti; summitatem frondium avulsit, id est verborum utilitatem, juxta illud: «Melior est finis orationis quam principium ⁜ 72 .» Transportavit a terra Chanaan, quod dicitur commotio, scilicet aquilonis, scilicet a bonis operibus primae conversationis monendo, «et transportavit eam in terram Sennaar ⁜ 73 .» Magnarum dicitur alarum propter tentandi velocitatem; longo membrorum ductu, [Col. 0169D] propter permissam sibi a Deo potestatem; plumas, propter lenitatem; varietates, propter multifariam deceptionem. De illo quatriduano dicitur in propheta: Quid est, Israel, quod in terra inimicorum es? inveterasti in terra aliena, commoratus es cum mortuis, deputatus es cum iis qui in inferno sunt ⁜ 74 .» In terra inimicorum est peccator per malam operationem; inveterascit in terra aliena per consuetudinem; commoratur cum mortuis per defectionem; deputatus est cum iis qui in inferno sunt per desperationem.

[Col. 0170A] Tigna domorum nostrarum cedrina, laquearia nostra cypressina.

[CARD.] Tigna siquidem sunt ad fortitudinem domus: laquearia sunt ad decorem. Domus autem sunt animae sanctae. Tigna ergo sunt virtutes et gratiae, sine quibus non est salus; laquearia vero sunt divisiones administrationum et operationum, et quaedam gratiae quae sunt ad decorem animae, licet non necessario requirantur ad salutem, ut sunt prophetiae, genera linguarum, virtutes, discretio spirituum, et iis similia ⁜ 75 , quae velut laquearia corruunt, si tignis fortiter non adhaereant. Tigna ergo domorum cedrina debent esse ut virtutes non vermiscant, nec putrescant; sed per humilitatem in profundum radicatae, crescant in immensum [Col. 0170B] sicut cedrus.

Laquearia nostra cypressina.

[THO.] Laquearia domum implent et ornant. Cedrus et cypressus quae sunt imputribilia, electos figurant qui contemnentes temporalia aeterni fiunt; desiderantes aeterna, ad ornatum, ut dictum est, sunt laquearia. In tribus autem personis ornatur Ecclesia. Est enim ornatus principum; est ornatus praelatorum; est ornatus subditorum. Principes enim in Ecclesia ornantur justitia; praelati, scientia, et sapientia, et tolerantia; subditi, disciplina et obedientia. In primo est princeps terribilis; in secundo praelatus venerabilis; in tertio subditus amabilis. Propter haec tria in basibus templi erant sculpta, leones et boves et cherubim ⁜ 76 , scilicet plenitudo scientiae, [Col. 0170C] praelati, boves, qui jugum portant subditi. In primo enim erat Assuerus terribilis, quoniam sedens in throno tenebat sceptrum aureum: quem cum vidisset Esther regina pene prae timore corruit in terram; una autem famularum sustinebat caput ejus ne caderet in terram; pallium ejus sustinebat altera ⁜ 77 . Prima famula est confidentia interioris innocentiae, quae sustinet caput, id est rationem ne possit deviare; altera famula est confidentia de bonis operibus, quae sustinet pallium, id est bonam conversationem, ne cadat in pulvere, id est ne aliqua nota turpitudinis coram judice quisque valeat eam depravare. In figura secundi: Aaron in designatione scientiae portabat logion, id est rationale [Col. 0170D] in pectore ⁜ 78 ; in signum tolerantiae, in humeris superhumerale; laminam vero auream in fronte ⁜ 79 , in significatione sapientiae. Scientiam habere debet, qua sciat Ecclesiam ordinare; tolerantiam, qua debet infirmorum portare onera. Hinc est enim quod logion istud et superhumerale in quo designantur onera catenulis aureis, id est mutuis operibus charitatis, erant connexa. Debet praelatus habere audaciam, scientiam, castimoniam. Primum, ad tyrannum; secundum, ad subditum; tertium, ad seipsum. Ut tyrannum corripiat, ut subditum erudiat, [Col. 0171A] ut ipse irreprehensibilis appareat. Ista sunt tria quae bene gradiuntur. Primum leo, qui ad nullius animalis occursum pavet, quia justus ut leo confidit ⁜ 80 . Secundum, aries dux ovium, qui ponat animam suam pro ovibus suis ⁜ 81 , ut sit aries qui immolatus est pro Isaac ⁜ 82 . Tertium est «gallus succinctus lumbos suos ⁜ 83 ,» hic est gallus qui jacentes excitat et somnolentos increpat, cui dicitur: «Sint lumbi vestri praecincti ⁜ 84 .» In figura tertii, filii Israel accedentes ad altare erant vestiti linea stricta ⁜ 85 . Linea vestis mollis est, et quasvis plicas recipit: quod spectat ad obedientiam quae parata est ad omnia.

Quod stricta est refertur ad disciplinam, quae stringit dissoluta. Primus ornatus scilicet justitiae [Col. 0171B] quatuor habet. Sic debet esse judex discretus, ut consoletur miserum, inquirat diligenter si quid occurrit dubium, secundum modum 32 culpae puniat reum, misericorditer liberet oppressum. De his ait Job: «Justitia indutus sum, et quasi diademate judicio meo ⁜ 86 .» De primo: «Cumque sederem quasi rex circumstante exercitu, eram tamen moerentium consolator ⁜ 87 ;» de secundo: «Causam quam ignorabam diligenter investigabam ⁜ 88 ;» de tertio: «Conterebam molas iniqui ⁜ 89 ;» de quarto: «Et de dentibus ejus auferebam praedam ⁜ 90 .» De praelatis Apostolus: «Sacerdotes qui bene praesunt, duplici honore habeantur digni ⁜ 91 ,» scilicet propter scientiam et sapientiam. Item: «Volo episcopum esse [Col. 0171C] irreprehensibilem, hospitalem, pudicum, ornatum ⁜ 92 ,» ita ut impleatur. «Luceat lux vestra coram hominibus ⁜ 93 .» De subditis ait idem: «Obsecro vos ut digne ambuletis vocatione qua vocati estis cum omni humilitate et mansuetudine, cum patientia supportantes invicem in charitate fidei vel spiritus in vinculo pacis ⁜ 94 . In quatuor debent subditi proficere. Primo spiritualibus lucris inhiare, unde vivant; postmodum se collegio religiosorum aggregare, ut sit iter securum; tertio de tribulationibus suis confugere ad Deum; quarto corpore laborare, spiritu conversari in coelum. Ista sunt quatuor minima terrae; et ipsa sunt sapientiora sapientibus. Primum: «Formica quae laborat in aestate ut vivat in hieme. Unde Salomon: «Vade ad formicam, [Col. 0171D] o piger, et contemplare vias ejus; et disce sapientiam ⁜ 95 .» Unde: «Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis ⁜ 96 .» Et Dominus: «Ambulate dum lucem habetis ⁜ 97 ;» et: «Negotiamini, dum dies est ⁜ 98 .» Secundum est «locusta quae regem non habet et universa volat per turmas ⁜ 99 .» Subditi enim ad religionem se conferentes regem non habent in hoc mundo; sed simul habitant propter illud: «Vae soli, quia si ceciderit non habet sublevantem ⁜ 100 ;» et: «Si dormierint duo, se fovebunt [Col. 0172A] mutuo ⁜ 1 .» Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum ⁜ 2 ;» et Joannes: «Congregavit nos in unum Christi amor; timeamus et amemus Christum Deum;» et Petrus: «Estote compatientes, fraternitatis amatores ⁜ 3 ;» tertium «Est lepusculus plebs invalida qui ponit cubile suum in petra ⁜ 4 ; petra autem erat Christus ⁜ 5 ,» quae ait Petro: «Super hanc petram, inquit, aedificabo Ecclesiam meam ⁜ 6 .»