200
PATROLOGIAE CURSUS COMPLETUS
SIVE BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM QUI AB AEVO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA FLORUERUNT; RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QUAE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICAE TRADITIONIS PER DUODECIM PRIORA ECCLESIAE SAECULA, JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA; OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUAE TRIBUS NOVISSIMIS SAECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTA; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DONATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA; OPERIBUS CUM DUBIIS TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA; DUOBUS INDICIBUS GENERALIBUS LOCUPLETATA: ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID UNUSQUISQUE PATRUM IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNO INTUITU CONSPICIATUR; ALTERO SCRIPTURAE SACRAE, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM SCRIPTURAE TEXTUS COMMENTATI SINT. EDITIO ACCURATISSIMA, CAETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR: CHARACTERUM NITIDITAS, CHARTAE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO OPERIS DECURSU CONSTANTER SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PRAESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS AD OMNES AETATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM.
SERIES SECUNDA,
IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESIAE LATINAE A GREGORIO MAGNO AD INNOCENTIUM III. ACCURANTE J.-P. MIGNE, BIBLIOTHECAE CLERI UNIVERSAE, SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIAE ECCLESIASTICAE RAMOS EDITORE. PATROLOGIA BINA EDITIONE TYPIS MANDATA EST, ALIA NEMPE LATINA, ALIA GRAECO-LATINA. โ VENEUNT MILLE ET TRECENTIS FRANCIS SEXAGINTA ET DUCENTA VOLUMINA EDITIONIS LATINAE; OCTINGENTIS ET MILLE TRECENTA GRAECO-LATINAE. โ MERE LATINA UNIVERSOS AUCTORES TUM OCCIDENTALES, TUM ORIENTALES EQUIDEM AMPLECTITUR; HI AUTEM, IN EA, SOLA VERSIONE LATINA DONANTUR.
PATROLOGIAE TOMUS CC.
1855
SAECULUM XII.
ROMANI PONTIFICIS
OPERA OMNIA,
ID EST
EPISTOLAE ET PRIVILEGIA.
ORDINE CHRONOLOGICO DIGESTA. ACCEDUNT
VARIORUM AD IPSUM EPISTOLAE.
ACCURANTE J.-P. MIGNE, BIBLIOTHECAE CLERI UNIVERSAE SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIAE ECCLESIASTICAE RAMOS EDITORE.
TOMUS UNICUS.
VENIT 10 FR. GALLICIS.
1855
Epistolae et privilegia.
Col.
69
Notitia historica
[Col. 0009A] Alexander tertius, Rolandus nominatus, patria Senensis, legatione ad Fridericum imper. ob non vindicatam injuriam Londinensi episcopo illatam functus, ex cardinale presbytero tituli S. Marci a viginti tribus cardinalibus (quorum nomina recensentur in epistola ad Fridericum imp. quam recitat Radevicus lib. II, cap. 53 [ vide infra ]), electus est pontifex anno Domini 1159, tempore Friderici imp. Contra eum in schismate a tribus duntaxat cardinalibus electus est Octavianus quidam, natione Romanus, cardinalis presbyter, Victor tertius deinceps appellatus. Imperator, qui tunc Cremonam obsidione premebat, ab utraque parte per litteras, quae recitantur apud Radevicum lib. II, hac de re certior factus, utrumque Papiam venire jussit, eorum dissidia componenda ibidem promittens. Cui ordinationi cum Alexander parere nollet, indignatus Fridericus, in partes Victoris factus est inclinatior. Alexander autem tali accepto responso in Franciam [Col. 0009B] abiit, ubi concilio in Claromonte habito Fridericum et Victorem excommunicavit. Interim Fridericus Mediolanum tertio expugnatum diruit et solo aequavit, tria Magorum corpora Reinoldo Coloniensi archiepiscopo donavit, qui et eadem Coloniam transtulit, ut videre est in epistola ejusdem ex antiquissimo manuscripto codice Sigebergensis monasterii accepta, quam hic subjungo:
ยซRAINOLDUS Dei gratia sanctae Coloniensis Ecclesiae electus et Italiae archicancellarius, dilectissimis in Christo filiis et amicis, H. majoris ecclesiae Coloniensis praeposito, PHILIPPO decano, cunctisque prioribus, et universo clero, omnibusque in beneficiatis ministerialibus beati Petri ac sanctae Coloniensis Ecclesiae, universisque burgensibus almae urbis Coloniae, salutem et affectuosum obsequium, cum intimae dilectionis plenitudine.
ยซInsinuamus dilectissimae vestrae universitati [Col. 0009C] quod ex . . . . ardentissimi nostri desiderii felix jam per Dei gratiam adepti sumus initium. Benigna enim domini nostri serenissimi imperatoris Friderici accepta licentia, cum gratia ac dilectionis ejus plenitudine ab ipso gaudenter dimissi, et egregiis ac tantis donis, quorum nulla in terrenis esse potest aestimatio, excellenter sumus honorati. Inter caetera enim liberalitatis suae beneficia, quae in nos affluentissime contulit, nunc tria nobis munera donavit pretiosissima: videlicet corpora insignia beatissimorum trium Magorum ac Regum, qui primitiae gentium, in typum ac praesagium futurae [Col. 0010A] ex gentibus Ecclesiae, jacenti adhuc Christo in praesepi munera pretiosa obtulerunt. Quorum videlicet nobilissima corpora, omnique veneratione dignissima, Mediolani in ecclesia Beati Eustorgii confessoris atque pontificis solemniter ac gloriose fuere recondita. Insuper etiam Deo praeduce ad vos perferimus corpora sanctissimorum martyrum Naboris et Felicis, ut inaestimabili et incomparabili hoc thesauro super aurum omnemque lapidem pretiosum diligendo sacratissima Ecclesia civitasque Coloniensis felicissime ditetur ac perpetualiter decoretur. Nos siquidem, quia suspecta est via per inimicos vestros ac nostros, iter nostrum per Burgundiam ac Gallias usque ad vos disposuimus, praesentemque nuntium a Vercellensi civitate II Idus Junii praemisimus, ea die versus Taurinum et versus Alpes montis Cinisii, cum praedictis sacratissimis ac venerabilibus reliquiis ecelerrime procedentes. Ideoque sincerissimam vestram dilectionem [Col. 0010B] intime rogamus et commonemus in Domino, quatenus ad condignam tantorum munerum susceptionem ea qua nostis, et qua de vobis confidimus, devotione ac solemnitate praeparemini; Dominum Deum quoque affectuosissime pro nobis sine intermissione deprecemur, ut una cum ipsis ad honorem ac gloriam nominis sui, et ad perpetuam omnium vestrum ac totius patriae salutem, salvos, incolumes et illaesos nos vobis dignetur remittere.ยป
Eadem confirmantur ex quodam instrumento donationis per Philippum archiepiscopum Reinoldi successorem capitulo factae, quod ex archivo metropolis ecclesiae Coloniensis fideliter per me descriptum hic subjungo:
ยซIn nomine sanctae et individuae Trinitatis PHILIPPUS . . . . Coloniensis archiepiscopus sanctae Ecclesiae filiis praesentibus et futuris in perpetuum.
[Col. 0010C] ยซEa quae propter salutem animarum devotarum sancte in ecclesias conferuntur, quanto majorem a Deo exspectant remunerationem, tanto magis est dignum ut justae confirmationis firmum robur accipiant. Ex relatu plurium intelleximus, quod noster antecessor piae recordationis Reinoldus archiepiscopus, eleemosynas, quae ad sancta regum corpora offeruntur, sicut et ipsos reges, majori ecclesiae in Colonia contulerit, laudabili consideratione motus, ut ubi sanctissimi reges corporaliter quiescerent, et in majori haberentur veneratione, ibi de oblationibus eorum justa et benigna [Col. 0011A] consolatio ad canonicos perveniret. Nos factum praenominati archiep. commendamus, et habemus ratum, et qua possumus et debemus confirmamus auctoritate. Ne vero in posterum hoc quod juste factum est mutari queat, id ipsum, quod nos videbamur habere in oblationibus regum, coram multis super altare Beati Petri ecclesiae majori dedimus: fratribus ejusdem concedentes liberam potestatem ordinandi de ipsis eleemosynis ad supplementum praebendarum suarum, prout poterimus diligentius et melius. Post solemnem donationem a nobis factam, sicut justum fuit, factum nostrum banno confirmamus, ut, si quis in posterum ausu temerario in contrarium moveretur, banno se sciret obligatum esse, et subjectum maledicto excommunicationis. Jussimus etiam hanc chartam conscribi, et nostro muniri sigillo, ut ex scripti inspectione, ea quae juste sunt facta et fideliter expressa, ad posterorum notitiam transmitterentur.
[Col. 0011B] ยซActa sunt haec anno Dominicae Incarnationis 1189. Testes istorum sunt isti . . . . . major praepositus et archidiaconus. Adolphus decanus major et archidiaconus,ยป etc.
Franciae regem monuit imperator, ut ad concilium per se indictum venire dignaretur, secumque Alexandrum adduceret. Quod cum Alexander iterum facere recusaret, Fridericum magis ac magis ira inflammatum in se commovit. Proinde Victorem in Italiam mox subsecuturus praemittit, eoque Lucae defuncto, Guidonem Cremensem antipapam successorem substituit. Alexander omnium consensu Romam vocatus, ab omnibus summa cum laetitia recipitur.
Eodem tempore Cisalpinae Galliae populi in imperatorem arma corripiunt, qui proinde in Italiam denuo revertitur. Dumque haec agerentur, Constantinopolitanus imperator omnem opem et auxilia per legatos obtulit pontifici, si imperium annis superioribus [Col. 0012A] divisum vicissim unire dignaretur. In Anglia pro immunitate Ecclesiae martyrii coronam subiit Thomas Cantuariensis episcopus. Regem Angliae de occiso martyre innocente diffamatum legati Angliae pontificem convenientes a nece sancti martyris immunem esse allegarunt. Post mutam inquisitionem ad extremum his conditionibus regem absolvit, ut is a pontifice et successoribus ejus titulum regni agnosceret. Sanctum vero Thomam, evidentissimis miraculis clarissimum, in numerum sanctorum retulit.
Cumque pontifex in dies gravius ab imperatore vexaretur et inquietaretur, Venetias se contulit; ibique imperatorem, ad oscula pedum pontificiorum se demittentem, nullius arrogantioris dicti factique asperioris interventu, citra capitis imperatorii pedibus protriti conculcationem (quam humillimo pontifici injuriose affingunt haeretici), in gratiam, pacem et unionem Ecclesiae recepit. Eum honorem [Col. 0012B] quem Constantinus Magnus ille imperator, longe potentior et sanctior, Silvestro Christi vicario exhibuit, quemque alii Francorum et Anglorum reges huic aliisve pontificibus detulerunt (nimirum ut pontifici ab officio stratoris essent), Fridericus imperator merito pontifici optimo exhibuit: adeoque non immerito pontifex eumdem exemplo antecessorum suorum acceptavit. Ut vero caput imperatoris ad pedes suos demissi obtriverit, simulque dixerit: Super aspidem et basiliscum ambulabis, etc., sicut ab humilitate pontificis ita ab omni fide plane est alienum. Post pacem initam, Venetiasque multis privilegiis donatas, pontifex Romam veniens, magno omnium gaudio susceptus fuit. Cumque oecumenicum Lateranense concilium pro schismatibus exstirpandis, Saracenis impugnandis, moribusque Ecclesiae reformandis, celebrasset, obiit anno Domini 1181, cum sedi apostolicae annis viginti et uno atque diebus novemdecim praefuisset.
Vita Alexandri III
[Col. 0011C] Alexander III, natione Tuscus, patria Senensis, ex patre Raynutio, qui Rolandus, presbyter cardinalis titulo S. Marci, et apostolicae sedis cancellarius, sedit annis XVIII [XXI]. Qui cum esset in Ecclesia Pisana clericus magni nominis, et charus haberetur ab omnibus atque receptus, ad hanc Romanam Ecclesiam vocatus est a beato Eugenio, quem ubi, Deo auctore, cognovit idoneum, primo in diaconum sanctorum Cosmae et Damiani, deinde in titulo Sancti Marci presbyterum ordinavit; et tandem, quia semper de bono crescebat in melius, cancellarium apostolicae sedis constituit. Erat enim vir eloquentissimus, in divinis atque humanis Scripturis sufficienter instructus, et in eorum sensibus subtilissima exercitatione probatus; vir quoque scholasticus et eloquentia polita facundus, vir siquidem prudens, benignus, patiens, misericors, mitis, sobrius, castus, et in eleemosynarum largitione assiduus, atque aliis operibus Deo placitis [Col. 0012C] semper intentus. Ideoque fecit eum Dominus crescere in plebem suam, et dedit ei sacerdotium magnum (Eccli. XLV) . Igitur, sepulto Adriano papa, episcopi et cardinales tractaturi de substituendo sibi pastore, II. Nonas septembris in beati Petri ecclesia pariter convenerunt, et per trium dierum spatium ad invicem de ipsa electione, sicut moris est, pertractantes, tandem omnes, quotquot fuerunt, praeter Octavianum titulo Sanctae Caeciliae, Joannem titulo Sancti Martini, et Guidonem titulo Sancti Callixti, presbyteros cardinales, in personam jam dicti Rolandi cancellarii, auctore Domino, unanimiter concordarunt, et invocata Spiritus sancti gratia, in eum, assentiente clero et populo, in Romanum pontificem Alexandrum papam III nominarunt et elegerunt. Duo autem, quos praenominavimus, Joannes et Guido, intendentes ad Octaviani electionem, secundario eum procaciter nominarunt. Tunc episcopus Ostiensis, una cum Albanensi, [Col. 0013A] Portuensi et Sabinensi episcopis, caeterisque presbyteris, et diaconis cardinalibus, per manus prioris diaconorum, juxta priscum Ecclesiae ritum, electum suum fugientem, excusantem, invitum et omnimode reluctantem, papali manto favente Domino induerunt. Unde Octavianus, qui ad apostolicam jamdiu cathedram aspiraverat, post ubi seipsum vidit spe concepta sic defraudari, in tantam vesaniam audaciamque prorupit, quod mantum ipsum, tanquam arreptitius, a collo ejus propriis manibus violenter abstulerit, et secum inter tumultuosos fremitus asportare tentaverit. Porro, unus ex senatoribus qui aderant, cum tantum facinus inspexisset, contremuerunt renes ejus, et audacter in saevientem insiliens, mantum ipsum de manibus ejus eripuit. Ipse vero tactus dolore cordis intrinsecus, illico ad capellanum suum, qui ad hoc instructus venerat et paratus, intorsit oculos, clamans sicut phreneticus et innuens, ut mantum, [Col. 0013B] quem secum portaverat, celeriter sibi afferret. Quo sine mora delato, quia tunc secum Ad. card. aderat, pileum sibi abstraxit, caput inclinavit, et per manum ejusdem capellani, et alterius clerici sui (heu proh dolor!) mantum impudenter assumpsit. Sed ex divino judicio contigit quod ea pars manti, quae operire anteriora debuerat, videntibus cunctis atque ridentibus, posteriora tegebat; et cum ipsemet hujusmodi ludibrium vellet studiosius emendare, quia manti caputium extra se raptus non poterat invenire, inferiores fimbrias collo, sicut potuit, applicavit. In hoc igitur manifeste comparuit quod sicut tortae mentis erat et intentionis obliquae, ita mantum ex transverso et obliquo in testimonio suae damnationis accepit.
Caeca itaque ipsius ambitione taliter procedente, reserantur portae ipsius ecclesiae, quae a senatoribus firmatae fuerant, et armatorum catervae, quas pretio conduxerat, illico in auxilium ipsius schismatici [Col. 0013C] cum magno strepitu evaginatis gladiis cucurrerunt. Et quoniam solatio episcoporum et cardinalium omnino carebat, armatorum turbae ipsum undique circumdabant. Fratres vero aspicientes tam exsecrabile facinus, et a saeculis inauditum, timentes etiam, ne ab eisdem conductis armatis erectum adorare idolum cogerentur, in munitionem praedictae ecclesiae cum suo electo sese pariter receperunt; ibique novem diebus, ne ullo modo possent exire, fecit eos quorumdam senatorum consensu, quos pecunia oblata corruperat, die noctuque armata manu cum omni diligentia custodiri. Interea, populo Romano super tantae immanitatis crimine jugiter acclamante, et in eosdem senatores vehementer fremente, praedictorum fratrum conventus cum suo electo de illius munitionis custodia est ereptus, sed in arctiori et tutiori loco apud Transtiberim per eosdem senatores, recepta inde pecunia, malitiose fuit translatus. Cum autem ibi fere per triduum [Col. 0013D] moram fecissent, super tanta iniquitate, et manifesta proditione, commota est universa civitas. Clamabant pueri contra ipsum Ecclesiae invasorem, dicentes: Maledicte, fili maledicti, dismanta [Col. 0013D] A., et M. adjungunt conpannum. . Non eris papa, non eris papa. Alexandrum volumus, quem Deus elegit. Mulieres quoque blasphemantes ipsum haereticum, et eadem verba ingeminabant, et alia derisoria verba decantabant. Accedens autem ad eum quidam Brito, audacter dixit ei:
Porro jam dictus Octavianus, dum apud sanctum Petrum fuit, et postquam latenter Leonianam civitatem exivit, multos episcopos pro confirmanda sua temeraria praesumptione convocavit, quorum quosdam imperialibus minis [Col. 0014D] A. armis. , quosdam violentia laicali, nonnullos vero pecunia et blanditiis allicere sibi voluit; sed nihil, Domino impediente, profecit. Memorati vero falsi fratres I. [Col. 0014D] M. Jo. de Morcone, et G. Cremensis in caecitatis suae tenebris obvolvit, quoniam, [Col. 0014C] sicut scriptum est, peccator, cum in profundum vitiorum venerit, contemnet (Prov. XVIII) , a damnabili sua praesumptione non resipiscunt, sed illum eumdem, quem in statuam sibi erexerant, tanquam obstinata perfidia venerantur, et, Ecclesiae unitate relicta (heu proh dolor!), ad ejus vestigia incurvantur. Ipse vero Antichristi tempora praefigurans usque adeo erectus est super se, ut in templo Dei sederet sicut umbra papalis, ostendens se, sicut verus sit papa. Sane multi abominationem hujusmodi stantem in loco sancto non sine lacrymatione corporeis oculis inspexerunt, tundentes pectora, et dicentes: Completum est modo quod Anastasius papa ore ad os ironice huic praeambulo Antichristi dixisse narratur: ยซFili maledicti et excommunicati, nunquam habebis istum papalem mantum, quem tantum desideras, et impudenter expetis, nisi in tuam confusionem, et ruinam multorum. ยป Caeterum cum per spatium quatuor hebdomadarum tam per se quam [Col. 0014D] per milites et consanguineos suos incessanter latigaretur pro convocandis episcopis ad se, et omnes ad se accedere abhorrerent, tandem quidam Melfiensis episcopus dictus fugitivus, et exsul, in finibus Anconae latitans, cum episcopo Ferentino, qui domno papae Adriano adversabatur, et Joannes episcopus Tusculanus, qui prius consenserat in Alexandrum, et postmodum retrorsum abiit, hi tres jam post secundam et tertiam commonitionem excommunicati, eumdem Octavianum ausu nefario exsecrarunt. Hoc autem tam perniciosum Ecclesiae Dei flagitium ipse Octavianus, sicut postmodum claruit, nullatenus incipere attentavit [Col. 0014D] M. attemptavisset , nisi a Friderico imperatore occupandi, vel arripiendi papalum favorem, et audaciam habuisset, quippe ut ad papalem cathedram, quolibet modo posset ascendere, [Col. 0015A] fidelitatis juramento ei non sine certis indiciis credebatur astrictus.
Interea domnus Alexander cum fratribus suis ad Terracinam descenderat, volens cognoscere quid acturi essent in facto Ecclesiae, Otto Palatinus et Guido Blandratensis comites, quos eo tempore idem imperator ad beatae memoriae Adrianum papam transmiserat. Ipsi vero licet veritatem ipsius facti plene cognoscerent, et de canonica electione domini Alexandri nullatenus dubitarent, timentes tamen offendere dominum suum, quem cognoverant ipsius Octaviani valde amicum, et praesenserant animum ejus commotum adversum Romanam Ecclesiam, favorem et vires praestabant Octaviano, et simulatorie ac fraudulenter procedebant cum Alexandro. Dum autem haec agerentur, deliberato cum fratribus suis consilio, Pontifex nuntios cum apostolicis litteris ad eumdem imperatorem in partibus Lombardiae obsidentem Cremam humiliter destinavit, [Col. 0015B] cupiens eum ad amorem Ecclesiae in omni patientia et mansuetudine revocare, secundum beati Pauli apostoli dictum: Noli vinci a malo, sed vince in bono malum (Rom. XII) . At ille nimio superbiae fastu inflatus, non solum retinere litteras sprevit, sed tanquam insanus nuntios ipsos, nisi dux Welfo cum duce Saxoniae sibi restitisset, nequiter suspendere voluit. Quamvis autem consilio et suasione principum suorum nuntios coram se venire, et litteras tandem legi permitteret, nihil tamen pontifici dignatus est respondere. Cogitans autem libertatis privilegium ab ipso domino Ecclesiae concessum posse irritare, et juxta suae voluntatis arbitrium papam in sede apostolica ponere, duos ex fautoribus suis, Verdensem scilicet et Pragensem episcopos, ad fratres, qui cum domno Alexandro venerant, in civitatem Anagniensem destinavit, scribens non sicut advocatus et defensor Ecclesiae, sed sicut superior judex et dominus potestatem super eos habens. [Col. 0015C] Venerunt ipsi festinanter in typo superbiae, et intrantes palatium, steterunt coram pontifice, et cunctis fratribus, aliisque multis, tam clericis quam laicis, sed nullam exhibuerunt eidem pontifici reverentiam. Recitarunt ea quae a domino suo imposita eis fuerant, et bullatas auro ejus litteras reddiderunt, in quibus siquidem hoc inter caetera [Col. 0015D] A. contumeliarum. continebatur expressum, quod ipse imperator, audita dissensione quae in Romana Ecclesia emerserat, personas ecclesiasticas de quinque regnis convocaverat; ideoque praecipiebat eis ex parte generalis Ecclesiae, ut in octava Epiphaniae apud Papiam convenirent ad ejus praesentiam, audituri et recepturi quod in ea curia dictaretur. His auditis, turbati sunt fratres, et pro exsurgentibus undique gravioribus malis timor eos et nimia sollicitudo vehementer afflixit. Hinc namque maxime timebatur imminens persecutio principis tam potentis, hinc Ecclesiae libertas infringi videbatur et penitus destrui [Col. 0015D] [Col. 0015D] A. et M. Exemplum quoque perniciosum ad alias Ecclesias trahi nihilominus verebatur. . Illud propterea fratrum animos non mediocriter contristabat, quod idem imperator Octavianum in suis litteris Romanum pontificem, et Alexandrum papae cancellarium nominabat. Super iis ergo diu a fratribus tractatum et longa inter eos disceptatione disputatum. Deliberatum est tandem, inspirante Domino, a quo bona cuncta procedunt, in fide Catholicae unitatis et obedientia sui pontificis: ita omnes confirmati, et unanimiter roborati sunt, ut pro manutenenda Ecclesiae libertate, si necessitas immineret, ultimis se periculis unusquisque sponte offerret. Tunc instantibus pro responso praedictis episcopis Alexander papa coram multitudine clericorum, populorum et laicorum eis in hunc modum scripsit:
Nos recognoscimus domnum imperatorem ex collato [Col. 0016A] sibi debito dignitatis advocatum, ac specialem sacrosanctae Romanae Ecclesiae defensorem: unde ipsum, si per eum non steterit, prae caeteris principibus orbis intendimus honorare, ac per omnia ei deferre, in quibus Regis regum honor nullum capiat detrimentum. Ubi vero quidquam occurrit, quod absque summi Regis offensa nequeat effectum habere, si honorandus imperator terrae videtur, ut [Col. 0016D] Deest verbum fortasse, fas est, ut. ille potius timeatur, illius potius honor conservetur, qui est Rex regum et Dominus dominantium, et qui animam et corpus perdere potest in gehennam. Miramur itaque, quod sincere illud, sicut convenit, diligentes, sincerae non sentimus ex eo dilectionis affectum, et excellentiam ejus propensius honorare volentes, ab eo nobis, imo beato Petro et sacrosanctae Romanae Ecclesiae honorem debitum conspicimus denegari. In litteris enim, quas ex parte ipsius nobis nostrisque fratribus detulistis, hoc inter caetera continebatur expressum, quod ipse audita dissensione, quae in Ecclesia Romana emerserat, [Col. 0016B] de quinque regnis personas ecclesiasticas convocaverat (et caetera, ut supra usque his auditis). In quo nimium longe a consuetudine praedecessorum suorum recessisse videtur, et dignitatis suae terminum excessisse, dum sine conscientia Romani pontificis concilium convocavit, et nos ad praesentiam suam, sicut homo super nos potestatem habens, praecepit convenire. Sane beato Petro, et per eum sacrosanctae Romanae Ecclesiae, cujus ipse per Deum magister exstitit, ac fundator, hoc privilegium legitime a Domino Jesu Christo, sanctisque Patribus traditum, et per prospera et adversa etiam cum effusione sanguinis, cum oportuit, usque ad haec tempora conservatum, ut universarum Ecclesiarum causas, cum res exigeret, ipsius auctoritas discuteret ac finiret, ipsa vero nullius unquam judicio subjaceret. Unde quia nunc ab eo contra privilegium Ecclesiae indultum fieri videmus, per quem deberet ab aliorum impugnatione defendi, et quia ita scriptum est matri, sicut cuilibet subjectatae personae, hoc absque admiratione [Col. 0016C] nimia ferre non possumus, nec debemus. Ad curiam vero ejus accedere, vel sententiam curiae suae in hac parte suscipere canonica traditio et reverenda Patrum auctoritas non permittit. Unde cum nec in minoribus Ecclesiis advocati earum, et saeculares principes vocationes, disceptationes, ac decisiones hujusmodi causarum sibi, aut curiis suis usurpent, sed suorum metropolitanorum, seu apostolicae sedis semper notitiam, ac diffinitionem exspectent, divina videtur animadversione dignissimum, et ab omni Ecclesia tanto durius arguendum, quanto amplius ad universalis Ecclesiae periculum redundaret, si per ignorantiam nostram, aut pusillanimitatem spiritus a capite (quod avertat Deus!) diebus nostris iste morbus inciperet, et nos Ecclesiam pretioso sanguine Christi redemptam in servitutem redigi sineremus, pro cujus libertate tuenda patres nostri proprium sanguinem effuderunt, et nos ipsi ad eorum exemplum exigente necessitatis articulo extrema debemus [Col. 0016D] pericula sustinere.
Dato itaque responso indignati sunt praedicti episcopi, qui missi fuerant, et contumaciter redeuntes ad Octaviani praesentiam, apud Signiam accesserunt. Praesentatis itaque sibi imperialibus litteris prostraverunt se ad pedes ejus, et adoraverunt eum. Id ipsum quoque fecit Otto Palatinus comes, quem cum Teutonicis imperator delegaverat ad partes Urbis. Tunc vero mediocriter elevatum est cor ipsius haeresiarchae, vehementer extollens se [Col. 0016D] A. et M. super se. tanquam insanus et caecus, nesciens quod secundum beati Cypriani martyris dictum: Schismatici semper inter initia ferventer incrementa habere non possunt, nec cugmentare possunt, quod illicite coeperint, sed statim cum propria sua aemulatione deficiunt. De hujusmodi ambitiosis Propheta loquitur, dicens: Verumtamen [Col. 0017A] propter dolos disposuisti eis mala; projecisti eos, dum allevarentur. Quomodo facti sunt in desolatione, subito defecerunt, et perierunt propter iniquitates suas, velut somnium exsurgentis (Psal. LXXII) . Tales autem Joannes apostolus exsecratur, et percutit, dicens: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; si enim fuissent ex nobis, mansissent nobiscum (I Joan. II) . Hinc autem haereses factae sunt frequenter, et fiunt, dum perversa mens non habet pacem, dum perfidia discordans non tenet unitatem. Fieri vero haec Dominus permittit, et patitur, manente propriae libertatis arbitrio, ut dum corda et mentes nostras unitatis discrimine examinat, probatorum fides integra manifesta luce [Col. 0017D] A. et M. veritatis luce, etc. clarescat. Per Apostolum quoque praemonet Spiritus sanctus, et dicit: Oportet haereses esse et schismata, ut qui probati sunt, manifesti sint in vobis (I Cor. XI) . Sic probantur fideles, sic perfidi deteguntur. Sed jam redeamus ad rem.
[Col. 0017B] Imperator autem Fridericus conceptam jamdiu malitiam de subjuganda sibi Ecclesia Christi ad effectum posse perducere inaniter sperans, accersito ad se in Lombardiam ipso haeretico, et congregatis, quos potuit, episcopis, atque aliis Ecclesiarum praelatis de terra dominationis suae, generalem celebraturus curiam cum eodem Octaviano perrexit Papiam, ibique profanam intentionem, et detestandum propositum suum callida circumventione detexit, asserens domnum Alexandrum, ejusque fratres, et socios inimicos imperii, ac suos, ac conjurasse cum inimicis et adversariis suis; Octavianum vero semper sibi, et imperio fidelem, et omnino devotum fuisse, unde videbatur ei, quod electio ejus, licet a paucioribus fuerit facta Catholicis, magis tamen robur et favorem imperii obtinere deberet, quam multorum conjuratorum temerarium factum. Ideoque, ut eos qui convenerant, ad ipsius Octaviani obedientiam et subjectionem inducere posset, quosdam blanditiis et variis promissionibus [Col. 0017C] seduxit, quosdam minis et terroribus invitos traxit: sic itaque in perniciem animae suae, et in ruinam multorum, tunicam Christi, unitatem videlicet Catholicae fidei scindere tentans, ipse prius incurvavit se ad pedes illius, et alios, quos potuit, ad id ipsum coegit. Quo facto, per totum sibi subjectum imperium misit edictum, ut Ecclesiarum praelati ad statuam, quam erexerat, adoraturi accederent; quod quicunque agere nollent, de terra sua non reversuri exirent. Hujus autem verbum durum et asperum insonuit per totam Italiam. Omnes, qui spiritu fervebant, elegerunt potius exsilium pati, ac persecutionem pro Deo, et manutenenda fidei unitate, quam pacifice adhaerere schismaticis cum honoribus, et abundare divitiis hujus saeculi. Facta est ergo maxima in Ecclesia Dei turbatio, fugientibus Catholicis, et deserentibus Ecclesias, propinquos et patriam suam, atque in eorum locis violenter intrusis Octaviani complicibus. Cum [Col. 0017D] autem beatus Alexander papa eumdem imperatorem benigne ac frequenter commonitum a sua perfidia non posset ullatenus revocare, cum episcopis et cardinalibus, in Coena Domini apud Anagniam ipsum tanquam principalem Ecclesiae Dei persecutorem excommunicationis vinculo solemniter innodavit, et omnes, qui ei juramento fidelitatis tenebantur astricti, secundum antiquam praedecessorum Patrum consuetudinem, ab ipso juramento absolvit, atque in Octavianum et ejus complices jamdiu prolatam excommunicationis sententiam innovavit. Et quoniam ipsi schismatici de justitia et veritate diffidentes, praelatos Ecclesiarum, et principes orbis, exquisitis mendaciorum figmentis, circumvenerant, et in partem sui erroris inducere tentaverant, utile consilium domno papae visum est, [Col. 0018A] ut aliquos de fratribus suis ad diversas mundi provincias ex latere suo destinare deberet, per quorum siquidem studium et laborem super facto electionis apostolicae declaratio fieret, et universitas fidelium in fide unitatis Catholicae, cognita veritate, solidaretur. Missi sunt ergo ad partes Galliarum H. titulo Sancti Nerei, et W. Sancti Petri ad Vincula, presbyteri card., atque magister O. diaconus S. Nicolai in Carcere cardinal; ad partes autem Orientales, I. titulo Sanctorum Joannis et Pauli; ad Hungaros vero, I. Praenestinus episcopus, et P. Sancti Eustachii, diaconi cardinales; ad imperatorem quoque Constantinopolitanum, episcopus Tiburtinus, cum A. Sancti Theodori diacono cardinali. Divulgata itaque veritate jam dictae electionis, et indubitanter cognita, Ludovicus Christianissimus rex Francorum, cujus regnum nunquam schismate polluisse recolitur, una cum Henrico Anglorum rege domnum Alexandrum in Patrem et animarum suarum [Col. 0018B] pastorem, inspirante Domino, receperunt. Reges quoque Hispaniarum, Siciliae, Hierosolymorum, Hungariae atque Graecorum, imperator cum patriarchis, episcopis, principibus, et universo clero, et populo eis subjecto id ipsum eodem modo fecerunt. Recognoscente itaque toto mundo ipsum pontificem Christi vicarium, et beati Petri Catholicum successorem, solus Fredericus imperator dictus cum suis complicibus in erroris sui pertinacia et obstinantia remansit, vehementer impugnans, et acriter persequens eumdem pontificem, et illos Ecclesiarum praelatos, qui cum eo viriliter stabant.
In secundo anno sui pontificatus Alexander papa reversus est ad urbem Romam, ubi ecclesiam Sanctae Mariae novae, auctore Domino, solemniter dedicavit. Quia vero diutius ibidem propter [Col. 0017D] M. inter. magnam schismaticorum seditionem quiete non potuit remanere, precibus populi Romani seductus [Col. 0018C] ad partes Campaniae remeavit. Et quoniam imperialis persecutio adversus Ecclesiam circa Urbem in tantum excrevit, quod omne patrimonium Beati Petri, praeter civitatem Urbeveti, Terracinam et Anagniam atque munitionem Castri, ab Aqua pendente usque ad Ceparanum [Col. 0018D] M. Cepanum. per Theutonicos, et schismaticos violenter occupatum fuerat et detentum, consilium habuit cum Ecclesiae fidelibus, ut ad partes Galliarum cum fratribus suis per mare transitum faceret. Ordinato itaque in Urbe vicario domno Julio Praenestino episcopo, et dispositis aliis, quae videbantur Ecclesiae necessaria, intraturus mare cum fratribus suis Terracinam perrexit. Ibique invenit quatuor galeas regis Siciliae optime praeparatas, quas illuc ad ejus servitium destinaverat, in quibus domestica familia pontificis e fratrum suorum, cum sarcinis necessariis vix intraverat, cum validus ventus subito irruit, et mare quietum in validam tempestatem convertit, ipsasque naves inter undarum procellas et turbines conquassatas [Col. 0018D] ad saxea littoris impulit, ubi absque morte hominum et aliarum rerum damno dissolutae sunt et omnino confractae. Propterea dispositum iter pontificis eo tempore sic disturbatum et impeditum remansit. Sed modico temporis spatio decurrente, reparatis navibus et praeparatis aliis quae ad ipsum iter necessaria videbantur, infra octavas Nativitatis Dominicae juxta montem Circejum in faucibus Legulae cum fratribus suis mare intravit, et in festo sanctae Agnetis apud Januam remigante [Col. 0018D] A. et M. remigrante. Domino applicavit, ubi contra prohibitionem Friderici persecutoris Ecclesiae ab universo clero et populo cum gloria et honore susceptus est atque tractatus. Exivit ergo a Janua in Dominica de Passione; cum omni jucunditate navigavit, et venit ad insulam de Liguris in Sabbato Palmarum, ubi prae nimia [Col. 0019A] tempestate maris coactus est Resurrectionem Dominicam celebrare. Sequente vero quarta feria pervenit ad ecclesiam Magdalonensem, in qua majus altare auctore Domino solemniter dedicavit. Et quoniam locus ipse pro suscipiendis hospitibus nimium erat arctus, et multitudo maxima ecclesiasticorum praelatorum adventum ejusdem pontificis extra insulam nimio praestolabatur affectu, ad populosam Montis Pessulani villam ascendere dignum duxit. Albo itaque palefredo, et caeteris pontificalibus insigniis de more praeparatis, Alexander papa equum prae nimia populorum frequentia vix ascendere potuit, et viam in directum tenere. Tanta enim cunctorum ad ejus vestigia concurrentium improba et importuna erat impressio, ut beatum se crederet qui vel fimbriam chlamydis ejus non sine multo conamine posset attingere.
Occurrente igitur sibi W. domino ipsius villae cum baronibus, et decora militia, et officium stratoris [Col. 0019B] per milliarium exhibente, cum processione maxima eamdem villam intravit, ibique inter caeteros nobiles, qui accedebant [Col. 0019D] M. antecedebant. ad ejus vestigia, quidam Saracenorum industrius princeps cum sociis suis reverenter accessit, et deosculatis pedibus ejus, fixit genua coram eo, et inclinato capite tanquam sanctum et pium Christianorum Deum ipsum pontificem adoravit. Locutus autem eidem pontifici ex parte domini sui Mathemucorum regis, qui miserat eum ad partes illas, satis pompatice in lingua sua barbarica, sed per interpretem cuncta exposuit, quae dicere voluit. Cui pontifex benigne ac diligenter respondit, ipsumque plurimum honoravit, et circa pedes suos inter alios honoratos consedere fecit honorifice. Videntes autem haec universi, qui aderant in conspectu ejusdem pontificis, valde mirabantur, et dicebant ad invicem illud propheticum verbum: Et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes servient ei (Psal. VII) . Adveniente autem Dominica die [Col. 0019C] pontifex ad majorem ecclesiam missarum solemnia celebraturus accessit, et undique virorum ac mulierum immensa confluente multitudine, post sermonem ad populum, post veridicam electionis suae narrationem, ac schismaticorum procacem perfidiam, in personas Octaviani haeresiarchae, ac Friderici imperatoris dicti, eorumque complicum, excommunicationis sententiam solemniter innovavit. Eo tempore in tota Aquitania, et circumpositis locis valida fames in tantum excrevit, ut, prae nimia ciborum indigentia, infinita hominum multitudo morte inevitabili deperiret: unde universos Gallos vehemens timor invasit, ne ipsorum terras consimilis cruciatus invaderet.
Pontifex autem adventum suum regi Francorum significare curans, duos ex fratribus suis, B. videlicet Portuensem episcopum, et l. diaconum cardinalem Sanctae Mariae in Cosmedin ad ejus praesentiam delegavit, quatenus voluntate ipsius praecognita [Col. 0019D] certificaretur, ad quas regiones sui regni de ipsius consilio accederet moraturus. Quos idem rex pro beati Petri reverentia reverenter suscepit, honeste tractavit, et habito consilio ad domnum Alexandrum, quem in Patrem et pastorem animae suae jam receperat, eos cum laeto responso, et multa jucunditate remisit. Eis itaque ad praesentiam domini sui et collegium fratrum suorum redeuntibus, et expositis iis quae in responsis ab ipso rege acceperant, gavisi sunt omnes gaudio magno. Exivit ergo pontifex a Montepessulano in proximo mense Junii, et per Alestam, atque Miniatum, et Anicium transitum faciens, Alverniae partes intravit, et in vigilia Assumptionis beatae Mariae apud Clarummontem cum omni prosperitate domino ductore pervenit. Interea Fridericus videns totum mundum post Alexandrum currere, orthodoxos reges [Col. 0020A] et principes orbis ei tanquam Romano pontifici honorem, et reverentiam exhibere, tabescebat in se ipso, et propria eum accusante conscientia confundebatur et terrebatur. Verecundabatur autem ab incoepto malo desistere, quia prae caeteris antecessoribus suis fortis et potentissimus erat et fere totam Italiam sibi jam subjugaverat. Ex alia vero parte dubitabat plurimum, ac timebat de amissione imperialis coronae, si Alexander suis temporibus praevaleret. Positus ergo in tantae ambiguitatis lubrico apud se cogitavit, sicut homo hujus saeculi prudentissimus, sagax et callidus, qualiter posset Alexandrum et idolum suum judicio universalis Ecclesiae pariter dejicere, atque personam tertiam in Romanum pontificem ordinare. Et quoniam uniuscujusque proprium esse solet, ut qualis ipse fuerit, tales sibi conjungere velit, ascivit comitem Henricum Trecensem de quo maxime confidebat, et revelans ei cogitatus suos, traxit ipsum ad voluntatem [Col. 0020B] suam, et coadjutorem atque cooperatorem suae deliberationis fecit. Comes autem taliter ab imperatore instructus et informatus ad propria rediit; et accedens sicut tentator ad dominum suum regem Francorum, virum siquidem pium, et columbinae simplicitatis, fraudulenter suggessit ei ex parte ipsius imperatoris bonum simulatum de reformanda pace Romanae Ecclesiae in haec verba: Vult imperator contemplatione divini amoris hoc bonum opus vobiscum hoc modo agere, ut vos duo majores principes orbis conveniatis in unum apud Divionem [Col. 0019D] A. divisionem. in confinio regni vestri, et imperii sui, cum majoribus personis tam clericis, quam laicis imperii, et regni vestri, et ipse quidem adducet secum Octavianum cum sequacibus suis, et vos Alexandrum cum suis nihilominus vobiscum habeatis. Postquam vero vos duo cum utraque parte in praesentia tantorum virorum conveneritis, et electio utrorumque diligenter audita, et cognita fuerit, per congregatam [Col. 0020C] illic Ecclesiam Gallicanam, Italicam, et Teutonicam, decernatur de utroque quod juste videbitur decernendum, et statuatur in Romana Ecclesia quod melius et utilius videbitur statuendum et ordinandum. Et quoniam bonus visus est sermo iste de reformanda pace Ecclesiae praedicto regi, sicut vero [Col. 0020D] M. viro. Israelitae, in quo dolus non est (Joan. I) , quoniam de ipsa discordia mala plurima per omnes Ecclesias pullulabant, in bona simplicitate sua consensit persuasionibus comitis, promittens ei, ut ex parte sua imperatori securitatem praestaret super iis, quae sibi suggesserat. Comes igitur ex impetratis laetatus, illico rediit ad eumdem imperatorem in Lombardia existentem, et fecit ei juramentum ex parte domini sui regis, sicut dictum est superius.
Exivit ergo sermo iste malus per universas Italiae et Galliarum provincias, dolentibus Catholicis et timentibus in facto ipso, nisi Dominus dissipasset [Col. 0020D] consilium istud praemeditatum adversus antiquam Ecclesiae libertatem. Appropinquante autem statuta die, cum universa multitudine principum suorum ac militum armatorum, Fridericus imperator accessit ad locum, et Octavianus cum schola complicum suorum secutus est eum. Rex quoque Francorum cum primatibus et episcopis atque baronibus suis ad eumdem locum nihilominus festinabat, et Alexandrum pontificem apud Silvanum [Col. 0020D] A. et M. Sylvianum. habuit obvium. In quo loco sese ad invicem honorantes, ut simul ad colloquium ipsum proficiscerentur, per biduum tractaverunt. Sed quoniam omnino videbatur indignum et sanctorum Patrum statutis contrarium, ut summus pontifex, et prima sedes aliquod deberet humanum subire judicium, visum est omnibus, ut de melioribus Ecclesiae Romanae personis cum eodem rege mitterentur illuc, [Col. 0021A] ea tantummodo causa, ut per eos electio domni Alexandri canonica monstraretur et justa, et factum Octaviani posterius, et nullius fuisse momenti nihilominus probaretur. Missi sunt ergo a pontifice B. Portuensis episcopus, Hu. [Col. 0021D] M. Hug. titulo Sanctae Crucis, I. titulo Sanctae Anastasiae, presbyteri; I. Sanctae Mariae in Cosmedin, et A. titulo Sancti Theodori, diaconi cardinales, cum eodem rege ad saepe dictum locum; et illis abeuntibus pontifex cum reliquis fratribus in partibus Aquitaniae ad monasterium Dolense divertit. Rex autem comitatus tantis et tam principalibus personis, postquam pervenit apud Divionem, processit usque ad medium pontis Saonis, qui Teutonicos a Francigenis dirimebat, exspectans quid sibi de causa Ecclesiae imperator vellet proponere. Tunc haeresiarcha Octavianus videns majores Ecclesiae Romanae personas cum Ecclesia Gallicana contra opinionem suam venisse, et adversus se constantissime stare, valde [Col. 0021B] perterritus est, et de suo facto coepit penitus desperare. Quocirca vertens se ad imperatorem dixit ei: Ille adversarius meus dedignatus est huc venire, et tu, causam meam, quae in conspectu tuo judicata est et in concilio Laudensi approbata, permittis iterum judicari et retractari? Tunc imperator attendens vultum ipsius Octaviani valde turbatum, visus est moveri adversus regem Francorum, loquens ei per internuntios in haec verba: Ecce jam videris me decepisse, et contra juramentum conventionis manifeste venisse, cum illum papam tuum, sicut promisisti, ad hunc locum non adduxisti. Cui rex habito consilio in hunc modum respondit: Quamvis absentiam pontificis juste et rationabiliter valeam excusare, ne tamen honori commissi mihi regni et meae famae in aliquo derogetur, et ne fallaciae notam, juste vel injuste, possim incurrere, ego absque mora ipsum pontificem cum fratribus suis ad hunc locum absque dolo et fraude vocabo et adesse [Col. 0021C] faciam. Misit itaque rex citissime, sicut promiserat, nuntios certos ad Alexandrum, ut cum fratribus suis ad eum sine mora veniret, nisi vellet eum in captione imperatoris, prout inter eos statutum fuerat, detineri. Quo audito, pontifex et fratres ejus, attendentes regem Francorum dolosis circumventionibus fuisse deceptum, valde in seipsis turbati sunt, et prospicientes gravissima undique sibi imminere pericula, timore magno timuerunt. Si enim illuc humanum subituri judicium pergerent, Ecclesiae libertatem per violentiam periclitari cernebant. Quod si non irent, per detentionem regis certa pesonarum captivatio eis, et rerum imminere spoliatio videbatur. Sane maxima ipsius imperatoris potentia terribilis erat, et nimium formidanda. Quippe ad hoc Daniae et Bohemiae reges cum ducibus et principibus suis, et cum magna multitudine armatorum militum, sicut credebatur, illuc secum adduxerat, ut de praedicto pontifice, et de Francorum rege, [Col. 0021D] quod male jamdiu excogitaverat, in ipso colloquio posset juxta suum desiderium consummare. Sed pius ac misericors Dominus, qui non derelinquit sperantes in se, et prava dissipat consilia principum, non est passus eumdem pontificem et pium regem Francorum, in angustia maxima positos, tentari supra id, quod possunt, sed ex insperato fecit eis cum tentatione proventum (I Cor. X) .
Excitavit enim spiritum gloriosi regis Anglorum, ut auxilium et subventionem domini sui Francorum regis cum maxima multitudine virilium pugnatorum adversus eumdem imperatorem animositate nimia festinaret. Immisit etiam tantum famis cruciatum in exercitu illius, ut prae nimia ciborum penuria unus panis modicus ab esurientibus emeretur pretio unius marcae argenti. Unde, quia ipse imperator nec moram ibidem facere, nec malum, quod in corde gestabat, poterat exercere, occasionem [Col. 0022A] recedendi de loco ipso honestiorem, quam potuit, celeriter studuit invenire. Igitur per Raynaldum cancellarium, et alios fautores suos egregio regi Francorum locutus est in haec verba: Mandat vobis dominus noster Fridericus imperator Romanorum, et specialis advocatus Romanae Ecclesiae, quod ad nullos Ecclesiarum praelatos de causa electionis Romani pontificis judicium ferre pertinet, nisi ad eos tantum, qui sub imperio Romano existunt, ideoque bonum videtur et justum, ut cum episcopis et clero vestro [Col. 0022D] M. ฯแฝธ vestro non legit. ad eum tanquam amicum et socium accedere, et illorum sententiam debeatis audire. Quibus verbis auditis, rex modicum subridens respondit eis hoc modo: Miror prudentem virum varia mihi et fabulosa verba misisse. An ignorat quod Dominus noster Jesus Christus, cum esset in terris, beato Petro, et per eum universis successoribus ejus oves suas pascendas commiserit? Nonne audivit in Evangelio ab eodem Filio Dei eidem Principi apostolorum dictum: [Col. 0022B] ยซSi diligis me, Petre, pasce oves meas? ยป (Joan. XXI.) Nunquid sunt hic Francorum reges, vel aliqui praelati Ecclesiarum excepti? An episcopi regni mei non sunt de ovibus, quas Filius Dei beato Petro commisit? Et iis dictis vertit habenas in eorum contemptu, et statim ad arma cum baronibus et reliqua militia consurgens debiliora regni sui loca munivit, et tanquam vir prudens et fortis ad sedem suam cum gloria et honore, propitiante Domino, rediit. Fratres vero, qui a pontifice missi fuerant, ad ipsius praesentiam cum gaudio remeantes, narraverunt omnia, quae ad honorem Dei et Ecclesiae in colloquio ipso per industriam gloriosi et orthodoxi regis facta fuerant. Unde et collegium fratrum, et cuncti, qui aderant, gaudentes et exsultantes, gratias egerunt Domino Jesu Christo, qui cum eis misericordiam fecerat, et eos de manibus tam potentissimi hostis liberare dignatus est. Imperator autem remanens in sua erubescentia confusus, [Col. 0022C] coactus est multa famis inedia exercitum remittere ad propria, et ipse ad regnum Teutonicum non sine tristitia remeavit.
In diebus illis praedictus rex Anglorum domnum Alexandrum papam apud Dolense monasterium corporali praesentia visitavit, et ad ejus vestigia humiliter procidit. Sed post oscula pedum aureis oblatis muneribus, ad oscula ejusdem pontificis est receptus. Mox in praeparato sibi faldistorio sedere declinans, circa pontificis pedes in terra cum baronibus suis voluit humiliter consedere. Post triduum vero laetificatus plurimum de jucunda visione ipsius pontificis, et largitis magnis muneribus sibi et fratribus suis, cum laetitia recessit ab eo. Pontifex autem, facta dedicatione majoris altaris praedicti monasterii, versus Turonem iter arripuit, et ad ipsam civitatem circa festum beati Michaelis cum omni prosperitate, Domino auxiliante, pervenit; ibique cum fratribus suis moram diutius fecit, et [Col. 0022D] Nativitatem Domini solemniter celebravit. Adveniente autem Septuagesima, colloquium habiturus ad Parisiensem civitatem accessit. Sed antequam civitatem ipsam intraret, rex tanquam pius et mitis, cum baronibus et militibus suis per duas leucas ei occurrit. Quo viso, statim descendit, et ad streugam ipsius festinanter concurrens, humiliter deosculatus est pedes ipsius, et statim ad oris oscula cum devotione fuit receptus. Deinde simul alacriter procedentes intraverunt praedictam civitatem, occurrente ipsi pontifici clero cum maxima et decora processione, deduxerunt eum in gaudio et jubilatione ad majorem ecclesiam. Mansit autem in ipsa civitate per totam Quadragesimam, et Paschale festum inibi celebravit. Et quoniam tempus concilium celebrandi imminebat, quod in octavis Pentecostes Turonis convocaverat, exivit de Parisiis, et transiens per Carnotum ad Turonis civitatem celebriter [Col. 0023A] [Col. 0023D] A. celeriter. remeavit. Anno igitur Dominicae Incarnationis 1164, Indictione X, anno IV sui pontificatus, XIV Kalendas Junii, saepedictus Alexander papa in ecclesia Sancti Mauritii Turonis concilium celebravit, in quo interfuerunt secum cardinales numero decem et septem, episcopi centum viginti quatuor, abbates quadringenti decem et quatuor, et aliorum tam clericorum, quam laicorum maxima multitudo; in quo nimirum apostolica constituta roborata sunt, et haec nova capitula promulgata.
ยซMajoribus Ecclesiae beneficiis in sua integritate manentibus, indecorum nimis videtur, ut minores clericorum praebendae recipiant sectiones. Idcirco sicut in magnis, ita quoque in minimis membris suis, ut firmam habeat Ecclesia unitatem, divisionem praebendarum, aut dignitatum permutationem fieri prohibemus. Plures clericorum, et (quod moerentes [Col. 0023B] didicimus) eorum quoque, qui praesens saeculum professione vocis et habitu reliquerunt [Col. 0023D] A. et M. secundum confessionem vocis, et habitum, etc. , dum communes usuras, quasi manifestius damnatas exhorrent, commodata pecunia indigentibus, possessiones eorum in pignus accipiunt ultra sortem. Idcirco generalis concilii decernit auctoritas, ut nullus amodo constitutus in clero, vel hoc, vel aliud usurae genus exercere praesumat. Et si quis hactenus alicujus possessionem data pecunia sub hac spe in pignus accepit, si sortem suam, deductis expensis, de fructibus jam recepit, absolute possessionem restituat debitori. Si autem aliquod munus habet, eo recepto, possessio libere ad Dominum revertatur. Quod si post hujusmodi constituta in clero quisquam exstiterit, qui detestandis usurarum lucris insistat, ecclesiastici officii periculum patiatur, nisi forte beneficium Ecclesiae fuerit, quod redimendum ei hoc modo de manu laica videatur. Quamvis grave nimis, et divini dignum animadversione [Col. 0023C] judicii habeatur quod laici quidem, quod sacerdotum est, in ecclesiasticis rebus usurpant, majorem inde formidinem incutit ac dolorem, quod fomitem sui erroris in ipso Deo dicuntur aliquoties invenire, dum quidam fratrum et coepiscoporum nostrorum, aliorumque praelatorum Ecclesiae decimas eis, et Ecclesiarum [Col. 0023D] A. et M. et ipsarum Ecclesiarum, etc. dispensationes indulgent, et in devia eos mortis impellunt, qui praedicatione ipsorum ad vitae viam fuerant revocandi. De quibus dicit Dominus per prophetam: Peccata populi mei comedunt, et ad iniquitates provocant animas eorum (Ose. IV) . Unde statuimus, ut si quis alicui laico in saeculo remanenti ecclesiam, decimamve concesserit, a statu suo, tanquam arbor, quae inutiliter terram occupat, succidatur, et donec emendet, ruinae suae subjaceat, dolore [Col. 0024D] A. et M. ฯแฝธ dolore non legunt. prostratus.
ยซIn partibus Tolosae damnanda haeresis dudum emersit, quae more cancri paulatim ad vicina loca [Col. 0023D] diffundens, per Vasconiam, et alias provincias quamplurimos jam infecit, quae dum in modum serpentis infra suas revolutiones absconditur, quanto serpit occultius, tanto gravius Dominicam in simplicibus demolitur. Unde contra eam episcopos, et omnes Domini sacerdotes in illis partibus commorantes vigilare praecipimus, et sub interminatione anathematis prohibere [Col. 0024D] A. prohibemus. , ne, ubi cogniti fuerint illius haeresis sectatores, receptaculum quisquam eis in terra sua praebere, aut praesidium impertiri praesumat. Sed nec in venditione, aut in emptione aliqua cum eis communio habeatur, ut solatio saltem humanitatis amisso ab errore viae suae resipiscere compellantur. Quisquis autem contra haec venire tentaverit, tanquam princeps [Col. 0024A] iniquitatis eorum anathemate feriatur. Illi vero si deprehensi fuerint, per Catholicos principes custodiae mancipati, omnium bonorum amissione multentur. Et quoniam de diversis partibus in unum latibulum crebro conveniunt, et praeter consensum erroris nullam cohabitandi causam habentes, in uno domicilio commorantur, talia conventicula et investigentur attentius et si inventa fuerint, canonica severitate vetentur.
ยซQuoniam enormis quaedam consuetudo in quibusdam locis contra sanctorum Patrum constitutiones invaluit, ut sub annuo pretio sacerdotes ad Ecclesiarum regimen statuantur, ne id fiat modis omnibus prohibemus, quia, dum sacerdotium sub hujusmodi mercede venale disponitur, ad aeternae retributionis praemium consideratio non habetur.
ยซNon satis utiliter in populo avaritia redarguitur, si ab iis, qui in clero constituti videntur, et praecipue qui contempto saeculo religiosorum nomen [Col. 0024B] profitentur et regulam, modis omnibus non cavetur. Prohibemus igitur, ne ab iis, qui ad religionem transire voluerint, aliqua pecunia requiratur, neve prioratus, aut capellaniae quaelibet monachorum, aut clericorum annua distractione vendantur, neque ab eo cui regimen ipsarum committitur, pro earum commissione ullum pretium exigatur. Hoc autem Simoniacum esse sanctorum Patrum auctoritas manifeste declarat; unde quisquis hoc decreto [Col. 0024D] A. et M. de caetero. praesumpserit attentare, tam qui dederit quam qui acceperit, partem se cum Simone non dubitet habiturum. Pro sepultura quoque, chrismatis et olei sacri perceptione, nulla cujusdam pretii exactio intercedat, neque sub obtentu alicujus consuetudinis reatum suum aliquis tueatur, quia diuturnitas non minuit peccatum, sed auget.
Quia in quibusdam episcopatibus decani quidam, vel archipresbyteri ad agendas vices episcoporum, [Col. 0024C] seu archidiaconorum, et terminandas causas ecclesiasticas sub annuo pretio constituuntur, quod ad sacerdotum gravamen, et subversiones judiciorum non est dubium redundare, id ulterius fieri districtius prohibemus. Quod si fecerit, removeatur a clero. Episcopus quoque, qui hoc in sua dioecesi sustinuerit, et ecclesiastica judicia sua patitur dissimulatione perverti, canonica districtione plectatur.
ยซNon magnopere antiqui hostis invidia infirma membra Ecclesiae praecipitare laborat, sed manum mittit ad desiderabilia ejus, et electos quoque [Col. 0024D] A. clericos quosque. nititur supplantare, dicente Scriptura: Escae ejus electae (Habac. I) . Multorum siquidem casum operari se reputat, ubi pretiosius aliquod membrum Ecclesiae sua fuerit calliditate detractum. Inde nimirum est, quod se in angelum lucis more solito transfigurans sub obtentu languentium fratrum medendi corporibus, et ecclesiastica negotia fidelius [Col. 0024D] pertractandi, regulares quosdam ad legendas leges, etiam confectiones physicas ponderandas, de claustris suis educit, unde ne sub occasione scientiae spirituales viri mundanis rursum actionibus involvantur, et interioribus ex eo ipso deficiant, ex quo se aliis putant in exterioribus providere: De praesentis assensu statuimus, ut nullus omnino post votum religionis, post factam in aliquo religioso loco professionem, ad physicam, legesve mundanas legendas permittatur exire. Si vero exierit, et ad claustrum suum infra duorum mensium non redierit, sicut excommunicatus ab omnibus evitetur, et in nulla causa, si patrocinium praestare tentaverit, audiatur. Reversus autem, in choro, capitulo, mensa et caeteris ultimus fratrum semper existat, [Col. 0025A] et nisi ex misericordia forsan apostolicae sedis totius spem promotionis amittat. Ad haec ordinationes factas ab Octaviano, et aliis schismaticis et haereticis evacuamus, et irritas esse censemus.ยป
Celebrato itaque concilio, domnus Alexander papa responsum a praedictis regibus tale recepit, ut si moram in aliquo loco regnorum suorum assiduam facere vellet, eligeret villam, seu civitatem, quae sibi magis placere deberet. Unde factum est, quod ad civitatem Senonensem moraturus accessit, quoniam ipsa metropolis valde famosa erat, ac fertilis, et advenientibus [Col. 0025D] M. adinventionibus. opportuna. In quo loco a Kalendis Octobris usque ad Pascha secundi anni moram diutinam faciens, universalis Ecclesiae negotiis pro sui officii debito curam et diligentiam iugiter habuit.
Eodem tempore infelicis memoriae Octavianus haeresiarcha infirmatus est apud Lucam, ubi circa festum [Col. 0025B] Paschale impoenitens et excommunicatus de hoc mundo migravit ad inferos, licet a quibusdam dictum fuerit quod sacerdotem Catholicum vocaverit, qui prohibitus a schismaticis ad eum intrare non potuerit. Cujus detestandum obitum supradictus Imarus [Col. 0025D] A. et M. Ignarus. Tusculanus, unus ex principalibus [Col. 0026D] A. et M. principibus. consociis ipsius jamdiu praevenerat, et apud Cluniacum pessimam mortem incurrerat. Tunc de quatuor falsis fratribus, qui ab Ecclesiae unitate in animarum suarum perniciem recesserant, non remanserunt, nisi duo tantummodo fumigantia membra, Joannes videlicet de Sancto Martino, et Guido Cremensis, qui se in luctu et moerore nimio affligebant. Et quidem non modicum trepidantes ubi non erat timor, dicebant ad invicem: Si elegerimus ad Alexandrum converti, forte non recipiet nos absque intolerabili opprobrio et confusione perpetua. Quod si reciperet nos, postmodum faceret de nobis illud idem quod fecit Innocentius [Col. 0025C] papa de cardinalibus illis qui contra eum cum Petro Leonis steterunt. Quocirca desperantes ab Ecclesia recipi, vocaverunt caeteros schismaticos clericos et laicos, tam de Italia quam de Alamannia, qui ad sepeliendum Octavianum ibidem convenerant. Omnes igitur in unum pariter congregati, sicut obstinati et perfidi, praedictum Guidonem Cremensem super se levaverunt secundum idolum, et ad ejus vestigia se incurvantes, adoraverunt eum. Et statim ad imperatorem tunc in Alamannia existentem festinanter miserunt, ut abominandum eorum factum auctoritate imperiali confirmaret, et ne ab Alexandro confunderentur, auxilii sui potentia tam per imperiales litteras, quam per honoratos nuntios festinanter juvaret. Imperator vero ubi de morte Octaviani certitudinem habuit, non mediocriter moestus et tristis effectus est, sed ne in malo proposito suo superari videretur et vinci, tantae iniquitati, Dei timore postposito, absque dilatione [Col. 0025D] immediate consensit, et exstinctum schisma, quantum potuit, resuscitare omnimode studuit. Ad majorem vero suae damnationis cumulum, ut Catholicos fortiter deterreret, et complices suos in malitia ipsa adderet fortiores, addens peccatum peccato, juravit ore proprio super sancta Evangelia quod praedictum Guidonem ejusque successores Catholicos, et Alexandrum atque successores ipsius schismaticos semper teneret. Id ipsum quoque viros ecclesiasticos, quoscunque coercere potuit, nihilominus jurare coegit. In quo exsecrabili facto quid aliud conatus est, nisi Ecclesiam Dei dividere? Sicut enim in Symbolo continetur, omnis Catholicus Christianus non in duas, sed in unam sanctam apostolicam Ecclesiam credit, et singulis diebus Dominicis decantat, et confitetur: unde alibi scriptum est: Una est columba mea, perfecta mea, una matris [Col. 0026A] suae, electa genitricis suae (Cant. VI) . Hanc Ecclesiae unitatem beatus Paulus apostolus docet, et sacramentum unitatis ostendit, dicens: Unum corpus, et unus spiritus; una spes vocationis nostrae, unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus (Ephes. IV) .
Hanc igitur Ecclesiae unitatem non tenens Fridericus imperator, tenere se fidem credit. Qui cathedram Petri deserit, super qua fundata est Ecclesia, quomodo se in Ecclesia esse confidit? Sicut enim non potuit evadere quisquis extra arcam, in qua Noe fuit, sic et qui ab Ecclesia fuerit foris, evadere nullatenus poterit. Praeterea illud ad memoriam duximus revocandum, quod priusquam ad colloquium regis Francorum imperator ipse accederet, post destructionem Terdonae, et Mediolani, et Cremonae, totam Lombardiam in tantam servitutem redegerat, ut non solum alia eorum bona violenter auferret, sed etiam, quod inter paganos absque capitali poena [Col. 0026B] non praesumitur, ministeriales ipsius, uxores, et filias eorum diriperent, et impune abuti non formidarent. Pro iis ergo, et aliis importabilibus malis Veneti cum Verenensibus, Paduanis, Vicentinis, et cum tota sibi adjacente Marchia occulte se convenerunt, et super tantis oppressionibus diutius conferentes, tandem pariter juraverunt, quod salvo imperii antiquo jure nihil amplius de caetero facerent praedicto imperatori, nisi quod ab antiquis antecessoribus suis ejus decessoribus, Carolo videlicet atque aliis orthodoxis imperatoribus constat exhibitum. Quibus unanimiter associatis, et jurisjurandi religione astrictis coeperunt loca sua paulatim munire, Teutonicorum insolentias coercere, et quos inveniebant sibi rebelles audacius propulsare. Quod postquam in auribus ejusdem imperatoris insonuit, in iram nimis exarsit, et statim collecto exercitu, cum Papiensibus, Cremonensibus caeterisque Lombardis, de quibus videbatur confidere, [Col. 0026C] adversus eosdem Veronenses pugnaturus processit. Econtra Veronensis societas cum maxima multitudine armatorum extra civitatem, de sua justitia plene confidens, intrepida exivit, et tentoria sua non longe a papilionibus adversae partis audacter collocavit. Cum autem utrinque ad praelium committendum parati existerent, imperator animos Lombardorum, qui secum venerant, propitios adversae parti praecognoscens, non mediocriter timuit, et non sine verecundia et multa confusione de campo exivit, nec certamen cum eis inivit, sed terga vertens aufugit. Ab eo igitur tempore Italiae civitates omnino suspectas habuit, a quibus potius timeri voluit quam amari. Unde factum est quod de consilio marchionum et comitum atque capitaneorum qui erant civitatibus odiosi, arces inexpugnabiles et alias munitiones fortissimas in manibus suis recepit, et per Teutonicos fideliores sibi detineri, et diligentius custodiri fecit. Constituit etiam [Col. 0026D] Teutonicos principes, ac dominatores super Lombardos, ac custodes, ut de caetero ejus voluntati resistendi locum habere nullatenus possent. Iis itaque pro sua voluntate dispositis et ordinatis, ad colloquium regis Francorum, sicut supra diximus, secure transmisit et exinde ad partes Alamanniae remeavit. Rebus itaque hoc modo se habentibus, cum civitates Lombardiae, quae inferius adnotantur, intentionem et propositum ejus imperatoris contra se omnino amarum, et pessimum certis indiciis cognovissent, nullum aliud evadendi certum consilium invenerunt, nisi ut omnes pro tuenda libertate sua, cum civitate Veronensi contra omnes firmiter starent, et seipsos alterutrum pariter adjuvantes, necessaria sibi solatia et auxilia exhiberent. Aggregatae sunt ergo Veronensi hae civitates, in primis Cremona videlicet ac populus Mediolanensis extra [Col. 0027A] moenia suae dirutae civitatis ab ipso imperatore positus, Placentia quoque, Brixia et Pergamum. Crevit igitur repente societas ipsa in immensum, et facta est firma et fortis. Aliae vero civitates Italiae videntes haec, laetabantur in cordibus suis, et licet imperatori prae nimio timore ad oculum obedirent, corde et animo cum praedictis [Col. 0027D] A. et M. caeteris. civitatibus erant.
Dum autem haec agerentur, defunctus est Romae Julius Praenestinus episcopus, Alexandri papae vicarius, et in loco ejus Jo. presbyter cardinalis Sanctorum Joannis et Pauli est subrogatus, ad cujus utique commonitionem populus Romanus ex maxima parte Alexandro papae consuetam fidelitatem pecunia non modica mediante juravit, et senatum juxta voluntatem et arbitrium ejus innovando constituit. Ecclesiam quoque beati Petri, et comitatum Sabinensem, quae tunc a schismaticis per violentiam imperatoris [Col. 0027D] A. imperatorum. detinebantur occupata, in [Col. 0027B] manibus ejusdem vicarii nihilominus reddidit. Unde factum est quod tota fere Urbs ad honorem et servitium papae Alexandri pacifice detinebatur ab eodem vicario. Habito itaque consilio cum Ecclesiae fidelibus, tam clericis quam laicis, de revocando pontifice ad sedem beati Petri et Lateranense palatium, nuntios ad eum et litteras in partibus Galliarum apud Senonas existentem transmisit, orans, et petens ab eo ex parte totius cleri, et populi Romani, atque fidelium suorum, quatenus ad primam sedem suam et populum spiritualem [Col. 0027D] A. specialem. sibi commissum, dignaretur reverti. Ecclesiae namque principatus, et regimen in ipsa Urbe non ab alio, sed ab ipso Domino, est procul dubio constitutum, ut quae gentilitatis opere [Col. 0028D] A. et M. tempore. cunctis gloriosior fuerat, eadem quoque divino consilio in Christianae fidei revelatione magisterii dignitatem prae omnibus obtineret. Sed multi quidem huic divinae dispositioni resistere, et adversus eam conati sunt calcaneum [Col. 0027C] elevare; nullus tamen, Domino protegente, potuit praevalere: Unde oportet, charissime Pater et domine, ut in hac parte non tantum nobis, sed omnibus Ecclesiis et populis Italiae salubriter consulatis, qui de reversione vestra in eadem Urbe, et sessione in beati Petri cathedra pacem sibi sperant auctore Domino provenire, et orbi universo tranquillitatem.
His itaque auditis et intellectis, pontifex de sua reversione ad Urbem cum episcopis, et cardinalibus spatiose loquens, licet multa imminere sibi gravia et difficilia praevideret, post consilium tamen regis Francorum, et alterius regis Anglorum, necnon et episcoporum Galliae, praedicto vicario certum de suo reditu dedit responsum, statimque se ad iter ipsum festinanter accinxit. Celebrato itaque Pascha exivit a Senonis, et transiens per Parisius, et Bituricas, et Anicium, post festum apostolorum ad Montem Pessulanum incolumis per Dei gratiam remeavit. [Col. 0027D] Paratis ergo navibus et aliis, quae ad navigandum necessaria videbantur, infra octavas Assumptionis beatae virginis Mariae cum fratribus suis mare intravit, et immensam pelagi vastitatem non sine multo discrimine transcendens, ad civitatem Messanam prosperis velis applicuit. Quod postquam in auribus recolendae memoriae Guillelmi Christianissimi regis Siciliae apud Panormum insonuit, eumdem pontificem, tanquam Patrem, et dominum suum, a quo patrimonium Siciliae et totam aliam terram suam tenere dignoscitur, digno ipsum cum honore tractari, et magna sibi munera praesentari studuit. Ad vehendam quoque ipsius venerandam personam, galeam unam rubeam, et ad opus episcoporum et cardinalium quatuor jussit studiosissime praeparari. Rheginum quoque [Col. 0028A] archiepiscopum et alios magnates cum ipso pontifice destinavit, qui eum gloriose conducerent, splendide procurarent et usque ad urbem Romanam gloriose deferrent. Movit ergo a Messana beatus Alexander papa in mense Novembris, et transiens per Salernum atque Gajetam, fauces Tiberis in festo Sanctae Caeciliae, suffragantibus beatorum apostolorum Petri et Pauli meritis, ingressus est, et Ostiam, ubi ea nocte ductore Domino cum fratribus suis quievit, sanus et incolumis pervenit. Mane autem facto, senatores cum nobilibus et magna cleri et populi multitudo, ex Urbe sibi honorifice occurrerunt, exhibentes sibi, tanquam animarum suarum pastori, obedientiam debitam et consuetam reverentiam; et exinde cum ramis olivarum usque ad Portam Lateranensem cum omni gaudio et laetitia conduxerunt. Ibique totus Urbis clerus de more solemniter indutus, ejusdem pontificis jamdiu desideratum praestolabatur adventum. Ibi convenerant Judaei [Col. 0028B] ex more legem suam deferentes in brachiis; ibi concurrerant signiferi cum bandis, stratores, scriniarii, judices cum advocatis, et non modica ejusdem populi multitudine. Quid plura? Inchoata processione decora et concrepantibus undique altisonis vocibus, cum tanta gloria et exsultatione deductus est ad patriarchium Sancti Salvatoris et Lateranense palatium, cum quanta nullus Romanorum pontificum a longis retro temporibus recolitur fuisse receptus. Acta sunt haec anno Dominicae Incarnationis 1165, indictione XIII, IX Kalendas Decembris, pontificatus vero ipsius papae anno VI.
Dum autem in urbe Roma haec agerentur, et domnus Alexander papa in Beati Petri cathedra, tanquam Christi vicarius, resideret, Guido Cremensis et ejus complices valde turbati sunt atque confusi, quoniam timor et tremor apprehendit eos. Catholici vero, licet a Friderico imperatore multas tribulationes toleraverint pro justitia, laetabantur [Col. 0028C] tamen de prosperis Ecclesiae successibus et nimia confusione schismaticorum. Lombardorum quoque societas contra Ecclesiae adversarios et libertatis suae impugnatores, intrepida persistebat, disponens universa, quae ad tuitionem sui utiliora esse prospiciebat, et ut imperatoris calliditates et machinamenta, quae in confusionem Lombardorum paraverat, destruere posset, operam et studium pro viribus impendebat. Unde factum est quod Veronenses et Paduani, tanquam viri bellicosi et libertatis propriae amatores, ut imperatoris adventum per partes suas penitus disturbarent, et in posterum sibi, et toti patriae salubriter providerent, munitissimum Castrum Rivuli et Appendici [Col. 0028D] A. Appendii. arcem in manu forti aggressi sunt, et viriliter expugnantes funditus destruxerunt.
Eodem tempore idem imperator exercitum congregavit, et tertia vice per Valcamonicam ex insperato Lombardiam ingressus, castrametatus est in [Col. 0028D] territorio Brixiensi. Et, licet Lombardorum civitates valde haberet exosas et nulla ratione in ipsis confideret, quia tamen contra eum omnes simul convenerant, non erat ei tutum offensionem quamlibet eis, vel molestiam irrogare. Ideoque feritatem, quam gerebat in corde, dissimulans, blandum se omnibus, et hilarem demonstrabat, et ad ejus praesentiam, sicut ad tanti principis aspectum nobilium et civium turmae, prout solet fieri, jugiter accedebant, et honorem sibi debitum et consuetam reverentiam exhibebant. Processit itaque versus Ferrariam, et cum omni pace venit juxta Bononiam, ubi aliquandiu pro sui exercitus lassitudine morari disposuit. Interim vero aliquos de magnatibus suis praemisit in Tusciam, ut auxilium et vires praestarent Guidoni Cremensi, quem denuo in idolum contra [Col. 0029A] Deum erexerat, et papae Alexandro atque Romanis gravamina et laesiones, quas possent, inferre studerent. Ipse vero cum exercitu suo ad Anconam descendit. Et quia imperator Graecorum, data immensa pecunia, civibus ejusdem loci civitatem ipsam detinebat per violentiam occupatam, ut injuriam sibi et imperio suo illatam posset ulcisci, eam obsedit et expugnare omnimodis nitebatur. Porro ejusdem imperatoris harbaries, quam in Tusciam destinaverat, propter dissensiones et guerras, quae inter Pisanos et Lucenses emerserant, ita universos perterruit, et imperiali dominio subjugavit, quod in urbe Romana fere nullus reperiebatur, qui resistere imperialibus jussis auderet. Tunc circumpositae Urbi civitates et capitanci a Tentonicis invasae sunt, et a consueta Beati Petri fidelitate atque dominio separatae. Sic itaque totam terram ipsam multis depraedationibus et incendiis, atque aliis oppressionibus praedicti nefarii devastarunt. [Col. 0029B] Ipsam quoque civitatem matrem Romam cum viribus armorum subjicere imperatori non possent, pecuniarum largitione, ut adimpleretur antiquorum Scriptura, non absque re tentaverunt corrumpere. Et quia Roma, si inveniret emptorem se venalem praeberet, non defuerunt multi ex eodem populo qui, suscepta pecunia, Guidoni haeresiarchae et imperatori contra omnes homines fidelitatem jurare praesumerent. His itaque gravibus malis undique increbrescentibus, benignus pontifex eumdem populum affectu paterno frequenter commonuit, ut cum ipso et Ecclesia unum saperent, et vicinas civitates, atque capitaneos pacifice revocarent, et sibi astringerent, atque pro defendenda Ecclesia, et civitate contra fortissimum adversarium unanimiter starent. Obtulit etiam eidem populo Ecclesiae pecuniam expendendam in ipso facto secundum Ecclesiae facultatem. Sed, peccatis exigentibus, nihil cum eo potuit efficere, qui se utrique parti simulabat [Col. 0029C] placere et cum nulla fideliter ambulabat. Quia ergo neque pastoris vocem intelligere, neque superventuras calamitates voluit praecavere, divinam ultionem juste incurrit, cum personarum simul et rerum proprietatem perdere meruit. In diebus illis, cum adhuc Fridericus imperator obsideret Anconam, societas Lombardorum in libertatis suae soliditate fortius roborata dignum duxit, ut Mediolanenses in civitatem suam, Domino auxiliante, reduceret, et diruta moenia, suffragantibus beati Ambrosii meritis, studiosius repararet. Ad majorem quoque suae operationis stabilitatem Laudam, quam ipse imperator in oppressionem aliarum civitatum noviter transtulerat in loco munitissimo, eisdem Mediolanensibus amicabili foedere sociavit et arctioris vinculo amoris astrinxit. Praeterea, episcopos et alios Ecclesiarum praelatos, schismaticis et intrusis cum opprobrio expulsis, per omnes civitates et episcopatus suos, Domino cooperante, constituit. Unde, [Col. 0029D] licet imperator usque ad praecordia tristaretur, potius elegit haec ad tempus dissimulanter tolerare, quam causam suam vacillantem in praesenti deteriorem facere.
Eodem tempore fidelis et devotus Ecclesiae Romanae filius Guillelmus, illustris et gloriosus rex Siciliae, cujus animam Domino commendamus, apud Panormum in pace defunctus est. Cui itaque sicut in regno, ita in eadem fidelitate et devotione Guillelmus major ejus filius, Domino auctore, successit. Per idem quoque tempus Emmanuel magnus et excelsus Constantinopolis imperator, sciens molestias et gravamina quae praedictus Fridericus venerando papae Alexandro contra Deum et omnem justitiam conabatur inferre, misit ad urbem Romam Jordanum, imperii sui sebaston, filium Roberti quondam Capuani principis, ad subventionem et servitium ejusdem pontificis. Veniens autem idem sebasto humiliter se inclinavit eidem pontifici, et oblatis ad pedes ejus magnis et pretiosis muneribus, [Col. 0030A] omnia, quae acceperat in mandatis, diligenter sibi exposuit. Sed inter caetera unum principale continebatur, quod Deo et hominibus apparebat valde acceptum. Asseruit enim quod idem imperator Ecclesiam suam unire volebat, sicut melius antiquitus fuit, cum matre omnium Ecclesiarum sacrosancta Romana Ecclesia, ut sub una divinae legis observantia et uno Ecclesiae capite uterque clerus ac populus, Latinus videlicet atque Graecus, perpetua firmitate persisteret. Nihilominus quoque petebat ut, quia occasio justa et tempus opportunum atque acceptabile se obtulerat, Romani corona imperii a sede apostolica sibi redderetur, quoniam non ad Friderici Alamanni, sed ad suum jus asseruit pertinere. Ad quod opus perficiendum tantas auri argentique opes, et fortium virorum potentiam se largiturum firmiter spondebat, quod non solum Romam, sed et totam Italiam ad Ecclesiae servitium, et restituendam sibi Ecclesiae coronam habere absque [Col. 0030B] dubio poterit. Quod verbum licet nimis difficile videretur, et de multa deliberatione opus haberet, utile tamen visum est, ut pontifex, habito cum fratribus suis, ac fidelioribus viris ipsius Urbis consilio, episcopum Ostiensem et cardinalem Sanctorum Joannis et Pauli pro causa ipsa tractanda de latere suo cum praedicto sebasto ad ejusdem imperatoris praesentiam destinaret.
In septimo anno pontificatus ipsius, populus Romanus inter alios vicinos Albanenses et Tusculanos habere coepit exosos, tum quia pro instante malitia temporis Teutonicis adhaerebant, tum quia se ab ipsis Romanis juxta exactionis eorum nimietatem non redimebant. Unde cum inter eos aemulationes augerentur et crescerent, populus ipse in mense Maio, cum messes albescunt, contra prohibitionem sui pastoris adversus Raynonem dominum de Tusculano in omni fortitudine sua exivit communiter armatus. Et procedens in terram ejus, non solum [Col. 0030C] vineas et segetes cum arboribus hostiliter devastavit, sed etiam muros Tusculanae civitatis nihilominus destruere laborabat. Sed quoniam idem Rayno tantae fortitudini per seipsum resistere non valebat, nec terram suam tueri, necesse habuit ut ad auxilium imperatoris confugium faceret. Misit itaque imperator celeriter ad subventionem et praesidium ejusdem Raynonis fortium bellatorum immensam multitudinem, ut et Tusculanum populum defenderet, et Romanorum insolentiam coerceret. Postquam vero illa Teutonicorum saeva barbaries, quae in armis semper consueverat militare, ad Tusculanum pervenit, videns populum Romanum esse multum, sed ad bellum perperam ordinatum, animum et audaciam sumpsit, ut cum eo absque mora in campo haberet conflictum. Appropinquantibus ergo partibus, post horam nonam repente clamor utrinque vehemens ad sidera tollitur, et strictis mucronibus hostes in hostes nimis atrociter irruunt. Sed in primo congressu populus [Col. 0030D] Romanus irrecuperabiliter corruit et per campestria atque convallium devia ita impie contritus atque delapsus est, quod de tanto agmine tertia pars vix evasit. Ea igitur nocte factus est in tota Urbe subitaneus dolor et ululatus magnus, inaudita calamitas, insatiabilis luctus et irreparabilis jactura virorum et rerum. Quippe ab eo tempore, quo Annibal Romanos apud Cannas devicit, tantam Romanorum stragem nullus recolit exstitisse. Sed, quamvis in tam gravi moestitia et communi dolore pontifex ipse a fletu et lacrymis se nullatenus potuerit cohibere, videns tamen civitatem virorum simul et armorum praesidio desolatam, utilius consilium celeriter habuit, de vigilanti custodia Urbis et debilium reparatione murorum, atque de auxilio ab intrinsecis conferendo.
Hostes vero pro adepta palma victoriae nimium exsultantes, non fuerunt contenti victoria ipsa, sed adjunctis sibi Tiburtinis, Albanensibus, Campaninis et caeteris circumpositis, illico festinarunt ad [Col. 0031A] Urbem, et destruentes universas munitiones. et omnes segetes usque ad fluvium Tiberis, circumdederunt usque ad portas eamdem Urbem. Imperator vero, ubi tantam Romanorum occisionem cognovit, reliquit Anconam, et veniens ad exercitum suum non sine magno exercitu castrametatus est in Montemalo, XIV Kalendas Augusti. Altera autem die, videns congregatam sui exercitus innumeratam multitudinem, descendit in fortitudine gravi usque ad portas castelli Sancti Angeli, ibique atrocissimum dedit assultum et frequentes impetus. Sed quia summi pontificis familia, quae alio nomine vocatur Masnada, in faciem sibi per orationem beati Petri fortiter atque viriliter restitit, nihil ea die, nisi detrimentum suorum et confusionis ignominiam reportavit. Unde in majori furore commotus ecclesiam Principis apostolorum, quae a fidelibus Ecclesiae in custodia tenebatur, cum balistis et sagittariis violenter aggressus est. Sed cum eam expugnare [Col. 0031B] non posset, postposita reverentia Dei et ejusdem regni coelorum clavigeri, tanquam sacrilegus et profanus ignem fecit apponi. Custodes vero ecclesiae formidantes, ne tota ecclesiae fabrica incendio solveretur, post combustam Sanctae Mariae in Turri ecclesiam, cum aeneis portis et vicinis porticalibus, Beati Petri basilicam in manu et potestate saevientis principis tradiderunt. Haec igitur, et alia imminentia mala cum beatus pontifex consideratione sollicita praevideret, post illud excidium populi, quod exigentibus peccatis acciderat, dimisso Lateranensi palatio cum fratribus suis, et eorum familiis ad tutas domos Frangepanum descendit, et apud Sanctam Mariam novam, et Chartulariam, atque Colosseum se cum eis in tuto recepit. Ibique pro incumbente malitia imperatoris quotidianus episcoporum et cardinalium fiebat conventus, tractabantur causae et responsa dabantur.
In diebus illis praedictus rex Siciliae audiens quomodo [Col. 0031C] saevus ille Ecclesiae persecutor Romam teneret obsessam, timens ne in persona domini sui papae Alexandri aliquid gravioris periculi posset accidere, misit ad eum duas veloces galeas cum pecunia multa, praecipiens earum comitibus, ut ad pontificem niterentur accedere, et assignata ei pecunia, personam ipsius ac fratrum suorum in galeis ipsis reciperent, et de potestate ipsius Friderici, et exspectatione [Col. 0031D] A. expugnatione. omnium schismaticorum eriperent. Contigit ex insperato, ut galeae per Tiberis alveum ascenderent et ad Sancti Pauli ecclesiam applicarent. Missa itaque insinuatione ad aures summi pontificis, ductore viro egregio Odone Franjapane, comites galearum cum pecunia, quam ferebant, ad vestigia ejusdem praesulis accesserunt. Tunc venerabilis pontifex super iis gratias omnipotenti Deo referens, et pecuniam ipsam de benignitate suscepit, et nuntios tam devotissimi principis secum per octo dies affectu paterno detinuit. [Col. 0031D] Habito autem in causa Ecclesiae ac civitatis consilio, galeas ipsas ad eumdem regem beati Petri devotissimum, et specialem filium cum gratiarum actione praemisit, praemittens cum eis duos ex fratribus, M. videlicet Sancti Georgii, et P. Sanctae Mariae in Aquiro diaconibus cardinalibus ad partes Sancti Germani. Ipse vero de suscepta pecunia partem dedit fidelibus Ecclesiae Frangepanibus et filiis Petri Leonis, ut strictius obligati ad invicem sese fortius adjuvarent, et ad defendendam civitatem populum manutenerent, et robustius animarent. Pro custodia vero Urbis partem ejusdem pecuniae ad singulas portas paterna benignitate transmisit. Cum autem cives Romani adversus Fridericum fortius solito starent, et ei quotidie graviora damna ferrent, videns quod adversus eos virtute armorum praevalere non posset, tanquam vulpes [Col. 0032A] callida convertit se ad consueta perspicacioris astutiae argumenta. Misit itaque ad episcopos et cardinales per Conradum Maguntinum archiepiscopum, qui ad eum ex permissione Alexandri papae iverat, pacis verba in hunc modum: Si vos apud Alexandrum effeceritis, quod salva ejus omni ordinatione cesset a papatu, ego cessare faciam Guidonem Cremensem, et tunc insimul conveniant omnes ecclesiasticae personae, et tertiam personam in summum pontificem libere eligant; ego autem reddam Ecclesiae firmam pacem et ulterius de causa electionis Romani pontificis nullatenus me intromittam. Populo quoque Romano propter hoc promittebat omnes captivos suos se reddere, et quidquid residui ex eorum spoliis appareret. Quod verbum ita populo favorabile fuit, ut omnes id faciendum esse unanimiter collaudarent. Dicebant enim quod pro redimendis ovibus suis domnus papa majora deberet facere, quam papatum relinquere. Episcopi vero et [Col. 0032B] cardinales deliberato consilio una voce ipsi Friderico firmissime responderunt, dicentes: Non est nostrum judicare summum pontificem, quem suo Deus judicio reservavit, quoniam, ut attestatur Scriptura: Non est discipulus super magistrum (Luc. VI) . Cum igitur populus vehementer instaret pontifici, ut petitio sua manciparetur effectui, pontifex utiliora Ecclesiae prospiciendo secretum cum paucis fratribus verbum faciens, ab oculis eorum evanuit. Sed, propitiante Domino, in tertia die visus est prandere cum sociis ad radicem Montis Cyrchegi ad fontem, qui extunc papalis est appellatus. Procedens ultra fluvium Legulae, et undique ad eum tam clericorum quam laicorum frequentia concurrente, per Terracinam, et Gajetam cum gaudio et laetitia transiens, ad patrimonium tandem Beneventanum cum episcoporum multitudine Domino favente pervenit. Fratres vero, qui post eum in Urbe remanserant, secuti sunt ejus vestigia, et suo capiti [Col. 0032C] tanquam membra sui corporis adhaeserunt.
Fridericus autem ubi Alexandrum papam cognovit exiisse Urbe, et ejus insidias evasisse, contristatus est nimis, timens ne totum orbem contra se commoveret et ad ipsius jacturam majores saeculi principes provocaret. Sed, quoniam in cunctis actibus suis omnipotentis Dei et beati Petri mansuetudinem et patientiam, sicut homo, qui non posuit Deum adjutorem suum, sed speravit in multitudine divitiarum suarum, non cognovit, iratus est ei Dominus cum beato Petro, cujus Ecclesiam incendere, Dei timore postposito, non abhorruit. Immisit enim tantam subitaneae mortis pestilentiam in ejus exercitum, ut infra septem dierum spatium fere universi majores ipsius principes, qui secum Ecclesiae adversabantur, morte subitanea corruerent, et miserabiliter morerentur, de quorum numero paucos famosiores duximus nominandos. Fridericum Bavariae ducem; H. [Col. 0031D] M. Henricum. comitem de [Col. 0032D] Nasove, Borchardum comitem de Alremont, H. [Col. 0032D] M. Henricum. comitem de Lipia, R. cancellarium, Ecclesiae Coloniensis intrusum, et L. fratrem ejus, comitem; episcopum Verdensem, pertinacem schismaticum. Reliqui vero barones et milites, ac caetera pugnatorum maxima multitudo cum languerent et nullum sanitatis possent remedium invenire, spiritum miserabiliter exhalabant, quorum cadavera usquequaque inhumata jacebant. Quid plura? tantus subitaneae mortis timor universos invaserat, ut beatum se crederet, qui quomodocunque castra posset exire, et ad proprium confugium facere. Tunc idem Fridericus divina se manu percussum fore intelligens cum Romanis utcunque composuit, et VIII Idus Augusti non sine manifesta confusione recessit. Mortalitatis tamen pestilentia ipsum nihilominus sequebatur, et cum in antea procedere [Col. 0033A] conabatur, post se mortuorum stragem cum moestitia relinquere conabatur. Arma vero, et reliquus Teutonicorum pretiosus apparatus perierat simul cum dominis, et omnis gloria eorum fuerat ad nihilum ex judicio divino redacta. Dum autem idem Fridericus cum luctu morientium et infirmorum gemitibus pervenisset Lucam, et vellet per stratam publicam et montem Burdonis transire, prohibitus est a Lombardis, ne ipsorum terram ingredi attentaret. Ideoque a marchione Malaspina [Col. 0033D] A. suo impetrato ducatu apud Montemtremulum. securo impetrato ducatu apud Pontemtremulum divertit a publica strata, et exinde iter suum per convallium concava, et aspera montium dirigens, non sine multa rerum suarum direptione tanquam profugus transivit juxta Terdonam, et tandem cum paucis venit Papiam. Sed, quod erat valde mirabile in oculis omnium, neque recordatio tantorum malorum, quae ab infantia sua crudeliter exercuerat, neque recentia flagella sibi a Deo et beato Petro illata, [Col. 0033B] duritiem et feritatem cordis illius emollierant, vel ad bonum faciendum converterant. Quippe ipsius natura in malum ab adolescentia sua prona fuit, et semper in id ipsum fore proclivior creditur. Unde civitates Lombardiae, quae jamdudum [Col. 0034D] A. et M. addunt in se ipsis. atrocitatem et saevitiam ipsius expertae fuerant, videntes propositum et voluntatem ejus contra se ferventius solito exardescere, communi deliberatione firmarunt, ut de tota eum Lombardia deberent expellere, qui totam Italiam in probrosam servitutem nitebatur reducere. Ideoque congregata fortium virorum militia eumdem Fridericum de Papia exeuntem aggressi sunt, et tanquam violatorem et destructorem legum et constitutionum orthodoxorum imperatorum, nec non a Romana Ecclesia excommunicatum persequi non destiterunt, donec de cunctis Lombardiae finibus violenter ejicerent et transalpinare compellerent.
Liberata itaque Lombardia per divinum auxilium [Col. 0033C] ab ipsius tyrannide, et suae antiquae reddita libertati, ab omnibus Lombardis, exceptis Papiensibus et Cumanensibus, salubriter provisum atque statutum fuit, ut pro futura omnium defensione unam populosam civitatem inter Papiam et Astam construerent, quae Lombardis in futurum secura defensio foret ac tutum praesidium, Teutonicis vero praeberet maximum obstaculum. Anno igitur Dominicae Incarnationis 1168 Kalendis Maii indictione . . . anno autem pontificatus domni Alexandri papae nono, Cremona cum Mediolanensibus et Piacentinis, in manu valida pariter convenerunt contra rebellionem Papiensium et marchionis Montisferrati, ad villam, quae vocatur Rovoretum, ibique ad honorem Dei et beati Petri, et totius Lombardiae construendae civitatis ambitium designarunt, et locum ipsum spatioso fossato clauserunt. Convenerunt ergo illic ad habitandum cum familiis et omnibus bonis suis universi habitatores, qui morabantur in [Col. 0033D] circumpositis villis, videlicet in Marengo, Gamundio foro, Bergulio, Hunilla et Solestia; et repente facta est civitas magna et fortis. Ut autem gloriosior ubique haberetur et famosior, placuit omnibus ut ipsa civitas, pro reverentia beati Petri et papae Alexandri, in perpetuum nominaretur Alexandria. Est autem posita in territorio amoeno et fertilissimo secus stratam publicam, munita undique tribus fluviis et abundans bonis plurimis. Et in primo quidem anno habitatores ejus inter milites et pedites bellicosos usque ad quindecim millia excrevisse asserebantur. In secundo quoque anno ejusdem civitatis consules ad praesentiam domni Alexandri pontificis venerunt Beneventum, offerentes ei, et per eum Sanctae Romanae Ecclesiae ipsam civitatem in jus et proprietatem, eamquebeato Petro tributariam sponte fecerunt; insuper sibi et [Col. 0034A] successoribus suis jurarunt: quod eam annis singulis consulatus et populus Alexandrinus, sicut spoponderunt, proprio innovare [Col. 0034D] A. invocare. deberent. Quibus rite peractis consules ipsi cum gratia, et exsultatione, ac benedictione ipsius pontificis ad propria, ductore Domino, redierunt. Eodem tempore idem pontifex Vescanensem et Gajacensem episcopos de Simonia impetitos, atque convictos deposuit. Accidit etiam quod Joannes presbyter cardinalis quondam titulo Sancti Martini, qui a principio hujus schismatis cum Octaviano et Guidone Cremensi Ecclesiam non destitit persequi, cum extra Viterbium equitaret, subito corruit, et confractis cervicibus impoenitens vitam pessima morte finivit. Ipse quoque Guido Cremensis, qui in schismate Octaviano successerat, incurabili morte percussus in pede, necesse habuit claudicare, dum vixit. Romani autem cum in Teutonicos illatam sibi atrocem injuriam vindicare non possent, ad [Col. 0034B] Albanenses ea occasione se converterunt, quia cum imperatore adversus eos steterant, et offendere praesumpserunt, quos tandiu hostiliter impugnarunt, donec eorum civitatem funditus destruxerunt. De Tusculanis quoque et aliis circumpositis fortioribus locis pro consimili causa idem facere nihilominus laborarunt; sed, quia eorum injustis conatibus Ecclesia non consensit, licet inviti, ab hujusmodi proposito destiterunt ad modicum tempus.
Interea Emmanuel magnus Constantinopolitanus imperator, cum videret Fridericum dictum imperatorem Ecclesiam Romanam, et Alexandrum papam vehementer cum schismaticis impugnare ac persequi, misit Beneventum de majoribus imperii sui apocrisiarium cum immensa multitudine pecuniarum, ad praesentiam ipsius pontificis loquentem in haec verba: ยซDominus imperator jamdiu desiderio desideravit honorare et exaltare Ecclesiam Romanam matrem suam et personam vestram. Nunc autem [Col. 0034C] cum videat eumdem Fridericum ejus advocatum, qui ex officio suo eam deberet ab aliis tueri atque defendere, factum esse ipsius impugnatorem ac persecutorem, magis vult ei servire atque succurrere. Et ut temporibus istis illud Evangelicum adimpleatur verbum: Et fiet unum ovile, et unus pastor (Joan. X) , Ecclesiam suam Graecam in eo statu, in quo antiquitus fuisse dignoscitur, eidem Romanae Ecclesiae unire desiderat, atque subjicere, dummodo sibi velitis sua restituere jura. Unde rogat et postulat quatenus, praedictae Ecclesiae adversario imperii Romani corona privato, eam sibi, prout ratio et justitia exigit, restituatis. Pro cujus rei complemento quidquid videritis necessarium in sufficienti pecuniarum effusione, atque in potentia, et virtute armorum juxta vestrum beneplacitum paratus est elargiri, et solvere absque mora. ยซQuibus auditis, pontifex cum episcopis et cardinalibus, atque nobilioribus Romanorum, consilio diutius [Col. 0034D] habito, respondit hoc modo praedicto apocrisiario: ยซNos agimus gratias Domino tuo imperatori, tanquam Christianissimo principi et devotissimo beati Petri filio, ex devota et frequenti visitatione sua, et de ostensione bonae voluntatis, quam erga sanctam Romanam Ecclesiam gerit. Eapropter et affectuosa ejus verba libenter audimus, et postulationes, in quibus secundum Deum possumus, paterna benignitate admittere volumus. Ea vero, quae postulat, nimis alta sunt et valde perplexa, quibus pro sua difficultate obviantibus sanctorum Patrum statutis, assensum praebere sub hujusmodi conventionibus vel dare non possumus, nec debemus, qui ex officio nobis a Deo commisso pacis auctores nos esse convenit, ac custodes.ยป Sic igitur excussis ab omni munere ipsius pontificis manibus, cum tota pecunia, quam detulerat, jam dictus apocrisiarius rediit [Col. 0035A] ad dominum suum, subsequentibus cum duobus ex cardinalibus, quos ad eumdem imperatorem idem pontifex destinavit.
Eodem tempore Guido Cremensis cum apud Beati Petri ecclesiam incubaret et in incoepto sui erroris pertinaciter moraretur, ab eodem apostolo cancri immissus morbus in renibus ei apparuit cum pulmonis anhelitu, et tandiu emisit foetidam saniem, donec infelicem spiritum impoenitens exhalavit et pessima morte succubuit. Unde quidam metrographus metrice cecinit, dicens:
Interea imperator Fridericus videns duas, quas erexerat, statuas ex divino judicio corruisse, atque tertiam non de corpore Ecclesiae, sed de complicum suorum collegio fuisse assumptam pariter et erectam, doluit usque ad praecordia, eo quod pars ejus ad nihilum devenisset, et Alexandri papae causa convalescens in melius semper proficeret. Sed ne in suo malo proposito superari videretur et omnino confundi, simulavit, sicut homo callidus et valde astutus, praedictam bestiam venerari, et praecepit fautoribus suis, ut eam manutenerent et sustentarent. Post aliquantulum vero temporis ad consueta et callida se argumenta convertens, ut omnium favorem posset acquirere, bonam voluntatem et pium desiderium de reformanda Ecclesiae atque imperii pace habere fraudulenter o tendit. Quippe in tantum se ipsum callide humiliavit, quod episcopum Bambergensem, qui corde Catholicus [Col. 0035D] semper exstiterat, usque Beneventum ad praesentiam papae Alexandri transmitteret, cui dederat potestatem, ut cum eo juxta formam capitulorum, quae sibi commiserat, concordiam et pacem firmaret. Injunxit etiam sibi, ut haec omnia eidem pontifici solummodo revelaret. Quod quidem, sicut postmodum claruit, hac astutia fecisse dignoscitur, ut inter Ecclesiam et Lombardos scandatum poneret, et eos ab invicem separaret. Pontifex autem, ubi adventum ipsius episcopi pro certo cognovit, et de Lombardorum causa nihil ei fuisse commissum, non dubitare potuit; sed praesentiens versutias et artes mittentis, ideo cum episcopis et cardinalibus deliberato consilio, ad Lombardos litteras et nuntios festinanter direxit, et eorum dubia et nutantia corda firmavit, et ut ex singulis civitatibus [Col. 0036A] unam discretam et idoneam personam, quae vicem generalitatis haberet, ad ejus praesentiam destinarent, eis suadendo mandavit, cum quibus verbum pacis et concordiae, quod idem episcopus deferebat, tractare volebat; et quidquid exinde agendum foret cum eis disponere pariter et ordinare. Unde factum est quod quidam fideles ac sapientes viri a Lombardorum communitate sunt electi, et ad praesentiam ejusdem pontificis destinati. Accessit autem jam dictus episcopus ad partes Campaniae, et eidem pontifici adventum suum nuntiavit, rogans et obsecrans ut, quia terram Siciliae regis intrare prohibitus fuerat, ad Campanum beati Petri patrimonium pro colloquio secum habendo dignaretur reverti. Placuit ergo pontifici ad preces illius cum fratribus suis et Lombardorum legatis, de Benevento ascendere in Campaniam et in civitate Verulana saepedictum episcopum exspectare. Altera autem die cum pontifex de more in pleno consistorio resideret, idem Papenbergensis [Col. 0036D] A. et M. Banbergensis semper. advenit, [Col. 0036B] et ante conspectum papae Alexandri reverenter accedens, adoravit eum, et dixit: Dominus meus imperator Fridericus misit me ad vos, et districte injunxit mihi, ut vobiscum seorsim loquar et vobis solum ea revelem quae mihi dicenda commisit. Cui cum pontifex saepe ac saepius diceret: Inutile penitus est ut mihi soli ea exponas, super quibus absque notitia et consensu fratrum meorum et eorumdem Lombardorum, nullum tibi dabo responsum: vix tandem ab ipso potuit obtinere, ut ipse prius solus eum audiret et postmodum quibus vellet audita communicaret. Audivit itaque diligenter illum seorsum pontifex, sicut petiit. Episcopus vero post multa et varia, quae pontifici revelavit, firmiter asseruit, quod in personam ejus nihil ulterius agere imperator volebat, sed omnes ipsius ordinationes, quas fecerat, ratas haberet et ab aliis teneri juberet. De papatu vero, et obedientia sibi tenenda ita implicite loquebatur, et velate, quod ex [Col. 0036C] verbis ejus catholicum sensum capere minime potuit. Cum autem importune sibi ac vehementer instaret, ut super iis non in parabolis, sed in veritate apertissime loqueretur, confessus est, quod districte prohibitus verba ipsa nec exponere audebat, nec mutare. His igitur auditis, cum nihil amplius ab eo episcopo elicere posset, ad secretiorem cameram, ubi fratres cum Lombardis dimiserat, pontifex remeavit, et audita eis universaliter retulit, et habita deliberatione aliquali papa Alexander dicto episcopo sic respondit: Prudentiam tuam, dilecte in Christo frater, valde miramur, quod hujusmodi legationem ad nos, qui calliditates et astutias mittentis non ignoramus, quasi nescius detulisti. Cum enim, sicut asseris, idem imperator factas a nobis ordinationes jam Deo gratias velit recipere, atque ab aliis ratas haberi, et in persona nostra non consentiat, qui licet indigni, canonice tamen beato Petro in sede apostolica successimus, quid aliud est agere, nisi [Col. 0036D] Deum venerari et colere, et ex parte ipsum negare? Causam nostram tota Dei Ecclesia cum aliis regibus et principibus Christianis jam judicavit canonicam, et nobis usquequaque obedit. Si ergo inter oves, quas Deus beato Petro pascendas commisit, vult numerari, cur amplius differt eidem apostolorum Principi cervicem suam flectere et Catholicae se unitati aggregare? Nos vero, si per eum non steterit, parati et prompti sumus prae caeteris mundi principibus honorare ipsum ac diligere, et suam sibi justitiam integre conservare, dummodo matrem suam sacrosanctam Romanam Ecclesiam, quae ipsum ad imperii culmen erexit, filiali devotione diligat, et suam ei libertatem conservet. Post haec autem ita increpatus, et fraternaliter commonitus idem Papenbergensis a Lombardis conductus ad Fridericum est reversus.
Dum autem apud civitatem Verulam pontifex moraretur et Romani Tusculanos acrius solito impugnarent, Rayno eorum dominus nimio terrore perterritus, contra fidelitatem, quam eidem pontifici fecerat, Joanni maledicto, qui a Frederico Urbis praefectus factus fuerat, Tusculanam civitatem sicut stultus et insipiens in concambium dedit, et populum Tusculanum a fidelitate, qua ei tenebatur, absolvit. Data itaque ipsa civitate in manu et potestate ipsius Joannis, recepit ab eo montem Flasconis et burgum Sancti Flaviani cum pertinentiis suis, quae ad proprium jus beati Petri tantummodo spectare noscuntur. Super his ergo Alexander papa cum videret beati Petri patrimonium ita insolenter distrahi et donari, adversus utrumque non indignari et graviter commoveri non potuit. Quippe medietas Tusculani cum monte Flasconis et burgo [Col. 0037B] Sancti Flaviani jure proprietatis ad solam Romanam Ecclesiam spectant. Ex alia parte Romani utrosque habebant exosos; sed ut possent adipisci dominium, Tusculanam civitatem ipsam continuis assultibus vehementius infestabant. Unde Joannes maledictus non mediocriter territus, relicta eadem civitate, aufugit. Nihilominus quoque Rayno se omnino deceptum fore praesentiens, spretus et pulsus a militibus et populo montis Flasconis, terram ipsam reliquit, et nimio rubore confusus ad Tusculanos, quos inconsulte dimiserat, voluit remeare. Sed quia eos a dominio suo et fidelitate absolverat, et alii domino temere subjecerat, non solum recipere ipsum spreverunt, sed etiam de cunctis finibus suis propulsarunt. Cum igitur omni esset auxilio et consilio destitutus, ad matrem suam Romanam Ecclesiam, quam temere laeserat, convolavit, et tanquam filius prodigus a domno Alexandro papa suisque fratribus indulgentiam et misericordiam postulavit, ponens se ipsum et quidquid [Col. 0037C] juris videbatur habere in civitate Tusculana in eorum beneplacito et misericordia. Sed populus Tusculanus jam praevenerat ipsum Raynonem, et se, ac civitatem, quantum in eo erat, sub dominio beati Petri et potestate ipsius pontificis sponte tradiderat. Unde factum est quod ipse Rayno de ipsa civitate donationem per publicum instrumentum eidem papae et successoribus suis fecit.
Per idem tempus rumor valde tristis de interfectione sancti Thomae Cantuariensis archiepiscopi contra regem Anglorum ad aures apostolicae sedis pervenit. Crescente autem ipsa infamia, rex non immerito timuit, ne in personam ejus Ecclesia Romana tantum flagitium graviter vindicaret, si ejus innocentiam manifestius non cognosceret. Misit ergo viros ecclesiasticos ac prudentes ad praesentiam [Col. 0037D] summi pontificis, tribuens eis potestatem, ut in animam ejus jurarent, quod de ipsa interfectione, unde infamatus fuerat, rex ipse in propria persona juraret ad mandatum ejusdem pontificis stare. Venientibus autem nuntiis ipsis apud Tusculanum in quinta feria majoris hebdomadae ante Pascha, cum pontifex de consueto more ad ecclesiam vellet accedere, apostolico se conspectui praesentarunt, et quod eis ab eodem rege impositum fuerat exponentes, juramentum, sicut diximus, facere obtulerunt. Tunc pontifex, habito fratrum suorum consilio, exivit foras in consistorio, et in communi audientia, sicut a cardinalibus distinctum fuit et computatum, ab eisdem nuntiis juramentum ipsum recepit et inducias regi concessit. Unde factum est, quod duos ex fratribus suis, A. titulo Sancti Laurentii in Lucina et T. titulo Vestinae presbyteros cardinales ad partes Galliae pontifex destinavit, quatenus eis praesentibus ibi reatus, seu [Col. 0038A] innocentia regis claresceret, ubi tam detestabile vitium fuerat perpetratum. Rex vero ubi legatorum sedis apostolicae praesensit adventum, relictis omnibus imminentibus sibi negotiis, quae tunc in Hibernia exercebat, festinanter in Normanniam rediit, et apud Chan secundo ad eorum praesentiam cum episcopis et baronibus suis humiliter ac reverenter accessit, paratus eorum stare mandatis, sicut per nuntios suos ante fuerat compromissum. Cum autem nullus apparebat, qui super imposito sibi crimine ipsum impeteret, rex coram eisdem legatis, astante episcoporum ac baronum et aliorum tam clericorum quam laicorum multitudine, se hoc modo purgavit.
ยซEgo H. rex juro super haec sancta Dei Evangelia, quod mortem sancti Thomae, neque cogitavi, [Col. 0038B] neque scivi, neque fieri praecepi; et quando facinus ipsum perpetratum cognovi, tantum dolui et tristis effectus sum, quantum si meum proprium filium cognovissem interfectum. Sed in hoc me non valeo excusare, quod occasione commotionis et iracundiae meae, quam adversus eumdem sanctum virum conceperam, interfectus non fuerit. Pro quo reatu, quia causam necis ejus dedisse videor, ducentos milites sub expensis meis ad defensionem Christianitatis absque dilatione Hierosolymam destinabo, per annum ibidem mansuros, vel tantum eis persolvam, unde totidem milites ibidem per annum valeant retinere. Signum quoque Dominicae crucis usque ad triennium accipiam, et in propria persona illuc proficiscar, nisi remaneam de licentia Romani pontificis, illicitas etiam consuetudines, quas temporibus meis in tota terra mea introduxi, penitus casso, et ex hoc nunc observari prohibeo. Appellationes vero ad Apostolicam sedem de caetero libere fieri permittam, et in hoc neminem prohibebo. [Col. 0038C] Praeterea ego, et major filius meus rex, juramus quod a domno Alexandro papa, et ejus Catholicis successoribus recipiemus et tenebimus regnum Angliae, et nos et nostri successores in perpetuum non reputabimus nos Angliae reges veros, donec ipsi nos Catholicos reges tenuerint.ยป
Dum autem haec in Gallia agerentur, Romani persistentes in insipientia sua, cupientes ad eos reverti pastorem et episcopum animarum suarum, cum fratribus suis episcopis et cardinalibus, non permiserunt Urbem ingredi, et in ecclesiis suis debitum exercere officium. Eis ergo verbum Dei spernentibus, quod primum ipsis evangelizandum fuerat, pontifex de Tusculano cum fratribus suis exivit et ad beati Petri Campaniae patrimonium, quousque meliora tempora Ecclesiae suae provideat Dominus, moraturus accessit.
[Col. 0038D] Interea cum illustrator Anglorum beatissimus Thomas in multa coruscatione miraculorum Dei nutu circumquaque fulgeret, et non solum amici, sed etiam persecutores veniam postularent peccatorum, et salutis beneficia petituri ad ejus tumbam incessanter accederent: Romanus pontifex ad instantiam cleri et populi Gallicani eumdem martyrem canonizavit auctoritate apostolica, et inter caeteros sanctos conscribi praecepit. In die namque Purificationis beatae Mariae, convocatis episcopis et abbatibus Campaniae, apud Signiam in honore ipsius missarum solemnia specialiter celebravit, et passionis ejusdem IV Kalendas Januarii memoriam perpetuo agi constituit. Unde Occidentalis Ecclesia exsultavit in gaudio magno, et gloriosi martyris nomen augebatur quotidie in ostensione virtutum, ita ut ab extraneis etiam gentibus de celebri celebrius haberetur. Per ipsius merita omnipotens Deus evidenter mortuos suscitavit; caecis quoque visum, surdis [Col. 0039A] auditum, et claudis reddidit gressum, mundavit leprosos, curavit infirmos, daemoniacos liberavit, et alia multa mirabilia per eum nihilominus voluit mirabiliter operari, ideoque plurimi fidelium in honore ipsius ad laudem et gloriam Creatoris nostri ecclesias construxerunt, et bonis ac possessionibus suis ditarunt.
Post mortem vero ejusdem martyris biennio jam elapso et tribus mensibus, non absque divinae ultionis judicio, sicut creditur, accidit, quod major filius praedicti regis Anglorum, quem paterno affectu ipse in regem sublimaverat, contra patrem nequiter insurrexit, et una cum matre ac fratribus ipsum expellere de toto regno temere tentavit. Unde regnum ipsum in duas partes divisum est, et barones Aquitaniae armati alii cum filio, alii cum patre steterunt. Ad cumulum quoque tam detestandi excidii [Col. 0039B] rex Francorum juniorem regem, cui filiam suam dederat in uxorem in sua protectione suscepit, et contra patrem juvare ac manutenere pro viribus laboravit. Coeperunt itaque perniciosa hinc inde mala succrescere, et filius, peccatis exigentibus, patris quaerebat interitum, et pater necem filii sitiebat. Deinde maximi utrinque parati exercitus, et rex junior una cum [Col. 0039D] A. cum socio rege, etc. socero suo rege Francorum Normanniae fines adversus patrem pugnaturus aggreditur. Econtra rex major Anglorum in manu forti defendere terram suam nihilominus elaborat, et vim vi repellere omnimodis nititur. Nec mora, bellatores undique ad arma prosiliunt, rapinas exercent, villas incendunt, castra expugnant, invadunt ecclesias et alia impietatis opera per totam Aquitaniam crudeliter exercere non cessant. His igitur malis quotidie increbrescentibus, domnus Alexander papa vastationibus et detrimentis utrorumque regnorum pro sui officii debito cupiens providere, [Col. 0039C] misit ad partes illas e latere suo P. titulo Sancti Chrysogoni presbyterum cardinalem, cui dedit in mandatis, ut ascitis secum episcopis et aliis religiosis utriusque partis, operam et studium diligenter impenderet, qualiter reges ipsi possent ad pacem et concordiam unanimiter revocari. Unde factum est, quod in tempore congruo adveniente ipso legato, Ecclesiarum praelati et alii religiosi ac prudentes viri cum eodem legato partes suas ita ferventissime interposuerunt, quod utramque partem ad unitatis et pacis bonum, cooperante Domino, revocarunt.
Eodem tempore in anno XV pontificatus Alexandri papae Fridericus imperator dictus ad suggestionem Papiensium, et marchionis de Monteferrato quinta vice in Lombardiam hostiliter remeavit. Transivit enim per montem Senonem, et in multitudine gravi descendens ad planitiem III Kalendas Octobris [Col. 0039D] castrametatus est juxta Secusiam. Altera autem die conceptum furorem amplius occultare non valens, in primordio detestabilium operum suorum civitatem ipsam combussit, et exinde acies suas versus Astam ad exercenda reliqua mala direxit. Habebat enim circa se multitudinem copiosam barbaricae gentis, homines assuetos in bellicis actibus [Col. 0039D] A. aciebus. viros nequissimos, rapaces et desperatos, quos de Flandria et aliis circumpositis locis elegerat; et quia neminem amentem amat nemo, Lombardi in uno spiritu et una voluntate conjuncti, quoniam ipsius reditum Friderici ex longo praecesserant, civitates suas et arces bene muniverant; et ad resistendum sibi in faciem, tanquam viri bellicosi et potentes, intrepidi existebant. Miserunt itaque ad subventionem Astensium, qui secum jamdiu [Col. 0040A] confoederati fuerant, viros industrios, in consilio valde providos et in armis probatos, quatenus eosdem Astenses contra impetum supervenientis hostis animosiores redderent, et, cum res exigeret, pro sua libertate manutenenda eorum exhortatione fortius dimicarent. Illi vero deterius sibi providentes inposterum, imprudenter recesserunt a confoederatione societatis Lombardorum, et prostrantes se in conspectu jam dicti Friderici, tradiderunt civitatem in manu et potestate ipsius. Asta itaque subjugata, idem Fridericus se super se extollens, ad destructionem civitatis Alexandriae, quam noviter Lombardi construxerant ad honorem beati Petri, cum marchione Montisferrati et Papiensibus conatus est festinare. Sed quia in cunctis actibus suis Deo et Ecclesiae adversabatur inique, dispositioni ejus omnipotens Deus mirabiliter obstitit, et suum propositum disturbavit. Tantam namque pluviarum inundationem repente de coelo emisit, ut omnia [Col. 0040B] flumina redundarent, et in paludes cuncta campestria verterentur. Videns autem Alexandriae populus de coelo auxilium sibi conferri, qui jam metu terribilis principis fugam praeparaverat, resumpsit vires et animos, atque ad resistendum injuriosae [Col. 0040D] A. innumerosae. M. numerosae. adversariorum multitudini de beatorum Petri et Pauli apostolorum suffragio confidens, postposita trepidatione se viriliter praeparavit. Sed, quamvis asperitas hiemis et imminens pluviarum ac nivium difficultas eumdem Fridericum ad Alexandriam dehortarentur accedere, nihilominus tamen in fortitudine sua processit et castra juxta ipsam civitatem in territorio aquoso utrinque firmavit. Diligenter itaque circumspiciens, quod eadem civitas praeter fossata et vicinitatem fluvii Tanneris nullo murorum vel turrium gauderet praesidio, despexit eam, sperans in anteo [Col. 0040D] A. et M. inaniter. quod in primo congressu posset ipsam omnino delere. Collectis igitur cunctis viribus sui exercitus in eosdem Alexandrinos gravissimum fecit assultum. Applicuit quoque [Col. 0040C] ad aggeres diversi generis machinas, et diu cum eis atrociter dimicavit. Sed auxiliante Domino praevaluit Alexandrinus populus, et, machinis hostium per violentiam captis, totam illam barbariem non sine occisione usque ad tentoria fugere compulit. Unde quia idem Fridericus visus est superari, in iracundiam majorem exarsit, et ideo contra consilium et voluntatem principum suorum in obsidione ipsa, quousque victoriam obtineret, morari disposuit. Sed quoniam hiemis asperitas imminebat et exercitus omnis patiebatur necessariorum indigentiam, equorum multitudo coepit omnino deficere, et militum apparatus modico pretio distrahi. Nec tamen pro his vel aliis difficultatibus ab Alexandrinorum impugnatione iracundia imperialis cessavit, licet ab eis semper tristiorem vicem reciperet. Cum autem neque terroribus, neque blanditiis, neque promissionibus cives ipsos ad deditionem inclinare nullatenus posset, subterraneos meatus occulte fieri [Col. 0040D] fecit, per quos civitatem ipsam ex improviso intrare speravit atque invadere. Sed resistente Domino inde perniciosam jacturam incurrere meruit, unde in futuro victoriam, et triumphum consequi credidit. Et quoniam eadem civitas jam per quatuor menses districte obsessa fuerat, et in multis patiebatur indigentiam, Lombardorum vires et suffragium communiter postulavit.
Tunc immensa civitatum Lombardiae societas citissime in unum convenit, et de communi omnium voluntate firmiter statuit, ut cum abundantia victualium, et aliis necessariis ad Alexandriam in manu valida sine mora festinare deberet. Mediante igitur Quadragesima, omnes civitates, et nobiles totius Liguriae ac Marchiae, et Aemiliae apud Placentiam [Col. 0041A] convenerunt, et rite dispositis atque ordinatis omnibus quae ad bellicos usus videbantur spectare, cum navibus et plaustris victualibus oneratis, et armis, exierunt de ipsa civitate. Processerunt autem in multa fortitudine militum et peditum armatorum, balistarum etiam, et arcariorum, versus Alexandriam, et in Dominica de Ramis palmarum juxta Terdonam castra sua non longius a castris Frederici, quam per decem milliaria posuerunt. Ubi vero Teutonici cum Lombardis ad alterutrum se conspexerunt, timor et hebetudo mentis Fredericum invasit, attendens stare contra se armatorum terribilem multitudinem, velut castrorum aciem ordinatam. Et exinde ad consueta calliditatis argumenta se convertens, Alexandrinis in dolo placide locutus est haec verba: In crastino sanctus dies Veneris imminet, quem omnis Christianus devotissime colit, et ideo pro reverentia Crucifixi treugam vobis et securitatem usque ad secundam feriam ex [Col. 0041B] imperiali benignitate concedo et largior. Recepta itaque securitate, cum singuli de populo nihil male suspicantes dormirent secure in domibus suis, eorum insidiator circa primam vigiliam noctis fortiores viros armatos in civitatem per subterraneos meatus intrare praecepit, et ipse cum toto exercitu ad portas stetit armatus, exspectans quousque illi quos praemiserat, civitatem intrassent et conclamantium voces audiret, quatenus dum bellum intrinsecus augeretur, ipse de foris per portam violenter irrueret et civitatem hostiliter occuparet. Sed a Domino factum est, quod mirabile in oculis omnium fuit, quod eadem civitas a tam perversa proditione in momento liberaretur, et inventa iniquitas in perversorum caput juste retorqueretur. Nihil enim justius quam necis artifices sua lege perire. Non potest autem mentiri Veritas, quae sic de reprobis loquitur: Convertetur dolor ejus in caput ejus, et in verticem ipsius iniquitas ejus descendet [Col. 0041C] (Psal. VII) . Et rursus: Qui proximo suo parat foveam, ipsemet incidit in eam (Prov. XXVI) . Cum igitur vigilatores, qui custodiebant civitatem, armatorum cuneos civitatem ingressos fuisse viderent, exclamaverunt vocibus magnis, ut populus cito ad arma consurgeret et ingressos hostes expelleret. Tunc cives subito velociter convolarunt ad arma, et tanquam leones audacter irruerunt in hostes, quos cum beato Petro, quem ante se in albo equo et coruscantibus armis praeire cernebant, prostraverunt in terram et in gladio compulerunt omnes, qui mortem evaserant, exire super ipsos aggeres, ex quibus praecipitabantur inviti. Omnes praeterea, qui de subterraneis meatibus nondum exierant, superiori terra cadente suffocati sunt. Apertis autem portis exivit populus in fortitudine magna et exercitum perfidi Frederici usque in diem Sabbati percussit in gladio, ita quod usque ad ipsius castra mortuorum strages usquequaque jacebant. Insuper [Col. 0041D] ligneum castellum, quod in perniciem civitatis ex fortioribus et electis militibus studiose armaverat, tandiu viriliter expugnavit, quousque illud cum ipsis militibus violenter combussit.
Videns igitur Fredericus divinam sibi majestatem in omnibus adversari, timuit ne propter supervenientium Lombardorum exercitum incurreret violentiam, et cum rubore cogeretur ab obsidione discedere. Quocirca in proxima nocte castra fecit comburi, et in Dominicae Resurrectionis aurora cum omnibus suis versus Papiam iter suum direxit. Sed quoniam vitare non poterat, quin juxta expeditionem Lombardorum transitum faceret, ea astutia prope Lombardos in villa, quae vocatur Guiguella [Col. 0041D] M. Guignella. , voluit castrametari, quia non verebatur [Col. 0042A] ab eis offendi, nisi prius ab ipso fuissent nostiliter provocati. Lombardi vero nondum cognoverant ea quae omnipotens Deus hesterna die cum Alexandrinis mirabiliter fecerat. Sed ubi viderunt Fredericum erectis vexillis contra se venientem, assumpserunt arma, et coram eo parati ad pugnam viriliter steterunt in armis, exspectantes quid potius faciendum eligeret, an inciperet bellum cum ipsis, quod minime credebatur, quia valde pauciores, quam ipsi, viros bellatores habebat, an quiete castrametaretur et neminem laederet. Ipse vero eadem die, quam fecit Dominus, resedit pacifice in praedicta villa. Illucente autem secundo die quidam nobilium, qui nulli partium habebantur suspecti, prius ad Fredericum, et consequenter ad Lombardos accesserunt in haec verba: Quae major insania, vel quod excellentius malum excogitari potest, aut operari, quam ut dominus servum, sive servi dominum jure suo privare omnino conentur, et per violentiam [Col. 0042B] possidere? Sic ergo unaquaeque pars jure suo contenta, et tam gravibus malis jam cessantibus, pax optata inter vos, cooperante Domino; reformetur. Tunc imperator suspirans post multa quae hinc inde allegata fuerant, sic respondit: Ego salvo imperii jure paratus sum super hac controversia stare arbitrio bonorum virorum utriusque partis. Et consequenter communitas Lombardorum dixit: Salva Ecclesiae Romanae ac nostra libertate, pro qua decertamus, nos id idem facimus. Et statim electi sunt a Frederico Philippus Coloniensis electus, G. de Pozasca Taurinensis capitaneus, et B. [Col. 0041D] A. et M. pro B. legunt R. de Sancto Nazario Papiensis. A Lombardis vero G. Pistis de Mediolano, G. de Gambara Brixiensis, et G. de Verona, in quos utraque pars hilariter compromisit. Post haec Lombardi ad Fredericum reverenter accesserunt et honoraverunt eum, a quo ipsi benigne [Col. 0042D] A. bene. recepti et honorati sunt. His itaque utrinque ita peractis, Fredericus exercitum abire permisit, [Col. 0042C] et cum uxore, ac filiis, et domestica familia in civitatem Papiam descendit. Lombardi vero ad propria cum gaudio redeuntes obviaverunt secus Placentiam Cremonenses cum carrucio suo et expeditione sua. Ipsi enim semper claudicaverunt in facto communitatis civitatum respectu amicitiae Papiensium, et ideo studiose post alios distulerunt exire, ut disturbaretur expeditio communitatis pro retardatione ipsorum. Cognito igitur, quod sine ipsis facta erat praedicta concordia, confusi sunt in erubescentia sua. Tunc populus Cremonensis in consules suos nimium exardescens, civitatis suae contumeliam graviter vindicavit, funditus diruens palatia eorum ac domos; bona omnia diripuit, et alios in loco eorum consules ipsis depositis subrogavit. Quamvis autem Lombardorum civitates cum eodem Frederico de concordia et pace tractarent ad invicem, cognoscentes tamen versutias hominis illius, nihilominus ab eo sibi cavebant inposterum. Propterea confoederationis suae juramenta sollicitius [Col. 0042D] innovarunt, et in cunctis majorem circumspectionem semper gesserunt.
Fredericus vero cum apud Papiam diutius moraretur, et in cunctis actionibus suis eventus semper sinistros haberet, ut religiosos viros et populum suum sibi favorabilem redderet, pacem Romanae Ecclesiae, quam prae caeteris rebus affectare se publice asserebat, per se ipsum requirere studuit. Misit ergo per litteras et familiares suos ad Ostiensem et Portuensem episcopos, et cardinalem Sancti Petri ad Vincula, ut pro reformanda pace inter Ecclesiam et imperium, ad eum secure accederent, quatenus viva voce ad alterutrum opus ipsum tractare, et ad optatum finem cum honore Ecclesiae [Col. 0043A] possent Domino cooperante perducere. Quod verbum postquam ad aures apostolicae sedis pervenit, non immerito suspectum omnibus fuit, tum quia praeteritorum exhibitio futurorum certitudinem demonstrabat, tum quia idem Fredericus non videbatur ad aliqua bona opera ullo modo inclinari. Verumtamen quia secundum beati Augustini dictum dubia semper in meliorem partem sunt convertenda, et quia pax non solum inquirenda, sed prosequenda esse describitur, domnus Alexander papa de communi fratrum suorum consilio praedictas personas plene instructas ad praesentiam ipsius principis honorifice destinavit. Eis igitur segregatim per diversas regiones proficiscentibus plebs universa in jucunda eorum inspectione laetabatur in Domino, et ad consignationem puerorum ipsis copiosam multitudinem infantium praesentabat. Episcopus namque Portuensis, et cardinalis Sancti Petri ad Vincula per Spoletum, et Imolam, atque Bononiam [Col. 0043B] honorifice transeuntes, usque Placentiam processerunt; ibique adventum Ostiensis episcopi, qui per Pisanam et Lucanam civitates cum gloria et honore transivit, per dies aliquot exspectarunt. Interim vero ut cum rectoribus civitatum Lombardiae super iis, quae imposita sibi fuerant, haberent colloquium, perrexerunt Laudam. Completo itaque ipso colloquio, audierunt Placentiam Ostiensem episcopum pervenisse, ad cujus praesentiam celeriter pervenerunt. Ut autem ipsi tres apostolicae sedis legati fuerunt insimul, nuntiaverunt Frederico adventum suum, petentes ab eo, ut quid eos vellet agere, ipsis continuo significaret. Quibus ille benigne respondens mandavit, ut, transito flumine Pado, ad eum secure accederent. Tunc legati de Placentia cum magno legatorum et militum comitatu exeuntes, processerunt ad Padi ripam, et in praeparatis navibus transeuntes venerunt in civitatem Papiam, in qua honorifice fuerunt recepti et hospitati. Altera [Col. 0043C] autem die imperatore cum principibus ac multo populorum concursu celebri in publico residente, legati ad ejus praesentiam pariter accesserunt. Cum igitur ante ipsius conspectum introirent et prope illum ex opposito in suis faldistoriis consederent, continuo idem imperator, deposito quem in capite gestabat pileo, eosdem legatos, sicut relatio declaravit interpretis, sermone Teutonico salutavit, addens, quod adventus ipsorum sibi plurimum complacebat, et eorumdem praesentiam valde habebat acceptam, sed ut considerata, quae gerebant, proponerent, hilari vultu praemonuit. Tunc episcopus Ostiensis stetit in medio et in communi audientia omnium jucunda facie ita respondit: Salutatio tua, domine imperator, grata est nobis et valde accepta, sicut praeexcellentissimi principis et excellentissimae potestatis. Sed in hujus salutationis alloquio illud nos vehementer exasperat, quod ad praesens peccatis exigentibus versa vice, sicut optamus, vos resalutare [Col. 0043D] non possumus. Faciat itaque omnipotens Deus per ineffabilem bonitatis suae clementiam cum sponsa sua sacrosancta Ecclesia et imperio tuo, illam concordiam et unitatis pacem, ut quod modo absque scrupulo conscientiae non possumus, in proximo affectuose propitiante Domino valeamus implere. Nos vero propter hoc pium [Col. 0043D] A. hoc ipsum opus. opus, quantum in nobis fuerit, prosequendum, ad vocationem tuum specialiter venimus, non de nobis, vel de nostris meritis praesumentes, sed in illius fiducia hujus operis efficaciam ponimus, qui cum ad praedicandum mitteret discipulos suos, dixit: Ego vos elegi, et posui vos, ut fructum afferatis, et fructus vester maneat (Joan. XV) ; et incipiens ab exordio schismatis, ita universa Ecclesiae gravamina et manifestam imperii deploravit jacturam ita, quod de utriusque partis concordia et pace intrepide peroravit, ut omnes, qui aderant, in verbis suis mirarentur, et gaudentes [Col. 0044A] in cordibus suis ad invicem dicerent: Non enim hic homo loquitur, sed Spiritus Dei Patris, qui habitat in eo. Deinde abbrevians verbum, imperatoris duritiam in eo maxime increpando redarguit, quod ubi quatuor illae personae, quae de corpore Ecclesiae sibi adhaeserant, de medio per judicium Dei erant sublatae, et totus orbis unum Romanum pontificem in Patrem, et animarum suarum pastorem receperat, ipse solus non debebat unitati catholicae amplius adversari, sed in unam sanctam apostolicam Ecclesiam credere et ei humiliter obedire. Post haec episcopus Portuensis et cardinalis Sancti Petri ad Vincula circa eamdem materiam compendiosum fecerunt sermonem, et ad pacis bonum imperatoris animum inclinare nunc blandis, nunc asperis nihilominus studuerunt. Tunc imperator compunctione plurima placitum dedit responsum, et optatae paci omnem promisit assensum, aperiens dolorem cordis sui, quo se intrinsecus vehementer uri asseruit [Col. 0044B] pro eo quod Ecclesia Dei sub tantae tribulationis discrimine fluctuabat. Et his dictis, omnes ad hospitia pariter redierunt. Sed post modicum spatium legati ejusdem Frederici curiam frequentantes, de pacis bono, qualiter inter ipsum et Romanam Ecclesiam, ejusque adjutores, Lombardos videlicet, Siciliae regem et imperatorem Constantinopolitanum, reformari posset, modo cum eo solo, modo cum eo et ejus consiliariis, per dies plurimos contulerunt. Ut autem super iis tractatibus absque suae personae praesentia cum Lombardis facilior opportunitas haberetur, imperator vices suas C. [Col. 0044D] M. Con. cancellario, P. dicto Coloniensi electo, et A. protonotario suo concessit, quatenus collatione habita de contrarietate capitulorum, quam possent, moderantiam exhiberent et ad notitiam ipsius cuncta referrent. Ipsi vero cum legatis et Lombardorum rectoribus nunc in suburbiis, nunc in urbibus, prout eis competentius videbatur, de pacis reformatione [Col. 0044C] insimul frequentissime tractaverunt. Sed cum ea quae vicissim petebantur, ad imperatoris notitiam referrentur, ipse in cunctis modum nimis excedens, et ab Ecclesia in spiritualibus postulavit, quod nulli unquam laico inveniretur concessum, et a Lombardis ultra quod Carolus, et Ludovicus, atque Otto imperatores contenti fuerunt, exegit. Cum igitur a suo proposito pravo Fredericus recedere nullatenus vellet, legati a sanctorum Patrum Regulis et Constitutionibus deviare nolentes, eo in erroris sui perfidia derelicto, ad praesentiam domni papae, ac fratrum suorum collegium ductore Domino redierunt. Lombardi vero antiquam suae libertatis possessionem viriliter defendentes, improbitati ejusdem Frederici fortius solito restiterunt, et Papienses cum marchionibus et Cumanis, assiduis devastationibus expugnabant.
[Col. 0044D] Eodem tempore Alexander papa Ecclesiam Alexandriae ad postulationem Mediolanensis archiepiscopi, et comprovincialium episcoporum, atque rectorum civitatum, Lombardiae episcopatum constituit; in qua fecit in episcopum eligi Arduinum Romanae Ecclesiae subdiaconum, a Mediolanensi metropolitano, tanquam suum suffraganeum consecrandum. Praeterea Papiensem episcopum crucis et pallii dignitate privavit, eo quod civitas ejus Octaviano haeresiarchae, ac Frederico imperatori excommunicatis adhaesit, et post satisfactionem praestitam eumdem Fredericum in gravem Ecclesiae jacturam, ac Lombardorum praesumpsit in Italiam revocare. Haec namque civitas, sicut gesta pontificum Romanorum declarant, ab antiquo receptaculum fuit regum Romanam Ecclesiam et pontifices Romanos persequentium. Aistulphus enim rex Lombardorum Ravennatem exarchatum [Col. 0045A] Stephano papae II violenter abstulit, et alia gravia mala Ecclesiae Romanae, atque Urbi tanquam vir nequam et pessimus, Dei et beati Petri timore postposito, intulit. Propter quod recolendae memoriae Pipinus Francorum rex, ab eodem papa rogatus, Lombardiam secundo cum exercitu magno intravit, et ipsum Aistulphum in Papia rebellantem tandiu obsedit, quousque ad mandatum ejus, et voluntatem jam dicti pontificis satisfecit, et omnia Ecclesiae ablata restituit. Desiderius quoque rex, qui eidem Aistulpho in regno successit, Adrianum papam I, nihilominus Ecclesiam et Urbem impie atque crudeliter est persecutus. Unde Carolus rex ad preces ipsius papae hanc eamdem civitatem, in qua Desiderius ipse fuit receptus, per sex menses ita districte obsedit, quod eumdem regem, et ejus uxorem per violentiam cepit, et captum ad suum Francorum regnum secum reduxit. Non est ergo mirabile, si modernis temporibus haec perfida [Col. 0045B] civitas contra Ecclesiae unitatem schismaticos et excommunicatos recepit, et manutenere pro viribus elaborat.
Et factum est in anno Dominicae Incarnationis 1175, pontificatus quoque Alexandri papae anno XVII, circa finem mensis Junii, dum Fredericus exspectaret in constituto termino exercitum quem de Alamannia excitaverat, deliberato cum Papiensibus consilio, perrexit Cumas occulte cum paucis: ibique recepto exercitu ipso, et aggregatis sibi universis Cumanis, ex improviso Mediolanensium fines invasit, quorum villas et praedia hostiliter depraedari et devastare incoepit. Statuerat enim cum ipsis Papiensibus, ut ex quo Mediolanensium terras ingrederetur, dato eis signo quod inter se nominaverant, civitas ipsa in manu valida succurrere sibi deberet, et resistentes Lombardos a facie sua violenter [Col. 0045C] expellere. Sed quia
[Col. 0046D] Misit ergo imperator Fredericus ad praesentiam domni Alexandri papae W. [Col. 0045D] M. Willelmum. Magdeburgensem archiepiscopum, Christianum Maguntinum, et P. [Col. 0046D] M. Petrum. Vormatiensem, electos, atque Ar. protonotarium regni, majores imperii principes, cum plenaria potestate complendae pacis inter Ecclesiam et imperium. Qui venientes usque Tiburtum nuntiarunt ipsi pontifici sedenti apud Anagniam sui adventus causam, et impetrato securo ducatu recepti sunt a duobus cardinalibus, et capitaneis Campaniae, atque honorifice deducti in civitatem Anagninam. In crastinum vero, cum pontifex in consistorio, astante clericorum et nobilium multitudine, resideret, accesserunt ad majorem ecclesiam cum decora societate sua, et exinde intrarunt in conspectu pontificis. Stantes autem in medio coram ipso, et cum multa reverentia dixerunt, loquentes: Dominus noster [Col. 0047A] imperator desiderio magno desiderans Romanae Ecclesiae, ac vobis pacem veram dare, misit nos cum plenitudine potestatis ad praesentiam vestram, instanter postulans ut verbum illud concordiae ac pacis, quod in praeterito anno fratres vestri secum praesentialiter tractaverunt, et usque modo peccatis exigentibus imperfectum remansit, nunc per nos et assensum vestrum, quantum in eo fuerit, auctore Domino, compleatur. Notum est enim et indubitatum quod ab initio nascentis Ecclesiae omnipotens Deus in orbe duo esse voluit, quibus principaliter mundus hic [Col. 0047D] M. non legit ฯแฝธ hic. regeretur: sacerdotalis dignitas et regalis potestas, quae nisi ad invicem concordia fulcirentur, pax ubique nullatenus servaretur, et mundus controversiis, et bellorum strepitu abundabit. Cesset igitur jam nunc ista odiosa turbatio, et per vos duos principes orbis pax desiderata Ecclesiis universis, et populo Christiano reddatur. His igitur publice allegatis, benignus pontifex hilari ac placido vultu respondens, ait: [Col. 0047B] De adventu vestro cum jucundis rumoribus valde gaudemus, et exinde omnipotenti Deo gratias agimus. Non est in praesenti saeculo res, quae in auribus nostris ita dulcescat, quam si domnus imperator noster, quem inter alios principes mundi cognoscimus esse majorem, pacem nobis veram dare, sicut asseritis, velit. Sed si vult integram pacem suam nobis tribuere et Ecclesiae Romanae, oportet ut eam auxiliatoribus nostris, maxime regi Siciliae ac Lombardis, et imperatori Constantinopolitano, qui nobis contra eum in necessitatibus Ecclesiae firmiter astiterunt, pariter tribuat. Legati vero laudantes, et approbantes verbum pontificis, dixerunt: In mandatis accepimus a domno imperatore ut secrete vobiscum et cum fratribus vestris loquamur, quatenus ea, quae inter nos et vos tractanda fuerint et statuenda, inimicus homo non sentiat, et in secreto serventur quousque pacis bonum, praestante Domino, compleatur. Scimus enim quod in parte vestra et nostra [Col. 0047C] nonnulli sunt, qui pacem odiunt, et hanc discordiam libenter fovent. Iis itaque auditis, universus conventus discessit, et pontifex cum fratribus suis, et eisdem legatis secretarium consilii solus intravit. Coeperunt autem de verbo pacis ad invicem diligenter tractare. Sed quoniam res ardua et multum difficilis agebatur (multi enim nobiles et potentes in schismate graviter lapsi fuerant), et de quibusdam capitulis inter Ecclesiam et imperium controversia vertebatur, ultra quindecim dies tractatus ipse duravit. In quo spatio sanctorum Patrum auctoritates, privilegia imperatorum, atque antiquae consuetudines, atque illae rationes ostensae sunt, et super eis est diutius laboratum atque subtiliter disputatum. Tandem, cooperante Spiritus sancti gratia, ita factum est quod de omnibus capitulis inter Ecclesiam et imperium cum saepedictis legatis pontifex et fratres ejus unanimiter concordarent, remanente causa Lombardorum in eo statu, in quo erat [Col. 0047D] usque ad commune colloquium, quoniam in eorum absentia nec debuit, nec potuit terminari [Col. 0047D] M. determinari. . Et quoniam sine imperatoris et eorum Lombardorum corporali praesentia pax ipsa, sicut praedictum est, fieri non debebat, constitutum est ut pontifex cum fratribus suis pro tanto desideratae pacis bono laboraret in proprio corpore, et ad partes Lombardiae absque longa dilatione festinaret. Interim autem data est firma securitas ex parte imperatoris omnibus Ecclesiae Romanae personis, et rebus eorum, ac terris beati Petri et Siciliae regis, cunctisque majoribus usque ad consummationem ipsius pacis. His itaque dispositis, et concorditer ordinatis ad imperatorem legati alacres redierunt.
Porro Alexander papa, ut indubitanter ad colloquium [Col. 0048A] ipsius imperatoris posset accedere, ordinato in Urbe vicario versus mare Adriaticum iter cum fratribus suis arripuit, et veniens Beneventum per Trojam et Sipontum, ac montem Gargani transivit ad civitatem Vestanam in maris littore sitam. Ibi enim devotus beati Petri filius rex Siciliae ad ejus obsequium praeparaverat septem galeas victualibus et armis, prout tempus et res postulabat, munitas. Duos quoque de magnatibus terrae suae R., videlicet Salernitanum archiepiscopum et R. Andrensem maximum comitem, ut honorificentius cum eis incederet illuc ad ejusdem [Col. 0048D] A. ejusdem Patris et domini, etc. pacis, et domini sui praesentiam destinavit. Ut autem imperatorem et Lombardos de suo pontifex adventu redderet certiores, sex de fratribus suis cardinalibus a Siponto usque Bononiam cum suis et aliorum fratrum equitaturis praemiserat.
[Col. 0048B] In diebus illis Emmanuel imperator Graecorum volens sibi subjugare Turcorum regnum, in multitudine gravi terram ipsorum violenter intravit, et destruens civitates et villas fere usque ad Cuneum, ubi est sedes regni, spoliando et occupando universa processit. Tunc soldanus gentis illius potentissimus rex, ascitis sibi decem millibus Arabibus peritia militandi astutioribus prae caeteris gentibus ipsius patriae, cum ingenti multitudine militum, et sagittariorum suorum, praedicto imperatori occurrit, orans et petens ab eo ut terram suam sibi in pace dimitteret, et eam ad suum servitium retineret. Obtulit enim ei magna et pretiosa donaria, ut ejus amorem et gratiam consequi mereretur. Denique fidelitatem et hominium [Col. 0048D] A. et M. homagium. sibi voluit fideliter exhibere, et ad ejus servitium cum militibus et sagittariis suis, quandocunque ab eo requireret, accedere. Sed imperator nimium de viribus et potentia sua confidens (fortissimum namque secum exercitum, [Col. 0048C] et valde magnum terra et mari habebat) despexit eum, et dixit: ยซ Neque pacem mecum, neque placitum facies, nisi Cuneum in manibus et potestate mea reddideris. His itaque auditis, soldanus, tanquam vir sapiens et astutus, simulate retrorsum abiit. Et ascendens montana super convallium fauces per quas imperator ad Cuneum transire disposuerat, insidias ei posuit, ut inopinate ipsum invaderet, et perniciose contraheret. Imperator vero credens eumdem soldanum potius ex timore quam astutia et calliditate a facie ejus recessisse, minime caute, imo improvide et temerarie intravit per illos difficiles et arctos transitus inter duos arduos montes. Et praemittens fortissimos equitatus suos cum quadrigis et principibus principum, subito inciderunt omnes in insidias hostium. Facto itaque hinc inde immenso clamore, terribilis et exitiabilis initiatur conflictus. Et quia prae nimia locorum angustia pars nostra nec fugere poterat, nec reluctari, [Col. 0048D] pariter comprehensi sunt universi tanquam greges in ovile unum. Quid plura? saeve digladiati sunt a saevitia Turcorum, Arabum, et multis ac variis divitiis exspoliati, pauci tamen de tanta multitudine in captivitatem ducti. Ipse quoque imperator in posteriori acie loricatus, et multo milite circumdatus, tandem repertus est. Cum autem in gladio ab impia multitudine impie tunderetur, supervenit ipse soldanus, et eo agnito, cum posset illatam sibi absque offensione injuriam plene ulcisci, ex nimia liberalitate, sicut vir in lege sua mansuetus, et timens Creatorem suum, absolvit eum, et liberum abire permisit; cui et coronam et pretiosissimam crucem, quae capta fuerant cum multis, et variis donariis restituere dignum duxit. Ad ultimum vero pacem cum ipso ad tempus composuit, et hoc modo amici ab invicem discesserunt.
Interea Viterbiensis ille ridiculus antipapa, de malo semper in pejus descendens, ubi pacem et concordiam inter Alexandrum papam et imperatorem sine se familiariter tractari praesensit, ubi securitatem firmam cunctis viatoribus datam indubitanter cognovit, cum participibus suis ita vehementer indoluit, ac si cor ejus per medium crepuisset. Antea vero quam de Anagnia pontifex Alexander exiret, H. Ostiensem episcopum et R. diaconum cardinalem Sancti Georgii ad imperatoris praesentiam ea occasione praemisit, ut securitatem, quam Magdeburgensis archiepiscopus cum sociis suis compromiserat, ab eodem imperatore per exhibitionem juramenti manifeste reciperent. Euntes autem per partes Tusciae in Lombardiam intrarunt, et circa Mutinam eumdem imperatorem satis pacificum invenerunt, qui eos hilari vultu, ac reverenter suscepit, [Col. 0049B] et honorificentia plurima honoravit. Praesentibus itaque multis episcopis atque principibus, coram ipsis legatis C. filium marchionis Montisferrati super sacrosancta Evangelia jurare fecit in anima sua eamdem securitatem, quam praedicti legati apud Anagniam indubitanter praestiterant. Insuper ad majorem bonae voluntatis, quam gerebat de pace, ostensionem, omnes Alamannos principes, qui secum ibi aderant, eamdem securitatem per jusjurandum fecit nihilominus roborare.
In diebus illis Cremona respiciens retro absque gravamine turpiter dejerando a confoederatione aliarum civitatum impudenter recessit, et ad imperatorem non sine magna infamia se convertit; unde indignationem Ecclesiae, et aliorum Lombardorum odium et inimicitiam juste incurrit. Terdona quoque non post multum temporis id ipsum reprehensibiliter fecit, et eadem infamia contumeliose se involvit. Audiens autem haec apud Vestam summus [Col. 0049C] pontifex valde miratus est, sed de aliarum civitatum stabilitate non dubitare potuit. Caeterum cum valida maris tempestas ipsum jam per triginta dies contra propositum suum ibidem detinuisset invitum, ecce subito auster diu desideratus advenit, et statim nautae ad transfretandum eumdem pontificem alacriter invitarunt. Qui consurgens circa medium noctis instantis Quadragesimae valde mane post missam, et receptos cineres, pelagi vastitatem laetus intravit cum undecim galeis, et duabus galeis oneratis victualium copia, et albis caballis. Erat enim delectabile ad videndum ipsum navalem et gloriosum exercitum sulcantem grossum pelagus velis prosperis et propitio vento. Sed circa meridiem superveniente borea prorsus exstinctus est auster, et illico facta est in mari turbatio maxima. Timuerunt igitur omnes, pontifex autem non fuit omnino securus, quia procellarum immensitas non modicum minabatur. Tunc decem galeae cum ipso [Col. 0049D] papa, et fratribus suis versus anteriores insulas in remigando non segniter laborarunt. Sed tandem suffragantibus beatorum Petri et Pauli meritis, eadem die circa noctem ad insulam quae dicitur Palatiosa [Col. 0049D] M. Palacrosa. prospere, Deo gratias, applicuerunt. Sed naves albos equos ferentes cum posteriori galea regressae sunt ad portum Vestanum, quia reliquas galeas subsequi contra ventum validum non potuerunt. Pontifex autem fatigatus ex jejunio et procellosi maris turbatione, in terram libenter descendit, et, apposita mensa, copiose hilariterque coenavit. Post modicum vero spatium, cum jam quiescerent omnes, ex insperato desiderabilis auster nautis arrisit, et eos ad iter agendum non mediocriter animavit. Exsultantibus igitur cunctis in gaudio magno, universa vela in altum citissime sunt collata, et unusquisque ad exercendum commissum sibi officium in ipsa noctis obscuritate vigilanter permansit. [Col. 0050A] Praecedente itaque cum magno luminari galea celeriori summi pontificis, per totam noctem omnes alacriter navigarunt, et die altera circa meridiem in insula, quae vocatur Allexa, post celebratam ibidem missam cum magno gaudio et laetitia coenaverunt. Et exinde caeteras Dalmatiae insulas transcendentes, in proxima Dominica, priusquam sol illucesceret, ad civitatem Jaderam, quae sita est in capite Hungarici regni, eumdem pontificem cum fratribus suis M. videlicet Praenestino episcopo, I. [Col. 0050D] M. Jo. titulo Sanctae Anastasiae, B. titulo Sanctae Pudentianae presbyteris, O. Sancti Adriani, et V. Sancti Eustachii diaconis cardinalibus, R. quoque Salernitano archiepiscopo, et R. illustri comite, per merita beati Petri sanum et alacrem portaverunt. Et quoniam nondum quisquam Romanorum pontificum civitatem ipsam intraverat, de novo ejusdem papae adventu facta est in clero et populo ipsius loci communis laetitia, et ineffabilis exsultatio collaudantium [Col. 0050B] et benedicentium Dominum, qui modernis temporibus per famulum suum Alexandrum, successorem beati Petri, Ecclesiam Jadertinam dignatus est visitare. Ideoque praeparato sibi de Romano more albo caballo processionaliter deduxerunt eum per mediam civitatem ad beatae Anastasiae majorem Ecclesiam, in qua ipsa virgo et martyr honorifice tumulata quiescit, cum immensis laudibus et canticis altisone resonantibus in eorum Sclavica lingua. Post quartum vero diem exivit Jadera, et per Sclavorum insulas, et maritimas Histriae modicas civitates, felici cursu transitum faciens, ad monasterium Sancti Nicolai situm in faucibus Rivialti cum omni alacritate, Domino auxiliante, pervenit.
Anno igitur sui pontificatus XVIII, nono Kalendas Aprilis, indictione X, beatus Alexander papa cum [Col. 0050C] ingenti honorificentia Venetias primum intravit, occurrente sibi duce cum patriarcha, et episcopis, ac nobilibus cum clero in varia navium copiosa multitudine. Eo autem in palatio patriarchae super Rivo alto descendente, praedictus Magdeburgensis archiepiscopus cum electo Wormatiensi, et protonotario accesserunt ad eum, dicentes: Dominus noster imperator cuncta, quae inter vos et eum de pace nobis mediantibus tractata sunt et conscripta, paratus est cum gaudio adimplere. Sed in civitate Bononiensi, quam ejus principes nimis habent suspectam, vobiscum convenire nullatenus potest: unde clementiam vestram suppliciter exoramus, quatenus alium locum sibi et vobis congruum, Ravennam videlicet vel Venetias eligere satagatis. Quibus pontifex constanter sine mora respondit: Diu est quod, mediantibus fratribus nostris, V. Ostiense episcopo, et R. diacono, cardinalibus, cum Lombardis imperator convenit, ut ipse in Imola et nos in Bononia debeamus [Col. 0050D] pariter convenire, ideoque nos absque Lombardis, et consilio fratrum nostrorum, qui circa partes Bononiae nostrum praestolantur adventum, locum ipsum mutare non possumus, nec debemus. Si ergo nunc ei displicet, quod prius sponte concessit, sibi debet, non nobis excusatione seposita imputare. Verumtamen, ut inceptum bonum pacis ad desideratam consummationem celerius valeat, opitulante Domino, pervenire, nos usque Ferrariam sine mora venire studebimus, quatenus ibi cum fratribus nostris absentibus et rectoribus Lombardiae deliberare et eligere plenarie possimus, quod pro utraque parte congruentius fuerit faciendum. Quod verbum quia legatis bene complacuit, per litteras apostolicas universis episcopis et rectoribus civitatum Lombardiae mandavit, ut in Dominica die Dominicae Passionis ad ejus praesentiam in civitate ipsa, Deo favente, conveniant. Interim vero, cum turbae multae irruerent [Col. 0051A] ad eum, et de circumpositis civitatibus multitudo nobilium properaret ad ejus praesentiam ut viderent illum, et audirent tanquam angelum Dei missum, dignum duxit ut in proxima Dominica, qua cantatur Laetare, Jerusalem, ad ecclesiam Beati Marci solemnia missarum celebraturus accederet. Indutis ergo sacris vestibus, et de consuetudine auream deferens rosam cum episcopis et cardinalibus ad altare nimis [Col. 0051D] A. et M. pro nimis leg. majus. devote processit. Post evangelicam lectionem populo Dei ex diversis partibus congregato pastoraliter praedicavit, et completis missarum officiis, rosam, quam detulerat, duci Venetico in signum gratiae sedis apostolicae contulit. In eadem quoque septimana cum glorioso galearum exercitu, quod erat delectabile visu, exivit a Venetia, et per fauces Padi ascendens cum gloria et honore venit in suam civitatem Ferrariam.
In sequenti vero die principales personae, quae ab utraque parte inferius adnotantur, ad ejusdem pontificis praesentiam convenerunt. Ex parte Lombardorum Aquileiensis patriarcha, Ravennensis et Mediolanensis archiepiscopi, et eorum comprovinciales episcopi, rectores civitatum, cum suis marchionibus atque comitibus, Salernitanus quoque archiepiscopus cum R. Andrensi comite. Sed ex parte imperatoris Maguntinus, Coloniensis, Treverensis, Bisuntinus, Magdeburgensis et Saltzburgensis archiepiscopi, cum aliquibus eorum suffraganeis episcopis; electo quoque Wormatiensi, et A. [Col. 0051D] M. An. protonotario. Quibus ad invicem congregatis, de loco, ubi papa secure posset cum imperatore praesentialiter convenire, non modica inter partes altercatio exstitit, et Lombardis petentibus Bononiam, vel Placentiam, aut Ferrariam, seu Paduam; imperatoris [Col. 0051C] autem principibus Papiam, seu Ravennam, aut Venetias eligentibus, pontifex cum nuntiis regis Siciliae Venetias in hunc modum elegit, ut si dux cum populo Veneto juramentoriam cautionem praestaret, quod antequam pax confirmata firmiter esset, sine consensu papae [Col. 0051D] A., et M. ฯแฝธ papae non legitur. imperatorem Venetias nullatenus intrare permitterent, et venientes illuc, seu redeuntes nullo modo impedirent, tunc pars ipsa utraque ad locum ipsum secure accederet. Quod ad verbum pontificis factum est. Exivit ergo a Ferraria cum episcopis et cardinalibus septimo Idus Maii, et sine mora Venetias remeavit, cujus vestigia partes utraeque celeriter sunt subsecutae. Constitutis itaque principibus ac Lombardis in conspectu pontificis, de reconciliatione pacis inter eos et alterutrum tractare coeperunt. Sed, quia de regalibus ac feudis maxima inter eos controversia vertebatur, et pax Ecclesiae absque illorum pace, qui cum Ecclesia contra imperium firmiter [Col. 0051D] steterant, fieri non debebat, tractatus ipse multis intervenientibus induciis usque ad apostolorum Petri et Pauli octavas processit. Ea igitur die pax Ecclesiae in ea forma, qua de consensu partium ordinata fuerat, et scripto firmata de communi consensu principum, qui praesentes aderant, imperatoris assensu roborata est. Pax quoque Siciliae regis a proximis Kalendis Augusti usque ad quindecim annos eodem modo approbata est, super quibus chartae hinc inde concorditer factae, et a singulis partibus in bona voluntate receptae sunt. Quibus ita peractis, ad instantiam principum imperatori licentiam dedit pontifex veniendi usque Clogiam, quatenus in loco ipso a pontifice parum distante, constitutis in ejus praesentia cardinalibus illis et principibus, qui verbum pacis et treugarum fere [Col. 0052A] jam consummaverant, causa ipsa imperiali auctoritate, auctore Domino, plenum sortiretur effectum et immutabile firmamentum. Venit ergo illuc imperator, et ad ejus praesentiam cardinales et principes pariter convenerunt, omnia, quae de ipsius assensu fecerant, sibi concorditer ostendentes. Auditis itaque omnibus, quae gesta fuerant, et plenarie intellectis, licet ab iis, qui oderant pacem, valde turbatus fuerit et commotus, quia tamen principes in faciem sibi viriliter restiterunt, omnia tandem, sicut in praesentia pontificis gesta fuerant et conscripta, rata habuit, et confirmari sponte promisit. Unde factum est quod in audientia eorumdem cardinalium et principum Dodoni comiti filio C. marchionis praecepit ut in anima sua coram domno papa, nuntiis regis Siciliae, ac Lombardis publice juraret in hunc modum:
[Col. 0052B] ยซEgo comes Dodo juro quod domnus imperator mandavit mihi ut in anima sua jurarem juramentum, quod nunc facturus sum, et postquam mandavit, non revocavit mandatum. Et ego ex mandato imperatoris juro in anima sua quod ex quo venerit Venetias omni quaestione et contradictione semota, faciet jurari in anima sua quod pacem Ecclesiae, sicut disposita est per mediatores et scripta, et pacem regis Siciliae usque ad quindecim annos, sicut scripta est, et treugam Lombardorum, sicut est per mediatores utriusque partis dispositum, et in scripto, quod est apud eosdem mediatores, continetur, bona fide servabit, et principes suos hoc ipsum jurare faciet.ยป
Simili modo praecepit Sigilboth [Col. 0052D] A. Sigilboch. M. Sigilloth. camerario suo in hunc modum:
ยซEgo Sigilboth juro quod ex quo domnus imperator venerit Venetias, praedictum juramentum pacis Ecclesiae, et regis Siciliae, et treugae Lombardorum [Col. 0052C] faciet praestari in anima sua, et principes similiter jurare faciet.ยป
His itaque hoc modo completis, pontifex ducem et populum Venetum a juramento, quo tenebatur, absolvit, et ut domnum imperatorem honorifice Venetias ducerent eis praecepit. Quod dux desideranter implere festinans in praeparatis sex galeis eumdem imperatorem usque ad monasterium Sancti Nicolai, quod est situm in capite Rivi alti, cum gloria et honore fecit conduci.
Altera itaque die in vigilia Sancti Jacobi summo mane pontifex misit ad ejus praesentiam Hi. [Col. 0052D] A. Hy. Ostiensem, E. Portuensem et M. Praenestinum episcopos, I. titulo Sanctae Anastasiae, T. titulo Sancti Vitalis, et P. titulo Sanctae Susannae, presbyteros cardinales, atque I. [Col. 0052D] M. Jo. diaconum cardinalem Sanctae Mariae in Cosmedin: qui venientes ad eum, [Col. 0052D] postquam renuntiavit schisma Octaviani, Guidonis Cremensis et Joannis de Struma, post promissam quoque obedientiam venerabili papae Alexandro, tanquam catholicus princeps, ejusque successoribus canonice intrantibus, ipsum a sententia excommunicationis pariter absolverunt, et unitati catholicae aggregarunt. De majoribus etiam ipsius principibus juxta priscum Ecclesiae morem id ipsum fecerunt. Et exinde imperator tanquam orthodoxus princeps devote accessit ad praesentiam ipsius pontificis, qui ante fores ecclesiae S. Marci cum episcopis et cardinalibus residebat, et in communi unionem pacis exspectantibus, deposita chlamyde, prostravit se in terra, et deosculatis ejus, tanquam principis apostolorum, pedibus, verae pacis osculum sibi devotissime dedit. Tunc repleti sunt omnes [Col. 0053A] gaudio magno, et prae nimia laetitia vox conclamantium in Te Deum laudamus insonuit usque ad sidera. Statimque Augustus, apprehensa pontificis dextera cum canticis et laudibus usque ad chorum Ecclesiae ipsum deduxit, et, inclinato capite, benedictionem ipsius reverenter suscepit. In sequenti vero die, quo celebrabatur festum S. Jacobi apostoli, ad eamdem Ecclesiam rediit, et celebraturus missarum solemnia cum festiva processione patriarcharum, archiepiscoporum, episcoporum, presbyterorum et diaconorum cardinalium et aliorum Ecclesiae ordinum, ad sacrum altare processit. Imperatore igitur stante in choro, clerus Teutonicus missae introitum altisonis vocibus psallere coepit, et totum decantando officium cum omni jubilatione peregit. Post evangelium autem et sermonem factum ad plebem, imperator denuo ad vestigia ejusdem pontificis cum principibus suis devotissime procidit, et, apertis thesauris suis, aurum ei post pedum oscula [Col. 0053B] obtulit. Decantata itaque missa, ejus dexteram apprehendit, et extra ecclesiam usque ad album caballum conduxit ipsum, et streugam sibi fortiter tenuit. Cum autem frenum acciperet, et stratoris officium vellet implere, pontifex, quia iter usque ad mare nimis videbatur prolixum, pro facto habuit, quod affectuose voluit exhibere. In crastino autem circa nonam imperator cum paucis pontificem filiali affectu visitavit, et usque ad ejus cameram, ubi cum episcopis, et cardinalibus familiariter residebat, alacriter requisivit. Congratulati sunt ergo diu ad invicem, et post affectuosa colloquia, et mistos seriis temperatos, et sine detrimento dignitatis jocos, Augustus, petita et impetrata licentia, hilaris ad hospitium remeavit.
In Kalendis vero mensis Augusti, convocatis regis Siciliae nuntiis, et universis Lombardorum rectoribus, [Col. 0053C] pontifex, et imperator consistorium pariter intraverunt. Tunc imperator coram pontifice in communi auditorio praecepit comiti Henrico de Des, quatenus in anima sua juraret quod pacem Ecclesiae atque imperii, et pacem regis Siciliae usque ad quindecim annos, et treugam Lombardorum proximis Kalendis Augusti usque ad sex annos, sicut per mediatores utriusque partis dispositum et scriptum est, bona fide servabit. Praesentibus quoque principibus nihilominus jussit, quod eamdem pacem, et treugam pariter jurarent, et bona fide servarent. Mox juravit ipse comes super sancta Dei Evangelia, sicut imperator ei praeceperat; et conversus ad ipsum dixit: ยซSic te Deus adjuvet, et haec sancta Evangelia.ยป
Juraverunt sequentes principes ita:
ยซEgo C. [Col. 0053D] A. O. Maguntinensis, ego P. Coloniensis, ego V. [Col. 0053D] A. B. M. vero W. Magdeburgensis, ego B. Treverensis, archiepiscopi, ego D. Pataviensis, ego C. electus [Col. 0053D] Wormatiensis, ego Ar. imperialis aulae protonotarius, ego C. quondam Mantuanus episcopus, ego G. Cancellarius, et ego C. comes, juramus in animabus nostris super haec sancta Dei Evangelia, quod pacem Ecclesiae, atque imperii, et pacem regis Siciliae usque ad quindecim annos, et treugam Lombardorum usque ad sex annos, sicut statutum et scriptum est per mediatores utriusque partis, bona fide servabimus, et absque fraude: sic nos Deus adjuvet, et haec sancta Dei Evangelia.ยป Ex parte vero Siciliae regis eodem modo juravit R. Salernitanus archiepiscopus [Col. 0053D] A. et M. episcopus. , et R. Andrensis comes. Ex parte vero Lombardorum juraverunt, qui praesentes aderant, de Mediolano Gerardus Pistis, et Rogerius Marcellinus consul. De Placentia Guillielmus [Col. 0054A] Leccacorus [Col. 0053D] M. Guilhelmus Lectacormius. A. Lecacorvus. . De Brixia Albertus de Gambara. De Bergamo Albertus Albertonis. De Verona Cothus [Col. 0054D] A. et M. Cochus. consul. De Parma Vetulus. De Regio Arcemanus. De Bononia Pinamonte potestas eorum. De Novaria Guillielmus Gibuini. De Alexandria Ubertus de Foro. De Padua Tessulinus potestas. De Vincentia Ezulinus.
Absoluto autem imperatore, sequaces ejus intrusi et schismatici ad sinum matris Ecclesiae catervatim confluentes, absolvi humiliter postulantes, refutarunt, et anathematizarunt super sancta Evangelia omnem haeresim extollentem se adversus sacrosanctam Romanam Ecclesiam, et praecipue schisma et haeresim Octaviani, et Guidonis Cremensis, atque Joannis de Struma, eorumque ordinationes irritas esse pronuntiantes, fidelitatem quoque et [Col. 0054B] obedientiam domno suo papae Alexandro, ejusque successoribus catholicis [Col. 0054D] A. et M. canonicis. promittentes, reconciliati sunt, et unitati catholicae assignati. De quorum numero famosiores duximus nominandos: C. Maguntinum, P. Coloniensem, W. Magdeburgensem, Treverensem, Pataviensem, Wormatiensem electum, Augustensem, Basiliensem, Argentinensem, Alberstatensem, Papiensem, Placentinum, Cremonensem, Brixiensem, Novariensem, Aquensem, C. Mantuanum, Balneoregensem, Pensaurensem, Fanensem, V. a Guidone Cremensi promotum in levitam, V. quondam Cluniacensem abbatem, et intrusum Sancti Petri in Velo Aureo, atque vicinum ejus Sancti Salvatoris intrusum. Aliorum vero schismaticorum resipiscentium multitudinem nominare penitus ignoramus.
Eodem tempore XVIII Kalendas Septembris in ecclesia [Col. 0054C] Sancti Marci apud Venetias Alexander papa cum archiepiscopis, et aliis Ecclesiarum praelatis de Italia, et Alamannia synodum celebravit, in qua juxta eum ipse imperator resedit [Col. 0054D] A. praelibatus. . Ibi pacem inter Ecclesiam et imperium, et pacem Siciliae regis, atque treugas Lombardorum, sicut superius est ordinatum, communi assertione roborata fuit; et firmata. Sed ad majorem ipsius soliditatem pontifex in hunc modum excommunicationis sententiam promulgavit, ut quicunque pacem ipsam, vel treugas infringeret, nisi requisitus infra quadraginta dies, et commonitus satisfaceret, eamdem sententiam seposita excusatione incurreret. Shismaticos vero, qui nondum resipuerant, quousque satisfacerent, anathematis sententia innodavit.
In diebus illis C. comes de Brectanoro absque liberis apud Venetias defunctus est, qui pro remissione [Col. 0054D] peccatorum suorum, suorumque parentum et castrum ipsum Brectanorum, quod alio nomine vocatur Susubium, et totam terram suam, licet ab antiquo juris Beati Petri fuerit, sacrosanctae Romanae Ecclesiae in propriam haereditatem donavit, et ad majorem donationis ipsius firmitatem domno Alexandro papae, suisque successoribus publicum exindo instrumentum fieri fecit. Quamobrem pro recipiendis investituris ipsius castri, quod est caput et sedes totius comitatus, Pontifex absque mora misit illuc R. diaconum cardinalem, R. subdiaconum, et P. Sarracenum dapiferum suum, per quos cum investitura possessionem illius comitatus in potestatem et dominium sedis apostolicae recepit, atque detinuit.
ยซDomino suo, ac Patri venerando, ALEXANDRO Dei gratia sanctae Romanae sedis, et catholicae Ecclesiae summo pontifici, et universali papae, CHRISTIANUS Maguntinus archiepiscopus, Philippus Coloniensis archiepiscopus, Wiermannus [Col. 0055D] M. Wienandus. Magdeburgensis, Arnoldus Treverensis archiepiscopi, Conradus Wormatiensis electus, Godefridus cancellarius, Worumnus protonotarius, F. [Col. 0055D] M. Fredericus. comes Hollandiae, T. marchio de Luzis, et frater ejus Dodo, H. [Col. 0055D] M. Henricus. comes de Diersa, R. comes de Durna, filialis devotionis obsequium cum debita obedientia et subjectione.
ยซCommoda, quae exconsummata pace Ecclesiae, et imperii, toti mundo proveniunt, ipsa innumerata mala, quae inde vitantur, manifeste ostendunt. Sicut enim ab utriusque concordi providentia orbis terrarum ad salutem et tranquillitatem regitur, ita sub eorum divisione a propria debiti status rectitudine [Col. 0055B] distrahebatur. Gaudeat itaque tellus jam desiderabilis roris visitatione respersa, tam gratiosae pluviae inundatione fecundata, per quam fidelis populi arida sitis depellitur, et omnium jurgiorum scandala, et scandalorum incendia suffocantur. Nos ergo, Pater sanctissime, de tanto concordiae fructu laetantes, ipsam sacratissimam Ecclesiae et imperii pacem, sicut ab utriusque partis mediatoribus est disposita, et in commune scriptum redacta, et pacem illustris regis Siciliae usque ad quindecim annos, et treugam Lombardorum a proximis Kalendis Augusti usque ad sex annos, sicut a mediatoribus est ordinata, et nostris juramentis firmata, et in scriptum communiter redacta, quod scilicet scriptum propriis subscriptionibus ipsorum mediatorum hinc inde confirmatum est, et sigillis ipsorum corroboratum, nostri consensus studio, et vigore confirmamus, et ratam et inconcussam tenemus, et ut sic observetur, operam dabimus. Et ut haec nostrae [Col. 0055C] confirmationis pagina subsecutis temporibus firma et illibata permaneat, eam propriis subscriptionibus communiri et nostrorum sigillorum appositione [Col. 0055D] A. et M. appensione. fecimus insigniri.ยป
- ยซEgo Christianus Maguntinae sedis archiepiscopus subscripsi.
- ยซEgo P. Coloniensis archiepiscopus, et Italiae archicancellarius subscripsi.
- ยซEgo C. Wormatiensis electus subscripsi.
- ยซEgo G. imperialis aulae cancellarius subscripsi.
- ยซEgo W. protonotarius subscripsi.ยป
ยซReverendo in Christo Patri domno papae Alexandro, sacrosanctae Romanae Ecclesiae summo et universali pontifici, FREDERICUS Dei gratia Romanorum imperator et semper Augustus, debitam obedientiam, et filialis devotionis affectum.
[Col. 0055D] ยซCum imperatoria majestas a Rege regum ad hoc in terris ordinata sit, ut per ejus operam totus orbis pacis gaudeat incremento, nos, quos Deus in solio Romani imperii constituit, eam diligentius amplecti, et ferventius conservare debemus, et volumus. Inde est quod pacem Ecclesiae et imperii secundum quod a principibus nostris, et a cardinalibus Romanae Ecclesiae disposita est et ordinata, et in scripto principum nostrorum sigillis eorum signata continetur, sicut per interpositam personam secundum formam, quae in scripto continetur, jurari fecimus, sic praesenti scripto nos firmiter observare promittimus, confirmamus, et ratum in posterum permanere volumus, et sic deinceps firmiter [Col. 0056A] observabimus, et faciemus quantum in nobis fuerit Deo propitio observari.
ยซDatum apud Venetias in palatio ducis XV Kalendas Octobris, indictione X.ยป
Hoc tempore in vigilia Sancti Matthaei apostoli Alexander papa XVIII annum sui pontificatus explevit.
Incipit XIX annus ejusdem. Pace igitur, sicut dictum est, confirmata, omnes, qui convenerant, laeti ad propria redierunt. Paucis tamen transactis diebus exierunt quidam nobiles de civitate Trivisina, de societate Lombardorum, et ad imperatoris praesentiam accessere, cum quo, et diutius secrete locuti sunt in occulto, et quaedam ad alterutrum juramenta fecerunt, unde universis Lombardis odiosi facti sunt, et valde suspecti. Eis itaque redeuntibus ad propria, populus Trivisinus in ipsos vehementer commotus eos perjuros detestabiles, [Col. 0056B] et suae patriae proditores atque turpissima morte dignos clamore horribili appellavit. Quid plura? Ut periculum mortis evadere possent, illico jurarunt super sancta Evangelia, quod quidquid imperatori secrete dixerant, vel juraverant, totum revelarent rectoribus Lombardorum, et insuper filios dederunt eis obsides, ac sufficientes fidejussores, quod super iis eorumdem rectorum mandatis firmiter starent. Ipsis igitur seorsim ductis quaecunque imperatori juraverant, vel dixerant in secreto, per chartam publicam rectoribus Lombardorum revelarunt. Comperta itaque manifesta proditione tantae malitiae, Lombardorum societas, et praedictos nobiles acriter pro meritis suis punivit, et ex tunc adversus callidi hostis insidias sollicitius vigilavit, et se fortius communivit.
Rebus itaque sic se habentibus, imperator a Venetiis [Col. 0056C] recessurus, ut a summo pontifice licentiam susciperet, accessit ad eum in palatio patriarchae sedentem. Exclusis igitur caeteris, cum solis episcopis et cardinalibus ac suis principibus, de iis, quae ad pacis complementum restabant, cum eodem papa colloquium habuit. Tunc pontifex ab imperatore petiit, ut regalia Sancti Petri, et possessiones sanctae Romanae Ecclesiae, sicut per mediatores cardinales et principes apud Anagniam constitutum fuerat et firmatum, sibi restitui faceret. Cui respondens imperator dixit: Regalia Sancti Petri, et possessiones alias Romanae Ecclesiae, praeter terram comitissae Mathildis, et Brectanorum, libere ad praesens [Col. 0056D] A. et M. ad praesens non habent. restituam. Sed quia ista videntur mihi ad jus imperii pertinere, vos eligite de principibus nostris tres, et nos de cardinalibus totidem eligemus ad ista tractanda, quorum judicio pars utraque irrefragabiliter stare deberet. Quod licet pontifici grave nimis et durum fuerit, quoniam et in forma pacis de restituenda terra comitissae Mathildis expressum fuerat [Col. 0056D] ac juratum, et tunc ipse castrum Brectanorum, sicut superius est dictum, possidebat, ne tamen occasione ista pax Ecclesiae turbaretur, voluntati ejus tandem assensum praebuit. Statimque Christianum Maguntinum archiepiscopum, et C. Wormatiensem electum, atque A. protonotarium, qui praesentes aderant, ad id faciendum elegit. Imperator quoque H. Ostiensem, et W. [Col. 0056D] M. V. Portuensem episcopos, et J. [Col. 0056D] M. Jo. diaconum cardinalem consequenter elegit. Pro restituendis vero praedictis regalibus, et caeteris Ecclesiae possessionibus, illico eumdem Maguntinum pontifici assignavit, praecipiens ei sub obtentu gratiae suae, ut restitutionem ipsam infra tres menses cum integritate perficeret. [Col. 0057A] His itaque concorditer ordinatis atque dispositis, Augustus ipse coram ipso pontifice genua flexit, et deosculatis pedibus ejus, in osculo pacis ab eo, et universis cardinalibus versus Ravennam et Cesennam recessit. Post cujus discessum circa medium mensis Octobris, pontifex, quatuor impetratis a duce Venetiae galeis, et majore fratrum suorum parte per Pentapolim secus mare praemissa, denuo pelagi vastitatem Domino auctore intravit, et eadem qua venerat via regrediens, apud Sipontum quarto Kalendas Novembris, suffragantibus beatorum apostolorum Petri et Pauli meritis, cum prosperitate pervenit. Deinde per Trojam, et Beneventum, et Sanctum Germanum, cum gloria et honore transitum faciens, ad civitatem Anagninam sibi multum devotam XIX Kalendas Januarii sanus, Deo gratias, et incolumis remeavit. Facta est itaque de pacifico ipsius et desiderato regressu, tam in urbe quam in toto orbe Romano, exsultatio maxima, et communis [Col. 0057B] laetitia benedicentium et collaudantium Dominum, qui per assiduam clavigeri sui beati Petri precem, et laborem ipsius pontificis, dignatus est pacem et concordiam inter Ecclesiam et imperium mirabiliter reformare. Inde utique accidit, quod de magna schismaticorum turba quidam intrusi ad obedientiam domni Alexandri papae sunt sponte reversi, quidam vero Catholicis ecclesias relinquentes apud consanguineos confugium cum ignominia et confusione sua fecerunt. Archisynagogus vero eorum cognito quod imperator ad pedes Alexandri papae osculandos accesserit, conturbata sunt viscera ejus, et pro desolationis suae confusione tantus eum timor et tremor invasit, quod occulte a Viterbio exiens tanquam profugus ad montem Albanum sub frivola defensione Joannis domini ipsius castri confugium inaniter fecit. Audiens haec imperator nimium dolere se ostendit, et ad excusationem suam eumdem haereticum, et ejus defensores, nisi [Col. 0057C] ad obedientiam papae Alexandri festinarent, diffidavit, et imperiali banno subjecit.
Illud autem silentio praetereundum non duximus, quod imperator ex quo Cesennam pervenit, utens consilio malignantium, accessit juxta Brectanorum, et accersitis ad se praedictis nuntiis, R. videlicet diacono Sancti Georgi, et R. subdiacono apostolicae sedis, et P. dapifero ejusdem pontificis, instanter postulavit ab eis possessionem illius castri cum omnibus pertinentiis suis. Quibus eis benigne respondentibus, et mansuete, quod sine licentia, et mandato domini sui Romani pontificis hoc facere non poterant, nec debebant, confestim eos diffidavit, et exercitu circumquaque collecto [Col. 0057D] A. collocato. , ipsos de castro ejecit, et castrum inexpugnabile sine conflictu et pugna cepit, et sibi, ac filio suo regi ab hominibus ipsius loci jurari fecit. Nec mirum cum [Col. 0057D] inter Bulgaros, et Maynardos, qui erant fortiores ipsius loci milites, jam emerserant aemulationes, et altera eorum pars imperatori favorem praestiterat. Quod factum postquam ad aures ipsius pontificis pervenit, per majores Ecclesiae personas eumdem imperatorem paterne convenit, et ut possessionem ipsius castri sibi, et matri suae Romanae Ecclesiae in pace restitueret, diligenter et instantius postulabat. Ipse vero in voluntatis suae duritia perseverans, restitutionem facere penitus recusavit. Quae causa licet pontifici et Ecclesiae injuriosa, et valde fuerit gravis, ne tamen occasione hujus injuriae recens pax, et utilissima Ecclesiae, atque imperio, discordia solveretur, potius hoc ad tempus pati, et dissimulare dignum duxit, quam contrariis eidem imperatori contraria respondere quousque Dominus [Col. 0058A] cor illius molliat, et suae Ecclesiae jura sponte restituat.
ยซB. [Col. 0057D] M. Bernardus. Dei gratia rex Ungariae, Dalmatiae, Croatiae, Ramaeque, L. eadem gratia Strigoniensi, C. Colocensi archiepiscopis, atque omnibus eorum suffraganeis, praepositis quoque regalibus [Col. 0058D] M. et A. regularibus. , nec non omnibus universaliter ecclesiasticis personis in praedictis archiepiscopatibus constitutis, tam praesentibus quam futuris, in perpetuum.
ยซJustum, et rationi consentaneum omnimodis esse dignoscitur, ac sanctarum Scripturarum testimoniis comprobatur, ut qui regiae celsitudinis culmen ab aeterno Rege merentur accipere, iis quae ad Ecclesiae et Christianitatis profectum noscuntur in aliquo pertinere, tanto teneantur provida sollicitudine [Col. 0058B] et cautela intendere, quanto pro honore a divina sibi dispositione collato debent suo Creatori uberiorem devotionem prae caeteris exhibere. Eapropter propria ratione inducti, et saluberrimis exhortationibus M. venerabilis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, propensius attentiusque commoniti, devotionem quoque venerandae memoriae regis G. Patris nostri, quam circa sacrosanctam Romanam Ecclesiam, et sanctissimum Patrem nostrum domnum Alexandrum summum pontificem studuit per omnia exhibere, modis omnibus, quibus possumus, imitari volentes, institutionem super depositione, et transmutatione episcoporum, quod in se, et in suis posteris domno papae Alexandro, et suis successoribus noscitur concessisse, videlicet quod absque auctoritatis consilio ejus, vel successorum suorum depositionem, seu translationem episcoporum non faceret, vel fieri permitteret confirmamus, et tam in nobis quam in posteris nostris perpetuo [Col. 0058C] inviolabiliter duraturam censemus. Praeterea antecessorum nostrorum consuetudinem retro temporibus habitam relinquentes in nobis, et in nostris posteris immobili firmitate sanximus valituram, quod decedentibus episcopis, in rebus episcopalibus procuratores laicos de caetero non ponemus, atque poni nullatenus permittemus, sed honestos clericos, qui non ad voluptatem, sed ad necessitatem victus de ipsarum Ecclesiarum rebus moderate accipiant, ibidem instituemus, qui reliqua omnia bona fide, et sine fraude aliqua, ad reaedificationem ipsarum ecclesiarum et domorum episcopalium, seu canonicorum, ad usus quoque pauperum, viduarum et orphanorum fideliter debeant observare. Nos vero, vel posteri nostri, nihil unquam de eisdem rebus in usus proprios redigemus de caetero, nisi forte (quod absit), hostes regni in manu valida fines ipsius regni intraverint, vel aliqua alia urgentissima necessitas postulaverit, et tunc quoque id sine episcoporum consilio non faciemus. [Col. 0058D] Addimus etiam, et robore inconcusso tam in nobis quam in posteris nostris perpetuo observandum statuimus, quod regales praepositi, vel abbates de suis praeposituris, vel abbatiis, seu dignitatibus non amodo deponentur, in hac parte consuetudini nostrae antiquae per nos, et posteros nostros renuntiantes, nisi infausto casu contingeret eos super certo crimine canonico ordine convinci, vel crimen suum publice confiteri. Ad haec C. archiepiscopus Colocensis, omnes episcopi, electi, regales praepositi et abbates, munificentiam et libertatem, quam pro reverentia beati Petri, et sanctissimi Patris nostri papae Alexandri, nec non et M. venerabilis diaconi cardinalis apostolicae sedis legati concessimus, attendentes, praeviam suam consuetudinem, omnibus canonibus obviantes, [Col. 0059A] quam instruendis et destruendis praepositis, aliisque dignitatibus, et ecclesiasticis beneficiis subtrahendis exercebant, in manus praedicti cardinalis penitus reliquerunt. Unde communi consensu, et libera eorum omnium voluntate decernimus, et inviolabiliter praesenti privilegio valituro perpetuo stabilimus, quod nulli archiepiscoporum, episcoporum, electorum, praepositorum, abbatum deinceps licentia pateat de praeposituris suos praepositos removere, vel alias ecclesiasticas personas suis dignitatibus, aut ecclesiasticis beneficiis privare, nisi forte de crimine fuerint convicti canonice, vel confessi. Haec autem omnia de consilio gloriosae reginae matris nostrae, et archiepiscoporum, episcoporum omnium, electorum, praepositorum regalium atque abbatum, comitum omnium, procerum et aliorum principum stabilita ac firmiter corroborata noscantur. Actum in civitate W. anno 1169.ยป
Interea universus Romanae urbis clerus, ac populus videns imperatorem Fredericum ad vestigia papae Alexandri Domino inspirante prostratum et schismatis malum per divinam potentiam omnino exstinctum, attendens etiam de absentia ipsius pontificis tam in spiritualibus, quam in temporalibus per longa tempora gravissimam incurrisse jacturam, commune consilium de revocando ad sedem beati Petri eodem pontifice salubriter habuit. Miserunt ergo ad eum usque Anagniam de melioribus Romanorum civium septem viros cum litteris cleri, et senatus, ac populi, suppliciter exorantes, quatenus ad Urbem suam propriam, et populum sibi specialiter commissum jam dignaretur reverti, et curam ejus habere. Pontifex autem, licet humilis, et devota eorum invitatio sibi, et cunctis fratribus plurimum complaceret, ad memoriam tamen revocans [Col. 0059C] praeteritam ejusdem cleri ac populi de ultramontanis partibus revocationem, qualiter post modicum multas sibi, ac fratribus suis injurias atque contumelias intulerunt, non immerito dubitavit eorum blandis promissionibus credere, et ad civitatem ipsam, quae multos disturbatores pacis habere dignoscitur, absque certa et firma securitate redire. Propterea de voluntate utriusque partis H. episcopus Ostiensis, et I. [Col. 0059C] M. Jo. titulo Sanctorum Joannis et Pauli presbyter, atque V. diaconus Sancti Angeli cardinalis cum septem bonis hominibus redierunt ad Urbem, disposituri cum senatoribus et populo formam securitatis et pacis, quae domno papae, suisque fratribus complacere deberet. Unde licet super hoc diu laboratum fuerit, tandem suffragantibus [Col. 0060A] beatorum apostolorum Petri et Pauli meritis, totius populi Romani consilio et deliberatione statutum est, ut senatores qui fieri solent, fidelitatem et hominium domno papae facerent, et beati Petri ecclesiam, atque regalia, quae ab eis fuerant occupata, libere in manibus et potestate sua restituerent; pacem quoque, ac securitatem sibi, et ejus fratribus, ac rebus eorum, et cunctis ad eum venientibus et redeuntibus, nihilominus inviolabiliter observarent. Quo facto, venerunt senatores cum eisdem cardinalibus, et cum aliis bonis hominibus ad praesentiam summi pontificis, quibus ad oscula pedum et oris de more benigne susceptis, cuncta, quae a populo constituta fuerant, publice coram ipso pontifice tactis sacrosanctis Evangeliis juraverunt. His igitur, Domino cooperante, rite peractis gaudio magno gavisi sunt omnes, et extunc domnus papa et fratres ejus ad reditum Urbis festinanter se accinxerunt. In proximo autem festo Gregorii [Col. 0060B] papae ante Dominicam Laetare, Jerusalem, post missam exivit de Tusculano, proficiscens ad Urbem non sine gloria et honore multo. Exierunt enim obviam sibi in longum clerus Romanus cum vexillis et crucibus, quod nulli Romanorum pontificum recolitur factum, senatores et magistratus populi cum concrepantibus tubis, nobiles cum militia in apparatu decoro, et pedestris populositas cum ramis olivarum, laudes pontifici consuetas vociferans. Tunc videres oculos omnium vultum ejus intuentes, tanquam vultum Jesu Christi, cujus vices in terris gerit. Prae nimia vero multitudine ipsius vestigia deosculantium albus palafredus ambulare vix poterat, et sessoris dextera in dandis benedictionibus nimium laborabat. Cum tanta igitur, et tam solemni exsultatione Romanus pontifex paulatim, prout exhibebat necessitas, proficiscens, circa horam nonam ad portam Lateranensem non mediocriter fatigatus pervenit. Unde ad patriarchium Lateranensis [Col. 0060C] Ecclesiae, atque ad sacrum Sancti Salvatoris altare, tanquam verus et bonus pastor, ac beati Petri orthodoxus successor, cum inenarrabili gloria multiplicatis laudibus gloriose eductus est atque receptus. Post benedictionem vero ad populum datam conscendit palatium, ubi recedentibus ad ecclesias suas cunctis cardinalibus in lecto fatigatus ex itinere ante cibum modicum requievit. Altera autem die in consistorium exiens infinitam clericorum et laicorum multitudinem ad pedes et oscula de more suscepit, et extunc ad consuetas stationes Urbis pro sui officii debito in Laetare, Jerusalem ad Sanctam Crucem, et in Passione Domini ad Sanctum Petrum perrexit, atque in Pascha regnum solemniter induit.
Epistola ad Fridericum imperatorem
[Col. 0059D] ยซFRIDERICO, Dei gratia, glorioso, illustri, magnifico et sublimi Romanorum imperatori, GREGORIUS Sabinensis, HUBALDUS Ostiensis, JULIUS Praenestinus, BERNARDUS Portuensis, WALTHERUS Albanensis episcopi; HUBERTUS tit. S. Priscae, JOANNES tit. Sanctorum [Col. 0060D] Joannis et Pauli, HENRICUS tit. SS. Nerei et Achillei, ILDEBERTUS tit. Basilicae XII Apostolorum, JOANNES tit. S. Anastasiae, BONADIES tit. S. Chrysogoni, ALBERTUS tit. Sancti Laurentii in Lucina, et WILHELMUS tit. S. Petri ad Vincula, presbyteri; [Col. 0061A] ODDO Sancti Gregorii ad Velum Aureum, ROM. Sanctae Luciae in Septa Solis. JACINCTUS Sanctae Mariae in Cosmidin, ODDO S. Nicolai in Carcere Tullii, ARDE. S. Theodorici, Bo. sanctorum Cosmae et Damiani, C. S. Adriani, P. S. Eustachii, et Jo., diaconi cardinales, voluntate et spiritu in Domino congregati, salutem et gloriosam de inimicis victoriam.
ยซQuanto excellentiae vestrae major a Deo collata est et attributa potestas, et quanto sublimiorem inter mortales dignitatis locum constat vos obtinere, tanto amplius imperialem convenit majestatem sacrosanctam Romanam Ecclesiam, specialem et unicam matrem vestram, in omnibus honorare, et ei semper, et praesertim necessitatis tempore, salubriter atque utiliter providere. Quid autem diebus istis in eadem Ecclesia Romana contigerit, et quam inauditum facinus ab his quos filios reputabat, aliquantis diebus transactis fuerit perpetratum, dignum, [Col. 0061B] imo dignissimum est nos imperiali celsitudini nostris litteris aperire. Nuper siquidem cum dominus noster bonae memoriae Adrianus papa, Kalend. Septemb. apud Anagniam debitum naturae solvisset, et de terris ad coelum, de imis migrasset, vocante Domino, ad superna, tres falsi fratres, Octavianus scilicet, et Joannes de Sancto Martino, et Guido Cremensis, qui a nobis quidem exierunt, sed non fuerunt de nobis, transfigurantes se in angelos lucis, cum sint Satanae,ยป etc.
Et infra. ยซAd haec noverit sublimis gratia vestra, quod Otto palatinus comes, occasione de intrusione [Col. 0062A] Octaviani suscepta, praefatum dominum nostrum, et nos omnes plurimum infestavit, et Ecclesiam Dei nisus est scindere, et multipliciter absque rationabili causa turbare. Campaniam siquidem, et Patrimonium beati Petri cum intruso et apostatico Octaviano violenter intravit, et terram ipsam studuit ei quibuscunque modis subjugare. Nos itaque et tota Ecclesia Dei nobiscum majestatem vestram suppliciter exoramus, ut tam violenta intrusione ita sicut est intellecta, et diligenter inspecta, qualiter vobis ad salutem animae vestrae, et honorem imperii super tanto negotio sit procedendum, diligenter attendatis. Considerate et advertite qualiter circa sacrosanctam Romanam Ecclesiam, et circa unicum Sponsum ejus Dominum nostrum Jesum Christum, sine quo nec regnum potest aliquis obtinere terrenum, nec acquirere sempiternum, oporteat vos habere, et qualiter eam ab impugnatoribus et praesertim a schismaticis et haereticis, [Col. 0062B] ex imperialis officio dignitatis protegere debeatis modis omnibus ac tueri. Nos si quidem vos sicut specialem defensorem et patronum Ecclesiae Romanae modis omnibus honorare intendimus, atque ad augmentum gloriae vestrae, quibus modis possumus, cum Deo aspiramus. Rogamus autem, et instantius supplicamus, ut matrem vestram sanctam Romanam Ecclesiam diligatis et honoretis, et ad pacem et tranquillitatem ipsius, quibus modis imperialem convenit excellentiam, intendatis, et tantam praefati invasoris atque schismatici iniquitatem nullatenus foveatis.ยป
Litterae encyclicae
[Col. 0061C] GREGORIUS Dei gratia Sabinensis episcopus et in Urbe domini papae vicarius, HUBALDUS Ostiensis, JULIUS Praenestinensis, BERNO Portuensis, WALTERUS Albanensis, episcopi; HUBERTUS tituli S. Crucis, ASTI t. S. Priscae, JOANNES tt. SS. Joannis et Pauli, HENRICUS tt. SS. Nerei et Achillei, ILDEBRANDUS basilicae XII Apostolorum, JOANNES t. S. Anastasiae, BONUS S. Chrysogoni, ALBINUS t. S. Laurentii in Lucina, WILHELMUS t. S. Petri ad Vincula, presbyteri cardinales; ODDO S. Gregorii ad Velum Aureum, RODULFUS S. Luciae in Septo Solis, JACOBUS S. Mariae in Cosmedin, ODDO S. Nicolai in Carcere Tulliano, ARDERICUS S. Theodori, Bosso SS. Cosmae et Damiani, CENCIUS S. Adriani, PETRUS S. Eustachii, RAYMUNDUS S. Mariae in Via Lata, JOANNES S. Mariae in Porticu, MILO S. Mariae in Aquino, diaconi cardinales, venerabilibus fratribus archiepiscopis, episcopis, abbatibus et universis Ecclesiae filiis, ad quos litterae istae pervenerint, spiritu consilii [Col. 0061D] et fortitudinis abundare.
Moerore simul et pudore confundimur et lacrymas vix possumus continere, quod antiquus ille coluber tortuosus, qui, sicut ait Job, absorbet fluvium et non miratur (Job XL) , quosdam de fratribus nostris ita turpiter, sicut jam audistis, absorbuit, et habens fiduciam quod Jordanis influeret in os ejus (ibid.) , nos etiam juxta vocem Dominicam expetiit ad cribrandum. Deo autem gratias agimus, qui promissionem suam, qua usque in finem saeculi se [Col. 0062C] dixit cum discipulis permansurum (Matth. XXVIII) , in nobis nunc misericorditer adimplevit, et ita nos reddidit in unitatis ecclesiasticae defensione constantes, ut non gladius, non angustia, non fames, non nuditas ab ea nos valeat separare (Rom. VIII) , scientes utique quod tribulatio patientiam operatur, patientia vero opus perfectum (Jac. I) . Sane auditum credimus apud vos, et tam litteris domini nostri quam fama discurrente vulgatum, qualiter, Patre nostro Adriano viam universae carnis ingresso, ut alia quae praecesserant transeamus, in ecclesiam Beati Petri convenimus, et ibi diutius de pastoris substitutione tractantes, post denominationem plurium personarum in hoc tandem omnes, exceptis Octaviano, Joanne S. Martini et Guidone Cremensi, Deo inspirante convenimus, ut, omissis denominationibus aliorum, dominum nostrum eligere, electum confirmare, confirmatum consecrare in virtute S. Spiritus deberemus. Nec videbatur idoneum [Col. 0062D] ut pro dissensione praedictorum virorum, qui, non quae Jesu Christi, sed quae sua erant, abjecto pudore ac sacerdotali modestia postposita, requirebant, apostolica sedes, unde omnibus Ecclesiis in sua necessitate consulitur, sine rectore deberet diutius remanere. Unde facta et confirmata per omnes electione, priori diaconorum, cui hoc ex officio suo incumbit, injungitur, ut una cum fratre nostro Ildebrando, basilicae duodecim Apostolorum presbytero cardinali, accersitum dominum nostrum [Col. 0063A] chlamyde pontificali operire festinet. His autem, juxta omnium voluntatem, capientibus dominum nostrum, et pontificali eum chlamyde induentibus, ipse vero sicut bonus discretusque conviva, qui ultimum in coena locum occupat, invitantis patrisfamilias judicio provehendus, imponendo se honori subtrahere laborante, praefatus Octavianus occurrit, et conceptum sermonem tenere non volens, ex parte imperatoris inhibuit, ne fratrum petitionibus inclinaret assensum, et plures comminationes intentatas, nobis nihil tale timentibus et praesumptionem monstruosam mirantibus, de capite domini nostri et manibus praedictorum fratrum mantum arripuit, et secum asportare voluit. Quod dum nobilis quidam senatorum, qui praesens erat, aspiceret, de manibus illius excussit, et in praedictorum fratrum reddidit potestatem, quibus ad operiendum dominum nostrum una nobiscum instantibus, Octavianus mantum suum et clericum acclamavit, et illo occurrente vocanti, et mantum quod occulte [Col. 0063B] portaverat extrahente, ipse extracto pileo, demisso capite, cum praedicti cardinales complices ejus in partem aliam discessissent, a clerico suo sibi fecit imponi, quod ambabus manibus ipse arripiens, et collo misero circumvolvens, capitio dependente ad terram, fimbriis autem dependentibus circa collum, dum quidam ex nobis in eum insurgerent, et tali chlamyde vellent exuere, ipse ambabus manibus circa collum et humerum affingens, Te Deum laudamus, ut potuit, exclamavit. Unde concurrentibus his qui ad favorem ipsius in angulis latitabant, apertae sunt subito fores ecclesiae, et cuncti consanguinei et amici ejus, extractis gladiis, non secus in ecclesiam irruerunt quam cum turba illa Judaica ad capiendum Dominum, Juda praecedente, concurrit, ad inscriptionem autem illius monstri aliis risum, aliis fletum habentibus, accedens Guido Cremensis chlamydem super eum aptavit. Porro nos, sicut eramus exanimes a facie tribulantium, in munitionem [Col. 0063C] Sancti Petri redivimus, et ibi cum multis lacrymis in omni obsecratione ac divini attestatione judicii, dominum nostrum ad nostrae traximus petitionis assensum. Octavianus autem, assistentibus ei continuo imperialibus nuntiis, et, ut verbis eorum utamur, vivam guerram nobis et his qui nobiscum erant interminantibus, plurimis etiam senatoribus quos pecunia collata deceperat, ejus nequitiam fulcientibus, per consanguineos suos, per senatores pactione corruptos, per partem plebeculae errore deceptam, diebus pluribus nos obsedit, et interim per litteras, quas paratas habebat, per legatos imperatoris, per Guidonem Cremensem, per fratres et amicos suos ad consecrationem suam cunctos nostrae provinciae episcopos accersivit. Illi autem uno animo factum ejus abominantes, nec minis potuerunt ad hoc nec blanditiis emolliri, sed omnes, excepto Ferentinate, qui scholastica ei fuerat societate devinctus et dimidii castri promissione [Col. 0063D] deceptus, intrepidi responderunt: Obedire oportet Deo magis quam hominibus (Act. V) .
Tunc ipse videns omnes episcopos suam praesentiam abhorrere, ut omittamus qualiter ob detentionem nostram per duos dies senatoribus constituerit ducentas libras, qualiter, etiam convocatis amicis parato convivio, defecerint ei ad consecrationem episcopi, et de omnibus quos prius familiares habuerat, vix unum tunc ad suae petitionis consensum potuerit inclinare, nocte profugit ab Urbe. Nos vero, conclamante populo, de custodia in qua eramus, educti, pulsantibus tintinnabulis, concurrentibus de tota Urbe viris ac mulieribus, et nobis unanimiter applaudentibus, cum copioso nobilium Romanorum, et militum peditumque conductu, de Urbe fuimus egressi, et Nympham sani per Dei gratiam devenimus. Ubi dominus noster, praesentibus vicinis episcopis, abbatibus et clericis urbis, qui ad hoc cum omni desiderio concurrebant, juxta formam ecclesiasticam [Col. 0064A] solemniter Deo gratias munus consecrationis accepit. Quo facto praedictos schismaticos ad sinum Ecclesiae redire monuimus, octo dierum eis terminum praefigentes, infra quem, si redire forte contempserint, a corpore se scirent Ecclesiae praecidendos. Illis autem in sua contumacia persistentibus, excommunicationis eos vinculo innodavimus, subjicientes postmodum eidem sententiae Ymerum quondam Tusculanum episcopum, qui, cum sensisset primo nobiscum, in sectam eorum alienata mente concessit. Inter haec autem, cum praefatus schismaticus, multis urbibus multisque oppidis circumvagatis, tertium episcopum ad consecrationem suam invenire non posset, duos episcopos, qui a sedibus suis expulsi, per Marchiam exsulabant, per suos nuntios convocavit, et ab eis quinto decimo die post consecrationem domini nostri maledictionem per benedictionem suscepit. Sane in his omnibus Otto Palatinus comes et alii imperatoris nuntii ei non deerant, sed quoscunque poterant proceres, [Col. 0064B] milites et rusticos ad servitium ejus minis precibusque trahebant, et quia non multo post imperatoris litteras, ut modis omnibus ei assisterent, receperunt, tanto amplius de die in diem, manum suam in Romanam coeperunt Ecclesiam aggravare, quanto magis id placere domino suo certius cognoverunt. Deo vero Ecclesiam suam misericorditer protegente, sagittae parmidonum [parricidarum] factae sunt plagae eorum, et licet et episcopos a sedibus suis ejecerint, licet omnibus ad nos venientibus laqueos insidiasque tetenderint, licet per diversas partes orbis mendacia exquisita transmiserint, defecerunt tamen, Deo gratias, scrutantes scrutationes, et veritatem occultare minime potuerunt, eadem veritate per suum organum asserente, quod facilius est favillas ore comprimere, quam luculenti operis secretum tenere. Unde intuens imperator, quod incassum laborem suum expenderet, sub obumbratione judicii suum coepit animum occultare, [Col. 0064C] et ut more aucupis dulci sibilo ad consensum suum aliquos posset attrahere, convocationem episcoporum de quinque regnis, et exspectationem et exsecutionem sententiae simulavit.
Misit igitur ad dominum nostrum duos episcopos, scripsit ei una nobiscum tanquam cancellariis, cum jam pridem Octavianus sicut pontifici Romano scripsisset, et praecepit nobis ut sententiam super causa Ecclesiae recepturi, ad praesentiam ipsius accedere deberemus. Quid faceremus ad hoc? hinc captanda tanti principis gratia nos videbatur urgere, hinc violata libertas Ecclesiae, ac metuendum exemplum omnibus Ecclesiis retrahebat. Elegimus tamen incidere in manus hominis quam Dei viventis, et responsum nostrum ita duximus temperandum, ut nec libertas laederetur Ecclesiae, nec ipse per culpam nostram in suo remaneret errore. Dictum est etiam, et verum fuit, quod quidquid dissensionis per Octavianum emerserat, de ipsius habuerat [Col. 0064D] favore progressum. Unde cum ad praesentiam ejus de fratribus nostris destinare vellemus qui super facto ita eum instruerent, ut per ignorantiam facti in sinistram partem declinare non posset, et tunc, si forte penes eum aut Ecclesiam Dei de facto nostro ulla dubitatio remaneret, quod tamen enucleato facto impossibile videbatur, libenter Romam, juxta canonicam normam, de diversis partibus orbis personas ecclesiasticas vocaremus, ad eorum consilium, si circa factum nostrum corrigendum aliquid videretur, pro impio animo correcturi. Noluerunt, qui missi fuerant, responsum nostrum accipere, sed, sicut edocti venerant, municipia et obsides petierunt, per quae de servanda sententia recursus fieret imperatori, et cum nos ad hoc praecipitare non possent, recedentes a nobis nulla reverentia domino nostro exhibita, praefati schismatici praesentiam adierunt, et prosternentes se ad pedes ipsius, imperiales ei litteras obtulerunt, [Col. 0065A] in quibus eum Romanum pontificem nominabant, et in praecipitationem suae sententiae favorem suum et auxilium promittebant. Nos autem, licet tam manifeste jam praecipitasset ipse sententiam, ne tamen alicujus videremus arrogantiae arguendi, tres de fratribus nostris per diversa maris terraeque pericula Januam misimus, ut ad imperatorem, si securitatem habere possent, euntes coram eo et omnibus qui adessent, causam aperirent Ecclesiae, atque ad viam rectam cum Dei adjutorio revocarent. Dum vero securitatem habere non possent, excutientes pulverem de pedibus suis, non invento filio pacis, ad partes alias migraverunt, et, ne prorsus abessent, qui veritatem ei et causae meritum aperirent, et ne post tempus iniquitati ejus excusationis locus aliquis remaneret, adfuit Papiae, et obsistere voluit praecipitiae ejus venerabilis frater Wilhelmus Sancti Petri ad Vincula presbyter cardinalis. Ille autem in modum aspidis surdae et obturantis [Col. 0065B] aures suas (Psal. LVII) noluit intelligere, ut bene ageret (Psal. XXXV) , sed, ut ait propheta, cor suum posuit ut adamantem, ne audiret legem et verba quae misit ei Deus a Spiritu sancto (Zach. VII) . Quocirca, congregatis in sanctuarium Dei aliquantis, ad exemplum Nabuchodonosor regis de statuae deauratae coepit erectione tractare. Ubi cum episcopi de ore ipsorum schismaticorum electionis ordinem audivissent, electionem domini nostri submissa voce canonicam judicantes, et maledicta in illos plurime congerentes, unus post unum inventis occasionibus de ecclesia exire coeperunt. Quod imperator aspiciens, claudi jussit portas ecclesiae, atque paucos, qui remanserant, nec plures, ut dicitis, Italicos quam sex aut septem, extrema discrimina eis et Ecclesiarum suarum destructiones intentans, ad inclinandum statuae quam erexerat, cohortavit. Dominus itaque noster iniquitatem ipsius imperatoris, qui tam tyrannice sacrosanctam [Col. 0065C] Romanam Ecclesiam conculcare molitus est, non videns diutius esse ferendam, de communi consilio nostro et aliorum plurium eum cum abominationis idolo, quod erexit, in Coena Domini excommunicationis vinculo innodavit, et a corpore Christi, quod est Ecclesia, multis suis meritis exigentibus reddidit alienum. Hac de domini nostri electione, de intentione praedicti schismatici, de violentia et fraude imperatoris sub quadam brevitate tractatus transcurrimus, et, ne taedium legentibus faceremus, de pecunia, quam idem schismaticis senatoribus erogavit, qualiter postmodum a substitutis senatoribus [Col. 0066A] est oblata, et conclamantibus omnibus et blasphemantibus, pecunia Simoniaca publice in capitolium deportata, et qualiter de communi voce populi muri urbis exinde reperiantur, et de multis aliis quae idem schismaticus abominanda commisit, supersedimus enarrare, quoniam quae velut in foro rerum venalium gesta sunt, nobis etiam reticentibus non poterunt vos latere. In his autem et ambitionem illius et malam superbiam cognoscentes, nec in detestatione illorum nec in obedientia domini nostri et veneratione tepidi existetis, nisi forte, si aliquis ad rescindendam tunicam Domini (quod non credimus), statuerit laborandum.
De caetero itaque, fratres in Christo charissimi, videntes dominum nostrum quasi turrem Libani respicientem contra Damascum, et habentes prophetam verum, qui supremum locum in convivio non usurpat, sed, Domino eum ad educendum populum de Aegypto dirigente, humilitate Mosaica [Col. 0066B] respondit, dicens: Non sum eloquens ab heri et nudiustertius, et ex quo locutus es ad servum tuum, impeditioris et tardioris linguae factus sum (Exod. IV) , una nobiscum in conservatione paternarum traditionum et defensione unitatis ecclesiasticae permanete, et cum communem causam agentibus immobiliter adhaerete, nullum in humilitate nostra defectum penitus metuentes; ubi Dominum nostrum Christum, et voluntatum arbitrum, et largitorem gratiae et rigatorem plantationis suae, videtis, cum ipsemet dicat: Omnis qui credit in me, non confundetur (Rom. IX) ; et alibi: Qui confidit in homine, cito corruet; qui sperat in Domino, sublevabitur (Prov. XXIX) . Profecto si dominum nostrum de hac vita (quod avertat Dominus!) vocati contigerit, nos incontinenti alium ad apostolatus erigeremus officium, non judicantes Ecclesiam immutatam, si de copia membrorum ipsius quatuor putridos dentes, qui exierunt a nobis, sed non erant de nobis (I Joan. II) , superbiae ventus excussit. Si vero alter duorum in secta illa deficeret, omnis quassatio incontinenti cessaret. Quocirca de illius ariditate certissimi, eam spem de domino nostro incunctanter habete, quam sacra Scriptura de talibus monet haberi, dicens: Beatus homo qui confidit in Domino, et erit Dominus fiducia ejus (Jer. XVII) . Et erit tanquam lignum quod transplantatur secus aquas (Psal. I) , quod ad humorem mittit radices suas, et non timebit, cum venerit aestus. De illo autem id tenete quod a Domino dicitur: Omnis plantatio, quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur (Matth. XV) .
Notitia diplomatica
In Alexandri III bullis plerumque comparent Florentini Incarnationis anni, nonnunquam vulgares. Indictiones solent Caesareae inesse, quanquam Pontificiae quoque leguntur aliquoties.
Sententia addita haec est: VIAS TUAS, DOMINE, DEMONSTRA MIHI.
Testes subscripserunt: Ep. Albanensis Galterius a 15 Oct. 1159 ad 6 Aug. 1177 Henricus a 4 Mai. 1179 ad 8 Dec. 1179 Ep. Ostiensis Hubaldus a 15 Oct. 1159 ad 13 Mai. 1181 Ep. Portuensis et S. Rufinae Bernardus a 15 Oct. 1159 ad 22 Jun. 1176 Guilielmus a 31 Dec. 1176 ad 5 Oct. 1177 Theodinus a 4 Mai. 1179 ad 13 Mai. 1181 Ep. Praenestinus Julius a 26 Febr. 1161 ad 30 Sept. 1161 Manfredus a 29 Dec. 1176 ad 5 Oct. 1177 Berneredus a 4 Mai. 1179 ad 11 Jul. 1180 Paulus a 13 Jan. 1181 ad 22 Jul. 1181 Ep. Sabinensis Gregorius a 9 Apr. 1161 ad 20 Sept. 1162 Moguntius archiepisc. Sabinensis episcopus Conradus a 18 Mart. 1166 ad 6 Aug. 1177 Salzburgensis ecclesiae minister et Sabinensis episcopus Conradus a 10 Aug. 1177 ad 8 Apr. 1179 Ep. Tusculanus Hugo a 18 Mart. 1166 ad 8 Apr. 1167 Oddo a 25 Dec. 1170 ad 9 Apr. 1171 Petrus a 4 Mai. 1179 ad 27 Jul. 1179 Pr. card. tit. S. Anastasiae Joannes a 15 Oct. 1159 ad 21 Jun. 1179 Pr. card. tit. S. basilicae XII Apostolorum Ildebrandus a 7 Nov. 1159 ad 26 Aug. 1177 Pr. card. tit. S. Caeciliae Manfredus a 28 Sept 1173 ad 31 Dec. 1176 Cinthius a 1 Oct. 1178 ad 13 Mai. 1181 Pr. card. tit. S. Chrysogoni Bonadies d. 19 Febr. 1160 Petrus d. 26 Oct. 1173 ad 25 Apr. 1179 Pr. card. tit. S. Clementis Hugo a 21 Dec. 1178 ad 13 Mai. 1181 Pr. card. tit. S. Crucis in Jerusalem Hubaldus a 15 Oct. 1159 ad 9 Sept. 1170 Arduinus a 1 Oct. 1178 ad 22 Jul. 1181 Pr. card. tit. SS. Joannis et Pauli tit Pamachii Joannes a 7 Nov. 1159 ad 27 Mart. 1181 Pr. card. tit. S. Laurentii in Damaso Petrus a 11 Nov. 1166 ad 17 Jul. 1174 Pr. card. tit. S. Laurenti in Lucina Albertus a 15 Oct. 1159 ad 7 Febr. 1178 Pr. card. tit. S. Marcelli Matthaeus a 17 Jan. 1179 ad 13 Mai. 1181 Pr. card. tit. S. Marci Joannes a 8 Febr. 1168 ad 13 Mai. 1181 Pr. card. tit. S. Mariae trans Tiberim tit. Calixti Laborans a 26 Febr. 1180 ad 22 Jul. 1181 Pr. card. tit. SS. Nerei et Achillei Henricus a 8 Jul. 1162 ad 8 Apr. 1167 Pr. card. tit. S. Petri ad Vincula Guillelmus a 22 Mai. 1162 ad 28 Nov. 1176 Pr. card. tit. S. Priscae Astaldus a 15 Oct. 1159 ad 26 Febr. 1161 Pr. card. tit. S. Pudentianae tit. Pastoris Boso a 18 Mart. 1166 ad 19 Mai. 1178 Pr. card. tit. S. Sabinae et archiepiscopus Mediolanensis Galdinus a 11 Nov. 1166 ad 5 Jan. 1167 Remensis archiepisc. tit. S. Sabinae card Willelmus a 8 Apr. 1179 ad 10 Apr. 1179 Pr. card. tit. S. Stephani in Celio Monte Vivianus a 22 Nov. 1175 ad 17 Jul. 1181 Pr. card. tit. S. Susannae Petrus a 28 Sept. 1173 ad 22 Jul. 1181 Pr. card. tit. S. Vitalis tit. Vestinae Theodinus a 4 Mai. 1166 ad 25 Apr. 1179 Diac. card. S. Adriani Cinthius a 9 Apr. 1161 ad 6 Sept. 1178 Rainerius a 2 Nov. 1178 ad 12 Apr. 1181 Diac. card. S. Angeli Hugo a 4 Jul. 1173 ad 30 Apr. 1178 Joannes a 30 Oct. 1178 ad 22 Jul. 1181 Diac. card. SS. Cosmae et Damiani Boso a 15 Oct. 1159 ad 21 Jul. 1165 Gratianus a 1 Oct. 1178 ad 13 Mai. 1181 Diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae Petrus a 26 Febr. 1161 ad 27 Jul. 1165 Hugo a 18 Mart. 1166 ad 8 Oct. 1177 Diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum. Oddo a 15 Oct. 1159 ad 30 Sept. 1161 Manfredus a 10 Mart. 1163 ad 4 Jul. 1173 Rainerius a 14 Jan. 1173 ad 13 Mai 1181 Diac. card. S. Mariae in Aquiro Milo (Guido?) d. 19 Febr. 1160 Petrus (de Bono) a 18 Mart. 1166 ad 4 Jul. 1173 Diac. card. S. Mariae in Cosmydin Jacinthus a 7 Nov. 1159 ad 22 Jul. 1181 Diac. card. S. Mariae in Porticu Joannes a 26 Feb. 1161 ad 23 Jul. 1163 Laborans a 4 Dec. 1173 ad 27 Jul. 1179 Diac. card. S. Mariae in Via Lata Raimundus a 22 Mai. 1162 ad 27 Jul. 1165 Arduinus d. 6 Sept. 1178 Diac. card. S. Mariae Novae Jeronymus a 4 Mai. 1166 ad 8 Apr. 1167 Matthaeus a 24 Oct. 1178 ad 22 Jul. 1181 Diac. card. S. Nicolai in Carcere Tulliano Odo a 15 Oct. 1159 ad 1 Mart. 1174 Vivianus a 25 Mai. 1175 ad 5 Jul. 1175 Bernardus a 30 Oct. 1178 ad 27 Jul. 1179 Diac. card. SS. Sergii et Bacchi Vitellius a 18 Mart. 1166 ad 5 Jul. 1175 Paulus a 18 Oct. 1179 ad 22 Febr. 1180 Diac. card. S. Theodori Ardicio a 15 Oct. 1159 ad 21 Mart. 1181
Datae bullae sunt p. m.
- Hermanni S. R. E. subdiaconi et notarii a 15 Oct. 1159 ad 5 Aug. 1165
- Theodori (Theodini) S. R. E. subdiaconi et notarii d. 5 et 16 Nov. 1162
- Hermanni diac. card. S. Angeli d. 18 Mart. 1166
- Hermanni tit. S. Susannae presb. card. a 8 Apr. 1166 ad 4 Mai. 1166
- Gerardi S. R. E. notarii scriptoris a 11 Nov. 1166 ad 2 Mart. 1168
- et a 16 Mai. 1169 ad 11 Nov. 1169
- Gratiani S. R. E. subdiaconi et notarii a 21 Mart. 1168 ad 28 Apr. 1169
- et a 10 Jan. 1170 ad 7 Febr. 1178
- Alberti S. R. E. presb. card. et cancellarii a 22 Febr. 1178 ad 22 Jul. 1181
Dayferi [Dauferii] S. R. E. subdiaconi d. 24 Oct. 1179, 14 Apr. 1180, 13 Jan. 1181.
Epistola et privilegia
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus, scilicet JANUENSI archiepiscopo ejusque suffraganeis, salutem et apostolicam benedictionem.
Aeterna et incommutabilis providentia Conditoris sanctam et immaculatam Ecclesiam a suae fundationis exordio ea ratione voluit et ordine gubernari, [Col. 0069B] ut unus ei pastor et institutor existeret, cui universarum Ecclesiarum praelati absque repugnantia subjaceant, et membra tanquam suo capiti adhaerentia se quadam mirabili unitate conjungerent, et ab ipso nullatenus dissiderent. Qui vero apostolis suis pro eorum fidei firmitate promisit, dicens: Ecce ergo vobiscum sum usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII) , ille procul dubio Ecclesiam suam, cujus ipsi apostoli magisterium assumpserunt, sua promissione fraudari nullo modo patietur, sed eam in suo statu et ordine, licet ad instar naviculae Petri fluctuare aliquando videatur, perpetuo faciet permanere. Unde et quamvis hoc tempore tres falsi fratres, qui a nobis exierunt, [Col. 0069C] sed non fuerunt de nobis, transfigurantes se in angelos lucis, cum sint Satanae, inconsutilem Christi tunicam, quam utique ipse idem ex persona Psalmographi, a leonibus peti, et a framea eripi, et de manu canis orat ac postulat liberari, scindere et laniare laborent; Christus tamen auctor et caput Ecclesiae eam veluti unicam sponsam suam provida gubernatione tuetur, et navem egregii Piscatoris, licet saepe et saepius quatiatur a fluctibus, non permittet naufragium sustinere.
[Col. 0070A] Porro cum antecessor noster bonae memoriae Adrianus papa Kalend. Septembris, dum esset Anagniae, debitum naturae solvisset, et de terris ad coelum, de imis migrasset, vocante Domino, ad superna, eo Romam deducto, et pridie Nonas Septembris in ecclesia B. Petri, praesentibus fere omnibus fratribus satis honorifice, sicut moris est, tumulato, coeperunt fratres, et nos cum eis, secundum Ecclesiae consuetudinem, de substituendo pontifice in eadem ecclesia studiosius cogitare; et tribus diebus inter se de ipsa electione tractantes, tandem in personam nostram insufficientem huic oneri, et tantae dignitatis fastigio minime congruentem, omnes fratres, quotquot fuerunt, tribus tantum exceptis, Octaviano scilicet, Joanne de Sancto [Col. 0070B] Martino, et Guidone Cremense (Deo teste, quia mendacium non fingimus, sed meram, sicut est, loquimur veritatem), concorditer atque unanimiter convenerunt, et nos, assentiente clero et populo, in Romanum pontificem elegerunt.
Duo vero, videlicet Joannes et Guido Cremensis, quos praenotavimus, tertium Octavianum in tantam audaciam vesaniamque praeruperunt, quod mantum, quo nos renitentes et reluctantes, quia nostram insufficientiam videbamus, juxta morem Ecclesiae prior diaconorum induerat, tanquam arreptivum a collo nostro propriis manibus violenter excussit, et secum inter tumultuosos strepitus vel fremitus asportavit. Caeterum cum quidam de [Col. 0070C] senatoribus tantum facinus inspexissent, unus ex eis spiritu divino succensus mantum ipsum de manu eripuit saevientis. Ipse vero ad quemdam capellanum suum, qui ad hoc instructus venerat et paratus, illico flammeos oculos fremebundus inflexit, clamans et concrepans, ut mantum, quem secum portaverat, festinanter afferret. Quo utique sine mora delato, idem Octavianus, abstracto pileo, et capite inclinato, cunctis fratribus aut loco inde aut voluntate remotis, mantum per [Col. 0071A] manus ejusdem capellani et cujusdam alterius clerici sui ambitiosius assumpsit, et ipse idem, quia non erat aliquis in hoc opere, capellano et clerico exstitit coadjutor. Verum ex divino judicio credimus contigisse quod ea pars manti, quae tegere anteriora debuerat, multis videntibus et ridentibus, posteriora tegebat, et sicuti tortae mentis erat, et intentionis obliquae, ita ex transverso et obliquo mantum fuit in testimonium suae damnationis indutum. Quo facto portae ecclesiae, quae firmatae erant, reserantur, et armatorum cunei, quos, sicut ex re apparuit, pecuniae largitione conduxerat, cucurrerunt, et pestis illa mortifera, quia cardinales et episcopos non habebat, armatorum caterva militum vallabatur. Considerate itaque, fratres in [Col. 0071B] Christo venerabiles, tam piaculare flagitium, tam exsecrabile sacrilegium diligenter attendite, et videte si est dolor sicut dolor iste, et si ab exordio nascentis Ecclesiae tanta vesania unquam fuerit a quolibet schismatico, vel haeretico attentata.
Fratres vero tam immensum facinus et a saeculis inauditum ex insperato videntes, et formidantes, ne a conductitiis militibus truncarentur, sese in munitione ecclesiae nobiscum pariter receperunt; ibique novem diebus continuis, ne inde exiremus, fecit nos quorumdam senatorum assensu, quos pecunia oblata corruperat, die noctuque armata manu cum omni diligentia custodiri. Sane populo incessante et jugiter acclamante, et in senatores [Col. 0071C] pro tanta impietate multa immanitate fremente, fuimus de custodia illius munitionis erepti; sed in arctiori et tutiori loco trans Tiberim nos iidem senatores, recepta inde pecunia, posuerunt.
Cumque moram ibi ferme per triduum fecissemus, universo populo tantam proditionem atque malitiam de caetero nullatenus sustinente, senatores cum nobilibus et populo venientes nos et fratres nostros per Urbem magnifice et honorifice cum immensis laudibus et praeconiis, campanis etiam in transitu nostro ubique pulsantibus, conduxerunt. Et sic tandem a violentia persecutionis erepti, et nostrae redditi libertati, sequenti die Dominico [Col. 0071D] venerabilibus fratribus nostris G. Sabinensi, Hub. Ostiensi, S. Portuensi, G. Albanensi, I. Signino, et B. Terracinensi episcopis, cardinalibus quoque, et abbatibus, prioribus, judicibus, advocatis, scriniariis, primicerio, et scholae cantoribus, nobilibus etiam ex quadam parte, populo Urbis apud Nympham non longe ab Urbe insimul congregatis, munus consecrationis accepimus, et, sicut in Romana Ecclesia consuetudinis est, ibidem pontificali regno magnifice fuimus ac solemniter coronati.
Caeterum praedictus Octavianus, cum pro consecratione, imo exsecratione sua, dum et in Urbe esset, et postquam latenter exivit Urbem, multos episcopos convocasset, nullum praeter unum fere [Col. 0072A] inter tantos habere potuit pro sua temeritate et vesania confirmanda. Quosdam tamen episcopos imperialibus minis, quosdam violentia laicali, quosdam vero pecuniis et blanditiis allicere voluit, sed nihil Domino impediente profecit. Unde nec adhuc invenire potest, licet modis omnibus enitatur, qui ei manus exsecrationis imponat, et se tantae faciat praesumptionis auctorem et impietatis. Verum memorati Joannes et Guido, caecitatis tenebris obvoluti, quoniam scriptum est: Peccator cum venerit in profundum vitiorum, contemnet (Prov. XVIII) , nec sic a sua praesumptione damnabili resipiscunt, sed eumdem Octavianum, quem sibi in statuam erexerunt, obstinata perfidia venerantur, et eum relicta unitate Ecclesiae praesumunt usque [Col. 0072B] adhuc tanquam idolum aut simulacrum adorare. Ipse autem Antichristi tempora praefigurans, usque adeo erectus est supra se, ut etiam in templo descenderit tanquam sit Deus ostendens se; et multi abominationem desolationis stantem in loco sancto non sine multa lacrymarum effusione corporeis oculis inspexerunt.
Sane nos infirmitatem nostram et virtutum indigentiam cognoscentes, nostrum in Deo cogitatum jactamus, sperantes et de Christi misericordia plenius confidentes quod Ecclesiam suam sanctam, pro qua ipse idem in substantia nostrae mortalitatis apparuit, et eam sibi non habentem rugam, nec maculam exhibet, optata faciet tranquillitate laetari, [Col. 0072C] et procellarum omnium inundatione sedata, nihil erit, quod ei jam possit obsistere, ubi unicus Sponsus ejus voluerit nubilosa quaeque et noxia propulsare. Nunc igitur quia nos de nostrorum meritorum qualitate diffidimus, et de honestate ac religione vestra plenam fiduciam obtinemus, vestris ac universalis Ecclesiae precibus infirmitatem nostram petimus adjuvari, charitatem vestram per apostolica scripta rogantes et commonentes attentius, ut sicuti viri catholici vos pro domo Domini muros inexpugnabiles ponatis, et in devotione et fidelitate maneatis vestrae sanctae Romanae Ecclesiae immobiliter persistentes, ab ejus unitate nullatenus recedatis. Quod si praefatus vir impietatis ad partes vestras aliqua damnationis suae scripta transmiserit, [Col. 0072D] ea sicut respuenda sunt respuatis, et tanquam vana atque sacrilega contemnere et abjicere studeatis.
Noverit insuper discretio vestra quod nos in die consecrationis nostrae ipsi Octaviano, et jam dictis fautoribus ejus, terminum indulsimus in octo dies ad sinum et unitatem matris Ecclesiae redeundi; quod si adimplere distulerint, ex tunc tam eos quam omnes complices et coadjutores ipsorum auctoritate beati Petri ac nostra non differemus vinculo excommunicationis astringere, et eos a Christi corpore, quod est Ecclesia, sequestrare.
Data Terracinae VI Kal. Octobris 1159.
Aeterna et incommutabilis, etc., ut in epistola praecedenti.
Aeterna et incommutabilis, etc., ut in epistola 1, usque ad: Noverit insuper discretio vestra quod nos [Col. 0073B] supradictum Octavianum apostatam et schismaticum, in octavo die a consecratione nostra (hunc enim ei terminum resipiscendi et ad unitatem matris Ecclesiae redeundi, praefiximus), tanquam inobedientem et contumacem, et illos, qui ei manus praesumpserint, non dico consecrationis, sed exsecrationis, imponere, de communi fratrum nostrorum, et episcoporum, et cardinalium voluntate et consilio, accensis candelis, et coetu clericorum in ecclesia congregato, vinculo anathematis, et excommunicationis astrinximus, et eos cum suo auctore diabolo condemnavimus, duos vero jam dictos fautores ejus, videlicet Ivonem de Sto Martino, et Guidonem Cremensem, et Ferentinum episcopum, qui ei [Col. 0073C] praesumunt pertinaciter adhaerere, aliosque complices, et principales coadjutores ejus, et omnes qui scienter eis communicaverint, eidem excommunicationi et condemnationi decrevimus subjacere.
In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, amen.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ARNALDO, priori ecclesiae Sancti Sepulcri, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, [Col. 0073D] regularem vitam professis in perpetuum.
Effectum justa postulantibus indulgere et vigor aequitatis et ordo exigit rationis, praesertim quando petentium voluntatem et pietas adjuvat et veritas non relinquit. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praedecessorum nostrorum felicis memoriae, Honorii, Innocentii, Caelestini, Lucii et Eugenii, Romanorum pontificum, vestigiis inhaerentes, praefatam ecclesiam Sancti Sepulcri, in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quaecunque possessiones et bona per authentica venerabilium fratrum nostrorum patriarcharum Hierosolymitanae Ecclesiae [Col. 0074A] scripta rationabiliter vobis firmata sunt, sive quidquid eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, liberalitate regum, largitione principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis; medietatem videlicet cunctarum oblationum, quae ad sepulcrum Domini offeruntur; oblationes crucis, excepto tantum die sancti Parasceve, et cum patriarcha eam secum pro aliqua necessitate detulerit; decimas Hierosolymitanae civitatis et locorum circumadjacentium, exceptis decimis fundae; ecclesiam Sancti Petri in Joppem cum honoris et dignitatis [Col. 0074B] suae integritate. Adjicimus etiam ut nulli omnino hominum liceat vitae canonicae ordinem, quem professi estis, in vestra ecclesia commutare. Praeterea si ab aliquo vos senseritis praegravari, ad sedem apostolicam libere vobis liceat appellare. Statuimus quoque ut tam tu, Arnalde prior, quam successores tui, qui pro tempore fuerint, de possessionibus et bonis, quae propriae vestri juris sunt, communicato fratrum vestrorum consilio, ad honorem Dei et ecclesiae vestrae profectum disponendi habeatis liberam facultatem. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere, aut aliquibus vexationibus fatigare; [Col. 0074C] sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva in omnibus apostolicae sedis auctoritate et patriarchae Hierosolymitani canonica justitia et reverentia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, si [se]cundo tertiove commonita satisfactione congrua non emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districte subjaceat ultioni; cunctis eidem loco sua jura servantibus [Col. 0074D] sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
Alexander papa III.
- Ego Hubaldus, presbyter cardinalis tituli Sanctae Crucis in Jerusalem.
- Ego Astaldus, presbyter cardinalis tituli Sanctae Priscae.
- Ego Joannes, presbyter cardinalis tituli Sanctae Anastasiae.
- Ego Albertus, presbyter cardinalis tituli Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Hubaldus, Hostiensis episcopus.
- Ego Bernardus, Portuensis episcopus.
- [Col. 0075A] Ego Galterius, Albanensis episcopus.
- Ego Oddo, diaconus cardinalis Sancti Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Odo, diaconus Sancti Nicolai in Carcere Tullii et cardinalis.
- Ego Ardicio, Sancti Theodori diaconus cardinalis.
- Ego Boso, diaconus cardinalis Sanctorum Cosmae et Damiani.
Data Terracinae, per manum Hermanni, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, Idibus Octobris, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1159, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno primo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio RAINALDO abbati venerabilis monasterii Casinensis B. Benedicti, ejusque successoribus regulariter substituendis, in perpetuum.
Licet omnium Ecclesiarum cura et sollicitudo ex injuncto nobis a Deo apostolatus officio sollicitudini nostrae immineat; illi tamen, quae specialius ac familiarius ad Romani pontificis ordinationem spectare noscuntur, ampliari nos convenit charitatis studio imminere. Eapropter, dilecte in Domino fili [Col. 0075C] Raynalde abbas, tuis justis postulationibus gratum impertientes assensum, praefatum beati Benedicti monasterium, cui Deo auctore praeesse dignosceris, ad exemplar praedecessorum nostrorum felicis memoriae Calixti et Anastasii, Romanorum pontificum, sub B. Petri, et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, liberalitate principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, cooperante Domino, poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant.
[Col. 0075D] In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: imprimis monasterium Domini Salvatoris positum ad pedem Casini montis; monasterium sanctae Dei genitricis virginis Mariae, quod vocatur Plumbarola, monasterium S. Mariae in Cincla, cellam S. Benedicti in Capua cum pertinentiis suis; S. Angeli ad Formas, S. Joannis puellarum, S. Rufi, S. Benedicti Pizuli, S. Angeli ad Odaliscos, S. Agathae in Aversa, S. Ceciliae et S. Demetrii in Neapolim, S. Benedicti ad portam Rufini, S. Nicolai in Civitatenova, S. Benedicti in Pantano, S. Benedicti in Petra-polecina, S. Georgii in Fenucleo, S. Joannis in Turlecoso, S. Petri in Rossano, S. Angeli in Capraria, S. Januarii et S. Martini prope Beneventum, S. Dionysii in Ponte, et S. Anastasii, [Col. 0076A] S. Mariae in Coneto juxta fluvium Trinium, S. Benedicti et S. Laurentii in Salerno, S. Liberatoris in Marchia cum omnibus pertinentiis suis, S. Benedicti in Marsia, S. Mariae in Luco, S. Cosmatis in Civitella, S. Angeli in Barregio cum omnibus pertinentiis suis, S. Mariae ancillarum Dei in civitate Cosentia, S. Mariae in Banza, S. Petri de Lacu, S. Petri de Ovellano, S. Erasmi, S. Benedicti et S. Scholasticae in Cajeta, S. Magni in Fundis, S. Stephani, S. Benedicti et S. Agathae in Terracina, S. Petri et S. Pauli in Foresta, S. Mariae in Pontecorvo, S. Angeli, S. Nicandri et S. Thomae in Troja, S. Eustatii in Pantania, S. Benedicti in Aloriano, S. Benedicti in Pectinari, S. Mariae in Casaleplano, S. Illuminatae in Castello Linusano, S. Trinitatis [Col. 0076B] et S. Georgii in Termule, S. Focatis in Letina cum fauce et piscaria, S. Benedicti in Asculo, S. Eustasii in Petra abundanti, S. Eustasii in Vipera, S. Mariae in Barretano, S. Scholasticae in Pinne, S. Salvatoris in Tave, S. Nicolai juxta fluvium Trutinum in Aprutium cum pertinentiis suis, S. Joannis ad Scursonem, S. Benedicti in Trunto, S. Benedicti in Tisino fluvio, S. Apollinaris in Firmo quod dicitur ad Oplaniis, S. Mariae in Arbosela, S. Martini in Saline, S. Angeli in Marano et SS. Septem Fratrum, et S. Laurentii, S. Benedicti in Ripaursa. In comitatu Aquinensi cellam Sancti Gregorii, S. Mauritii, S. Pauli, S. Constantii, S. Christophori, S. Nicolai, S. Mariae in Albaneta, S. Nicolai in Ciconia, S. Benedicti in Chia, S. Nazarii in [Col. 0076C] Comino, S. Valentini, S. Martini, S. Urbani, S. Angeli, S. Pauli, S. Felicis, S. Salvatoris, S. Angeli Vallislucis, S. Michaelis in Oliveto, S. Nicolai in Pica, S. Angeli in Cannuca, S. Mariae in Verulis, S. Petri in Escleto, S. Luciae et S. Petri in Curuli, S. Sylvestri, S. Martini et S. Luciae in Erpino, S. Mariae de Castello Zupponis, S. Martini in pede Arcis, S. Benedicti in colle de Insula, S. Mariae in Bavuco, S. Nicolai in Turrice, S. Juliani in Frusilone, S. Caesarii in Anagnia, S. Germani in Saza, S. Benedicti in Paschesano, S. Petri in Morinis, S. Angeli in Peschocanali, S. Patris in Formis, S. Angeli in Albe, S. Erasmi in Pomperano, S. Mariae in Cellis, S. Pastoris in civitate Tyburtina, [Col. 0076D] in Venafro, S. Benedicti, S. Nazarii, S. Martini in ipsa Furca, curtem S. Mariae et S. Benedicti Pizoli, in Calvo Sala, S. Benedicti in Cesima, S. Benedicti in Sena, et S. Leonis, curtem quae dicitur Lauriana, S. Benedicti in Teano cum pertinentiis suis, S. Mariae in Calvo, S. Nazarii in Anglena, S. Adjutoris et S. Benedicti in Alifa, S. Domni in Telesia, S. Martini in Vulturno, in Ancalfi, S. Crucis et S. Nicolai, S. Crucis in Sernia, S. Marci in Carpenone, S. Valentini in Ferentino, S. Angeli in Algido, S. Marci in Ceccano, S. Agathae in Tusculano, S. Jerusalem, S. Benedicti in Albano; in Roma monasterium S. Sebastiani in Palladio, in Luca cellam S. Georgii, in territorio Pilanae civitatis S. Sylvestri et S. Salvatoris in Civitella; in ducato Spoletano [Col. 0077A] S. Mariae in Calena, S. Benedicti in Trani, S. Benedicti in Caro, S. Petri imperialis in Tarento, in Calabria cellam Anastasiae, S. Mariae in Tropaea, S. Nicolai in Sallectano, S. Euphemiae in Marchia; in comitatu Aretino, monasterium S. Benedicti, et S. Benedicti in Crema, in Sardiniae insula ecclesiam S. Mariae in Tergo, S. Eliae in Montesancto, et S. Elisei cum omnibus earum pertinentiis, S. Mariae in Sabucco S. Mariae de Toralbo, S. Mariae de Toncele, S. Petri de Trecingle, S. Nicolai et S. Mariae in Sallo cum pertinentiis earum, S. Nicolai de Talasa, S. Michaelis in Ferrucisi, S. Georgii in Ticillo, S. Petri in Sinebrano, S. Petri in Nurchi, S. Nicolai de Nugulbi et S. Joannis, S. Eliae de Sitini, S. Mariae de Fluminetepido, in civitate Cosentio S. Petri [Col. 0077B] in Buda, S. Martini juxta fluvium Arinini, S. Columboni, S. Nicolai in Guatanelli, S. Luciae cum insula Viti; in Palentino S. Mariae in Cellis, S. Joannis in Vouaze, S. Joannis in Via Romana, S. Joannis de Actangone, S. Petri in Pereto, in Capitanata medietatem castri Serrae, S. Lucae in monte Gargani, pascua de Mateze, in Firmo S. Bartholomaei in campo. Fullonis, in Tude, S. Magni, in Quatrelli, S. Angeli in Galla, in territorio Andegavensi, S. Mauri in Glannafolio cum cellis, villis et omnibus pertinentiis suis, in Dalmatia S. Mariae juxta civitatem Ragusam cum portu suo, S. Nicolai in Sansacu prope Spalatrum, in Hispania S. Benedicti in Tarracone, S. Benedicti in Coadgrane, juxta civitatem Logronium, [Col. 0077C] item civitatem quae dicitur S. Germani positam ad pedem Casinimontis, castellum S. Petri quod ab antiquis dictum est Castrum Casini, castellum S. Angeli, Plumbarolam, Pignatariam Pedemontis juncturam; castrum S. Ambrosii, S. Apollinaris, S. Georgii, vallem frigidam S. Andreae, Vantram monasticum, Vantram comitalem, S. Stephani teramum, Fracte, Castrumnovum, Mortulam cum curte quae dicitur Casa-Fortini, Cucuruzu, Caminum, Sujum cum omnibus pertinentiis suis ex utraque parte fluminis, turrem ad mare juxta fluvium Garilianum, castrum Pontiscursi, S. Petri in Flia, Torocelum, Cervarium, S. Victoris, S. Eliae, vallem rotundam, Saraciniscum, Cardetum, Aquamfundatam, Vitecosum, in Calabria castrum Cetrarii cum ecclesiis et [Col. 0077D] omnibus pertinentiis suis, in marchia Teatina castellum Lastinianum, montem Albrici, Abacelam S. Quirici cum portu, Frisam, S. Justam. In comitatu Asculano castellum quod dicitur Octavum, et post montem Conionum Trivilianum et cavinum, in principatu castellum ripae Ursae, Montem-bellum, Peratramfracidam in Comino, Vicumalbum; in territorio Carseolano castellum auriculam, Piretum, Ronam in cameratam, et Fossam caecam, in Amalphi Fundicum, in territorio Tergono castellionem de Baroncello, S. Justam, villam S. Nicolai quae de Galliciano dicitur; in monte S. Angeli hospitale, in territorio Capuano Gualdum de Liburia, in comitatu Teanensi curtem S. Felicis cum ecclesia S. Hyppoliti.
[Col. 0078A] Praeterea, Patrum nostrorum vestigia subsequentes praefatum S. Benedicti monasterium caeteris per Occidentem coenobiis praeferendum asserimus, et tam te quam successoros tuos in omni conventu episcoporum seu principum superiores omnibus abbatibus consedere, atque in judiciis priorem caeteris sui ordinis viris sententiam proferre sancimus. Usum etiam compagarum ac chirothecae, dalmaticae ac mitrae, tam tibi quam successoribus tuis, in praecipuis festis et diebus Dominicis, ad missas seu in consessu concilii habendum concedimus. Sane tam in ipso venerabili monasterio quam et cellis cujuslibet ecclesiae episcopum vel sacerdotem, praeter Romanum pontificem ditionem quamlibet aut excommunicandi, aut interdicendi aut ad synodum convocandi [Col. 0078B] praesumere prohibemus ita ut nisi ab abbate priore loci fuerit invitatus, nec missarum solemnia inibi audeat celebrare. Liceatque ipsius monasterii et cellarum ejus fratribus, clericos cujuscunque ordinis, seu laicos de quocunque episcopatu ad conversionem venientes, in sanitate vel in aegritudine cum rebus suis, absque episcoporum vel cujuslibet personae contradictione suscipere, nisi tum iidem clerici seu laici a dioecesanis episcopis pro certis fuerint excommunicati criminibus. Liceat etiam absque cujuslibet saecularis vel ecclesiasticae potestatis inhibitione subjectis monasteriis suis tam monachos quam sanctimoniales feminas judicare. Liceat quoque fratribus per cellas in civitatibus [Col. 0078C] constitutas ad divina officia celebranda, quandocunque voluerint, signa pulsare, populum Dei tam in ipsum coenobium quam et in cellas ejus ad Dei verbum audiendum ingredi, nullus episcopus excepto pro communi totius civitatis vel parochiae interdicto, prohibeat. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi quolibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem, et beati Benedicti Regulam elegerint, a Romano pontifice consecrandum, sicut in domini praedecessoris nostri sanctae memoriae Leonis papae privilegio continetur.
Ad haec tam praesentium quam futurorum avaritiae [Col. 0078D] ac nequitiae obviantes, omnes omnino seditiones, quas laevas dicunt, seu direptiones in cujuscunque abbatis morte aut electione fieri auctoritate apostolica interdicimus. Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium sive basilicarum, ordinationes clericorum, a quocunque malueritis Catholico suscipiatis episcopo, baptismum autem et infirmorum visitationes per clericos vestros in oppidis vestris seu villis agetis. Ad perpetuum etiam hospitium tibi tuisque successoribus Palladii cellam concedimus, ut de vestra illic congregatione, quem volueritis ordinetis; quem si forte Romano pontifici in abbatem promoveri placuerit, omnino tamen tanquam vestrae congregationis monachum sub vestra decernimus dispositione persistere. Reditum [Col. 0079A] quoque, qui ab officialibus nostris apud Ostiam vel portum de navibus exigi solet, navi vestrae, signa eo venerit, relaxamus. Sepulturam sane loci vestri et monasteriorum vestrorum liberam omnino esse censemus, ut eorum, qui se illic sepeliri deliberaverint, devotioni et extremae voluntati, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva in omnibus sedis apostolicae auctoritate.
[Col. 0079B] Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam, sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.
[Col. 0079C] SANCTUS PETRUS. โ SANCTUS PAULUS, ALEXANDER PAPA III. VIAS TUAS, DOMINE, DEMONSTRA MIHI.
- Bene valete.
- Ego Alexander Catholicae Ecclesiae episc. subsc.
- Ego Ubaldus Ostiensis episc. subsc.
- Ego Bernardus Portuensis episc. et S. Rufinae subsc.
- Ego Gualterius Albanensis episc. subsc.
- Ego Ubaldus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem subsc.
- Ego Astaldus presb. card. tit. S. Priscae subsc.
- Ego Joannes presb. card. S. Joannis et Pauli. tit. Pammachi subsc.
- Ego Ildebrandus presb. card. basilicae duodecim [Col. 0079D] Apostolorum subsc.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Anastasiae subsc.
- Ego Albertus presb. card. tit. S. Laurentii in Lucina subsc.
- Ego Otto diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum subsc.
- Ego Iacintus diac. card. S. Mariae in Cosmedin. subsc.
- Ego Otto diac. card. S. Nicolai in Carcere Tulliano subsc.
- Ego Boso diaconus cardinalis S. Cosmae et Damiani subsc.
Datum apud Nympham per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VII Idus Novembris, Incarnationis Dominicae 1159. indictione [Col. 0080A] VIII, pontificatus vero domni Alexandri III anno I.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Belvacensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Sacrosanctae Romanae Ecclesiae matri tuae, et his qui in ea ex canonica fratrum electione, Domino disponente, ministrant, quantum ex officii tui debeas dignitate, et quam sollicite ad honorem exaltationem [Col. 0080B] ipsius intendere te oporteat, nobis etiam reticentibus, discretionis tuae prudentia non ignorat. Qualiter autem Octavianus schismaticus, simoniacus et manifestus invasor, post canonicam electionem nostram, et postquam nos invitos ac renitentes, de mandato ac voluntate fratrum Oddo prior diaconus induerat, seipsum intruserit, atque ipse idem manto se propriis manibus operuerit, ex litteris quas ad archiepiscopos et episcopos, aliosque Ecclesiae praelatos per Franciam constitutos nos olim recolimus destinasse, ad notitiam tuam plenarie credimus pervenisse. Quia igitur Ecclesia Dei, ope et consilio religiosorum virorum, a multis retro temporibus non magis quam nunc indiguit adjuvari, fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus, [Col. 0080C] monemus et exhortamur in Domino, ut in devotione matris tuae sacrosanctae Romanae Ecclesiae et nostra, sicut de te confidimus et speramus, immobili firmitate consistas, et Simoniaca pravitate illius apostolici atque schismatici omnimodo reprobata, a quo videlicet episcopi, abbates, atque alii viri religiosi et cunctae fere personae ecclesiasticae, sicut a peste mortifera fugiunt, et ad eum nulla ratione accedunt, in petra fidei et Ecclesiae unitate animi tui constituas firmitatem, atque omnes tibi subjectos ad hoc ipsum jugi admonitione inducere studeas, et modis omnibus exhortari, ut talentum tibi creditum non in sudario videatur otiose reconditum, sed utiliter ad honorem Dei studio perfectae [Col. 0080D] discretionis expensum. Nos enim personam tuam, sicut charissimi fratris tui, praeteritae quidem amicitiae non immemores, sincera in Christi visceribus charitate diligere, et postulationes tuas quantum cum Deo possumus libentius exaudire.
Datum apud Nimpham, VI Id. Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimae in Christo filiae B. illustri Francorum reginae, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto tibi divina clementia dignitatis gradum [Col. 0081A] contulit altiorem, quanto etiam inter alias mundi personas te majori potentia et nobilitate ditavit, tanto utique sub potenti manu Dei, a quo est omne datum optimum et omne donum perfectum (Jac. I) , excellentiam tuam decet amplius humiliari, et unicam sponsam ejus, sacrosanctam videlicet Ecclesiam, tota mentis affectione diligere, et toto studio venerari, atque ad honorem et exaltationem illorum, qui ex canonica fratrum electione in ea, Domino disponente, ministrant, intendere, et ad eorum confusionem, qui eam opprimere et laniare conantur, oportet te sollicitius laborare. Qualiter autem Octavianus schismaticus, Simoniacus, et manifestus invasor, post canonicam electionem nostram, et postquam nos invitos et renitentes, de mandato ac [Col. 0081B] voluntate fratrum, Odo prior diaconorum induerat, seipsum intruserit; atque ipse idem manto se propriis manibus operuerit, ex litteris, quas ad episcopos aliosque Ecclesiae praelatos per diversas provincias constitutos nos olim recolimus destinasse, ad notitiam tuam plenarie credimus pervenisse. Quia igitur Ecclesia Dei multis attrita laboribus, et non modicis angustiata pressuris, ope et consilio potentum et nobilium personarum a multis retro temporibus non magis quam nunc indiguit auxiliari, excellentiam tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, ut in devotione matris tuae sacrosanctae Romanae Ecclesiae, ac nostra, sicut de te confidimus et speramus, immobili [Col. 0081C] firmitate consistas, et simoniaca pravitate illius schismatici atque apostatici omnimodo reprobata, a quo videlicet episcopi, abbates, atque alii viri religiosi, et cunctae fere personae, tam ecclesiasticae quam saeculares, sicut a peste mortifera fugiunt, et ad eum nulla ratione accedunt, in petra fidei, et Ecclesiae unitate animi tui constituas firmitatem, atque charissimum filium nostrum Ludovicum illustrem regem Francorum virum tuum ad hoc ipsum jugi exhortatione inducere studeas, et modis omnibus exhortari. Nos enim personam tuam, sicut charissimae filiae nostrae, sincera volumus in Christi visceribus charitate diligere, et postulationes tuas, quantum cum Deo possumus, libentius exaudire.
Datum Anagniae, Idus Novembris,
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Belvacensi episcopo, sulutem et apostolicam benedictionem
[Col. 0082A] Qualiter [Col. 0081D] Octavianus nobilis Romanus, qui ab Innocentio II cardinalis creatus, et pluribus legationibus sub aliis summis pontificibus functus, tandem Adriano IV defuncto, triduo post octo cardinalium suffragiis electus adversus Alexandrum III, antipapa Victor IV dictus, et in conciliabulo Papiensi, agente Friderico imperatore confirmatus est. Octavianus schismaticus et Simoniacus, et manifestus invasor, post canonicam electionem nostram seipsum damnabili praesumptione intruserit, et ipse idem cum duobus tantum capellanis suis [Col. 0081D] Mantum erat cappa rubea, insigne dignitatis [Col. 0082D] papalis, quo olim prior diaconorum. cardinalium electum induendo dicebat: Ego investio te de papatu, ut praesis Urbi et orbi. manto se propriis manibus operuerit, tum ex publica et communi fama, tum ex litteris, quas saepius in Galliam destinavimus, ad notitiam tuam plenarie credimus pervenisse. Ut autem res ipsa manifestius elucescat, dilectos filios nostros H. [Col. 0082D] Henricum ex monacho Cisterciensi cardinalem creatum ab Eugenio III. tituli Sanctorum Nerei et Achillei presbyterum et O. [Col. 0082D] Ottonem de Brixia ab eodem papa in sacrum collegium cooptatum. Sancti Nicolai in Carcere Tulliano diaconum cardinalem, qui totam rei seriem plenius enarrabunt, in regnum Francorum duximus delegandos. Unde quia de te speciali quadam inter alios praerogativa confidimus, et sicut de charissimo [Col. 0082B] fratre nostro plenam in omnibus fiduciam obtinemus, eosdem fratres nostros charitati tuae specialius commendamus; rogantes attentius ut eos pro reverentia beati Petri et interventu nostro benigne recipias et honores, et super negotio Ecclesiae consilium eis et auxilium modis omnibus subministres.
Datum Agnaniae II Idus Decembris.
[Col. 0082C] Aeterna et immutabilis, etc., ut in epist. 1, supra. Addit: Octavianum quinta decima die post sui consecrationem, octava post excommunicationem ab ipso in eum prolatam ( id est die 4 mensis Octobris ) per [Imarum] Tusculanum, ac per Melphiensem et [Ubaldum] Ferentinensem episcopos, praesentibus Joanne et Guidone, ยซquondamยป cardinalibus, ยซexsecratumยป ( id est consecratum) esse.
Aeterna et incommutabilis, et, ut in epist. 1 supra.
Quod te cum inimicis tuis, etc. De caetero quia fraternitatis tuae quaerit industria, utrum clerici qui infra subdiaconatus ordinem constituti, quia continere carnis vitio coacti non valeant, uxores accipiunt, [Col. 0083A] ecclesiastico spoliari possint beneficio canonice: id tuam volumus experientiam tenere indubitata veritate, quod cum sint voluptatibus et carnalibus desideriis dediti, ac divinis et ecclesiasticis sacramentis contrectandis indigni, ecclesiasticis sunt procul dubio beneficiis privandi. Sane si ecclesiis quibus attitulati fuerant, de possessionibus aut aliis bonis suis aliqua contulisse noscuntur, cum ab earumdem ecclesiarum ministerio fuerint et beneficio sequestrati, ad ipsos recta via dominium et proprietas illico debet absque ulla contradictione redire.
Significatum est nobis, quod ecclesiasticam sacerdoti [ al. quod cuidam sacerdoti] praebendam unam in ecclesia vestra communi consensu et voluntate dedistis: ita quidem, quod missam de sancta Maria, nisi sit corporis infirmitate gravatus, debent quotidie celebrare, qui ecclesiam vestram non nisi communi tam praepositi quam capituli consensu, potest dimittere, nec cuiquam praebendae illius anniversarium delegare. Quam siquidem constitutionem eatenus confirmavimus, ut praedictus sacerdos, ecclesiae, nisi infirmitati corporis fuerit impeditus, assidue debeat officium suum impendere: quanto ferventius potest, salva honestate sua et debita devotione, missarum solemnia celebrare: nec [Col. 0083C] sibi liceat hoc, illinc se ad aliam ecclesiam transferendo, aut voluptatis causa, subtrahere.
Significatum est nobis et pro certo monstratum, quod Griboldus nondum incipiens esse quatuordecim annorum, timore magistri, qui eum litteris erudiebat, habitum religionis suscepit in ecclesia de Russinis [ al. Ressone], et inde sicut puer infra annum exivit, et per saeculi vanitates jam sex annis et eo amplius vagabundus discurrit. Unde quoniam hujus rei veritas nobis non constat, fraternitati tuae [Col. 0083D] per A. S. mandamus, quatenus rem ipsam diligenter inquiras, et si inveneris, quod non fuerit a parentibus oblatus, nec inceperit esse quatuordecim annorum, quando ad religionem accessit, et eum infra quartumdecimum annum voti poenituerit, et ab ecclesia recesserit, si in saeculo voluerit remanere, et eum ab ipso voto quod fecit auctoritate pontificali absolvas, et eum absolutum tam in ecclesia de Russinis, quam populo tuae civitatis studeas publicare. Si autem a parentibus suis forte oblatus, seu quartumdecimum annum compleverat, cum religionem intravit, sive post quartumdecimum annum professionem a se factam ratam habuit, eum ad eamdem vel aliam religionem transire, ecclesiastica districtione compellas.
Pervenit ad nos quod cum tu Rog. filium Willelmi Ecclesiae tuae canonicum, ut debitam in eadem Ecclesia residentiam faceret, monuisses, ad audientiam nostram in appellationem prorupit, et appellationi suae terminum, proximum festum beati Lucae praefixit. Quoniam igitur indignum est, per ejus vel aliorum subterfugia, praescriptam Ecclesiam debitis obsequiis defraudari, cum ipse frustratoriae dilationis causa appellasse videatur: fraternitati tuae per A. S. mandamus, quatenus praefatum [Col. 0084B] Rog. diligenter et studiose commoneas, ut in eadem Ecclesia debitam, omni mora postposita, faciat residentiam, vel infra proximum festum beati Lucae appellationem suam prosecuturus, ad nos veniendi iter arripiat. Interim vero alicui honestae personae vices ejus in Ecclesia praetaxata exsequendas committas: et tantum ei de beneficiis illius, appellatione cessante, assignes, unde possit congrue sustentari. Quod si praelibatus Rog. alterum istorum adimplere neglexerit, tu eum extunc praebenda sua, omni appellatione et contradictione cessante, prives: et eam alicui viro discreto et honesto, nullius appellatione admissa, concedas pariter et assignes.
Veniens ad nos mulier latrix praesentium, lacrymabili nobis confessione monstravit, quod cum de quodam filium genuisset, et ille sibi turgido saepe vultu improperasset, quod filius ejus non esset, ipsa iracundiae calore et furore animi ducta, eumdem filium interfecit. Quo comperto, comes Flandrensis eam totam terram suam usque ad septennium abjurare coegit, nisi de nostra licentia remaneret [ f. remearet]. Cumque se nostro conspectui praesentasset, et quod crucem suscepisset, [Col. 0084D] Hierosolymam se profecturam monstrasset, nos videntes quod in partibus illis praesentia illius non potest esse utilis, sed damnosa, eam ab Hierosolymitano itinere revocantes, ipsam fraternitati tuae duximus remittendam: praesentium auctoritate mandantes, quatenus praedictam mulierem labores inducere, ut in aliquod monasterium tui episcopatus transeat, et ibi peccata sua perpetua poenitentia deploret. Si autem depugnante carnis fragilitate, ad hoc induci noluerit, ei licentiam nubendi in Domino tribuas, quia tutius nobis videtur ut in Domino nubat, et uni soli quam multis adhaereat.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis universis canonicis Remensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Sacrosanctae Romanae Ecclesiae matris vestrae, et his qui in ea ex canonica fratrum electione, Domino disponente, ministrant, quantum ex vestri debeatis officii dignitate, et quam sollicite ad honorem et [Col. 0085B] exaltationem ipsius vos intendere oporteat, nobis etiam reticentibus, discretionis vestrae prudentia non ignorat. Qualiter autem hoc tempore revelatus sit homo peccati, filius perditionis, Octavianus scilicet schismaticus, simoniacus, et manifestus invasor, qui adversatur et extollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur, et quia jam mysterium operatur iniquitatis, qualiter etiam assumptis sibi tribus malitiae suae complicibus, Petri se velit constituere successorem, cum Petri fidem oppugnet et Catholicam violet unitatem, tum ex publica et communi fama, tum ex generalibus litteris, quas jamdudum per universas provincias destinamus, ad vestram arbitramur notitiam pervenisse. [Col. 0085C] Unde quoniam Ecclesia Dei ope, et consilio ecclesiasticorum virorum a multis retro temporibus, non magis quam nunc indiguit adjuvari, charitatem vestram per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, ut in devotione sacrosanctae Ecclesiae matris vestrae ac nostrae, sicut de vobis confidimus et speramus, immobiliter persistatis et simoniaca pravitate illius apostatici atque schismatici omnimode reprobata, a quo videlicet episcopi, abbates, atque alii viri religiosi et cunctae fere personae ecclesiasticae, sicut a peste mortifera fugiunt, et ad eum nulla ratione accedunt, in petra fidei et Ecclesiae unitate animi firmitatem constituatis, atque alios omnes quoscunque poteritis, ad hoc ipsum jugi admonitione inducere [Col. 0085D] studeatis et modis omnibus exhortari. Nos enim personas vestras, sicut dilectorum et specialium filiorum nostrorum, sincera volumus in Christi visceribus charitate diligere et petitiones vestras, quantum cum Deo possumus, libentius exaudire.
Datum Anagniae XV Kalend. Febr.
ALEXANDER episcopus, etc.; dilecto filio WICHARDO Pontiniacensi abbati ejusque fratribus, etc.
Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestati nascitur convenire, animo nos decet libenti concedere et petentium desideriis congruum [Col. 0086A] suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justissimis postulationibus clementer annuimus, et monasterium Pontiniacense, in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Dei timorem et B. Benedicti Regulam in ipso monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, [Col. 0086B] firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: grangiam de Bunione cum omnibus pertinentiis suis, grangiam de Sancta Porcaria cum omnibus pertinentiis suis, quidquid habetis in terra quae Communia dicitur, grangiam Acrimontis cum omnibus pertinentis suis, grangiam Villarissicci cum omnibus pertinentiis suis, grangiam Creciaci cum omnibus pertinentiis suis, grangiam Challiaci cum omnibus pertinentiis suis, grangiam de Burs cum omnibus pertinentiis suis, quidquid habetis in toto nemore Ottae, domum de Saveia cum omnibus pertinentiis suis, domum de Camporeperto cum omnibus pertinentiis suis, domum [Col. 0086C] de Revisiaco cum omnibus pertinentiis suis, domum de Fulgeriis cum omnibus pertinentiis suis, domum de Cableia cum omnibus pertinentiis suis, domum de Agliscolis cum omnibus pertinentiis suis, domum Antissiodori cum omnibus pertinentiis suis. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium decimas a vobis nullus praesumat exigere.
Prohibemus etiam ut nulli fratrum vestrorum post factam in eodem loco professionem, aliqua levitate, sine prioris vel abbatis sui licentia, fas sit de claustro discedere: discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum [Col. 0086D] liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu aliquibus vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva in omnibus apostolicae sedis auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi [Col. 0087A] aliena fiat, atque in extremo examine divinae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
Locus monogrammatis.
S. PETRUS, S. PAULUS. ALEXANDER PAPA III, VIAS TUAS, DOMINE, DEMONSTRA MIHI.
- Ego Alexander Catholicae Ecclesiae episcopus ss.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus ss.
- Ego Affaldus presbyter cardinalis tituli S. Priscae ss.
- Ego Bonadteus presbyter cardinalis S. Chrysogoni [Col. 0087B] ss.
- Ego Albertus presbyter cardinalis S. Laurentii in Lucina ss.
- Ego Oddo diaconus cardinalis S. Georgii ad Velum aureum ss.
- Ego Jacintus diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmidim ss.
- Ego Arditio S. Theodori diaconus cardinalis ss.
- Ego Boso diaconus cardinalis Sanctorum Cosmae et Damiani ss.
- Ego Milo diaconus cardinalis S. Mariae in Aquiro ss.
Datum Anagniae per manum Hermanni sanctae [Col. 0087C] Romanae Ecclesiae subdiaconi et domini papae notarii XI Kalendas Martii, indictione VIII, anno Incarnationis Dominicae 1159, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno I.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis nobilibus viris baronibus et universo populo Dolensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Decet nobilitatem vestram Ecclesias et eorum bona sincera charitate diligere, et ab iniquorum [Col. 0087D] impugnationibus viriliter defensare, ut tanto majora in futuro valeatis praemia obtinere, quanto magis divinis operibus vos constiterit esse intentos. Inde est quod Dolensem Ecclesiam, quae utique ex magna parte imminuta et desolata esse dignoscitur, devotioni vestrae attentius commendamus, rogantes plurimum, et in peccatorum vestrorum veniam injungentes, quatenus Ecclesiam ipsam et venerabilem fratrem nostrum H. Dolensem archiepiscopum, pietatis intuitu et pro reverentia beati Petri ac nostra diligatis et propensius defendatis, atque adversus eos, qui Ecclesiam ipsam et possessiones ejus auferunt, vel molestant, et qui eidem archiepiscopo rebelles et inobedientes existunt, consilium ei et auxilium efficaciter ministretis. Scire [Col. 0088A] siquidem debet discretio vestra omnes illos, qui Ecclesiarum bona diripiunt et per violentiam detinent excommunicationis vinculo esse subjectos
Datum Anagniae, V Nonas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ARNULPHO Lexoviensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Litteras a tua nobis prudentia destinatas tanto [Col. 0088B] hilariori mente suscepimus, quanto de uberiori pinguedine charitatis, et ampliori fervore devotionis eas novimus processisse. Quas et nos ipsi attente satis ac diligenter inspeximus, et ut conceptae dilectionis integritas et probatae fidei certitudo in tenebris non lateret, sed fieret ignorantibus manifesta, eas in fratrum nostrorum auditorio publice fecimus recitari. Ipsae profecto et devotissimi continebant puritatem animi, nec minus luculentam profundi pectoris eloquentiam redolebant. Novimus autem, et immemores non existimus, qualiter, sicut et ipsa tua scripta plenarie continebant, divae ac reverendae memoriae Innocentio papae, antecessori nostro, schismaticus ille qui et generositate [Col. 0088C] naturae, rerum copia terrenarum, prudentia saeculari et gratia labiorum mira aestimatione reddebatur insignis, nefaria temeritate succrevit, et innocentem noxius, fortis debilem, armatus inermem, schismaticus Catholicum impugnabat. Caeterum ad quem finem res ipsa, Deo miserante, pervenerit, devoti et fideles Ecclesiae filii, per gloriam meritorum; mali vero, per suppliciorum gravamina cognoverunt. Quid etiam de aliis similia praesumentibus antea saepenumero contigisset, tu tam fecundo quam eleganter in illis eisdem litteris expressisti. Temporibusque nostris optimus Deus voluit haereses suscitare, ut qui probati sunt, manifesti fiant (I Cor. XI) , et per nostram et aliorum Catholicorum studium et laborem, granis a paleis in area [Col. 0088D] Domini segregatis, schismata et haereses conterantur. Credimus siquidem, et de gratia divina confidimus, quod, in proximo sedatis fluctibus procellarum et ventorum turbine propulsato, dies nobis serenus et fulgidus arridebit, et calcatis inimicis Ecclesiae tranquilla in portu Petri navicula residebit.
Persolvimus autem gratias omnium Conditori, laudum praeconia referentes, quod magnificum illum et serenissimum orbis principem, Henricum regem Anglorum, audimus firmum et stabilem in Catholicae unitate Ecclesiae permanere, et quod per tuam praesertim inductionem idem in sancto proposito nobilissimum animum solidavit. Rogamus sane ut ita vigil semper circa eum et sollicitus perseveres, [Col. 0089A] ne per frequentes vexationes imperatoris et nuntiorum suorum, a devotione Ecclesiae et nostra (quod absit!) velit modo quolibet declinare. Volumus quidem te apud eumdem regem et episcopos atque adjacentes personas, quasi quemdam apostolum et nuntium veritatis in illis partibus, experiri. Circumpositos quoque et vicinos episcopos, et tam ecclesiasticas quam saeculares personas, nobiles praecipue ac potentes, ad hoc ipsum efficaci studio et omni diligentia exhorteris. Nos enim personam tuam quam sincera charitate in Domino diligamus, atque ad honorem et exaltationem tuam quam prompto animo desideremus intendere, per illum dilectionis fervorem, quem circa te et ante promotionem nostram habuimus, [Col. 0089B] discretionis tuae prudentiam non credimus ignorare.
Praeterea qualiter Fridericus Romanorum imperator, avorum suorum sceleratissima vestigia subsecutus, circa sacrosanctam Ecclesiam Romanam in praesenti se habeat, et olim habuerit, et qualem circa eam animum gerat, qui utique specialis ejus patronus deberet et defensor existere, multis rerum indiciis a longis retro temporibus, ad notitiam tuam non ambigimus pervenisse. A tempore siquidem antecessoris nostri piae recordationis Adriani papae, et ab exordio dignitatis suae, coepit sanctam Romanam Ecclesiam, tanquam tyrannus, opprimere et non mediocriter infestare: archiepiscopos namque [Col. 0089C] et episcopos a sede apostolica redeuntes, in ignominiam et detrimentum Ecclesiae plerumque capi turpiter et inhoneste praecepit, eosque fecit carceris custodiae mancipari. Nos [Col. 0089D] B., non. quoque in minori officio constitutos, qui cum venerabili fratre nostro B. nunc Portuensi episcopo, ad eum fuimus delegati, qualiter apud Bisuntium ipse tractaverit, et quam indigne receperit, non opus est nos in praesenti referre, quia credimus te id ipsum plenarie cognovisse. Veniente etiam praedicto antecessore nostro, patrimonium beati Petri violenter invasit, et eamdem Romanam Ecclesiam nisus est modis omnibus conculcare, ita quod a pluribus dicebatur, et quasi fama communis habebat, quoniam, eo superstite, Ottonem, qui semper fuit domesticus [Col. 0089D] Ecclesiae inimicus, ordinare Apostolicum, imo apostaticum, si opportunitatem acciperet, intendebat.
Quia vero illo vivente, omnipotens Deus non permisit eum conceptam vesaniam exercere, post mortem ejus opportunitate concepta praedictum Ottonem schismaticum, simoniacum, et manifestissimum invasorem, qui cum tribus tantum malitiae suae complicibus, sicut totus pene mundus agnovit, post canonicam et unanimem electionem nostram mantum arripuit, et ita se damnabili praesumptione [Col. 0090A] intrusit, in tanta iniquitate modis omnibus manu tenuit, et quidquid ille fecit, solo favore, potentia, et auctoritate ipsius, et nuntiorum suorum, qui in urbe praesentes exstiterant, eum fecisse absque ambiguitate tenemus. Unde ad confirmationem ipsius, imo ut omnem videretur in Ecclesia Dei auctoritatem habere, archiepiscopos, episcopos, et alios Ecclesiarum praelatos, apud Papiam, contra sacrorum instituta canonum, prout ei placuit, convocavit. Ille autem, sicut homo qui nec in Deo, nec in justitia confidebat, in ipsius imperatoris praesentia per aliquot dies, velut pro certo accepimus, insignia pontificatus accepit, sicut etiam in nostro et fratrum nostrorum conspectu, dum Romae olim nos teneret inclusos, suam malitiam recognoscens, [Col. 0090B] facere voluit, ea quidem conditione servata, ut nos ei postmodum reddere deberemus. Cumque nos ea recipere sub hac conditione nollemus, ipse in sua pertinacia et damnabili praesumptione permansit.
Caeterum, ut praedictus imperator Ecclesiam Dei suae videretur subjugare et supponere ditioni, et eam in supremam redigere servitutem, memorato apostatico, sicut dictum est, pontificalia insignia reddidit, et eum de papatu, quod est a saeculis inauditum, per annulum, prout dicitur, investivit. Quosdam etiam episcopos, aliis discretioribus et honestioribus occulte de illo conciliabulo fugientibus, ei reverentiam exhibere laicali violenti tyrannica [Col. 0090C] oppressione coegit. Sic enim reges et principes diversarum partium sibi intendit, tum spirituali, tum materiali gladio subjugare, si in hac parte, (quod absit!) nefandissimum ejus propositum praevaleret. Ad haec, juxta prudentiae tuae consilium, Rothomagensi archiepiscopo ejusque suffraganeis, et aliis per Northmanniam constitutis, exhortationis litteras destinamus. De caetero memoratum Fredericum imperatorem, pro eo quod Ottonem schismaticum recepit, et ei pertinaciter adhaerere praesumit, cum eodem Ottone et cum aliis principalibus fautoribus suis, nos de communi fratrum nostrorum consilio, in Coena Domini publice ac solemniter excommunicasse cognoscas.
[Col. 0090D] Data Anagn. Kal. Aprilis [Col. 0089D] His acceptis ab Alexandro litteris, ut partes creditae sibi legationis impleret, ad archiepiscopos episcopos Angliae de his quae gesta essent in conciliabulo [Col. 0090D] Papiensi litteras dedit, quae exstant inter ejus epistolas sub num. 23. Vide Patrologiae t. CI. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Saltzburgensi archiepiscopo, ejusque suffraganeis salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0091A] Pro illis tribulationibus et pressuris quas mater nostra sacrosancta Romana Ecclesia patitur a filiis Satanae, tanto majorem credimus vos dolorem ac maestitiam concepisse, quanto constat vos inter alias personas ecclesiasticas ferventiorem et devotionem et reverentiam exhibere. Qualiter autem Fridericus Romanus imperator circa eamdem Romanam Ecclesiam in praesenti se habeat, et olim habuerit, et qualem erga eam animum gerat, qui utrique specialis ejus advocatus deberet et defensor existere, multis rerum indiciis, a longis retro temporibus, ad discretionis vestrae notitiam non ambigimus pervenisse. A tempore siquidem bonae memoriae antecessoris nostri Adriani papae, et ab exordio dignitatis suae, coepit sanctam Ecclesiam Romanam, tanquam [Col. 0091B] tyrannus opprimere, et non mediocriter infestare; archiepiscopos et episcopos a sede apostolica redeuntes in ignominiam et detrimentum Ecclesiae plerumque capi turpiter et inhoneste praecepit, eosque fecit carceris custodiae mancipari. Nos quoque in minori quondam officio constitutos, qui cum venerabili fratre nostro Bernardo, nunc Portuensi episcopo, ad eum fuimus delegati, qualiter apud Bisuntium ipse tractavit, et quam digne receperit, non opus est nos in praesenti referre; quia credimus vos ad ipsum plenarie cognovisse. Vivente etiam praedicto antecessore nostro Adriano, patrimonium B. Petri violenter invasit, et eamdem Romanam Ecclesiam nisus est modis omnibus conculcare. [Col. 0091C] Ita quod a pluribus dicebatur, et fama quasi communis habebatur, quoniam, eo superstite, Octavianum, qui semper fuit domesticus Ecclesiae inimicus, ordinare Apostolicum, imo apostaticum, si opportunitatem acciperet, intendebat. Quia vero, illo vivente, omnipotens Deus non permisit eum tantam malitiam exercere, post mortem ejus opportunitate suscepta praedictum Octavianum schismaticum, Simoniacum et manifestissimum invasorem (qui cum tribus tantum malitiae suae complicibus, sicut totus pene mundus agnovit, post canonicam et unanimem electionem nostram, mantum arripuit, et ita seipsum damnabili praesumptione intrusit) in tanta iniquitate modis omnibus manu tenuit, et quidquid ille fecit solo favore, potentia [Col. 0091D] et auctoritate ipsius et nuntiorum suorum, qui in urbe praesentes exstiterant, eum fecisse absque ambiguitate tenemus.
Unde ad confirmationem ipsius, imo ut omnem videretur in Ecclesia Dei auctoritatem habere, archiepiscopos et episcopos, atque alios Ecclesiarum praelatos, apud Papiam contra sacrorum instituta canonum convocavit. Ille autem, sicut homo qui nec in Deo, nec in justitia confidebat, in ipsius imperatoris praesentia, velut pro certo accepimus, insignia pontificatus abjecit, sicut et in nostro et fratrum nostrorum aspectu, dum Romae nos olim teneret inclusos, suam malitiam recognoscens facere voluit, ea quidem conditione servata, ut nos ei postmodum reddere deberemus. Sed cum nos ea [Col. 0092A] recipere sub hac conditione nollemus, ipse in sua pertinacia et damnabili praesumptione permansit.
Caeterum ut praedictus imperator Ecclesiam Dei suae videretur subjugare et supponere ditioni, et eam in supremam redigere servitutem, memorato apostatico, sicut nobis dictum est, pontificalia insignia reddidit, et eum de papatu, quod est a saeculis inauditum, per annulum, prout dicitur, investivit, quosdam et episcopos, aliis discretioribus et honestioribus occulte de illo conciliabulo fugientibus, ei reverentiam exhibere laicali violentia et tyrannica oppressione coegit. Sic enim reges et principes diversarum partium sibi intenderet tum spirituali, tum materiali gladio subjugare, si in hac parte (quod absit!) ejus nefandissimum propositum praevaleret. [Col. 0092B] Provideat itaque vestrae discretionis prudentia, qualiter sponsa Christi per illam inconsutilem ejus tunicam figurata, quae nec dividi poterat, nec receperat sectionem, a tanta ignominia, et inaudito opprobrio liberetur, et ne pestis illa in exemplum posteris transfundatur, diligenter efficere studeatis, et omnibus modis laborare. In devotione quoque matris vestrae ac fidelitate sacrosanctae Romanae Ecclesiae, sicut viri Catholici, et in fide ferventes immobiliter persistatis, provisuri attentius, ne blanditiae cujuslibet aut terrores, ab unitate Ecclesiae animos vestros (quod absit!) debeant aliquatenus dimovere.
Sane nos ipsius imperatoris immensam iniquitatem, [Col. 0092C] et tantam perfidiam attendentes, communicato fratrum nostrorum episcoporum et cardinalium, et aliorum religiosorum consilio, tam ipsum Fridericum, non jam imperatoris officium, sed quae tyranni sunt exercentem, quam praedictum Octavianum schismaticum et Ottonem comitem Palatinum, atque omnes principales fautores eorum in Coena Domini, coetu clericorum et multorum virorum nobilium in ecclesia congregato, accensis candelis publice excommunicavimus, et tradidimus hujusmodi Satanae in interitum carnis, ut spiritus eorum salvi sint in die Domini. De communi fratrum nostrorum consilio atque voluntate, vos omnes specialiter et communiter universos a fidelitate, quam ei fecistis, et ab omni debito imperii, ex parte [Col. 0092D] Dei omnipotentis, et beatorum apostolorum Petri et Pauli auctoritate apostolica absolvimus, ita, quod in nullo ei de caetero teneamini obedire, sed potius in remissionem vobis injungimus delictorum, ut contra eos quos ipse per tyrannidem suam sibi subjugare, opprimere et vastare voluerit, nullum ei consilium vel auxilium ministretis.
Data Anagniae II N. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis AELREDO abbati monasterii Sanctae Mariae de Rievalle, ejusque fratribus, tam praesentibus [Col. 0093A] quam futuris monasticam vitam professis in perpetuum.
Religiosis votis annuere, et ea operis exhibitione complere, officium nos invitat suscepti regiminis et ordo videtur exigere rationis. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam Sanctae Mariae de Rievalle, in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus; imprimis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui in ecclesia vestra secundum Dei timorem, et beati Benedicti Regulam et institutionem Cisterciensis Ordinis noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea, [Col. 0093B] quascunque possessiones quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, liberalitate vel largitione regum et principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis. Deo propitio, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: monasterium ipsum Beatae Mariae Rievallis, cum omnibus possessionibus et appendiciis suis secundum fines et terminos earumdem terrarum et possessionum, a Galtero Espec fundatore loci vestri ita constitutos: ex parte orientis a via dicta Speragata, quae ducit ad Riam, usque ad viam, qua itur ad Bref, ad [Col. 0093C] molendinum de Sproxtona; et a valle quae ducit ad parvam Haiam de Tilestuna usque ad foveam, quae est ex adverso, ubi duo rivuli; Depedace videlicet et Litlebec confluunt: et a Kauthepeche usque ad cervum lapidum, qui vocatur Bacheler, et inde usque ad viam quae venit de Turchilsti ex parte austri et occidentis, sicut Ria fluvius usque ad Divisas de Antona fluit, et inde sunt termini usque ad Fangadala, et exinde usque ad viam quae venit de Wideris, ex parte septentrionis a monte qui dicitur Transhobed per vallem Landesmara, et rivulum qui dicitur Willelmesbech, ubi sunt divisae Joannis Engelram, terram de Brif, terram de Tilestuna, terram quae dicitur Bidesdala cum omnibus appendiciis suis; in foresta de Delmestac omnia [Col. 0093D] ad usus vestros necessaria in lignis, in pascuis, et in pannagiis; ex dono filii nostri Henrici, videlicet junioris regis Angliae, terram quae dicitur Dulberthermech cum omnibus pertinentiis suis, et cum tota pastura de Wasta de subtus Lichering; sicut ipse charta sua confirmavit, et avus ejus rex Henricus in dominio suo tenuit: ex dono episcopi Dunelmensis Cotum et cronebi cum omnibus pertinentiis suis, sicut ipse episcopus vobis concessit et charta sua confirmavit. Ex dono canonicorum Eboracensium Sanburn cum omnibus pertinentiis suis; ex dono Rogeri de Malbrai Welleburnam et Hovetunam cum omnibus pertinentiis suis, sicut ipse Rogerius vobis concessit, et carta propria confirmavit; praeterea ex dono ipsius Steintunam cum omnibus pertinentiis [Col. 0094A] suis; ex dono Gilberti de Gant grangiam de Dundemanebi, et duas bovatas terrae in eadem villa cum omni communi pastura ejusdem villae. Ex dono Beltranni de Beclensem illam carrucatam terrae quam habuit in Villeburn cum omnibus pertinentiis suis. Ex dono Radulphi de Novavilla, unam carrucatam terrae in Kiccum cum omnibus pertinentiis suis; ex dono Odonis de Bolthebi, Wastinam de Disteicheith, cum terris et pascuis adjacentium villarum, Bolthebi videlicet Kabenestorp et Gfortum, sicut ipse Odo vobis concessit et carta sua confirmavit, et augmentum quod fecit vobis Adam filius ejusdem Odonis; ex dono Roberti de Flellesei Gfortum cum omnibus pertinentiis, secundum formam cartae ipsius. Ex dono Adam filii Petri, in Rumblesmora locum qui [Col. 0094B] vocatur Faweddre cum omnibus pertinentiis suis, et in villa quae vocatur Stainburch, sartum illud quod vocatur Dagge de Wuith, et totam mineram ferri de praedicta villa et inbosco ipsius villae materiam et ligna ad carbones et alia, quae necessaria fuerint, et communem pasturam ipsius villae, et caetera, secundum communem formam cartae ipsius. Ex dono Torphini et Alani filii ejus, unam carrucatam terrae in Albestein, sicut in chirographo illorum continetur. Ex dono fratrum hospitalis Sancti Petri de Eboraco illam partem terrae quam habuerunt in Bolthebi, sicut in carta et chirographicorum continetur; ex dono Gervasii, et Benedicti filii ejus pratum quod dederunt vobis in Kocheberch; ex dono [Col. 0094C] Odonis de Nes pratum quod dedit vobis in Walterholm; ex dono Hugonis del Tuith pratum quod dedit vobis in Kochesberch; ex dono Hugonis Malebestiae pratum quod dicitur Dswaldeshenges; ex dono fratrum hospitalis de Witebi duas bovatas terrae in Dovetun secundum formam terrae illorum; ex dono Ricardi cum in unam carrucatam et dimidiam in Stainchroff, sicut ipse Ricardus vobis ipse concessit et carta sua confirmavit.
Sane laborum vestrorum quos propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus omnino a vobis decimas exigere praesumat. Addentes etiam auctoritate apostolica prohibemus, ne quis fratres vestros, clericos videlicet sive laicos post factam in monasterio vestro [Col. 0094D] professionem, absque licentia vestra suscipere audeat vel retinere. Sancimus etiam, ne quis archiepiscopus vel episcopus sive cujuslibet ordinis persona locum vestrum a divinis interdicat officiis, nisi abbatis vel fratrum ipsius loci evidens et manifesta culpa exstiterit. Liceat autem vobis cum commune interdictum terrae fuerit, clausis januis, et exclusis excommunicatis vel interdictis divina officia celebrare.
Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna sollicitudine providentes, auctoritate apostolica prohibemus, ut nullus infra clausuram locorum sive grangiarum vestrarum violentiam, vel rapinam vel furtum facere, vel hominem capere audeat; et si quis hoc temerario ausu praesumpserit, tanquam [Col. 0095A] sacrilegus judicetur, et excommunicationis ultione plectatur. Praeterea omnes libertates seu etiam immunitates ac regias consuetudines, a charissimo filio nostro Henrico rege Anglorum vobis et Ecclesiae vestrae indultas, et scripti sui pagina roboratas, auctoritate apostolica confirmamus, et illibata statuimus perpetuo permanere, prohibentes ne quispiam hominum, vos aut ecclesiam vestram de omni Tmanatala, de negeldis, omnibus assisis, consuetudinibus, auxiliis, placitis et de omni terreno servitio, quod alicui saeculari personae pertinebat, audeat infestare; sed liberi et quieti ab hujusmodi exactionibus mancatis, quemadmodum praedictus filius noster rex Henricus sive avus ejus senior Henricus, [Col. 0095B] scriptis suis vobis rationabiliter confirmaverunt. Praeterea, dilecte in Domino fili, A. abbas, religionem in monasteriis quibus praeesse dignosceris, stabilitam in Domino proficere cupientes, statuimus, ut in omnibus monasteriis quae de monasterio, cui praesides, sunt egressa, et in his quae de egressis ab eodem monasterio prodierunt tam de ipsis personis quam de rebus monasteriorum juxta Cisterciensium fratrum institutionem, disponendi et ordinandi liberam habeas facultatem. Praesenti quoque decreto sancimus, ut episcopi in quorum episcopatibus monasteria vestra consistunt, nec regularem et canonicam electionem abbatis vestri unquam impediant, nec de removendo ac deponendo eo, qui pro tempore fuerit, contra statuta Cisterciensis [Col. 0095C] Ordinis et auctoritatem privilegiorum suorum se nullatenus intromittant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, sive ablatas retinere, minuere seu quibuslibet aliis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesanorum episcoporum canonica justitia. Si qua igitur in futurum hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam venire temere tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui [Col. 0095D] dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei ac Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco jura sua servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, atque apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.
Datum Anagniae per manum Hermanni, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XII Kalend. Decembris, indictione IX, Incarnationis Dominicae anno 1160, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno II.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Belvacensium episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Inconcussae fidei tuae paries supra petram Ecclesiae stabili soliditate fundatus, nec impetu fulguris coruscantis everti, nec lentis potest imbrium infusionibus emolliri. Supra tale siquidem fundamentum, quod Christus est, aedificii tui structura consurgit, quod si turbo perflet, non quateris, si venti [Col. 0096B] irruant, non moveris, quoniam ubi Christus est fundamentum, quod firmiter aedificatum est, nullo poterit impetu submoveri. Quia igitur nihil potest vel potuit te a Catholicae Ecclesiae unitate praecidere, nihil a devotione personae nostrae tuum animum retardare, sed potius pro domo Dei murum inexpugnabilem prae aliis te opponens et schismaticis et haereticis summa instantia contradicens, dilectos quoque filios nostros cardinales apostolicae sedis legatos, quibus in partibus illis negotium Ecclesiae commisimus exsequendum, benigne recipiens et honeste pertractans, in causa Ecclesiae utilis admodum et necessarius exstitisti: principium, medium et finem tui propositi commendamus, et prudentiae [Col. 0096C] tuae pro tanta constantia immensas gratiarum exsolvimus actiones, promptam utique voluntatem et intentionem habentes, te sicut dilectum et specialem Ecclesiae filium sincera semper in Domino charitate diligere, et personam tuam quibuscunque modis cum Deo possumus honorare. Nos enim quoniam ante promotionem nostram personam tuam, sicut tu ipse nosti, charam satis habuimus et acceptam; nunc ad majora, Domino disponente promoti, te habere volumus in nostris visceribus chariorem, et quidquid pro te, salva conscientia, efficere possumus, prompto et libenti animo curabimus effectui mancipare. Tu quoque, sicut antequam essemus ad officium apostolicae dignitatis assumpti, personam nostram specialiter dilexisti et fidelis [Col. 0096D] exstitisti nobis admodum et devotus, sic et multo amplius de caetero in fidelitate et devotione beati Petri ac nostra fervescas et honori et exaltationi et commodo sacrosanctae Romanae Ecclesiae, tanquam devotus filius et specialis intendas, sciturus quod devotionis tuae sinceritas, et perseverantia fidei a nostra et fratrum nostrorum memoria nullo tempore dilabetur.
Datum Anagniae, III Kalendas Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HUGONI, Panormitano archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto majorem devotionem sacrosanctae Romanae Ecclesiae, et nobis ipsis te cognoscimus exhibere, tanto in tuis postulationibus te libentius exaudimus, et petitiones tuas quantum cum Deo possumus effectui mancipamus. Eapropter, venerabilis [Col. 0097B] in Christo frater archiepiscope, justis postulationibus tuis grato concurrentes assensu, quidquid in privilegio quod antecessor noster bonae memoriae Adrianus papa super concessione trium suffraganeorum Agrigentinensis videlicet, Mazariensis et Melitensis tibi concessit, noscatur contineri, nos devotioni tuae auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus; statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et BB. Petri et Pauli apostolorum se noverit incursurum.
Datum Anagniae VI Kal. Maii.
Ex tuarum tenore litterarum accepimus, quod N. clericus adeo deliquit, quod si delictum ejus publicum esset, ab ordine quem suscepit, degradaretur, et amplius non posset ad superiores ordines promoveri. Verum, quoniam peccatum ipsum occultum est, et privatum fore dixisti: fraternitati tuae per A. S. mandamus, quatenus ei condignam poenitentiam imponas, et ei suadeas, ut per te, poenitentia peracta, ordine suscepto utatur: et eo contentus existens, ad superiores ordines amplius non accedat. Verumtamen, quia peccatum occultum est, si [Col. 0097D] promoveri desiderat, ei non potes nec debes aliqua ratione prohibere.
De adolescente, qui mulierem quamdam cognovit, et filiam ejus postea matrimonio sibi copulavit, cui jam per decennium cohabitavit, tuae prudentiae respondemus: quod si delictum ejus, sicut nobis significasti, occultum existit, poenitentia sibi condigna debet imponi, nec ab uxore tanti sceleris inscia est propterea separandus. Si vero id notorium esse dignoscitur: et ab uxore debet separari, et sine spe conjugii permanere.
Ex relatione I. latoris praesentium, et ex tenore tuarum litterarum accepimus, quod cum idem I. sororem [Col. 0098A] uxoris suae carnaliter cognovisset, et cum ea diutius permansisset, tu eos ab invicem separasti, et jam dictum I. ad nostram audientiam destinare curasti. Super quo utique fraternitati tuae diximus respondendum, ut eum Hierosolymam studeas destinare. Deinde cum ad propria redierit, ne ex abstinentia illorum forte deterius contingat, dissimulare poteris, quod uxori suae cohabitet, non tamen ut eis ad hoc licentiam ad favorem aliquatenus indulgere videaris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, universo clero et populo Morinensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectum filium nostrum Milonem quondam electum, nunc vero episcopum vestrum, ad sedem apostolicam venientem paterna charitate suscepimus, et honorem ei debitum impendentes, quantum cum Deo et justitia potuimus, ipsum in suis et Ecclesiae suae petitionibus curavimus exaudire. Adversario siquidem ipsius, qui ad subtractionem Boloniensis Ecclesiae, et ut in ea ordinaretur episcopus [Col. 0098C] propensius intendebat, et clericis ipsius electi quos ad praesentiam nostram ipse praemiserat in nostro auditorio constitutis; cum adversarius ille a causa defecisset, praefatam Boloniensem Ecclesiam in eo statu in quo usque ad hoc tempus fuerat, de communi fratrum consilio decrevimus permanere.
Datum pridie nonas Januarii anno 1161.
ALEXANDER episcopus servus servorum Dei, venerabili fratri SAMSONI Remensi archiepiscopo, salutem [Col. 0098D] et apostolicam benedictionem.
Dilecti filii nostri M Morinensis quondam electus, et canonici ejusdem Ecclesiae multis laboribus fatigati ad nostram praesentiam accesserunt, asserentes se pro eo quod Bononienses Ecclesiam illi episcopatui quondam subtrahere conabantur, multas expensas, et multa gravamina tolerasse. Cum enim a canonicis praefatae Morinensis Ecclesiae canonice fuisset electus, et sicut ex confessione tum diversae partis accepimus, nihil ei prorsus objiceretur, quod ipsius electionem deberet aliquatenus impedire, et tu ei juxta petitionem Ecclesiae suae, cum jam de mandato tuo rasus esset et tonsuratus manum velles consecrationis imponere, canonici Remensis Ecclesiae tibi, et praefato electo [Col. 0099A] proposuerunt, quod Baldus et E . . . . . . frater ejus, Bononiensis Ecclesiae canonici in vocem appellationis jam antea prorupissent, ne ei manum imponeres, nisi praedictae Bononiensi Ecclesiae abrenuntiaret ex parte apostolica prohibentes.
Tu vero, sicut devotus sacrosanctae Romanae Ecclesiae filius, et qui semper consuevisti eamdem Matrem tuam Romanam Ecclesiam, sicut vir religiosus et Catholicus in omnibus et per omnia honorare, eum propter factae appellationis obstaculum consecrare minime voluisti. Cum autem adversarii ejusdem electi, qui ad substractionem Bononiensis Ecclesiae, et ut in ea ordinaretur episcopus propensius intendebant, et clerici ipsius electi, quos ad praesentiam nostram ipse praemiserat in nostro [Col. 0099B] fuissent auditorio constituti, adversario illo a causa deficiente, praefatam Bononiensem Ecclesiam in eo statu, in quo ad haec usque tempora fuerat, de communi fratrum consilio decrevimus permanere. Videntes igitur praedictam Morinensem Ecclesiam, et ipsum electum veniendo ad nos multipliciter laborasse, et cognoscentes, nihil esse, quod ejus electioni de sacrorum canonum deberet institutionibus obviare, noluimus eos relinquere desolatos, sed ipsorum laboribus, et expensis misericorditer compatientes, honori et dignitati tuae per omnia deferendo ad summam precum instantiam canonicorum ejusdem Ecclesiae, qui cum electo erant, de communi fratrum nostrorum consilio, munus ei consecrationis impendimus, salva tamen in omnibus, [Col. 0099C] tam tua, quam Ecclesiae tuae justitia. Ipsum itaque ad te et Ecclesiam suam de manibus nostris remittimus, tanquam metropolitano suo, omnem quam debet subjectionem impendat, et reverentiam exhibeat, humilitatem et honorem, sicut antecessores sui melius unquam consueverunt tuis antecessoribus exhibere.
Rogamus proinde charitatem tuam, monemus, hortamur attentius, quatenus pro reverentia B. Petri ac nostra ipsum debita benignitate suscipias, charitative tractes, et gratiam tuam circa se non ex hoc sentiat minoratam; imo interventu nostro dilectionem et familiaritatem ei exhibeas ampliorem. Nos enim personam tuam, sicut unam de majoribus [Col. 0099D] columnis Ecclesiae, et immobile domus Dei firmamentum. Quia tu, etsi alii, quando in Ecclesia Dei scandala suborta sunt, de animorum pusillanimitate nutassent, nunquam a firmitatis tuae robore decidisti, sed semper immobilis permansisti in Ecclesiae Catholicae unitate, sincere in Christi visceribus charitate diligimus, et nihil prorsus efficere volumus unde persona tua quomodolibet offendatur, sed propositum potius et voluntatem habemus te, sicut venerabilem et charissimum fratrem nostrum, in benedictionibus dulcedinis praevenire, et postulationes tuas, quibuscunque modis cum Deo poterimus, intendimus exaudire.
Datum Anagniae XVI Kal. Feb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quantum illustres et magnifici proavi et progenitores tui reges Francorum sacrosanctae Ecclesiae devoti semper et obedientes exstiterint, quanta ei commoda et devotionis obsequia exhibuerint, nos ex multis et magnificis utilitatibus, quae per eos sanctae Dei Ecclesiae provenerunt, manifeste cognovimus: [Col. 0100B] et fratres nostri, qui diutius sunt in Romana Ecclesia conversati, id ipsum plenius agnoverunt. Tu vero, progenitorum tuorum laudabilis imitator existens, ut ita paternarum virtutum sicut et regni haeredem te veraciter exhiberes: ad eorum exemplum, singularem et unicam matrem tuam sacrosanctam Romanam Ecclesiam, ex quo excellentiae tuae regnum a Deo commissum est gubernandum, propensius dilexisti, in pressuris et necessitatibus suis ei fideliter astitisti, et nihil unquam fuit, quod a devotione et subventione ipsius regium potuerit animum revocare. Illo siquidem Friderico, qui pro sui officii debito advocatus Ecclesiae ac defensor deberet existere, adversus eam crudeliter saeviente, tu, sicut princeps Christianissimus, [Col. 0100C] eam diligis et honoras, et ipsam sincero veneraris affectu. Quae utique in omni tribulatione sua, tam apud praedecessores tuos, quam apud te ipsum, et optatae portum quietis obtinuit, et refugium semper opportunum invenit. Gallicana quoque Ecclesia inter omnes alias orbis Ecclesias, quaecunque aliae provenientibus scandalis in tribulatione mutassent [ f. nutassent]; nunquam a Catholicae matris Ecclesiae unitate recessit; nunquam ab ejus subjectione et reverentia se subtraxit; sed tanquam devotissima filia, firma semper et stabilis in ejus devotione permansit. Unde ipsa mater omnium et magistra Romana Ecclesia progenitores tuos, et te ipsum inter caeteros orbis principes, Gallicanam [Col. 0100D] quoque Ecclesiam, speciali et singulari praerogativa dilexit: ad honorem, incrementum, et exaltationem vestram intendit, et in omnibus in quibus secundum Deum potuit, vestrae satisfaciens voluntati, personas vestras propensius honoravit. Nullum siquidem in toto orbe terrarum principem esse credimus, quem antecessores nostri, et nos ipsi ampliori affectione diligere teneamur, et cui magis a nobis sit quam tuae celsitudini deferendum. Firmiter namque in cordis armario retinemus, et tam ex publica fama, quam ex archiepiscoporum et episcoporum regni tui, et dilectorum filiorum nostrorum Hen[rici], W[illelmi] et Odonis cardinalium, quas pro necessitate Ecclesiae, pro honore quoque et utilitate regni et tua ad partes illas destinavimus, [Col. 0101A] transmissa relatione cognovimus, qualiter sicut tu ipse hac vice nobis propriis litteris innuisti, ad receptionem nostram, quidquid alii facerent, regium animum ab ipso principio efficaciter induxisti. Et alii sunt exemplo tuo ad illud idem vehementius provocati, et in nostra devotione succensi. Unde et ab omnium Conditore, cujus gratia tuum propositum ita laudabiliter direxisti, praemium indeficiens tua excellentia obtinebit; et nos ipsi, quantum gratia divina permiserit, serenitati tuae curabimus pro tanta devotione utiliter respondere. Proinde sicut de prosperitate tua, et commissi tibi regni, interna affectione gaudemus, ita et de adversitate, si quando, quod Deus avertat, accideret, doleremus plurimum, et vehementius [Col. 0101B] gravaremur. Propositum siquidem, et promptam admodum voluntatem habemus, paci et quieti tuae, et regni tuae gubernationi commissi, libenter intendere. Super his autem, quae nobis propriis litteris tua excellentia indicavit, sollicite apud nos delibeberamus, et cum fratribus nostris tractabimus; et quidquid ad honorem Dei, Romanae Ecclesiae, et tuum, viderimus pertinere, curabimus libenter efficere. De quibus utique per dilectum filium nostrum fratrem Guidonem, Majoris-Monasterii monachum, serenitati tuae plenius auctore Deo viva voce in proximo respondere curabimus. Ad haec venerabilem fratrem nostrum M[anassem], Aurelianensem episcopum, pro quo nos regia celsitudo [Col. 0101C] satis affectuose rogavit, licet quidam sinistra de eo in nostris auribus susurraverunt, etsi certum apud nos esset, quod laesionem nobis aliquam intulisset, amore tamen et interventu tuo sincera volumus affectione diligere, et eum sicut charissimum fratrem nostrum, quantum cum Deo possumus, intendimus honorare, et in suis postulationibus libentius exaudire.
Datum Anagniae XVI Kal. Febr.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0101D] fratri EBERHARDO, Saltzburgensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad haereses et schismata resecanda viri Catholici et in fide ferventes viriliter debent assurgere, et illorum praesumptione se murum et antemurale pro justitia et libertate Ecclesiae defendendo potenter opponere, qui sacrosanctam Ecclesiam per inconsutilem Christi tunicam, quae nullam recipit sectionem, in Evangelio figuratam, laniare conantur. Sic enim et grana a paleis separantur, et qui probati sunt, manifesti fiunt, ut valeant dicere cum Apostolo: Neque angelus, neque archangelus, neque angustia vel fames poterit nos a charitate ullatenus separare (Rom. VIII) . Gaudio autem gaudemus in Domino, et omnipotenti Deo gratiarum referimus [Col. 0102A] actiones, quod, sicut ex plurium relatione accepimus, et lator praesentium a tua fraternitate, sicut nobis asserit, ad sedem apostolicam destinatus, sua nobis relatione monstravit, in unitate Catholicae Ecclesiae ac devotione B. Petri et nostra firmus et stabilis permansisti, et ad honorem matris tuae sacrosanctae Romanae Ecclesiae aspirare dispositus et minas principis, qui Ecclesiam, et nos ipsos sine causa persequitur, et ipsius libertatem nititur ponitus annulare, tamque vir Catholicus et fervens in fide, non usque a deo timuisti, ut a fidelitate Romanae Ecclesiae ac nostra posses aliquatenus dimoveri, dicens cum beato Petro: Magis Deo quam hominibus obedire oportet (Act. V) .
Pro tantae itaque devotionis fervore et sincerae [Col. 0102B] fidei puritate, prudentiam tuam plurimum in Domino commendamus, et quas debemus et possumus, gratiarum tibi referimus actiones, propositum et voluntatem habentes personam tuam sincera in visceribus charitate diligere, et quibus modis expedire viderimus, largiente Domino, honorare ac tibi pro merito respondere.
Caeterum quoniam luce clarius est manifestum qualiter Octavianus, schismaticus, haereticus et manifestus invasor cum tribus malitiae suae complicibus seipsum intruserit, et per simoniam notoriam et laicalem violentiam papatum nisus fuerit opprimere; qualiter etiam Fridericus potius tyrannus quam imperator dicendus, in conciliabulo apud [Col. 0102C] Papiam multo labore collecto, statuam Nabuchodonosoris erigere, et erectum abominationis idolum praesumpserit adorare, et qualiter viri Catholici a facie ipsius Octaviani, tanquam a conspectu draconis, aufugerint, te non duximus diutius longa verborum et litterarum serie detinendum, cum clementia faciat divina illorum dies in vanitate defecisse, et accepta iniquitate ipsos videamus fuisse deceptos. Orientalis namque Ecclesia, in consilio Nazareth, praesente illustri Jerosolymorum rege, solemniter celebrato, Francorum, Anglorum, Hispaniarum et tota Occidentalis Ecclesia, cum regibus, archiepiscopis, episcopis, et toto clero et populo suo, praedictum schismaticum ejusque principales fautores perpetuo anathemate damnarunt, nosque [Col. 0102D] in patrem spiritualem et summum pontificem sicut ex communi fama et transcriptis litteris, quae tibi per latorem praesentium destinamus, poteris evidenter cognoscere, unanimiter et magnifice receperunt, omnem nobis obedientiam et reverentiam verbo et opere humiliter offerentes. Quae omnia nostris tibi litteris tanto libentius aperimus, quanto de unitate ac profectu Ecclesiae laetitiam te credimus concipere ampliorem; de ipsius adversitate tanto magis dolere, quanto in medio ejus firmior columna esse dignosceris.
Quoniam ergo de religione, honestate ac prudentia tua, sicut de illo qui schismatica vel haeretica pravitate nequaquam potuit contaminari, sed in petra Catholicae unitatis firmiter est solidatus, plenissimam [Col. 0103A] fiduciam obtinemus, per apostolica scripta fraternitatem tuam rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus, sicut bene et laudabiliter, prout accepimus, inchoasti, in devotione ac fidelitate sacrosanctae Romanae Ecclesiae, ac nostra immobili constantia perseveres ad honorem, augmentum et exaltationem ipsius et nostram, pura mente et viribus totis aspirans, et nullius minae vel terrores ab obsequio beati Petri et nostro te valeant aliquatenus retardare. Suffraganeos quoque, et vicinos episcopos aliasque personas, tam ecclesiasticas quam saeculares, ad obsequium et devotionem Ecclesiae, et nostram frequenti admonitione ac sollicita vigilantia studeas revocare, et in ea propensius solidare, animum quoque jam dicti principis [Col. 0103B] diligenter mitigare procures, et ut ad sinum matris Ecclesiae et viam redeat veritatis, attentius eum moneas et exhorteris. In quo tam spirituale quam corporale commodum poterit adipisci. Praeterea statum Ecclesiae tuae ac Teutonici regni, animos quoque et voluntates hominum ejusdem regni propriis litteris tua nobis devotio non differat indicare. Super his autem et aliis, quae nobis et Ecclesiae cognoveris expedire, taliter te praebeas sollicitum et studiosum, quod gratiam sedis apostolicae et nostram debeas omni tempore uberrimam obtinere.
Datae Romae [Col. 0103] In cod. ms. Vindob. pro Romae legi Anagniae docuit Wattenbach. JAFFE. XIII Kalend. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis WILLIELMO priori ecclesiae Sancti Cuthberti de Kadeford ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis, in perpetuum.
Effectum justa postulantibus indulgere, et vigor aequitatis et ordo exigit rationis; praesertim quando petentium voluntatem et pietas adjuvat, et veritas non relinquit. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefectam Ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione [Col. 0103D] suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus; imprimis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Dei timorem, et B. Augustini Regulam noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona, eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, Deo propitio, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: Ex dono Willelmi de Suvetot [Col. 0104A] fundatoris ipsius ecclesiae et haeredum ejus, locum ipsum, in quo eadem ecclesia sita est, cum terris, decimis et omnibus earum pertinentiis; ecclesiam de Malcringham, ecclesiam de Gringeleia, ecclesiam de Normaton, ecclesiam de Visson, ecclesiam de Coleston, ecclesiam de Willeley; quidquid habetis in ecclesiis de Bisterton, et de Cluverburtet, de Beriswell, cum pertinentiis earum: praeterea decimas omnes de terris ejusdem Willelmi, de Honore de Blida, de omnibus rebus, ex quibus decima dari solet, et dari debet; in Berdemyc duas bovatas terrae; in Coleston duas bovatas terrae cum mansura una de dominio ejusdem Willelmi; in Burford quatuor bovatas; in Wistron quatuor bovatas terrae cum mansura una, et totam terram ipsius [Col. 0104B] Willelmi de Berteby et de Slawic, praeter unam bovatam terrae: In Bayton novalia Sotumi; in Dormaton terram Domini saepe fati Willelmi cum prato, Howalia, Ulfac, et Bolum cum molendinis et nonalia de Ehorp. In Sthirakis unam bovatam terrae cum mansura una et totam terram ex parte rivuli versus meridiem in eadem villa novalia de Apelia, et Gravam, sicut per fossatam clauditur, molendinum de Banton cum vivario, molendinum Sthirakis; in Kampton unam piscariam, et totum situm villae de Radeford, sicut per fossarium clauditur; ex dono Gilberti de Wenis, terram de Brist cum molendino et dimidiam bovatam terrae in Belh; ex dono Roberti de Stivellei sex bovatas terrae in [Col. 0104C] Renchall; ex dono Radbriton locum Stellerae cum omnibus pertinentiis suis; ex dono Aviciae filiae Wil. de Taneya tres bovatas terrae in Termodestone; ex dono Ceciliae uxoris Ricardi de Suwetot, quidquid habetis in territorio ecclesiae de Dinisleja; libertates quoque et immunitates a regibus sive principibus pia vobis devotione concessas nihilominus praesentis scripti pagina confirmamus. Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus a vobis decimas praesumat exigere? In parochialibus autem ecclesiis, quas tenetis, liceat vobis de fratribus vestris sacerdotes eligere, et episcopo praesentare, qui de plebis quidem cura eidem episcopo, de rebus vero temporalibus ad ipsam [Col. 0104D] ecclesiam pertinentibus vobis debeat respondere. Statuimus praeterea ut nulli ecclesiasticae saecularive personae in praefata ecclesia liceat injustas exactiones vel indebitas exercere, vel sacerdotibus in eis ecclesiis commorantibus indebite gravamina irrogare. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint nullus obsistat: salva tamen canonica justitia matricis ecclesiae et parochialium ecclesiarum, de quibus mortuorum corpora assumuntur. Porro cum commune interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, [Col. 0105A] exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis tintinnabulis, suppressa voce divina officia celebrare. Obeunte vero te nunc ejusdem loci priore, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem et beati Augustini Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus [Col. 0105B] omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus, sit pax Domini Jesu Christi quatenus et hic fructum bonae [Col. 0105C] actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.
Datum Anagniae per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XI Kalend. Februarii, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1161, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno II.
[Col. 0105D] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus THEOBALDO Cantuariensi archiepiscopo et HILLARIO Cicestrensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilecti filii nostri abbas et fratres monasterii Sancti Albani transmissa nobis conquestione monstrarunt, quod Robertus de Valoniis silvam de Northaga, quam iidem fratres ad suum jus asserunt pertinere, contra justitiam detinet occupatam. Ideoque fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quod praedictum Robertum infra triginta dies post harum susceptionem studeatis cum omni diligentia convenire, ut vel ipsam silvam praedictis fratribus absque difficultate restituat, vel plenam exinde justitiam eis in praesentia vestra. Quod [Col. 0106A] si facere forte contempserit, excommunicationis in eum sententiam proferatis. Si vero alter vestrum huic negotio interesse non poterit, alter tamen id ipsum nihilominus exsequatur.
Datum Anagniae, sexto Kalend. Febr.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Belvacensium episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Super illa devotionis constantia et fidei puritate [Col. 0106B] quam circa sacrosanctam Romanam Ecclesiam et personam nostram multis rerum indiciis et evidenti experimento te habere didicimus, prudentiam tuam plurimum in Domino commendamus, et uberes gratiarum actiones exinde tibi referimus, propositum et voluntatem ferventem habentes, personam tuam sincere diligere charitatis affectu, tibique pro merito respondere, atque in omnibus quantum cum Deo et justitia fieri potest, libenti animo honorare. Tua ergo fraternitas, sicut bene et laudabiliter inchoavit, in fidelitate et obsequio beati Petri et nostro firma et stabilis perseveret, atque ad honorem ejusdem Romanae Ecclesiae et nostrum, modis quibus potest studiose aspiret, et charissimum filium [Col. 0106C] nostrum Ludovicum illustrem Francorum regem fratrem tuum ad hoc inducere et in eodem attente studeat solidare. De caetero discretionem tuam credimus non latere, qualiter praedecessor noster bonae memoriae Adrianus papa in Suessionensi Ecclesia magistro G. presbytero latori praesentium unam concessit praebendam, cumque de ipsa investiendo, illi auctoritate apostolica eamdem praebendam confirmare curavit: tamen quia illam nondum potuit pacifice possidere, pro eo quod praedictus rex, sicut dicitur, prava suggestione cujusdam indignationem adversum istum concepit; fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus, quatenus pro beati Petri et nostra reverentia et pietatis intuitu, partes tuas apud eumdem regem ita efficaciter [Col. 0106D] interponas, quod gratiam ejus jam dicto sacerdoti restitui facias, et in hujus justitiis ab eodem rege illum facias manuteneri pariter et foveri.
Datum Anagniae, III Non. Februarii
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus archiepiscopis, episcopis, et dilectis filiis abbatibus, prioribus et aliis Ecclesiarum praelatis per Angliam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0107A] Illius devotionis constantiam et fidei firmitatem, quam circa matrem vestram sacrosanctam Romanam Ecclesiam exhibetis, diligentius attendentes, in id propositum voluntatis adducimur, ut vos sicut charissimos fratres et speciales Ecclesiae filios sincera charitate in Domino diligamus, propensius honoremus, et postulationes vestras, quantum cum Deo possumus, libenti animo admittamus. Inde utique fuit, quod super petitione, quam de Eduardo glorioso quondam rege Anglorum canonizando, et in sanctorum catalogo ascribendo, tam charissimus in Christo filius noster Henricus illustris Anglorum rex, quam vos ipsi nobis instantius porrexistis, sollicitam cum fratribus nostris deliberationem habentes, libro Miraculorum inspecto, quae, [Col. 0107B] dum in carne mortali viveret, et postquam de praesenti saeculo est assumptus, omnipotens Dominus per suam misericordiam declaravit: visis etiam litteris antecessoris nostri piae memoriae Innocentii papae, vestris quoque testimoniis inde receptis, quamvis negotium arduum et sublime non frequenter soleat nisi in solemnibus conciliis de more concedi, de communi tamen fratrum nostrorum consilio, juxta votum et desiderium praedicti filii nostri regis ac vestrum, corpus ipsius confessoris ita glorificandum censuimus, et debitis praeconiis adorandum in terris, sicut eumdem confessorem Dominus per suam gratiam glorificavit in coelis, unde videlicet inter sanctos confessores de caetero numeretur, [Col. 0107C] quod hoc ipsum apud Deum signis meruit ac virtutibus obtinere. Quia igitur decet honestatis vestrae prudentiam eum pie colere, et toto studio venerari, quem auctoritate apostolica venerandum vestra postulavit devotio et colendum, universitatem vestram per apostolica scripta monemus et exhortamur in Domino, quatenus eum ita deinceps studeatis debitis ohsequiis honorare, ut ipsius intercessionibus apud districtum Judicem mereamini veniam obtinere, et gloriosum in aeterna beatitudine praemium invenire.
Datum Anagniae, septimo Idus Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HUGONI Suessionensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Illa devotionis integritas et affectio charitatis, quam circa sacrosanctam Romanam Ecclesiam et personam nostram credimus te habere, non modicam nobis fiduciam praestat, ut in necessitatibus nostris a te consilium debeamus et auxilium postulare, et imminentia nobis negotia tibi fiducialiter aperire. Qualiter autem ille tyrannus et vehemens [Col. 0108A] persecutor Ecclesiae, Fredericus videlicet, universalem omnium matrem sacrosanctam Romanam Ecclesiam persequatur, eamque sine causa opprimat et infestet, ad discretionis tuae notitiam non ambigimus pervenisse. Qui utique tanquam leo rapiens et rugiens, positus in insidiis, aditus viarum ita per satellites barbaricae feritatis obstruxit, quod illi jam non valeant usque ad nos transire, a quibus Romana Ecclesia in necessitatibus suis opportuna recipere suffragia consuevit. Unde cum eadem Romana Ecclesia multis oppressionibus angustata sit his temporibus et afflicta, et magnis atque innumeris pene debitis aggravata, ad ejus onera supportanda, et ad necessitates quas patitur relevandas, tanto studiosius exsurgere te oportet, et efficacius [Col. 0108B] laborare, quanto amplius eadem mater Ecclesia de tua devotione et fidei sinceritate confidit. In tanto itaque necessitatis articulo constituti, de praeterita quidem subventione tibi gratias exsolventes, charitatem tuam rogamus plurimum, monemus et exhortamur attentius, ut ad mentem revocans quot et quanta gravamina et angustias Romana Ecclesia pro sua et omnium ecclesiarum libertate tuenda hoc tempore patiatur, considerans etiam quid membra capiti debeant, ad subventionem Ecclesiae et ad solvenda debita, quibus premitur, manum adhuc liberalitatis extendas, et nobis tuae consolationis auxilium in tanto articulo, si absque gravi detrimento ecclesiae tuae fieri poterit, largiaris. [Col. 0108C] Beneficia siquidem et obsequia quae in necessitate praestantur, consueverunt semper recipientibus existere gratiora. Abbates quoque et alios ecclesiarum praelatos in tuo episcopatu constitutos ad hoc idem cum omni diligentia exhorteris. In quocunque autem te nobis contigerit subvenire, illud dilecto filio nostro . . . latori praesentium te volumus assignare, et nobis idipsum litteris tuis significes.
Datum Anagniae, XIII Kal. Martii.
[Col. 0108D] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri nostro HENRICO Belvacensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Illius devotionis integritas et affectio charitatis, quam circa sacrosanctam Romanam Ecclesiam et personam nostram credimus te habere, non modicam nobis fiduciam praestat, ut in necessitatibus nostris a te consilium debeamus et auxilium postulare, et imminentia nobis negotia tibi fiducialiter aperire. Qualiter autem ille tyrannus et vehemens persecutor Ecclesiae, Fredericus [Col. 0107D] Fridericus I, dictus Aenobarbus, electus 5 Martii 1152, quem vocat hic tyrannum ob suscita [Col. 0108D] tum ab eo funestum in Ecclesia schisma post mortem Adriani IV papae. videlicet, universalem omnium matrem sacrosanctam Romanam Ecclesiam persequatur, eamque sine causa opprimat [Col. 0109A] et infestet, ad discretionis tuae notitiam non ambigimus pervenisse. Qui utique tanquam leo rapiens et rugiens positus in insidiis, aditus viarum ita per satellites barbaricae feritatis obstruxit, quod illi jam non valeant usque ad nos transire, a quibus Romana Ecclesia in necessitatibus suis opportuna recipere suffragia consuevit. Unde cum eadem Romana Ecclesia multis oppressionibus angustata sit his temporibus et afflicta, magnis atque innumeris pene debitis aggravata, ad ejus omnia supportanda, et ad necessitates quas patitur relevandas, tanto studiosius exsurgere te oportet et efficacius laborare, quanto amplius eadem mater Ecclesia de tua devotione et fidei sinceritate confidit. In tanto itaque necessitatis articulo constituti, charitatem [Col. 0109B] tuam rogamus plurimum, monemus et exhortamur attentius, ut ad mentem revocans, quot et quanta gravamina et angustias Romana Ecclesia pro sua et omnium ecclesiarum libertate tuenda hoc tempore patiatur, considerans et quid membra capiti debeant, ad subventionem Ecclesiae, et ad solvenda debita quibus premitur, manum liberalitatis extendas, et nobis tuae consolationis auxilium in tanto articulo largiaris, beneficia siquidem et obsequia quae in necessitate parantur, consueverunt semper recipientibus existere gratiora. Abbates quoque et alios ecclesiarum praelatos in tuo episcopatu constitutos ad hoc idem cum diligentia exhorteris. In quocunque autem te nobis contigerit [Col. 0109C] subvenire, illud dilecto filio nostro latori praesentium, quem propter hoc ad partes illas duximus destinandum, te volumus assignare et nobis id ipsum litteris tuis significes.
Datum Anagniae, XII Kal. Mart.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri magistro NICOLAO, salutem et apostolicam benedictionem.
Devotionis tuae constantiam et fidei firmitatem, quam circa sacrosanctam Romanam Ecclesiam et personam nostram multis rerum experimentis, et ipso effectu operis te habere cognoscimus, gratam acceptamque tenemus, et eam plurimum in Domino commendamus. Novimus enim qualiter propriae personae minime pepercisti, et pro negotio Ecclesiae [Col. 0110A] satis multum laborasti. Unde nos propositum et voluntatem habemus personam tuam, sicut specialem Ecclesiae filium, sincera in Domino charitate diligere, et petitiones tuas omni tempore exaudire. Quia vero bonum principium laudabili exitu consummandum est, dilectionem tuam per apostolica scripta monemus et exhortamur in Domino, quatenus sicut bene coepisti in devotione et fidelitate Ecclesiae ac nostra, firmiter et immobiliter perseveres, et alias tam ecclesiasticas quam saeculares personas ad hoc idem inducere studeas, et propensius solidare. Nos siquidem pro devotione tua venerabilibus fratribus nostris Hugoni Senonensi et [Col. 0109D] Samsoni. Hinc colliges hanc epistolam scriptam fuisse initio pontificatus Alexandri III; nam Samson, archiepiscopus Remensis, anno 1161 decessit. S. Remensi archiepiscopis, nobili quoque viro [Col. 0110D] Trecensi scilicet, cui gratus maxime fuit Nicolaus. comiti Henrico, commendatitias litteras pro te destinamus.
[Col. 0110B] Data Anagniae, II Non. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiis HEMFREDI Phalempinensis coenobii abbati, ejusque canonicis fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Eapropter dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus et praefatam ecclesiam, in qua divino mancipati estis servitio, [Col. 0110C] sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, imprimis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Dei timorem, et B. Augustini Regulam et fratrum Arronvasiae institutionem in ipsa ecclesia institutus esse dignoscitur, perpetuis temporibus ibidem inviolabiliter observetur, etc. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus et sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus a vobis decimas exigere praesumat. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis januis clausis, non pulsatis campanis, exclusis excommunicatis et interdictis, submissa voce divina officia celebrare. Interdicimus etiam, ne cui episcopo [Col. 0110D] vel archidiacono, vel alii ecclesiasticae aut saeculari personae a vobis pro electione, benedictione, sive intronizatione abbatum vestrorum palefridum, aut aliquid aliud exigere, vel extorquere liceat, cum aliquid ex debito pro his exigi vel exsolvi Simoniacum comprobetur. Ad hoc praesenti scripto arctius inhibemus, ne cui episcopo vel archidiacono seu alii ecclesiasticae personae liceat vobis vel ecclesiae vestrae novas et indebitas exactiones imponere, sed ecclesiam ipsam in ea libertate de caetero manere decernimus, in qua noscitur hactenus permansisse. Sepulturam quoque ejusdem [Col. 0111A] loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni vel extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint (nisi forte excommunicati vel interdicti sint) nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum, e quibus mortuorum corpora efferuntur.
Datum Anagniae, anno 1161 Dominicae Incarnationis, pontificatus vero domni Alexandri papae III, anno II.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0111B] fratri HENRICO Belvacensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Illa ardentis charitatis constantia et sincerissimae devotionis affectio, quam in tempore procelloso et turbido circa sacrosanctam Romanam Ecclesiam et personam nostram fideliter ostendisti, nos admonet et inducit, ut quod a te circa Ecclesiam Dei utilissime gestum est, immensis laudum praeconiis extollamus, et hoc in nobis efficit ut obsequium tam gratissimum a nostra et fratrum nostrorum memoria nullo tempore dilabatur. Dilecti siquidem filii nostri Henricus [Col. 0111D] Henricus Pisanus, monachus Cisterciensis ab Eugenio III sacro cardinalium collegio ascriptus. , Oddo [Col. 0111D] Is esse videtur Oddo, sive Otto diaconus cardinalis S. Georgii in Velo Aureo, qui praecipuus fuit auctor deferendi summum pontificatum Alexandro III. , sanctae Romanae Ecclesiae cardinales et apostolicae sedis legati, nobis jam saepe et saepius retulerunt, licet hoc ipsum ex [Col. 0111C] communi et publica fama, et ex ipso effectu operis manifestius agnoscamus, qualiter te pro domo Dei murum inexpugnabilem opposueris, qualiter schismaticos et haereticos potentissime confutaveris, et animum charissimi filii nostri Ludovici, illustris regis Francorum fratris tui, et aliorum, tam saecularium principum quam ecclesiasticorum virorum, multis persuasionibus in catholicae Ecclesiae firmaveris unitate. Ex eorumdem etiam cardinalium relatione cognovimus quanto tempore eos et familias ipsorum in domo propria retinueris, et expensis tuis quam late, quam liberaliter procuraveris, et quanta eos studueris charitatis affectione tractare. Nostram vero receptionem, quae in concilio in Francia celebrato solemniter facta est, magis quam tibi nulli [Col. 0111D] mortalium imputamus, cujus quidem studio, vigilantia et labore et animi haesitantium ad veritatis sunt semitam revocati, et in devotione Ecclesiae persistentes, in ea firmitus roborati. Unde quoniam proventum et exaltationem sanctae Romanae Ecclesiae ad honorem et promotionem tuam, et commissae tibi Ecclesiae non est dubium pertinere, praedictum [Col. 0112A] filium nostrum regem inducas modis omnibus et horteris, ut in ea quam coepit Ecclesiae devotione permaneat, et rebelles qui in ejus regno existunt ad obedientiam et fidelitatem Ecclesiae ac nostram regia auctoritate compellat. Porro quia Hugo Cluniacensis dictus abbas in animae suae periculum ab Ecclesiae unitate recessit, et in haereticam et schismaticam pestilentis Octaviani corruit pravitatem, habito fratrum nostrorum concilio, eum excommunicatum denuntiamus, et negotium ipsum discretioni tuae duximus injungendum, fraternitati tuae per apostolica scripta mandantes, quatenus memorati filii nostri regis consilio habito et favore, cujus quidem regnum occasione ista per eumdem abbatem infestari posset et plurimum molestari, continuo [Col. 0112B] acceptis his litteris Cluniacum accedas, et, omni appellatione cessante, eum apostolicae sedis auctoritate deponas, et cum consilio catholicorum fratrum ipsius monasterii alium in loco ejus substituere non moreris, privilegio a sede apostolica Cluniacensi Ecclesiae indulto nullum tibi super depositione ipsius abbatis impedimentum praestante. Dignum est enim ut qui se ab Ecclesiae unitate subtraxit, expers dignitatis ecclesiasticae pro suae malitiae merito habeatur. Quod si ad ejus depositionem procedere forte non poteris, et, haeretica perversitate relicta, ad sinum matris Ecclesiae voluerit remeare, tam eum quam complices suos, si et ipsi ad obedientiam nostram duxerint redeundum, vice nostra recipias, et a sententia qua tenentur, excommunicationis [Col. 0112C] absolvas, juramento quidem prius ab eis suscepto, sicut in subsequentibus continetur: Ego H. refuto et anathematizo Octavianum haereticum et schismaticum, et omnes principales fautores ejus, et ab hac hora in antea fidelis et obediens ero beato Petro et domino papae Alexandro, ejusque successoribus canonice intrantibus. Sic me Deus adjuvet et haec sancta evangelia! Ad hoc nihilominus experientiae tuae mandamus, ut quibuscunque modis poteris studeas et efficias, quod Ymarum [Col. 0111D] Ymarus, de quo hic Alexander, erat Cluniacensis ordinis monachus S. Martini a Campis, [Col. 0112D] deinde prior Crispeicensis S. Arnulfi, tum Charitatis ad Ligerim, ac postmodum abbas Pictavensis Monasterii Novi. Ab Innocentio II creatus cardinalis plurimas fauste obivit legationes: in hoc vero infelix, quod Octaviano antipapae inhaeserit, ipsumque consecraverit. Unde mirum videri non debet, si Hugonem abbatem Cluniacensem a vero pontifice averterit. , schismaticum et haereticum, Tusculanum quondam episcopum, capias, vel a monasterio prorsus ejicias. Dilectos vero filios nostros R. latorem praesentium et socios ejus, qui in fidelitate Romanae Ecclesiae [Col. 0112D] permanserunt, ad ipsum monasterium tecum adducas, et eos in statum suum quiete facias ac pacifice permanere. Dilectum praedictum filium nostrum R. Cluniacensis Ecclesiae monachum, charitati tuae petimus esse interventu nostro attentius commendatum.
Datum Anagniae, VII Idus Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis universis fratribus Cluniacensis monasterii, in communione Ecclesiae et in nostra fidelitate et obedientia existentibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Sicut Cluniacense monasterium nobile quondam, honestissimum, ac famosum ad jus sacrosanctae Ecclesiae Romanae specialiter respicit et tutelam, ita quoque ferventius ei adhaerere semperque ei assistere in suis opportunitatibus consuevit; et in illis [Col. 0113B] praesertim temporibus, in quibus schismata et haereses pervenerunt, ipsum monasterium angustiae matris lacerationi compatiens, ab ejus unitate nulla unquam occasione discessit, nullis blanditiis et terroribus a fide catholicae Ecclesiae deviavit, utilius aestimans opprimi temporaliter et affligi, quam ab unitate Ecclesiae et a materno gremio sequestrari. Nunc vero eadem Ecclesia, peccatis exigentibus, subsannatio et spectaculum omnium populorum orbi facta est fabula, quae olim inter Gallicanas Ecclesias famosissima rutilabat: ita ut pro schismaticis fratribus ipsam Cluniacensem Ecclesiam maculantibus illud Jeremiae vaticinium in medium proponatur: Portae ejus destructae, sacerdotes ejus gementes, virgines ejus squalidae, et ipsa oppressa amaritudine [Col. 0113C] (Thren. I) . Eisdem quoque falsis et haereticis fratribus, qui quandoque in Ecclesiae communione fuerunt, et nunc miserabiliter squamosis sordibus inhaerentes, auctorem et caput schismatis imitantur, alius sermo aptatur, quo dicitur: Qui vescebantur voluptuose, interierunt in viis, qui nutriebantur in croceis, amplexati sunt stercora (Thren. IV) . Ille quidem qui caput in ecclesia illa et sustentatio videbatur, aliorum cauda factus est et ruina. Nec solum caput hoc debilitatum est, sed potius (quod moerentes dicimus) amputatum, cum tota Gallicana et universa pene totius orbis Ecclesia in nostra devotione et obedientia praesistente, et Octavianum schismaticum et haereticum condemnante, [Col. 0113D] ille qui abbas dicitur, a catholicae unitate Ecclesiae praecisus, ei praesumit in animae suae periculum pertinaciter adhaerere, ut jam pro eo ejusque complicibus conqueri compellamur, et dicere: Egressus est a filia Sion omnis decor ejus; facti sunt principes ejus velut arietes, non invenientes pascua, abierunt absque fortitudine ante faciem subsequentis (Thren. I) . Sicut enim ex relatione accepimus, plurimorum quidam ipsorum fratrum eidem Hugoni dicto abbati et Ymaro apostatico et schismatico, Tusculano quondam episcopo, in ordinis et animae suae perniciem adhaerentes traditi sunt in reprobum sensum; et qui aliquando religiosi ac catholici habebantur, usque adeo in erroris laqueum et perversitatis semitam corruerunt, quod [Col. 0114A] eis non immerito illud propheticum adaptetur: Filii Sion inclyti amicti auro primo, quomodo reputati sunt in vasa testea, opus manuum figuli? (Thren. IV.) Nos igitur cognoscentes tantam iniquitatem egressam a Babylone, et a senibus judicibus, qui videbantur regere populum, nec eam valentes praetermittere impunitam, ne si multa remanserit, vicina loca sua commaculet foeditate, venerabili fratri nostro Henrico Belvacensi episcopo, viro utique religioso, provido et honesto dedimus in mandatis ut continuo Cluniacum accedens, ipsum Hugonem dictum abbatem, omni appellatione cessante, apostolicae sedis auctoritate deponat, et cum consilio catholicorum fratrum ejusdem monasterii, alium loco ejus substituere non moretur, privilegio, quod [Col. 0114B] Cluniacensi Ecclesiae a Romanis pontificibus dicitur esse indultum, nullum ei super depositione ipsius abbatis impedimentum vel obstaculum irrogante. Dignum est enim ut qui se a petra fidei, et a catholicae Ecclesiae unitate subtraxit, expers dignitatis ecclesiasticae pro suae malitiae merito habeatur. Porro nos devotionis vestrae constantiam et fidei puritatem, quam circa sacrosanctam Romanam Ecclesiam et specialiter circa personam nostram habetis, gratam admodum acceptamque tenentes, et eam sicut commendanda est, plurimum in Domino commendantes, propositum et voluntatem habemus, vos, sicut viros religiosos, catholicos et honestos, et spirituales sanctae Romanae Ecclesiae filios, sincera in Christi visceribus affectione diligere [Col. 0114C] propensius honorare et in vestris postulationibus exaudire. Quia vero non qui incipit, sed qui perseverat pro virtute praemium obtinebit, universitatem vestram per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus sicut bene et laudabiliter incepistis, in devotione et fidelitate Ecclesiae ac nostra, firmi atque immobiles persistatis, et praedictum fratrem nostrum Henricum Belvacensem episcopum accedentem illuc honorifice suscipientes, quidquid ipse super negotio sibi commisso statuerit, firmiter atque inviolabiliter observetis, et tam consilium quam auxilium eidem pro viribus ministretis, praedictos schismaticos tanquam pestem mortiferam respuentes.
[Col. 0114D] Datum Anagniae, septimo Idus April.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HY[llario] Ciscestrensi episcopo et dilecto filio L. Westmonasteriensi abbati, salutem et apostolicam benedictionem.
Causa quae inter Ricardum de Anesten, et Mabilla de Franceville super eo quod ipse Ricardus eamdem Mabillam de illicito matrimonio asserit esse genitam [Col. 0115A] et videlicet ad bona avunculi obtinenda petitioni haereditatis insistit, diutius agitatur, ad nostram audientiam est perlata, cum super eadem causa a praesentia fratris nostri T. Cantuariensi archiepiscopi ad sedem apostolicam fuerit appellatum.
Quia vero utraque pars venerat imperata, nec testes secum adduxerat quos ipsius negotii terminatio postulabat, ad definitionem ejusdem causae procedere non potuimus; unde quia nos de prudentia et discretione vestra plenam fiduciam obtinemus, eamdem controversiam. . . . . tiae vestrae committimus audiendam et fine debito terminandam.
Per apostolica itaque vobis scripta mandamus quatenus utramque partem congruo loco et tempore [Col. 0115B] ante vestram praesentiam convocetis, et allegationes super omnibus capitulis hinc inde legentes audientes et . . . . . testium depositiones, si qui apparuerint, ab utraque parte, remoto appellationis obstaculo, suscipientes, causam ipsam, infra tres menses, post susceptionem praesentium litterarum, mediante justitia, decidatis.
Quod si alterutra pars, post allegationes et depositiones testium, hinc inde fine appellationis, ut dictum est, remedio factas, ante pronuntiationem sententiae ad vestram audientiam appellaverit, ad sententiam nullatenus procedatis, sed in scriptis omnia redigentes, eadem scripta sigillis vestris impressa ad nostram praesentiam destinetis.
[Col. 0115C] Caeterum, si post receptos testes et allegationes propositas non fuerit, ut dictum est, appellatum, definitivam super eodem negotii sententiam proferatis.
Si vero aliqua partium se a vestra vocatione, vel a causae cognitione substraxerit, in eam quae hoc praesumpserit, auctoritate nostra excommunicationis sententiam promulgetis.
Dat. Anagn, VI Idus Aprilis.
ALEXANDER, etc., venerabili fratri SYRO Januen. archiepisc. ejusque successoribus canonice substituendis, in perpetuum.
Superna, et ineffabilis providentia majestatis sacrosanctam Romanam Ecclesiam omnium Ecclesiarum matrem instituit, et magistram, ut praelata caeteris merita respiceret singulorum, et ad similitudinem aeterni et justi judicis, unicuique pro meritorum qualitatibus responderet. Unde et eadem sancta Ecclesia, eos quos fideles filios reperit, clementiori tractare gratia consuevit, et quos ferventiores circa suum obsequium intuetur, multiplici praerogativa honoris est solita sublimare. Nos igitur qui in sede [Col. 0116A] apostolica beato Petro apostolorum principi, licet non suffragantibus meritis, ex divina dispositione successimus, quantam devotionem, reverentiam, sedulitatem obsequii tempore isto procelloso et turbido Januensis Ecclesia, et tota civitas omni terrore postposito nobis, nostrisque nuntiis exhibuerit, et quanta nos magnificentia, et honore susceperit, diligentius attendentes, considerantes etiam quanta nobis, et successoribus nostris incrementa, et commoda per sublimem, et inclytam Januensem civitatem poterunt provenire, antecessoris nostri felicis memoriae Innocentii papae vestigiis inhaerentes, qui personam tuam, et post te Januensem Ecclesiam gloriosa dignitatis excellentia sublimavit ad honorem exaltatum in gloria, et servitium quae B. Petro, et S. [Col. 0116B] Romanae Ecclesiae fidelissima, et ad quiescendum ei, sicut dictum est, promptissima perseverat, et de caetero, id te facturum promptius pollicetur, eamdem dignitatem tibi, et successoribus tuis de communi fratrum nostrorum consilio duximus confirmandam. Quod enim te, frater archiepiscope, jam dictus antecessor noster Innocentius privilegio decoravit, et in archiepiscopatum promovens insignem te gratiam reddidit ampliorem, nos ratum habemus auctoritate apostolica roborantes episcopatus in Corsica, Marianensi, Nebiensi, et tertium cujus sedem memoratus Innocentius ecclesiam S. Petri de Acci constituit, et cui unam plebem de Marana, et alia de Aleria concessit, Bobiensem quoque [Col. 0116C] episcopatum, ac illum de Brumiate cum ecclesiis suis, quas circa se in castellis suis habet, quem idem antecessor noster de novo constituit tibi, tuisque successoribus, sicut et ipse antecessor noster fecisse dignoscitur, metropolico jure subjicimus. Verumtamen episcopatum Januensem, et te videlicet, et posteros tuos ab omni emancipatos subjectione in manu propria libere retinemus. Statuentes ut Januensis archiepiscopus a suffraganeis suis episcopis consecretur, pallium pontificale, ad officii plenitudinem, a sede apostolica recepturus.
Praeterea illam sincerissimam devotionem tam tuam quam civitatis tuae, et multimoda obsequiorum officia, quae nobis hactenus fideliter et liberaliter impendistis, et jugiter etiam exhibetis, in memoria [Col. 0116D] retinentes, ut Januensis clerus, et populus ad servitium et honorem Ecclesiae tanto ferventius accendantur, quanto Ecclesiam, et civitatem Januensem a sede apostolica cognovit amplius honorari, communicato fratrum concilio legationem transmarinam tibi tuisque successoribus in perpetuum duximus concedendam. Ita quidem ut singulis octenniis cum episcopo, vel cardinali Romanae Ecclesiae illuc accedere debeatis, a nobis et a Catholicis successoribus nostris, eamdem auctoritatis, et potestatis plenitudinem recepturi, quam episcopus, et cardinalis habuerit, qui a nobis, et successoribus nostris illuc de corpore Ecclesiae fuerit destinatus. Monasterium quoque quod in insula Gallinaria situm est, ad jus sanctae Romanae Ecclesiae [Col. 0117A] specialiter pertinens, et ecclesias in castro, et suburbio Portus Veneris a jurisdictione Lunensis episcopi eximentes tibi, et his qui post te successerint, in perpetuum apostolica auctoritate concedimus, et praesenti privilegio confirmamus.
Albigaunensem insuper episcopatum tibi, et successoribus tuis concedimus, ita quod a biennio postquam fuerit Ecclesiae restitutus, eumdem episcopatum perpetuo habeatis. Denique ut Januensis civitas, quae coelestis numinis adjuta favore de inimicis crucis Christi triumphum frequenter et victoriam reportavit, et plurimas eorum urbes mira quadam et invincibili potentia subjugavit, ampliori honoretur fastigio dignitatis, equo cum nacco albo in processionibus uti, et crucem Dominicam per subjectam [Col. 0117B] vobis provinciam portandi, sicut praenominatus antecessor noster Innocentius concessisse dignoscitur, tibi tuisque successoribus licentiam damus, et liberam concedimus facultatem. Pallio vero infra ecclesiam perfrueris his diebus: in Coena Domini, Pascha, Ascensione, Pentecoste, in festivitate apostolorum Petri, et Pauli, S. Joannis Baptistae, S. Laurentii, tribus festivitatibus B. Mariae, et solemnitate Omnium Sanctorum, S. Syri, Nativitatis Domini, Epiphania, in die anniversarii consecrationis tuae, in consecrationem quoque episcoporum, basilicarum, et ordinationibus clericorum. Abbatiam quoque de Tyro ad melioramentum, salva sanctae Romanae Ecclesiae proprietate, ac censu, sicut et [Col. 0117C] supradictus praedecessor etiam Innocentius fecisse cognoscitur, tibi, frater archiepiscope, tuisque successoribus duximus committendam.
Si qua igitur in posterum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis et confirmationis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione debita et congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem haec nostra statuta servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis [Col. 0117D] percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus presb. card.
- Ego Joannes presb. card. S. Anastasiae.
- Ego Gregorius Sabinensis episc.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcop.
- Ego Bernardus Portuensis episc.
- Ego Gualterus Albanensis episc.
- Ego Hyacinthus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Arditius diac. card. S. Theodori.
- [Col. 0118A] Ego Riso diac. card. Ss. Cosmae et Damiani.
- Ego Cynthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Joannes diac. card. S. Mariae in Porticu.
Datum Laterani per manum . . . . V Idus Aprilis, indict. IX, Incarn. Dom. 1161, pontificatus vero D. Alexandri papae III anno II.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GUIDONI et universis fratribus Ecclesiae S. Salvatoris, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0118B] Quoties a fratribus nostris vel aliis Ecclesiarum praelatis super aliquo negotio definitiva sententia rationabiliter promulgatur, in sua debet stabilitate consistere, et ne futuris temporibus alicujus temeritate a sua valeat firmitate convelli, nos decet eam apostolicae sedis praesidio roborari. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, sententiam quam venerabilis frater Henricus Gradensis patriarcha, et dilectus filius Ildebrandus Basilicae XII apostolorum presbyter cardinalis apostolicae sedis legatus in controversia inter vos et dominium plebanum S. Bartholomaei super quibusdam parochialibus domibus quas quisque sui juris esse dicebat, quae diutius [Col. 0118C] agitata rationabiliter protulerunt, quemadmodum in scripto illorum exinde facto noscitur rationabiliter contineri, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis ausu temerario infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei beatorumque Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Laterani, II Idus Junii [Col. 0117D] Diploma hoc in archivo S. Salvatoris apographum invenimus nec anno, nec Indictione signatum. Cum autem ad Guidonem priorem datum [Col. 0118D] sit, et ipse Guido ad Aemoniensem Ecclesiam adlectus fuerit anno 1161, ad ipsum annum erit quoque Alexandri III diploma assignandum. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Gradensi patriarchae, ejusque successoribus canonice substituendis, in perpetuum.
Apostolicae officium dignitatis et creditae nobis dispensationis debitum utiliter exsequi comprobamur, cum collatam unicuique Ecclesiae dignitatem provisa sollicitudine custodimus et singulis Ecclesiis jura sua illibata studemus integra conservare. Sicut enim nulli ultra quam mereatur aliquid [Col. 0119A] est a sede apostolica favore gratiae concedendum, ita nemini quod sui juris esse dignoscitur a nobis est ullatenus denegandum. Quanto itaque majori es praerogativa supernae respectu gratiae sublimatus, tanto sollicitius tibi attendendum, ut in corrigendis subditis, plus apud te possit ratio quam potestas, atque te boni dulcem, mali vero pium sentiant correctorem, personas diligas et subjectorum vitia persequaris, ne si aliter agere forte volueris, transeat in crudelitatem correctio, et perdas quos desideras emendare. Sicque vulnus debes abscindere, ut non possis quod sanum est ulcerare; ne si ferrum plusquam res exigit imprimatur, noceat cui prodesse festinas, sed sic alterum condiatur ex altero, quatenus et boni habeant amando [Col. 0119B] quod caveant, et mali metuendo quod diligant. Quapropter, venerabilis in Christo frater Henrice patriarcha, tuis postulationibus grato concurrentes assensu, Gradensem Ecclesiam cui auctore Deo praeesse dignosceris sub B. Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus.
Igitur praedecessorum nostrorum felicis memoriae Pelagii, Alexandri II, Urbani et Adriani vestigiis inhaerentes, illius praecipue constitutionis tenorem servantes quam praedecessor noster Leo nonus papa sancivit, et synodali judicio et privilegii pagina confirmavit, tibi tuisque successoribus canonice substituendis patriarchalem concedimus dignitatem [Col. 0119C] et magisterium Gradensis Ecclesiae gerendum in his tantum finibus confirmamus qui per praedecessores nostros supradictos eidem noscuntur Ecclesiae constituti. Crucem quoque ante te ferendam esse concedimus, nisi cum Romae fueris, aut in praesentia vel comitatu Romani pontificis. Pallium etiam, plenitudinem videlicet pontificalis officii, fraternitati tuae ex apostolicae sedis liberalitate largimur. Quo intra ecclesiam tuam ad missarum solemnia celebranda uti memineris in eis diebus, quibus praedecessores tuos non ambigimus usos fuisse, videlicet in Nativitate Domini, Epiphania, Hypapantibus [Col. 0119D] A Graecis Hypapante Domini appellatur festum Purificationis B. Mariae virginis, ut animadvertit martyrologium Romanum, 2 febr. Ex hac et sequentibus Bullis ab Ecclesia etiam Latina usurpalam fuisse hujusmodi Graecanicam vocem plane innotescit. , tribus festivitatibus S. Mariae, Coena Domini, Sabbato sancto, Resurrectione Domini, Ascensione, Pentecoste, in Natalitio sancti [Col. 0119D] Joannis Baptistae et omnium apostolorum, in festivitatibus quoque S. Mariae, S. protomartyris Stephani, S. Laurentii, S. Martini, in solemnitate Omnium Sanctorum, et principalibus ecclesiae tuae festivitatibus; nec non in ecclesiarum, episcoporum et caeterorum clericorum consecrationibus, et anniversario consecrationis tuae die. Praeterea ne commissa regimini et dispensationi tuae praefata Gradensis Ecclesia, quae de benignitate apostolicae sedis praerogativa gaudet honoris ex brevitate patriarchatus, [Col. 0120A] inferior et abjectior val at apud simpliciores haberi, et ad ampliandam dignitatem ipsius, primatum ei super Jadertinum archiepiscopatum et episcopatus ipsius apostolica auctoritate concedimus, et tam te quam successores tuos Jadertino episcopo et episcopis ejus, qui pro tempore fuerint dignitate primatus, praesidere statuimus, et consecrationis munus eidem archiepiscopo impertiri, Romano quidem pontifici traditione pallii reservata.
Statuimus etiam ut quaecunque bona, quascunque possessiones eadem Gradensis Ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum justis modis, Deo propitio, poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus, et illibata permaneant. Porro ecclesias a religiosis viris ipsi Gradensi [Col. 0120B] Ecclesiae oblatas per episcopatum tuum constitutas tibi tuisque successoribus libere confirmamus, ita ut nulli episcopo liceat, absque tuo assensu, in eis consecrationes celebrare aut sacerdotibus in eisdem Domino servientibus, donec in locis ipsis fuerint, divina officia prohibere. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat supradictam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva in omnibus sedis apostolicae auctoritate.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve [Col. 0120C] persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate agnoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant; et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus ss.
- [Col. 0120D] Ego Gregorius Sabinensis episcopus ss.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus ss.
- Ego Petrus diacon. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae ss.
Datum Romae apud S. Mariam Novam per manum Hermanni S. Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, Idus Junii, IX Indictione, Incarnationis Dominicae anno 1161 [Col. 0120D] Ex chronicis notis hujus diplomatis addiscimus Alexandrum III die XIII Junii jam reversum fuisse Romam e civitate Verularum, ubi prius resederat, ut ex altero diplomate dato die XIV Maii ejusdem anni. Concil. Labb., tom. XIII, col. 238. pontificatus vero domni Alexandri III papae anno secundo
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus HENRICO Gradensi patriarchae, ejusque suffraganeis, Paduano, Veronensi, Tarvisano, Ferrariensi, Vicentino, et universis episcopis, abbatibus, aliisque Ecclesiarum praelatis per Marchiam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0121B] Licet aliquando B. Petri navicula quatiatur a fluctibus, licet haeretici et schismatici Ecclesiam Dei opprimere moliantur, exsurgit tamen divina potentia, et in electis suis mirabiliter operatur, eaque per suam gratiam tranquilla efficiuntur ac serena quae fuerunt hactenus procellosa. Noverit siquidem discretionis vestrae prudentia nos, divina praeeunte gratia, VIII Id. Junii Urbem tenuisse, et a clero ac populo Romano apud ecclesiam S. Mariae Novae cum psalmis, hymnis et laudibus solemniter et cum omni honorificentia fuisse receptos, ibique, ecclesiasticae veritatis adversariis omnino confutatis, ad honorem Dei et B. Petri apostolorum principis commissum nobis officium exercemus.
[Col. 0121C] Sequenti quoque die Dominico post ingressum nostrum, praesentibus fratribus nostris, et clero ac populo in Lateranensi ecclesia congregato, in omni quiete et pace ibidem missarum solemnia celebravimus. Quia igitur de vestrae devotionis constantia et fidei puritate plenam admodum fiduciam obtinemus, charitatem vestram per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus, sicut bene et laudabiliter incepistis, in fidelitate et devotione sacrosanctae Romanae Ecclesiae matris vestrae firmi atque immobiles persistatis, et alios ad hoc idem modis omnibus inducatis. Confidimus siquidem et speramus in Domino quod auctor et caput schismatis, omnesque sectatores ipsius ita ad nihilum sint redacti et penitus conculcati, [Col. 0121D] ut nihil sit de caetero in quo vel modicum valeant respirare.
Data Romae apud Sanctam Mariam Novam, XVIII Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et universo capitulo Ecclesiae S. Victoris, S. et A. B.
[Col. 0122A] Cum universos Christi fideles ex injuncto nobis officio diligere debeamus, illos praesertim, qui specialius ad Romanam Ecclesiam pertinent, magis charos debemus et acceptos habere, et eis propensiori studio providere. Inde est utique quod dilectum filium Alexium diaconum nostrum, qui in Ecclesia vestra habitum canonicae professionis accepit, et qui inter vos praesentialiter conversatur, vobis attentius commendamus. Rogantes et hortantes, ut cum pro reverentia B. Petri et nostra, intuitu quoque probitatis et honestatis ipsius, diligatis et honoretis, et ipsum de charo habeatis de coetero chariorem.
Datum Praenest. V Kalend. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HUGONI Suessionensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Quae a sede apostolica alicui indulgentur, inconvulsa debent servari, nec illis temeritate aliqua est obviandum. Unde quoniam quae per privilegia Romanae Ecclesiae abbati et fratribus S. Martini Sparnacensis noscuntur fuisse concessa, volumus inviolabiliter [Col. 0122C] observari, per apostolica tibi scripta mandamus quatenus, secundum tenorem privilegiorum quae a sede apostolica sunt Ecclesiae praedicti abbatis indulta in ecclesia S. Martini de Montefelici, ad jus et dispositionem ejusdem abbatis specialiter, sicut dicitur, pertinente, uni de fratribus suis curam animarum committas, provisurus attentius, ne contra tenorem eorum privilegiorum aliquid facere ulla ratione praesumas.
Datum Praeneste, II Kal. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, universo clero et populo Salonitano, salutem et apostolicam benedictionem.
Illa devotionis sinceritas et puritatis constantia, quam circa matrem vestram sacrosanctam Romanam Ecclesiam et personam nostram habetis, in hoc evidenter apparet quod venerabilem fratrem nostrum J. Praenestinum episcopum, dilectum filium nostrum, P. S. Eustachii diaconum cardinalem, sicuti ipsi idem nobis insinuarunt, benigne recipere et [Col. 0123A] honeste curastis pertractare. Pro tanto itaque charitatis fervore et fidei constantia gratiarum vobis actiones persolventes, et sincera in Christi visceribus charitate vos diligentes, P. abbatem S. Stephani F. O. et W. nuntios vestros debita benignitate suscepimus, et ad petitionem illorum super electione vobis, et Ecclesiae vestrae volentes utiliter providere, venerabilem fratrem nostrum quondam Narniensem episcopum, virum siquidem litteratum, honestum, providum et discretum, in archiepiscopum vobis concessimus, et patrem spiritualem atque animarum vestrarum pastorem duximus statuendum, et ad plenitudinem pontificalis officii ostendendam, ei pallium de beati Petri corpore sumptum exhibentes, ut per ejus sollicitudinem et providentiam [Col. 0123B] spiritualibus et temporalibus valeatis proficere incrementis. Illum itaque cum gratia sedis apostolicae ac nostra, et cum sui officii plenitudine ad vos, et commissa sibi Ecclesia, ducente Domino, venientem universitati vestrae duximus attentius commendandum, per apostolica scripta vobis praecipiendo mandantes quatenus eum benigne ac reverenter recipiatis, et debitam ei obedientiam tanquam archiepiscopo vestro impendatis humiliter et honorem; decimas et alia quae de jure parochiali ipsum contingunt, illi sine contradictione aliqua persolventes. Sane si in ejus obedientia humiliter permanseritis, et ipsius salubribus monitis acquiescere volueritis, vos et Ecclesia vestra, sicut credimus [Col. 0123C] et speramus, spiritualiter et temporaliter suscipietis, auxiliante Domino, incrementum. Si quis autem vestrum adversus eum contumax inventus fuerit, vel rebellis sententiam, quam idem archiepiscopus in illum propter hoc canonice promulgaverit, nos auctore Deo ratam et firmam habebimus.
Datum Ferentini VI, Non. Julii.
[Col. 0123D] Quanto tempore controversia inter vos et Turonensem Ecclesiam fuerit agitata, et quanta exinde scandala et detrimenta provenerint, a discretionis vestrae memoria non credimus excidisse. Cum vero antecessor noster beatae recordationis Lucius papa eidem controversiae debitum finem vellet imponere, utraque parte in sua praesentia constituta, et rationibus et instrumentis hinc inde inspectis, Dolensem Ecclesiam Turonensi Ecclesiae metropolitico jure subjectam esse adjudicavit: ita quod ad suffraganeos vel ad usum pallii eadem Dolensis Ecclesia de caetero nullatenus aspiraret. Quam utique sententiam praedecessores nostri felicis memoriae [Col. 0124A] Eugenius et Anastasius Romani pontifices ratam et firmam habentes . . . . auctoritatis apostolicae privilegiis confirmarunt. Postmodum autem inter utramque Ecclesiam, sicut dicitur, intercedente concordia, Hugo qui praefatae Ecclesiae Dolensi quondam noscitur praefuisse, ad apostolicam sedem accessit, et occasione litterarum Turonensis archiepiscopi ab antecessore nostro bonae memoriae Adriano papa pallii usum obtinuit, cum prius consecrationem a Turonensi archiepiscopo suscepisset, et subjectionem ei et obedientiam promisisset.
Quia igitur jura vestra ita vobis volumus conservare, ut dignitatis Turonensis Ecclesiae in nullo penitus minuatur, universitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus si forte in personam [Col. 0124B] unanimiter convenistis, eam venerabili fratri nostro Jod. [Jodoco] Turonensi archiepiscopo praesentetis: quae si nondum per legatos nostros confirmata est, et idem archiepiscopus electionem canonice factam invenerit, eam pro sui officii debito confirmabit, et electo munus consecrationis impendet, ita quidem quod consecratus debitam ei obedientiam et reverentiam secundum Ecclesiae consuetudinem exhibeat et promittat. Quod si forte electio per legatos confirmata est, et electus eorum auctoritate, quod tamen non credimus, fuerit consecratus, nihilominus ad ipsum archiepiscopum cum ab eo vocatus fuerit accedat, et obedientiam ei exhibeat, sicut est superius denotatum. Si vero infra tres [Col. 0124C] menses ex quo ab archiepiscopo vocatus fuerit, ad ejus praesentiam non accesserit, et sicut dictum est, obedientiam ei non fecerit; nos ex tunc eum ab administratione temporalium rerum et ab exsecutione officii, quod post electionem suscepit, apostolicae sedis auctoritate privamus.
Datum Praenest. IV Idus Julii 1161.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri P[ETRO] Salonitano archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Pater et praedecessor noster, piae recordationis Eugenius PP . . . . . in V. quondam Croatensem episcopum, pro eo quod cum uno solo archiepiscopo, nullo alio praesente episcopo, contra sacros canones alium praesumpsit non dicimus consecrare, sed potius exsecrare, et in eum, qui ab eis est consecratus depositionis sententiam promulgavit. Is videlicet V. contra ejusdem praedecessoris nostri mandata divina non veretur officia celebrare. Nos vero sententiam [Col. 0125A] ipsam, sicut est rationabiliter promulgata, ratam et firmam habentes, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictum V. diligenter commoneas, ut de tanta praesumptione condignam satisfactionem exhibeat, et contra tenorem ejusdem sententiae non praesumat aliquid attentare. Si vero admonitioni tuae parere contempserit, in ipsum excommunicationis sententiam proferas, et Ecclesiam cui incubare praesumit, interdicto supponas. De caetero, sicut ex relatione dilecti filii nostri P. S. Eustachii diaconi cardinalis, et quorumdam aliorum accepimus, quidam P. nomine necdum tonsuratus, cum adhuc esset duodenis, neque de legitimo natus conjugio, per laicorum potentiam Traguriensem episcopatum invasit, et in animae suae [Col. 0125B] periculum eidem episcopatui contra canonicas sanctiones incubare non cessat. Unde praesentium auctoritate litterarum tibi mandamus, ut hujus negotii veritatem diligenter inquirens, si ita esse contigerit, prout superius notatum est, omni excusatione et dilatione remota, praenominatum P. exinde amovere, et sub poena ecclesiasticae severitatis illum a sua praesumptione cessare compellas.
Datum Ferentini, VI Non. Septembris.
[Col. 0125C] ALEXANDER episcopus, etc., dilectis filiis L. archipresbytero et universis canonicis Pisanae Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Super illa sollicitudine et fidei constantia quam circa honorem S. Romanae Ecclesiae ac nostra providentia vestra habere dignoscitur, et super eo, quia illud quod verbo secreto nobis obtulistis, evidenti operis exsecutione adimplere hilariter voluistis, industriam vestram plurimum in Domino commendamus et gratiarum exinde actionem vobis referimus, propositum et voluntatem habentes Ecclesiam et civitatem vestram pura mentis intentione diligere, et quantum cum Deo et justitia fieri potest, in omnibus honorare. Caeterum, licet ad exaltationem et augmentum matris nostrae Romanae Ecclesiae [Col. 0125D] et nostram, adeo vos cognoscamus esse proclives et in fidelitate nostra ferventes, quod nullius unquam persuasionibus ad hoc egeatis ullatenus incitari, quasi de superabundanti discretionem vestram rogamus, monemus et in Domino Jesu, cujus causa est, obsecramus quatenus, sicut hactenus bene et laudabiliter fecistis, eodem spiritu et non minori studio pro exaltatione et libertate Ecclesiae totis viribus laboretis. Verbum autem illud secretum consilio, juvante Deo, in melius commutato in praesentiarum duximus differendum, et vos in eo ad praesens nolumus aggravari. Ad haec devotionem vestram rogamus attentius quatenus pecuniam vobis sub convenientibus usuris, si aliter fieri nequit, a civibus vestris mutuo invenire et acquirere studeatis, [Col. 0126A] et dilecto filio nostro Bosoni Sanctorum Cosmae et Damiani diacono cardinali illam assignetis, ut Mane. Lucano civi credita pecunia sine contradictione et dilatione aliqua integre persolvatur.
Quod enim nobis mutuo acquiretis, nos, vel successores nostri, auctore Deo, integre persolvemus.
Dat. Ferentini, XII Kal. Octob.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis HUGONI priori et fratribus Ecclesiae S. Mariae Novae, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0126B] Injuncti nobis a Deo apostolatus officium nos admonet et hortatur singulis ecclesiis et his praesertim, quae ad jus sacrosanctae Romanae Ecclesiae specialiter pertinent, salubriter providere, et de earum profectibus utiliter cogitare. Cum autem hoc anno ecclesiam vestram, quae ad jus beati Petri respicit, et tutelam deberemus tam vestris quam aliarum precibus consecrare, post munus ei consecrationis impensum postulari promisimus, quod eam de fratrum nostrorum consilio, qui tunc praesentes non erant, opportuno tempore dotaremus. Unde nunc, habito fratrum nostrorum consilio, ecclesiam Beati Sebastiani in Catacumba cum possessionibus et omnibus pertinentiis suis, habendam, regendam et ordinandam vobis, et praedictae Dei [Col. 0126C] Genitricis Ecclesiae in perpetuum apostolica auctoritate concedimus. Ea quidem intentione, quia confidimus et speramus, quod per studium et laborem vestrum, tam spiritualibus quam temporalibus proficere debeat incrementis, et tam vos quam successores vestri commodum exinde et augmentum consequi valeatis. Ut autem haec nostra concessio futuris semper temporibus inviolabiliter observetur, et ut nullus eam quolibet ausu temeritatis infringat, ipsam auctoritate sedis apostolicae confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus; statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae concessionis et confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem contra eam [Col. 0126D] venire tentaverit, et secundo tertiove commonitus, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Redemptoris nostri Jesu Christi alienus fiat. Servantibus autem sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Julius Praenestinus episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- [Col. 0127A] Ego Ubaldus presbyter cardinalis tit. Sanctae Crucis in Hierusalem.
- Ego Otto diaconus cardinalis S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Ardicio diaconus card. S. Theodori.
Datum Terracinae per manus Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, II Kalend. Octobris, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1161, pontificatus vero domni Alexandri III papae anno III.
[Col. 0127B] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Litteras celsitudinis tuae tanto benigniori animo, et majori mentis alacritate suscepimus, quoties eas transmittere te contigit, et in ipsis aliquid postulare, quanto excellentiam tuam sinceriori affectione diligimus et quanto pro multa et ampla devotione circa sacrosanctam Romanam Ecclesiam et personam nostram a tua serenitate exhibita petitiones tuas cogimur amplius exaudire. โ Sancta siquidem et reverenda Romana Ecclesia per sincerissimum tuae devotionis fervorem, in hac necessitate tantum emolumentum et exaltationem, tantumve est commodum consecuta, quod tam in te quam in omni [Col. 0127C] posteritate tua, a nostra successorumque nostrorum memoria nulla possit oblivione deleri, et ab animo nostro nulla temporis diuturnitate convelli. Inde utique fuit quod litteras super negotio Flaviniacensis Ecclesiae a tua nobis excellentia destinatas multo gaudio et animi jucunditate suscepimus, et preces tuas quae in eisdem continebantur, quantum cum Deo potuimus, curavimus exaudire. Venerabilibus siquidem fratribus nostris H. Belvacensi et M. Parisiensi episcopis causam ipsam commisimus audiendam, et remoto appellationis obstaculo fine canonico terminandam. Eapropter serenitatem tuam rogamus, et volumus esse sollicitam, ut si aliquis quominus prolata super eadem causa sententia [Col. 0127D] observetur, voluerit impedire, eum omnino prohibeas, et ne hoc praesumat, ex concessa tibi desuper potestate compellas.
Datum Terrac. III Kal. Decemb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0128A] fratri HENRICO Belvacensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
In litteris quas super negotio Flaviniacensis ecclesiae, tibi et fratri nostro Parisiensi episcopo transmisimus, R. quondam abbatem circa principium recolimus fuisse appositum, cum ipse tamen per sententiam dilecti filii nostri W. tituli Sancti Petri ad Vincula presbyteri cardinalis, apostolicae sedis legati, in abbatiam fuerit restitutus. Unde quoniam non ex industria, sed ex occupatione multiplicium negotiorum id accidit, easdem litteras in hoc articulo emendatas vobis transmisimus, ne illud quod in aliis fuerat negligenter appositum, et in causa praejudicium quodlibet debeat irrogare.
Data Terracinae, X Kal. Januar.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus HENRICO Belvacensium et [Col. 0127D] Mauritio, qui, ut patet, tum ex hac, tum ex decima epistola, multo ante successit Petro Lombardo in sede Parisiensi quam senserunt San-Marthani, qui in sua Gallia Christiana, initium episcopatus ejus rejiciunt ad annum 1164, quo Henricus, [Col. 0128D] ad quem et ad Mauritium diriguntur duae illae epistolae, jam tertium annum egerat in sede Remensi. M. Parisiensi episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
Pervenit ad nos quod cum R. [Col. 0128D] Flaviniacense monasterium ordinis S. Benedicti in dioecesi Aeduensi, quod hactenus perstat sub congregatione S. Mauri. Flaviniacensis abbas abbatiam ipsam olim voluntate propria resignasset, et ei fuisset alius substitutus, ad recuperandam [Col. 0128C] abbatiam iterum aspiravit. Sed cum eam pro velle suo recuperare non posset, ad examen dilecti filii nostri W. tituli Sancti Petri ad Vincula presbyteri cardinalis apostolicae sedis legati, ipsum negotium est deductum. Qui cum utramque partem ante suam praesentiam convocasset, altera parte se per contumaciam ostentante, praedicto abbati restitutionem possessionis adjudicavit. Ita tamen ut si qui postmodum apparerent, qui eum vellent civiliter vel criminaliter convenire, paratus esset in ejus praesentia respondere. Cumque postea fuisset tam in civilibus quam in criminalibus conventus et accusatus, super quibusdam capitulis in ejus esset accusatione processum, et testes, super civilibus et criminalibus auditi et examinati, ipse [Col. 0128D] ad apostolicae sedis audientiam appellavit. Quia vero altera parte in nostra praesentia constituta, ipse nec venit, nec responsalem aliquem destinavit, unde non potuimus idem negotium diffinire, causam ipsam discretioni vestrae committimus audiendam, et appellatione remota fine debito terminandam. Quocirca per apostolica scripta mandamus, quatenus utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus hinc inde auditis, et diligenter cognitis, eamdem causam, obstaculo, sicut [Col. 0129A] dictum est, appellationis amoto, fine debito determinetis. Quod si praedictum abbatem constiterit, sicut dicitur, etiam post memorati cardinalis prohibitionem excommunicato communicasse, canonicam justitiam de eo faciatis, et super eo quod idem abbas J. Buffrant in captionem dicitur detinere, eum compellatis in nostra praesentia plenam justitiam exhibere.
Datum Terrac., X Kal. Januar.
ALEXANDER episcopus, etc., charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Decet clementiam regiae dignitatis Ecclesias et ecclesiasticas personas sincera charitate diligere, ac eas in jure suo manutenere pariter ac fovere. Inde est quod Ferrariensem Ecclesiam, quae ad jus sacrosanctae Romanae Ecclesiae specialiter pertinet, et fratres inibi ad Dei servitium commorantes, celsitudini tuae attentius commendamus, rogantes plurimum, quatenus pietatis intuitu, et pro reverentia beati Petri ac nostra, eosdem fratres et Ecclesiam [Col. 0129C] ipsam diligas, manuteneas, ac defendas, et eorum jura a pravorum incursibus integra eis et illibata conserves.
Datum Januae, V Idus Febr.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, verabilibus fratribus HENRICO Belvacensi et M. [MAURITIO] Parisiensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Controversiam quae inter venerabilem fratrem nostrum Hugonem [Col. 0129D] Hugo de Touci, frater Guillelmi Autissiodorensis episcopi, Henrico Apro archiepiscopo Senonensi anno 1144 successit. Constantiae uxori Ludovici VII, Aurelianis imposuit diadema, Aleidemque Campaniae cum eodem Ludovico marito Parisiis in templo beatae Mariae coronavit; obiit 1168, ut habet Senonense chronicon S. Petri et Sigeberti supplementum. Senonensem archiepiscopum et dilectos filios nostros D. [Col. 0130D] Dodonem scilicet. abbatem et fratres [Col. 0129D] Ferrariensis Ecclesiae [Col. 0130D] Ferrariense monasterium antiquum et nobilissimum, in quo Ansegisus Senonensis archipraesul Ludovicum et Carlomannum filios Ludovici Balbi regis inunxit. Huic coenobio praefuit olim magnus ille Lupus Servatus dictus, eruditione et pietate clarissimus. , super ecclesiis de Giverinis, de Lanais-villa, de Lisirvilla, de Prodais-fontana, de Gisem-basilica, de Coilo, de duabus partibus oblationum et de duabus partibus minutae decimae, de Curte-maudo, de ecclesiis de Conflans, de villa Mandore, de Soraterra, de Curia-Erardi, de Monte-Cressione, S. [Col. 0130A] Hilarii supra fluvium Pisel, et S Lupi, de Amiliaco, et capella de Cantu-Galli, quas idem abbas et fratres ab ipso archiepiscopo sibi per violentiam conqueruntur ablatas, noscitur agitari: discretioni vestrae committimus audiendam et fine debito terminandam. Ideoque per apostolica vobis scripta mandamus, quatenus congruo loco et tempore utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus quae hinc inde vertuntur subtiliter investigatis et cognitis, eamdem controversiam, ita mediante justitia terminetis, quod nulla de caetero super hoc in audientia nostra querimonia iteretur.
Data Januae, V Id. Febr.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis in Christo, PHILIPPO abbati Praemonstratensi et fratribus ejus, salutem et apostolicam benedictionem.
Omnipotenti Deo, a quo universa bona procedunt, gratiarum referimus actiones, quod vos in unitate catholica conservavit et non permisit schismatica pollui pravitate. Licet enim schismaticorum praesumptio diversis vobis calliditatibus et mendaciis a [Col. 0130C] devotione beati Petri et nostra niteretur retrahere, vestra tamen discretio illorum iniquitatem studuit evitare, et unitatem catholicam conservare: quod siquidem gratum admodum et acceptum tenentes, et vestrae fidei constantiam et sinceritatis affectum in Domino plurimum commendantes, gratias quas debemus vobis referimus, firmum propositum et promptam voluntatem habentes personas et ecclesiam vestram mera cordis affectione diligere, et internae dilectionis brachiis amplexari, et jura ipsius illaesa et integra conservare. Caeterum, quoniam non sufficit bene incipere, nisi quod bene incoeptum est optimae consummationis finem debeat invenire, devotionem vestram per apostolica scripta rogamus, [Col. 0130D] monemus et exhortamur in Domino quatenus bono principio potiora augmenta addatis, et ad honorem et exaltationem atque augmentum sanctae Romanae Ecclesiae ac vestrum totis viribus aspiretis, schismaticos vero ordinis vestri ad veritatem et sinum matris Ecclesiae et mandatum nostrum diligenti admonitione studeatis propensius revocare, et schisma Octaviani haeresiarchae sub jurejurando [Col. 0131A] abrenuntiare. Si autem juxta commonitionem vestram ab iniquitate sua redire contempserint, illos excommunicationis sententia innodetis, et eorum consortium propensius evitetis.
Datum Januae, Idibus Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GAUTERIO et universis canonicis Ecclesiae Sanctorum Petri et Ursi, tum praesentibus quam futuris canonicam vitam professis, in perpetuum.
[Col. 0131B] Religiosis votis annuere, et ea operis exhibitione complere, officium nos invitat suscepti regiminis et ordo videtur exigere rationis. Ea propter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementor annuimus, et praefatam ecclesiam in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus; inprimis siquidem statuentes ut ordo canonicus qui secundum Dei timorem et beati Augustini Regulam in ipsa ecclesia institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum [Col. 0131C] concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: ecclesiam Sancti Albani cum pertinentiis suis; ecclesiam Sancti Laurentii de Monte-Giraldi cum omnibus ad eamdem ecclesiam pertinentibus; hospitale de monasterio cum omnibus pertinentiis suis caeterisque rebus et decimis quas venerabilis frater noster Petrus Tarentasiensis archiepiscopus intuitu pietatis concessit et scripto authentico confirmavit.
Statuimus quoque ut nemini liceat in ecclesiam vel personas vestras absque rationabili causa excommunicationis [Col. 0131D] sententiam aliquatenus promulgare vel interdicto supponere. Liceat etiam vobis clericos et laicos liberos et absolutos de saeculo fugientes in ecclesia vestra ad conversionem recipere, qui secundum consuetudinem vestri ordinis nulli nisi priori ejusdem ecclesiae obedientiam debeant promittere. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, aut aliquibus vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur . . . . . pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva in omnibus apostolicae sedis auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia.
[Col. 0132A] Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.
[Col. 0132B] Bene valete.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.
- Ego Hubaldus presbyter cardinalis tit. Sanctae Crucis in Jerusalem subscripsi.
- Ego Joannes presbyter cardinalis tit. Sanctae Anastasiae subscripsi.
- Ego Albertus presbyter cardinalis tit. Sancti Laurentii in Lucina subscripsi.
- Ego Gregorius Sabiniensis episcopus subscripsi.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus subscripsi.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus subscripsi.
- [Col. 0132C] Ego Gualterius Albanensis episcopus subscripsi.
- Ego Jacintus diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Cosmedin subscripsi.
- Ego Ardicio diaconus cardinalis Sancti Theodori subscripsi.
- Ego Boso diaconus cardinalis Sanctorum Cosmae et Damiani subscripsi.
- Ego Cinthius diaconus cardinalis Sancti Adriani subscripsi.
- Ego Joannes diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Porticu, subscripsi.
Datum Januae per manum Hermanni Sanctae Romae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VIII Kalendas Martii, indictione X, Incarnationis Dominicae anno [Col. 0132D] 1161, pontificatus vero domni Alexandri papae III, anno tertio.
( Locus sigilli. )
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis FREDERICO praeposito et universis canonicis Placentinae Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Eos quos sacrosancta Romana Ecclesia fideliores sibi et devotiores esse cognoscit, propensiori charitate diligere consuevit, et eis in suis opportunitatibus [Col. 0133A] benigniori studio providere. Inde est, quod intuitu illius devotionis et fidelitatis, quam tempore hujus necessitatis circa matrem vestram Romanam Ecclesiam et nos ipsos habuistis, cum Ecclesia Sancti Joannis de Viculo, quam praedecessor noster sanctae recordationis Innocentius papa vobis concessit, mediam unciam auri pro censu debeat Romanae Ecclesiae annuatim exsolvere, juxta petitionem vestram volumus atque statuimus, ut de caetero solummodo duos molachinos nobis, nostrisque successoribus annis singulis solvere teneatur.
Datum Januae, tertio Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri EBERHARDO Saltzburgensis Ecclesiae archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Anteacta vita et religiosa conversatio tua, illa quoque devotionis sinceritas et integritas fidei, quam in hoc tempore procelloso et turbido, circa matrem tuam sacrosanctam Romanam Ecclesiam et specialiter circa personam nostram hactenus habuisse dignosceris, plenissimam nobis parant fiduciam, quod ad honorem, incrementum, et exaltationem [Col. 0133C] Ecclesiae, modis omnibus intendere debeas, et tota sollicitudine laborare. Quanto enim majorem in Ecclesia Dei locum obtines dignitatis, et quanto supernae providentia majestatis, sublimiorem te in aedificio suo columnam instituit, tanto te robustius munimentum ad defensionem sponsae in haec saecula reservavit, ut tanquam turris David cum propugnaculis suis contra Damascum respiceres, et adversus schismaticam pravitatem, murum te inexpugnabilem stabilires, quod utique hactenus omni formidine et seductione postposita, ita laudabiliter cognoscimus te fecisse, ut vere propugnator et defensor Ecclesiae comproberis et schismatici durum in te malleum se doleant invenisse.
[Col. 0133D] Nunc autem quoniam sicut accepimus, pro facto Ecclesiae ab imperatore vocatus, in proximo debes ad praesentiam ejus accedere, discretionem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus eumdem imperatorem horteris modis omnibus, et inducas, ut ad cor rediens, animae suae salubriter consulat, atque ad unitatem catholicae Ecclesiae revertatur. Proponas etiam ei diligenter et suadeas, ut beneficiorum Dei non exhibeat se ingratum, sed quanto eum respectus divinae gratiae ampliori fastigio sublimavit, tanto unicam sponsam Christi, quam ipse proprio sanguine abluit et redemit, propensiori diligat charitate, et sinceriori veneretur affectu. Aliter enim, nisi ei prius reconciliatus fuerit, salvari [Col. 0134A] non potest, et si ab illa schismatica non recesserit pravitate, et ad sinum matris Ecclesiae non redierit, etiamsi prosperari in hoc saeculo videatur, aeterni poenam supplicii evadere non poterit in futuro. Quid autem, juxta Evangelicam veritatem, ei proderit, si et universum mundum lucretur; animae vero suae detrimentum patiatur? (Matth. XVI.) Etsi omnibus praesentis vitae divitiis et deliciis abundarit, nihil ei omnino proficerent, si a Christi corpore, quod est Ecclesia, et ab ejus communione praecisus, in gehennam sulphuream, et sedes tartareas trudetur, ubi nox perpetua sine die, supplicium sine fine, dolor absque remedio et inexstinguibilis cruciatus. Quod si omnipotens Deus ei per suam ineffabilem gratiam inspiraverit, [Col. 0134B] quod ad sinum matris vellet Ecclesiae tota intentione redire, nihil temporale nobis contingere posset in saeculo, quod acceptius et gratius haberemus, et ipsum, sicut tantum et tam sublimem principem, sincera curaremus in Domino charitate diligere, et modis omnibus honorare. Nos enim ex toto verbum Prophetae imitari volentes, qui ait; Nec memor ero nominum eorum per labia mea (Psal. XV) , hoc propositum et hanc omnino gerimus voluntatem, quod si converti voluerit, et catholicae Ecclesiae inhaerere, quidquid nobis laesionis, impugnationis et gravaminis irrogatum, ita oblivioni trademus, tanquam si nos et Ecclesiam Dei in nullo penitus offendisset.
[Col. 0134C] Datum Januae, XVII Kalend. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ROBERTO abbati et universo capitulo Sancti Albani, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum anno praeterito nuntius vester ad nostri apostolatus praesentiam accessisset, illum benigne suscepimus, et juxta petitionem vestram, privilegium quod praedecessor noster bonae memoriae Adrianus papa, ecclesiae vestrae indulsit, fecimus confirmari. Postea vero venerabilis frater noster Lincolniensis episcopus, transmissa nobis insinuatione [Col. 0134D] monstravit, quod eadem ecclesia ad jus et dispositionem suam specialiter pertinet, et illi debet tanquam suo episcopo respondere. Unde licet vos et ecclesiam vestram diligere velimus, et jura ecclesiae vestrae integra conservare, tamen quia praedicto episcopo, salva conscientia, non voluimus suam justitiam denegare vel in suo jure deesse, vobis dedimus ut in idoneos judices conveniretis quatenus causa ipsa in eorum praesentia discuti, et ad nos referri deberet, et cognita veritate per nos, mediante justitia terminari. Quod quia nondum est effectui mancipatum, cum idem episcopus in auribus nostris pro justitia sua clamitare non cesset, causam ipsam venerabilibus fratribus nostris Cicestrensi et Norwicensi episcopis, duximus committendam. [Col. 0135A] Quocirca per iterata vobis scripta mandamus, quatenus cum ab illis propter hoc fueritis evocati, illorum praesentiam adeatis et testes producere et instrumenta et rationes allegare, si quaestio adversus vos mota fuit, studeatis. Et privilegia bullata, tam nova quam vetera in claustro vestro illis ostendere non recusetis. Ex quo autem ipsis judicibus omnia ostensa fuerint, praedicto episcopo eorum omnia copiam faciatis, ut eis diligenter inspectis, possit agnoscere utrum cedere debeat, vel in causa ipsa procedere. Nos siquidem eisdem judicibus in mandatis dedimus, quod testium depositiones et allegationes, rationes quoque et transcripta privilegiorum utriusque partis, sub proprii impressione [Col. 0135B] sigilli, ad praesentiam nostram transmittant, ut cognita veritate eidem controversiae finem debitam imponere valeamus.
Datum Januae, XVII Kalend. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Firma spes et plena fiducia quam de tua majestatis excellentia in omnibus obtinemus, inducit nos modis omnibus, et hortatur ut statum unicae matris tuae sacrosanctae Romanae Ecclesiae ac nostrum [Col. 0135C] tanto tibi libentius exponamus, quanto celsitudinem tuam circa eam et nos ipsos sollicitam magis existere noscimus et intentam. Ut igitur status Ecclesiae serenitati tuae plenius valeat innotescere, aliquem vel aliquos fratrum nostrorum cardinalium qui nobiscum sunt, ad partes tuas in proximo disposuimus, auctore Domino, destinare. In praesentiarum vero sublimitatem tuam nolumus ignorare quod ad Montempessulanum ducente Domino applicantes a dilectis filiis nostris comite S. Aegidii et W. de Montepessulano honorifice ibi fuimus et devote suscepti, et tam nos quam fratres nostri ibidem per Dei gratiam sani et incolumes commoramur. Ibi etiam dilectum filium nostrum Trincavillum et nobilem mulierem Herm. de Narbona, atque [Col. 0135D] plures alios illius regionis barones, ad nos venientes recepimus, et tam ab ipsis quam a caeteris circumpositis Dei fidelibus devote colimur et celebriter honoramur.
Datum apud Montempessulanum, XII Kal. Maii.
ALEXANDER, etc., venerabili fratri SYRO archiepiscopo [Col. 0136A] et dilectis filiis canonicis, consulibus, et universo clero et populo Januensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quod non prius apostolicae salutationis alloquium per nostra vobis scripta dependimus, non negligentiae ullatenus ascribendum, sed manifestae necessitati noveritis imputandum; nam sicut per dilectos filios nostros nobiles concives vestros, qui ad servitium nostrum de gratia vestra venerunt, novisse vos credimus, cum parte familiae nostrae in insula Liguriae, barca nostra remanserat, nec eam propter inconvenientiam temporis recipere aliquatenus pateretur. Nunc autem vos tanquam charissimos et speciales Ecclesiae filios, litteris apostolis visitantes, omnimodas gratiarum actiones vestrae [Col. 0136B] sinceritati referimus, quod ita vos in obsequio beati Petri, ac nostro constanter exposuistis, ut sacrosancta mater vestra Romana Ecclesia, sicut plurima jam de vobis commoda, et incrementa suscepit, ita et de caetero in vestra securius probitate confidat, ac inter caeteros catholicos veritatis filios praecipue vobis, et specialiter uniatur. Vos enim non eam labiis tantum honorantes, et verbo, imo ipsam opere, et veritate diligere, et plenis viribus magnifice satagitis exaltare. Licet ergo hanc sinceritatis constantiam, hunc vestrae devotionis fervorem, nec frangi posse, nec tepescere cogitemus, eam tamen praesentibus litteris duximus confortandam per apostolica scripta rogantes, monentes, et exhortantes in Domino, quatenus de summi Regis auxilio [Col. 0136C] confidentes, nullius terroris formidine, nullius vanae comminationis impetu desistatis quominus tanquam viri catholici, et strenui defensores Ecclesiae in devotione ipsius vestraeque libertatis tuendae proposito persistatis; confidimus enim atque speramus quod illa superni dextera Conditoris qua semper Ecclesiam suam regit et protegit, et sub pedibus ejus universos conterit inimicos, vobiscum erit semper, et operabitur ut cunctos adversarios vestros ejus auxilio potissime superetis. Nos autem Ecclesiam et civitatem vestram tanquam propriam et specialem cameram B. Petri, ac nostram, diligere, honorare, ac modis omnibus exaltare volentes, per reges, et principes terrae, atque alios Ecclesiae filios [Col. 0136D] efficere non cessabimus, ut omne consilium, et auxilium quod nobis gratia divina concesserit, vobis semper amplissime conferatur.
Datum apud Montempessulanum, IX Kal Maii 1159 [Col. 0135D] Sic, sed mendose. Leg. 1162. .
ALEXANDER, etc., dilecto filio HENRICO Remensium electo, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto amplius affectum et animum tuum circa [Col. 0137A] sacrosanctam Romanam Ecclesiam et personam nostram, ab ipso nostrae promotionis exordio, intentum fuisse cognoscimus ac ferventem, atque ad honorem et exaltationem ipsius contigit te sollicitius et prae caeteris abundantius laborasse, tanto de honore et promotione tua exsultamus amplius et gaudemus, et si majora tibi fuissent ex divina dispensatione collata, animo nostro valde gratum existerent et acceptum. Ex tenore siquidem litterarum venerabilis fratris nostri Lingonensis episcopi, et dilectorum quoque filiorum nostrorum Hen. et Odd. sanctae Romanae Ecclesiae cardinalium apostolicae sedis legatorum, atque abbatis Claraevallensis, et ex litteris tuis de electione tua in Remensi ecclesia facta, manifeste cognovimus, et tam nos [Col. 0137B] quam fratres nostri, sicut diximus, gaudio etiam gavisi sumus. Quod autem electum te et non archiepiscopum nominavimus, discretioni tuae nec grave sit nec molestum, quia sicut ante consecrationem nullus episcopus dicitur, ita nec ante receptionem pallii jure aliquis archiepiscopus nominatur. Dilectos vero filios nostros Ans. et alios quos cum eo ad nostram praesentiam destinasti, debita benignitate suscepimus, et pallium pontificalis scilicet officii plenitudinem, per dilectum filium nostrum abbatem Grandis-Silvae, [Col. 0137D] Grandis-Silva insigne ordinis Cisterciensis monasterium in dioecesi Tolosana anno 1117. Sub institutis Gerardi de Salis primo fundatum, deinde [Col. 0138D] paucis post annis ordini Cisterciensi et lineae Claraevallis aggregatum, cujus tunc abbas erat Alexander postea abbas Cistercii. et eosdem nuntios tuos tibi libenti animo duximus transmittendum; discretionem tuam per apostolica scripta rogantes, monentes et exhortantes in Domino, ut quod tibi ex parte nostra proponent, sine omni dubitatione [Col. 0137C] credas, et ad charissimum in Christo filium nostrum Ludovicum illustrem Francorum regem accedens, sicut de te confidimus, illud studeas opere prosequente complere.
Datum apud Montempessulanum, II Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus servus servorum Dei, venerabili fratri . . . . . Suessionensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Sicut meminisse possumus, dilectioni tuae, quam [Col. 0137D] erga sacrosanctam Ecclesiam devotam novimus, utpote illius qui in fidei Catholicae unitate semper perseverare studuit, quod ad partes Franciae pro negotiis et agendis universalis Ecclesiae, atque utilitate ac pace regni disposuerimus pertransire, apostolicis litteris olim insinuare decrevimus: confidentes in Domino, quod prudentiae tuae auxilio, et aliorum qui Ecclesiam Christi diligunt, status sacrosanctae Romanae Ecclesiae, ac totius regni, posset in melius reformari. Sane charissimi in Christo filii nostri Ludovici illustris Francorum regis vestigia laudabiliter prosecutus, semper Romanam Ecclesiam [Col. 0138A] et personam nostram, atque in hoc beatum Petrum, in cujus cathedra, licet immeriti, residemus, praecipue hoc persecutionis tempore honorasti, spem tuam figens in eum qui dixit apostolis, et in eis primitivae Ecclesiae: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII) : nullisque tempestatum fluctibus, nullis persuasionibus, vel blanditiis tua potuit devotio inclinari, quo minus via regia pergeres, et ambulares semitam quae ducit ad coelestis patriae claritatem. Unde postquam Domino ducente ad Montempessulanum, in quo magnifice et honorifice a clero et populo recepti fuimus, venissemus, venerabilem fratrem nostrum B. Portuensem episcopum, et dilectum filium nostrum I. diaconum cardinalem, honestos [Col. 0138B] utique viros atque prudentes, ad eumdem charissimum filium nostrum Ludovicum illustrem Francorum regem pro utilitate Ecclesiae ac pace regni mittere disposueramus. Postea vero per dilectum filium nostrum O. [Odonem] Sancti Nicolai in Carcere Tulliano diaconum cardinalem ad nos redeuntem, statum terrae illius plenius agnoscentes, mutato consilio, venerabiles fratres nostros Henricum Remensem archiepiscopum, Lingonensem et Silvanectensem episcopos, ad praedictum regem duximus destinandos. Et ideo fraternitatem tuam rogamus, monemus, et exhortamur in Domino, quatenus ipsis apud memoratum regem ita cures in negotiis nostris diligenter assistere: quod beati Petri apostolorum principis et nostram, atque totius Romanae [Col. 0138C] Ecclesiae possis ampliorem gratiam promereri. Nos enim personam tuam exaltare, in quantum cum Deo possumus, et honorare intendimus, et habere te inter dilectos beati Petri filios jugiter chariorem.
Datum apud Montempessulanum, II Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0138D] Sicut meminisse possumus, excellentiae tuae quam erga sacrosanctam Romanam Ecclesiam devotissimam novimus, tanquam illius utique qui inter reliquos mundi principes in fidei Catholicae unitate perseverare praecipue studuit, et sincere: quod ad terram et commissum magnificentiae tuae regnum pro negotiis et agendis universalis Ecclesiae, atque pro pace regni et utilitate disposuerimus pertransire, apostolicis litteris olim insinuare studuimus. Sperantes et confidentes in Domino, quod praecipue magnificentiae atque prudentiae tuae consilio et auxilio, ac aliorum qui Ecclesiam Dei diligunt, status [Col. 0139A] matris tuae sacrosanctae Romanae Ecclesiae posset in melius reformari, et ad pacis bonum reduci, quae sunt orta discordia perturbata. Sane praedecessorum tuorum catholicorum regum vestigia laudabiliter prosecutus, semper Romanam Ecclesiam, et personam nostram, atque in hoc beatum Petrum, in cujus cathedra licet immeriti residemus, praecipue hoc persecutionis tempore, honorasti, anchoram spei tuae immobiliter figens in eum qui dixit apostolis, et in eis primitivae Ecclesiae: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII) ; nullisque tempestatum fluctibus, nullis persuasionibus vel blanditiis, tua potuit fidei sinceritas inclinari, quo minus regia via rex gloriose incederes, et ambulares semitam quae ducit ad coelestis [Col. 0139B] patriae claritatem. Unde postquam Domino ducente ad Montempessulanum, in quo magnifice ac honorifice a clero et populo recepti fuimus, venissemus, venerabilem fratrem nostrum B. Portuensem episcopum, et dilectum filium nostrum I. diaconum cardinalem ecclesiae Sanctae Mariae in Cosmedin, ad tuam praesentiam mittere disposueramus. Postea vero ex relatione dilecti filii nostri O. Sancti Nicolai in Carcere Tulliano diaconi cardinalis ad sedem apostolicam redeuntis, de statu terrae illius plenius cognoscentis: mutato consilio venerabiles fratres nostros Henricum Remensem archiepiscopum, et Lingonensem, et Silvanectensem episcopos, ad te duximus delegandos, rogantes, monentes, et exhortantes in Domino, quatenus eos [Col. 0139C] clementer et benigne recipias, et his quae prudentiae regiae, una cum dilecto filio nostro . . . . . abbate Grandis-Silvae, ex parte nostra insinuare studuerint, fidem adhibeas, tanquam ab ore nostro discretioni tuae fuerint intimata: et ea, sicut de tua sublimitate confidimus, utili studeas effectui mancipare. De caetero, quod nobilis vir Raimundus comes Sancti Aegidii magnifice nobis occurrit, et se ac terram suam nobis exposuit, et nos, atque in persona nostra beatum Petrum apostolorum principem, veneratione debita studuit honorare: uberes gratias sublimitati tuae persolvimus, et tempore opportuno ipsi pro debito nostri officii, quantum cum Deo poterimus, studebimus respondere.
[Col. 0139D] Datum apud Montempessulanum, II Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimae in Christo filiae illustri Francorum reginae, salutem et apostolicam benedictionem.
Vivit in sacrosancta Romana Ecclesia, gloriosa tuorum progenitorum memoria, qui, quam devoti et ferventes in obsequio beati Petri semper exstiterint, beneficia praedictae ab Ecclesiae eisdem plenissime collata declarant. Unde nos ea semper prae oculis [Col. 0140A] cordis sine aliqua oblivione tenentes, gratias omnipotenti Deo incessanter exsolvimus, qui talem illorum nobis reservavit [ f. te servavit] haeredem; de cujus magnificentia sacrosancta Romana Ecclesia majora etiam beneficia praestoletur. Inde est quod sublimitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus, et exhortamur in Domino, quatenus supernae Divinitatis intuitu talem te circa Ecclesiam Dei, et nos ipsos, studeas exhibere, ut eos quibus clarissimi sanguinis posteritate succedis, laudabili etiam fidei et devotionis exemplo auctore Domino probabiliter imiteris. Studeas igitur et labores, charissimum in Christo filium nostrum Ludovicum illustrem Francorum regem virum et dominum tuum, ita in devotione beati Petri ac [Col. 0140B] nostra fovere propensius, et sollicite confirmare: ut illa sinceritatis affectio, quam eum circa nos et Ecclesiam Dei gerere nullatenus dubitamus, de bono in melius parte [ ser. per te] confortata perficiat, et se de die in diem, sicut confidimus, ad ulteriora perducat. Specialiter autem prudentiae tuae volumus innotescat, quod cum venerabilem fratrem nostrum B. Portuensem episcopum, et I. Sanctae Mariae in Cosmedin diaconum cardinalem ad praedictum regem pro negotiis Ecclesiae destinare disposuerimus, postea statum terrae illius ex relatione dilecti filii nostri O. S. Nicolai in Carcere Tulliani diaconi cardinalis ad nos redeuntis plenius cognoscentes, et ei charum admodum esse percipientes: mutato consilio venerabiles fratres nostros [Col. 0140C] Henricum Remensem archiep. Lingonensem, et Silvanectensem episcopos, dilectum etiam filium nostrum abbatem Grandis-Silvae, ad regiae dignitatis praesentiam duximus destinandos. Unde magnificentiam tuam modis quibus possumus sollicite commonemus, ut praedictum regem inducere studeas, et propensius exhortari, ut quod ab eis sibi fuerit ex parte nostra propositum, credat indubitanter, et benigne suscipiat; illud, sicut de eo speramus, utili complemento perficere non postponat.
Datum apud Montempessulanum, 11 Kalend. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BERNARDO ecclesiae Beatae Mariae Electensis abbati, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris monasterium professis in perpetuum.
Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, ut devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino mancipati estis obsequio, quod a fundatore ipsius nobilis memoriae Bera comite sub censu beato Petro oblatum [Col. 0141A] est, praedecessorum nostrorum felicis memoriae Leonis IX, Calixti, et Eugenii Romanorum pontificum vestigiis inhaerentes, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis praebente Domino poterit adipisci, firma vobis, vestrisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: monasterium S. Pauli, quod dicitur Valliolas super ripam Aquilini cum appendiciis suis, ecclesiam S. Polycarpi super rivum grandem cum [Col. 0141B] pertinentiis suis, sicut monasterio vestro domni praedecessoris nostri sanctae memoriae Paschalis papae judicio confirmata est, ecclesiam Sanctae Mariae Urbione, ecclesiam S. Petri de Escalabra cum pertinentiis suis, ecclesiam S. Romani de Librazac, ecclesiam S. Mariae de Vallelias cum pertinentiis suis, ecclesiam S. Valerii, ecclesiam S. Michaelis de Rethmol, ecclesiam de Pairano, ecclesiam de Villa, quae dicitur Terracopulata, ecclesiam de Villanova, ecclesiam S. Jacobi de Villariseveric, villam Flacianum cum ecclesia, villam Ladimanellum cum ecclesia, villam Lupianum cum ecclesia, villam Solarium, ecclesiam de Donadac, villam Comelianellum cum ecclesia, ecclesiam S. Salvatoris juxta ripam Corneliani sitam, ecclesiam S. Juliani, ecclesiam [Col. 0141C] S. Saturnini de Fan, duas partes decimae de Sanz, ecclesiam S. Nazarii de Aquiscalidis, monasterium S. Pabuli cum appendiciis suis, ecclesiam S. Martini de Cella, ecclesiam de Castroresindo, castrum Princiacum cum ecclesia, castrum Vezolam cum duabus ecclesiis, castrum Cornelianum, castrum Blancaforte. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia, seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam providerint eligendum; electus vero a dioecesano consecretur episcopo, si quidem ille gratis et sine pravitate [Col. 0141D] consecrationem exhibere voluerit, alioquin a catholico quem maluerit episcopo consecrationem accipiat. Hoc etiam capitulo praesente subjungimus ut, quia locus vester beati Petri et ejus oblatio sanctae Romanae Ecclesiae juris est, nulli omnino archiepiscopo vel episcopo facultas sit super eum aut super vos excommunicationis vel interdicti sententiam proferre, nec alicui archiepiscopo vel episcopo fas sit in ecclesiis ad vestrum jus pertinentibus injustas et indebitas exactiones aliquatenus exercere, sed liberi semper et quieti sub jure ac protectione sedis apostolicae persistatis. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat supradictum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu [Col. 0142A] quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Ad indicium autem hujus a Romana Ecclesia perceptae libertatis libram unam argenti singulis trienniis nobis, nostrisque successoribus persolvetis. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu [Col. 0142B] Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat; cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus ss.
- Ego Gregorius Sabin. episcopus ss.
- Ego Hubaldus Hostiensis episcopus ss.
- Ego Bernardus Portuensis S. Rufinae episc. ss.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus ss.
- Ego Hunaldus presbyter cardinalis titulo S. Crucis in Jerusalem ss.
- Ego Albertus presbyter cardinalis titulo S. Laurentii in Lucina ss.
- [Col. 0142C] Ego Hyacinthus diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmydin ss.
- Ego Odo diaconus cardinalis S. Nicolai in Carcere Tulliano ss.
- Ego Ardicio diaconus cardinalis S. Theodori ss.
Datum apud Montempessulanum per manum Hermanni S. R. E. subdiaconi et notarii, VI Nonas Maii, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1162, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno tertio.
[Col. 0142D] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis RAIMUNDO Willelmi abbati et fratribus Anianensis monasterii, salutem et apostolicam benedictionem.
Justis postulantium desideriis facilem nos convenit impertire consensum. Vota, quae a rationis tramite non discordant, opere sunt prosequente complenda. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, monasterium Liviniacense cum omnibus pertinentiis suis ex dono bonae memoriae Arnaldi quondam Ruthenensis episcopi eidem monasterio vestro piae devotionis intuitu oblatum, sicut in scripto exinde facto continetur, devotioni vestrae auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis [Col. 0143A] scripti patrocinio communimus. Volumus etiam ut si aliqui ejusdem Liviniacensis monasterii bona rapere praesumpserint, vel furari, aut fratres vel conversos inibi ad Dei servitium deputatos graviter offendere attentaverint, nisi commoniti resipuerint, excommunicationis sint vinculo innodati. Sepulturam quoque in praedicto Liviniacensi monasterio liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat. Statuimus ergo ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum [Col. 0143B] ejus se noverit incursurum.
Datum apud Montempessulanum tertio Nonas Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio PONTIO abbati monasterii S. Mariae Silvanensis ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris religiosum professis, in perpetuum.
. . . . . Eapropter, dilecti in Domino filii . . . praefatum monasterium in quo divino mancipati [Col. 0143C] estis obsequio et praedecessoris nostri felicis memoriae Innocentii papae vestigiis inhaerentes, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus sig.
- Ego Gregorius Sabinensis s.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus s.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus s.
- Ego Gauterius Albanensis episcopus s.
- Ego Hubaldus presbyter cardin. tituli S. Crucis in Jerusalem s.
- Ego Albertus presb. cardin. tituli Sancti Laurentii in Lucina S.
- [Col. 0143D] Ego Hyacinthus diaconus cardin. S. Mariae in Cosmedin s.
- Ego Oddo diaconus cardinalis S. Nicolai in Carcere Tulliano s.
- Ego Ardicio diacon. cardinal. S. Theodori s.
- Ego Raimundus diac. card. S. Mariae in Via Lata s.
- Ego Cinthius cardin. diac. S. Adriani s.
- Ego Joannes diac. cardin. S. Mariae in Porticu.
Datum apud Montempessulanum per manum Hermanni S. Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VII Idus Maii, indictione X, Incarnationis Dominicae an. 1162, pontificatus vero domni Alexandri III anno tertio.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri, O. Veronensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem.
Devotionem, quam circa sacrosanctam Romanam Ecclesiam et nos ipsos exhibes, attendentes, eam gratam admodum acceptamque tenemus, ipsamque in Domino laudibus dignissimis commendamus. Unde statum ejusdem Ecclesiae ac nostrum tanto libentius fraternitati tuae aperimus, quanto tuae [Col. 0144B] puritatis affectionem circa eum sollicitam magis et intentam existere, nullatenus dubitamus. Noverit ergo tuae discretionis prudentia, quod tam nos, quam fratres nostri apud Montempessulanum, per Dei gratiam, sani et incolumes commoramur, et ab archiepiscopis et episcopis, regibus et principibus, et universa Occidentali Ecclesia tam per se, quam per alios, et suos nuntios, honoramur propensius et devotissime veneramur. Specialiter autem fratrem nostrum Senonensem, Turonensem, Aquensem, et Narbonensem Archiepiscopos, de quibus unum, scilicet Narbonensem, inibi consecravimus, et Antisiodorensem, Macloviensem, Nivernensem, Morinensem, Magalonensem, et Toloni episcopos recensuimus, cum quibus in die Ascensionis Dominicae, [Col. 0144C] publice excommunicationis sententiam in Octavianum schismaticum, atque in omnes suos complices promulgavimus: et dilectos filios nostros, Henricum et Wilhelmum sanctae Romanae Ecclesiae cardinales, Apostolicae Sedis Legatos, cum Ebroicensi et Bajocensi episcopis, nuntiis videlicet illustris regis Francorum, et Bituricensem ac Remensem archiepiscopos exspectamus, firmam spem fiduciamque tenentes, quod summae divinitatis clementia, pacem et tranquillitatem Ecclesiae suae celeriter indulgebit.
Quocirca fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus, et exhortamur in Domino, quatenus te ipsum et alios, quos poteris, [Col. 0144D] Ecclesiae filios ita in devotione beati Petri ac nostra studeas jugiter confortare, quod tuae affectionis sinceritas, ex ipso rerum exitu debeat omni tempore commendari. Noveris autem ad audientiam nostram pervenisse, quod archipresbyter tuus de Minerva, et alii, quod plures de episcopatu tuo, excommunicatis illius schismatici Octaviani communicare praesumunt, et eis contra dilectos filios nostros Brixinensem, et nobilem virum T. comitem de Garba consilium, et auxilium totis viribus subministrant. Quod utique quam sit indignum, et a tramite rationis extraneum, tanto tua discretio plenius novit, quanto Ecclesiasticis et saecularibus disciplinis eruditus magis nosceris et instructus. Unde fraternitati tuae per praesentia scripta mandamus, [Col. 0145A] quatenus tam praedictum Archipresbyterum, quam alios per tuam Dioecesim constitutos, quos hujus iniquitatis reos esse perceperis, commoneas diligentius atque compellas, ut penitus de caetero ab hac malignitate desistant. Quod si in ea obstinata mente permanere praesumpserint, tu eos concessa tibi auctoritate coerceas.
Data apud Montempessulanum, XVI Kalend. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BERNARDO priori Sancti Stephani Nivernensis ejusque fratribus tam praesentibus quam [Col. 0145B] futuris regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosis desideriis dignum est facilem praebere assensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et monasterium Sancti Stephani Nivernensis in quo divino mancipati estis servitio sub beati Petri, et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, Deo propitio, poterit adipisci, firma vobis [Col. 0145C] vestrisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: burgum ipsum Sancti Stephani cum hominibus ibi hospitatis, omnibusque redditibus et consuetudinibus ejusdem burgi, sicut Willelmus quondam Nivernensis comes instructu et assensu Hugonis, quondam Nivernensis episcopi eidem monasterio et fratribus Cluniacensibus liberum et immunem, ab omni exactione et consuetudine sua suorumque haeredum et hominum quemadmodum in scripto donationis et concessionis utriusque continetur, noscitur contulisse.
Homines quoque ejusdem burgi liberam habeant facultatem utendi omnibus opportunitatibus suis in terra comitis Nivernensis tam in aquis quam in [Col. 0145D] pascuis, silvis, mercatis, nundinis, viis et semitis, sicut caeteri ejusdem comitis homines tam in civitate quam extra quemadmodum a jam dicto Willelmo comite Nivernensi statutum atque sancitum est, cursum quoque et usum per omnes silvas Nivernensis comitis, ad calefaciendum et aedificandum, et porcorum vestrorum panagium, vineas quoque et censum ut omnia quae idem comes vobis rationabiliter contulit ultra Croam et ad S. Benignum cum hominibus, advenis qui ibi hospitati sunt, ab omni exactione et consuetudine comitis libera sicut ipse vobis ea concessit; vineas Clementis et vineas de Bussiliaco, quae fuerunt matris ejusdem comitis, et haereditate Raynaldi de Vallano, et allodium quod habebat idem comes in Vernaco, [Col. 0146A] et terram de Forgiis cum hominibus et consuetudinibus suis; terram etiam de Morelliaco, quae est prope castellum montis Onesii, quae erat in Casamento, et quam idem comes habebat ut dominio apud castrum de Moncellis ab eodem comite vobis concessam; allodium quoque de Morcilliaco, in quo pars burgi sita est quod adjacet castro, et capellas de Moncellis cum eis quae ad capellas pertinent, et decimas Salomonum ejusdem comitis, apud Nivernensem ecclesiam de Luniaco cum curte et appendiciis suis; molendinum de Moisyaco cum aquae ductu, et terra quae est in circuitu; allodium de Meleravo, et terram quam dedit Bonifacius presbyter, juxta campum vestrum apud veterum Croam, in villa quae vocatur Chivinias [Col. 0146B] juxta Alluisiacum, medietatem decimae; grangiam de Assertis cum omnibus pertinentiis suis; apud campum Vertum, tres Rainatas in flumine Arronii; ecclesiam Sancti Petri quae est in suburbio Nivernensi cum terra decima et censu quae Olivarius in supradicto burgo habebat; cellam de Boonaco cum terris, pratis, vineis, molendinis et omnibus pertinentiis suis, villam de Suriaco, cum terris, pratis, molendinis et omnibus pertinentiis suis; ecclesiam Sanctae Mariae de Limone cum furno, torculari, terris, pratis, vineis et decima, aliisque pertinentiis suis; ecclesiam de Uxelo cum decima et pertinentiis suis, decimam tam vini quam annonae de Sarmaria et ea quae in ejusdem villae potestate habetis; quartam partem allodii de Lupi [Col. 0146C] cum pertinentiis suis, prata de Uzzeio, ecclesiam de Chevenum cum decima et appendiciis suis. Sancimus praeterea ut praefatum monasterium in eadem libertate et immunitate, in qua hactenus fuisse dignoscitur, futuris temporibus apostolicae sedis auctoritate permaneat.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed omnia integra et illibata conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, dioecesani episcopi canonica justitia. [Col. 0146D] Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini, Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine, districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- [Col. 0147A] Ego Hubaldus presbyter tit. S. Crucis in Hierusalem.
- Ego Gregorius Sabinensis episcopus.
- Ego Joannes presbyt. cardinalis tit. Sanctae Anastasiae.
- Ego Albertus presb. card. tit. Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Guillelmus presb. card. tit. S. Petri in Vincula.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis episcopus.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- Ego Hyacinthus diaconus card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Oddo diac. card. S. Nicolai in Carcere Tulliano.
- [Col. 0147B] Ego Ardicio diaconus card. S. Theodori.
- Ego Euthyus card. S. Adriani.
- Ego Joannes diaconus cardinalis S. Mariae in Porticu.
Datum apud Montempessulanum per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XI Kalendas Junii, indictione X, Incarnationis Dominicae, anno millesimo centesimo sexagesimo secundo, pontificatus vero domni Alexandri papae tertii anno tertio.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis THEOBALDO priori monasterii Sancti Arnulphi martyris Crispeii, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeriritatis incursus, aut eos a proposito revocet, aut robur, quod absit! sacrae religionis restringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuentes, et praedecessorum nostrorum sanctae recordationis Joannis, Paschalis, Innocentii atque Eugenii Romanorum pontificum [Col. 0147D] vestigiis inhaerentes, praefatum Beati Arnulphi martyris monasterium, in quo Domino mancipati estis obsequio, quod etiam nullius ditioni vel potestati nisi Romani pontificis et abbatis Cluniacensis, subjectum esse dignoscitur sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes ut omnia quae a fundatoribus vestris Gualterio, scilicet Ambianensi comite, et conjuge ejus Adela vestro monasterio concessa et tradita esse noscuntur, ad exemplum eorumdem praedecessorum nostrorum, vobis vestrisque successoribus firma semper et illibata in eadem qua tradita sunt libertate permaneant; cuncta quae etiam in praesentiarum ad ipsum locum pertinere videntur, quieta vobis et [Col. 0148A] integra permanere sancimus, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis; monasterium ipsum Beati Arnulphi cum terris, vineis, decimis, et aliis omnibus pertinentiis suis, mercatum scilicet et suburbium, castrum Crespeii cum cultura quae eidem castro adjacet, et in qua pars castri fundata est; altare et villam Ogeri cum decimis et omnibus ad eam pertinentibus, molendinum unum sub declivio montis castri Crespeii situm in villa de Dilucio, unum super Alturnam aquam, pratum unum et vineas Chaziacum, villam in Othinensi pago sitam, cum omnibus pertinentiis suis, terris, silvis, pratis ac molendinis, duabusque ecclesiis, matricem videlicet ecclesiam ejusdem villae quae est fundata in honore beati Dionysii, et sibi subjacentem [Col. 0148B] capellam Sancti Arnulphi cum decimis suis, et ecclesiam Sancti Martini sitam penes castellum pontis Arensis cum quibusdam terris et vineis, omnibusque pertinentiis suis, quae quidem juxta tenorem privilegiorum vestrorum tam vobis quam successoribus vestris subjaceat, vestroque favore et consilio ordinetur. In silva Blera villam quae dicitur Fagit cum omnibus pertinentiis suis. In Meldensi pago ecclesiam unam in villa quae dicitur Mallos cum terris hominibus et decimis. In episcopatu Silvanectensi ecclesiam Sanctae Agathae cum toto jure parochiali, totius castri Crispeii et omnibus pertinentiis suis; altare de Fenico. In episcopatu Belvacensi altare et villam de Locellis cum [Col. 0148C] omnibus pertinentiis suis, cellam quoque de Franceriis cum omnibus appendiciis suis, beneuram de Noitello, domos videlicet, vineas et decimas de Gercheri. In episcopatu quoque Ambianensi cellam quae vocatur Morandi, monasterium cum grangia de avenis cum omnibus appendiciis suis quam quidem in eadem libertate semper manere sancimus in qua hactenus mansisse dignoscitur; possessiones de villa Villers prope montem Desiderii; altare villaris, altaria de Germiniaco quae per Falconis episcopi Ambianensis chirographum possidetis cum omni jure parochiali ejusdem villae et decimis. In episcopatu Suessionensi ecclesiam de Bonoculo cum grangia, terris, vineis, pratis ac decimis, et aliis redditibus; ecclesiam de Reptalio cum terris, [Col. 0148D] decimis et aliis ejusdem villae redditibus; allodium Guidonis militis apud Maromontem; allodium Leotaldi apud Erlvenium cum aliis quae ibi habetis, villam vallis, villam novam, villam Galcherii militis, allodium de Frenesta.
Quaecunque praeterea a quibuslibet de suo jure eidem loco collata sunt vel in futurum conferenda firma semper et illibata permaneant, tam a vobis quam aliis qui per Cluniacenses abbates eidem loco praepositi fuerint, perpetuo possidenda regenda et disponenda. Haec quoque adjicientes adjicimus, et apostolicae sedis auctoritate sancimus, ut quemadmodum a sanctae recordationis praedecessore nostro Joanne papa primo statutum est atque firmatum, quandoquidem locus tibi a jam dicto bonae [Col. 0149A] memoriae Ambianensi comite in suae fundationis exordio oblatus ut atque ab eo tanquam novella plantatio in propriam et specialem sanctae sedis apostolicae filiam eadem domus est adoptata, ut nulli unquam archiepiscoporum et episcoporum liceat excommunicationis seu interdicti sententiam absque assensu et mandato Romani pontificis vel legati ab ejus latere destinati in idem coenobium promulgare aliasque consuetudines ibi exigere, vel missas publicas contra voluntatem vestram celebrare, seu alicujus gravaminis causa manum apponere, neque enim dignum est, ut qui ad jus Romanae Ecclesiae quae omnium Ecclesiarum caput et mater est, pertinere cognoscuntur, quorumlibet offensionibus graventur vel incursionibus agitentur; [Col. 0149B] liceat quoque vobis in ecclesiis vestris presbyteros eligere et episcopo praesentare, quibus si idonei inventi fuerint episcopus curam animarum committat vobis quidem de temporalibus, episcopo vero de spiritualibus sine contradictione respondeant. Porro in monasterio in quo divino mancipati estis obsequio, quicunque a vobis presbyter, ut divina ibi celebret, fuerit convocatus, nulli unquam nisi vobis et Ecclesiae vestrae respondeat. Decimas quoque novalium vestrarum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus a vobis praesumat exigere, sed sine omni contradictione episcoporum et episcopalium ministrorum eos deinceps quietius possideatis, [Col. 0149C] qui vestra peregrinis et pauperibus erogatis. Neque cuilibet facultas sit vos pro vivorum sive defunctorum eleemosynis ob salutem animarum vobis commendatis inquietare, sed tam vivorum quam defunctorum dona et oblationes, quae ad vos deferentur, in vestris servorum Dei pauperumque usibus profuturas recipere liceat. Porro idem monasterium cum omnibus pertinentiis suis, sicut hactenus ex institutione et concessione sanctae sedis apostolicae fuisse cognoscitur, sub Cluniacensi libera ordinatione et dispositione consistat.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat supra dictum monasterium timere perturbare aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed [Col. 0149D] illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva nimirum in omnibus sedis apostolicae auctoritate, et dioecesanorum episcoporum in praedictis capellanis justitia.
Si qua vero in futurum ecclesiastica saecularisve persona, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. [Col. 0150A] Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Gregorius Sabinensis episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Gualterius Albani episcopus.
- Ego Hubaldus presbyt. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes presbyt. card. tit. S. . . . .
- Ego Gilbertus presbyt. card. tit. Sancti Cornelii [Col. 0150B] Laurentii in Lucina.
- Ego Guillelmus presbyt. card. tit. S. Petri ad Vincula.
- Ego Hyacinthus diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Cosmedin.
- Ego Odo diaconus card. S. Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Ardicio diac. card. S. Theodori
- Ego Anthius diac. cardinalis S. Adriani.
- Ego Joannes diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Porticu.
Datum apud Montempessulanum per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae diaconi et notarii, undecimo Kalend. Junii indictione decima, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo [Col. 0150C] sexagesimo secundo, pontificatus vero domni Alexandri papae tertii, anno tertio.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis AMBLARDO, BERNARDO, et aliis dominis Scuriensis castri, salutem et apostolicam benedictionem.
Manifestum est castrum quod Scuria dicitur, temporibus beati Sylvestri, sicut ex inspectione litterarum antecessoris nostri sanctae recordationis Sergii papae cognovimus, regia liberalitate per [Col. 0150D] manus ejusdem beato Petro quondam fuisse collatum, et a Vediano quondam ejusdem castri domino, memorato praedecessori nostro papae Sergio, per innovationem sub annuo censu decem solidorum Raimundensis monetae fuisse recognitum et oblatum. Idem etiam castrum Hubertus, Raimundus, et Sicardus, domini ipsius loci, praedecessori nostro felicis memoriae papae Calixto, et per manum ipsius beato Petro, et sanctae Romanae Ecclesiae recognoverunt et obtulerunt. Nos itaque eorumdem antecessorum nostrorum Sergii atque Calixti, et etiam Innocentii, Romanorum pontificum, qui castrum ipsum ad jus et proprietatem beati Petri pertinens, sub apostolicae sedis protectione ac munitione receperunt, vestigiis inhaerentes, praefatum [Col. 0151A] castrum sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut neque comiti neque alicui personae facultas sit castrum ipsum auferre, minuere, infestare, vel suis usibus vindicare, sed quietum vobis, sicut a jam dictis praedecessoribus nostris et nobis concessum est, et integrum sub beati Petri jure ac defensione consistat. Sane si quis vestrum gravius aliquod (quod absit!) forte commiserit, pro ejus culpa, nisi et ipsi ejusdem iniquitatis participes fuerint, alii, et honores eorum minime a divinis interdicantur officiis. Hoc ipsum et de subjectis militibus vestris praecipimus observari. Statuimus etiam ut nulli, nisi dominis et hominibus ejusdem castri, liceat infra terminos tenimenti vestri, castrum [Col. 0151B] aedificare vel munitionem facere. Si quae vero ecclesiastica, saecularisve persona adversus homines ejusdem castri querimoniam deposuerit; apud metropolitanum vestrum, vel legatum a latere Romani pontificis destinatum, quod justum fuerit, experiatur. Si quis igitur clericus sive laicus temere (quod absit!) adversus ista venire tentaverit, secundo tertiove commonitus, si non congrua satisfactione emendaverit, honoris et officii sui periculum patiatur, aut excommunicationis ultione plectatur. Qui vero conservator exstiterit, gratiam omnipotentis Dei, et beatorum apostolorum Petri et Pauli obtineat.
Datum apud Montempessulanum, IV Kalendas Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis DODONI abbati et fratribus ecclesiae beatorum Laurentii et Hilarii de abbatia, salutem et apostolicam benedictionem.
Justis petentium desideriis dignum est facilem praebere consensum, et vota quae a rationis tramite non discordant, effectu sunt consequente complenda. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris postulationibus grato concurrentes assensu, beneficium [Col. 0151D] praebendarum a fratre nostro Alano episcopo, et universo capitulo Antissiodorensis Ecclesiae B. Eusebii ad jus Ecclesiae vestrae spectanti rationabiliter concessum, et ab eisdem scripto proprio confirmatum, sicut in eorum authenticis litteris continetur, vobis et per vos praedictae Ecclesiae auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus; statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum apostolorum Petri et Pauli se noverit incursurum.
Datum apud Montempessulanum, II Nonas Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi salutem et apostolicam benedictionem.
Litteras quas nobis pro venerabili fratre nostro Eduensi episcopo tua celsitudo transmisit, debita benignitate suscepimus, et juxta earum tenorem, praedicto episcopo ex officii nostri debito et tuae sublimitatis obtentu honorem et affectionem libenter impendimus. Causa vero quae inter eum et abbatem [Col. 0152B] Flaviniacensem vertebatur, diutius sub nostro examine ventilata; cum idem episcopus contra ipsum abbatem testes de spontanea abbatiae abrenuntiatione produxisset abbas abrenuntiationem ipsam non sponte, sed coactum se fecisse affirmans, et super hoc testes se producere posse asserens, in ipsos etiam testes episcopi aliquid se habere nihilominus allegabat. Verum quia id continuo prosequi non valebat, inducias a nobis ad hoc exsequendum instantius postulavit. Unde quia eas sibi, sicut non debuimus, ita nec potuimus de jure aliquatenus denegare, nolentes aliquem in jure suo praesertim sub nostro examine, quodlibet praejudicium sustinere, hinc ad octavas sancti Michaelis, de communi fratrum nostrorum consilio, inducias ei duximus [Col. 0152C] indulgendas, ut tunc ad praesentiam nostram ita redeat tam super his quam super capitulis illis, quae sibi fuerant in praesentia dilecti filii nostri W. Sancti Petri ad Vincula presbyteri cardinalis objecta sufficienter instructus, quod plenius de causa cognoscere, eamque possumus, annuente Domino, justitia mediante finire. Interea vero ne castrum Flaviniacum ipsi Flaviniacensi Ecclesiae, et serenitati tuae, atque praedicto episcopo, valeat aliquatenus deperire, memoratum abbatem fecimus in praesentia nostra jurare, sicut ex scripto ipsius sacramenti, quod tibi transmittimus, poteris intueri, ut castrum ipsum in manibus tuis, vel certi nuntii a se delegati resignet, libera tamen interim [Col. 0152D] sibi abbatiae administratione tam in temporalibus quam in spiritualibus reservata. Cum enim idem castrum ad honorem et ditionem regni tui respicere videatur, multo dignius duximus ipsum per regiae magnificentiae gubernationem servari, quam alicui alii custodiendum committi. Inde est quod serenitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus praedictum castrum, libera tamen abbati administratione, prout diximus, reservata, recipere non postponas, et ipsum usque ad causae terminum ita facias praestante Domino custodiri, quod nec episcopo, nec abbati, aliqua inde valeat injuria vel incommodum provenire. Nos enim eis dedimus in mandatis, ut infra tempus istud nulla alter alterum [Col. 0153A] ratione impugnet, et qui capti fuerant, libere hinc inde permittantur abire. Extranei quoque excommunicati ab eodem castro discedant. Ut autem haec omnia diligentius curet regia celsitudo complere, dilectum filium Stephanum subdiaconum nostrum, virum utique honestum et litteratum, quem charum admodum acceptumque tenemus, cum supradicto episcopo juxta petitionem suam ad tuam praesentiam duximus destinandum, sublimitatem tuam rogantes attentius, quatenus tam eum quam ipsum episcopum pro reverentia beati Petri ac nostra regia benignitate recipias, honeste tractes, et ea quae sublimitati tuae ex parte nostra suggesserint, ita indubitanter credas, quasi ab ore nostro tuae fuerint celsitudini declarata.
[Col. 0153B] Datum apud Montempessulanum II Non. Jun.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis WILLELMO abbati Vizel. monasterii, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris monasticam vitam professis in perpetuum.
Sacrosancta Romana Ecclesia, quae unicuique respondet pro suorum qualitatibus meritorum, eos, quos fideles reperit, benigniori tractare gratia consuevit, et quos ferventiores circa suum obsequium [Col. 0153C] intuetur, honoris praerogativa est solita decorare. Antecessor autem noster bonae memoriae Paschalis papa, sicut ex privilegio praedecessoris nostri felicis recordationis Calixti papae cognovimus Vizel. monasterium, quod proprie ac specialiter B. Petri juris existit, Cluniacensis Ecclesiae fervorem religionis, quae tunc temporis inibi habebatur, attendens, cum religio in eodem Vizel. monasterio tunc ex parte maxima deperisset, commisisse dignoscitur, et praedictus Calixtus papa et idipsum auctoritatis suae privilegio confirmasse, ita quidem ut, obeunte abbate, qui ibidem esset pro tempore institutus, alius ibi deberet communi fratrum consensu, vel patris consilii sanioris, Cluniacensium abbatum consilio subrogari. Nos vero devotionis vestrae [Col. 0153D] constantiam, et fidei firmitatem, quam in hoc tempore procelloso tam vos quam bonae memoriae Pontius Vizel. abbas, circa Romanam Ecclesiam habuistis, diligentius attendentes, considerantes etiam quam manifeste Cluniacensis Ecclesia tempore hujus turbationis erraverit, et quomodo a pristina religione et honestate corruens, ab unitate Ecclesiae se fecerit alienam, praedicto monasterio vestro in devotione et fide Ecclesiae firmissime permanente, et religione per Dei gratiam ibidem plenarie restituta, ut utraque Ecclesia fructum videatur pro meritis reportare, commissionem illam, quam idem antecessor noster Paschalis papa fecerat, de communi fratrum nostrorum consilio duximus revocandam, statuentes ut idem monasterium Cluniacensi [Col. 0154A] Ecclesiae in nullo penitus subjacere debeat, nec alicui teneatur, nisi tantum Rom. Ecclesiae respondere; et electionem ita liberam per omnia habeatis, ut Cluniacensium abbatum consilium vel consensus nullo modo requiratur; imo illum vobis in abbatem dari volumus, et praeponi, quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem, et B. Benedicti institutionem, elegerint et Romanus pontifex aut praeviderit ordinandum, aut suggestione monachorum ejusdem loci consenserit ordinatum. Ut autem haec nostra institutio futuris semper temporibus inviolabiliter observetur, eam auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum [Col. 0154B] liceat hanc paginam nostrae constitutionis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, secundo tertiove commonitus, nisi praesumptionem suam digna satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reumque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini nostri Jesu Christi alienus fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Servantibus autem sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio, nobili viro GUILLELMO de Montepessulano, salutem et apostolicam benedictionem.
Considerantes et diligentius attendentes quantum Romanae Ecclesiae et nobis ipsis devotus existas, petitionibus tuis gratum impertimur assensum, et personam tuam ac bona quae possides, aut in futurum justis modis poteris adipisci, sub apostolicae [Col. 0154D] sedis et nostra protectione suscipimus; statuentes ut nulli omnino liceat, nisi Romano pontifici, vel ei cui specialiter mandaverit, aut cardinali ab ejus latere delegato, personam tuam excommunicationis vinculo innodare; capellam quoque tuam in Montepessulano, et aliam capellam quae est in castro de Palude, nullus similiter audeat interdicere, quominus tibi et familiae tuae, exclusis excommunicatis et interdictis, divina in eis officia celebrentur: de una vero quoque capella, quoniam utroque a progenitoribus tuis D. Petro oblata est, unus aureus quotannis nostro Lateranensi palatio persolvatur, ita tamen quod decimae et primitiae, et alia quae ad parochiale jus pertinent, Mogalonensi Ecclesiae conserventur.
[Col. 0155A] Datum apud Montempessulanum, Kal. Julii, pontificatus nostri anno quarto [Col. 0155D] An. 1162, quo haec epistola est data, Kalendis Julii, nondum annus tertius pontificatus Alexandri erat completus. His litteris gratificatus est Alexander obsequia quibus a Guillelmo apud Montempessulanum [Col. 0156D] exceptus fuit. Caeterum Octavianus, ut eumdem Guillelmum in partes suas pertraheret, litteras quoque ad eum dederat. (Vide in Appendice ad Alexandrum III, infra.) .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis LOTHARIO abbati monasterii de Curia Dei ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, monasticam vitam professis, in perpetuum.
Religiosam vitam agentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeritatis incursus aut eos a proposito revocet, aut robur (quod absit) sacrae religionis infringat. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus [Col. 0155B] clementer annuimus, et praefatum monasterium in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes, ut ordo monasticus qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam ex institutione Cisterciensis ordinis in eodem loco noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque [Col. 0155C] successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: Joiacum cum omnibus pratis et plana terra, molendino et caeteris appendiciis suis, apud Campumbonum arpenta pratorum duo, inter montes et aquam, apud Carrelias terram duarum carrucarum cum pratis, ex dono dilecti filii nostri Lodoici illustrissimi Francorum regis; ex dono Alberti Pitverensis unam carrucatam terrae apud capellam de Cathiniaco, ex dono Gosseni de Leugis dimidiam carrucatam terrae apud capellam de Cathiniaco, ex dono capituli Sanctae Crucis et Radulphi de Balgenciaco, Henrici dapiferi et Petri de Bugellet quatuor carrucatas terrae in pratis, apud Champellum tres carrucatas terrae cum nemore et pratis, apud [Col. 0155D] Ingranniam arpenta pratorum quatuor, pro quibus quatuor sex pratorum arpenta apud Marollium in commutationem dedistis, ex dono Aureliani episcopi pratum Constantii. Praeterea nemora a supradicto filio nostro Ludovico Francorum rege ad omnes usus vestros rationabiliter vobis concessa nihilominus confirmamus. Illa etiam Sanctae Crucis vobis circumadjacentia nemora ad omnes usus vestros et animalium vestrorum, quemadmodum monasterio vestro rationabiliter concessa sunt, auctoritate apostolica confirmamus. Libertates igitur [Col. 0156A] seu immunitates a bonae memoriae quondam Joanne episcopo vobis et Ecclesiae vestrae juste concessas, et tam scripti sui quam Manasse ejusdem civitatis episcopi munimine confirmatas, quemadmodum in eorum et charissimi filii nostri Ludovici illustrissimi Francorum regis scriptis authenticis continetur, nihilominus vobis roboramus. Sane laborum vestrorum quos propriis manibus aut sumptibus colitis sive de nutrimentis animalium vestrorum nullus a vobis decimas vel primitias praesumat exigere. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praedictum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, etc.
Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus, [Col. 0156B] ego Hubaldus presbyter cardinalis tituli Sanctae Crucis in Jerusalem, ego Henricus presbyter cardinalis tituli sanctorum Nerei et Achillaei, ego Albertus presbyter cardinalis tituli Sancti Laurentii in Lucina, ego Guillelmus presbyter cardinalis tituli Sancti Petri ad Vincula, ego Gregorius Sabinensis episcopus, ego Bernardus Portuensis sanctae Rufinae episcopus, ego Gualterus Albanensis episcopus, ego Hyacinthus diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Cosmidin, ego Odo diaconus cardinalis tituli Sancti Nicolai in Carcere Tulliano, ego Ardicio diaconus tituli Sancti Theodori, ego Cinthius diaconus cardinalis Sancti Adriani, ego Raimundus diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Via Lata, ego Joannes diaconus cardinalis Sanctae Mariae in [Col. 0156C] Porticu.
Datum apud Montempessulanum per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii pridie Nonas Julii, indictione decima Incarnationis Dominicae anno 1162, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno tertio.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BERNARDO Tolosanae ecclesiae S. Stephani praeposito ejusque fratribus regulariter victuris, in perpetuum.
[Col. 0156D] Sicut injusta poscentibus, etc. Quamobrem, dilecti in Christo filii, vestris justis postulationibus gratum accommodantes assensum, Tolosanam ecclesiam in qua divino vacatis servitio, ad exemplum praedecessorum nostrorum felicis memoriae Paschalis et Innocentii Romanorum pontificum, apostolicae sedis privilegio communimus, statuentes ut ordo canonicus et regularis, vita in eadem Ecclesia constituta ibidem perpetuis et futuris temporibus inviolabiliter observentur. Praeterea quascunque possessiones quaecunque bona ipsa ecclesia [Col. 0157A] juste et canonice in praesentiarum possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu justis aliis modis, Deo propitio, poterit adipisci, illibata et integra permaneant, salva dioecesani episcopi canonica justitia. Adjicientes etiam, donec apud vos canonicus ordo duraverit, ea omnia in perpetuum habeatis et quiete possideatis, quae in praesentiarum pro communi victus sustentatione per donum Isarni quondam Tolosanensis episcopi juste possidere videmini, universum videlicet honorem decaniae, sacristaniae, et capiscoliae, decimationem ecclesiae et altaris, oblationem frumentum quod in eamdem ecclesiam portari et efferri solet, archidiaconatum quoque a porta Narbonensi usque ad Carcassense [Col. 0157B] territorium, et alium Vetimorensem, et alium ultra Garumnam, et alium a Gaernensi villa quae Brohai cognominatur, cultum et incultum, aquas, prata atque silvas, terram extra muros quae Feratrax cognominatur, cunctum etiam honorem praepositurae, capellas insuper universas castellorum totius Tolosani episcopatus, necnon ecclesiam Sancti Martini de Icio, etc., ecclesiam de Lumbers, de Pumpiaco et de Saboneres cum pertinentiis suis, ecclesiam de Laurac, de Fongaldo, de Verdfeil, de Puillaurensi, de Bavato, de Murel et de Palies; ecclesiam quoque Sanctae Mariae de Galders, et Sanctae Columbae cum suis pertinentiis, et ecclesiam Castelli-Sarraceni. Sancimus etiam ne cui monacho, seu canonico, [Col. 0157C] vel alii omnino personae in Tolosano episcopatu capellanias liceat ordinare, nisi tantum episcopo, praeposito et archidiaconibus. Praepositum autem decanum, archidiaconos, magistrum scholae, sacristam non alium vobis praeferre permittimus, nisi quem fratrum regulariter viventium consensus elegerit; episcoporum quoque in vestra ecclesia per Dei gratiam, subrogationem, vestra volumus potissimum electione constitui.
Prohibemus etiam ne cui post factum in vestra ecclesia professionem, proprium quid habere, neve sine praepositi vel congregationis licentia de claustro exire liceat. Praeterea concordiam inter vos et Hugonem Sancti Saturnini abbatem et canonicos suos super sepultura militum Tolosanae civitatis, [Col. 0157D] quam vobis de voluntate propria dimiserunt, et super reditu viginti solidorum, quos de archidiaconatu Villelongae vobis summatim solvere debent et super quibusdam aliis rationabiliter factam, quemadmodum in authentico scripto exinde noscitur contineri, vobis et super vos ecclesiae vestrae auctoritate apostolica confirmamus. Statuimus etiam ut nulli liceat ecclesias Tolosani episcopatus antiquitus constitutas ad episcopum specialiter pertinentes, sine voluntate et permissione Tolosani episcopi destruere, mutare vel etiam jura minuere. Si qua igitur in futurum, etc. Amen.
Sic signatum in pede:
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Gregorius Sabinensis episcopus.
- [Col. 0158A] Ego Ubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- Ego Ubaldus presbyter cardin. tit. Sanctae Crucis in Hierusalem.
- Ego Henricus presbyter cardinalis tit. Sancti Nerei et Aquilei.
- Ego Joannes presbyter cardinalis tituli Sanctae Anastasiae.
- Ego Hyacinthus diaconus cardinalis Sancti Nicolai in Carcere Tulliano.
Datum in Montempessulanum per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, octavo Idus Julii, indict. decima, anno Incarnationis [Col. 0158B] Dominicae 1162, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno III.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quam promptae devotionis affectibus Dei Ecclesiam et nos ipsos specialiter amplectaris, quam sincerae charitatis brachiis unicam Christi sponsam [Col. 0158C] inter caeteros catholicos principes foveas ac defendas, beneficia plurima per te nobis collata declarant, et regiae serenitatis fides invictissima manifestat. Non enim opus est, nec unquam poterit ab apostolicae sedis memoria quantolibet successu temporis aboleri, quomodo te ab ipso nostrae promotionis exordio pro domo Israel murum inexpugnabilem constitueris, quomodo fluctuantem Petri naviculam fidei anchora, et prudentiae tuae remis, firmam in media vexeris tempestate. Inde est quod te tanquam catholicum principem, et vere Christianissimum regem, sincera in Christi visceribus affectione diligimus, honori et exaltationi tuae libenter intendimus: et pro conservanda tuae celsitudinis gloria omnipotentem Dominum devotis jugiter [Col. 0158D] precibus exoramus. Litteras igitur, quas per dilectos filios nostros I. abbatem S. Germani, et B. familiarem clericum tuum, viros quidem industrios ac discretos et tuae celsitudini devotissimos, regia nobis serenitas destinavit, debita benignitate recepimus: et inde tam nos, quam fratres nostri, ingenti sumus hilaritate gavisi. Unde tam ex ipsis litteris, quam praedictorum relatione, tua voluntate plenius intellecta, nos quoque voluntatem nostram per eosdem tibi duximus exponendam. Ut quod dilectus filius noster . . . . . abbas Grandis-Silvae, quem ad tuam excellentiam miseramus, quo casu nescimus, omiserat, per istos valeat tuae sublimitatis auribus intimari. Paramus etiam in continenti duos de fratribus nostris, quos inter alios fratres nostros [Col. 0159A] charos satis et acceptos habemus, ad praesentiam tuae celsitudinis destinare. Per quos utique et statum Ecclesiae, et voluntatem nostram, plenius tibi curabimus indicare, et tuam versa vice, Domino auctore, sciemus, sicut illius utique principis, de quo plenissimam ad honorem et exaltationem Ecclesiae Dei fiduciam obtinemus: ut per te scilicet ad tranquillitatis portum veniat et salutis. Regiam itaque clementiam praesentium significatione rogamus, monemus, et exhortamur in Domino, quatenus, cum ante conspectum regiae majestatis eos contigerit praesentari, ipsos pro reverentia beati Petri ac nostra benigne recipias, honeste tractes, et his quae tibi ad honorem Dei, et tam Ecclesiae quam regni tui commodum et exaltationem, ex [Col. 0159B] parte nostra proponent assensum praebeas, et utilem largiaris effectum. Ita quod inde ab aeterno rege indeficientis praemii remunerationem accipere, et sedis apostolicae gratiam perpetuo debeas tibi tuisque posteris plenius in omnibus ampliare.
Datum apud Montempessulanum, VI Idus Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PETRO decano ecclesiae S. Aniani Aurelianensis, ejusque fratribus tam praesentibus quam [Col. 0159C] futuris canonice substituendis, in perpetuum.
Cum omnium Ecclesiarum attentam curam et sollicitudinem ex injuncto nobis a Deo apostolatus officio gerere debeamus, de illis tamen praecipue nos esse sollicitos quae ad jus et proprietatem sanctae Romanae Ecclesiae pertinere noscuntur, et de apostolicae sedis protectione ampliori devotione confidunt, et ne quorumlibet et hominum in bonis seu etiam dignitatibus suis temerariis usibus fatigentur, auctoritatis nostrae suffragio eas convenit pariter communiri. Ideoque, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam Sancti Aniani ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio sub beati Petri et nostra protectione [Col. 0159D] scripti privilegio communimus; statuentes ut qualescunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet aut in futurum concessione pontificum largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, Deo propitio, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibatae permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis; villam videlicet de Sentiliaco cum ecclesia; villam de Roem cum ecclesia; villam de Tiliaco cum ecclesia; villam de Caloio cum ecclesia; villam de Herbiliaco cum ecclesia et omnibus decimis et pertinentiis earum villarum; ecclesiam Sancti Aniani veteris, quae capella vocatur, et ecclesiam Sancti Germani intra muros civitatis; quidquid [Col. 0160A] habetis in villa de Centolio et ecclesiam ejusdem villae; quidquid habetis in villa de Fonteneio et ecclesiam ejusdem villae cum decimis et aliis redditibus ad jus vestrum pertinentibus; aquam Ligeris a muro veteris civitatis usque ad Sanctum Lupum cum molendinis, quae in eadem aqua habetis, et piscationibus suis; quidquid habetis ultra Ligerim, et in Secalonia; quidquid habetis in Gastineio, villam de Bezziaco cum omnibus pertinentiis suis; quidquid habetis apud Oscuras; quidquid habetis in fresta quae Bolonia dicitur, et villam de Setteis, in supradictis vero parochialibus ecclesiis scilicet de Sentilliaco, de Roem, de Tilliaco, de Fonteneio, de Centolio, de Calaio, de Herbiliaco quas tenetis, presbyteros eligatis et episcopis praesentetis, quibus si [Col. 0160B] idonei fuerint, episcopi curam animarum absque venalitate committant, ut de plebis quidem cura eis respondeant, pro rebus vero temporalibus debitam vobis obedientiam et consuetam subjectionem exhibeant; in reliquis vero duabus ecclesiis videlicet Sancti Aniani et Sancti Germani, et ad servitium altaris crucifixi ecclesiae beati Aniani libere et absque alicujus contradictione et praesentatione, sicut hactenus, ita et deinceps liceat vobis instituere sacerdotes. Ferias praeterea in duobus solemnitatibus B. Aniani ad luminaria ejusdem ecclesiae concinnanda, tam a beatae memoriae Ludovico illustri Francorum rege, quam a Joanne Aurelianensi episcopo vobis et ecclesiae vestrae indultas, et scripti sui munimine roboratas auctoritate apostolica confirmamus et illibatas [Col. 0160C] statuimus perpetuo permanere. Sancimus quoque et praesenti decreto statuimus ut nulli archiepiscopo vel episcopo, seu cuilibet personae commissam vobis ecclesiam vel vos aut clericos chori vestri excommunicare, seu a divinis officiis interdicere liceat.
Prohibemus insuper ut nulli ecclesiasticae, vel cujuscunque ordinis personae fas sit, indebitas exactiones ecclesiis vestris aut capellis vel sacerdotibus earum imponere. Decernimus ergo ut nulli omnino liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, aut quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro [Col. 0160D] quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, eamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri aliena fiat atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eodem loco sua jura servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis [Col. 0161A] percipiant et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Gregorius Sabinensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- Ego Hubaldus presbyt. cardinalis S. Crucis in Hierusalem.
- Ego Henricus presbyter cardinalis tit. Sanctorum Nerei et Achillei.
- Ego Albertus presbyter cardinalis tit. Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Guillelmus tit. S. Petri ad Vincula presbyter [Col. 0161B] cardinalis.
- Ego Hyacinthus diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Cosmedin.
- Ego Odo sive Otho diac. card. Sancti Nicolai in Carcere Tulliano
- Ego Ardicio diaconus cardin. Sancti Theodori.
- Ego Cinthius diaconus card. Sancti Adriani.
- Ego Raimundus diac. card. Sanctae Mariae in Via Lata.
- Ego Joannes diacon. card. Sanctae Mariae in Porticu.
Datum apud Montempessulanum per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, quarto Id. Julii, indictione decima, Incarnationis Dominicae anno 1162, pontificatus vero [Col. 0161C] domni Alexandri papae tertii anno tertio.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, ROGERIO Eboracensi archiepiscopo, et dilectis filiis canonicis Eboracensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Decet prudentiam vestram sic alterius jura relinquere intacta, quemadmodum desideratis vobis integra et illibata servari. Quocirca apostolica auctoritate prohibemus ne, tu archiepiscope, in provincia [Col. 0161D] Cantuariensis Ecclesiae crucem tuam ullatenus deferas, nec ullius appellationis obtentu id aliqua occasione attentes. Hoc enim justitiae vestrae, si quam habetis, praejudicium posset incommodum generare. Quod si ad tempus abstinere nolueris, oportebit te et successores tuos perpetuo abstinere.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HUGONI Suessionensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0162A] Veniens ad nos dilectus filius noster magister P. ecclesiae Beati Aniani [Col. 0161D] S. Aniani celebre apud Aurelianos canonicorum collegium, olim insignis abbatia ordinis S. [Col. 0162D] Benedicti, ex qua prodiit in agro Aurelianensi Floriacensis, corpore S. Benedicti celebris. decanus, inter caetera laudabilia quae de tua prudentia nobis exposuit, quod ipsum pro Beati Petri et nostra reverentia diligas et honores studuit intimare. Quod tanto amplius nobis gratum esse noveris et acceptum, quanto et ipsum ampliori affectu charitatis diligimus: et ut ab his, qui sacrosanctam Romanam Ecclesiam et nos ipsos diligunt, honoretur, propensius exoptamus. Eumdem itaque filium nostrum ad commissam sibi Ecclesiam cum plenitudine gratiae sedis apostolicae remittentes, fraternitati tuae duximus attentius commendandum: rogantes, quatenus ipsum ita diligas et honores, quod uberes tibi gratiarum actiones propter hoc exsolvere debeamus.
[Col. 0162B] Datum apud Montempessulanum, II Id. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Veniens ad nos dilectus filius noster magister P. ecclesiae Beati Aniani decanus, inter caetera laudabilia quae de tua prudentia nobis exposuit, quod ipsum pro beati Petri et nostra reverentia diligas et honores, studuit intimare. Quod tanto amplius nobis [Col. 0162C] gratum esse noveris et acceptum, quanto et ipsum ampliori affectu charitatis diligimus, et ut ab his qui sacrosanctam Romanam Ecclesiam et nos ipsos diligunt, honoretur propensius exoptamus. Eumdem itaque filium nostrum ad commissam sibi Ecclesiam, cum plenitudine gratiae sedis apostolicae remittentes, fraternitati tuae duximus altius commendandum, rogantes quatenus ipsum ita diligas et honores quod uberes tibi gratiarum actiones propter hoc exsolvere debeamus.
Data apud Montempessulanum II Idus Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quam acerbae et irrationabilis severitatis instantia ille frater noster Aurelianensis episcopus dilectos filios nostros Letoldum, M. capellanum, et Adam, Aurelianenses canonicos, fuerit hactenus persecutus: et nos ex multiplicata eorum querela cognoscimus, et regia excellentia sicut credimus non ignorat. Eos enim pro sua recuperanda justitia jam ex longo tempore saepius appellando a propriis finibus exsulare coegit, et ipsos ad nos venientes, vel in [Col. 0163A] nostra praesentia constitutos, bonis propriis injuste prorsus et irrationabiliter spoliavit. Cumque super hoc nostra saepe scripta receperit, eis omnino spretis atque contemptis: neque illis juxta mandatum nostrum ablata reddere, nec justitiae voluit plenitudinem exhibere. Cum nuntii sui, quos ad nos propter hoc aliquando destinavit, potius ad frustratorias dilationes postulandas intenti, quam ad justitiam venerint exhibendam instructi. Et sic praefati canonici pro sua justitia diutius exsulare compulsi, nos sunt ex longo tempore terra marique secuti. Unde, nisi tuae sublimitatis prece placati, ejus noluissemus contumaciam sedis apostolicae mansuetudine tolerare: potuimus eum atque debuimus juxta rigorem canonum satis graviter vindicare. Hactenus [Col. 0163B] igitur ejus inobedientiam tuarum precum intuitu cum omni patientia supportantes, nuper sibi per iterata scripta mandavimus, quod vel praedictis canonicis universa ablata cum integritate restituat, vel in proximo festo S. Lucae ad praesentiam nostram per se vel sufficientem responsalem plenarie illis super his omnibus responsurus accedat. Alioquin ex tunc nec istorum justitiam esse patiemur aliquatenus diminutam, nec illius contumaciam auctore Domino praeteribimus impunitam.
Datum apud Montempessulanum, II Idus Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Narbonensi archiepiscopo (PONTIO), Arelatensis Ecclesiae capitulo et universis utriusque suffraganeis, Vivariensi quoque (RAIMUNDO), Minatensi (ADALBERTO), Aniciensi (PETRO), et Ruthenensi (HUGONI) episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Eapropter, fratres in Christo charissimi, [Col. 0163D] dilecti filii nostri nobilis viri Guillelmi de Montepessulano precibus inclinati, personam hujus et bona, homines etiam et mercatores Montispessulani sub B. Petri et nostra protectione atque defensione suscipimus, et ipsos tanquam principis apostolorum speciales filios cupimus confovere. [Col. 0164A] Quocirca per apostolica vobis scripta mandamus quatenus pro B. Petri et nostra reverentia eos manuteneatis, diligatis, opem ipsis et consilium pro vestri officii debito exhibere nullatenus denegetis, etc.
Datum apud Montempessulanum, Idibus Julii, pontificatus nostri anno quarto [Col. 0163D] Pontificatus anno quarto; clausula insolens in caeteris Alexandri litteris in forma brevi, ab amanuensibus, ut videtur, adjecta; quippe anno 1162 mense Julio nondum erat completus annus pontificatus ejus tertius. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0164B] Cum universis Dei fidelibus et devotis Ecclesiae filiis propensius debeamus assistere, et eos paternae affectionis dulcedine confovere, specialiter tamen fratres nostros episcopos, qui circa Ecclesiam Dei et nos ipsos devoti permanent et sinceri, prompta debemus charitate diligere, et eorum commodis et oneri attenta semper sollicitudine providere. Qualiter autem venerabilis frater noster [Col. 0163D] Milo II qui prius fuerat monachus beatae Mariae de Bosco, ut scribit Joannes Yperius, de quo etiam Robertus de Monte in appendice ad Sigebertum ad annum 1260: Mortuo venerabili Milone episcopo Tarvennensi, electus est Milo archidiaconus ejusdem [Col. 0164D] ecclesiae canonicus regularis, sicut decessor ejus fuerat: quem cum Samson archiepiscopus Remensis vellet sacrare, clerici civitatis Boloniae, qui diu sub episcopo Tarvennensi fuerant, volentes amodo suum proprium habere episcopum, sicut antiquitus habuerant, prohibuerunt archiepiscopum sub appellatione apostolica, ne eum sacraret, nisi tantummodo ad titulum Tarvennensis (lege Boloniensis) ecclesiae, quod praedictus electus refutans, insacratus contra illo. clericos Romam perrexit, et ibi sacretus est. Morinensis episcopus sacrosanctae Romanae Ecclesiae ac nobis ipsis fidelis semper et devotus exstiterit, qualiter etiam ipse primus inter occidentales episcopos, ad praesentiam nostram accesserit, et munus consecrationis de manibus nostris acceperit, tuam discretionem credimus non ignorare. Unde ipsum fraternitati [Col. 0164C] tuae sollicite commendantes, rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus tam eum quam Ecclesiam suam diligas, manuteneas et honores, ita quod ipse preces nostras sibi sentiat profuisse et nos inde discretioni tuae gratias debeamus uberrimas exhibere. Ad haec tuae fraternitati mandamus quatenus Sebrandum clericum ab eodem episcopo excommunicatum, qui causam nobis suae excommunicationis occultans, beneficio nostrarum litterarum abusus est, tanquam excommunicatum attentius facias evitari.
Datum Mimatae, X Kal. Aug.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri H. Suession. episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0165A] Fidei ac devotionis tuae constantiam attendentes, et qualiter te pro unica matre tua sacrosancta Romana Ecclesia, contra schismaticam pravitatem murum inexpugnabilem opposueris, interna consideratione pensantes: te tanquam charissimum fratrem nostrum sincera in Domino charitate diligimus, et purae affectionis brachiis amplexamur: atque ad ea tractanda, quae in exaltationem nostram, et Ecclesiae possint commodum redundare, sollicitudinem tuam fiducialiter invitamus. Credimus enim et sine dubitatione confidimus, quod ex illo sincerae devotionis affectu, quem circa ipsam universalem Ecclesiam, et specialiter circa personam nostram concepisse dignosceris, multiplex nobis commodum, et eidem Ecclesiae auctore Domino plurimum [Col. 0165B] paries incrementum. Inde est quod tuae fraternitatis prudentiam cum omni fiducia per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus charissimum in Christo filium nostrum Ludovicum illustrem Francorum regem cum omni studeas diligentia commonere, ut in fide ac devotione, quam semper circa Ecclesiam Dei, et praesertim in hoc tempore demonstravit, constans et firmus existat, et ad exaltationem sanctae matris Ecclesiae, ac nostram, tanquam princeps catholicus, et rex Christianissimus, vigilanter intendat. Specialiter autem super eo quod disposuit cum Frederico dicto imperatore se colloquium habiturum, eum diligentius admonere non differas: ut quia [Col. 0165C] credimus et timemus colloquium illud tam Ecclesiae Dei ac nobis ipsis, quam etiam eidem regi ac regno suo multipliciter fieri posse damnosum, ab eo abstineat et tale penitus propositum derelinquat.
Datum Mimatae, IX Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, [Col. 0165D] salutem et apostolicam benedictionem.
Illius fervorem devotionis, quam omni tempore et praesertim ab exordio nostrae promotionis circa sacrosanctam Romanam Ecclesiam, et personam nostram laudabiliter exhibuisse dignosceris, eo quo debemus considerationis oculo intuentes, firmissimum [Col. 0166A] propositum nostrum et promptam admodum voluntatem habemus, personam tuam, sicut charissimi fratris nostri, sincera in Domino charitate diligere, et in omnibus in quibus cum Domino possumus, libenti animo te volumus exaudire. Pro negotio autem Catalaunensis Ecclesiae tam charissimi in Christo filii nostri Ludovici, Francorum regis, quam comitis Henrici litteras jam saepe ac saepius, sicut te credimus nosse, recepimus, et qualiter ipsi velint nos in negotio illo procedere, discretionem tuam non credimus ignorare. Sane nos fraternitati tuae, quantum debemus et possumus deferentes negotium ipsum quousque cum praedicto rege loquamur, cum quo apud Clarummontem, sicut tempore nobis significavit, colloquium debemus [Col. 0166B] habere, duximus differendum. Ideoque sicut per alia ita et per praesentia scripta discretioni tuae mandamus, quatenus tu simul cum eo, vel etiam ante adventum ipsius apud eumdem locum ad praesentiam nostram accedas, et ibi nos, auctore Deo, quantum salva conscientia potuerimus, cum consilio ejusdem regis et tuo, ad honorem Dei et illius Ecclesiae praedictum negotium terminabimus. Ad haec quantum decet honestatem et prudentiam tuam, memorato filio nostro regi familiariter adhaerere, et ita efficere, ut consilio tuo, sicut facere consuevit, plurimum acquiescat, rogamus fraternitatem tuam, monemus et exhortamur in Domino, ut ad ipsum accedas, et ita te ei consiliarium et [Col. 0166C] familiarem exhibeas, quod consilium tuum in his quae ad Dominum, ad profectum et exaltationem Ecclesiae et regni sui pertineant, libentius admittat, et te more solito charum circa se habeat et acceptum. Praeterea sicut jam per alia tibi scripta significavimus, ita et praesentibus litteris prudentiam tuam sollicitamus, ut ad disturbationem ipsius [Col. 0165D] Hoc colloquium quod Vesuntione indictum fuisse vulgo tradunt scriptores, Divione vero, ut asserit Anselmus Salernitanus, habitum fuit ad Pontem Laonae ad Saonam fluvium, hoc est ad Latonam, inter Divionem et Dolam, ut discimus ex Frederici imperatoris epistola ad archiepiscopum Lugdunensem apud Chesnium tom. IV Hist. Franc., p. 502. Sed Fredericus suos Vesuntionem, Ludovicus vero Divionem advocaverant, inde ad Pontem Laonae ambo cum suis accessuri. In hoc autem colloquio quam prudenter se gesserit, et ab eodem [Col. 0166D] recesserit, vide, si lubet, Historiae Vizeliacensis librum IV, Spicilegii tom. III, pag. 581, et breve Chronicum Lobiense tom. III Anecdotorum, ex quo discimus habitum fuisse in festo Decollationis S. Joannis Baptistae. Idem scribit Albericus in Chronico, qui et asserit tunc Ludovicum regem Claraevallensium consilio aversum fuisse a Frederico imperatore. Vide Henrici Remensis archiepiscopi epistolam ad Ludovicum regem fratrem suum apud Chesnium tom. IV Hist. Franc., p. 576. colloquii, quod cum Frederico dicto imperatore, idem rex se proposuit habiturum, omnibus modis intendas, et quod nulla ratione hujusmodi propositum habeat complementum, quibuscunque modis poteris efficias et labores. Statum vero jam dicti regni, et tuum in agendis Ecclesiae consilium quantocius tuis nobis litteris studeas intimare.
Datum Brivatae Kal. Augusti.
ALEXANDER papa domino Cantuariensi.
Pervenit ad audientiam nostram quod clerici de capitulis Lessedene, Tidringiae et Brachestediae, in archidiaconatu dilecti filii nostri Willelmi Colecestrensis archidiaconi constituti, ei debitam obedientiam exhibere recusant. Unde per apostolica scripta tuae fraternitati mandamus quatenus praedictos clericos diligenter admoneas, ut eidem archidiacono debitam obedientiam humiliter et reverenter [Col. 0167B] impendant. Quod si post commonitionem tuam sponte facere recusaverint, tu eos ad hoc sine appellationis obstaculo cum omni districtione repellas.
Datum apud Clarummontem XVII Kal. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri STEPHANO episcopo et universis canonicis [Col. 0167C] Claromontensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Ea quae pro bono pacis inter discordes et altercantes rationabili providentia sunt statuta, in sua debent stabilitate consistere, et firmitatis robur in posterum obtinere. Eapropter, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, concordiam quae inter vos et nobilem virum Willelmum comitem Arvernorum facta est auctoritate apostolica confirmamus et praedecessorum nostrorum exempla sequentes, tam praesentibus quam futuris notum fieri volumus, quatenus gravis et diuturna quae inter Clarummontem, Arveniae civitatem et Montemferrandum exstiterat, ad firmae pacis stabilitatem sit reducta. Willelmus Arvernorum comes [Col. 0167D] regis Francorum consanguineus, Stephano episcopo et Claromontensi ecclesiae volens satisfacere, et querelam, quam Claromontensis ecclesia erga [Col. 0168A] Montemferrandum habebat, sedare pro redemptione animae suae et patrum suorum dedit praedicto episcopo et Claromontensi ecclesiae capitulo tantumdem censualis frumenti, quantum ipse in domibus Montisferrandi possidebat [Col. 0167D] Haec concordia clarius intelligitur ex alia quae continetur litteris Ludovici regis an. 1145, ibid. p. 61. Est autem hic concordiae modus: ยซVolens pacificare praenominatus W. filius videlicet comitis Roberti, controversiam illam quae inter ecclesiam Claromontensem et Montemferrandum diu fuerat exagitata pro qua etiam . . . . . pater noster venerandae memoriae Ludovicus rex multos ubique labores sustinuit, consilio baronum suorum discretorumque virorum, Ecclesiae Claromontensi, videlicet Aymerico episcopo et canonicis ejusdem Ecclesiae, eorumque successoribus, decimam partem omnium redituum suorum qui in praesenti sunt vel in futuro erunt, undecunque et quomodocunque ad Montemferrandum perveniant, sine aliqua retentione [Col. 0168D] ex integro et per omnia in perpetuum donavit atque concessit. Praeterea ad majoris pacis integritatem pro salute animae suae et antecessorum suorum, si ipsum sine haerede, filio scilicet filiave, mori contigerit, Montemferrandum et omnia ad ipsum pertinentia episcopo et canonicis praedictae Ecclesiae dedit et concessit. Interim vero dedit et concessit eisdem in supradicta villa duas domos, episcopo videlicet unam, et canonicis alteram. Praeterea quoque concessit eis quod homines Clarimontis apud Montemferrandum in mercato, in nundinis et causis forensibus, eadem lege, eadem consuetudine vel conditione fruantur, qua homines de Monteferrando utuntur, etc. . Munierunt etiam hanc donationem toties, dictus Arvernorum comes et Archimbaldus Borbonii dominus suorum impressione sigillorum, etc.
Datum apud Clarummontem XIV Kal. Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi salutem et apostolicam benedictionem.
Audivimus per venerabiles fratres nostros archiepiscopos et episcopos qui tecum illi colloquio quod cum Frederico dicto imperatore constitueras, interfuerunt, quantas molestias et gravamina in colloquio illo sustinueris. Cognito etiam post discessum eorum inventa iniquitate et dolositate praedicti F. et consiliariorum ejus, qui nitebantur fidei tuae serenitatem modis omnibus depravare, quantam mentis constantiam, et spiritum fortitudinis indueris, quod malueris et decreveris te murum ferreum, et praesidium inexpugnabile pro domo [Col. 0168C] Domini opponere, et usque ad effusionem sanguinis decertare, quam ab unitate Ecclesiae recedere, et tantae malitiae consentire, omnipotenti Domino, qui te per ineffabilem gratiam suam tam fortem, tam invictum pro immaculata sponsa sua, sancta videlicet Ecclesia, quam pretiosissimo sanguine suo redimi voluit et honorari, contra pravorum consilia instituit defensorem; et tibi ipsi qui, spreta omni mundana potentia, solum Deum attendisti, quantascunque possumus et debemus gratiarum exsolvimus actiones: omnipotentem Deum devota cordis meditatione et sedulis precibus exorantes, ut te et regnum tuum conservet et protegat per tempora longiora, et de inimicis tuis et Ecclesiae victoriam [Col. 0168D] tibi conferat et triumphum. Et ideo ad gloriam tui nominis ampliandam, et ad vigorem fortitudinis inserendum, charissimo in Christo filio nostro [Col. 0169A] Henrico illustri Anglorum regi per venerabiles fratres nostros [Rogerium] Eboracensem archiepiscopum, [Rotrodum] Ebroicensem et [Arnulfum] Lexoviensem episcopos, et alios inclytos nuntios suos, attente suggerere studuimus, et ejus animum modis omnibus inducere et exhortari, ut tibi tanquam domino suo vires et auxilium praestet, et regiae serenitati studeat in omnibus et per omnia deservire. Ipse vero nostris exhortationibus laetatus plurimum et gavisus, et ex prudentia animi quid tibi debeat studiosius attendens, dilectum filium nostrum nobilem virum R. de Sancto Valerico, et alios strenuos et charos nuntios ad tuam excellentiam destinavit, per quos se et terram suam, et totas vires quas habet, ad honorem et fidelitatem [Col. 0169B] et exaltationem regni tui exposuit. Et ut haec de praestando vires et auxilium tuae industriae proponeremus, nobis mandavit; et si opus esset, pro his omnibus confidentius nos fidejussores tibi constitueremus. Nos vero devotionem et puritatem ipsius, qua circa te et nos ipsos fervere dignoscitur, diligentius attendentes et desiderantes plurimum tam per eum quam per alios magnificos viros tuam potentiam augeri et in omnibus ampliari: volentes quoque tam per nos quam per alios devotos Ecclesiae filios tibi tanquam charissimo filio nostro vires et auxilium efficaciter ministrare, et tam temporaliter quam spiritualiter vim et opem tibi conferre, pro eo si necesse fuerit, cum tota fiducia nos fidejussores constituimus. Unde rogamus [Col. 0169C] excellentissimam serenitatem tuam, et propensius exhortamur, quatenus praedictos nuntios, sicut decet tam industrium et prudentem regem, inclyta benignitate recipias, et in omnibus studeas honorare, atque praedicto regi pro tantae affectionis et fidelitatis oblatione magnificas gratias exhibere, et inclytum animum tuum pro his erga eum prompta benevolentia mitigare. Nos enim praefatum regem, quem in proxima tertia feria ad nostram praesentiam exspectamus, sicut semper fecimus, ad honorem et fidelitatem tuam, et profectum regni tui inducere curabimus, et modis omnibus exhortari. Haec itaque per dilectum filium P. capellanum et subdiaconum nostrum praesentium latorem [Col. 0169D] tuae celsitudini plenius duximus intimanda.
Datum apud Dolum, XV Kal. Octobris.
ALEXANDER, etc., ven. fratri Saltzburgensi archiep. salutem et apostolicam benedictionem.
Quod charissimam fraternitatem tuam saepius, sicut vellemus, tum infidelitate terrae, tum nuntiorum inopportunitate impedientibus, nostrae benedictionis alloquio non visitamus, gravissime dolemus, [Col. 0170A] et plurimum interturbamur. Dum enim ferventem in hoc tribulationis articulo devotionis tuae constantiam diligentius attendimus, dum fortem animi tui prudentiam, qua inimicos Dei et Ecclesiae potenter confutas atque confundis, et amatores lucis blandis oblectationibus, et cauta dulcedine in unitate et fide Catholica confortas et regis, sedula meditatione revolvimus; dum consideramus etiam quanto robore et severitate, spreta omni mundana potentia, solam veritatem attendens, imperatori et pravitatis suae fautoribus viriliter resistis, in tantam animi affectionem progredimur, ut in te solo tam temporaliter quam spiritualiter partem nostrae consolationis constituamus, et personam tuam, sicut inclytum et speciale membrum Ecclesiae, tota [Col. 0170B] charitate in Christi visceribus amplexemur. Quicunque enim in partibus illis sane sapiens nobis adhaeret, et in Ecclesiae unitate consistit, tuo clarissimo studio et vigilantia id sine dubio factum esse conspicimus et in manifesta veritate tenemus. Unde omnipotenti Domino, qui te per ineffabilem gratiam suam tam invictum nec vincendum, contra filios tenebrarum pro Ecclesia sua constituit defensorem, et tibi ipsi, quem saevientis maris tempestas et comminatio circumfrementium ventorum, nulla ratione a beati Petri et nostra reverentia potuerunt avellere, gratias, quantas possumus et debemus, exsolvimus, omnipotentem Deum puro corde et sedulis vocibus exorantes, ut te ad hononorem suum et Ecclesiae defendat et protegat per [Col. 0170C] tempora longiora.
Rogamus autem fraternitatem tuam, monemus et exhortamur in Domino, atque in peccatorum remissionem tibi injungimus, quatenus in devotione beati Petri et nostra firmus et immobilis perseveres, et quoscunque potes, solertia tua ad idem inducas et modis omnibus exhorteris. Praeterea, quoniam in adventu tuo noster animus plurimum resultaret, personam tuam in agendis Ecclesiae necessariam habemus, discretionem tuam sollicite commonemus, quatenus nostro te conspectui repraesentes, ut de pace et conservatione Ecclesiae tuae discretionis consilium habeamus. Nos enim personam tuam, quam ardenti desiderio exspectamus, [Col. 0170D] gaudenti animo recipiemus et curabimus multis modis honorare. Quod si forte contingeret, unde doleremus, quod ad nostram praesentiam non possis accedere, aliquem clericorum tuorum nobis transmittas, consilio cujus, in agendis Ecclesiae vice tua commodius perfruamur. Interea, si videris tempus acceptatione dignum, ad imperatorem Fridericum accedas, et ipsum ad unitatem Ecclesiae et devotionem nostram revocare modis omnibus elabores; et eidem, si ad nos pura mente redire voluerit, ex parte nostra liberius proponas, quod nos juxta consilium tuum, omnia, quae contra Ecclesiam Dei et nos ipsos egit, ei remittere, et sicut potentissimum principem studebimus honorare.
Dat. apud Dol. XIV. Kal. Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BERNARDO praeposito ejusque fratribus in Ecclesia S. Joannis evangelistae de Kaldebrun canonicam vitam professis, tam praesentibus quam futuris, in perpetuam memoriam.
Sicut sacrorum canonum docet auctoritas, tribus ex causis loca sanctorum mutanda sunt, quarum utique duas bonae memoriae Otto quondam Albertadensis episcopus in causa Ecclesiae de Revenigne, [Col. 0171B] intervenire cognoscens, scilicet incommoditatem loci et importunitatem praedonum, ob majorem fructum divini officii communi fratrum suorum assensu et haeredum fundatorum ipsius ecclesiae praedia praefatae ecclesiae collata in Kaldebrunnen transtulit et mutavit. Nos igitur, quorum praecipue interest ea quae a fratribus nostris fiunt rationabiliter, roborare, et pia desideria opportunis adminiculis confovere, eamdem mutationem praedictis ex causis factam praesenti decreto firmamus et futuris temporibus ratam manere sancimus. Praedecessorum quoque nostrorum beatae memoriae Calixti, Honorii, Innocentii, Eugenii, et Anastasii Romanorum pontificum vestigiis inhaerentes, canonicae [Col. 0171C] vitae ordinem, quem in eadem ecclesia professi estis, perpetuis temporibus ibidem observari statuimus eumdemque locum cum suis omnibus pertinentiis sub beati Petri patrocinio communimus. Quaecunque praeterea possessiones, quaecunque bona a nobilibus viris Heremanno atque Vigmanno, vel a quibuscunque fidelibus de suo jure eidem loco legitime collata sunt, sive in futurum largiente Deo juste et canonice conferri contigerit, firma semper vobis vestrisque successoribus et inconvulsa permaneant. Decimas etiam, quas Rembardus, Otto, Odelricus, Alberstatenses episcopi ecclesiae vestrae concessisse noscuntur, vobis et per vos ipsi ecclesiae favoris nostri robore confirmamus. Obeunte vero te nunc ejusdem Ecclesiae praeposito [Col. 0171D] vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi assensu vel fratrum pars consilii sanioris secundum Deum et beati Augustini Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat supradictam Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel oblatas retinere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et Albertatensis episcopi canonica reverentia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam [Col. 0172A] sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.
- Ego Alexander Catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus presbyter card. tit. S. Cruc. in [Col. 0172B] Hierus.
- Ego Joannes presbyter card. tit. S. Anastasiae.
- Ego Albertus presbyter card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Guillelmus presbyter card. tit. S. Petri ad Vincula.
- Ego Gregorius Sabinens. episcop.
- Ego Hubaldus Astiensis episcop.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcop
- Ego Gualterius Albanensis episcop.
- Ego Jacinthus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Oddo diac. card. S. Nicolai in carcere Tulliano.
- Ego Ardicio diac. card. S. Theodori.
- Ego Boso diac. card. SS. Cosmae et Damiani.
[Col. 0172C] Datum apud Dol. per manus Hermanni S. Romanae Ecclesiae subdiac. et notarii, XII Kal, Octobris, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno 1162, pontificatus vero domni Alexandri papae tertii anno quarto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Litteras excellentiae tuae tanto jocundiori et benigniori mente suscepimus, et earum tenorem cognovimus, quanto eas de puriori constantia et ferventiori animi devotione liquidius intelleximus processisse. Nos enim illa memoriali et collaudanda regiae serenitatis firma et plena devotione, qua sacrosancta Romana Ecclesia de die in diem grande augmentum suscipit et uberrimum, diligentius considerata, [Col. 0173A] promptum animum et ferventem voluntatem habemus, te sicut regem Catholicum et principem Christianissimum toto cordis affectu diligere, honori et exaltationi tuae, et regni tui, affectatis processibus quotidie aspirare, et tuis petitionibus salva conscientia commodum complementum libentius impertiri. Unde ad regiam postulationem tuam, nobilem virum Odonem Burgundiae ducem attente rogavimus atque mandavimus, ut castrum Flaviniacum, quod illicite usurpavit et detinet per violentiam occupatum, tuae celsitudini, vel [Henrico] Eduensi episcopo resignet, alioquin sententiam quam idem episcopus in eum et terram suam propter hoc canonice promulgaverit, ratam habebimus, et ipsam a venerabilibus fratribus [Godefrido] [Col. 0173B] Lingonensi et [Petro] Cabilonensi episcopis mandabimus ratam haberi et irrefragabiliter observari.
Datum apud Dolum, X Kal. Octobr.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ROBERTO Carnotensium episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.
Et ordo rationis expostulat, et ecclesiasticae utilitatis consideratio nos invitat fratres et coepiscopos [Col. 0173C] nostros ampliori charitate diligere, et commissas eorum gubernationi Ecclesias patrocinio sedis apostolicae propensius communire, quatenus in suscepti exsecutione officii tanto vigilantiores possint semper existere, quanto se a pravorum incursibus securiores viderint permanere. Eapropter, venerabilis in Christo frater Roberte episcope, tuis justis postulationibus benigno concurrentes assensu, ad exemplar felicis recordationis Adriani papae praedecessoris nostri, Carnotensem Ecclesiam, cui auctore Deo praesidere dignosceris, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona inpresentiarum juste et canonice possides, aut in futurum concessione [Col. 0173D] pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, Deo propitio, poteris adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis, abbatiam Sancti Andreae, teloneum, census et alias possessiones ac redditus, quos habes in civitate Carnotensi cum immunitate sua. Item Fraxinetum, Basoche, Bercherie, Chabloium, Ermenodivillam, Pontem-Goeni, Balneolum, Mondonvillam, Tertre, Goderan, Spinterum Theclin, Boscum Sancti Martini, Mungerdivillam, Busseium, Vallem-Garengis, [Col. 0174A] Caldum Sancti Stephani, Loun, Pontem-Ebrardi, cum omnibus istarum villarum pertinentiis, casamenta etiam, et feoda, et omnia alia quae ad jus et mensam Carnotensis ecclesiae pertinent. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, vel praedictam abbatiam, et reliquas possessiones a mensa episcopi quocunque modo alienare, seu in personatum concedere, auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia illibata et integra conserventur, eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva nimirum apostolicae sedis auctoritate.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve [Col. 0174B] persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei ac Domini Redemptoris nostri aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem idem ecclesiae jura sua servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
Datum apud Dol. per manum Normanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VIII Kal. [Col. 0174C] Octob. indictione II, Incarnationis Dominicae anno 1162, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno IV.
Huic autem litterae subscripserunt Hubaldus presbyter cardinalis tituli Sanctae Crucis in Jerusalem, Henricus presbyter cardinalis tituli sanctorum Nerei et Achillei, Albertus presbyter cardinalis tituli Sancti Laurentii in Lucina, Guillelmus presbyter cardinalis tituli Sancti Petri ad Vincula.
Alexander Catholicae ecclesiae episcopus, Hubaldus Ostiensis episcopus, Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae, Galterus Albanensis episcopus, Jacinthus diaconus cardinalis sanctae Mariae in Cosmedin, Odo diaconus cardinalis Sancti Nicolai in Carcere Tulliano, Ardicio diaconus cardinalis Sancti [Col. 0174D] Theodorici, Boso cardinalis Sanctorum Cosmae et Damiani, Chintius diaconus cardinalis Sancti Adriani, Joannes diaconus cardinalis S. Mariae in Porticu.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri OBERTO Mediolanensi archiepiscopo, ejusque successoribus canonice substituendis, in perpetuum [Col. 0173D] Intorno a questa Bollo, indirizzata da Alessandro III ad Oberto I da Pirovano e publicata con [Col. 0174D] qualche svista Daldottor Sormani nel libro De anathemate contra Gallos, pag. 232 e seqq., cosi il Co. [Col. 0175C] Giulini tom. VI p. 299. Noi non abbiamo Bolle, o diplomi piu antichi di questo, che ci mostrino precisamente, quali e quante fossero le giurisdizioni, e i poderi delli arcivescovo di Milano; quantumque sappiamo, ch'egli era veramente molto ricco, e molto potente. Pero tanto piu riesce importante la pergamena, che ora esaminiamo, quanto ch'ella ci addita minutamente tutto ciรฒ, che il nostro arcivescovo allora possedeva. .
[Col. 0175A] In eminenti sedis apostolicae speculo, disponente Domino, constituti ex injuncto nobis a Domino apostolatus officio fratres et coepiscopos nostros honorare debemus attentius, et sincera charitate diligere, et loca eorum gubernationi commissa beati Petri patrocinio communire, ut de suscepti prosecutione officii tanto possint sollicitiores existere, quanto amplius a mundanorum fluctuum tempestatibus securi fuerint et quieti. Eapropter, venerabilis in Christo frater Oberte archiepiscope, tuis justis postulationibus grato concurrentes assensu ad exemplar felicis memoriae papae Adriani antecessoris nostri, beati Ambrosii Mediolanensis Ecclesiam, cui Domino auctore praeesse dignosceris, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio [Col. 0175B] communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum rationabilibus modis, Deo propitio poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus, et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis. In episcopatu Taurinensi abbatiam Sancti Constantii cum capellis suis. In civitate Albiganensi ecclesiam Beatae Mariae cum capellis suis. In Astensi episcopatu ecclesiam Beati Petri de Mazano cum capellis suis, salvo censu unius aurei nobis nostrisque successoribus annualiter persolvendo. In Albanensi episcopatu plebem Sancti Michaelis de Verduno cum capellis suis. In Bergulio monasterium [Col. 0175C] Sancti Petri, ecclesiam Sancti Joannis et Sancti Stephani cum capellis suis. In Vercellensi plebem Beati Ambrosii de Fragrenedo cum capellis suis [Col. 0175C] La Pieve di Frassineto colle sue chiese, allora nel vercellese, e presentemente nel Monferrato, e tuttora soggeta al'arcivescovato, ed alla diocesi di Milano. . In Terdonensi abbatiam Sancti Petri de [Col. 0176A] Mola cum capellis suis. In Placentino abbatiam Sancti Salvatoris de Tolla cum capellis suis [Col. 0175C] Il Dott. Sormani ommette l'anno vero di questa [Col. 0175D] badia. ; monasterium Sancti Caloceri de Clavate cum ecclesiis suis; Ecclesiam Beati Joannis de Modoetia cum capellis suis; abbatiam Sanctae Trinitatis de Buzizati cum capellis suis [Col. 0175D] Picciola terra vicina al lago di Varese poco lungi dolla quale ervi questa badia, popolata duppoi con case all'intorno, e distinta percio da Buguzate, chiamandosi capo di lago, volgormente Codelago. . Monasterium beatorum martyrum Finini et Gratiani de Arona cum ecclesiis suis; monasterium Cremellense; monasterium de Bernaga [Col. 0175D] Il Dott. Sormani serisse Binaga, ma realmente leggesi Bernaga, monasterio nella Pieve di Massaglia, nominato anche da Gotofredo da Bussero: Sancti Gregorii de Bernago monasterium. ; monasterium Sancti Victoris de Modoetia [Col. 0175D] E non S. Salvatoris. . In episcopatu Aquensi monasterium Sancti Quintini de Splegno; monasterium Sanctae Chrispinae juxta Oronam; locum qui vocatur Sextus cum districto; Albergaria, piscaria, quaeritura et aliis rationabilibus consuetudinibus, et capellis Sancti Vincentii [Col. 0175D] Sesto Calende, ove l'arcivescovo di Milano possedeva molti diritti. , Sancti Gregorii de Busernago [Col. 0176B] et Sancti Petri de Arcagniago [Col. 0175D] Arcognano terra nella Pieve di S. Giulano, la cui vicina chiesa di S. Gregorio, Pieve di Segrate vuolsi credere la qui simultaneamente nominata: Visano parechie terre nel Milanese, scrive il Co. Giulini tom. VI, p. 302 all'anno 1162: che anno perduto l'antico nome, ritenende quello del santo titolare dellaloro Chieza, e ne ad durre fra poco degli altri [Col. 0176C] esempi sicurissimi. cum parochiis et possessionibus suis. Marcam Januensium cum plebibus quatuor, videlicet Reuco, Auguxa, Rapallo, Camuli et capellis earum, decimis, pensionibus, districto et aliis rationabilibus conditionibus. In civitate Januensi palatium, cum capella Beati Ambrosii, et Brolium [Col. 0176C] Che il nostro arcivescovo avesse in Genova un Polazzo, una chiesa dedicata a sancto Ambrogio, ed un Brolo, e ben naturale, perche nel secolo sesto, e nel settimo molti de'nostri prelati con brona parte del clero Milanese, cole ebbero la coro residenza, e cola farono sepolti; ma ch'egli poi posse desse la Marca, ossia il Marchesato di Genova, e cosa degna di molta osservazione. Non v'รจ dubbio, che nel secolo undecimo Azzone, illustre progenitore della famiglia d'Este, godeva per imperiale investitura la Marca di Milano e la Marca di Genova, e che ventidue anni dopo diquello, di cui ora trattiomo, l'imperadore Federigo confermo al Marchese obizone [Col. 0176D] da Este tutto cio, che gia avea avuto il marchese Azzone suo avo dall'imperio, e singolarmente il Marchesato di Milano, ed il marcheso di Genova. Dall'altra parte non e verisimile, che papa Alessandro volesse confermare al metropolita di Milano il marchesato di Genova, l'egli non avesse avuto sopra di esse delle buoner agioni; ma quali fossero ora non e possibile l'indovinario, perche il nostro arcivescovato a cagione degl'incendi delle disgrazie, e delle rovine, e cui soggiacque la citta, ha perdutto quasi tutte le sue antiche carte, cosieche noi non avremmo nรจ auche questa insigne bolla se l'archivio di Mouza non cel'avesse conservata. . In episcopatu Terdonensi pontem Curionis [Col. 0176D] Ora Poncurone. cum districto, Albergaria, et aliis rationabilibus conditionibus; Corianam cum capella [Col. 0176D] Coirana, o Corana sul Pavese. ; Salvanum cum districto, et Albergaria [Col. 0176D] Probablimente Salvanegio, nome proprio e del Sormani, publicato per Salvaticum. ; Casale cum Albergaria et aliis legitimis conditionibus; Bergulium [Col. 0176D] Dat. prรฉ. Bergulium. Presso la qualterra fu poi fabbricata la citta d'Allessandria. cum districto et Albergaria et aliis rationabilibus conditionibus; Leucam cum comitatu; Modoetiam cum districto et aliis rationabilibus conditionibus; [Col. 0176C] ripas Adue ex utraque parte a Brivio usque Cavenagum; ripas Ticini ex utraque parte a Sexto usque Faram; locum qui dicitur Palanzzo juxta locum Cumanum. Praeterea monetam quam [Col. 0177A] illustris memoriae Lotharius, quondam Romanorum rex, beato Ambrosio et piae recordationis Manasse antecessori tuo ejusque successoribus sicut in ipsius privilegio exinde facto continetur, pro animae suae noscitur concessisse tam tibi quam successoribus tuis auctoritate apostolica nihilominus confirmamus [Col. 0177D] Accennando qui di fuga che il Sormani lesse pretam monetam, aggiu gneremo, che fra gli altri Diritti del nostro arcivescovo ommessi in questa bolla, sono da ammirarsi quelli, ch'egli avea su i castelli di San Giovanini in Sardegna, di Carcano, di Corbetta, di Gajati, di Angera, di Brebbia, e di Cassano sull'Adda. Non ommise per altro il pontefice le ragioni che lo stesso arcivescovo avea sulla zecca di Milano, rammentandone il donatore. Una postilla aggiunta al rovescio di questa pergamena concorattere del secolo XIII, ci avverte che il Monzese archivio possedeva due athe Bolle consimili alla presente, ora smarrite. Dice la postilla: Ejusdem tenoris habemus alia duo privilegia a Coelestino papa et ab Innocentio papa. Primum 1193, XVI Kal. Julii indict. XI; aliud 1199, V Kalend. Maii, indict. II. . Ad haec personae tuae devotionem fraternam in Christo, charissime, attendentes et rationabiles atque canonicas Mediolanensis Ecclesiae consuetudines volentes illibatas inposterum conservare, statuimus ne aliqua civitatum quae jure metropolitico in praesentiarum eidem Mediolanensi Ecclesiae subjectae sunt, futuris ei temporibus subtrahatur. Vestra igitur interest in his omnibus apostolicae sedis liberalitatem perpendere, et ejus gratiae debitis [Col. 0177B] beneficiis respondere, atque in beati Petri servitio et matris vestrae sanctae Romanae Ecclesiae unitate stabiles semper immobilesque persistere.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam Mediolanensem ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur, eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura salva sedis apostolicae auctoritate.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nec praesumptionem suam congrua [Col. 0177C] satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat.
Cunctis autem eidem Ecclesiae sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
Datum Turoni per manum Hermanni subdiaconi sanctae Romanae Ecclesiae et notarii, II Idus Octobris, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno [Col. 0177D] 1162, pontificatus domni Alexandri papae III anno IV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto in devotione et amore matris tuae sacrosanctae Romanae Ecclesiae ac nostro constantior et ferventior perseveras, tanto major inest pectori tuo fiducia, ut ad honorem et utilitatem ejusdem Ecclesiae amicitiam omnibus quibus poteris modis, et satagas propensius et intendas. Inde est quod de tua sollicitudine maxime confidentes, quaedam ad [Col. 0178B] honorem et incrementum Ecclesiae Dei, ac nostrum plurimum pertinentia dilectis filiis nostris Fusniacensi et de Eleemosyna abbatibus [Col. 0178D] Fresniacum insigne ordinis Cisterciensis monasterium in dioecesi Laudunensi, a Bartholomoeo episcopo fundatum anno 1121: quo etiam a Theobaldo comite Blesensi fundatum est monasterium de Eleemosyna, in dioecesi Carnotensi. tuae discretioni referenda commisimus, quae per sollicitudinem et prudentiam tuam juvari petimus, et efficaciter promoveri rogamus. Studeat igitur devotio et prudentia tua, sicut in caeteris, ita et in hoc Ecclesia Dei negotio taliter prompta et efficax apparere, quod etiam fraternitati tuae gratias debeamus uberrimas exhibere. Praeterea rogamus, quatenus, si dilectus filius noster nobilis vir O. filius nobilis viri C. Frajapanis, quem de regno Theutonico revocamus, ad te pervenerit, eum benigne recipias, et ita honeste pertractes, quod te pariter et nos ipsos deceat, et ipse puer devotionem, quam circa nos habes, [Col. 0178C] etiam in hoc patenter agnoscat.
Datum Turonis [Col. 0178D] Ex hac epistola et sequentibus eruimus Alexandrum, postquam mense Augusto et Septembri demoratus est Bituricis, Turonos contendisse, ibidemque hiemasse. Id confirmat bulla ejusdem pontificis data Turonis mense Octobri 1162, pro Majori Monasterio, in quo paucis ante diebus capellam infirmorum in honorem S. Benedicti consecraverat. Post hiemem vero profectus est Parisios, unde rediit Turonos concilium celebraturus. Quo absoluto, post festum S. Hieronymi Senonas venit, ibidem demoraturus anno et dimidio. VII Kal. Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus archiepiscopis, episcopis, abbatibus praepositis et aliis ecclesiasticis personis, per Alemanniam constitutis ad quos litterae istae pervenerint, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0178D] Ecclesiastica sententia, quae in malefactores aliquos pro suis excessibus canonice promulgatur, [Col. 0179A] in sua debet stabilitate consistere, et eam usque ad dignam satifactionem, firmitatis nostrae robur necesse est obtinere. Eapropter sententiam excommunicationis, quam venerabilis frater noster Udalricus Halberstadiensis episcopus in praepositum de Rhoden et principales fautores suos, pro eo, quia bona Caldenbornensis Ecclesiae improba temeritate invasit, et ea restituere contradicit, rationabiliter promulgasse dinoscitur, ratam et firmam habentes, per apostolica vobis scripta mandamus quatenus sententiam ipsam ratam tenentes, firmiter observetis et per parochias vestras faciatis usque ad dignam satisfactionem inviolabiliter observari, nec ipsos ad divina officia recipere ullatenus praesumatis.
[Col. 0179B] Datum Turoni, quarto Kalendarum Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Venerabilem fratrem nostrum [Col. 0179D] Bernardum ex canonico regulari creatum cardinalem ab Eugenio III, et in schismate partis Alexandri III, assertorem constantissimum. B. Portuensem episcopum, virum siquidem honestum, litteratum et religiosum, ad praesentiam charissimi in Christo filii nostri Ludovici, illustris Francorum regis, pro Ecclesiae negotiis continuo volente Domino transmissuri, devotionem tuam super hoc [Col. 0179C] duximus praemonendam, tantam de te spem fiduciamque tenentes, ut quidquid in tempore isto Ecclesiae Dei, praesertim in partibus regni hujus, expediat, per solertiam tuam credamus efficaciter promovendum. Inde est quod fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus, et exhortamur in Domino, quatenus tu ipse ad praesentiam memorati regis accedas, et ad efficiendum apud eum quod sibi praefatus episcopus ex parte nostra proponet, intendas propensius et insistas, tum quoque per te, quidquid Ecclesiae Dei ac nobis ipsis expedire cognoveris, juxta verbum quod dilecto filio nostro magistro W. latori praesentium tibi ex parte nostra injunximus, referendum, ita studeas, auctore Domino, effectu prosequente complere, quod [Col. 0179D] nos inde fraternitati tuae gratias uberrimas agere, et digne possimus in Domino, tuam in omnibus sollicitudinem commendare.
Data Turonis, Kal. Novemb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo [Col. 0180A] in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi salutem et apostolicam benedictionem.
Exuberans circa nos et Ecclesiam Dei regiae devotionis et sinceritatis affectio in ea fiducia mentem nostram constituit, ut de te tanquam unico post Deum Ecclesiae defensore, omni dubitatione postposita, confidamus. De tua magnificentia firmissime praesumentes, quod nunquam matri tuae Romanae Ecclesiae aliqua velis occasione deficere, qui praecipuus inter orbis principes tanquam justitiae rector et veritatis amator ejus coepisti causam viriliter adjuvare. Unde in negotiis ipsius et nostris tanto fiducialius ad regiae prudentiae consilium, auxiliumque recurrimus, quanto expressius tuae devotionis fideique constantiam nostrae mentis oculis quasi coram [Col. 0180B] positam intuemur. Hujus igitur certitudine securitatis inducti, venerabilem fratrem nostrum B. Portuensem episcopum, virum utique industrium et discretum, pro Ecclesiae negotiis ad regiam praesentiam duximus destinandum, eligentes potius voluntatem nostram ad te referendam illi committere, quam eam excellentiae tuae praesentibus litteris intimare. Quocirca sublimitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus praedictum fratrem nostrum, quem charum inter caeteros acceptumque tenemus, benigne recipias, ita sibi in his quae regiae majestati ex nostra parte proponet, efficacem praebiturus assensum, quod spes nostra, quae de tua post Deum, sicut diximus, sublimitate dependet, utilem in his [Col. 0180C] sortiatur effectum, et plenius sumat in aliis incrementum. Si enim ea quae ab eo tuae fuerint proposita majestati, efficaciter fuerint, Domino volente completa, tanto magis id nobis gratum erit in omnibus et acceptum, quanto ex his mater tua sacrosancta Romana Ecclesia majoris accipiet pacis et prosperitatis augmentum.
Datum Turonis, IV Nonas Novembr.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ANSOLDO abbati monasterii sanctae Mariae quod apud Compendium. . . . etc., ut in bulla [Col. 0180D] Eugenii III [Col. 0180D] Patrologiae t. CLXXX, inter epistolas Eugenii, num. 409. . In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis. Domum hospitalem apud Compendium sitam, ecclesiam sancti Clementis quae vocatur abbatia, ecclesiam sancti Mauritii, ecclesiam sancti Germani, ecclesiam sancti Petri, et omnes capellas intra terminos Compendii sitas, ecclesiam Leprosorum ejusdem loci. In episcopatu Belvacensi altare de Veneta, altare de Cellis, altare de Longolio, altare de Canly, altare de Sacy cum vicecomitatu, altare de Marest, altare de Roy cum appenditiis suis. In Ambianensi episcopatu altare [Col. 0181A] de Faveroles, altare de Prunestre, altare de Mediovillari, altare de Bustellis, altare de Dolencort, altare Defferciis cum appenditiis suis. In Suessionensi episcopatu altare de Jauzy. Constituimus quoque ut nulli archiepiscopo vel episcopo. . . .
- Ego Alexander Catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus presbyter cardinalis tituli Sanctae Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes presbyter cardinalis tituli Sanctae Anastasiae.
- Ego Albertus presbyter cardinalis tituli Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Guilermus tituli Sancti Petri ad Vincula presbyter cardinalis.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- [Col. 0181B] Ego Galterius Albanensis episcopus.
- Ego Jacinthus diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Cosmedin.
- Ego Oddo diaconus cardinalis Sancti Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Arditio diaconus cardinalis Sancti Theodori.
- Ego Cinthius cardinalis diaconus Sancti Adriani.
- Ego Joannes diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Porticu.
Datum Turonis per manum Theodori sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, nonis Novembris, indictione X, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo sexagesimo secundo, [Col. 0181C] pontificatus vero domini Alexandri papae III anno quarto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quod tam fiducialiter sublimitati tuae sacras ecclesias commendamus, ex illa noveris consideratione procedere, qua te circa ea quae Dei sunt ferventius [Col. 0181D] cognoscimus insudare. Inde est quod Compendiense monasterium, et dilectos filios nostros A. abbatem et fratres divinis obsequiis ex institutione patris et praedecessoris nostri sanctae recordationis Eugenii papae, assensu et voluntate tua, sicut Christianissimi regis, et religionem amantis et defendentis, facta, inibi mancipatos, clementiae tuae duximus commendandos: per apostolica scripta regiam majestatem rogantes, monentes, et exhortantes in Domino, quatenus eos pro reverentia B. Petri ac nostra, et suae religionis obtentu, diligas, manuteneas, et honores, nec aliquorum injuriis eos infestari permittas: sed ita in justitiis suis [Col. 0182A] foveas jugiter et defendas, quod ipsi preces nostras sibi sentiant profuisse, et tu ab omnipotenti Deo ac nobis ipsis gratias debeas multiplices exspectare.
Datum Turonis, VIII Idus Novemb.
(Turoni, Nov. 16.) โ Hujus privilegii mentio tantum exstat ap. MORICE, Mรฉmoires pour servir ร l'Hist. de Bretagne, I, 598.)
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Constitutus in apostolicae sedis praesentia dilectus filius noster Letoldus Aurelianensis praepositus, sua nobis conquestione monstravit, quod Leodienses canonici redditus praebendae Sancti [Col. 0181] Leodiensis ecclesia cathedralis S. Lambertum agnoscit patronum. Lamberti jam sibi per biennium irrationabiliter denegarunt. Unde quoniam eidem praeposito in jure suo deesse nec possumus, nec debemus, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatis canonicis commonendo et etiam comminando, si opus fuerit, sollicite scribas, ut si ita est, subtractos [Col. 0182C] fructus ei cum integritate restituant, et eum super ejusdem praebendae fructibus nullatenus de caetero inquietare praesumant. Quod si nec moniti, nec comminatione territi facere forte voluerint, tantum de illis redditibus, quos quidam praedictorum canonicorum in archiepiscopatu tuo colligere debent, accipias, quantum ipsi Letoldo de praebenda sua per eos constiterit injuste fuisse sublatum.
Data Turonis, XVI Kal. Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectum filium nostrum abbatem ad nostram a te praesentiam destinatum prompta suscepimus charitate, illum et vultum pariter et animum exhibentes, quem nos exhibere decuit viro religioso a fratre nobis tam venerabili delegato. Quod igitur ex parte tua viva voce nobis exposuit, et tuarum nihilominus tenor litterarum expressit, protinus sumus in eo quod decuit efficaciter prosecuti; scribentes [Col. 0183A] scilicet illi fratri nostro [Col. 0183D] Godescalco scilicet, qui ex abbate Montis S. Eligii factus Atrebatensis episcopus sanctissime administravit, et anno 1164, pontificatum resignasse dicitur. Atrebatensi episcopo, ut quoniam infirmitate gravatus, ad propriam administrationem noscitur insufficiens, animae suae consulere, et Ecclesiae studeat commodius providere. Super eo autem quod de commonitione canonicorum ad electionem celebrandam nobis fuit ex tui parte suggestum, non tam subito duximus procedendum, minime dignum existimantes, ut illo adhuc vivente et in commissa sibi Ecclesia ministrante, de alterius debeat electione tractari. Cum autem de ipsius nobis abrenuntiatione constiterit, in eo negotio juxta tuae discretionis consilium, auctore Domino, efficaciter procedemus. Ad haec de honesta visitatione magnificae devotionis tuae, gratias tibi uberes exhibemus, fraternitatem tuam per [Col. 0183B] apostolica scripta rogantes, monentes et exhortantes in Domino, quatenus sicut bene consuevisti, circa commodum et profectum Ecclesiae Dei, ac nostrum vigilanter intendas, et rumores Teutonicos solerter inquirens, eos nobis saepius studeas declarare.
Datum Turonis, IV Kal. Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum [Col. 0183C] regi salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectos filios nostros Barbadorum et militem qui cum eo venit ad praesentiam nostram a tua celsitudine destinatos, debita curavimus benignitate recipere, eisque super his quae nobis ex tua parte proposuerunt sufficienter studuimus ad singula respondere. Quare autem super his litteras serenitati tuae non transmiserimus, praedicti magnificentiae tuae nuntii viva tibi voce poterunt intimare. Praeterea, licet per venerabilem fratrem nostrum Mauricium Parisiensem episcopum tam de celebratione concilii, quam de nostro ad partes illas adventu tibi nos significasse credamus, dubitantes tamen ne forte ad notitiam tuam nondum plenarie ipsius episcopi relatione pervenerit, illud eisdem injunximus [Col. 0183D] tuae Serenitatis auribus referendum. Quod ergo ipsi exinde tuae sublimitati retulerint, de proposito nostro procedere minime poteris dubitare.
Datum Turonis, VI Idus Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Dum interna consideratione pensamus quam inique, quam enormiter [Col. 0183D] Matthaeus comes Boloniensis, de quo vide notam in sequentem epistolam. M. filius comitis Flandrensis dilectos filios nostros Sanctae Mariae [Col. 0183D] S. Mariae et S. Wlmari abbatiae duae canonicorum regularium ordinis S. Augustini in urbe Bolonia, quarum prima, destructis a Carolo V imperatore Morinis, in cathedralem ecclesiam conversa est; altera ad presbyteros Oratorii transivit. Exstat et aliud ordinis S. Benedicti monasterium [Col. 0184D] S. Wlmari de Bosco dictum, in eadem dioecesi. et Sancti Wlmari abbates cum fratribus ab ecclesiis suis removit, et canonicos saeculares in eadem intrusit, gravi dolore super miseria illorum compungimur, [Col. 0184B] et saepius coarctamur. Caeterum quoniam praedictus M. et canonici, nostra saepenumero auctoritate commoniti, ut a tanta nequitia desisterent, addentes pejora prioribus, suae malitiae virus minime deposuerunt, Venerabilis frater noster Morinensis episcopus in eos sententiam excommunicationis propter hoc canonice promulgavit. Quam utique sententiam nos ratam habentes, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus quia quibus non communicat Romanus pontifex, nec tuam decet fraternitatem communicare, sicut scriptum est, quibus non communicat iste Clemens, nec tu communices: praefatum M. et canonicos sicut excommunicatos, et perversos ecclesiarum [Col. 0184C] invasores attentius devites, et facias per totum archiepiscopatum tuum studiosius devitari, praedictis quoque abbatibus, ut ecclesias suas recuperare valeant, consilium tuum pariter et auxilium efficaciter studeas impertiri.
Datum Turon., IV Id. Decemb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0184D] Plena et manifesta veritate nosse te credimus, qualiter [Col. 0184D] Hic est Matthaeus filius Theoderici comitis Flandriae, de quo antiquus auctor de Genealogia comitum Flandriae, tom. III, Anecdot., n. 15: Matthaeus vero decore corporis et virtute militari laudabilis, quia principatus Flandriae in jus senioris fratris, ut mos est, cesserat, cogente patre, Mariam filiam Stephani regis Angliae in uxorem sibi associat. Haec a pueritia habitu religionis initiata, cum sola comitatus Boloniensis haeres superesset, a claustris educta, et assensu papae, Matthaeo ad subrogandos paternae haereditati legitimos haeredes, matrimonio est [Col. 0185D] conjuncta; de qua cum duas filias genuisset, sanctimonialem claustris restituens, duxit iterum uxorem sororem Flandrensis comitissae, etc. Verum quod hic auctor asserit, Matthaeum assensu papae duxisse Mariam uxorem, ex hac epistola falsum esse convincitur. M., filius dilecti filii nostri nobilis viri comitis Flandrensis, in animae suae periculum monialem Deo dicatam, et in abbatissam benedictam, sibi nefarie penitus et illicite copulavit, qui cum de [Col. 0185A] tanta iniquitate Deo, quem offenderat, satisfacere debuisset, peccato peccatum accumulans, duos abbates de Bolonia, et fratres eorum, viros regulares et Deum timentes ex ecclesiis suis violenter ejecit, et aliis quibusdam viris in eas dissolutis intrusis, praedictos regulares nequiter exsulare compellit. Unde cum tu ad partes illas accedens, iniquitatem istam diligenter corrigere debuisses, hoc sicut dicitur, incorrectum et inemendatum ex impotentia potius, velut credimus, quam ex industria dimisisti. Quia igitur nos in eo sumus loco, disponente Domino, constituti, ut et prava corrigere, et ea studeamus quae sunt placita Domino solidare, fraternitatem tuam per apostolica scripta monemus attentius atque mandamus, quatenus praedictum [Col. 0185B] comitem studeas diligentius commonere, ut illum in nequitia ista nulla ratione confoveat, sed eum, quantum in se est, quantocius super hoc corrigere non postponat: ita quod clericis illis excommunicatis ejectis, praedicti religiosi ad ecclesias suas libere redire valeant, et ibi Domino pacifice deservire, alioquin timendum sibi erit, ne in eum et totam terram suam divina ultione graviter vindicetur, et sancta Dei Ecclesia diutius hoc dissimulare non possit.
Datum Turon., XV Kal. Januar.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Latoris praesentium W. aetate pariter et laboris, quem pro praebenda Caslatensis ecclesiae sustinuit, diuturnitate commoti, cum eidem in praebenda ipsa, pro eo quod sibi a dilectis filiis nostris Henrico et Odd. sanctae Romanae Ecclesiae cardinalibus, tunc apostolicae sedis legatis abjudicata fuisse dignoscitur, non possemus salva conscientia providere, praeposito, decano et universo capitulo ejusdem Ecclesiae dedimus in mandatis, ut eidem puero pro tantis laboribus et expensis aliquam recompensationem, [Col. 0185D] de qua possit dignam consolationem recipere, studeant misericorditer providere, unde fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus si forte illi hoc facere supersederint, tu nulla ratione dimittas, quin eos ad id faciendum, nostra fultus auctoritate compellas.
Datum Turonis, XIII Kal. Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Corporali quondam praesentia et vidisse te pariter et agnovisse recolimus, et etiam postea ex relatione dilecti filii nostri Henrici abbatis, qui apud te moratur, cui nos id tibi referendum injunximus, plenius te intellexisse pensamus, quomodo charissimus in Christo filius noster Ludovicus illustris Francorum rex pro illo [Col. 0185D] Sedebat tunc in ecclesia Aurelianensi Manasses de Garlanda, qui Heliae sponte cedenti circa [Col. 0186D] annum 1146 successerat. An ipsum tangat haec Alexandri epistola, an vero Heliam, qui adhuc in vivis superesse poterat, cum Turonis versaretur papa, hoc est anno 1162, non satis liquet: certe propensum fuisse erga Eliam Ludovicum regem probat ejus apud pontificem intercessio, ne episcopatum dimittere cogeretur. Aurelianensi episcopo instanter apud nos intercesserit, et pro [Col. 0186B] eodem tam viva voce quam frequentibus etiam nuntiis preces nobis curaverit replicare. Cui siquidem nos ad exemplar patrum et praedecessorum nostrorum, qui eum semper interna charitate diligere, et desideria ejus ac preces admittere curaverunt, et propensius exaudire, in omnibus decrevimus, quae cum Deo possumus et honestate deferre: cum fratrum nostrorum consilium habeat, ut ei etiam in aliquibus quae nos gravare noscantur, assensum debeamus minime difficilem impertiri. Super hoc autem consilium et voluntatem tuam hactenus nos exspectasse cognoscas, ut sicut te contra eumdem Aurelianensem ferventer exarsisse, tanquam si in te specialiter peccasset, [Col. 0186C] agnovimus; ita quoque an cum eo dispensative ac merito sit in diebus istis ad tanti principis tam sollicitas preces agendum, conscientiae tuae judicium apertius videamus. Praesentium igitur significatione tuae super his duximus discretionis industriam requirendam, ut quod in consilii tui verset arcano celeriter nobis fraternitatis tuae litteris exprimatur. Videtur autem nobis ut et tu ad hoc debeas animum tuum et voluntatem inducere, cum ad deferendum in hac parte praedicto regi, caeterorum videantur studia concordare. Praeterea nosse te volumus, quod si absque gravi difficultate fieri possit, praesentiam tuam transacto proximo natali festo habere desideramus.
Dat. Turonis, XIII Kal. Jan.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo [Col. 0187A] in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Illos tuam decet magnificentiam pia protectione defendere pariter et fovere, qui tollentes crucem, sancta et venerabilia loca, quae Dominus corporali praesentia illustravit, visitare disponunt; et ibi contra inimicos crucis Christi Domini militare. Veniens autem ad nostri apostolatus praesentiam P. miles lator praesentium, votum suum nobis proposuit, et se velle Hierosolymam ire constanter asseruit. Verum quia uxore sua circa eum se turpiter et inhoneste habente, et se ob perpetrati sceleris culpam ab eo absentante, iste paternam haereditatem sine ipsius conniventia nec vendere potest, nec pignori obligare, dispositum iter nullatenus valet [Col. 0187B] adimplere. Sed quoniam uxor torum maritalem, sicut dicitur, per adulterium commaculavit, dummodo iste velit continenter vivere, ad eam non cogitur ulla ratione redire; serenitatem tuam per apostolica scripta rogamus, et exhortamur in Domino, quatenus, si ita est, divini amoris intuitu liberum ei facias, ut ipsi possessiones suas vendere cui voluerit licitum sit, vel pignori obligare; et his quibus vendiderit, seu pignori obligaverit, nulla patiaris super hoc injuriam vel molestiam indebite irrogari.
Datum Turonis, X Kal. Januar.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Burgenses illos haereticos et in doctrina fidei depravatos, contra quos proprias litteras tua fraternitas ad nostram praesentiam destinavit, dure satis, sicut dignum videbatur, recepimus, et eam illis asperitatem ostendimus, quam viris talibus a nobis congruit exhiberi. Scire autem debet tuae discretionis prudentia, quia cautius et minus malum est, [Col. 0187D] nocentes et condemnandos absolvere, quam vitam innocentium severitate ecclesiastica condemnare; et melius viros ecclesiasticos plus etiam quam deceat esse remissos, quam in corrigendis vitiis supra modum existere et apparere severos, testante utique Scriptura, quae ait: Noli nimium esse justus, et alibi: Qui multum emungit, elicit sanguinem. Nos autem tibi, sicut charissimo filio nostro, tam in his quam in omnibus aliis, in quibuscunque secundum Deum possumus deferre volentes, et personam tuam propensius honorare, quod exinde de consilio fratrum nostrorum debemus statuere, fraternitati tuae in proximo, auxiliante Domino, rescribemus.
Datum Turon., X Kal. Januar.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri STEPHANO, Meldensi episcopo, ipsiusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.
In eminenti apostolicae sedis speculo, disponente Domino, constituti, etc. . . . . Proinde, charissime in Christo frater Stephane, Meldensi Ecclesiae, cujus a Deo cura tibi commissa est, salubriter providentes, ad exemplar sanctae recordationis Patris et praedecessoris nostri Honorii papae, statuimus ut omnes [Col. 0188B] tam clerici quam laici in villa Resbacensi et Jotrensi commorantes, Meldensi Ecclesiae jure parochiali subjaceant, et ea quae de eis ad jus parochiale pertinent, tibi tuisque successoribus libera et illibata permaneant. Decernimus etiam ut abbas Resbacensis, et Jotrensis abbatissa, canonicam tibi tuisque successoribus obedientiam persolvant. Benedictio quoque eorum, sicut per tuos antecessores hactenus celebrata constitit, sic per te tuosque successores deinceps exhibeatur. Promotiones etiam monachorum ad ecclesiasticos ordines per Meldensem administrentur episcopum, si videlicet gratis eos et sine pravitate voluerit exhibere, et gratiam apostolicae sedis habuerit. Si quis autem ausu temerario, etc. . . . .
[Col. 0188C] Datum Turonis, anno Dom. 1162.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri JOANNI S. Maclovii episcopo, ejusque successoribus, etc.
Sicut aequum est, etc. Felicis memoriae Lucius papa, antecessor noster, adversus monachos Majoris Monasterii fraternitatis tuae querela suscepta, quod ecclesiam S. Maclovii de Insula, quae temporibus antecessorum tuorum episcopalis sedes exstiterat, [Col. 0188D] illicite detinerent, illos ad apostolicae sedis judicium evocavit, plenarie super hoc petitioni tuae respondere paratos. Quo interim ex divinae voluntatis arbitrio casibus humanae fragilitatis exempto, beatae recordationis Eugenius, qui, disponente Domino, in apostolatus ministerium ei successit, tam te quam illis in auditorio sedis apostolicae constitutis, causam ipsam diligenter audivit, et utriusque partis rationes ex plenaria investigatione cognovit. Cumque ad probandum quod eadem ecclesia sedes fuisset episcopalis, tres legitimos testes in praesentia sua produceres, antedicti monachi duos ex ipsis non esse legitimos objecerunt, et id se dixerunt in illis partibus legitime probaturos. Unde licet a supranominato antecessore nostro papa Lucio ad [Col. 0189A] hoc vocati fuissent, ut ad respondendum tibi venirent sufficienter instructi, ne tamen de illato sibi praejudicio possent rationabiliter murmurare, praenominatus antecessor noster papa Eugenius ad discretionem venerabilis fratris nostri Gaufridi Burdegalensis archiepiscopi, Gaufridi Carnotensis, et Lamberti Engolismensis episcoporum, utramque partem censuit remittendam; et per sua scripta eis mandavit ut si tu, praesente altera parte, nisi forte se contumaciter absentaret, eamdem ecclesiam fuisse sedem episcopalem duobus sive tribus posses testibus legitime comprobare, testes ipsos, omni appellatione remota, susciperent, et te de ipsa ecclesia cum universis possessionibus quas illo tempore possidebat quo monachis data fuit, auctoritate [Col. 0189B] apostolica investirent. Qui, sicut ex litteris eorum evidenter apparuit, utramque partem certo termino ante se Petragoras evocarunt. Ad diem vero locumque praefixum tam tu quam Garnerius abbas majoris monasterii convenistis. Tu autem ibi praefixum terminum postulante [praestolante] antefatus abbas nec etiam una die voluit exspectare, et nec per se, nec per nuncios suos, ullam excusationem canonicam praetendit; sed, nullo pro se ibidem responsali dimisso, se, velut qui de causae suae merito diffidebat, contumaciter absentavit. Supranominati vero fratres nostri, cum in mandatis a sede apostolica recepissent ut hoc infra duos menses exsecutioni mandarent, ne praecepti viderentur apostolici [Col. 0189C] transgressores, cognito per religiosos viros publicam famam esse in illis partibus, quod eadem ecclesia sedes episcopalis antiquitus exstitisset, de multis testibus quos tecum adduxeras, et qui a te antea fuerant saepe nominato abbati et monachis ejus exhibiti, tres presbyteros diligenter examinatos, religiosorum prudentumque virorum consilio adhibito, susceperunt: qui, tactis sacrosanctis evangeliis, juraverunt se audivisse et vidisse praenominatam ecclesiam S. Maclovii, de qua contentio erat, exstitisse sedem episcopalem. Susceptis itaque testibus et juratis, iidem fratres nostri te de ecclesia S. Maclovii, cum universis possessionibus quas tunc habebat quando monachis data fuit, juxta supra dicti antecessoris nostri mandatum [Col. 0189D] investiverunt. Unde idem antecessor noster, re audita et cognita, perpetuum in hac causa silentium monachis illis imposuit et investituram ipsam, et quidquid exinde ab antedictis fratribus nostris actum fuerat, auctoritate apostolica confirmavit.
Ei autem praedecessore nostro Anastasio papa in apostolatus officium subrogato, praefati monachi ad apostolicam sedem accedentes, super hoc adversus te duxerunt querimoniam innovandam, et te fecerunt ad ejusdem praedecessoris nostri Anastasii audientiam laborare. Tam vero te, quam illis in ipsius auditorio constitutis, licet perpetuum eis fuisset silentium impositum, tam tua quam eorum scripta exhiberi sibi mandavit. Quibus utique cum [Col. 0190A] fratribus auditis et intellectis, scripta eorum in hac parte nihil firmitatis censuit obtinere; ac de fratrum voluntate atque consilio ad exemplar saepedicti Eugenii papae, perpetuum silentium illis imponens, omnemque facultatem eis vel eorum successoribus auferens te vel successores tuos recidivo super hoc litigio fatigandi, praescriptam sententiam auctoritate apostolica confirmavit, et firmam eam et illibatam omni tempore permanere decrevit. Eamdem igitur sententiam memoratus papae Anastasius muniens, constituit ut ordo canonicus qui per studium tuum et ex saepedicti Eugenii papae consilio secundum B. Augustini regulam et observantiam fratrum S. Victoris illic, auctore Domino, institutum esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus [Col. 0190B] inviolabiliter observetur. Episcopus autem qui pro tempore ibidem fuerit ordinandus, a fratribus ipsius ecclesiae de sua, vel de alia regulari congregatione suae professionis, juxta sanctiones canonicas eligatur; nec quisquam in eodem Macloviensi episcopatu, qualibet subreptionis astutia seu violentia, nisi regularis canonicus archidiaconus statuatur. Nos quoque ad exemplar praedictorum antecessorum nostrorum, eadem quae et ipsi suis privilegiis roborarunt, tibi tuisque successoribus auctoritate apostolica confirmamus. Praeterea quascunque possessiones, etc.
ALEXANDER episcopus servus servorum Dei dilectis filiis HEREBERTO abbati ecclesiae S. Mariae et Sancti Botulphi Thorney ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris religiosam vitam professis, in perpetuum.
Justis religiosorum desideriis consentire et rationalibus eorum petitionibus clementer annuere, apostolicae sedis, cui largiente Domino deservimus, auctoritas et fraternae charitatis unitas nos hortatur. [Col. 0190D] Quocirca, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam Ecclesiam in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus: statuentes, ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, Deo propitio poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis. Insulam videlicet Thorney, in qua ipsum monasterium situm est, cum nemore, et marisco, et omnibus appendiciis [Col. 0191A] suis. Ecclesiam de Wytlesey; ecclesiam de Stangrund; ecclesiam de Jakesley; ecclesiam de Wodeston; ecclesiam de Addon; ecclesiam de Newton; ecclesiam de Stibinton; ecclesiam de Twywell; ecclesiam de Bollenhorst et ecclesiam de Gibelden, cum una hida terrae et decimis ejusdem villae et omnibus oblationibus. Ecclesiam Sancti Georgii de Fhetford; duas ecclesias de Deping; ecclesiam de Fiel; quidquid juris in ecclesia de Wenge habetis. In comitatu Cantabrigiae, Wytteseyam, et omnes illas rationabiles consuetudines quas habebat Eliensis ecclesia in hundredis suis de Wycheforde de terra et de hominibus Thornensibus. Ecclesiam de Witlesey, exceptis propriis regalibus consuetudinibus, quae super terram illam evenerint, quas Hervaeus [Col. 0191B] primus Eliensis episcopus, cum assensu capituli sui, ecclesiae vestrae in eleemosynam rationabiliter contulit, in die dedicationis ejusdem ecclesiae.
In comitatu Huntingdoniae, Neuton, Wodeston, Jakesley, et mercatum ejusdem villae cum Soka et Saka, et Fol, et Feam, et Infangenthef, et omnibus ejusdem pertinentibus consuetudinibus, medietatem stagni quod Wytlesmere dicitur, Stangrund, Farsheved, Haddon, Sibeston, duas hidas et dimidiam; et in Stibington V virgatas pertinentes ad Sibeston. et decimam unius carucae in Sibeston. In Stibington decimam Rogerii. In villa quae dicitur Covinton VI hidas. In prato de Stanton XXVIII acras [Col. 0191C] de diversis hominibus; in Coppedethorn, XIV acras ei terrae et pratum eidem terrae pertinens; in villa quae dicitur Huntendon duas domos et terras, in quibus ipsae domus sunt; jus quod habetis in ecclesia Omnium Sanctorum de mercato ejusdem villae; decimam Widonis filii Goscelini in Cestreton. In Fulkeworth, duas virgatas terrae et dimidiam, et aliam terram in eadem villa VIII solidos annuatim reddentem. De dono Andreae Revelli XV acras quas dedit in eleemosynam pro se et omnibus parentibus suis vivis et mortuis.
In comitatu Hampton, Fwywell, duas hidas et molendinum; terram in Luffewyk. Item dimidiam virgatam terrae et decem acras de Inland in praedicta villa, unam hidam in rande cum redditu ejus, [Col. 0191D] scilicet XII s.; dimidiam hidam in Charwalton; terram de Pippewell, de dono Willielmi de Albeni Brittonis, et in Stoke unam carucatam terrae de dominico ejusdem villae cum tofta et prato et tota communitate in bosco et plano et pascuis. De dono Alberici de Fwywell, duas garbas decimarum sex carucarum trium villarum, scilicet Islep, Drayton, Adinton.
In comitatu de Warrewick, Salcbrigg cum appendiciis suis; unam virgatam terrae in Wolfhamcote, et molendinum de Ricton. Servitium Edrici de Fleckenho cum sua terra, scilicet V jugera in campo et in villa tres croftas et dimidiam.
In comitatu Bedfordiae; duas hidas et dimidia in Bollenhorst; in Wildene duas virgatas terrae [Col. 0192A] cum hominibus qui illas tenent. In Bedeford unam domum et terram ei pertinentem. Item in Norfoleia, in villa quae dicitur Tuameres, unam terrulam reddentem quinque solidos. Item medietatem villae quae dicitur Wenge et dimidium molendini ejusdem villae. Insuper villanum unum, nomine Normannum cum terra sua, scilicet una virgata in praedicta villa. Item X solidos de redditu molendini de Feseburge, cum dimidio augmentationis quantum creverit. Piscationem de Welle, de Elme, de Fillinga, de Frillinga, item terram de Stanfort; item heremitorium de Frokenholt; terram quam habetis in Etune; terram quam habetis in Fid. Ex dono comitis de Clara, redditum centum solidorum sub jurejurando promissum. Ex [Col. 0192B] dono Hugonis filii Radulfi de Wildenboef unam virgatam terrae et libertatem quam beatus Adelwoldus episcopus, fundator praedicti caenobii, favente rege Edgaro et sancto Dunstano Doroberniae archiepiscopo, Oswaldo Eboracensi archiepiscopo, et omnibus aliis episcopis, abbatibus et baronibus totius Angliae, eidem loco concessit, et scripto proprio confirmavit.
Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus omnino a vobis decimas exigere praesumat. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptione vel violentia praeponatur, nisi quem fratres communi assensu, [Col. 0192C] vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem et beati Benedicti regulam providerint eligendum.
Decrevimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablata retinere, minuere aut aliquibus vexationibus fatigare, sed omnia integre conserventur, eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura; salva nimirum apostolicae sedis auctoritate, et dioecesanorum episcoporum canonica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere [Col. 0192D] venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui careat dignitate, reamque se divino judicio de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjiciatur. Cunctis autem eidem loco jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
Datum Turoni, per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, V Idus Januarii, indictione XI, Incarnationis Dominicae [Col. 0193A] anno 1162; pontificatus vero Alexandri papae tertii, anno quarto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Litteras super negotio illorum qui in Flandriae partibus haeresis arguuntur, a tua nobis celsitudine destinatas, debita benignitate suscepimus, et earum tenore diligenter inspecto, id excellentiae tuae duximus intimandum, quod cum quidam ex illis cum [Col. 0193B] pluribus litteris nostro se conspectui praesentassent, asserentes se penitus totius haereticae pravitatis immunes, eos ad judicium venerabilis fratris nostri Henrici Remensis archiepiscopi, cum nostris voluimus litteris destinare. Illis tamen ad eum ire nolentibus, duo ex ipsis absque litteris recesserunt, et apud nos usque modo remanserunt: nolentes aliqua ratione reverti, sed potius a nobis justo judicio judicari. Nos tamen quibus in proposito semper et voluntate consistit, consilium tuum in omnibus quae cum Deo ac justitia possumus exsequi, nulla ratione illos voluimus audire, nec aliquatenus audiemus, donec super hoc tam tuum quam praedicti archiepiscopi, atque aliorum religiosorum [Col. 0193C] virorum consilium plenius habeamus. Voluntatis enim et propositi nostri est in omnibus prout diximus consilium tuae sublimitatis admittere, honori et exaltationi tuae studiosa sollicitudine vigilanter intendere, teque sicut charissimum filium et praecipuum prius dominum Ecclesiae defensorem exaudire propensius et in omnibus honorare.
Datum Turon., III Id. Januar.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, [Col. 0193D] salutem et apostolicam benedictionem.
Veniens ad praesentiam nostram Drogo diaconus et canonicus ecclesiae sanctorum martyrum [Col. 0193D] SS. Timothei et Apollinaris Remense collegium est XII canonicorum ab abbate S. Remigii fundatum. Timothei et Apollinaris, in auditorio nostro querelam deposuit, quod Milo clericus de Largeriaco, et servientes uxoris Bald. militis cum consilio ejusdem Milonis, de equo ipsum violenter deposuerunt, et ipsi iidem servientes, et Herveus presbyter, post appellationem ad nos factam, fructum cujusdam terrae suae de Musione, et equum cui noscitur insedisse, ausu temerario abstulerunt, qui de injuria [Col. 0194A] illata satisfacere et ablata restituere contradicunt. Quia igitur tantae praesumptionis excessum relinquere nec debemus, nec possumus incorrectum, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus si ita est, eos qui praedictum clericum de equo deposuerunt, tandiu excommunicatos denunties, quousque ablata restituant, et de tanto satisfacturi excessu, nostro se conspectui repraesentent. Alios vero qui post appellationem ad nos factam praedictos fructus auferre praesumpserunt, districte convenias, ut aut cum integritate ablata universa restituant, aut plenariam justitiam eidem exhibeant. Quod si facere forte contempserint, ad id exsequendum eos ecclesiastica censura constringas.
[Col. 0194B] Datum Turonis, II Idus Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Consuevit semper egregiae clementia pietatis oppressorum et pauperum misereri, et circa eorum miseriam pro affectu animi commoveri, sciens scriptum esse: Beatus qui intelligit super egenum et pauperem (Psal. XL) . Ea igitur consideratione inducti, et hujus pauperis M. praesentium latoris [Col. 0194C] lacrymabili prece devicti, qui molestias et injurias super possessionibus suis a quibusdam hominibus tuis potentioribus se queritur sustinere, regiam excellentiam et consuetam pietatem tuam rogamus attentius, quatenus pro amore Dei et obtentu justitiae, et nostro interventu, eum ab adversariis suis, a quibus se opprimi asserit et gravari, ita regia protectione defendas et immunem ab eorum facias laesione, quod ab eo qui, cum dives esset, ad liberandum nos nostram subiit paupertatem, aeternum inde debeas praemium exspectare.
Datum Turonis, XIV Kal. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio abbati de Castro-Landonis [Col. 0193D] Vulgo dicitur Castrum-Nantonis, licet Gallice [Col. 0194D] pronuncietur Chรขteau-Landon, estque canonicorum regularium coenobium in dioecesi Senonensi, quod pro monachis primum a S. Severino fundatum fuerat tempore Clodovei regis. , S. et A. B.
Injuncti nobis officii auctoritas nos hortatur universis Dei fidelibus et praesertim viris religiosis in justitia sua diligenter intendere, et eis quae sua sunt illibata penitus et integra conservare. Unde dilectioni tuae per apostolica scripta mandamus, [Col. 0195A] quatenus annuatia quae dilecti filii nostri abbas et fratres S. Victoris Parisiensis in ecclesia S. Salvatoris jam ex longo tempore canonice possedisse noscuntur, quiete eos permittas et pacifice possidere, donec cum eis super his componas. Vel si de justitia tua confidas, in praesentia electi ab utraque parte judicis, vel etiam in adjutorio nostro legitima cum eis examinatione contendas.
Datum Turonis [Col. 0195D] Alexander III Turonos accessit mense Octobri anni 1162, ibique tribus et amplius mensibus [Col. 0196D] remoratus est. Deinde Parisios venit, ac postmodum Turonos reversus ibidem concilium celebravit. , XI Kal. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto [Col. 0195B] fratri G., Catalaunensi electo, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilecti filii nostri abbas et fratres ecclesiae Sancti Remigii Remensis sua nobis insinuatione monstrarunt, quod Gaufridus de Jonvilla, parochianus tuus, villam quae dicitur Curcellis eis contra justitiam abstulit, et reddere contradicit. Unde quoniam eidem ecclesiae in jure suo deesse nec possumus, nec debemus, discretioni tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictum Gaufridum infra viginti dies, post harum susceptionem, cum omni diligentia studeas convenire, ut vel ipsam villam memoratis abbati et fratribus sine difficultate restituat, vel in praesentia tua plenam eis justitiam non [Col. 0195C] differat exhibere. Si vero neutrum horum facere forte noluerit, ecclesiastica eum censura coerceas.
Data Parisius, IV Idus Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilecti filii nostri abbas et fratres ecclesiae beati Remigii Remensis nobis querimoniam praesentarunt, asserentes quod Witterus de Sarnai, parochianus tuus, quamdam terram eis abstulit, et reddere [Col. 0195D] contradicit. Unde quoniam eidem ecclesiae in jure suo deesse non possumus, nec debemus, discretioni tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictum W. infra viginti dies, post harum susceptionem, cum omni diligentia studeas convenire, ut vel praedictam terram memorato abbati et fratribus sine difficultate restituat, vel in praesentia tua justitiam eis non differat exhibere. Si vero neutrum horum facere forte voluerit, ecclesiastica eum censura coerceas. Nihilominus etiam discretioni tuae mandamus, ut comitem de Grandiprato, qui XXX solidos singulis annis praedictis fratribus, sicut nobis dicitur, auferre praesumit, [Col. 0196A] moneas diligentius et studiose convenias, ut eamdem pecuniam eis restituat, et de caetero ab ipsius substractione pecuniae desistat, vel plenitudinem eis justitiae in praesentia tua exhibeat: alioquin de ipso districtam justitiam non differas exercere.
Data Parisius, III Idus Febr.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0196B] Constitutus in nostra praesentia O. lator praesentium sua nobis conquestione monstravit quod M., Catalaunensis ad immoderatum fenus solvendum contra Novi et Veteris Testamenti prohibitionem, ipsum nequiter cogit, ut cum sortem sibi duplicatam fere reddiderit, adhuc aliquid aliud praestolatur, et ad solvendum ipsum contra justitiam fatigare praesumit. Quia igitur tantae praesumptionis audaciam inrequisitam praetermittere non possumus nec debemus, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus eum, si ita est, appellatione remota, districte compescas, ut de caetero super hoc istum non audeat infestare.
Datum Paris., XI Kal. Mart.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Lator praesentium P. Lapillus nomine, in apostolicae sedis praesentia constitutus, adversus P. Catalaunensem socerum suum querelam constituit, asserens quod, dum Jerosolymis esset, idem socer ejus fructus possessionum suarum irrationabiliter abstulit, eosque contra voluntatem patris sui, cui propria bona servanda commiserat, illicite occupare praesumpsit. Hic tandem rediens cum eodem, [Col. 0196D] sicut asserit, socero suo transegit ut sex libras et dimidiam Catalaunensis monetae, et alias quasdam res ei pro perceptis fructibus compensaret. Cumque illum super pacti exsecutione requireret, et ipse pactum illud intercessisse negaret, atque propter hoc M. frater ejus, qui causam ipsam agendam susceperat, ante praesentiam tuam justitiam exhibiturus existeret, sicut ex eisdem litteris tuis nobis innotuit, causa subterfugiendae sententiae ad nostram audientiam appellavit, sed appellationem ipsam exsequi praetermisit. Quia igitur eidem P. in justitia sua deesse non possumus nec debemus, causam ipsam discretioni tuae committimus audiendam, et [Col. 0197A] appellatione cessante, fine debito terminandam. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde auditis diligenter et cognitis, eamdem causam, justitia mediante, decidas.
Data Parisius, XI Kal. Mart.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus universis episcopis, in quorum episcopatibus monasteria Fontis-Ebraldi constituta sunt, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0197B] Decet nos admodum et oportet universorum Dei fidelium commodis diligenter intendere, et praesertim personis religiosis, in his quae ad Deum sunt, omni compellimur sollicitudine providere. Ne igitur dilectae in Christo filiae nostrae, sorores Fontis-Ebraldi, diuturna exspectatione festivitatum apostolorum, consecrationis suarum virginum sacramento frustrentur, universitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus quoties alicui vestrum ejusdem ordinis abbatissae, vel vicaria ejus, pro hujusmodi sacramento suscipiendo sorores suas praesentaverint, nullatenus apostolicae festivitatis occasione dimittat; quin sororibus illis quae alias dignae fuerint, si alicujus apostoli festivitas [Col. 0197C] non occurrerit, quibuslibet dominicis diebus munus consecrationis impendet.
Datum Parisiis, III Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus episcopis et dilectis abbatibus, praepositis, aliisque ecclesiarum praelatis et universo clero ac populo in regno Teutonico constitutis, in unitate Ecclesiae permanentibus salutem et [Col. 0197D] apostolicam benedictionem.
In apostolicae sedis specula, disponente Domino, constituti ad universum corpus Ecclesiae ita debemus aciem nostrae considerationis extendere, ut de his, quos nos ipsi non possumus corporaliter visitare, per alios, de quibus plenam fiduciam habeamus, curam et sollicitudinem gerere comprobemur. Inde est, quod de vobis, tanquam devotis filiis, et specialibus membris Ecclesiae, et de salute vestra, [Col. 0198A] paternae affectionis debito solliciti existentes, venerabilem fratrem nostrum Eberhardum Salzburgensem archiepiscopum, virum utique religione, scientia et honestate praeclarum legatum in regno Teutonico statuentes, cum ad praesens per nos, vel per aliquos a nostro latere destinatos, vobis intendere non possimus, vices nostras in praesentiarum ei duximus committendas, ita quidem, quod ibidem, auctoritate nostra, utens legationis officio, illos, qui schismatis sunt pravitate polluti, revocandi ad unitatem Ecclesiae et devotionem nostram plenam habeat potestatem; liceat quoque ei, tanquam apostolicae sedis legato, vos ad suam praesentiam convocare, et emergentes causas discutere, easque sine debito terminare. Per apostolica [Col. 0198B] itaque scripta universitati vestrae mandamus, quatenus ei sicut apostolicae sedis legato, debitam reverentiam et obedientiam impendatis, atque ab eo vocati, ipsius praesentiam adeatis et ea quae ipse ad honorem Dei et sanctae Romanae Ecclesiae duxerit statuenda, suscipiatis firmiter et servetis.
Datum Parisiis, Kalendas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum [Col. 0198C] regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Romanorum pontificum institutione noscitur processisse, quod media Quadragesima, ea Dominica qua cantatur Laetare Hierusalem, consueverunt ipsi florem aureum [Col. 0197D] Quem hic florem appellat Alexander, rosa aurea vocari solet. Ritum autem ferendae a pontifice Rom. rosae aureae inter sacra mysteria, Dominica quarta Quadragesimae, ac deinde alicui principi donandae in monumentum benevolentiae, consignatum quoque habes epist. Eugenii III, ad Alphonsum [Col. 0198D] Hispaniae regem, in qua id fieri ait Eugenius in signum passionis et resurrectionis Christi. Item in excerptis ex Vita Alexandri papae III, apud Baronium ad annum 1177, num. XVIII, et hist. Vezeliac. lib. IV. , non gratia temporalis elationis, propriis manibus annua semper revolutione gestare: ea utique in facto hujusmodi designantes, quae tam ad decorem Ecclesiae, quam ad fidelium noscitur instructionem spectare. Unde et cum nos eorumdem antecessorum nostrorum vestigia subsequentes, similem florem eo die, in quo constitutum est, nuper in manibus gestaremus, non invenimus cui tam digne, sicut excellentiae tuae florem hujusmodi deberemus offerre, quem et devotione [Col. 0198D] circa Ecclesiam Dei, et nos ipsos, et dignitatis honore cognoscimus praeeminere. Quia vero floris hujus significantiam tuam celsitudinem credimus tanto libentius nostra velle expositione cognoscere, quanto te constat corde et opere, divinis obsequiis, et piis actibus ferventius inhaerere: prudentia regiae serenitatis agnoscat, quod flos iste Christum regem exprimit ac designat, qui de se ipso loquitur dicens: Ego flos campi, et lilium convallium [Col. 0199A] (Cant. II) . Aurum namque regem non immerito dicitur denotare, cum ad hoc designandum a Magis figuraliter oblatum fuerit Salvatori, ut per hoc Rex regum, et Dominus dominantium monstraretur. Rabor autem quo aurum coloratum est et suffusum, passionem significat Redemptoris, de quo utique scriptum legitur: Qui est iste, qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bosra? (Isa. LXIII.) Et iterum: Quare rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua sicut calcantium in torculari? (Ibid.) Odor autem hujus floris, resurrectionis ejus gloriam praefigurat, ut sicut ipse primogenitus mortuorum ex multis fratribus, et resurgens a mortuis, jam non possit mortis vinculis detineri: qua et mortem nostram moriendo destruxit, et vitam [Col. 0199B] resurgendo in immortalitatis gloriam reparavit. Sane hujusmodi anfractus et climata omnium scelerum foeditate concreta, tantus odor Dominicae resurrectionis aspersit, ut nulla pars orbis alienam se ab odore isto sentiat, vel expertem: sed omnes se gaudeant odore hoc suavissimo spirituales nequitias in coelestibus jam vicisse. Porro, sic ad ipsius Christi resurrectionem figuraliter denotandam sanctae illae mulieres ad sepulcrum aromata detulerunt, suavitate redolentium unguentorum gloriam praesignantes: quae utique terrorem inferis, coelis gaudium, terris intulit sanctitatem. Haec sunt, fili in Christo charissime, quae in flore isto noveris figurari, ut tanto acceptior [Col. 0199C] apud te et gratior habeatur, quanto eum trifaria expositione significari, affectuosius diligere, et sincerius colere didicisti. Petimus autem et totis affectibus exoptamus, ut ille flos aureus, qui omnes reges et principes antecedit, imo per quem reges regnant, et prudentes describunt justitiam, terrenum tibi regnum diuturno tempore sua ineffabili pietate conservet, et aeternum in illa felici retributione justorum misericorditer largiatur.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Excellentiae tuae litteris debita benignitate susceptis, preces quas per eas regia celsitudo nobis porrexit, clementer admittimus, utpote qui in proposito semper et voluntate habemus, preces tuas libenter admittere, teque in illis, quantumcunque cum Deo possumus, exaudire. Illud tamen honestius super eo negotio visum esse cognoscas, ut venerabili fratri nostro H. Remensi archiepiscopo deprecatorias litteras, sicut ex rescripto earum [Col. 0200A] videre poteris, mitteremus, rogantes ut interventu nostro, et tui honoris obtentu, interdictum illud relaxet, donec causa illa in curia ejus, vel etiam . . . . . Belvacensis episcopi, finem debitum sortiatur. Quod si ipse idem interdictum relaxare noluerit, et id non multum grave sibi fore nobis responderit, nos in eodem negotio juxta preces tuae sollicitudinis procedemus. Aliter enim minus honestum esset, ut sententiam a tanto viro canonice promulgatam sine ejus conscientia facile solveremus. Si vero usque adeo de ipso fratre nostro [ f. deest non] confidis, et negotium ipsum plurimum in animo tuo sedet, poteris iterum nobis tuam voluntatem rescribere, et nos desiderium tuum curabimus auctore Domino efficaciter adimplere.
[Col. 0200B] Datum Paris., VII Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Charissimus in Christo filius noster Ludovicus illustris Francorum rex, frater tuus, suis nobis litteris sollicite supplicavit, ut civitatem Belvacensem a sententia interdicti, quam in eam pro controversia [Col. 0200C] quae inter duas mulieres, pro domo quadam noscitur agitari, tua discretio promulgavit, praeciperemus absolvi. Nos autem fraternitati tuae potissimum deferentes, absque conscientia tua in eodem negotio non duximus procedendum. Rogamus ergo charitatem tuam, et exhortamur in Domino, ut sententiam illam interventu nostro, et praedicti filii nostri regis obtentu, remittas, donec eadem controversia in tuo vel episcopi Belvacensis judicio finem debitum sortiatur. Quod si tu eamdem sententiam relaxare nolueris, et non multum grave tuleris, si nos ad eam remittendam secundum quod ipse rex desiderat, processerimus, propriis nobis litteris id studeas intimare.
Datum Parisius, VII Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio WILLELMO Savigniensi abbati, ejusque successoribus regularem vitam professis in perpetuum.
Quoties a nobis illud petitur quod religioni et honestati noscitur convenire, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilecte in Domino fili Willelme abbas, ad exemplar sanctae recordationis patris et praedecessoris nostri Eugenii papae, tuis justis postulationibus clementer annuimus, et [Col. 0201A] Savigniense monasterium cui, Deo auctore, praeesse dignosceris, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus qui secundum Dei timorem et B. Benedicti Regulam atque institutiones Cisterciensium fratrum tam in praefato monasterio, quam in his quae sub ipsius potestate et disciplina consistunt, institutus esse dignoscitur, futuris temporibus inviolabiliter conservetur, et ut abbatiae quae ad jus tui monasterii pertinere noscuntur, in tua tuorumque successorum obedientia et subjectione permaneant. Quarum nomina duximus exprimenda. Abbatiam de Furnesia, abbatiam de Bufert, abbatiam de Biluwas, abbatiam de Noth, abbatiam de Careia, abbatiam [Col. 0201B] de Strafort, abbatiam de Cogherhala, abbatiam de Basingwer, abbatiam de Cumbremare, abbatiam de Behelande, abbatiam de Suineshenad, abbatiam de Cadrei, et abbatiam insulae de Man. Has itaque abbatias cum omnibus earum pertinentiis, tibi tuisque successoribus in perpetuum confirmamus. Decernimus ergo. . . . . . .
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Gualterus Albanensis episcopus.
- Ego Hyacinthus diac. card. S. M. in Cosmidin.
- Ego Odo diac. card. Sancti Nicolai in Carcere Tulliano.
- [Col. 0201C] Ego Ardicio diac. card. Sancti Theodori.
- Ego Boso diac. card. Sanctorum Cosmae et Damiani.
- Ego Cynthius diac. card. Sancti Adriani.
- Ego Joannes diac. card. S. M. in Porticu.
- Ego Manfredus diac. card. S. Georgii ad Velum aureum.
- Ego Hubaldus presb. card. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Hericus presbyter card. Sanctae Anastasiae.
- Ego Albertus presb. card. S. Laur. in Lucina.
- Ego Guil. S. Petri ad Vincula presb. card.
Datum Parisiis per manum Hermanni, S. Rom. Eccl. subd. et notarii, IV Idus Martii, indict. X [Col. 0201D] Incarn. Dominicae anno 1162, pontif. vero domni Alexandri papae III anno IV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis SANCTIO abbati monasterii Beatae Mariae de Retorta, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte alicujus temeritatis incursus, aut eos a proposito revocet, aut robur (quod absit!) sacrae religionis infringat. Eapropter, [Col. 0202A] dilecti in Domino filii, vestris postulationibus clementer annuimus et monasterium de Retorta in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, Deo praestante, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: Quidquid habetis in ecclesia S. Joannis de Sardon, in villa Vacrin; quidquid possidetis in Valleblis; quidquid possidetis in Collar; [Col. 0202B] quidquid possidetis in Pennafiel; quidquid possidetis in Trospinedo; quidquid possidetis in Zorita; quidquid possidetis in S. Coecilia, et quidquid possidetis in S. Petro de Monte cum omnibus pertinentiis suis. Sepulturam illius loci liberam esse concedimus, ut eorum qui se illic sepeliri deliberaverint, devotioni et extremae voluntati, nisi excommunicati vel interdicti fuerint, nullus obsistat, salva tamen justitia matricis Ecclesiae. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare aut ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis [Col. 0202C] profutura, salva nimirum apostolicae sedis auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui careat dignitate, reamque divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat; et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini nostri Jesu Christi Redemptoris aliena fiat, atque in extremo examine districtae subjaceat ultioni. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum [Col. 0202D] bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernoldus Portuensis episcopus.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- Ego Hubaldus presb. card. tituli Sanctae Crucis in Jerusalem.
- Ego Henricus presb. card. tit. SS. Nerei et Achillei.
- Ego Joannes presb. card. S. Angeli.
- Ego Albertus presb. card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Hyacinthus diac. card. B. Mariae in Cosmedin.
- [Col. 0203A] Ego Oddo diac. card. S. Nicolai in carcere Tulliano.
- Ego Ardicio diac. card. S. Theodori.
- Ego Boso diac. card. SS. Cosmae et Damiani.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Joannes diac. card. S. Mariae in Porticu.
- Ego Manfredus diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
Datum Parisiis per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VI Idus Martii, indict. XII, Incarnat. Dominicae 1162, pontificatus vero domni Alexandri papae III, anno IV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex insinuatione M. mulieris praesentium latricis accepimus, quod cum S. archidiaconus, Walterium de Luico interdicti sententia innodasset, pro eo quod donationem propter nuptias, quam vir suus ei fecerat, ipsi abstulerat, Ambianensis episcopus, ipsum interdictum ante satisfactionem exhibitam relaxavit. Unde quoniam ex injuncto nobis officio, universis Christi fidelibus et praesertim viduis et orphanis in sua justitia existimus debitores, fraternitati tuae [Col. 0203C] per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictum Walterium cum omni studeas diligentia convenire, ut vel donationem ab eo injuste detentam praefatae mulieri cum integritate restituat, vel plenam exinde justitiam ei non differat exhibere. Quod si facere forte contempserit, in eamdem interdicti sententiam praefatum Walterium sub celeritate reducas, nec eum ante dignam satisfactionem absolvi permittas.
Data Parisius, V Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0203D] fratri Henrico Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Lator praesentium jam secundo ad nos veniens, sua nobis conquestione monstravit, quod cum per Sim. Tornacensem [Col. 0203D] Simonem S. Quintini custodem, regii sanguinis principem, qui Tornacensem et Noviomensem rexit ecclesias ab anno 1121 ad 1148. quondam episcopum, de ecclesia de Rechem investitus canonice fuerit, et eam in diebus suis et Anselmi [Col. 0203D] Anselmus ex abbate Laudunensis S. Vincentii monasterii electus primus post restaurationem [Col. 0204D] episcopus. Cui successor datus est Geraldus ex Villariensi abbate factus episcopus, de quo hic Alexander. De eo vide Historiam Villariensis monasterii tom. III Anecdotorum nostrorum. successoris sui quiete pacificeque possederit; G. [Geraldus] Tornacensis episcopus, qui nunc praeest, occasione quarumdam [Col. 0204A] litterarum, quae a patre et praedecessore nostro piae recordationis papa Eugenio processerunt, in quibus videlicet continebatur ut donationes ecclesiasticarum rerum a praedicto Simone episcopo factae in irritum ducerentur, ipsum eadem ecclesia nimis irrationabiliter spoliavit. Unde praefato G. episcopo dedimus in mandatis, ut si verum est quod asseritur, et non esset aliud quod ipsum deberet rationabiliter impedire, eam sibi, nihil illis litteris praejudicantibus, sine molestatione aliqua restitueret: quod quia ipse nondum effectui mancipavit, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si ita est, et aliud prout superius diximus ipsum rationabiliter non impediat, tu sibi eamdem ecclesiam, litteris et ejusdem antecessoris [Col. 0204B] nostri nihil praejudicantibus, non differas restituere: sciens quod jam dictus praedecessor noster non de hujusmodi canonicis possessionibus intellexerat, sed de illis, quae in damnum Ecclesiae ab eodem episcopo fuerant et fraudem sacrorum canonum impetratae. Si vero praefatus episcopus aliam contra eum causam praetendit, ipsum ad tuam praesentiam per se, vel per sufficientem responsalem venire facias, et causam ipsam audias et eam debito fine decides.
Datum Parisius, II Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensem archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectus filius noster O. Sancti Nicolai in Carcere [Col. 0204D] Tulliano diaconus cardinalis nobis exposuit, quod cum olim in partibus illis legationis officio fungeretur, pro controversia illa quam Gill. sacerdos cum Roberto de Curten. habere dignoscitur, eumdem sacerdotem tertio ad suam praesentiam evocavit, sed ille ipsius se conspectui noluit praesentare. Quia vero idem Robertus diebus istis ad praesentiam nostram accessit, asserens se libenter velle cum eo sub nostro examine judicio stare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, [Col. 0205A] quatenus praefatum sacerdotem moneas diligentius atque compellas, ut in octavis Paschae pro eodem negotio nostro se conspectui repraesentet, alioquin nos praetermittere non poterimus quin in causa ipsa secundum justitiam procedamus.
Data Parisius, XV Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus servus servorum Dei, venerabili fratri G. Herefordiensi episcopo, salutem et [Col. 0205B] apostolicam benedictionem.
Ex litteris charissimi in Christo filii nostri Henrici illustris Anglorum regis, et venerabilis fratris nostri T[homae] Cantuariensis archiepiscopi, atque ex relatione dilecti filii nostri R. Londoniensis archidiaconi accepimus, quod idem rex desiderat plurimum et requirit, ut tu ad Londoniensem Ecclesiam transferaris, ut in eadem ecclesia curam geras et sollicitudinem pastoralem. Hac utique causa et necessitate nobis ab eodem rege proposita, quod Londoniae civitas regalis sedes sit, et ipse rex diuturniorem ibidem consueverit et longiorem moram habere, et ibi frequentes baronum ac procerum de toto regno soleant esse conventus. Quanto autem [Col. 0205C] praedicta regia civitas inter alias regni civitates magis est nobilis et famosa, tanto ecclesiam ipsam ab honestiori, et tam in divino quam in humano jure prudentiori praefatus rex regi desiderat et postulat gubernari. Nam cum ipse consilium tibi de animae suae salute commiserit, te cum sibi necesse est desiderat habere praesentem. Unde nos ei tanquam charissimo filio nostro per omnia et in omnibus in quibus secundum Deum possumus deservire volentes, et religionem, honestatem et litteraturam tuam diligentius attendentes, voto et proposito ipsius regis in hac parte, si tamen Londoniensis Ecclesia hoc unanimiter postulaverit, duximus annuendum, fraternitati tuae per apostolica scripta mandantes, quatenus juxta commonitionem praedicti fratris nostri [Col. 0205D] archiepiscopi, ad suscipiendam curam et regimen ipsius ecclesiae, omni occasione et excusatione postposita, confidenter accedas, ei tam in spiritualibus quam in temporalibus utiliter auxiliante Domino provisurus. Licet namque illius te noverimus religionis et honestatis existere, ut libentius ministrares in minimis, quam famosis et magnis ecclesiis praemineres, non dubites tamen onus assumere, quod ex divinae dispensationis arbitrio noscitur provenire. Cum enim translationes personarum de una ad aliam ecclesiam absque evidenti et manifesta causa fieri sacrorum canonum inhibeant sanctiones, nos certas necessitates et causas a principe nobis propositas, et ipsius principis votum et desiderium attendentes, translationem ipsam concedimus [Col. 0206A] inspectis quidem utilitatibus, quas per studium tuum praefatae Londoniensi Ecclesiae confidimus ex divina gratia proventuras.
Data Parisiis, XIV Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili capitulo Lundoniensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex litteris charissimi filii nostri Henrici illustris [Col. 0206B] Anglorum regis et venerabilis fratris nostri Thomae Cantuariensis archiepiscopi, atque ex relatione dilecti filii nostri Radulphi ecclesiae vestrae archidiaconi accepimus, quod idem rex desiderat plurimum et requirit, quod venerabilis frater noster Herefordensis episcopus ad vestram ecclesiam transferatur, ut in eodem ecclesia curam gerat et sollicitudinem pastoralem. Hac utique causa et necessitate nobis ab eodem rege proposita quod Lundoniensis civitas regalis sedes sit et ipse rex diuturniorem ibidem consueverit et longiorem moram habere, et ibi frequentes baronum ac procerum de toto regno soleant esse conventus. Quanto autem praedicta regia civitas inter alias regni civitates magis est nobilis et [Col. 0206C] famosa, tanto ecclesiam ipsam ab honestiori et tam in divino quam in humano jure prudentiori praefatus rex regi desiderat et postulat gubernari. Nam cum ipse memorata fratri nostro consilium de animae suae salute commiserat, eum cum sibi necesse est desiderat habere praesentem. Unde nos ei tanquam charissimo filio nostro per omnia et in omnibus in quibus secundum Deum possumus deferre volentes, et ejusdem fratris nostri episcopi religionem honestatem, et litteraturam diligentius attendentes, voto et proposito ipsius regis in hac parte, si tamen vos eumdem episcopum unanimiter postulaveritis, duximus annuendum.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad tuae sublimitatis notitiam accepimus pervenisse quomodo comites Alverniae ac vicecomes de Polenniaco villam Brivatensem, quae tua esse dignoscitur, irreverenter aggressi, ipsam Brivatensem ecclesiam, quae ad jus B. Petri ac nostrum specialiter pertinet ac tutelam, depopulari non cessant; et domum decani nequiter obsidentes, eam machinis quoad possunt expugnant. Unde nos tantam audaciam relinquere non volentes aliquatenus incorrectam, [Col. 0207A] juxta officii nostri debitum, tam eos quam praepositum et abbatem Brivatensem, qui eos induxerunt, per nostras satagimus litteras ab hujus iniquitatis ausu damnabili revocare: in proposito et voluntate habentes, ut nisi secundum nostra monita resipuerint, quantum ad officium nostrum pertinet, tam in eos, quam in terras eorum graviter vindicemus. Unde magnificentiam tuam rogamus, monemus, et exhortamur in Domino, quatenus tu ipse ad id corrigendum utiliter accingaris: et nisi resipuerint, ad vindicandum in eos studeas omnimodis et labores.
Datum Paris., XIII. Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectus filius noster nobilis vir comes Namurcensis suis nobis litteris intimavit, quod uxor ejus, quam longo tempore quiete et cum Ecclesiae pace tenuerat, ab eo sine rationabili causa recessit, et de loco ad locum fugiens, ad eum penitus venire contemnit. Cumque propter hoc Cameracensis episcopus de mandato Remensis Ecclesiae excommunicationis in eam sententiam protulisset, eadem sententia pro eo quod jugiter illa de loco ad locum [Col. 0207C] transfertur, non satis firmiter observatur. Unde fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si ita est, eamdem mulierem moneas diligentius, et inducas ut infra triginta dies ad virum suum post commonitionem tuam, omni occasione postposita, redeat; et postea, si quam rationabilem causam aestimat superesse, pro qua cum eo non debeat remanere, ad praesentiam tuam veniat, et causam suam in tuo conspectu proponat. Tu vero eamdem causam audias, et debito fine decidas. Si vero a te legitime commonita, ad virum suum redire contempserit, eam excommunicatam denunties, et usque ad condignam satisfactionem, per totam provinciam tuam sicut excommunicatam facias attentius [Col. 0207D] ab omnibus evitari.
Data Parisius, XII Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiabus HELOISSAE abbatissae, caeterisque sororibus in oratorio sancti Spiritus, quod in pago Trecensi situm est, divino famulatui mancipatis, etc. [Ad nobis, etc., ut in privilegio Eugegenii III (quod vide Patrologiae t. CLXXX, sub num. 238) , usque ad ] loca vero de Triagnello, Leavalle, Neoforto, Sancti Flaviti, quemadmodum vobis rationabiliter concessa sunt, cum universis appendiciis [Col. 0208A] suis auctoritate vobis apostolica confirmamus, etc.
Datum Parisius, per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VIII Id. Aprilis, ind. X, Incarnationis Dominicae anno 1163, pontificatus vero domni Alexandri papae III, anno IV.
Quoties illud a nobis petitur, etc.
Datum Parisiis, per manum Hermanni S. R. E. subdiaconi et notarii, II Idus April., ind. X, Incarnationis Dominicae an. 1163, pontificatus nostri [Col. 0208B] anno IV.
Anno ab Incarnatione Domini 1163. Alexander papa III, Parisiensem civitatem ingressus per aliquod tempus ibidem moras fecit, dumque in eadem urbe moraretur, ego Hugo III, Dei gratia abbas S. Germani Parisiensis, accedens ad ejus praesentiam humiliter exoravi eum, quatenus ecclesiam Beati Germani novo schemate reparatam, quia necdum consecrata est, dignitate consecrationis insignire [Col. 0208C] dignaretur; at idem reverentissimus papa Alexander precibus nostris gratanter annuens, undecimo Kal. Maii ad praedictam ecclesiam venit magna pontificum et cardinalium frequentia comitatus. Quorum unus fuit Mauricius Parisiensis episcopus. Quem monachi ejusdem ecclesiae videntes, et ob ejus praesentiam nimium perturbati, dixerunt se nullatenus passuros quod consecratio ecclesiae fieret, dum praedictus Mauricius episcopus praesens adesset. Unde dominus papa, audita et cognita monachorum perturbatione, convocavit ad se dominum Jacinthum diaconum cardinalem Sanctae Mariae in Cosmedin, et dominum Othonem diaconum cardinalem Sancti Nicolai de Carcere Tulliano, dominum [Col. 0208D] quoque Willelmus presbyterum cardinalem S. Petri ad Vincula. Quibus accersitis praecipit ut supradictum Mauricium episcopua cirvenientes, monachorum commotionem diligenter notificarent, et ex ipsius mandato eidem praeciperent quod ab ecclesia discederet, alioquin monachi consecrationem fieri omnimodis refutarent; at ille, audito domini papae mandato, cum omni ornatu et vestimentis quae secum detulerat, ab ecclesia recessit. Post cujus abcessum dominus Hubaudus Ostiensis, Bernardus Portuensis, Galtherius Albanensis, Johannes Signiensis, Geraudus Caturcensis, Almaricus Silvanectensis episcopi: et de Hispania Joannes Toletanus archiepiscopus, et Hispaniarum primas, Fellandus Asturicensis, Johannes Legionensis, Stephanus [Col. 0209A] Zamorensis, Johannes Lucensis, Assuerus Cauriensis, Petrus Migdonensis episcopi, praecipiente domino papa ecclesiam de foris in circuitu ter, et de intus similiter circum lustrantes, et aqua benedicta, sicut mos est, aspergentes, eam honorificentissime, prout decebat, dedicaverunt. Deinde dominus papa Alexander majus altare in honore sanctae Crucis et sanctorum martyrum Stephani atque Vincentii solemniter consecravit, et in medio crucem de oleo sancto imposuit, circumstantibus ad quatuor cornua ejusdem altaris quatuor de supradictis pontificibus, quorum unusquisque crucem de oleo sancto in loco suo similiter imposuerunt. Dominus autem papa reliquias intra altare posuit, et accepto instrumento, quod vulgo truella vocatur, easdem [Col. 0209B] caemento intro sigillavit. Quo peracto, dominus Hubaudus Ostiensis episcopus, et tres episcopi pariter, altare matutinale in honore sanctissimi confessoris Germani consecraverunt. Interim Dominus papa Alexander ad pratum, quod est juxta monasterii muros, cum solemni processione procedens, ad populum sermonem fecit, et coram omnibus astantibus publice protestatus est, quod ecclesia Sancti Germani de Pratis de proprio jure beati Petri existens, nulli archiepiscopo vel episcopo, nisi summo pontifici sanctae Romanae Ecclesiae subjaceat.
His interfuerunt cardinales, quorum subscripta sunt nomina.
Hubaudus presbyter cardinalis tituli sanctae Crucis [Col. 0209C] in Hierusalem.
Henricus presbyter cardinalis tituli Sanctorum Nerei et Achillei.
Joannes presbyter cardinalis tituli sanctae Anastasiae.
Albericus presbyter cardinalis tituli Sancti Laurentii in Lucina.
Guillelmus presbyter cardinalis tituli Sancti Petri ad vincula.
Jacinthus diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Cosmedin.
Oddo diaconus cardinalis Sancti Nicolai in carcere Tulliano.
Arditio diaconus cardinalis Sancti Theodori.
[Col. 0209D] Boso diaconus cardinalis sanctorum Cosmae et Damiani.
Cinthius diaconus cardinalis S. Adriani. V. Agrippae.
Petrus diaconus cardinalis S. Eustachii juxta templum.
Manfredus diaconus cardinalis S. Georgii ad Velum Aureum.
Ego Hugo abbas S. Germani de Pratis tertius, testificor hanc consecrationem meo instinctu sic peractam fuisse, et ideo ad certitudinem praesentium et futurorum eamdem scripto commendavi, et sigillo meo corroboravi.
Scellรฉes d'un scel de cire sur double queue.
ALEXANDER episcopus servus servorum Dei, dilectis filiis RADULPHO priori ecclesiae B. Mariae de Herivalle, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum, etc.
Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam in qua divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes, ut quaslibet possessiones, quaecunque bona [Col. 0210B] eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis Deo propitio poterit adipisci, firma vobis, vestrisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis; ex dono videlicet Rainaldi Clarimontis, et Matthaei comitis Bellimontis, Herivallem et nemus, ac planum eidem loco circumadjacens, quantum vos et successores vestri suis sumptibus et animalibus excolere poterunt, ab omni saeculari exactione liberum penitus et absolutum; ex dono Odonis Apri, duos sextarios frumenti annuatim in molendino Forti, et quod in eodem molendino fratres hujus loci statim post primum molitorem, [Col. 0210C] et quantum ad fratrum sufficientiam oportuerit, semper absque molitura molant; ex dono Rainaldi comitis tres sextarios frumenti, et tres mixturae in molendino Coya; ex dono Ascelini militis unum sextarium frumenti de domo ejus de Fossis annuatim, quicumque eam possederit; ex dono Giraldi de Atrio unam minam annonae de allodio de Compens, qualiscumque annona ibi creverit, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Hubaldus cardinalis tit. S. Crucis in Hierusalem.
- Albertus card. S. Laurentii in Lucina.
- Guillelmus tituli S. Petri ad Vincula presbyter [Col. 0210D] cardinalis, etc.
Datum Parisiis per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, X Kalendas Maii, indictione X, anno 1163, pontificatus Alexandri anno IV.
ALEXANDER, etc.
Sicut nuper fraternitati tuae tam viva voce quam litteris exposuimus, venerabili fratri nostro [Godescalco] Atrebatensi episcopo episcopalis dignitatis sollicitudinem deponenti, tria altaria, videlicet de [Col. 0211A] Monci, de Remcort et de Mirelmont, ad necessariam vitae sustentationem concedere et auctoritate apostolica curavimus confirmare. Unde volumus penitus et tuae fraternitati mandamus quatenus id quantum in te est firmiter facias et inviolabiliter observari.
Datum Parisius, IX kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ALBERTO abbati ecclesiae S. Genovefae [Col. 0211B] quae secus Parisios sita est, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.
Dominus sapientia fundavit terram, ipse super maria fundavit eam, super flumina praeparavit illam; hinc est quod Ecclesiae dispositio quam terrae nomine Propbeta commemorat, nullis hostium incursibus, nulla temporum diuturnitate convellitur, firmum enim Domini fundamentum stat et sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei. Hac fundatione, hoc dono sancta Romana et apostolica Ecclesia sic universis per orbem terrarum ecclesiis praeeminet, ut potestate divina, non terrena solum sed et coelestia judicet atque disponat. Hujus nimirum potestatis locum licet immeriti vicemque tenentes, sic ecclesiastica cogimur negotia dispensare, [Col. 0211C] ut Dei ubique honor et hominum salus et Ecclesiae dignitas provideatur. Hoc itaque rationis debito provocatus, praedecessor noster sanctae recordationis Eugenius papa praedictam S. Genovefae ecclesiam, in qua olim clerici saeculares enormiter et minus honeste fuerant conversati, ad reformandum in ea statum honestatis et religionis Odoni praedecessori tuo regendam disponendamque commisit, et scripti sui privilegio communivit. Unde nos ad exemplar praedecessoris nostri eamdem concessionem [Col. 0212A] ratam et firmam habemus, et eam praesentis scripti pagina confirmamus. In primis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Deum et B. Augustini Regulam per praefatum antecessorem nostrum et studium charissimi filii nostri Ludovici Francorum regis noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter conservetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis Deo propitio poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus in perpetuum et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
[Col. 0212B] Burgum Sanctae Genovefae [Col. 0211C] Burgum S. Genov. complectitur Garanellas, Grenelles, ubi primum terrae dumis obsitae, ex veteri charta: ยซHabet ecclesia S. Genov. terras apud Garanellas, quas propriis sumptibus ac laboribus [Col. 0211D] canonici faciunt excolere.ยป Hic locus intra parochiam S. Stephani est. a domo Bartholomaei usque ad pontem S. Medardi, et usque ad stratam regiam [Col. 0211D] Strata regia, platea est S. Jacobi. juxta ecclesiam S. Stephani [Col. 0211D] Ecclesia Sancti Stephani, parochia est Sancti Stephani de Gressibus. cum omnibus justitiis et liberalibus. Villam sancti Medardi et ecclesiam cum omnibus justitiis ejusdem villae. Rungiacum [Col. 0211D] Rungiacum, Rungy, prope Parisios, vicus ab aquis notissimus. cum omni justitia quae ad ipsum pertinet. Spinolium [Col. 0211D] Spinolium, Epinay, subtus Sennart, in quo etiam continetur Quinciacum. cum ecclesia et omnibus pertinentis et justitiis ejusdem villae. Apud Dravernum [Col. 0211D] Dravernum, Draveil, praedium dioec. Paris. datum a Dagoberto rege, intra quod Champrosay. possessiones quas ibi habetis cum pertinentiis suis. Apud S. Germanum super Scolam [Col. 0211D] S. Germanus super Scolam, Saint-Germainsur-Ecole, dioecesis Senon. prope Cely, terra Christophoro de Thou principi senatus Parisiensis alienata propter pecuniarum subsidium. possessiones cum pertinentiis suis. Jauciniacum [Col. 0211D] Jauciniacum, Jossigny, dioecesis Parisiensis. cum omnibus justitiis suis et ecclesiam ejusdem villae. Apud Magniacum [Col. 0211D] Magniacum, Magny-le-Hongre, dioecesis Meldensis, cujus parochiae Sancta Genovefa titularis [Col. 0212C] est. terras et nemora cum omnibus justitiis. Apud Ebeliacum [Col. 0212C] Ebeliacum, Ebly, dioecesis Meldensis. terras et capitalia. Apud Trejectum [Col. 0212C] Trejectum, Tri-le-Bardou, dioec. Meldensis, cujus ecclesiae pertinentis ad collationem abbatiae [Col. 0212D] S. Faronis S. Genovefa titularis est, ad quam nono saeculo ipsius sanctae corpus delatum est. capitalia [Col. 0212C] tam virorum, quam mulierum. Apud Charmentrium [Col. 0212D] Charmentrium, Charmentrรฉ, dioecesis Meldensis, cujus parochia ad abbatiae S. Faronis patronatum spectat. possessiones et capitalia virorum et mulierum. Item viros et mulieres quos Meldis habetis, Lysiaci [Col. 0212D] Lysiacum, Lysi, dioecesis Meldensis, cujus ecclesiae curam episcopus Meldensis anno 1269 regularibus S. Genovefae canonicis commisit. Mareoli [Col. 0212D] Mareolum, Mareuil-la-Fertรฉ, dioecesis Meldensis, cujus ecclesiae ad praesentationem prioris S. Celiniae sanctus Martinus titularis erat jam saeculo IX quo illuc delatae sunt sanctae Genovefae reliquiae. et in omni circum adjacente territorio. Apud Firmitatem [Col. 0212D] Firmitas Milonis, la Fertรฉ-Milon, dioecesis Suession. Milonis, de Turre V solidos et obolum et decimas et capitalia multorum virorum et mulierum in vicinia illa, et ecclesiam Sancti Vedasti. Marisiacum [Col. 0212D] Marisiacum, Marisy, dioec. Suession. Ejus patrona sancta Genovefa, cujus corpus illuc saeculo IX deportatum est. cum ecclesia Sanctae Genovefae, nemoribus, pratis et omnibus pertinentiis ejusdem villae. Apud Palaciolum [Col. 0213A] [Col. 0213C] Palaciolum, Palayseau, dioecesis Parisiensis. et Ebarliacum [Col. 0213C] Ebarliacum, in authentico Challiacum, Chilly, prope Palaciolum. terras et capitalia, decimas et campipartes. Apud Atheias [Col. 0213C] Atheiae, Athys, dioecesis Parisiensis. decimas et de unaquaque domo obolum. Apud Balneolum [Col. 0213C] Balneolum, Bagneux, prope Fontanetum ad Rosas, Fontenay-aux-Roses, dioecesis Parisiensis. et Fontanetum, terras et nemora et prata, molendinum Beveris [Col. 0213C] Molendinum Beveris, Moulin sur la riviรจre de Biรจvre, qui fluviolus propter Fontanetum ad Rosas fluit. . Apud Vanvas [Col. 0213C] Vanvae. Vanves, prope Parisios. ecclesiam, terras, vineas et capitalia cum omni justitia quae ad terras vestras pertinet. Sosyacum [Col. 0213C] Sosyacum, Choisy-aux-Boeufs, dioecesis Carnot. [Col. 0213D] parochia quondam intra fines majoris Versaliarum saltus, modo destructa; vide Steph. Tornac. epist. CXVIII. et ecclesiam ejusdem villae. Triarnum [Col. 0213D] Triarnum, Trianon, vicus destructus, ubi nunc regale palatium cum nemore et terra adjacente. Capellam Galiae [Col. 0213D] Galia, Galy, terra sita prope Sosiacum, vendita Ludovico XIV seu commutata pro dominio de Ver dioec. Silvanectensis, quod ideo nomen habet Ver-de-Galy. cum porprisio suo, stagno, molendino. Decima apud Malum-nidum [Col. 0213D] Malus-Nidus, Maulny. et V arpenni vineae apud Marliacum [Col. 0213D] Marliacum, Marly-le-Roy, dioecesis Parisiensis. et stagnum quod Bartholomaeus pilosus vobis in eleemosynam dedit. Nannetodorum [Col. 0213D] Nannetodorum, Nanterre. cum ecclesia ejusdem villae, possessionibus et capitalibus multorum. Apud Autolium [Col. 0213D] Autolium, Auteuil. terras, vineas [Col. 0213B] et capitalia et totam justitiam terrae quam ibi habetis. Rodoniacum [Col. 0213D] Rodoniacum, Rosny-sous-Vincennes, per quem locum nono saeculo S. Genovefae corpus relatum est Parisios. cum ecclesia ejusdem villae, capitalibus, justitiis et omnibus pertinentiis suis. Apud Canaverias [Col. 0213D] Canaveriae, Cheneviรจres, super Matronam prope Campiniacum et S. Maurum. terras, vineas et capitalia. Borretum [Col. 0214C] Borretum, Borrest, prope Silvanectum. Vide Stephani Tornac. epist. 129. et aquam ejusdem villae cum omnibus pertinentiis suis. Apud Tertiam [Col. 0214C] Tertia, seu potius Tertium, parochia dioecesis Silvanect. ubi vetustissima est capella S. Genovefae, dicta de Buxo jam ante annum 1200. terram et sensus, decimas et campipartes. Apud Baernum [Col. 0214C] Baernum, Baerne, prope Montespillouer, dioec. Silvanect. Nonnisi villa esse debet, in qua capella erat, quales antiquitus erant in plerisque S. Genovefae praediis. terram cum decimis et campipartibus et justitiis. Apud Borrencum [Col. 0214C] Borrencum, Borrane, dioecesis Bellovac. prope abbatiam Regalis montis tribus Silvanecto leucis. trans aquam, terras et prata, campipartes, census et capitalia. Praebendam unam in ecclesia beatae Mariae Parisiensis. Parisiis intra civitatem et extra, domos, census et capitalia multorum. Apud Yvriacum [Col. 0214D] Ivriacum et Vitriacum, Ivry et Vitry, prope Parisios. et Vitriacum terras, vineas, census et capitalia. Apud Villam [Col. 0213C] Judaeorum [Col. 0214D] Villa Judaeorum, Villejuif; prope Parisios; quod ibi possidebat abbatia, feodus S. Genovefae appellabatur. terras, decimas et campipartes. Apud castrum Miledunum in monte S. Petri decimas annonae et vini; item V solidos quos monachi S. Pharonis annuatim vobis reddunt de ecclesia [Col. 0214A] quae est apud Trejectum. Apud Corbolium IV solidos de ecclesia sancti Exuperii. De sub Castro forti molendinum de Bucelini villa [Col. 0214D] Bucelinivilla, Boussinville. . Apud Curiam Petrae [Col. 0214D] Curia Petrae, Courpierre, prope Giffum. et Joviniacum [Col. 0214D] Joviniacum, Guigny, prope Orley. terras, prata, census et nemora. Parisiis sub parvo ponte molendinum unum. Census et decimas de quadam terra apud Pontem petrinum [Col. 0214D] Pons petrinus, Pontperrin, prope Parisios circa Villulam, a quo certum territorium nomen habebat. . Apud Telletum [Col. 0214D] Telletum, Tiloy, prope Castrum Nantonis, Chรขteau-Landon, dioecesis Senonensis. juxta castrum de Lauduno terras, capitalia et census. Apud Sanctum Nonnum [Col. 0214D] S. Nonnus, Saint-Non, dioecesis Parisiensis. terras, decimas et campipartes. Apud Sosyacum [Col. 0214D] Sosiacum, Soisy, prope Corbolium, dioecesis Paris. juxta Corbolium terras et census. Apud Boscum regis [Col. 0214D] Boscus regis, Bois-le-Roy, seu Balleroy, dioecesis Senon. terras et redditus.
Libertatem quoque sive auctoritatem a praedecessoribus nostris Romanis pontificibus eidem ecclesiae indultam atque immunitatem a Francorum [Col. 0214B] regibus loco ipsi concessam, et eorum scriptis firmatam, vobis auctoritate apostolica pariter confirmamus. Nec alicui Francorum regi seu principi Parisiensem urbem tenenti liceat eamdem ecclesiam cuiqnam in beneficium tradere vel aliquo commutationis genere a regio patrocinio alienare, ut semper in canonicali religione per Dei gratiam persistentes ejusdem ecclesiae canonici cum patrocinio regio etiam sedis apostolicae tuitione congaudeant. Claustrum vestrum in ea quam hactenus habuit libertate servetur.
Prohibemus quoque ut nulli post factam in eodem loco professionem absque abbatis sui licentia liceat de claustro discedere, discedentem vero nullus audeat [Col. 0214C] retinere. Constituimus etiam ut nulli archiepiscopo vel episcopo nisi tantum Romano pontifici ecclesia ipsa subjaceat. Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum, ordinationes [Col. 0215A] clericorum qui ad sacros ordines fuerint promovendi, a quocumque malueritis, suscipietis episcopo, si quidem catholicus fuerit et gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem et B. Augustini Regulam providerint eligendum. Et quia volumus laboribus et expensis, ecclesiae vestrae prompta benignitate succurrentes consulere, constituimus electus vester ad quemcumque catholicum episcopum voluerit, benedictionis gratiam consecuturus accedat, vel si maluerit juxta quod in [Col. 0215B] aliis privilegiis vestris continetur, liberum sit ei ad Romanum pontificem, ut ab eo munus benedictionis accipiat, accedere. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum, etc.
- Ego Alexander Catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Gualterus Albanensis episcopus.
- Ego Hubaldus presbyter cardinalis S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Henricus presbyter card. tit. SS. Nerei et Achillei.
- Ego Johannes presbyter cardinalis tituli S. Anastasiae.
- [Col. 0215C] Ego Albertus presbyter card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Guillelmus presbyter card. S. Petri ad Vincula.
- Ego Hyacinthus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Odo diaconus cardinalis S, Nicolai in Carcere.
- Ego Arditio diaconus cardinalis Sancti Theodori.
- Ego Cinthius diaconus card. S. Georgii ad Velum Aureum.
Datum Paris. per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VIII Kal. Maii, Incarnationis Dominicae anno 1163, pontificatus [Col. 0215D] vero domini Alexandri papae III anno IV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis canonicis Ecclesiae Gerboredi, tam praesentibus quam futuris (canonice) intrantibus, in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestate convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere et petentium desideriis congruum impertiri consensum. Eapropter dilecti in Domino filii, justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam in qua divino mancipati estis [Col. 0216A] obsequio, sub B. Petri, et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: ecclesiam de Rotumgio cum decima magna et minuta, et omnibus ejus appendiciis; ecclesiam de Hausseio et de Curcellis, ecclesiam de Hericourt; altare de Lodosiis; medietatem decimae de Collengnies; decimam de Tuileto; tertiam partem de sancti Dionysii [Col. 0216B] curte, ecclesias de Vuambasio, de Capella, de Sullis, de Sancto Sanctone, et de Sancto Audoeno. Justitiam quam habetis in atrio apud Sonjons, et apud Acceium et apud villam quae dicitur Uns, apud Senentes, et apud Vuardes; in villa Braii et apud Curleium; decimam quoque conductus pedagii, transitus apud Sonjons et Uns, et fossam ferrariam in Sabiniis. Ad haec libertatem illam quam bonae memoriae Vuido quondam Belvacensis episcopus canonicis vobis et ecclesiae vestrae concessit, et scripti sui pagina confirmavit, nosne a statu suo temerario alicujus incursu, processu temporis moveatur, auctoritate apostolica confirmamus.
Praesenti etiam decreto statuimus ut nullus unquam [Col. 0216C] habeat in ecclesia vestra praebendam nisi is qui ei per suam praesentiam voluerit deservire. Capellanum itidem vice domini, qui pro tempore fuerit, nisi ab officio capellaniae omnino destiterit, capellam aut praebendam ecclesiae vestrae, simul cum capellania illa prohibemus habere. Adjicimus praeterea et auctoritate apostolica interdicimus ut praebendae vestrae non dividantur, sed in sua omni tempore integritate permaneant.
Decrevimus ergo ut nulli omnino hominum liceat supradictam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu aliquibus vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa [Col. 0216D] sunt, usibus omni modis profutura. Prohibemus quoque ut nullus unquam audeat ecclesiae vestrae aut capellanis ipsius novas vel indebitas exactiones imponere, vel personas vestras aliquibus illicitis praeceptionibus et servitiis aggravare, salva apostolicae sedis auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Ad indicium autem perceptae hujus ab Ecclesia Romana protectionis, unum bisantium nobis, nostrisque successoribus annis singulis persolvetis.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate [Col. 0217A] careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
- Ego Alexander Catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Gualterus Albanensis episcopus.
- Ergo Hubaldus presbyter cardinalis tit. Sanctae [Col. 0217B] Crucis in Jerusalem.
- Ego Henricus presbyter cardinalis tit. Sanctorum Nerei et Achillaei.
- Ego Joannes presbyter cardinalis tit. Sanctae Anastasiae.
- Ego Albertus presbyter cardinalis tit. Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Guillelmus presbyter cardinalis tit. S. Petri ad Vincula.
- Ego Hyacinthus diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Odo diaconus cardinalis S. Nicolai in carcere Tulliano.
- Ego Ardicio diaconus cardinalis Sancti Theodori.
- [Col. 0217C] Ego Cinthius diac. cardinalis Sancti Adriani.
- Ego Manfredus diac. card. Santi Georgii ad Velum Aureum.
Datum Parisiis per manum Hermanni S. Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VII Kalend. Maii, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno 1163, pontificatus vero domni Alexandri papae tertii anno quarto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio HUGONIS praepositi ecclesiae S. Petri Duacensis, [Col. 0217D] ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris canonice intrantibus in perpetuum.
Sicut injusta petentibus nullus est tribuendus assensus, ita et justa postulantium non est differenda petitio. Eapropter dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus et praefatam S. Petri ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti patrocinio communimus; statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque [Col. 0218A] successoribus et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Ex dono Roberti quondam Atrebatensis episcopi, altare de Marcha-Gotranni, ad usus canonicorum inibi Deo servientium; salvo in omnibus jure episcopi et ministrorum ejus. Ex dono ejusdem altare Sanctae Rictrudis de Wasers, cum dotibus suis, ad usus eorumdem canonicorum, ita liberum et absolutum, sicut ipse vobis concessit; salvis in omnibus reditibus episcopi, et consuetudinibus archidiaconi et ministrorum ejus. Presbytero vero loci illius defuncto, sive rationabiliter inde remoto, vestram erit alium providere idoneum presbyterum, et Atrabatensi episcopo praesentare, cui professionem faciat et obedientiam promittat. Omnes decimas [Col. 0218B] parochiae vestrae et omnes oblationes quas Gerardus Cameracensis quondam episcopus ad usus canonicorum ecclesiae vestrae concessit dum adhuc Cameracensis et Atrebatensis episcopatus conjuncti essent; ea scilicet conditione, ut ipsam ecclesiam vestram et res ejus nulla unquam regat laica persona; sed solummodo eam provideat praepositus, qui clericus sit, et in praebendis locandis curam agens, et in caeteris rebus ipsius ecclesiae ordinandis. Liberam quoque, et ab omnibus obsoniis omnisque censuali respectu absolutam, praefatam ecclesiam manere volumus, sicut idem episcopus statuit: salva tantum sicut in aliis abbatiis, Atrebatensis episcopi justitia.
[Col. 0218C] Ex dono memorati Roberti Atrebatensis quondam episcopi, altaria et ecclesias Sancti Martini de Sin, et Sancti Remigii de Marca cum dotibus et appendiciis suis ad usus canonicorum ibidem Deo servientium (remota per eumdem episcopum omni venalitate et turpis lucri exactione), ita libera jure perpetuo possidenda, sicut ea vobis rationabiliter ipse concessit, salvis in omnibus cathedraticis redditibus episcopi, et consuetudinibus archidiaconi et ministrorum ejus. Presbytero vero de quolibet loco praedicto defuncto, sive rationabiliter inde remoto alium idoneum presbyterum Atrebatensi episcopo praesentetis, cui professionem faciat et obedientiam promittat; et sic in populo Dei curam gerendam de manu episcopi gratis accipiat.
[Col. 0218D] Aliqui tamen vestrum singulis annis Atrabatensi synodo studeant interesse; nisi forte benevolentia episcopi fuerint relaxati.
Duas capellas Beatae Mariae in suburbio Duacensi liberas et absolutas, sicut ecclesia vestra hactenus noscitur rationabiliter possedisse.
De praebendis quoque mutandis, quae de bonis Roberti praepositi, Simonis et Girardi, in ecclesia vestra sunt rationabiliter institutae, quorumlibet laicorum assensus contra ipsius Ecclesiae consuetudinem nullatenus admittatur.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed [Col. 0219A] illibata omnia et integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem [Col. 0219B] eidem loco jura sua servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem, praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.
- Ego Alexander Catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- Ego Hubaldus presbyter cardinalis titulo Sanctae Crucis et Jerusalem.
- Ego Henricus presbyter cardinalis tit. SS. Nerei et Achillei.
- Ego Joannes presbyter cardinalis tit. Sanctae Anastasiae.
- [Col. 0219C] Ego Albertus presbyter cardinalis Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Guillelmus titulo S. Petri ad Vincula presbyter cardinalis.
- Ego Hyacinthus, diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Ado, diaconus cardinalis S. Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Ardicio, diaconus cardinalis Sancti Theodori.
- Ego Boso diaconus cardinalis Sanctorum Cosmae et Damiani.
- Ego Cinthius diac. card. Sancti Adriani.
- Ego Joannes diaconus cardinalis S. Mariae in Porticu.
- [Col. 0219D] Ego Manfredus, diaconus cardinalis S. Georgii ad Velum Aureum.
Datum Carnoti per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, III Kal. Mai, indictione XI; Incarnationis Dominicae anno 1163, pontificatus vero domni Alexandri papae III, anno IV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri JOANNI Legionensi episcopo, ejusque successoribus canonice instituendis in perpetuum.
Ad sedem apostolicam quasi ad caput et matrem [Col. 0220A] omnium in gravioribus negotiis recurrendum ecclesiastica sanxit auctoritas. Ipsa enim maternae charitatis visceribus novit oppressis filiis subvenire, et sic sua defendere, ut curet aliis etiam competentia jura servare. Tuas igitur et Ecclesiae tuae preces, venerabilis in Christo frater Joannes, Legionensis episcope, debita benignitate suscipimus, ut liberalitatis jus antiquorum jam temporum diuturnitate possessum, eidem Legionensi Ecclesiae conservemus. Ipsa quippe cum inter caeteras Hispaniae civitates clara, locuplesque polluerit, nulli unquam legitur subjacuisse metropoli. Hanc igitur ipsius ingenuitatem juxta petitionem tuam ratam, et integram, et ita stabilem permanere decreti praesentis assertione censemus, ut si quam forte huic [Col. 0220B] libertati contrariam institutionem apud apostolicae sedis occupationes quaelibet potuit extorsisse subreptio, nullum per hanc eidem libertati praejudicium ingeratur. Libertatis enim bonum omnimoda legum provisione munitum est, ut nullis pateat occasione pessundandum. Unde nos praedecessorum nostrorum bonae memoriae Paschalis, et Adriani PP. vestigiis inhaerentes, auctoritate apostolica statuimus, ut tu, et tui deinceps successores nulli unquam metropolitano debeatis, nisi tantum Romano pontifici subjacere, et omnes qui tibi in eadem sede successerint, per manus Romani pontificis tanquam speciales Romanae sedis suffraganei consecrentur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia in praesentiarum juste [Col. 0220C] et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, Deo propitio, poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus, et per vos eidem Ecclesiae illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Intra fines Galleciae archidiaconatum qui continet tria castella, turres, dancus, cancellata, valcarcer, Navia; quidquid juris habes in ecclesiis ad monasterium Sancti Facundi pertinentibus; quidquid juris Legionensis Ecclesia habere dignoscitur in ecclesia S. Isidori, et in ecclesiis ad ipsum pertinentibus. Intra episcopatum Asturicensem, villa [Col. 0220D] quae dicitur Canzanucos cum ecclesiis suis; intra episcopatum Palentinum, villa quae dicitur Bobada, et villa quae dicitur Abarca cum ecclesiis suis, et ecclesias de Capella; intra episcopatum Ovetensem, villa quae dicitur Ovelgas cum ecclesia; ecclesiam Sancti Martini de Fonte de Febro, et ecclesiam Sancti Jacobi; quidquid juris habes in ecclesia Sancti Petri de Asloncia, in ecclesia S. Michaelis de Escalada, et in ecclesia monasterii de Vega; monasterium S. Claudii in propria haereditate Legionensis Ecclesiae fundatum; castrum de Coronio cum omnibus pertinentiis suis; villa quae vocatur villa Muzaref cum fodro ad eam pertinente. Ad haec ea quae felicis memoriae Adelfonsus illustris Hispaniarum rex, et Berengaria uxor ejus cum [Col. 0221A] filiis, et Santia germana sua pro peccatorum suorum remissione Ecclesiae Legionensi devotionis intuitu obtulit, vel etiam recognovit, nos ad instar praedecessorum nostrorum felicis memoriae PP. Eugenii et Adriani, tibi, tuisque successoribus, et per vos eidem Ecclesiae auctoritate apostolica confirmamus: decimas videlicet ad Legionensem episcopatum pertinentes in omnibus villis, quae intra ejusdem episcopatus terminos continentur, et quae ad honorem S. Pelagii spectare noscuntur, et infantagi honore fuerunt; praeterea villas in quibus Ecclesiae istae fundatae sunt, ecclesia scilicet S. Michaelis de Escalada, et S. Petri de Aslonza, et ecclesia de Vega, et exceptis monasteriis, quae sunt in Legionensi civitate, videlicet ecclesia S. Salvatoris, quae [Col. 0221B] est extra murum, et aliis intra murum existentibus, et villa de Fresno, quae est in valle de Uncina, et villa S. Gervasii. Census quoque, vel consuetudines quas sedes Legionensis a praefatis recipere consuevit ecclesiis, eidem sedi ab ipsis more solito persolvantur. Quae nimirum omnia vestris usibus in posterum profutura serventur, ut ea jure debeatis in posterum possidere, et nuntios proprios ad decimas recipiendas in villis singulis habeatis.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, aut aliquibus vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur vestris, et aliorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, [Col. 0221C] usibus omnimodis profecta, salva in omnibus sedis Apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica, saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo, tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis, honorisque sui dignitate careat, reamque se de divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud [Col. 0221D] districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.
DEMONSTRA MIHI VIAS TUAS, DOMINE. ( Locus Sigilli. )
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- Ego . . . , presbyter cardinalis tituli Sanctae Crucis in Jerusalem.
- Ego . . . , presbyter cardinalis tituli Sanctorum Nerei et Aquilei.
- Ego Albertus, presbyter cardinalis tituli S. Laurentii in Lucina.
- [Col. 0222A] Ego Hyacintus, diac. cardinalis S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Ardicio, diaconus cardinalis Sancti Theodori.
- Ego Petrus, diaconus cardinalis Sancti Eustachii juxta Templum Agrippae.
Datum Turonis per manum Hermanni Sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi, et notarii XVII Kal. Junii, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno 1163, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno quarto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis EUSTACHIO abbati ecclesiae S. Joannis super Seylam positae, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeritatis incursus aut eos a proposito revocet, aut robur (quod absit!) sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam in qua divino mancipati estis obsequio et praedecessoris nostri sanctae recordationis Eugenii papae vestigiis inhaerentes, sub B. Petri et nostra [Col. 0222C] protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo cononicus, qui secundum Deum et B. Augustini Regulam et institutionem Praemonstratensis ordinis, in eodem loco noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quoscunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, liberalitate regum, largitione principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
[Col. 0222D] Altare de Marcel cum decima et appendiciis ejus, et terra dotali; curtem de Marcel liberam cum pascuis ejusdem territorii; decimam vobis canonice concessam apud Walbercurt; altare S. Firmini, altare S. Germani, campum S. Germani cum terragio et decima, curtem de Bertricurt, in qua conversae vestrae habitant cum cimeterio et tota decima, sicut rationabiliter vobis est concessum, quartam partem territorii Longi-prati, et dimidium Maresci, et ejusdem quartae partis dominium, molendinum, quod vobis, contulerunt domini de Pinchonio, et curtem ejusdem molendini, usuarium Maresci. Hernencurtis, cursum Seylae a praedicto molendino descendentis usque ad abbatiam et fratrum officinas civitatis Ambianensis pascua, [Col. 0223A] domos et terra Radulphi qui non ridet, cum appendiciis earum, curtem de Ollaincurt, liberam cum suis agriculturis et usibus nemoris, totam decimam de Wattincurt cum suis appendiciis et terris, quas Giraldus de Petracloa, et Gualterius, et eorum participes vobis dederunt; campum Uhuorum et campum S. Petri de Brihercurt, campum et curtile S. Petri de Gaudiaco, tertiam partem decimae de Hornast cum terragio et decima; decimam de Ultzabaiz, sextam partem decimae de Argovia cum duobus campis et prato quod est ibidem inter terram et rivulum; quinque campos terrae allodii in territorio Longi Prati cum terragio et decima; terras et decimas quas habetis apud Nointel, et sex vini modios singulis annis vobis persolvendos, [Col. 0223B] molendinum de Eures, molendinum de Prato; molendinum censuale ex concessione Flaviacensis capituli; curtem de Septemvilla, et totam decimam ejusdem territorii cum pascuis et usibus nemoris; sextam partem totius Septemvillae, quam contulit vobis Jugelramnus Rufus cum duodecima parte ejusdem territorii, quam concessit vobis Aquicinensis ecclesia; curtem in Viconia sitam, quae Vallis Domorum dicitur, ab omni exactione liberam cum suis pascuis et usibus nemoris et decima, et undecim carucatarum terrae agriculturam in eodem territorio cum tota decima, curtem quae vallis Guidonis dicitur, liberam, cum terris quas possidetis in Viconia et in territorio de Mairia cum [Col. 0223C] terris, decimis, pascuis et usibus nemoris; campum Stephani et campum de Maharavesne; sextam partem decimae de S. Amando; annuales census terrarum et domos, quas in diversis locis habetis; septuaginta et sex jugera terrae supra Somenam cum terragio; pascua Argoviae libera cum octava parte maresci Argoviae, quam concessit vobis Radulphus de Haidincurt; curtem de Savieres liberam et ejusdem terrae agriculturam cum pascuis et usibus nemoris et tertia parte decimae, quae pertinet ad altare cum alia tertia parte ejusdem decimae; terram, quam vobis concessit Bernardus de Baratangla in territorio de Baratangla; terram etiam quam contulit vobis Arnulphus Ferez et Ernoldus de Artois in territorio de Drihercurt; terram quoque [Col. 0223D] et nemus de Hernencurt cum terragio et decima. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus a vobis decimas praesumat exigere.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut possessiones ejus auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu aliis quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia. Si [Col. 0224A] qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei ac Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
- Ego Alexander Catholicae Ecclesiae episcopus.
- [Col. 0224B] Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Hubaldus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Henricus presb. card. tit. S S. Nerei et Achillei.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Anastasiae.
- Ego Albertus presb. card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Jacobus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Joannes diac. card. S. Mariae in Porticu.
Datum Turonibus per manum Hermanni Sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VIII Kal. [Col. 0224C] Junii, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno 1163, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno IV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex conquestione abbatis et fratrum Sancti Remigii nuper accepimus quod cum causa quae est inter ipsos et abbatem Dervensem [Col. 0223D] Dervensis antiquum et insigne monasterium, ordinis S. Benedicti in dioecesi Catalaunensi a [Col. 0224D] sancto Berthario fundatum, hactenus perstat sub congregatione S. Vitoni gallice Montier-en-Der. super quadam [Col. 0224D] decima de Franpas noscitur agitari, in praesentia tua et Samsonis, praedecessoris tui, olim fuisset diutius ventilata, et super eadem causa saepius fuisset ad nostram audientiam appellatum; memoratus abbas nec appellationem exsequi, nec justitiam aliquatenus voluit exhibere. Unde quoniam ex injuncto nobis apostolatus officio universis Dei fidelibus in sua justitia existimus debitores, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus infra XXX. dies, postquam fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam evoces, et rationibus hinc inde auditis et plenius cognitis eamdem causam, remota appellatione, justitia mediante, decidas. [Col. 0225A] Ad hoc quoniam sicut ex supradictorum abbatis et fratrum querela percepimus, canonici Grandis-Prati, corpus filii comitis ejusdem loci, qui ab utero matris ecclesiae ipsorum fratrum, sicut asserunt, fuerat olim oblatus, eis per violentiam et contra justitiam surripuerunt, nihilominus tuae discretioni mandamus, quod praefatos canonicos diligenter moneas, et districte compellas, ut vel ablatum corpus memoratis fratribus sine ulla contradictione restituant, vel cum eis pacifice super hoc amicabiliterque componant, aut in praesentia tua sibi exhibeant justitiae complementum.
Data Turonis, VII Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BERNARDO priori monasterii Sanctae Fidis de Rosham ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium ne forte cujuslibet temeritatis incursus aut eos a proposito revocet, aut robur, quod absit! sacrae religionis infringat. Quocirca, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati [Col. 0225C] Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti patrocinio communimus; statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona, idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant: in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Villam de Northam cum hominibus, terris, nemoribus, pascuis, et pertinentiis suis, quemadmodum Robertus filius Walteri, et filii ejus, vobis dederunt; et hospitale ejusdem villae, quod habetis a fratribus hospitalis Jerusalem, cum nemore et [Col. 0225D] omnibus pertinentiis suis; terram de Kudda hanc cum omnibus pertinentiis suis quam Sibilla uxor praefati Roberti vobis dedit; ecclesiam de Horsforda, et ecclesiam de Bor. In Lundoniis ecclesiam Sanctae Margaretae cum omnibus terris quas in eadem villa Robertus filius Walteri vobis in eleemosynam dedit; decimas quoque de Abretuna, de Sibetuna, de Gulwerstunia, de Colerbo, de Relmigaham, de Colostunia, de Flemewrda, de Wdetuna, de Semera, de Tikebzon, de Thersham, de Slortei, de Cranesforda, de Benges, de Stramnigaham, de Ludaham, de Dalingaho, de Stantuna, de Sarlingaham, de Sutburna, de Adelingetuna, de Ghor, de Stilibi, de Stocos, de Hoa, de Sothesham, de Wituella, et terram de Odetuna, et omnes terras [Col. 0226A] et domos, quae vobis in Norwico, et Gernamuta in eleemosyna rationabiliter sunt concessa; molendinum de Baldrusella, et tredecim solidos in Kareseja, et in Buccheshala; molendinum Dalraforda, terram quam Simon Pecchi vobis in eleemosynam dedit, terram Radulfi de Berveswerda, terram quam vobis dedit Willielmus de Chorzo in Bischele, terras quoque quas Willielmus Bardulfus vobis dedit in Srecaham, et in Spicafurda, terram quam Baldwinus filius Guidonis vobis dedit in Buchingaham, terram quam Hugo de Duillers vobis dedit in Kalaxaforda, terram de Nunterston quam Richardus filius Gaufridi vobis dedit, et salinas quas Willielmus Strabo vobis dedit in Kimnaham, redditum quem Radulfus filius Baldwini vobis dedit, et [Col. 0226B] terram de Rendringlat, quam Willielmus de Bisnei vobis dedit.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat supradictum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura; salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo [Col. 0226C] tertiove commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco jura sua servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Ubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- [Col. 0226D] Ego Gualterus Albonensis episcopus.
- Ego Ubaldus presbyter cardinalis tit. Sanctae Crucis in Hierusalem.
- Ego Henricus presb. card. tit. Sanctorum Nerei et Achillei.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Anastasiae.
- Ego Guillelmus presb. card. tit. S. Petri ad Vincula.
- Ego Hyacinthus Sanctae Mariae in Cosmedin diac. card.
- Ego Otto diacon. card. Sancti Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Ardicio diac. card. S. Theodori.
Datum Turonibus, per manum Hermanni Sanctae [Col. 0227A] Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VII Kalend. Junii, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno 1163, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno IV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio GOTHESCALCO, abbati Sancti Bertini, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.
Justitiae et rationis ordo suadet, etc., ut in privilegio Innocentii papae suprascripto, f o 240 v o et [Col. 0227B] seq. [Col. 0227] Vide Patrologiae tom. CLXXIX, in Innocentio II, sub num. 398. . Signatum cum circulo, in cujus circuitu scribitur: VIAS TUAS, DOMINE, DEMONSTRA MIHI, et in medio dicti circuli, SANCTUS PETRUS. SANCTUS PAULUS. ALEXANDER PAPA III, cum subscriptione quae sequitur:
- Ego Alexander, catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus, Ostiensis episcopus, etc.
Datum Turonis, per manum Hermanni, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, septimo Kal. Junii, indictione undecima, Incarnationis Dominicae anno 1163, pontificatus vero domni Alexandri papae tertii anno quarto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis W. priori, et fratribus ecclesiae Sanctae Mariae de Sniapes, salutem et apostoliam benedictionem.
Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere consensum, et vota quae a rationis [Col. 0227D] tramite non discordant, effectu sunt prosequente complenda. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, ecclesiam de Fressentum, et ecclesiam de Bedingefeld, cum pertinentiis earum, et Brastanhae, quas in praesentiarum juste et canonice possidetis, aut in futurum justis modis, Deo propitio poteritis adipisci, vobis et per vos, Ecclesiae vestrae auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire.
Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem [Col. 0228A] omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Turon. VII Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio HUGONI abbati S. Germani Parisiensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Dum venerabilis frater noster Mauritius Parisiensis episcopus et tu pariter in Turonensi concilio in nostra praesentia essetis constituti, praedictus episcopus in concilio consurgens, jus quoddam in ecclesia tua ad se proposuit rationabiliter pertinere. Nos autem attendentes quomodo eadem ecclesia sub jure et proprietate beati Petri ab antiquo retro temporibus quiete pacificeque perstiterit, noluimus ullatenus episcopi proclamationem admittere, nisi ostenderet aliquem eam de nostris praedecessoribus [Col. 0228C] admisisse. Quod quia non fecit, nec eum id facere posse pensamus, per praesentia scripta decernimus, ut illa ipsius episcopi proclamatio nullam interruptionem nullumque possit juri et libertati ejusdem ecclesiae praejudicium in posterum generare.
Datum Turonis, Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, [Col. 0228D] salutem et apostolicam benedictionem.
Pervenit ad audientiam nostram quod cum Ric. de Corberio, qui dum in habitu fratrum militiae Templi superno Regi aliquanto tempore militavit, ad Cisterciensium fratrum vel aliam districtam religionem transire decreverit, et idipsum firmiter in praesentia nostra promiserit, nunc quodam modo ab hac intentione retrahitur, et pium illud propositum remorari videtur. Unde fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus eumdem R. moneas diligentius, et compellas habitum praedictae religionis assumere, ut votum suum valeat laudabiliter adimplere. Quod si hinc usque ad proximum [Col. 0229A] festum beati Joannis facere forte contempserit, tu eum ecclesiastica censura compellas.
Data Turonis, III Nonas Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PAULO abbati monasterii S. Salvii ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeritatis incursus, aut eos a proposito revocet, aut robur, [Col. 0229B] quod absit! sacrae religionis infringat. Ea propter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium in quo divino mancipati estis obsequio sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Praedecessorum vero nostrorum felicis memoriae Urbani, Gregorii, et Innocentii Romanorum pontificum vestigiis inhaerentes statuimus ut nulli archiepiscopo vel episcopo, [Col. 0229C] aut alicui praelato ecclesiastico vel saeculari, excepta Vallumbrosana congregatione aliquod, super ecclesia vestra dominium liceat obtinere, sicut ab iisdem praedecessoribus nostris fuisse noscitur institutum. Praeterea sicut capella S. Nicolai de Casa Arsa ad vestrum jus pertinens, ab omni jugo totius dominationis episcopi et plebani hactenus immunis noscitur exstitisse, ita et de caetero eam immunem decernimus permanere.
Illud etiam jus quod in hospitali de Capraria hactenus habuistis vobis nihilominus confirmamus. Liceat quoque vobis clericos et laicos e saeculo fugientes liberos et absolutos in monasterio vestro recipere et eos sine contradictione aliqua retinere; chrisma vero oleum sanctum, consecrationes altarium, [Col. 0229D] ordinationes clericorum, qui ad sacros ordines erunt promovendi a dioecesano suscipietis episcopo, siquidem Catholicus fuerit, et gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et ea gratis et absque pravitate vobis voluerit exhibere; alioquin ad quemcunque malueritis recurratis antistitem, qui nostra fultus auctoritate vobis quod postulatur indulgeat. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti fuerint, nullus obsistat; salva tamen canonica justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Sane laborum vestrorum quos propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis [Col. 0230A] vestrorum animalium, nullus a vobis decimas praesumat exigere.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat supradictum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet exactionibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, hanc contra eam venire tentaverit, secundo tertione commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque [Col. 0230B] se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei, et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.
- Ego Alexander Catholicae Ecclesiae episcopus ss.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus ss.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus ss.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus ss.
- [Col. 0230C] Ego Hubaldus presbyter cardinalis tit. S. Crucis in Hierusalem ss.
- Ego Henricus presbyter cardinalis sanctorum Nerei et Achillei ss.
- Ego Joannes presbyter cardinalis tit. S. Anastasiae ss.
- Ego Guillelmus presbyter cardinalis tit. Sancti Petri ad Vincula ss.
- Ego Hyacinthus diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Cosmedin ss.
- Ego Oddo diaconus cardinalis Sancti Nicolai in Carcere Tulliano ss.
- Ego Ardicio diaconus cardinalis S. Theodori ss.
- Ego Boso diaconus cardinalis Sanctorum Cosmae et Damiani ss.
- [Col. 0230D] Ego Cinthius diaconus cardinalis S. Adriani ss.
- Ego Petrus diaconus cardinalis Sancti Eustachii juxta templum Agrippae ss.
- Ego Joannes diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Porticu ss.
- Ego Manfredus diaconus cardinalis S. Georgii ad Velum Aureum ss.
Datum Turonis per manum Hermanni Sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, Nonis Juniis, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno 1163, pontificatus vero domni Alexandri papae III, anno quarto.
VIAS TUAS, DOMINE, DEMONSTRA MIHI. ( Locus sigilli. )
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio CLEMENTI abbati beatae Mariae, de Shyrborne, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeritatis incursus aut eos a proposito revocet aut robur (quod absit!) sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus [Col. 0231B] clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quaecunque bona, quascunque possessiones idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, Deo propitio, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Ecclesiam scilicet parochialem Sanctae Mariae de Shyrborne, quam idem abbas tenet in praebendam [Col. 0231C] a Sarisburiensi Ecclesia, cum capellis, terris, decimis, et adjacentiis suis, terras, hospites et domos censuales in eadem villa Shyrborne; Stapelbugg cum ecclesia ejusdem villae, capellis, terris, et omnibus adjacentiis suis; Westonam cum omnibus pertinentiis suis; Hortonam cum ecclesia ejusdem villae, et capella de Onolton eidem ecclesiae adjacenti, cum terris, decimis et omnibus pertinentiis suis; capellam Sanctae Trinitatis de Watham, et domos censuales in eadem villa cum terris decimis et omnibus pertinentiis suis; ecclesiam Sanctae Mariae de Wymborne et domos censuales in eadem villa; partem terrae et capellam quam habetis in Monerio de Kingeston; ecclesiam Sanctae Mariae Magdalenae sitam juxta castrum Shyrborne cum [Col. 0231D] capellis Sancti Michaelis et Sancti Probi, et omnibus pertinentiis suis; molendinum in villa Shyrborne juxta capellam Sancti Andreae, et vivarium proximum eidem molendino, et decimis omnium vivariorum tam de anguillis quam de caeteris piscibus, et decimam vini de vinea ejusdem villa Shyrborne; manerium de Woborne cum capella ejusdem villae, et terris decimis et omnibus pertinentiis suis, Comptonam, et aliam Comptonam cum capellis, decimis et omnibus pertinentiis suis; manerium de Ehorneford cum capella, terris, decimis et omnibus pertinentiis suis; manerium de Bradford cum ecclesia ejusdem villae et capellis, terris, decimis et omnibus pertinentiis suis; Wycam et Loscumbe cum omnibus pertinentiis suis; Dalthestoke cum [Col. 0232A] ecclesia ejusdem villae, et capellis, terris, decimis et omnibus pertinentiis suis; Corundunam et Rhistherstoke cum omnibus pertinentiis suis; Corescumbam et ecclesiam ejusdem villae cum capellis, terris, decimis et omnibus pertinentiis suis; Lym cum ecclesia ejusdem villae, et capellis, terris, decimis et omnibus pertinentiis suis; Setonam cum ecclesia ejusdem villae cum capellis, terris, decimis, salinis, et omnibus pertinentiis suis; Lythele ham cum ecclesia ejusdem villae et terris, decimis et omnibus pertinentiis suis; Bromlegam et Stiwtke cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam Sanctae Mariae de Cadweli cum capellis, terris, decimis et omnibus pertinentiis suis; ecclesiam Sancti Ismaelis de Pennalt cum terris, decimis et omnibus pertinentiis [Col. 0232B] suis; ecclesiam Sancti Eltwyci de Penbyay cum terris, decimis et omnibus pertinentiis suis.
Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem, et beati Benedicti Regulam providerint eligendum. Sepulturam quoque illius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia parochialium ecclesiarum a quibus mortuorum [Col. 0232C] corpora assumentur.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata et integra omnia conserventur eorum pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura; salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia.
Si qua ergo in futurum ecclesiastica, saecularisvepersona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis [Col. 0232D] honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
Datum Turonibus per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, Non. Junii, indictione XI Incarnationis Dominicae 1163, pontificatus domni Alexandri papae III anno IV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Discretionis tuae prudentiam non credimus ignorare qualiter circumpositi tibi fratres nostri archiepiscopi et episcopi et abbates nobis et curiae nostrae hactenus in procurationibus necessariis providerunt. Unde quoniam de te praecipuam inter caeteros spem fiduciamque tenemus, fraternitati tuae [Col. 0233B] per apostolica scripta mandamus, et commonemus attentius, quatenus suffraganeos tuos episcopos, et universos abbates per tuam provinciam constitutos, ad honestas procurationes nobis et fratribus nostris faciendas, prompta sollicitudine exhortari studeas, ut eas hinc ad primum festum beati Jacobi honeste possimus utilerque recipere, ut devotionem tuam merito debeamus in Domino commendare.
Datum Turonis, Nonis Junii.
[Col. 0233C] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus HENRICO Remensium archiepiscopo, ejusque suffraganeis episcopis, et dilectis filiis universis abbatibus et prioribus per ejus archiepiscopatum constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto de sinceritate et devotione vestra majorem in omnibus fiduciam gerimus, tanto vos ad ea quae nobis et fratribus nostris expediunt, confidentius invitamus. Quocirca universitatem vestram per apostolica scripta rogamus, atque monemus, quatenus ad honestas procurationes nobis et eisdem fratribus nostris faciendas prompta sollicitudine curetis intendere, et eas nobis hinc usque ad proximum festum beati Jacobi, studeatis utiliter [Col. 0233D] destinare: ita quod nos exinde devotionem vestram debeamus digne in Domino commendare. Quod si qui vestrorum, dilecti filii abbates et priores, id efficere forte neglexerint, sententiam quam praefatus archiepiscopus in vos propter hoc canonice promulgaverit, nos, auctore Domino, ratam habebimus.
Datum Turonis, Nonis Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis Clementi priori ecclesiae de Genestonensia [Col. 0234A] et fratribus ejus, tam praesentibus quam futuris, canonice substituendis, in perpetuam memoriam.
Piae postulatio voluntatis affectu debet prosequente compleri quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, praefatam ecclesiam in qua divino mancipati estis obsequio sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; et in primis siquidem statuentes ut ordo canonicus qui secundum Deum et beati Augustini Regulam ibidem est et institutiones quae a venerabili fratre nostro Bernardo Nannetensi episcopo in [Col. 0234B] eadem ecclesia canonicorum Sanctae Mariae Magdalenae assensu rationabiliter institutae sunt, perpetuis temporibus conserventur. Quascunque praeterea possessiones, quaecunque bona ex dono vel concessione ejusdem episcopi aliorumque fidelium in praesentiarum juste et canonice possidetis, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis Deo propitio poteritis adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: Genestum in quo ecclesia vestra sita est cum pertinentiis suis ex dono Bernardi Nannetensis episcopi, ecclesiam de Montebert cum pertinentiis suis, ecclesiam Sancti Joannis de Boisel [Col. 0234C] cum pertinentiis suis ex dono Mauritii Hervei et Willelmi Normandeli, quidquid juris habetis in terra quae dicitur Petra-Stulta ex dono Hervei Hoaut et filii sui Mauritii, medietatem domorum Landarum de Pomeria ex dono Rainaldi Matacrei; dimidium quarterium terrae in masura et quidquid juris ex dono ejusdem Rainaldi et Goveni de Paluel habetis in landis quae sunt a Petra-Lata usque ad Genestosum; ex dono Pagani filii Alisciae quidquid juris habebat in parochia de Rezaio; ex dono Matthiae Hervei et Simonis Judicaelis locum Sancti Luciani cum pertinentiis suis; ex dono Rollandi clerici et filiae suae Landesciae terram et vineas quas habetis in parochia de portu Sancti Petri. Sane novalium [Col. 0234D] vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus a vobis decimas exigere praesumat. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen canonica justitia illarum ecclesiarum a quibus mortua corpora assumuntur.
Decernimus ergo ut nulli hominum liceat supradictam ecclesiam perturbare aut ejus possessiones auferre, retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata eorum et integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, [Col. 0235A] salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, seque ream divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant.
Sic signatum Ego Alexander catholicae Ecclesiae [Col. 0235B] episcopus, etc.
Datum Turon. per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VI Idus Junii, indict. XII, Incarnationis Dominicae anno 1163, pontificatus vero domni Alexandri III papae anno quarto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri [HUGONI] Suessionensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex conquestione Odonis sacerdotis, latoris praesentium, accepimus quod cum venerabilis frater [Col. 0235C] noster Parisiensis episcopus ( Mauritius ) eum super quodam crimine convenisset, et ipsum officio ac beneficio privasset, ad facultates suas per se ac ministeriales suos durius extendit. Unde quoniam ei saepius ad nos clamanti volumus in suo jure adesse, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus memoratum episcopum diligenter convenias, ut vel ablata universa praefato sacerdoti restituat, vel cum eo super his pacifice amabiliterque componat, aut in tua praesentia eidem exhibeat justitiae complementum. Et ideo cum exinde fueris requisitus, utramque partem, ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde auditis diligenter et cognitis, eamdem causam appellatione [Col. 0235D] remota infra viginti dies post harum susceptionem justitia mediante decidas.
Datum Turonis, V Idus Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri nostro THOMAE Cantuariae archiepiscopo salutem et apostolicam benedictionem.
Constitutus olim in praesentia nostra suppliciter nos et devote rogasti ut illum sanctae recordationis virum, Anselmum videlicet quondam Cantuariae archiepiscopum, cujus vitam et veneranda miracula [Col. 0236A] nobis praesentare curasti in concilio Turonensi, canonizare vellemus. Nos vero pro eo quod plures illuc convenerant qui pro aliis sanctis viris illud idem instanter expetebant, [quod] rogaveras duximus differendum. Nunc autem de honestate et prudentia tua plenam in omnibus fiduciam obtinentes, negotium istud tuae curae tuaeque discretioni committimus; per apostolica tibi scripta mandantes, quatenus fratres episcopos nostros suffraganeos tuos et abbates atque alias religiosas personas in tua provincia constitutas ante tuam praesentiam convoces, et coram eis omnibus praedicti viri sancti vita ejus perlecta et miraculorum serie publice declarata, cum consilio et assensu convenientium fratrum super illo canonizando, secundum quod in [Col. 0236B] consilio eorum inveneris, nostra fultus auctoritate procedas; sciens quod nos illud quod tu super hoc cum dictis fratribus provideris statuendum, auctore Domino, ratum et firmum habebimus.
Datum Turon., quinto Idus Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis RAIMUNDO abbati monasterii S. Martini Canigonensis ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur quod rationi et honestati [Col. 0236C] convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum impertiri suffragium. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus annuimus et praefatum monasterium S. Martini Canigonensis quod utique juris et proprietatis beati Petri existit ad exemplar praedecessoris nostri felicis memoriae Sergii papae, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam in eodem monasterio noscitur institutus, futuris temporibus inviolabiter observetur.
Praeterea quascunque possessiones, quaecunque [Col. 0236D] bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, Deo propitio, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: locum quem Guifredus comes bonae memoriae vobis dedit, in quo ipsum monasterium situm est, cum decimis et primitiis, et omni libertate sua; villam de Verneto, cum terminis et pertinentiis suis; villam de Odolo cum terminis et pertinentiis suis, et quidquid Guifredus comes, vel alii Christi fideles in villa et parochia de Marchexanes praefato monasterio contulerunt; ecclesiam S. Vincentii de Elz, cum decimis, primitiis, [Col. 0237A] alodiis, et oblationibus suis; praedia, possessiones et alodia in parochia Sanctae Mariae de Marcevol; praedia, possessiones et alodia in parochia Sanctae Eulaliae de Arbosols; praedia, possessiones et alodia in parochia Sanctae Columbae de Triliano; praedia, possessiones et alodia in parochia S. Stephani de Saorra; praedia, possessiones et alodia in parochia S. Eulaliae de Foliano; praedia, possessiones et alodia in parochia Sancti Martini de Ascaro; praedia, possessiones et alodia in parochia Sancti Jacobi de Anyer; praedia, possessiones et alodia in parochia de Belloloco; praedia, possessiones et alodia in parochia Sancti Cosmae de Sagdaniano; praedia, possessiones et alodia in parochia Sancti Marcelli de Flucano; alodia quae habetis in Celrano Aureliano et [Col. 0237B] Guissano cum omnibus pertinentiis suis; praedia quae habetis in villa de Eona et in parochia Sancti Stephani de Egued, in parochia Sanctae Columbae de Avidano, in parochia Sancti Saturnini de Targuesona, in parochia Sancti Vincentii de Villa-Alta, in parochia de Edorres, in parochia Sancti Gennesii de Ezerr, in parochia Sanctae Leocadiae de Darnacollecta, in parochia Sancti Juliani de Estanar, et in villa de Bajanda, in parochia Sancti Martini de Ix, in parochia Sancti Vincentii de Exaneda, in parochia Sancti Martini de Arao, in parochia Sancti Stephani de Euvils; ecclesiam Sanctae Fidei de Taltorta, cum omnibus pertinentiis suis, et quidquid juris habetis in parochia Sancti Petri de Alp, [Col. 0237C] in parochia Sanctae Mariae de Mosoll, in parochia Sancti Laurentii de Adas, et in parochia Sancti Saturnini de Faustiniano; decimas et primitias et jura quae habetis in ecclesia Sancti Martini de Casafabra, et in ejus parochia; alodia et possessiones in parochia Sancti Stephani de Illa, et in parochia de Pontiliano ecclesiam Sancti Romani cum omnibus pertinentiis suis; praedia, possessiones et alodia in parochia Sancti Martini de Caneto, et in villa Sancti Laurentii, in villa Sancti Felicis, et in parochia de Corbera, et in parochia Sanctae Eulaliae de Millars; insuper quidquid juris habetis in comitatu Bisuldunensi, Ceritaniensi, Confluentensi, Rossilionensi. Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum, ordinationes [Col. 0237D] monachorum vel clericorum qui ad sacros ordines fuerint promovendi, benedictionem abbatis et caetera ecclesiastica sacramenta, a dioecesano suscipietis episcopo, si quidem Catholicus fuerit et gratiam sedis apostolicae habuerit, et ea gratis et absque pravitate aliqua vobis voluerit exhibere; alioquin liceat vobis quemcunque malueritis catholicum adire antistitem, qui nimirum nostra fultus auctoritate, quod postulatur indulgeat. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti fuerint, nullus obsistat, salva matricis ecclesiae justitia, aliarumque ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Obeunte vero te, nunc [Col. 0238A] ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia, seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam, providerint eligendum. Ad haec, sicut praedictus antecessor noster Sergius papa instituisse dignoscitur, ita et nos duximus statuendum, ut praefatum monasterium nulli nisi tantum Romano pontifici debeat esse subjectum. Ad indicium autem hujus a sede apostolica perceptae libertatis, unum morabatinum nobis nostrisque successoribus annis singulis persolvetis.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, [Col. 0238B] aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva in omnibus sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena [Col. 0238C] fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco jura sua servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- Ego Hubaldus presbyt. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Henricus presbyter card. tit. Sanctorum Nerei et Achillaei.
- [Col. 0238D] Ego Albertus diac. cardinalis tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Jacinthus diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Otto diaconus card. S. Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Boso diaconus cardinalis Sanctorum Cosmae et Damiani.
Datum Turonis per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, IV Idus Junii, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1163, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno IV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Dum adhuc Parisiis praesentes essemus, firmiter nos sublimitati tuae proposuisse recolimus, quod nihil unquam vellemus scienter efficere quod contra honorem deberet regiae celsitudinis provenire. Unde licet nuper comitem Arverniae in nostra praesentia positum absolverimus, eam tamen super hoc cautelam habuimus, ut bene crederemus nos nostro et tuo pariter honori consulere, et etiam [Col. 0239B] Brivatensi Ecclesiae utiliter providere. Non enim prius meruit a nobis absolvi, quam tactis sacrosanctis Evangeliis corporale praestiterit sacramentum, quod tam super restituenda filia viro suo, quam etiam super corrigenda injuria Ecclesiae Brivatensi illata nostrum deberet suscipere firmiter et servare mandatum. Unde continuo sibi sub illius sacramenti districtione mandavimus, ut filiam suam viro, cui eam abstulerat, redderet, et universa bona Brivatensis Ecclesiae, quae vel ad eum vel ad homines ejus devoverant, resignaret. Accedit ad haec, quod praefatus comes non per se principaliter praedictam Brivatensem Ecclesiam aggressum fuisse, sed in subsidium nepotis sui servisse dicebat: quem [Col. 0239C] nos nec adhuc absolvimus, nec etiam deinceps, antequam plenarie satisfaciat, eum vel ejus complices absolvemus. In ea enim sicut diximus, voluntate, in eo sumus proposito solidati, ut super his, quae gravia tibi cognoscimus, te inconsulto nullatenus procedamus. Quod si aliquando inscienter contra id aliquid faceremus, non pigebit nos congrua in melius discretione reducere quae tanto principi noverimus displicere.
Datum Turonis, IV Idus Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PETRO decano et universo capitulo ecclesiae Beati Aniani, salutem et apostolicam benedictionem.
Causam quae inter vos et Aurelianensem episcopum (Manassen) super exspoliatione ecclesiae B. Germani, quam suis parochianis querebamini spoliatam, et praesentatione sacerdotis ejusdem ecclesiae vertebatur, bonae memoriae A[raldo] S. Benedicti abbati nos commisisse meminimus, et qualiter in eadem causa deberet procedere apostolicis litteris studuimus designare. Verum, sicut ex ejusdem abbatis tenore litterarum percepimus, testes vestros [Col. 0240A] recepit, et praefatam ecclesiam S. Germani suis parochianis, juxta litterarum nostrarum formam, studuit revestire, et ipsius etiam scripti serie plene cognovimus, quod et de libera substitutione sacerdotis in eadem ecclesia, juxta mandatum apostolicae sedis, testes recepit; et quod super utroque negotio ab eodem factum est, et dicta testium, litteris propriis et sigillo suo studuit communire. Nos itaque quod ab eodem abbate factum est ratum habentes, apostolicis litteris confirmamus, et quod in ejus authentico litteris confirmamus, et quod in ejus authentico scripto continetur, ratum et inconvulsum perpetuis temporibus decernimus permanere.
Datum Turon., III Id Junii.
Datum Turonis, IV Idus Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri STEPHANO Meldensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem.
Constitutis in praesentia nostra te pariter et dilecto filio nostro B. Resbacensi abbate, causam, quae inter vos super subjectione ac libertate monasterii Resbacensis, et super repraesentatione capellani ecclesiae S. Joannis vertebatur, audivimus, asserente te quod capellanus in ipsa ecclesia instituendus tibi repraesentari deberet, ut a te curam susciperet [Col. 0240C] animarum.
Praefatus vero abbas institutionem illius capellani se liberam habere respondens, negavit penitus quod ejus repraesentatio ad te ullatenus pertineret. Cumque variae hinc inde fuissent rationes in commune prolatae, ex ipsius plenius confessione cognovimus, quod capellanus ejusdem in ecclesia illa a praedecessore suo praedecessori tuo repraesentatus fuerit, et ab eo curam suscepisset animarum. Adjecit etiam seipsum Josolium capellanum in eadem ecclesia substituendum tibi repraesentasse. Quare cum tu habito respectu, quod super hoc cum archidiacono tuo prius deliberare velles, admittere distulisses, abbas quasi propria libertate usus, eum in eadem ecclesia sua libertate instituit, ipseque ibi [Col. 0240D] post interdicti et excommunicationis sententiam in eum propter hoc a te rationabiliter promulgatam divina fecit officia celebrare. Nos igitur ita, sicut diximus, te in possessione illius repraesentationis fuisse de sua confessione tenentes, de communi omnium fratrum nostrorum consilio apostolicae sedis auctoritate decernimus, ut praenuntiatus capellanus, pro eo quod contra interdictum tuum divina celebrare praesumpsit, neque in supradicta, neque in alia qualibet tui episcopatus ecclesia divina officia praesumat in posterum celebrare, nisi hoc de voluntate tua possit misericorditer obtinere, salvo tamen jure monasterii sui, quod tam super ipsa capellani repraesentatione, quam super aliis libertatibus suis contra te se probaverit possidere.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi salutem et apostolicam benedictionem.
Quoniam non semper juxta desiderium nostrum tuae sublimitatis habere praesentiam possumus, ut tibi viva voce quae volumus exponamus, necessarium est ut aliquando voluntatis nostrae tenorem per aliquem fratrum nostrorum regiae celsitudini curemus exprimere, et tuum super eo responsum [Col. 0241B] per certum nuntium vel litteras exspectare. Ad praesens autem, quoniam nullum de fratribus nostris cardinalibus a nobis potuimus absque difficultate dimittere, per venerabilem fratrem Meldensem episcopum, et dilectum filium nostrum P. S. Aniani Aurelianensis decanum, quaedam tibi decrevimus intimare quae et audire diligenter te volumus, et super his per eumdem decanum regiae serenitatis responsum pariter et consilium exoptamus. Ad haec excellentiae tuae volumus innotescat quod nisi aliqua necessaria causa consilium nos mutare compellat, disposuimus in proximo Bituricas, Domino volente, transire, et ibi aliquanto tempore permanere. Unde magnificentiam tuam per apostolica [Col. 0241C] scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus homines illius loci diligenter admoneas ut liberum accessum universis qui illuc cum necessariis voluerint venire, concedant, et nobis et curiae nostrae debitam reverentiam et honorem impendant.
Datum Turonis, III Idus Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis DOMINICO abbati ecclesiae B. Mariae de Vite, ejusque fratribus, tam praesentibus quam [Col. 0241D] futuris, regularem vitam professis in Hispania.
Quoniam sine verae cultu religionis, nec charitatis unitas potest subsistere, nec Deo gratum exhiberi servitium, oportet nos, quantum gratia divina donavit, in universis Ecclesiis gratam religionem Deo statuere, et institutam exacta diligentia conservare. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam in qua divino mancipati estis obsequio, S. Beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, in primis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui in vestra ecclesia secundum Dei timorem et B. Augustini Regulam et Praemonstratensium fratrum instituta, noscitur institutus, perpetuis ibidem [Col. 0242A] temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, liberalitate regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, Deo propitio, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus illibata et permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ex dono videlicet Aldefonsi illustris memoriae regis Hispaniarum et concessione venerabilis fratris nostri Joannis Oxomensis episcopi, locum in quo abbatia ipsa fundata est cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Cubillas cum pertinentiis suis; grangiam quae dicitur Aleoba, de Brazacurta, cum [Col. 0242B] pertinentiis suis; grangiam quae dicitur Guma cum pertinentiis suis; domos quas habetis in Bibilla cum pertinentiis suis; domum quam habetis in Cabanas cum pertinentiis suis; monasterium B. Mariae de Tortoles cum pertinentiis suis, ecclesiam Sancti Juliani de Ulmo cum pertinentiis suis; ex dono Petri Joannis, domum in Maderol; ex dono fratris Dominici, domum in Ayllon prope S. Martinum cum pertinentiis suis, grangiam in Talamonea, quae dicitur Turris-Regis cum pertinentiis suis. Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere praesumat. Licet etiam vobis clericos sive laicos liberos et absolutos [Col. 0242C] de saeculo fugientes, ad conversionem suscipere et in vestro collegio retinere. Paci siquidem et tranquillitati vestrae paterna sollicitudine providentes, auctoritate apostolica prohibemus, ut nullus infra clausuram locorum, sive grangiarum vestrarum, violentiam vel rapinam, aut furtum facere, seu hominem capere audeat; et si quis hoc temerario ausu praesumpserit tanquam sacrilegus judicetur, ecclesiastica ultione plectatur. Sepulturam quoque illius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat; salva tamen justitia matris Ecclesiae et parochialium ecclesiarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur.
[Col. 0242D] Decernimus ergo ut nulli hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et [Col. 0243A] sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis eidem loco jura sua servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus
- Ego Ubaldus presbyter cardin. tit. Sanctae Crucis in Jerusalem.
- Ego Henricus presbyter cardinalis tit. Sancti Petri [Col. 0243B] ad Vincula.
- Ego Hyacinthus diaconus card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Oddo diac. card. S. Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Joannes diaconus cardinalis S. Mariae in Porticu
Datum Turonis per manum Hermanni, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, secundo Idus Junii, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo sexagesimo tertio, pontificatus vero domini Alexandri III papae anno quarto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis archipresbytero Placentinae congregationis, et universis capellanis fratribus ejusdem congregationis tam praesentibus quam futuris, in perpetuum.
Fidei et devotionis, quam circa sacrosanctam Romanam Ecclesiam, et nos ipsos, praesertim in schismaticae persecutionis tempore habuisse noscimini, considerantes affectum, tanto libentius devotas universitatis vestrae preces admittimus, quanto de sinceritatis vestrae constantia nobis ibi universali [Col. 0243D] Ecclesiae majora commoda provenisse sentimus. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, institutionem congregationis vestrae a bonae memoriae Sigefredo Placentino quondam episcopo rationabiliter ordinatam et electionem archipresbyteri ejusdem congregationis de arbitrio fratrum utiliter institutam sicut a temporibus praedicti episcopi usque nunc observatam dignoscitur, vobis vestrisque successoribus auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus; statuentes, ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, aut ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et [Col. 0244A] beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus noverit incursurum.
Datum Turon. decimo septimo Kal. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Narbonensi archiepiscopo, Helenensi et Carcassonensi episcopis salutem et apostolicam benedictionem.
Relatum est auribus nostris quod vos ecclesias ad [Col. 0244B] jus Crassensis monasterii pertinentes, contra tenorem privilegiorum Romanae Ecclesiae, indebitis exactionibus fatigatis. Chrisma quoque et oleum sanctum, et caetera ecclesiastica sacramenta, sine pretii interventu, eidem monasterio concedere recusatis. Unde quoniam inhonestum est id et ab officio pontificali alienum, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si ita est, ecclesias supradicti monasterii Crassensis nulla ratione ulterius indebite molestetis, nec pro chrismate vel aliis sacramentis ecclesiasticis aliquid ab eodem monasterio exigere praesumatis.
Datum Turonis, XV Kalendas Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum praesentium lator a bonae memoriae praedecessore [Col. 0244D] tuo, nulla, sicut asserit, causa rationabili existente, pro excommunicato haberetur, et si bene meminimus, tunc ad nostram praesentiam venienti litteras absolutionis dedimus. Cumque dilectus filius noster O., Sancti Nicolai in Carcere Tulliano diaconus cardinalis, tunc apostolicae sedis legatus, absolutum eum ex nostris litteris cognovisset, et jam dicto praedecessori tuo, sicut comperimus ex sua relatione, mandasset, ut ipsum auctoritate nostra absolutum nulla ratione haberet excommunicatum; tu, sicut praedictus D. nobis asseruit, eum in eamdem sententiam conaris reducere. Quoniam igitur de discretione tua plenam in omnibus fiduciam obtinemus, nec decet probitatem tuam his quae a nobis gesta sunt aliquatenus obviare, fraternitatem [Col. 0245A] tuam per apostolica scripta rogamus, monemus atque mandamus, quatenus eamdem absolutionem a nobis factam ratam habeas, et ipsum ita cures paterna semper charitate diligere, quod et in hoc non offendatur Deus, et nos devotionem tuam merito debeamus in Domino commendare.
Data apud Dolense [Col. 0245D] Dolense sive Burgidolense monasterium insigne ordinis S. Benedicti, in dioecesi Bituricenci, [Col. 0246D] haud procul a Castri Rodulfi oppido, quod superiori saeculo ad saeculares transiit canonicos. monasterium, VIII Kal. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0245B] filiis BERENGARIO abbati Gixalen. coenobii, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regulariter substituendis in PP. M.
Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, ut et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus annuimus, et Guixalen. coenobium, in quo divino mancipati estis obsequio, praedecessoris nostri felicis memoriae Urbani papae vestigiis inhaerentes, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus: statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona, idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum, [Col. 0245C] concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis Deo propitio poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant; in quibus his propriis duximus exprimenda vocabulis.
Ecclesia Sanctae Mariae de Fenals. Alodium quod vocatur villa de Magno, alodium de Catiano, sive de Peruls, alodium de Locustaria cum manso quod vocatur Prat, et omnibus pertinentiis suis; alodium de Penedos et de Spanedat, alodium de Rodegario, alodium vallis Aradi cum ipsa fexa quae fuit Richelis comitissae, alodium quod est in parochia Sancti Martini de Romaniano; donationes quas Arnaulfus [Col. 0245D] episcopus Almoricus, Gaufredus, Vitalis, et Bernardus filius praefati Gaufridi, in Ecclesiam nostram contulerunt cum vinolariis quae tenuerunt per Sanctum Felicem: decimas et primitias vallis Aradi, et villae Mordanici, et de rupturis novis quae factae sunt in alodio Sancti Felicis, a die quo capta fuit Barchinon. usque ad tempora ista, sicut ex concessione Rogarii episcopi, et canonicorum Gerunden. Ecclesiae vobis datae sunt domus et possessiones, Barch. et in ejus territorio, domos quas habetis in civitate Gerundae, alodia et possessiones de Quartiano, alodia et possessiones de Lofrid, decimas et primitias in villa Olivis, et in valle Aradi, [Col. 0246A] decimas omnium piscium qui capti fuerint a Conarglum usque ad Sanctum Leoncium, alodium de Fanals, XVIII mansus cum eorum pertinentiis, alodium quod fuit Suniarii comitis, alterum alodium de Colonico, alodium quod fuit Bertrandi Arnalii, alodium de Vilar, et de versus, alodium quod est infra eamdem parochiam, alodium de villa Romani, de valle lubrica de Torredella, de Palacio Trusels de Lofrid, de Buada, de Fontanilies, de Aguils de Pedrinians de Pubal, de Val de Durqueres de Vals et de Palacio Ravani.
Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia, seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars [Col. 0246B] consilii sanioris, secundum Dei timorem, et beati Benedicti Regulam providerint eligendum. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, et salva sedis apostolicae auctoritate, et dioeces. episcopi canonica justitia.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque [Col. 0246C] sui careat dignitate, reamque se divino judicio de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei ac Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine dictrictae subjaceat ultioni. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus SS. D.
- Ego Hubaldus presbyter cardinalis tit. Sanctae Crucis in Jerusalem.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- [Col. 0246D] Ego Jacintus diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Albertus presb. card. tit. Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Ardicio diaconus cardinalis S. Theodori.
Datum apud Dolens. monasterium, per manum Hermantii sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VII Kal. Julii, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo sexagesimo tertio, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno quarto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, HENRICO fratri suo Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Operibus pietatis intendere et humana fragilitate lapsis misericorditer providere, Domini Salvatoris exempla nos provocant, et officium exigit charitatis. Inde est quod pro O. latore praesentium, qui monasticam vitam in monasterio [Col. 0247] An Claramvallem, in qua Henricus olim monasticam vitam professus fuerat, an aliquod suae dioecesis monasterium? vestro professus, de claustro ejusdem sui postea mobilitate discessit, discretionem vestram rogamus atque monemus, [Col. 0247B] quatenus ipsum pietatis obtentu, et pro reverentia beati Petri ac nostrae in monasterium vestrum, salva tamen monasterii ordinis disciplina recipiatis, nec eum in faucibus callidi hostis extra claustrum vagari ulterius permittatis.
Datum apud Dolense monasterium, V Non. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, [Col. 0247C] salutem et apostolicam benedictionem.
Fervorem tuae sincerissimae devotionis, circa sacrosanctam Romanam Ecclesiam, et specialiter circa personam nostram, jugiter effectu operis recognoscentes, desiderium gerimus et voluntatem te sicut charissimum fratrem nostrum et principale membrum Ecclesiae, totius dilectionis brachiis amplecti, et honori quoque et commodis tuis ferventius anhelare. Licet autem G. J. R. et quamdam mulierem cum eis R. nomine atque alios socios eorum Atrebatenses cives, qui multo tempore nos et curiam nostram sunt secuti, justitiam super diffamatione sua instantius offerentes, a nobis repellere modis omnibus intenderemus; quia tamen nobis summopere praecavendum est, ne nocentes solvamus [Col. 0247D] et innoxios condemnemus, tuae utique volentes fraternitati deferre, factum ipsum, quousque consilio et deliberatione tua et Ecclesiae tuae atque fratrum nostrorum episcoporum de regno Francorum latius perfruamur, digne duximus prolongandum, eosdem cives interim ad propria remittentes: ita quidem, ut cum a nobis vocati fuerint, ad nostram praesentiam debeant accedere, et judicium nostrum et Ecclesiae sine ulla contradictione recipere et firmiter observare. Unde fraternitatem tuam diligentius sollicitamus, ut factum ipsum per illas personas quibus ipsorum civium vita et conversatio innotuit plenius inquiras, et nobis studeas intimare, [Col. 0248A] ut nos tam tuo quam Ecclesiae tuae, et aliorum fratrum nostrorum episcoporum consilio et deliberatione usi pariter et instructi, in eodem negotio utiliter, auctore Domino, procedamus. Quoniam vero nolumus, nec est dignum, ut praedicti cives interius jacturam vel periculum quodlibet in personis aut in rebus suis valeant sustinere, fraternitati tuae mandamus, quatenus cum civibus suis mandando significes, ne in personas vel bona ipsorum detrimentum praesumant aliquod vel gravamen inferre.
Datum apud Dolense monasterium, Nonis Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Apostolicae administrationis cura omnibus sacris locis providere compellimur, et praesertim eis quibus intendere nos tuae sublimitatis excellentia exhortatur. Hujus igitur considerationis intuitu provocati, monachos Sancti Maximini, quos vitae turpioris conversatio et sui abbatis interemptio infamabant, per diversa monasteria divisimus, et ad petitionem tuam instituere ibidem alios Domino [Col. 0248C] auctore curavimus. Quos tuae sublimitati duximus commendandos, rogantes attentius, quatenus pro reverentia beati Petri ac nostra eos manuteneas, diligas et honores, et eos in justitia sua foveas, protegas et defendas, et A. praepositum de Mecho, et matrem ejus et sororem districte compellas, ut frumentum et alia plura quae apud eos Henricus, ejusdem monasterii monachus, deposuit, ei restituant, aut in praesentia tua justitiae complementum exhibeant.
Datum apud Dolense monasterium, V Idus Julii.
ALEXANDER, etc., charissimo in Christo filio LUDOVICO, etc.
Dum in mente revolvimus et ad memoriam revocamus qualiter causa Dei et amore justitiae, ob reverentiam quoque beati Petri apostolorum principis, causam Ecclesiae tanquam propriam assumpsisti, et eam, sicut rex catholicus et princeps Christianissimus, in augmentum et exaltationem ipsius prae aliis orbis principibus promovisti, in hanc intentionem et animi voluntatem adducimur, [Col. 0249A] ut in qualibet causa ejusdem Ecclesiae, quae alicujus momenti sit, absque serenitatis tuae consilio et auxilio, cum id habere valemus, nullatenus procedamus; credentes, imo et certa veritate tenentes, te non secus quam nos ipsos, vel quemlibet fratrum nostrorum, solius superni Conditoris obtentu, ad honorem et incrementum Ecclesiae sollicitum ac ferventem existere, atque ad exaltationem ipsius intento studio laborare. Inde est quod receptis nuper litteris a nuntiis charissimi filii nostri . . . . . illustris Constantinopolitani imperatoris, qui ad Sanctum Aegidium applicuerunt, quas utique regiae serenitati duximus transmittendas, in quibus siquidem continetur quod ex parte ejusdem imperatoris quaedam dictu accommoda et ad utilitatem respicientia, [Col. 0249B] nobis tantum et Ecclesiae tuae deferunt proponenda: dilectos filios P. capellanum, et fratrem H. eleemosynarium nostrum, excellentiae tuae fideles admodum ac devotos, regiae celsitudini destinamus, per quos quaedam super eodem negotio, quae non duximus litteris committenda, tuae serenitati proponimus, et super quibus tuum consilium exspectamus, rogantes attentius quatenus eos regia pietate suscipiens, benigne audias, et consilium tuum super his quae tibi proposuerint, per eosdem litteris tuis aperias. Aliquos etiam a latere tuo cum praedictis filiis nostris ad memoratos imperatoris nuntios, qui securum eis per terram tuam usque ad tuam et nostram praesentiam debeant praestare ducatum, nostro interventu transmittas.
[Col. 0249C] Datum apud Dolense monasterium, Idibus Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis nobilibus viris, HUGONI de Belloloco et filiis ejus, comiti Forensi, vicecomiti Matisconensi Jo. GROSSO, HUGONI DE BERZ, HUGONI DE SCALCEO, et caeteris, qui Clun. Ecclesiae pacem juratam conservaverint, salutem et apostolicam benedictionem.
Et praesentis vitae commodum, et aeternae felicitatis [Col. 0249D] vobis cumulatis augmentum, si pacem diligenter colitis, et eam praesertim cum sacris Ecclesiis tenetis inviolabiliter et servatis. Sicut enim impossibile comprobatur ut sine pace Deo aliquis placeat, ita non potest fieri quod pacis fructus in iis qui eam curaverint observare, vilescat, quin et hic eis emolumenta gratissima pariat, et praemium in futurum aeternae suavitatis acquirat. Quoniam igitur vobis utrumque inter felicia in trino [interno] affectu paternae charitatis optamus, nobilitatem vestram per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, atque in remissionem [Col. 0250A] vobis peccatorum injungimus, quatenus id quod de Clun. Ecclesiae pace fecistis, firmum penitus et immutabile teneatis, atque ad eamdem pacem fovendam et ampliandam intendatis: propensius et summopere laboretis, ut ex eo quod pro pacis bono feceritis, aeternae quietis gaudia volente Domino consequi valeatis. Nos autem tam vobis quam successoribus aliis qui praedictae Clun. Ecclesiae et his quae ad eam pertinent Ecclesiis atque personis ecclesiasticis continuam servaverint pacem, de misericordia Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus meritis praesumentes, annum unum illius poenitentiae, quam corde contrito et compuncto humiliter recepistis, sicut et iis qui petunt Hierosolymam, relaxamus.
[Col. 0250B] Datum apud Beroien. [ leg. Dolense] monasterium, V Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis [Col. 0249D] Stephano qui in locum Hugonis depositi subrogatus fuit anno 1161. S. abbati et fratribus Cluniacensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Significaverunt nobis dilecti filii nostri decanus, et canonici [Col. 0249D] Id est cathedralis ecclesiae, quae S. Mauritio [Col. 0250D] sacra est, eumque hactenus agnoscit patronum, licet S. Gatiani vulgo nomen praeferat. Beati Mauritii Turonensis, quod inter vos et eos super quibusdam possessionibus apud Turnum super Maternam constitutis, quaedam controversia vertitur, quam venerando fratri nostro [Col. 0250C] Henrico, Remensi archiepiscopo, committi a nobis postulant audiendam, et fine debito terminandam. Nos vero paci et quieti vestrae paterna sollicitudine providentes, universitati vestrae consulimus et mandamus, quatenus ad pacifice cum eis componendum intendatis propensius, et summopere laboretis. Quod si cum ipsis componere non poteritis, proximo festo beati Lucae, plenariam eis exhibituri ac recepturi justitiam nostro vos conspectui praesentetis, aut super his praefati archiepiscopi judicium subeatis, et quod ipse exinde judicaverit, suscipiatis sine appellationis obstaculo, et servetis. Quodcunque autem horum potius elegeritis, eisdem canonicis infra XX dies post harum susceptionem vestris litteris intimetis, ut et ipsi ad id exsequendum instruere se [Col. 0250D] possint et utiliter praeparare.
Data apud Dolense monasterium, XIII Kal. Aug.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex inspectione litterarum tuarum accepimus, quod tam tu quam Ecclesia tua et suffraganei Ecclesiae [Col. 0251A] tuae ad profectum et exaltationem Catalaunensis Ecclesiae intenditis pariter et studiosius aspiratis; ad quod et nos ipsi ex nostri officii debito affectuosius intendimus, et operam tempore suo dabimus opportunam. In ipso vero negotio hactenus procedere distulimus, quia voluntatem charissimi in Christo filii nostri Ludovici illustris Francorum regis, sicut plenius novimus, in hoc facto tuae voluntati minime consonabat. Unde nos factum ipsum usque ad proximum festum beati Lucae duximus prorogandum, ut infra illius temporis spatium voluntatem ipsius regis in hoc possimus agnoscere, et ad utilitatem et profectum jam dictae Ecclesiae commodius meditari. Tua siquidem intererit interim animum ejusdem regis inducere ad hoc [Col. 0251B] et verbis suavibus mitigare. Confidere tamen te volumus firmiter et sperare quod, cum tempus illud advenerit, tam huic negotio quam aliis etiam quae honori tuo expediant promptam diligentiam adhibere curabimus, et ea quantum cum justitia et ratione poterimus ad utilem effectum cum honore tuo, auctore Domino, perducemus. Rogamus de caetero fraternitatem tuam, ut quia dilectus filius noster abbas [Col. 0251D] Is esse videtur Godefridus abbas S. Bertini, Leonii successor, qui Turonis adfuit Alexandro concilium [Col. 0252D] celebranti, teste Johanne Yperio in Chron. cap. 44. Sancti Bertini nobis honorifice satis et devote servivit, et Ecclesia sua plurimum noscitur aggravata, alteram de duabus procurationibus nostris, quas illi accepimus fuisse impositas, nostro interventu remittas.
Datum apud Dolense monasterium, XI Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri PETRO Burgensi episcopo ejusque successoribus canonice promovendis.
Cum ex injuncto nobis a Deo apostolatus officio, quo cunctis Christi fidelibus auctore Domino praeeminemus, singulorum paci et tranquillitati debeamus intendere, praesertim pro illorum quiete oportet nos esse sollicitos qui pastorali dignitate sunt praediti, [Col. 0251D] et ad officium pontificale promoti, et qui speciali praerogativa noscuntur ad jus Romanae Ecclesiae pertinere: nisi enim nos eorum utilitatibus intendentes, ipsorum dignitates et jura, in quantum, Deo permittente, possumus, integra conservemus, et auctoritate apostolica eos ab iniquorum hominum incursibus defendamus, de illorum salute non vere poterunt esse solliciti qui sibi ad regendum Domino sunt disponente commissi. Eapropter, venerabilis in Christo frater Petre, Burgensis episcope, tuis justis postulationibus clementer annuimus, in qua auctore Deo praeesse dignosceris, tibi tuisque successoribus auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis [Col. 0252A] scripti privilegio communimus. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia in praesentiarum juste et rationabiliter possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis Deo propitio poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et per vos eidem Ecclesiae illibata permaneant.
Statuimus praeterea ut ea quae infra hos terminos continentur, videlicet a populationibus quae sunt in Pyrenaeis montibus donec perveniatur ad mare Oceanum, et totis Asturiis usque ad fluvium Deba, qui descendit a supradictis Pyrenaeis montibus, et sicut discurrunt aquae ad meridianam partem inter Mutave et Rotundum usque ad pennam perforatam, [Col. 0252B] sequente ibi fluvio qui dicitur Pisorga, donec labitur in ribo Aslanz. Et alia etiam omnia quae ad Ecclesiae tuae jurisdictionem pertinent, tam in Ecclesiis quam in aliis possessionibus, sicut eadem hodie juste et canonice possides, firma tibi tuisque successoribus perpetuo jure consistant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Ecclesiam S. Petri de Berlangas, ecclesiam S. Mariae de Castro Suriz cum omnibus earum pertinentiis, ecclesiam S. Adriani in Villa quae dicitur Munio cum pertinentiis suis, ecclesiam S. Quirici, ecclesiam S. Michaelis juxta Agosin cum omnibus earum pertinentiis, ecclesiam S. Mariae in Berbesica, ecclesiam S. Mariae in Valleposita, ecclesiam S. Eulaliae [Col. 0252C] de Muciefar, ecclesiam S. Euphemiae de Cozuolos, ecclesiam S. Mariae de Sasamon, ecclesiam S. Mariae de Belforath cum omnibus earum pertinentiis, ecclesiam S. Bartholomaei, ecclesiam S. Fausti, ecclesiam S. Vincentii de Buezo, ecclesiam S. Mariae de Valde Moro, ecclesiam S. Emiliani de Lara cum omnibus earum pertinentiis, ecclesiam S. Genesi de Gama, ecclesiam S. Michaelis de Busto, ecclesiam S. Mariae de Salas, ecclesiam S. Pelagii de Lucio, ecclesiam S. Martini de Cereso cum omnibus earum pertinentiis, ecclesiam S. Michaelis de Fronducea, ecclesiam S. Laurentii, ecclesiam S. Stephani, ecclesiam S. Jacobi, ecclesiam S. Nicolai, ecclesiam S. Romani, ecclesiam S. Aegidii, ecclesiam S. Michaelis, ecclesiam S. Petri, ecclesiam [Col. 0252D] S. Mariae de Roccaboia, ecclesiam S. Agathae, ecclesiam S. Saturnini. Has undecim ecclesias in Burgensi civitate sitas cum omnibus earum pertinentiis, ecclesiam S. Christophori de Villa Didaco, ecclesiam S. Columbae de Olmielos, ecclesiam S. Mariae de Prato, ecclesiam S. crucis de Ripa Hiberii cum earum pertinentiis, ecclesiam S. Leocadiae de Egumia, ecclesiam S. Georgii de Torranzo, ecclesiam S. Mariae de Muslera, ecclesiam S. Mariae de Latas cum earum pertinentiis, ecclesiam S. Martini de Davala, ecclesiam S. Torquati de Castella vetula, ecclesiam S. Martini de Porres, ecclesiam S. Michaelis de Toves, ecclesiam S. Michaelis [Col. 0253A] de Ponte Corvo, ecclesiam S. Joannis de Cucullata, ecclesiam S. Mariae de Rivio Cavie, ecclesiam Sanctae Mametis de Barbadello cum omnibus earum pertinentiis, ecclesiam S. Vincentii de Villa Gonzalua cum pertinentiis suis. Jus quod habes in monasteriis Oniensi, Caradignae, S. Petri de Aslanz, et S. Christophori de Evea, et in aliis monasteriis Burgensis episcopatus quae ad tuam jurisdictionem pertinent. Ex dono bonae memoriae Sanctii, quondam illustris Hispaniarum regis, villam quae dicitur Quintana donnas, villam Mericii et Basconcillos, et haereditatem quae est in Platano ex dono piae recordationis regis Ildefonsi, decimam partem omnium reddituum quos Burgis habebat; hospitalem domum cum omnibus haereditatibus suis, villam quae dicitur [Col. 0253B] Arcos; villam Isidori, villam quae dicitur Castellanos et Rave, villam Otor, villam Adiudam, et Ripiellam; et in Rivo de Cavia aliam Ripiellam cum suo alfoz, et terminis ac pertinentiis suis, haereditatem de villa Armentarii, et aliam haereditatem de Villanova; et villam Orob cum suis terminis. Ex dono Sanciae infantissae villam quae dicitur Cardenola, et quidquid Burgis habebat, domos, agros, vineas, hortos, molendinos, colazos. Ex dono Garsiae, villam quae dicitur Paramo. Ex dono Petri Carrielli medietatem unius villae quae dicitur Arraial. Ad exemplar quoque praedecessoris nostri sanctae recordationis Paschalis papae apostolica auctoritate statuimus, ut tam tu quam successores tui, nulli metropolitano [Col. 0253C] nisi Romano pontifici sint subjecti, et omnes qui tibi in eadem sede successerint, per manum Romani pontificis tanquam speciales Romanae sedis suffraganei consecrentur.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere; minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura: salva nimirum sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem [Col. 0253D] suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore Dei ac sanguine Redemptoris Domini nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus ss.
- Ego Hubaldus Ostiensis eps. ss.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae eps. ss.
- Ego Huvalterius Albanensis eps. ss.
- [Col. 0254A] Ego Hubaldus presbyter cardinalis tt. Sanctae Crucis in Jerusalem ss.
- Ego Henricus presbyter cardinalis tt. Sanctorum Nerei et Achillei ss.
- Ego Joannes presbyter cardinalis tt. Sanctae Anastasiae ss.
- Ego Albertus presbyter cardinalis tt. S. Laurentii in Lucina ss.
- Ego Guillelmus tt. S. Petri ad Vincula presbyter cardinalis ss.
- Ego Oeldo diaconus cardinalis S. Nicolai in carcere Tulliano ss.
- Ego Ardicio diaconus cardinalis S. Theodori ss.
- Ego Boso diaconus cardinalis Sanctorum Cosmae et Damiani ss.
- [Col. 0254B] Ego Cinthyus diaconus cardinalis S. Adriani ss.
- Ego Petrus diaconus cardinalis S. Eustachii juxta templum Agrippae ss.
- Ego Joannes diaconus cardinalis S. Mariae in Porticu ss.
- Ego Manfredus diaconus cardinalis S. Georgii ad Velum Aureum ss.
Datum apud Dolense monasterium, per manum Hermanni S. R. E. subdiaconi et notarii, X Kal. Augusti, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno 1163, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno quarto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Toletanensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Fraternitatis tuae prudentiam credimus non latere quomodo Tarraconensis Ecclesia, archiepiscopo ipsius de medio Domino vocante sublato, pastoris sit nuper solatio destituta; quae quoniam potius est fovenda quam in aliquo ad praesens turbanda, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus in tota Tarraconensi provincia, nec in ordinandis Ecclesiis, nec in electionibus vacantium Ecclesiarum faciendis auctoritatem tuam nullatenus [Col. 0254D] interponas, nec etiam ibi aliqua primatiae jura attentes aliquatenus exercere, donec causa quae inter Ecclesiam tuam et illam vertitur ad nostrum auditorium deferatur, et, auxiliante Domino, fine congruo terminetur.
Datum apud Dolense monasterium VII Kalend. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis canonicis Pampilonensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Sacrosanctis Ecclesiis quanto ex defectu pastoris [Col. 0255A] graviora solent aliquando detrimenta et pericula generari, tanto hi qui grata ex eis beneficia assidue consequuntur ad succurrendum ipsis in pastoris solatio studiosius debent satagere et totis affectibus laborare. Inde est quod per iterata scripta universitati vestrae praecipiendo mandamus, quatenus infra duos menses post harum susceptionem, in aliquam personam idoneam, honestam et litteratam pariter convenientes, eam vobis in pastorem et episcopum vestrum unanimiter eligatis, electam vero Tarraconensi Ecclesiae, postquam fuerit ibi archiepiscopus, auxiliante Domino, substitutus, sicut moris est, humiliter praesentare curetis, ita quod eadem Ecclesia optatum se gaudeat in proximo solatium pastoris recipere, et per ipsius prudentiam [Col. 0255B] tam spiritualiter quam temporaliter jucunditate suavissima respirare.
Datum ut supra.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PHILIPPO abbati monasterii B. Mariae de Eleemosyna, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis in perpetuam rei memoriam.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte alicujus temeritatis [Col. 0255C] incursus eos aut a proposito revocet, aut robur, quod absit! sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam atque institutionem Cistercensium fratrum in vestro monasterio noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus conservetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum [Col. 0255D] vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Locum ipsum in quo abbatia sita est cum bosco adjacenti; grangiam putei Morelli, grangiam Eremberti, grangiam Montis-Calvi, grangiam Ottinvillae, grangiam Villaeflori, grangiam de Vivonรจs cum terra de Roches; grangiam montis Maximini, terram Herbiliaci cum pratis, vineis, et omnibus earum pertinentiis: abbatiam de Gaverleia, abbatiam de Tinterna, abbatiam de Landesio, abbatiam de Begar. [Col. 0256A] Sane laborum vestrorum quos propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus omnino clericus, sive laicus a vobis decimas praesumat exigere. Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna sollicitudine providentes auctoritate apostolica prohibemus, ut infra clausuras locorum seu grangiarum vestrarum, nullus violentiam vel rapinam, sive furtum committere, vel combustionem facere, seu hominem capere vel interficere audeat; et si quis hoc attentare praesumpserit, tanquam sacrilegus judicetur.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata [Col. 0256B] omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur, etc. [Col. 0255D] Formulam hanc, quam verbotenus seu paucis mutatis in bullis pontificalibus reperire est, brevitati [Col. 0256D] consulentes, deinceps omittimus. EDIT. PATR. .
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- Ego Hubaldus presbyt. card. tituli Sanctae Crucis in Jerusalem.
- Ego Henricus presbyter card. tit. Sanctorum Nerei et Achillei.
- Ego Joannes presbyt. cardin. tit. Sanctae Anastasiae
- [Col. 0256C] Ego Albertus presbyt. cardinalis tituli Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Guillelmus tituli Sancti Petri ad Vincula, presb. cardin.
- Ego Hyacinthus diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Oddo diaconus cardinalis S. Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Ardicio diaconus cardinalis Sancti Theodori.
- Ego Boso diacon. cardin. Sanctorum Cosmae et Damiani.
- Ego Cinthius diaconus cardinalis Sancti Adriani.
- Ego Petrus diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- [Col. 0256D] Ego Mainfredus diaconus cardin. Sancti Georgii ad Velum Aureum.
Datum apud Dolense monasterium per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, septimo Kal. Augusti, indict. II, Incarnationis Dominicae anno 1163, pontificatus vero domni Alexandri III anno quarto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo [Col. 0257A] in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectus filius noster W., Morimundensis monachus, praesentium lator, quem olim pro Ecclesiae negotiis in regnum Teutonicum in multo labore ac periculo destinavimus, ad nos per Dei gratiam sanus incolumisque reversus, tam nobis quam excellentiae tuae litteras dilecti filii nostri nobilis viri ducis Welfonis fidelissime reportavit. Unde nunc cum ad tuae sublimitatis praesentiam cum eisdem litteris destinantes, rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus eum et litteras ipsas pro reverentia beati Petri ac nostra, et praedicti ducis obtentu, regia benignitate recipias, et in eo quod ex relatione ipsius juxta earumdem litterarum tenorem cognoveris, secundum quod videris expedire [Col. 0257B] procedas.
Datum ap. Dolense monasterium, V Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri H. Remensi S. et A. B.
Ex transmissa nobis conquestione canonicorum ecclesiae Laudunensis accepimus, quod nobilis vir Registetensis comes super possessionibus ejusdem Ecclesiae in terra sua constitutis, Ecclesiam ipsam [Col. 0257C] non desinit exactionibus fatigare. Quoniam igitur ex injuncto nobis officio providere compellimur, ne Ecclesiae in suis rebus a personis quibuslibet indebita praegraventur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatum comitem moneas diligentius, et si opus fuerit, districte compellas, in terris praedictae Ecclesiae exactiones indebitas nullatenus ponere, et eam in talibus de caetero minime molestare. Quia miles quidam praefati comitis, sicut dicitur, molendinum quoddam praedictae Ecclesiae destruxit, et annonas ipsius, sicut eorumdem canonicorum nobis est significatione monstratum, violenter accepit, nihilominus tuae fraternitati mandamus quatenus, si ita est, militem [Col. 0257D] illum tam per te quam per jam dictum comitem diligenter studeas commonere atque compellere ut damnum quod praenominatae Ecclesiae in destructione molendini intulit resarciat, et ablatam annonam omni cum integritate restituat, vel eisdem exhibeat justitiae complementum. Quod si neutrum facere forte voluerit, eum vinculo excommunicationis astringas.
Data Bituricis, Kalendis Aug.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectum filium nostrum . . . abbatem Sancti Benedicti super Ligerim cum tuae magnificentiae litteris ad nos venientem qua debuimus animi benignitate recepimus, et obtentu precum tuarum, quibus quantumcunque cum Deo possumus, promptam semper volumus diligentiam adhibere, suaeque religionis et honestatis intuitu ipsum affectiosius honorare curavimus, et in suis petitionibus efficaciter exaudire. [Col. 0258B] Eum itaque cum plenitudine amoris et gratiae nostrae ad propria redeuntem, regiae serenitati propensius commendamus, per apostolica scripta monentes, rogantes, et exhortantes in Domino, quatenus amore divinae miserationis, et pro reverentia beati Petri ac nostra, consideratione quoque religionis et probitatis ipsius, eumdem abbatem et fratres suos, et idem monasterium clementi semper benignitate respicias, diligas, manuteneas et honores, et tam eos quam jura ipsius monasterii a pravorum incursione regia protectione defendas, ita quod ab omnipotenti Domino praemium aeternae beatitudinis exinde recipias, et nos regiae majestati copiosas debeamus gratias exhibere.
[Col. 0258C] Datum Bituricis, VII Idus Augusti
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum Guido de Castellione Petrum et Ric., latores praesentium, sicut ex eorum relatione accepimus, super crimine homicidii accusaret, et isti ad primum retro festum Pentecostes ad nostram audientiam appellassent, praedictus Guido nec venit, nec [Col. 0258D] responsalem pro se aliquem destinavit. Cumque fraternitati tuae per nostras litteras mandaverimus ut Guidonem illum moneres diligentius, et districte compelleres quod eos pacifice et sine molestatione aliqua manere permitteret, vel in festo beati Petri responsurus pariter et acturus nostro se conspectui praesentaret, ipse nec praefixo termino ad nos venit, nec ab istorum adhuc vexatione desistit. Ideoque fraternitati tuae per iterata scripta mandamus, quatenus eumdem Guidonem ab eorum de caetero infestatione omni cum districtione compescas, nec per te, nec per alios patiaris aliquod eis gravamen inferri.
Datum Bituric., VI Id. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum ex multis aliis super devotissima sinceritate a te nobis exhibita regiam excellentiam possimus et velimus multipliciter commendare: in hoc etiam quod nuper ad petitionem nostram pro praestanda securitate nuntiis charissimi filii nostri [Manuelis] illustris Constantinopolitani imperatoris proprium nuntium destinasti, celsitudinem regiae majestatis [Col. 0259B] non immerito commendamus, et copiosas exinde magnificentiae tuae gratiarum actiones exsolvimus. Noverit autem excellentia tua quod altero nuntiorum illorum, urgente invaletudine, apud S. Aegidium remorante, alter ad praesentiam nostram accedit. Quia vero quoddam verbum secretum nobis et tibi tantum habet proponere, sicut ex litteris nobis olim ab eisdem nuntiis destinatis, quas tibi transmisimus, agnoscere potuisti, voluntatis illius est, si tuae placitum fuerit majestati, quod in aliquo loco praesentes simus, ut verbum illud a praedicto nuntio pariter audiamus. Sane praedictus nuntius tuus tibi plenius illius voluntatem exponet. Nos vero, licet praesentiam tuam tam pro hoc quam pro aliis [Col. 0259C] negotiis libenter habere vellemus, tamen tuum erit cum familiaribus et consiliariis tuis deliberare qualiter super hoc tibi sit procedendum, et quid in hoc facto honori et excellentiae tuae debeat convenire et secundum quod honori tuo noveris expedire, procedes. Quidquid autem super hoc provideris faciendum, tam nobis quam praefato nuntio litteris tuis studeas celeriter indicare.
Datum Bituricis XIII Kal. Septemb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0259D] fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Veniens ad apostolicam sedis clementiam Gualterius diaconus, lator praesentium, lacrymabili nobis conquestione monstravit quod canonici Ecclesiae tuae ipsum capellania de Maceio absque judicio et justitia spoliarunt, et eam cuidam presbytero minus canonice concesserunt. Cumque ipse ad nos Anagniam venisset, nostras super hoc ad S. [Col. 0259] Samsonem, qui obiit anno 1161, sepultus in monasterio Igniacensi bonae memoriae praedecessorem tuum litteras reportavit, in quibus et firmiter mandasse credimus, ut vel capellaniam ipsam faceret praedicto diacono restitui, vel plenam justitiam exhiberi. Caeterum [Col. 0260A] quoniam illo de medio, Domino vocante, sublato, iste compellitur pro defectu sui juris in praesentia nostra replicare querelam, nos, ejus inopia et iteratis clamoribus provocati, ex injuncto nobis officio fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictos canonicos tuos diligenter commoneas, et districte compellas, ut capellaniam illam, sacerdote inde remoto, praefato diacono quiete pacificeque restituant, aut in tua praesentia eidem exhibeant, appellatione remota, justitiae complementum.
Datum Bituricis, X Kal. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, salutem et apostolicam benedictionem.
Litteras tuas debita benignitate suscepimus, in quibus pro quodam milite, qui, peccatis exigentibus, in torneamento decessit, ut sepulturam ei ecclesiasticam indulgeremus, te precibus venerabilis fratris nostri Cantuariensis archiepiscopi motum, nos attente rogasse cognovimus. Verum licet in omnibus, quantumcunque cum Deo possumus, tam tibi quam ei velimus deferre, et petitiones vestras [Col. 0260C] libentius exaudire; quia tamen a regibus, principibus et baronibus terrae propter eamdem causam saepius affectuose rogati, nullum hujusmodi precibus assensum praebuimus, ne prava illa consuetudo ex hoc incrementum posset suscipere, non grave tibi sit vel molestum, quod preces tuas in hoc praetermisimus inexauditas.
Data Bituricis decimo Kalendas Septembris.
[Col. 0260D] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi salutem et apostolicam benedictionem.
Sicut per servientem tuum et etiam per litteras nostras nuper regiae celsitudini denotavimus, alter nuntiorum charissimi in Christo filii nostri illustris Constantinopolitani imperatoris, qui nunc ad partes istas accedit, nos et te vellet habere praesentes ut illud secretum verbum communiter nobis proponeret, sicut ex mandato ejusdem imperatoris se asserit accepisse. Unde et voluntatis ipsius erat ut te simul nobiscum apud Bituricas inveniret. Nos vero, considerantes quod honori tuae celsitudinis expediret, [Col. 0261A] consilium nostrum super hoc tam per nuntium tuum quam per litteras nostras regiae magnificentiae exposuimus, proponentes honorificentius esse quod priusquam nos conveniremus in unum, praefatus imperatoris nuntius ad praesentiam tuae sublimitatis accederet, ne si forte ad nos hac occasione venires, ei occurrere quodammodo videreris. Ex quo vero ipse ad te venerit, si consilii tui sit ut nos simul tecum debeamus super hoc habere sermonem, in unum poterimus ubi tibi visum fuerit convenire. Nos igitur cupientes in omnibus quae cum Deo possumus tuae majestati deferre, volumus ut priusquam ad nos jam dictus nuntius veniat, ad praesentiam regiae serenitatis accedat. Unde excellentiam tuam per apostolica scripta rogamus attentius quatenus [Col. 0261B] eum ad tuam praesentiam venientem honeste recipias, et consueta benignitate pertractes, et verba quae tuae proposuerit majestati, ea qua debes deliberatione consideres et attendas. Si autem visum tibi fuerit aliquid nobis esse significandum, poteris cum tibi placuerit indicare.
Datum Bituricis, VIII Kal. Semptembris
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0261C] Ex litteris tuae fraternitatis accepimus, quod tu cum charissimo in Christo filio nostro Ludovico illustri Francorum rege, fratre tuo, taliter convenisti, quod si causa [Col. 0261D] Haec electio Guidonem de Dampetra, aut Guidonem de Joinvilla respicit, de quibus Albericus in Chronico ad annum 1163: Apud Catalaunum electus fuit in episcopum Guido de Dampetra, frater Anserici, Guillelmi, Andreae et Milonis, virorum nobilium, [Col. 0262D] sed divino judicio, cum esset indignus, obiit ipso die quo erat in crastino consecrandus, et electus est alter Guido de Jovevilla, frater Gaufridi, filius Rogeri, qui per annos 28 praefuit. electionis, quae in Catalaunensi est Ecclesia celebrata in praesentia nostra, legitime cognoscatur, id eidem regi nec grave erit aliquatenus, nec molestum. Quod utique nos, licet aliunde nobis aliter suggeratur, gratum admodum acceptumque tenentes, et exaudiendi semper justas petitiones tuas firmum propositum et voluntatem habentes, id super hoc tibi duximus respondendum, quod in termino constituto cum utraque pars nostro se propter hoc conspectui praesentabit, in eadem causa ad honorem Dei et praedicti regis et tuum, [Col. 0261D] quantum cum justitia poterimus, libentissime procedemus. Interim vero non est visum nobis terminum ipsum restringere, nisi hoc utriusque partis beneplacito proveniret.
Datum Bituricis, V Kal. Septemb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo [Col. 0262A] in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Ab excellentis serenitatis tuae memoria non credimus excidisse quam devota precum instantia tua nos clementia curavit inducere ut illud prodigiosum facinus quod monachi ecclesiae Sancti Maximini de abbate suo, instigante diabolo, perpetrarunt, ultione dignissima punire, et eidem ecclesiae studeremus de persona idonea utiliter providere. Unde nos precibus regiae pietatis, et ex nostri officii debito, tantum excessum, prout vidimus expedire, sollicite punientes, eos quos hujusmodi scelus tetigerat, per varia et diversa monasteria retrudi fecimus, et mandavimus firmius custodiri. Et de regia demum bonitate confisi, viros idoneos admodum et religiosos de honesta [Col. 0262B] et religiosa domo assumpsimus, et eos in praefata ecclesia ad religionen ibi auctore Domino reformandam instituere curavimus. Quos siquidem ita credimus utiles et convenientes, quod ipsam ecclesiam, si regia pietas dignata fuerit ipsos fovere, et a pravorum incursu defendere, tam spiritualibus quam temporalibus incrementis ampliabunt, et ad majora, concedente Domino, promovebunt. Inde est quod regiam serenitatem rogamus, monemus et exhortamur in Domino, atque in peccatorum remissionem tibi injungimus, quatenus supernae Providentiae obtentu, et pro reverentia beati Petri, et pro animae tuae salute, supradictam ecclesiam, et fratres inibi ad Dei servitium constitutos, clementiori oculo respicias, et a molestiis et injuriis, quas illi [Col. 0262C] monachi fugitivi per propinquos et fautores suos eis infligunt, ipsam ecclesiam viriliter liberare intendas. Specialiter tamen Her. de Cingiaco, et Rob. Berigerum, qui eosdem fratres variis gravaminibus et vexationibus pulsant, potenter capi facias, et ad eadem loca retrusos acrius custodiri, ita quod de caetero nihil valeant per se vel fautores suos contra eamdem ecclesiam machinari. Postulamus etiam celsitudinem tuam ut illos burgenses tuos, quibus possessiones saepe dictae ecclesiae sunt pignori obligatae, districte compellas ab exactione usurarum omnino desistere, et fructus perceptos, vel saltem percipiendos, deductis inde expensis, in sortem ulterius computare. Licet enim juxta institutiones [Col. 0262D] sanctorum Patrum omnis usura et superabundantia exigi omnimodis prohibeantur, remissius tamen hi punientur qui minus hujusmodi lucris intendunt.
Datum Bituricis, Kal. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0263A] fratri H . . . . . Suessionensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Universos Ecclesiae filios, et praecipue fratres nostros episcopos, quos in fide catholica et devotione sacrosanctae Romanae Ecclesiae fervere cognoscimus, sincera nos in Domino convenit charitate diligere, et ipsos tanto uberius confovere, quanto et constantia fidei, et bonae opinionis odore abundantius redolere noscuntur. Veniens autem ad nos dilectus filius noster P., ecclesiae Beati Aniani decanus, sicut jam saepius, ita et nunc, quod in fide catholica ferveas, et quod matri tuae sacrosanctae Romanae Ecclesiae sincera devotione adhaereas, nobis insinuare curavit. Quod quia et nos ipsa experientia operis jam olim didicisse meminimus, gratum [Col. 0263B] habemus admodum et acceptum. Inde utique est quod fraternitatem tuam sincera in Domino charitate diligimus, et collatam tibi dignitatem a Domino et honores conservare cupimus, et augere. Caeterum super his quae idem filius noster retulit, de hoc videlicet quod circa charissimum in Christo filium nostrum, Ludovicum illustrem Francorum regem, habere dignosceris, sollicitudinem pariter nos habere noveris et cautelam. Nec quisquam, volente Domino, ad hoc nos inducere poterit, quod collata tibi dignitas seu officium per nos minui debeat vel auferri; sed potius augere volentes, consilium tibi et auxilium in quibus honeste poterimus, libenti animo curabimus impertiri, ut et devotionis tuae integritas meritum habeat, et recipiat praemium [Col. 0263C] quod magnis sacerdotibus et justitiae cultoribus promissum est.
Datum Bituricis, IV Nonas Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri [G.] Londoniensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto majorem in Ecclesia Dei locum nosceris obtinere, tanto amplius multorum oculi in te defixi [Col. 0263D] consistunt, quorumdam quidem ut detrahant, quorumdam vero ut tuis bonis actibus informentur. Unde et oportet prudentiam tuam ita caute et circumspecte in omnibus se habere, ut quisque in te inveniat quod debeat imitari, et ex quo proximorum vita proficere valeat ad majora. Charissimus siquidem filius noster Henricus, illustris Anglorum rex, honestatem, prudentiam et religionem tuam considerans, et attendens, a nobis multa precum instantia postulavit, ut in ea civitate quae quasi caput regni est, et in qua ipse diuturniorem moram facere consuevit, pontificale officium gereres, et ibidem ad conferendum ei spirituale et temporale consilium permaneres. Interest igitur tua, ut eum qui talem de te spem fiduciamque concepit, ad [Col. 0264A] quaeque bona opera securius exhorteris, et ab his quae animae suae periculum pariant, studeas deterrere.
Rogamus itaque fraternitatem tuam et commonemus in Domino, quatenus ei frequenti exhortatione proponas, ut consideret studiosius et revolvat ad quam sublimia et excelsa eum providentia divinae miserationis erexit, quomodo regnum sibi per suam gratiam subjugavit, et qualiter eum de die in diem incrementis facit potioribus abundare. Ad cor autem et ad memoriam omnia haec reducens, in omnibus actibus suis Deum prae oculis habeat, ab illicitis abstinens semper ad meliora se provehat, et eum sibi studeat habere placatum, sine quo nec regnum obtinere terrenum, nec acquirere [Col. 0264B] poterit sempiternum. Caeterum ad hoc convenientius exsequendum, asseras ei firmiter et proponas, ut sacrosanctas Dei Ecclesias, pro quibus Dominus Jesus Christus in terris visus est et cum hominibus conversatus, in proprio corpore mortis sustinens passionem, sinceriori affectu diligat, manuteneat, atque ad earum libertatem diligentius quam consueverit studeat et intendat. Nihilominus etiam tam archiepiscopos quam alios coepiscopos tuos, ut eumdem regem simul tecum ad hoc ipsum diligenter inducant, studeas convenire. Cum enim per alia multa opera pietatis, placere possit in oculis Conditoris, id erit praecipue per quod regnum sibi feliciter poterit ampliari, et ipse incrementa non modica tam spiritualiter quam temporaliter ab omnipotente [Col. 0264C] Domino exinde obtinebit. Hujusmodi autem commonitionem ita opportune et inopportune circa eum habere studeas, et ipsum ad hoc ita diligenter inducas, et eum tam in relevatione ecclesiarum quam in aliis, in quibus culpabilis invenitur, se ipsum corrigere tuis admonitionibus sentiamus. Ad haec honestae et religiosae personae, quantum in hoc tempore Ecclesiae Dei necessariae utilesque consistant, et quantum sit eorum vita et incolumitas opportuna, tam nos quam omnes qui ratione utuntur facile recognoscunt.
Audivimus autem et veridica multorum relatione comperimus, quod tu carnem tuam ultra quam deceat et expediat attenuas et affligis, nec carnibus [Col. 0264D] vescens, nec stomachum vino reficiens ad salutem. Unde timendum est ne, dum jumento necessaria subtrahuntur, nimia debilitate succumbas, et Ecclesia Dei ex tuo, quod absit! defectu, grave sustineat detrimentum, de cujus conversatione et vita non modica suscipit incrementa. Sane scire te credimus, qualiter in Veteri Testamento turtur in sacrificio non consuevit occidi, sed caput ejus legitur ad pennulas retorqueri, significans quod vir justus non debet parcitate ciborum carnem perimere, sed ei superflua subtrahendo, luxus et vitia resecare. Mortificatio enim carnis ad modicum utilis est, pietas vero ad omnia necessaria comprobatur. Monemus igitur fraternitatem tuam et exhortamur attentius, quatenus de caetero carni tuae nequaquam [Col. 0265A] hujusmodi austeritatem indicas, sed juxta commonitionem Apostoli, modico vino (I Tim. V) et temperato utaris, et carnibus aliquando, cum vel medicinam acceperis, vel corporis infirmitate graveris, ita quod corpore non ultra debilitato quam deceat, servitio conditoris valeas robustius inhaerere et Ecclesiae Dei, cui admodum necessarius es, te ipsum possis incolumem conservare.
Data Biturici, II Nonas Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0265B] fratri HENRICO, Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
De sinceritatis ac devotionis tuae constantia plenam fiduciam habentes, super his quae volumus effectui studiosius mancipari, prudentiam tuam securius sollicitamus. Noverit siquidem tua discretio, quod dilectus filius noster, filius nobilis viri Frajapanis, de regno Teutonico, ubi cum parentibus suis commoratur, ad nos venire disponit. Unde super hoc dilecto filio nostro [Col. 0265D] Is erat Richardus de Crissa ex toparchis de Grandi-Prato ortus, et ex archidiacono Laudunensi electus Virdunensis, mortuus vero in expeditione Hierosolymitana 1171. Virdunensi electo litteras nostras transmisimus, commonentes, ut eum usque ad regnum Francorum faceret secure deduci. Quem ei non nominavimus, volentes ut secretum interim haberetur. Quocirca rogamus probitatem [Col. 0265C] tuam atque monemus, quatenus pro reverentia beati Petri ac nostra, litteras ipsas ad eumdem electum per aliquem discretum virum transmittas, et postea eumdem filium nostrum nobilem virum ad nos facias honorifice ac secure perduci. Interim vero id penes te secretum habeatur.
Datum Bituric., Nonis Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0265D] Fraternitati tuae cognitum esse volumus, quod cum charissimo filio nostro Ludovico, illustri Francorum rege, fratre tuo, credimus in proximo colloquium habituros. Quia vero praesentiam tuam in eodem colloquio nobis novimus admodum opportunam, discretionem tuam per apostolica scripta rogamus attentius, quatenus continuo susceptis his litteris iter accipias, et ad eum locum, in quo nos ipsum colloquium habere cognoveris, festinanter accedas, ut consilium tuum, sicut desideramus, [Col. 0266A] habere possimus. Non autem locum in quo praesentes esse debeamus certum habemus, si apud S. Laurentium vel apud [Col. 0265D] Monasterium insigne ordinis S. Benedicti in [Col. 0266D] dioecesi Aurelianensi, vulgo Floriacense appellatum, in quo sacrae S. Patris Benedicti reliquiae asservantur, hactenus floret sub congregatione S. Mauri. Sanctum Benedictum super Ligerim credimus nos, auxiliante Domino, convenire.
Datum Bituric. IV Id. Septemb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Relatum nobis est quod Rainerius de Calvomonte [Col. 0266B] monachos S. Joannis de Condas rebus suis spoliare praesumit, et easdem res contra justitiam nititur occupare. Unde cum universis Dei fidelibus pro sua justitia reclamantibus ex officii nostri debito paterna debeamus benignitate intendere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si ita est, memoratum Rainerium omni cum districtione compellas, ut praedictis fratribus ablata restituat, et eosdem super jure suo inquietare ulterius non praesumat; alioquin supradictum Rainerium, quousque ab hujusmodi praesumptione desistat, ecclesiasticae severitatis digna ultione percellas.
Datum Bituricis, II Id. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Causam quae inter dilectos filios nostros fratres Sancti Remigii et G. de Joinvilla, super controversia quae inter eos vertitur, noscitur agitari, discretioni tuae committimus audiendam et fine debito terminandam. Ideoque per apostolica tibi scripta mandamus, quatenus utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde auditis [Col. 0266D] diligenter et cognitis, causam ipsam, justitia mediante, decidas.
Data Bituricis, Idus Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0267A] Ex transmissa nobis conquestione abbatis et fratrum Sancti Remigii accepimus quod advocatus de Germiniaco redditus ejusdem villae, quos fratres praedicti monasterii ab ecclesia Sancti [Col. 0267] Id est a monasterio Stabulensi, uti credimus quod patronum ac fundatorem agnoscit S. Remaclum. Remacli sub annuo censu rationabiliter possident, eis auferre praesumit, et contra justitiam occupare. Quia igitur jura ecclesiarum paterna debemus sollicitudine integra et illibata servare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si ita est, praedictum advocatum diligenter admoneas, et districte compellas, ut ablata eis restituat, et praedictam ecclesiam super jure suo vexare ulterius non praesumat, quod si memoratus advocatus de justitia sua confidit, in praesentia tua expediatur, alioquin eumdem G. ex officii tui debito ad id [Col. 0267B] exsequendum ecclesiastica censura constringas.
Data Bituricis Id. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis SANCTIO abbati S. Mariae Montis-Rami ejusque successoribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosis votis annuere et ea operis exhibitione complere officium nos invitat suscepti regiminis, et ordo videtur exigere rationis. Eapropter, dilectissimi [Col. 0267C] in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum beatae Dei genitricis semperque virginis Mariae monasterium in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes ut ordo monasticus qui secundum Deum et B. Benedicti Regulam et Institutionem Cisterciensium fratrum in eodem loco noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter conservetur; statuentes, ut quascunque possessiones, quaecunque bona in praesentiarum juste et canonice possidetis, aut in futurum concessione pontificum, liberalitate regum, largitione principum, oblatione [Col. 0267D] fidelium, seu aliis justis modis, vobis vestrisque successoribus firma et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Locum ipsum de Monte-Ramorum in quo abbatia sita est cum omnibus pertinentiis suis; grangiam Sancti Cypriani de Penna cum omnibus pertinentiis suis; grangiam Sancti Adriani cum omnibus pertinentiis suis; grangiam Sancti Michaelis cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Sancta Martha cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Pineyra cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Salcedo cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Pratis humanis, grangiam Sancti Joannis Veteris [Col. 0268A] cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Pratu-Goelis cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Pelagiones cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Cerdera cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Lanza cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Baronala cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Lancta Columba cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Sancto Joanne de Cota, quae sita est in terra de Lemos, cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Coba de Ruaรงo cum omnibus pertinentiis suis. Sane laborum vestrorum quos propriis manibus aut sumptibus colitis sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus a vobis decimas aut primitias praesumat exigere. Adjicientes etiam auctoritate apostolica interdicimus ut nullum [Col. 0268B] fratrum nostrorum clericorum, videlicet, vel laicorum post factam in eodem loco professionem, sine abbatis sui licentia fas sit de claustro discedere, discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus suscipere, vel retinere audeat, paci autem vestrae et tranquillitati paterna sollicitudine providentes, auctoritate apostolica prohibemus, ut infra claustrum locorum sive grangiarum vestrarum nullus violentiam aut rapinam, sive furtum facere, vel hominem capere aut interficere audeat.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum, etc.
- Ego Ubaldus, presbyter cardinalis titulo Sanctae [Col. 0268C] Crucis in Hierusalem, confirmo.
- Ego Henricus, presbyter cardinalis titulo Sanctorum Nerei et Achillis, confirmo.
- Ego Albertus, presbyter cardinalis titulo Sancti Laurentii in Lucina, confirmo.
- Ego Guillermus, presbyter cardinalis titulo Sancti Petri ad Vincula.
- Ego Bernardus, Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus, confirmo.
- Ego Gualterius, Albanus episcopus, confirmo.
- Ego Jacinthus, diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Cosmedin, confirmo.
- Ego Oddo, diaconus cardinalis Sancti Nicolai in Carcere Tulliano, confirmo.
- Ego Ardicio, diaconus cardinalis S. Theodori, [Col. 0268D] confirmo.
- Ego Rosso, diaconus cardinalis SS. Cosmae et Damiani, confirmo.
- Ego Manfredus, cardinalis Sancti Georgii ad Velum Aureum, confirmo.
- Ego Alexander, Catholicae Ecclesiae episcopus, confirmo.
Datum Senonis per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, II Nonas Octobris, indictione undecima, Incarnationis Dominicae anno 1163, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno quinto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quoniam regnum Siciliae ad jus et proprietatem beati Petri specialiter spectat, et nos convenit de statu et conservatione ipsius sollicitos et studiosos existere, regiae serenitatis industriam postulamus, quatenus consilium et viduitatem tuam charissimo in Christo filio nostro Willelmo, illustri Siciliae regi, [Col. 0269B] litteris tuis prudenter aperias; eum attentius admonens et exhortans ut quia inimici ejus se praeparant, et totam intentionem suam ad hoc dirigunt quod possint terram illius intrare et ipsum crebris vexationibus fatigare, taliter se et terram suam praemuniat, et sibi studeat praecavere, quod machinationes atque insidiae inimicorum non valeant eum laedere, vel in aliquo jacturam seu detrimentum inferre. De caetero venerabilem fratrem nostrum . . . Tropeiensem episcopum, qui ad episcopatum suum in terra ejusdem regis existentem desiderat remeare, regiae serenitati attentius commendamus, per apostolica scripta rogantes, quatenus eum pro reverentia beati Petri et nostra benigne [Col. 0269C] recipias, et ipsum litteris deprecatoriis ita affectuose praefato regi commendes, quod ex commendatione tua idem episcopus charior habeatur et magis acceptus, et nos exinde celsitudini tuae gratias exsolvere debeamus.
Datum Senonis, IV Idus Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum [Col. 0269D] regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Illa devotissima excellentiae tuae sinceritas, et sincerissima devotio, in omnibus quae ad honorem sacrosanctae Romanae Ecclesiae pertinent, tantum semper fervorem internae affectionis ostendit, ut verus ejus filius, verus protector, et quodammodo ejus bajulus existere videaris; ita quod nullus in orbe princeps existat, cui adeo sicut celsitudini tuae profectus et exaltatio ejusdem Ecclesiae his temporibus ascribatur. Unde nos omnipotenti Domino, cujus intuitu et amore ad haec facienda regium animum induxisti, gratiarum non cessamus actiones exsolvere, et ejus clementiam assiduis intercessionibus exorare, ut qui te ita dignum solatium, et necessarium valde refugium unicae sponsae suae in [Col. 0270A] haec tempora reservavit, ipse te sibi longo tempore conservet incolumem, et ita regnare tibi concedat in terris, ut post terrenum hoc, indeficiens regnum consequaris in coelis.
Accepimus siquidem, et veraciter intelleximus tam ex tuarum litterarum tenore, quam ex relatione dilecti filii nostri B. nuntii tui, quod audito a nuntiis charissimi filii nostri illustris Constantinopolitani imperatoris, de honore et reverentia ab eodem imperatore nobis et sanctae Romanae Ecclesiae exhibenda, tam tu quam barones tui, qui consilio interfuerant, intuitu habitae circa nos devotionis, laetitiam non modicam concepistis, judicantes eos de caetero super aliis quae attulerant negotiis audiendos, nec alias judicastis eorum verba [Col. 0270B] a consueta clementia tuae mansuetudinis audienda. Super quo regiae serenitati uberrimas gratiarum actiones sicut dignum est exsolventes, et excellentiam tuam in hoc, sicut et in omnibus aliis quae ad honorem Ecclesiae pertinent, plurimum in Domino commendantes, rogamus assidue ut ille misericors et miserator Dominus tibi in aeterna justorum remuneratione retribuat, cujus obtentu et gratia tam benignum et tam clementem animum circa nos et Ecclesiam assumpsisti. De caetero nosse volumus excellentiam tuam quod nos praedictis nuntiis juxta consilium fratrum nostrorum formato responso, et eis proposito, quidquid ipsis a nobis responsum fuerit, tibi sicut serenissimo principi, et ei de quo [Col. 0270C] non aliam quam de nobis ipsis, vel fratribus fiduciam obtinemus, litteris nostris curabimus plenius intimare.
Datum Senonis, XVII Kal. Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quorumdam nobis est relatione suggestum quod cum Iterius miles de Malonido Senonis pervenisset, [Col. 0270D] et inimicum suum, quem ibi casu repperit, nudato gladio fuisset aggressus, burgenses ejusdem civitatis ei subito restiterunt. Et cum ille fugisset, quemdam socium ejus, Gaufridum videlicet militem de Molinons, qui, sicut accepimus, nihil in hoc deliquerat, remoratum paulisper in eadem civitate ceperunt, eumque detinent et pro te dimittere non praesumunt. Miles autem qui a praedicto Iterio ita fuerat hostiliter impetitus, asserit omnimodis et affirmat quod nullatenus eum iste qui captus habetur offenderat, et hunc praedictum socium suum eum non praesciverat, sicut asserit, et se jurare promittit aliquatenus offensurum. Unde, quoniam indignum esse videtur ut hic cui etiam ab eo qui injuriam pertulit, et etiam a praeposito tuo, innocentiae testimonium [Col. 0271A] perhibetur, poena non merita puniatur, rogamus serenitatem tuam et exhortamur in Domino quatenus eumdem G. secundum consuetam regiae clementiae pietatem, quae sicut nocentes potenter deprimere, ita etiam innoxios indemnes consuevit illaesosque servare, liberum facias absolutumque dimitti, nisi aliquid commisisse probabitur quod regiae fuerit contrarium majestati.
Datum Senonis, XVI Kal. Novembris.
ALEXANDER papa THOMAE, Cantuariensi archiepiscopo.
Litteras, quas nobis tua fraternitas destinavit, et ea quae nuntius tuus nobis viva voce proposuit, attenta diligentia audivimus, et graves anxietates et amaritudines, quibus animus tuus assidue affligitur, plenius attendimus. Unde his auditis et cognitis spiritus noster commotus est et valde turbatus, quibus cordi est libenter in tuis prosperitatibus delectari, et tibi in adversis tanquam fratri charissimo plurimum condolere. Tu ergo, sicut vir constans et prudens, recolens saepe quod dicitur: [Col. 0271C] Ibant apostoli gaudentes a conspectu consilii, etc. (Act. V) hujusmodi angustias in patientia toleres, et non plus quam oporteat tuus spiritus anxietur, sed dignam in te ipso consolationem recipias, ut et nos tecum pariter in eo consolemur, qui te ad corroborationem catholicae et Christianae veritatis hoc necessitatis articulo reservavit, et cujus beneplacitum est eorum, quae minus licite commisisti, maculas abstergere et per varias afflictiones punire, ne ea videantur in districto examine punienda reservari. De caetero non tibi grave sit, nec sicut ex litteris, quas clerico tuo misisti, accepimus, ulla ratione meticulosum, quod es ad sedem apostolicam appellatus. Quia gratum nobis est et acceptum, et volumus, ut si illi, qui te appellaverunt, forte venerint, [Col. 0271D] tu per te ipsum, si tibi visum fuerit, appellationem ipsam omni dubietate et dilatione postposita prosequaris, nec unquam auctoritate Romanae Ecclesiae aliquis possit constantiae tuae timorem incutere seu dubietatem, quia nos jura et dignitates ecclesiae tibi commissae, quantum salva justitia et ratione poterimus, studiosius tibi curabimus, auctore Deo, conservare, sicut illi quem in facto Ecclesiae constantem reperimus, et fortissimum propugnatorem. Ad haec fraternitati tuae praecipiendo mandamus, quatenus te in Cantuariensem ecclesiam recipias, et paucis quidem retentis admodum necessariis, ad minus quam poteris, per terram illam discurras. Illud autem specialiter suggerimus tuae providentiae, ut nullius timoris vel adversitatis [Col. 0272A] obtentu, quae tibi possit accidere, juri et dignitati ecclesiae tuae abrenuntiare cogaris.
Datum Senonis, VII Kalendas Novembris.
ALEXANDER papa GILBERTO, episcopo Londoniensi.
Quoniam de honestate, discretione ac devotione tua plenam admodum fiduciam obtinemus, indubitanter tibi ea, quae cognoscimus opportuna, suggerimus, [Col. 0272B] et nostrum super his animum aperimus. Scimus autem, et in veritate comperimus, quod charissimus in Christo filius noster Henricus, illustris Anglorum rex, consideratione tuae prudentiae atque honestatis inductus, ideo te petiit ad sedem de sede transferri, ut convenientius tuo possit consilio et potiri pariter et muniri; et suas in id semper actiones dirigere, quae merito possint in superni Conditoris oculis complacere. Ea igitur quae paci et tranquillitati Ecclesiae, ac saluti, honori, ac exaltationi ejusdem regis et totius sibi regni commissi; atque ipsius specialiter Ecclesiae Anglicae commodum convenire cognoscimus, eo sibi commodius posse per te suaderi confidimus, quo minus eum tuis consiliis acquiescere dubitamus. Unde quoniam [Col. 0272C] inter eum, sicut accepimus, et Anglicam ipsam Ecclesiam scintilla cujusdam indignationis emicuit, monemus attentius fraternitatem tuam, atque mandamus, quatenus ad eam exstinguendam jugiter elabores: et ipsius regis animum in pacis et concordiae statum reducas omnimode et restaures, suggerens ei specialiter et proponens, ut considerans quomodo in omnibus principibus et potentibus saeculi unum est inexpugnabile munimentum, suorum videlicet amor, non plus timeri appetat quam amari: ne si forte compulsi fuerint subditi ejus eum sine dilectione timere, inde sibi suisque haeredibus gravissimum, quod absit! inposterum generari valeat odium: unde provenire debuerat totius regni ejus perpetuum et stabile firmamentum. Cum enim [Col. 0272D] unus solus perfectus sit timor, mista scilicet cum pavore dilectio, ipse durat semper et proficit, alius autem decidit, et auctorem sui solum immunitumque relinquit. Studeat ergo tuae probitatis industria ita haec omnia praedicto filio nostro regi suggerere, et illam in eo indignationis scintillam penitus abolere, quod suorum devotio jugiter circa eum possit excrescere; et ipse cum honore Dei et sanctae matris Ecclesiae, necnon et sua suorumque haeredum salute in pace semper valeat et tranquillitate regnare. Vale.
Datum Senone, V Id. Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio magistro hospitalis domus quae Hierosolymis sita est, salutem et apostolicam benedictionem.
Ea quae ad honorem tuum et commissae tibi domus commodum pertinere cognoscimus, libenter tibi suggerimus et paterna sollicitudine suademus. Pervenit autem ad audientiam nostram quod cum dilectus filius noster Petrus, dictus Alamannus, prior hospitalis domus Sancti Joannis Constantinopoleos, ibidem in servitio Dei, ad honorem quoque et commodum [Col. 0273B] charissimi in Christo filii nostri Constantinopolitani imperatoris non modico fuerit tempore commoratus, tu eum contra voluntatem et beneplacitum ejusdem imperatoris ab ipso prioratu retrahere, et ad tuam velis praesentiam revocare. Unde quoniam tam Romana Ecclesia, quam etiam principes saeculares viros religiosos de domibus diversis assumere, et eos in suo sunt soliti obsequio retinere, unde etiam ipsis locis eorum multa consueverunt commoda provenire, rogamus prudentiam tuam, et exhortamur in Domino, quatenus pro reverentia beati Petri ac nostra, et futurae utilitatis obtentu, maxime cum super hoc praefati imperatoris preces susceperis, eumdem priorem ad obsequium [Col. 0273C] ejus in praefato prioratu dimittas, nec eum ad te redire compellas.
Datum Senonis, V, Idus Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis W. priori et fratribus Ecclesiae Cantuariensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Venerabilis frater noster Thomas, achiepiscopus vester, diligenter nobis proposuit, et ex relatione dilecti filii nostri Odonis confratris vestri, et communi [Col. 0273D] fama referente ad ipsum accepimus, quod vos sicut viri religiosi et Deo devoti, eidem fratri nostro in negotiis Ecclesiae ferventer assistitis, et ejus tribulationibus et angustiis compatientes, consilium sibi et auxilium libentius ministratis, et Ecclesiae onera secum prompto animo sustinetis. Quod utique gratum acceptumque tenentes, religionis ac ferventis fidelitatis vestrae constantiam dignis in Domino laudibus commendamus, et devotioni vestrae multiplices exinde gratiarum referimus actiones, universitatem vestram per apostolica scripta rogantes, monentes et exhortantes in Domino, quatenus, sicut bene et laudabiliter inchoastis, ita de caetero fideliter ac constanter agentes, in incepto proposito perseverare curetis, et tam laudabili [Col. 0274A] principio optimae consummationis finem adjungere studeatis. Confidimus enim et de immensa Domini bonitate speramus, quod ille, in cujus manu corda regum sunt, charissimi in Christo filii Henrici, illustris Anglorum regis, animum circa praedictum archiepiscopum mitigabit, ita quod ex quo idem rex servitium ipsius et affectionem, quam circa eum multipliciter gerit et justitiam, quae est in causa, ad mentem studiosius revocabit, gratiam suam et amoris plenitudinem eidem restituet, et Ecclesia vestra jura et dignitates ac libertates suas integre obtinebit. Vos quoque ab omipotente Domino dignum exinde praemium et apostolicae sedis gratiam semper habebitis pleniorem. Nos etiam ob fidem et devotionem quam ei servatis jura et dignitates ejusdem [Col. 0274B] Ecclesiae vestrae, quantum cum Deo et justitia poterimus, prompti erimus omni tempore efficacius promovere.
Datum Senone, XVII Kal. Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio abbati Sancti Remigii salutem et apostolicam [Col. 0274C] benedictionem.
Veniens ad nos T. pauper clericus, lator praesentium, nobis conquestus est quod cum avus suus War. Rem. et A. filio ejus ecclesiae Sancti Timothei canonico terram quamdam pro XI sol. pignori obligasset, et praedictus T., qui avo in haereditatem successerat, mutuatam pecuniam praefato War. et filio ejus reddere voluisset, obligatam terram soluta pecunia recepturus, illi nec pecuniam recipere, nec terram restituere voluerunt, cum, sicut memoratus T. asserit, sortem jam et multo amplius de ipsius terrae fructibus percepissent. Unde cum nos olim venerabili fratri nostro Remensi archiepiscopo id commiserimus exsequendum, [Col. 0274D] ipse, negotiorum multiplicate detentus, huic negotio non potuit diligentiam adhibere. Quoniam igitur praedicto clerico ex injuncto nobis officio in jure suo tenemur adesse et ejus consulere paupertati, discretioni tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus rem ipsam diligenter inquiras, et si deductis impensis constiterit eos sortem et eo amplius de perceptis terrae fructibus recepisse, ipsos ad restitutionem ejusdem terrae districte compellas; sed si absque aliquo additamento id fieri non poterit, ne istius paupertas ultra modum gravetur, aliquo modico recepto, eosdem viros praescriptam terram restituere ecclesiastica censura coerceas.
Data Senonis, III Nonas Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri H. Suessionensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem
Venerabilis frater noster Silvanectensis episcopus suis [Almaricus] nobis litteris intimavit quod Gil. et Hauguidis uxor ejus, parochiani tui, quasdam terras et vineas ipsius episcopi per violentiam detinere praesumunt, et eas cum fructibus inde perceptis eidem episcopo reddere contradicunt. Cumque praefatus episcopus saepius eos propter hoc [Col. 0275B] submonuisset, ut in curia sua sibi justitiae plenitudinem exhiberent, ipsi tamen id facere noluerunt. Unde quoniam eidem episcopo in jure suo nulla ratione deesse possumus vel debemus, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si cognoveris memoratum G. et Hauguidem uxorem ejus debere in curia sua praefato episcopo super hoc respondere, ipsos ad plenam justitiam in praesentia ejusdem episcopi super hoc exhibendam moneas instanter et districte compellas. Alioquin eos in praesentia venerabilis B. Belvacensis episcopi sufficienter super hoc saepe dicto episcopo respondere coerceas, et appellatione remota justitiae plenitudinem exhibere; si vero id facere forte contempserint, [Col. 0275C] eos ecclesiastica censura percellas.
Datum Senonis, VIII, Idus Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Conquesti nobis sunt dilecti filii nostri prior et fratres Sanctae Mariae de Porta Sancti Leonis, quod dilectus filius noster nobilis vir Petrus, frater tuus, quemdam eorum hominem cepit, cui equum et [Col. 0275D] octo boves abstulit, et hominem ipsum dimittere, vel ablata sibi reddere contradicit. Unde quoniam nostra interest curam et sollicitudinem gerere, ne sanctae Dei Ecclesiae potentum virorum impetu aliquod debeant incommodum sustinere: sublimitatem tuam per apostolica scripta rogamus, et exhortamur in Domino, quatenus amore justitiae, et pro reverentia beati Petri ac nostra, et hominem illum dimitti, et ablata ei facias cum integritate restitui.
Datum Senonis, XV Kal. Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, [Col. 0276A] charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectus filius noster . . . . . abbas Sanctae Genovefae, qui sicut novus pastor et diligens procurator, circa ecclesiae suae commoda satagit omnimodis et intendit, transmissa nobis insinuatione monstravit, quod dilectus filius noster G. nobilis vir, buticularius tuus, sub obtentu cujusdam consuetudinis, quam in omnibus se asserit abbatiis regalibus obtinere, quaedam ab eo exigit, quae praedictus abbas ab ecclesia illa deberi nullatenus recognoscit. Unde quoniam celsitudinis tuae serenitas consuevit ecclesiarum libertates illaesas et integras conservare, clementiam tuam per apostolica scripta rogamus, [Col. 0276B] monemus et exhortamur in Domino, quatenus, si ita est, eamdem ecclesiam nova et indebita exactione gravari non sinas, et praedictum buticularium tuum ab hac intentione revoces omnimodis et reducas.
Datum Senonis, XIV Kal. Jan.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensi archiepiscopo, salutem [Col. 0276C] et apostolicam benedictionem.
Auditu audivimus, quod nos audisse dolemus, et non sine grandi animi perturbatione accepimus, te scilicet proprii corporis invaletudine laborare, nec ea incolumitate ad praesens gaudere quam vellemus, et quam tibi modis omnibus exoptamus. Novimus enim et plena veritate tenemus, quomodo tu tanquam verus Israelita pro exaltatione ac defensione sacrosanctae Ecclesiae fortiter et constanter pugnasti, et te ipsum contra Damascum fortitudinis turrim opponens, causam ejusdem Ecclesiae fideliter agere atque tractare sicut propriam studuisti. Unde nos et fratres nostri haec omnia nostrae memoriae tenaciter infigentes, tibi super infirmitate qua te superni Conditoris dextera visitavit, tanquam [Col. 0276D] fratri charissimo, et strenuissimo Ecclesiae propugnatori, interna mentis affectione compatimur, et plurimum in Domino condolemus. Quapropter circa incolumitatem tuam anxii admodum et solliciti existentes, tuam nobis charissimam fraternitatem apostolicae benedictionis alloquio, et nostris litteris duximus visitandam; rogantes prudentiam tuam atque monentes, quatenus statum et continentiam tuam propriis litteris et per latorem praesentium nobis studeas plenius intimare. Nos enim, si tibi beneplacitum fuerit et acceptum, aliquas majores personas de fratribus nostris ad te visitandum mittemus, et per nos ipsos in propria persona, si profuturum tibi et utile crederemus, non dubitaremus laborem subire. Ut autem optatam [Col. 0277A] tibi misericors Dominus sanitatem restituat, et medelam conferat salutarem, ipsum attentis intercessionibus exoramus.
Data Senonis, Nonis Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum ad officium nostrum specialiter pertinere [Col. 0277B] noscatur, personas religiosas, et praesertim magistros ecclesiarum, prompta charitate diligere, et eis in omnibus utiliter providere, gaudio gaudemus, et gratum admodum acceptumque tenemus, quod ita ad hoc tuam quoque mentem coelestis ignis fervor accendit, ut nos ipsos ad id tuis studeas precibus prudenter inducere, et nostram aliquando sollicitudinem praevenire. Preces itaque, quas per dilectum filium nostrum R. priorem Sancti Medardi regia celsitudo nobis porrexit, benigne suscepimus, voluntatem et propositum assumentes, eum, pro quo rogasti ferventiori charitate, tam ex officii nostri debito, quam tuarum precum obtentu, diligere, et ei quantum cum Deo poterimus utiliter providere. [Col. 0277C] Rogamus autem serenitatem tuam, quatenus, sicut cum nobis commendare curasti, ita et tu eum habeas commendatum, sibique, si opus fuerit, tutamen et praesidium conferas opportunum.
Datum Senonis, VIII Idus Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto gloriam et exaltationem tui magnifici [Col. 0277D] nominis ampliari semper et dilatari optamus, tanto ea unde gratiam omnipotentis Domini consequi valeas, et salutem animae promereri, regiae serenitati duximus libentius suggerenda. Unde susceptis precibus dilectorum filiorum nostrorum abbatis et fratrum Ferrariensis monasterii, cui, a tua magnificentia affectuosius rogati, munus consecrationis dependimus, pro eodem monasterio regiam serenitatem rogamus attentius, quatenus pro reverentia beati Petri ac nostra, si ad honestatem ipsorum fratrum et ad meliorationem ipsius monasterii hoc videris pertinere, in anniversario die consecrationis ejus nundinas ibi constituas. Quibus constitutis, [Col. 0278A] principibus, baronibus et caeteris de regno tuo, auctoritate regia prohibeas, ut his qui ad nundinas ipsas gratia promerendae remissionis, quam ibi annuatim constituimus, vel intuitu negotiandi accesserint, si quis injuriam, seu violentiam, vel damnum aliquod inferre praesumat, digna poena eum censeas puniendum.
Datum Senonis, VIII Idus Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum [Col. 0278B] regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum dilectum nostrum priorem hospitalis domus quae apud Cerel. sita est, ad nostram nuper praesentiam vocaverimus, eum in Angliam pro quibusdam Ecclesiae negotiis transmissuri, preces a tua sublimitate directas accepimus, ut ei ad hoc inducias praeberemus. Quia vero grave nobis cognoscimus et damnosum, si hoc iter ejus diutius differatur, rogamus attentius serenitatem tuam quatenus eidem priori ad aggrediendum quod sibi injunximus iter licentiam largiaris.
Datum Senonis, V Idus Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem
Decet regiam excellentiam his diligenti cura intendere, per quae in regno tuo sub regiae defensionis munimine existentes suam valeant justitiam firmiter obtinere. Quocirca serenitatem tuam rogamus attentius, quatenus causam, quae inter Adam et Gregorium fratrem suum super quadam domo vertitur, quae ad tuum dominium, sicut dicitur, spectat, diligenter audias, vel alii, qui neutri parti debeat esse suspectus, juxta tuae dignationis arbitrium [Col. 0278D] causam ipsam audiendam, et sine debito terminandam committas.
Datum Senonis, IV Idus Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis fratribus Sancti Remigii, et de [Col. 0277] Eleemosyna, ordinis Cisterciensis in dioecesi Carnotensi monasterium, vulgo le Petit Citeaux. Eleemosyna abbatibus, et decano Remensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quoniam ex litigiosis contentionibus inter viros [Col. 0279A] ecclesiasticos habitis, sacrosanctis ecclesiis pericula consueverunt saepe et incommoda provenire: idcirco ad eas dirimendas vigilantem curam nos convenit et sollicitam diligentiam adhibere. Proinde est, quod nos causam, quae inter dilectos filios nostros canonicos ecclesiae Sancti Mauricii Turonensis, et abbatem ac fratres Cluniacenses, super quibusdam praediis apud villam, quae dicitur [Col. 0279D] Exstat prioratus, seu decanatus S. Petri de Turibus in dioecesi Remensi ordinis Cluniacensis. Turon., super Marnam positis, quocunque titulo in monachos ab hominibus canonicorum translatis, diutius est agitata, et nondum debitum finem sortita, discretioni tuae, de qua plenam fiduciam gerimus, committimus audiendiam, et remoto appellationis obstaculo, fine congruo decidendam. Quocirca sollicitudini vestrae per apostolica scripta [Col. 0279B] mandamus, quatenus hinc usque ad proximum festum Ascensionis Domini Remos in unum convenientes, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus hinc inde auditis sufficienter et cognitis, eamdem causam, cessante appellationis remedio, concordia, si fieri poterit, vel mediante justitia, terminetis. Quod si quempiam vestrum, fili abbas de Eleemosyna et decane, aliquo casu abesse contigerit, tu fili abbas S. Remigii, negotio intersis, et ipsum cum altero eorum nihilominus prosequaris. Si qua vero partium se vestro judicio in statuto termino subtraxerit, vos pro causa ipsa non minus secundum quod dictum est procedatis.
[Col. 0279C] Data Senonis, Nonis Decemb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quia de regiae sublimitatis industria existimatio semper talis procedit, ut supernae contemplationis amore circa conservationem Ecclesiarum sedulam operam et curam proberis impendere, piam sollicitudinem [Col. 0279D] tuam commendamus in Domino, qui te volumus et desideramus semper circa pia opera exercitari, et sicut regem Christianissimum in omnibus tuis bonis actibus prosperari. Inde est, quod ad tuae magnitudinis notitiam volumus pervenire, nos ex tenore litterarum venerabilium fratrum nostrorum Turonensis archiepiscopi, et Andegavensis episcopi, et dilecti filii nostri abbatis Majoris Monasterii evidentius accepisse, quia prior Castrifortis, et alii socii ejus in accusatione dilecti filii nostri Burguliensis abbatis, viri quidem religiosi et Deum timentis, penitus defecerunt, et omnino sunt mendaces [Col. 0280A] reperti, et propterea excommunicationis vinculo innodati. Caeterum, quoniam praedictus prior bona Ecclesiae ipsius loci dissipare praesumit, et illicita invasione auferre, celsitudinem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus, et exhortamur in Domino: quatenus pietatis intuitu, et pro reverentia beati Petri ac nostra, res et jura Burguliensis Ecclesiae protegas, manuteneas, et conserves, et praefatum priorem nulla ratione foveas, sed ipsum tanquam excommunicatum attentius evites. Dominum quoque Castrifortis, qui res ecclesiae Sancti Christophori sua violentia dicitur invasisse, ad ablata omnia eidem ecclesiae restituenda, et ne deinceps talia contra praefatam ecclesiam attentare [Col. 0280B] praesumat, vel saepedictum priorem fovere, commissa tibi desuper potestate compellas.
Datum Senonis, VIII Idus Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Causam quae inter dilectos filios nostros [Col. 0280D] Stephanum qui anno 1161 Hugoni III, abbati Cluniacensi subrogatus est, uti jam observavimus. S. Cluniacensem abbatem et canonicos beati Mauricii Turonensis, super rebus et possessionibus de Turn. [Col. 0280C] super Materna noscitur agitari, discretioni tuae committimus audiendam et fine debito terminandam, per apostolica scripta tuae fraternitati mandantes, quatenus nisi eadem causa sententia est vel compositione sopita, vel nisi jam dictus abbas nostrum super hoc judicium praeelegerit, utramque partem ante tuam praesentiam evoces, et rationibus hinc inde auditis diligenter et cognitis, causam ipsam sine appellationis obstaculo, justitia mediante, decidas.
Data Senonis, VII Id. Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Constitutus in praesentia nostra B. clericus coram nobis, hujusmodi querelam instituit, quod ei frater suus portionem quae ipsum jure patrimonii contingit, indebite praesumat auferre, et gravem super hoc injuriam irrogare. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus ejusdem clerici fratrem super hoc ad rationem ponas, et ut partem suam integram sibi, et absolutam dimittat, [Col. 0281A] cum, si ita est, moneas instantius et omni cum districtione compellas. Praeterea de Ascelino de Firmitate qui quamdam domum ejus per violentiam dicitur detinere, et alia eidem gravamina irrogare, nihilominus super his in tua praesentia plenitudinem sibi facias justitiae exhiberi.
Data Senonis, XVIII Kal. Januar
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum [Col. 0281B] regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectus filius noster . . . abbas Sanctae Genovefae, qui sicut novus pastor et diligens procurator circa ecclesiae suae commoda satagit omnimodis et intendit, transmissa nobis insinuatione monstravit quod dilectus filius noster G., nobilis vir, buticularius tuus, sub obtentu cujusdam consuetudinis, quam in omnibus se asserit abbatiis regalibus obtinere, quaedam ab eo exigit quae praedictus abbas ab ecclesia illa deberi nullatenus recognoscit. Unde quoniam celsitudinis tuae serenitas consuevit ecclesiarum libertates illaesas et integras conservare, clementiam tuam per apostolica scripta rogamus; monemus et exhortamur in Domino, quatenus, si ita est, eamdem ecclesiam nova et indebita exactione [Col. 0281C] gravari non sinas, et praedictum buticularium tuum ab hac intentione revoces omnimodis et reducas.
Datum Senonis. XIV Kal. Jan
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili Fratri HUGONI, Suessionensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum inter te et capitulum tuum gravis esset hac [Col. 0281D] occasione controversia suborta, quod te illas duas praebendas, quas Gerbertus quondam ipsius ecclesiae cantor tenebat, capitulum non pateretur libere ordinare, asserens unam earum ad cantoriae officium pertinere. De consensu et beneplacito utriusque partis talis inter vos compositio intercessit, quod una earum praebendarum libere per te ordinata, alteram dilecto filio nostro R. cantori ejusdem ecclesiae propter officium cantoriae concessisti in vita sua tenendam, ea quidem conditione inserta, quod postquam idem R. cantor esse desierit, tu vel successores tui praebendam ipsam facultatem habeatis, tanquam unam de caeteris praebendis, cui volueritis assignare. Quapropter compositionem ipsam ratam habentes, eam, sicut in authentico scripto exinde [Col. 0282A] facto continetur, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio commuuimus. Statuentes, ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Senonis XII Kal. Januar.
[Col. 0282B] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis Sancti Remigii et Sancti Nicasii abbatibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Causam quae inter Oddonem clericum et matrem ejus, et Hugonem Fabrum super vinea quadam noscitur agitari, ad audientiam nostram per appellationem alterius partis adductam, pro eo quod neutra pars ad causam ipsam veniat sufficienter instructam, vestro duximus examini committendam, per apostolica scripta vobis mandantes, quatenus praedicto clerico et matre ejus atque Hugone ante vestram praesentiam pariter evocatis, rationem eorum et depositiones hinc inde juratorum testium, cessante appellatione, recipiatis, et nisi post hoc appellandum duxerint, ad diffinitivam quoque sententiam [Col. 0282C] procedatis. Si vero a sententia fuerit appellatum, rationes et depositiones testium in appellationis termino vestris nobis litteris intimetis.
Data Senonis, VIII Kal. Januarii.
ALEXANDER papa THOMAE, Cantuariensi archiepiscopo.
[Col. 0282D] Querimonias adversus venerabilem fratrem nostrum Eboracensem archiepiscopum olim a tua fraternitate suscipientes, quod per parochiam tuam contra dignitatem ecclesiae tuae et antiquam consuetudinem crucem deferret, eidem ad petitionem tuam scripsimus, ei mandantes, ut licet in litteris concessionis nostrae, quas ei antea indulseramus, facultatem ipsi dederimus crucem per totam Angliam deferendi, non tamen eam per parochiam tuam deferre praesumeret, donec causa ipsa judiciario ordine terminaretur. Cum tamen in eisdem litteris concessionis nostrae hoc, scilicet, Per totam Angliam, nulla ratione fuisset appositum, sed ita simpliciter in praedictis concessionis nostrae litteris dictum est: Liberam tibi concedimus facultatem [Col. 0283A] crucem ante te deferendi, sicut praedecessores nostri, Romani pontifices, tuis antecessoribus concesserunt, et ipsi ex antiqua consuetudine usi fuisse noscuntur. Unde ex oblivione potius quam ex industria contigit, quod verbum illud, scilicet, Per totam Angliam, postremae litterae continebant. Non enim tenorem priorum litterarum concessionis nostrae memoriter tenebamus. Ne igitur occasione illius verbi aliquod praejudicium ecclesiae tuae processu temporis generetur, praesentium auctoritate statuimus litteras illas posteriores contra te et ecclesiam tuam, cum a nostro favore indultae sint, nullas vires inposterum obtinere.
Datum Senone, XII Kalendas Februarii.
ALEXANDER papa ROGERO, Eboracensi archiepiscopo.
Pro illa animi tui sinceritate et devotione fidei, quam circa sacrosanctam Romanam Ecclesiam, et specialiter circa personam nostram habuisse dignosceris, eum semper animum et voluntatem habuimus tibi tanquam charissimo fratri nostro deferre, et honori ac promotioni tuae propensiori studio aspirare. Inde utique fuit, quod ad instantiam [Col. 0283C] precum tuarum, inspectis quibusdam rescriptis antecessorum nostrorum, tibi nos recolimus concessisse, ut crucem per totam Angliam ante te deferendi liberam potestatem haberes. Caeterum quoniam adhuc super hoc controversia agitatur, et ipsa lis nondum debitum finem accepit, cum possit ex hoc non modicum ad praesens scandalum provenire, si concessam tibi isto tempore licentiam exerceres, volumus atque mandamus, ut sicut nec ante concessionem nostram in ipso effectu dignitate hujusmodi utebaris, ita ea nimirum non utaris, quousque de causa ipsa plenius cognoscatur, et controversia, quae super hoc vertitur, debitum recipiat complementum.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, ROGERO, Eboracensi archiepiscopo, et dilectis filiis canonicis Eboracensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Decet prudentiam vestram sic alterius jura relinquere intacta, quemadmodum desideratis vobis integra et illibata servari. Quocirca apostolica auctoritate prohibemus, ne tu, archiepiscope, in provincia Cantuariensis Ecclesiae crucem tuam ullatenus deferas, nec ullius appellationis obtentu id aliqua [Col. 0284A] occasione attentes. Hoc enim justitiae vestrae si quam habetis, praejudicium posset incommodum generare. Quod si ad tempus abstinere nolueris, oportebit te et successores tuos perpetuo abstinere.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio PONTIO, priori ecclesiae Sanctae Mariae de Campo, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris canonice substituendis, in perpetuum.
Effectum justa postulantibus indulgere juris ratio [Col. 0284B] exigit et vigor postulat aequitatis, maxime cum petentium voluntates et pietas adjuvat et veritas. . . . . . . . . . Quocirca, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes, ut ordo canonicus, qui secundum Deum et beati Augustini Regulam in eadem ecclesia noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter conservetur; praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet aut in futurum concessione pontificum, largitione [Col. 0284C] regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis Deo propitio poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Ecclesiam de Paciano, cum allodiis et pertinentiis suis; ecclesiam Sancti Martini de Laurone, ecclesiam Sanctae Mariae de Villare Millariis, sicut praefatus episcopus vobis eas concessit; ecclesiam Sanctae Mariae de Villare cum decimis, primitiis, allodiis et oblationibus suis, sicut bonae memoriae Petrus, Bernardi Elenensis episcopus, vobis juste concessit, excepto synodali censu, quem Elenensi ecclesiae reservavit; quidquid etiam, Ermengaudus et Petrus Bernardi bonae memoriae, quondam Elenenses [Col. 0284D] episcopi, pietatis intuitu, eidem ecclesiae vestrae rationabiliter contulerunt. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus a vobis decimas exigere praesumat. Adjicimus etiam ut nulli fratrum vestrorum liceat post factam in eodem loco professionem absque prioris sui licentia de claustro discedere; discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Prohibemus autem ut parochianos Ecclesiae vestrae, salva canonica justitia ecclesiae vestrae in sepultura recipere nemo praesumat. Obeunte vero te nunc ejusdem loci priore, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur nisi quem fratres communi [Col. 0285A] consensu aut fratrum pars consilii sanioris de vestro vel aliorum collegio, secundum Deum et beati Augustini Regulam providerint eligendum. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum qui se illic sepeliri deliberaverint, devotioni et extremae voluntati, nisi excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat; salva canonica justitia earum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis [Col. 0285B] profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Ad indicium autem hujusmodi a sede apostolica perceptae protectionis duos solidos nobis nostrisque successoribus singulis annis persolvetis.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, etc.
- Ego Alexander, catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Ualdus, presbyter cardinalis tit. Sanctae Crucis in Hierusalem.
- Ego Hubaldus, Ostiensis episcopus.
- Ego Hyacinthus, diaconus cardin. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Joannes, presb. cardin. tit. S. Anastasiae.
- [Col. 0285C] Ego Gualterius, Albanensis episcopus.
- Ego Albertus, presb. cardin. tituli Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Guillelmus, tit. S. Petri ad Vincula presb. card.
- Ego Otto, diaconus cardinalis S. Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Boso, diaconus cardinalis Sanctorum Cosmae et Damiani.
- Ego Cintius, diac. cord. Sancti Adriani.
Datum Senonis per manum Hermanni, Sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XI Kalend. Februarii, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno 1163, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno IV.
ALEXANDER papa THOMAE, Cantuariensi archiepiscopo.
Etsi pro animi tui prudentia et fidei sinceritate personam tuam uberiori dulcedine charitatis et flagrantiori desiderio velimus semper diligere, et honori ac exaltationi tuae, sicut charissimi fratris nostri, ardentiori animo aspirare, nos tamen et te ipsum, qui magna columna es ecclesiae tuae, cautius convenit temporum qualitatem attendere, et provida [Col. 0286A] dispensationis moderatione motum principis delinire. Novit siquidem industria tua, cui divina dispensatio magnae providentiae ac gratiae donum indulsit, quam ferventem dispositionem circa regni sui gubernationem charissimus in Christo filius noster Henricus, illustris rex Anglorum, dependat et eamdem velit dispositionem, ut firmior habeatur et habeat majorem favorem, auctoritate Romanae Ecclesiae roborari. Unde cum olim per venerabilem fratrem Lexoviensem episcopum et dilectum filium nostrum Pictaviensem archidiaconum, a nobis et fratribus nostris instantius postulasset legationem totius Angliae Eboracensi archiepiscopo indulgeri, et tam tibi quam universis episcopis mandari rogasset, ut antiquas regni sui consuetudines et dignitates [Col. 0286B] conservaretis, nobis ejus petitiones praeter suum arbitrium moderantibus, statim post reditum nuntiorum suorum, vix audito quod a nobis reportaverant, dilectos filios nostros Gaufredum archidiaconum tuum et magistrum Joannem ad nostram praesentiam destinavit, et per eos quod prius petierat, et majora a nobis instantissime postulavit. Et ut suo desiderio faciliorem animum praeberemus, fraternitatis tuae et praedicti archiepiscopi ad nos litteras impetravit. Quod enim de antiquis consuetudinibus et dignitatibus conservandis prius mandari rogaverat, nuper, sicut tu et alii observare promiseratis, ea cum multa instantia petiit auctoritate apostolicae sedis sibi et suis posteris confirmari. [Col. 0286C] Sed nos petitionem istam nequaquam admisimus. Verumtamen ne ad nimiam amaritudinem et vehementiorem animi turbationem eum circa nos et te ipsum provocaremus, ne etiam id consideratione tui putaretur quomodolibet impediri, nos tibi et nobis, ne forte in majorem calorem iracundiae adversus te exardesceret, consultius providere volentes, et pensantes tempora periculosa, legationis litteras praefato archiepiscopo concedendas eidem regi concessimus.
Quoniam vero votis principum condescendendum est, et suae obtemperandum voluntati, prudentiam tuam monemus, consulimus, et omnimodis exhortamur, quatenus sicut vir prudens et discretus, necessitatem temporis metiens, et quae inde tibi et [Col. 0286D] ecclesiae tuae possent provenire pericula, fideli meditatione attendens, praenominato regi in omnibus et per omnia, salva honestate ecclesiastici ordinis, deferre satagas, et ejus tibi gratiam et amorem incessanter recuperare intendas; ne secus faciendo, eum contra nos et vos ipsos conturbes, et hi, qui non eodem spiritu ambulant, tibi et nobis valeant propter hoc insultare. Nos enim, data nobis opportunitate, de honore et augmento tuo cum eodem rege diligenter et sollicite conferemus, et circa conservanda jura et dignitates ecclesiae tuae necessariam diligentiam adhibebimus, et cautelam, quam convenit adhibere.
Datum Senonis, III Kalendas Martii.
ALEXANDER papa episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus THOMAE, Cantuariensi archiepiscopo, et universis episcopis per Angliam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad hoc pontificalis officii onus suscepisse noscimini, ut commissas vobis ecclesias sic ad honorem Dei et subditorum profectum atque salutem regatis, quod earumdem ecclesiarum libertas per vos nullatenus [Col. 0287B] minuatur, sed in suo statu per studium vestrum et operam conservetur. Inde siquidem est, quod fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et in virtute obedientiae injungimus, quatenus si illustris Anglorum rex quidquam a vobis aliquo tempore requisierit, quod contra ecclesiasticam libertatem existat, hoc ei facere nullatenus attentetis, nec vos illi in aliquo et maxime contra Romanam Ecclesiam obligetis, aut novae promissionis seu juramenti formam inducere praesumatis, praeter id quod episcopi suis regibus facere consueverunt. Si autem jam dicto regi super hujusmodi vos in aliquo astrictos cognoscitis, quod promisistis nullatenus observetis, sed hoc potius revocare curetis, et de promissione illicita [Col. 0287C] studeatis Deo et Ecclesiae reconciliari.
Non ob gratiam concessae legationis tuus animus deficiat, nec deducatur in suspiria desperationis. Quoniam nos antequam ad hoc deduceremur, vel ullum tribueremus consensum, praedicti nuntii nobis ex parte ipsius regis firmiter in verbo veritatis promiserunt, et super hoc, si vellemus recipere, etiam juramentum obtulerunt, quod nunquam sine conscientia et voluntate vestra eaedem litterae archiepiscopo Eboracensi redderentur. Sane indubitanter [Col. 0287D] credere te volumus, et sine omni scrupulo dubitationis tenere, quod nunquam in animum nostrum descendit, nec unquam Domino volente descendet, ut te aut ecclesiam tuam alicui personae in ecclesiasticis velimus subesse, nec nisi tantum Romano pontifici obedire. Et ideo monemus prudentiam tuam atque mandamus, quatenus, ex quo perpendere poteris eumdem regem litteras reddidisse, quod eum non credimus sine conscientia vestra facturum, statim nobis per fidelem nuntium et litteras tuas id nobis significes, ut personam tuam, [Col. 0288A] ecclesiam quoque, pariter ac civitatem tibi commissam ab omni jure legationis auctoritate apostolica decernamus prorsus exemptam.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensium archiepiscopo, et dilecto filio HENRICO, tituli Sanctorum Nerei et Achilei presbytero cardinali, salutem et apostolicam benedictionem.
De dispositione vestra et incolumitate tua, dilecte [Col. 0287D] Hic obiter observa pontificem episcopos appellare fratres, cardinales vero filios duntaxat, atque episcoporum nomen praeponere nomini cardinalium, [Col. 0288D] quia dignitas episcopalis cardinalitiae praestat. fili cardinalis, quem audivimus aegrotare, solliciti [Col. 0288B] admodum existentes, cursorem istum vobis dirigimus, rogantes attentius atque monentes, quatenus consilio charissimi in Christo filii nostri illustris Francorum regis, donec ista colloquia separentur, vos nullatenus subtrahatis. Scimus enim et certa veritate tenemus, quod quoties de his quae ad Ecclesiam spectant tractatur, praesentia vestra dirigitur et in melius promovetur. Si autem alterum vestrum non interesse contigerit, rogamus fraternitatem tuam, frater archiepiscope, ut tu nulla ratione discedas, et quidquid ibi tractatum fuerit, quod ad factum Ecclesiae pertineat, nobis per eumdem cardinalem, quantum licet honestati tuae, significare minime differas, nihilominus etiam quid [Col. 0288C] velit super eo quod de fratre nostro tecum contulimus, per cursorem istum nobis rescribas.
Data Senonis, XII Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri E. Salzburgensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem
Cum dilectus filius noster magister G., praepositus de Richersperge, suas nobis litteras destinasset, in quibus capitula quaedam continebantur quae, eo et [Col. 0288D] aliis decertantibus, in quaestionis scrupulum devenerunt, nil certi super eisdem capitulis duximus respondendum, quia nisi eum et alios coram positos audiremus, non fuit visum nobis super eis tam facile proferre sententiam, et cujusvis partis tantum rationibus allegatis aliam inauditam et indefensam praecipiti judicio condemnare. Verum quoniam nullas utilitates cognoscimus ex hujusmodi disceptationibus provenire, et potius possent inducere simplices in errorem, quam aliquid emolumenti conferre, qui utique pascendi sunt velut asinae juxta boves, [Col. 0289A] praeposito praedicto consuluimus, et modis omnibus persuasimus, ut super hujusmodi disputationibus quae de fide sunt, tam ipse quam altera pars de caetero nulla ratione procedant, sed profanas novitates verborum modis omnibus evitantes secundum simplicem veritatem, a beato Athanasio ab Ecclesia generali receptam, et juxta aliorum assertiones Patrum in doctrina catholicae fidei ambulent, et his contenti terminis, quos posuerunt patres nostri, nihil ultra citraque progredi praesumant. Quocirca fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictum praepositum et caeteros ab hujusmodi ulterius disputationibus, praesertim in publicis conventibus, abstinere instanter ex tua et nostra parte moneas, et omni cum districtione compellas.
[Col. 0289B] Data Senonibus, undecimo Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio magistro G., praeposito de Richersperge, salutem et apostolicam benedictionem.
Sincerae mentis integritatem et integram devotionem, quam te et fratres tuos circa sacrosanctam Romanam Ecclesiam, et specialiter circa personam nostram credimus laudabiliter exhibere, diligentius [Col. 0289C] attendentes, fervens propositum et promptam gerimus voluntatem honori et incremento vestro libenter intendere, et gratum nobis est quoties nuntiorum opportunitate suscepta possumus vos apostolicis litteris visitare. Inde utique fuit quod et alia vice nostra vobis scripta transmisimus. Et nunc etiam per latorem praesentium alia nihilominus destinamus, ex quorum tenore scire te et ipsos volumus, et in veritate cognoscere, quod vos sicut speciales et devotos Ecclesiae filios sincera in Domino charitate diligimus, et in quantum cum Deo et honestate possumus, personas vestras intendimus et cupimus honorare.
Quanto autem majori circa vos vinculo charitatis astringimur, et ad honorem et profectum vestrum [Col. 0289D] propensius aspiramus, tanto libentius ea tibi suggerimus quae ad salutem animae, et ad honestatem corporis cognoscimus pertinere. Sane super illis capitulis quae te et aliis decertantibus, in quaestionis scrupulum devenerunt, quae utique nobis tuis litteris innuisti, nil certi duximus respondendum, et caetera, ut supra in litteris scriptis ad archiepiscopum. Nos enim venerabili fratri nostro Salzburgensi archiepiscopo dedimus in mandatis, ut te et illos ab hujusmodi ulterius disputationibus, praesertim in publicis conventibus, abstinere moneat multipliciter et compescat, ne hujusmodi verborum novitate corda rudium et simplicium seducantur, et in erroris (quod absit!) semitam incidere compellantur.
[Col. 0290A] Data Senonibus, undecimo Kalendas Aprilis.
Ad aures nostras fraternitas tua noverit fuisse perlatum, et quorumdam nobis relatione suggestum quod occasione cujusdam excessus a missarum proposueris celebratione cessare, et a consecratione sanguinis et corporis Domini abstinere. Quod utique quam grave sit, praecipue in tanta persona, et quantum possit exinde scandalum provenire, sollicita meditatione consideres, et hoc ipsum vigilantia tuae discretionis attendat. Debet autem diligentia [Col. 0290B] tua prudenter advertere (quod plurimum interest) quando ex deliberatione et propria voluntate, et quando ex ignorantia vel necessitate aliqua committuntur. Aliter enim in his quae spontanea voluntate, et aliter quae ignorantia, sicut dictum est, vel necessitate cogente fiunt, noscitur procedendum. Et aliter illa, aliter ista tractanda sunt, et viris discretis et prudentibus metienda, velut sacrae Scripturae testimoniis edocemur. Intentio tua operi tuo nomen imponit. Nam, sicut et alibi legitur, usque adeo voluntarium est peccatum, ut, nisi fuerit voluntarium, non sit peccatum. Et omnipopotens Dominus non factum agentis attendit, sed considerat potius intentionem et dijudicat voluntatem. [Col. 0290C] Si igitur aliquid te recolis commisisse, de quo propria te debeat conscientia remordere, quidquid sit, sacerdoti qui discretus et providus habeatur, tibi consulimus per poenitentiam confiteri. Quo facto, et misericors Dominus, qui multo amplius ad cor respicit quam actus, tibi consuetae pietatis suae miseratione dimittet. Et nos de beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus meritis confidentes, te ab eo quod est commissum absolvimus; et idipsum fraternitati tuae auctoritate apostolica relaxamus, consulentes utique ac mandantes, ut postea a missarum celebrationibus propter hoc non debeatis abstinere.
Datum Senonis, Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri STEPHANO, Meldensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Controversiae inter viros ecclesiasticos agitatae quoties in nostra praesentia finem canonicum sortiuntur, necesse est eas in scriptis redigi et apostolicae auctoritatis pagina communiri, ut ea quae favore apostolico decisa sunt, et scripto proprio confirmata, tanto humanae memoriae tenacius infigantur, quanto majori diligentia litterarum nostrarum patrocinio fulciuntur. Cum autem inter te et dilectos [Col. 0291A] filios nostros B. . . . abbatem et fratres Rasbacenses causa super jure parochiali, quod tibi tam in villa et in monasterio vindicabas, diutius verteretur, te et eis pro eodem negotio in nostra praesentia constitutis subjectionem abbatis et jus episcopale in ipsa villa, et in monasterio exigebas, inconcussam possessionem te longo tempore asserens habuisse et haec omnia ita esse multis instrumentis et plurium approbatione testium astruebas. Altera autem pars libertatem sibi e contrario vindicabat, et hoc ipsum multis conabatur rationibus et scriptorum ac testium productionibus affirmare. Nos vero cum utraque pars hinc inde ad finem rei dubiae faciendam in medium produxisset, facta diligenti collatione monimentorum et testium agnoscentes te [Col. 0291B] ea, quae tibi in villa in praefato monasterio vindicabas, sine interruptione legitima possedisse, de communi fratrum nostrorum consilio obedientiam, et subjectionem abbatis et jus, episcopale tam in monasterio quam in villa tibi et per te Ecclesiae tuae adjudicavimus. Volentes autem paci et quieti ejusdem monasterii ex injuncto nobis officio utiliter providere auctoritate apostolica inhibemus ut occasione ista nulla nova et indebita gravamina, a te vel successoribus tuis jam dicto monasterio aut villae debeant irrogari. Ut igitur haec nostra diffinitio futuris semper temporibus inviolabiliter observetur, eam auctoritate sedis apostolicae confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus; [Col. 0291C] statuentes ut nulli omnino hominum liceat, hanc paginam nostrae diffinitionis infringere vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Sen. IV Non. April . . .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensi archiepiscopo, salutem [Col. 0291D] et apostolicam benedictionem.
Amorem et honorificentiam, quam tua devotio per te ac clericos tuos erga dilectum filium nostrum [Col. 0291D] Ardicionem Rivoltellam Mediolanensem, qui anno 1155 cardinalis creatus ab Adriano papa IV, ab eo in Longobardiam legatus missus fuit, ut pacem [Col. 0292D] Mediolanenses inter et Laudenses componeret. Ar. S. Theodori diaconum cardinalem in receptione ipsius, et postea exhibere curavit, gratam omnimodis et acceptam habemus, et liberalitatem tuam cum digna gratiarum actione super hoc magnificis in Domino laudibus commendamus, cum omni attentione ac diligentia rogantes, ut, sicut bene coepisti, eumdem filium nostrum diligas, et prout decet honestatem tuam, et ejus convenit dignitati, eum ita honeste tractes; quod nos et fratres [Col. 0292A] nostri omni tempore tibi debeamus dignas gratias referre, et circa honorem et exaltationem tuam et ecclesiae tibi commissae ferventiores semper reperiamur, et omnimodis promptiores. Honor siquidem et reverentia quae illi dependitur, non aliter nobis et fratribus nostris grata et accepta existit, quam si propriae personae nostrae specialiter fuerit erogata. Verumtamen eam diligentiam et cautelam circa honorem ejus tua prudentia et sollicitudo impendat, ut labiis detrahentium omnis materia eximatur ei et nobis in eo in aliquo derogandi. Sane per dilectum filium nostrum magistrum Od. quaedam de statu Italiae tuae discretioni tanto libentius curavimus intimare, quanto circa cognoscendos Ecclesiae prosperitatis eventus sollicitiorem [Col. 0292B] te noscimus permanere, firmam spem fiduciamque tenentes, quod Ecclesia Dei, quae in tuo et aliorum Christi fidelium subsidio respiravit, inimicis suis humiliatis, optatae in proximo pacis tranquillitate gaudebit, et quietis et exsultationis gaudio, divina faciente clementia, respirabit. Tu vero, sicut bene coepisti, ad ejus honorem et exaltationem intendas, et sollicita semper studeas diligentia laborare.
Datum Senonis, XVII Kal. Maii.
[Col. 0292C] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, GERVASIO, abbati monasterii S. Mariae de Strata, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, religiosam vitam professis, in perpetuum.
Cum omnibus ecclesiasticis personis debitores ex injuncto nobis officio existamus, illis tamen propensioris charitatis studio nos convenit imminere, quos in verae religionis habitu omnipotenti Domino militare cognoscimus. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris petitionibus clementer annuimus, et praefatam sanctae Mariae ecclesiam in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona inpraesentiarum juste et canonice possidetis, aut in futurum [Col. 0292D] concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis Deo propitio poteritis adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Terram de Stratis, terram de Bellovillari, terram de tramite Ver, Grandepratum, alias terras et prata quae ex utraque parte fluminis Arvae habetis, unum piscatorem in eodem flumine per dominum castri de Musi, grangiam de Faiel, cum omnibus appendiciis suis, grangiam de Meravilla cum omnibus appendiciis suis, grangiam de Champeillum cum pertinentiis [Col. 0293A] suis, et terra de Bescochin, et quaecunque possidetis in nemore Crotensi, grangiam de Chalet. Prohibemus autem ut nulli fratrum vestrorum, post factam in eodem loco professionem aliqua levitate sine prioris vel abbatis sui licentia, fas sit de claustro discedere; discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna sollicitudine providentes, auctoritate apostolica prohibemus, ut infra clausuras locorum seu grangias vestras, nullus violentiam, vel rapinam sive furtum committere, vel combustionem facere, seu hominem capere vel interficere audeat. Sane laborum vestrorum quos propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum nullus [Col. 0293B] a vobis decimas exigere praesumat. Decernimus ergo, etc.
- Ego Alexander, catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus, presbyter cardinalis titulo Sanctae Crucis in Jerusalem,
- Ego Joannes, presbyter cardinalis titulo Sanctae Anastasiae.
- Ego Albertus, presbyter cardinalis tit. Sancti Laurentii in Luc.
- Ego Guil. titulo Sancti Petri ad Vincula presbyter cardinalis.
- Ego Bernardus, Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Gualterius, Albanensis episcopus.
- Ego Jacinthus, diaconus cardinalis S. Mariae in [Col. 0293C] Cosmedin.
- Ego Oddo diaconus cardinalis Sancti Nicolai in Carcere.
Datum Senonis per manum . . . sanctae Romanae Ecclesiae subdiac. et notarii, XV Kalend. Maii, indictione XII, Incarnat. Dominicae anno 1164, pontificatus vero D. Alexandri papae III, anno quinto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BASILIO, Carthusiensi priori, et universis [Col. 0293D] prioribus et fratribus de ordine Carthusiensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex rescripto litterarum circumpositorum episcoporum nuper accepimus, quia illi ea quae a vobis ad honorem Dei et observantiam ordinis vestri communiter statuta esse noscuntur, rata et firma consistere decreverunt et sui scripti munimine roboraverunt; unde nos vestris precibus inclinati, omnes institutiones vestras, quae ad observantiam religionis ordinis vestri de communi assensu capituli rationabiliter factae sunt, ratas et firmas habentes, eas vobis auctoritate apostolica confirmamus, [Col. 0294A] et praesentis scripti patrocinio communimus.
Datum Senonis, XV Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Veniens ad nos Gil. lator praesentium, nobis asseruit, quod cum ab Ub. priore monasterii Sancti [Col. 0293] Id est S. Basoli, Gallice Saint-Basle, ordinis S. Benedicti in dioecesi Remensi, tertio aut quarto ab urbe lapide. Vasli quamdam pecuniam, quam ab alio receptam ei mutuavit, instanter repeteret, et eodem [Col. 0294B] priore in solutione cessante, causa inter eos coram decano ecclesiae tuae tractaretur, iste ad nostram audientiam appellavit, et, eo veniente, nec per se neque per responsalem suum pars altera venit. Quia igitur praedicto G. in justitia sua deesse non possumus, nec debemus, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatum priorem instanter moneas et districte compellas, vel mutuatam sibi pecuniam isti sine molestia reddere, vel sub tuae discretionis examine plenam exinde sibi justitiam exhibere.
Data Senonis, XIV Kalendas Junii.
ALEXANDER episcopus, servus, . . . . Statuimus ut in parochialibus ecclesiis quas tenetis, liceat vobis sacerdotes eligere, et electos episcopo repraesentare; quibus, si idonei inventi fuerint, episcopus animarum curam committat; et de plebis quidem cura iidem sacerdotes episcopo, de temporalibus vero vobis debeant respondere. Praeterea, cum commune interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, non pulsatis tintinnabulis, exclusis excommunicatis et interdictis, suppressa voce divina officia celebrare . . . . . . .
Datum Senonum, tertio Nonas Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Causam quae inter dilectos filios nostros Sancti Remigii et Dervensem abbates super quibusdam decimis vertitur, discretioni tuae audiendam commisimus, et fine debito terminandam. Verum quoniam Dervensis abbas ecclesiam suam asserit a [Col. 0295A] civitate tua per duas diaetas distare, et multum illuc veniendo gravari, praesertim cum altera pars in sua domo existat, monemus fraternitatem tuam atque mandamus, quatenus congruum locum et utrique parti communem eis assignes, ad quem utraque parte ante tuam praesentiam convocata, et rationibus hinc inde auditis diligenter et cognitis, eamdem causam secundum aliarum litterarum tenorem debito fine decidas.
Data Senonis, II Nonas Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ROBERTO, abbati de Valle Richerii, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, etc.
Religiosis votis annuere, et ea operis exhibitione complere, officium nos invitat suscepti regiminis, et ordo videtur exigere rationis. Eapropter dilecti in Domino filii vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium in quo divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri, et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Dei timorem, et B. Benedicti Regulam atque Cisterciensium [Col. 0295C] fratrum institutiones, in isto monasterio, institutus esse dignoscitur, perpetuis Idibus temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea, quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum, concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Ex dono Simonis de Bosvilla, et Gaufridi filii ejus, locum Vallis-Richerii, in quo ipsa abbatia sita est, et partem silvae quae dicitur Braffai; ex [Col. 0295D] dono ejusdem terram, quae vadit per vicum Rogerii, filii Gisleberti, usque ad terram de Bruerio Rogerii, et inde usque ad terram Richardi de Altariis, et usque ad Gratapantiam; et in altera parte, totam terram Flooldi; et apud Bosvillam, XXXIV acras terrae; ex dono Richardi de Altariis, terram, sicut sulco determinata est, usque ad maram salitiosam; ex dono Rogerii Carbonel, terram a Spina Aldeni, usque Gratapantiam, et a novo fosseio usque ad vallem Orieldis; ex dono Roberti de Baisio, terram a semita abbatiae, usque ad S. Audoenum; ex dono Richardi de Folmuรงone, totam terram a fonte, sicut fosseium vadit usque ad S. Audoenum, et usque ad chiminum; ex dono Roberti, filii Milonis, XX acras terrae, a semita domus [Col. 0296A] Burinint, usque ad magnum vicum, et totam terram Ingulphi terrarii, et terram Richerii de Monsterol, a terra Gerneti usque ad terram Roberti de Monsterol; ex dono Aluredi de Castello, terram, sicut vadit per fosseium Eve, a vado prati Calvel sursum, usque ad boscum, et usque ad campum Ervei; ex dono Guillelmi Silvani, planum et boscum totum, a chimino, qui dividit terram ejus, et terram Simonis de Bosvilla, et usque ad terram de Rocha; ex dono Simonis de Bosvilla, feodum Radulfi Gerneti, totum, quod de eo tenebat apud vallem Richerii, quod concessit idem Radulfus, assensu Roberti de Monteforti; ex dono Aitardi presbyteri, et Droelini nepotis ejus, totam terram, quam tenebant de Adam Carbonel, tam planum quam boscum, quod concesserunt [Col. 0296B] Radulfus Libaneis, et Robertus filius ejus, et Richardus filius Turgis, et hoc idem laudaverunt, et fide firmaverunt Robertus et Adam Carbonel; ex dono Hugonis de Rocha, XV acras terrae juxta Gratapantiam; ex dono Walchelini de Corcella, terram de Bruya; ex dono Roberti, filii Herneisy, habitationem in foresta de Cingleis, et ab illa habitatione usque ad campos, totum nemus, quod ante est, retro autem tres acras nemoris in longum et in latum; quidquid inter est, inter viam, quae ducit ad monasterium, et viam Fagi pendentis; et quaecunque necessaria, scilicet ad pecudum pascua, ad focum, et clausuram, et aedificationem; et terram suam totam, quae est extra nemus avellorum usque ad rogum de Pinis, et terram suam propriam Balchetot, [Col. 0296C] vicinam, scilicet XXX acras terrae; ex dono Radulfi de Boenc, sex acras terrae; ex dono Roberti Bacon et fratris ejus Gervasii, IV acras terrae, concedente filio ejus Roberto; ex dono Gisleberti de Brielcort, grangiam de Favarchis, et totam planam terram, quae est inter boscum et terram Radulfi de Hamel; et boscum a praedicta terra, sicut vadit via de Seifredevilla usque versus crossum de Malagarda; et ab exitu praedicti bosci totam planam et boscum per grandem Quercum usque ad exitum Boeliae, versus domum Radulfi le Colet; et inde totam terram, quae est inter terram praedicti Radulfi, et terram Osbeleni de Bosco usque ad forestam; et inde totum dominium suum usque ad terram vavassorum [Col. 0296D] suorum de Sarnaio; et in Valle-Tolcae, unam acram prati; et in foresta sua, per totum annum, excepto mense Aprili, pasturam animalium absque capris, quam donationem concessit Walchelinus de Ferrariis; ex dono Radulfi, filii Galterii Rosfel, plantum et boscum, sicut via dividit, quae supra domum suam vadit, usque ad campum suum arabilem; ex dono Radulfi de Hamel IV acras terrae; ex dono Willelmi Silvani grangiam Vallis viridis, cum omnibus ad eam pertinentibus.
Sane laborum vestrorum, quos propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, decimas a vobis nullus praesumat exigere. Adjicientes, etiam auctoritate apostolica, interdicimus ne quis fratres vestros clericos, sive [Col. 0297A] laicos, post factam in vestro monasterio professionem, absque vestra licentia, suscipere audeat vel retinere. Paci quoque et tranquillitati vestrae, paterna sollicitudine providentes, auctoritate apostolica prohibemus ut, infra clausuram locorum, sive grangiarum vestrarum, nullus violentiam, vel rapinam, sive furtum facere, vel hominem capere audeat.
Decernimus ergo ut nulli hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, aut aliquibus vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva in omnibus apostolicae sedis [Col. 0297B] auctoritate. Si qua igitur, etc.
- Ego Alexander, catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus, Ostensis episcopus.
- Ego Bernardus, Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Galterius, Albanensis episcopus.
- Ego Hubaldus, presbyter card. titul. S. Crucis in Hierusalem.
- Ego Henricus, presbyter card. titul. SS. Nerei et Achillei.
- Ego Joannes, presbyter card. titul. S. Anastasiae.
- Ego Albertus, presbyter card. titul. S. Laurentii in Lucina.
- [Col. 0297C] Ego Guillelmus, presbyter card. titul. S. Petri ad Vincula.
- Ego Jacintus, diaconus card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Odo, diaconus card. S. Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Boso, diaconus card. SS. Cosmae et Damiani.
- Ego Cinthius, diaconus card. S. Adriani.
- Ego Petrus, diaconus card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Manfredus, diaconus card. S. Georgii ad Velum Aureum.
Datum Senonis per manum Hermanni, Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, Nonis Junii, indictione [Col. 0297D] XII, Incarnationis Dominicae ann. 1164, pontificatus vero domini Alexandri papae III ann. V.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Attendentes illum animi tui fervorem, et sincerissimae puritatis affectum, quem a nostrae promotionis exordio intima tui pectoris circa Ecclesiam [Col. 0298A] Dei et nos ipsos gestarunt, quidquid unquam deberemus homini credere, tuae devotioni cum omni fiducia et securitate libentius intimamus. Noveris autem quod ille auctor et caput turbationis Ecclesiae, R. [Col. 0297D] Rainaldus, ex praeposito Hildesheimensi factus archiepiscopus Coloniensis, Friderico imperatori [Col. 0298D] fidus in Italia comes. videlicet quondam F. dicti imperatoris cancellarius, cum aliunde suus omnimodo disturbetur ingressus, per Flandriam in Teutonicam terram ire disponit. Quoniam igitur de tuae virtutis constantia plenam in omnibus fiduciam obtinemus, providentiam tuam omnibus modis rogamus atque monemus, quatenus per te, amicos et fideles tuos praedictum R. disturbare satagas, et omnimodis impedire, et ipsum si potes capere, nulla ratione postponas. Nihil enim posses unquam ad praesens efficere quod nobis et Ecclesiae amplius gratum et [Col. 0298B] acceptum existeret, vel unde tibi majoris honoris laudem et gloriam comparares.
Data Senonis, II Nonas Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Dum. W., parochianus tuus, in nostra esset praesentia constitutus, nobis asseruit quod cum infirmitate graviter laboraret, abbas et fratres Sancti [Col. 0298C] Remigii absque uxoris suae licentia monasticum induere habitum, et viginti libras, quas apud se habebat, sibi tradere suaserunt. Cumque convaluisset, et quid egerat apud se diligentius pertractaret, quasi ad animum rediens, monasticum quem induerat habitum exuit, et se facturum professionem monasticam penitus contradixit, et pecuniam quam eis tradiderat requisivit; praefati vero monachi ipsum in vinculis positum duris cruciatibus afflixerunt, et biduo ei cibaria penitus subtrahentes, ad juramentum eum cogere voluerunt, quod praetaxatam pecuniam nullatenus ab eis requireret, nec propter hoc contra eos aliquid attentaret. Quia vero praedicto W. in jure suo nulla possumus ratione deesse, per apostolica tibi scripta [Col. 0298D] mandamus quatenus rem ipsam diligenter inquiras, et si praedictos monachos non habita licentia uxoris praefatum Guillelmum monasticum habitum induisse constiterit, tu ipsum ab impetitione memorati abbatis et suorum fratrum, nostra fultus auctoritate, absolvas.
Data Senonis, III Idus Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0299A] fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Causam quae inter Millesendem mulierem et Radulfum de Coci, super dote ipsius mulieris noscitur agitari, tuae discretioni olim, cum essemus Turonis, commisimus terminandam. Verum quoniam praefata mulier saepius ad tuam praesentiam fatigata nondum suum jus potuit obtinere, fraternitati tuae per iterata scripta mandamus quatenus, infra triginta dies post harum susceptionem, utramque partem in loco ad quem possint secure accedere, ante tuam praesentiam convoces, et eamdem causam, juxta aliarum litterarum tenorem, debito fine decidas: ita quod ulterius non cogatur mulier propter hoc laborare.
[Col. 0299B] Data Senonis, XV Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili Fratri HUGONI Suessionensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectus filius noster Rain. Salesberiensis archidiaconus Parisius se moram habiturum disposuit, et ibi studio litterarum ad praesens vacare. Quia vero pro sua probitate nobis charus est plurimum [Col. 0299C] et acceptus, eum fraternitati tuae, de qua plenam fiduciam obtinemus, propensius commendamus, rogantes attentius quatenus pro reverentia beati Petri ac nostra, consideratione quoque suae devotionis, ipsum oculo clementiori respicias, diligas et honores, sibique opportunum consilium, si quando opus habuerit, conferas et favorem; ita quod nostras preces sibi sentiat profuturas, et nos quoque tuae sollicitudini gratias uberes exsolvamus.
Datum Senonis, VII Kalend. Augusti
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem,
Dum multitudinem beneficiorum quae sacrosanctae Romanae Ecclesiae ac nobis ipsis regia serenitas semper, et in hoc praecipue turbationis tempore, placida mente exhibuit, attenta meditatione pensamus; dum consideramus etiam quam liberaliter et quam devote te pariter et regnum tuum ad obsequium beati Petri et beneplacitum nostrum exposuisti: si honorem, incrementum et exaltationem tuam, et ipsius regni non totis affectibus diligeremus, et tibi tanquam Christianissimo regi et catholico principi non studeremus in omnibus, [Col. 0300A] quantum cum Deo et justitia pessumus, ferventi animositate deferre: et Deum, cujus intuitu causam Ecclesiae suscepisti magnanimiter defendendam, graviter timeremus offendere, et a nostri quoque officii debito videremur penitus declinare. Litteris itaque celsitudinis tuae quanta decuit hilaritate animi et mentis jucunditate susceptis, et illius devotionis fervore, quem circa profectum Ecclesiae ac nostrum intima tui pectoris gerunt, plenius nobis ex ipsarum litterarum serie declarato: regiae super hoc sublimitati devotiores compellimur gratias agere, et tuis commodis et incrementis ferventius aspirare. Praesertim cum litteras nostras, sicut nuntii nostri et clericorum tuorum relatione didicimus, devotione promptissima [Col. 0300B] recepisses. Unde praesentium significatione tua celsitudo cognoscat quod nos a quodam abbate, qui de partibus Burgundiae venit, satis evidentem certitudinem obtinuimus, quod cum ab R. quondam cancellario F. dicti imperatoris complures operarii jam fuissent conducti, et de ipsius mandato in confinio regni tui, sicut dicitur, operari coepissent, dilectus filius noster nobilis vir . . . . . comes Forensis animositatem et fortitudinem induens, eosdem operarios audacter de loco ejecit, et eis et aliis qui haec attentarent acriter comminatus, eorum mentibus non minimum terrorem incussit. Verum quoniam praedictus cancellarius nequaquam a sua malitia desistens, pecuniam [Col. 0300C] multam reliquit, ut quod prave intendit, ad effectum perducat: tua interest, habito consilio baronum et prudentum virorum regni tui, factum ipsum, ne ultra procedat, prorsus destruere, et iniquorum malignitatem penitus impedire. Nos enim prompti admodum et parati super hoc consilium et auxilium impendere, Lugdunensi electo dedimus firmiter in mandatis, ut huic rei nulla ratione assentiat, sed eam quantum poterit satagat disturbare.
Datum Senonis, III Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Franbus, ecclesiae Sancti Martini Turonensis canonicus, et Nicolaus Burgensis, ad nostram praesentiam venientes, varias adversus se querelas proposuerunt. Conquerebatur etenim jamdictus Burgensis quod idem F. multas injurias sibi et gravamina intulisset, et compositionem, quae de mandato piae recordationis Patris et praedecessoris nostri Eugenii papae olim facta fuerat, et corporali sacramento praestito firmata, ausu temerario violasset. Cum autem nos querelam ejusdem N. super damnis [Col. 0301A] datis, venerabili fratri nostro [Willelmo] Cenomanensi episcopo, viro religioso, provido et discreto, et ejusdem Ecclesiae canonico, commiserimus fine debito terminandam, ipse tanquam diligens inquisitor justitiae, cognitis rationibus utriusque, sententiam pronuntiavit, licet nondum sit exsecutioni mandata. Verum, quoniam regiae sublimitatis clementia utique tertiam diem post Kalend. Augusti assignavit, qua se debeant tuo conspectui praesentare, nos serenitati tuae in omnibus, in quibus cum Deo et justitia possumus, cupienti animo volentes semper deferre, eos ad tuam praesentiam destinamus, rogantes attentius quatenus pro eo quod praedictus N. auctoritate apostolicae sedis suum voluit negotium diffiniri, non aegre ferat serenitas tua, non [Col. 0301B] habeat ulla ratione molestum, nec factum episcopi in irritum aliquando contendat, neque iste hac occasione sui sentiat juris defectum. Cum enim aliis causam ipsam nolentes committere, eam praefato commiserimus finiendam, pro eo quod vir litteratus est, et honorem illius Ecclesiae non tanquam extraneus, sed sicut proprius canonicus ejus, toto desiderio diligit: in contemptum ejus plurimum redundaret, si id quod auctoritate nostra fretus rationabiliter diffinivit, tua excellentia in irritum revocaret. De caetero, si super injuriis illatis pacifice et amicabiliter inter eos composueris, nobis gratum facies et acceptum.
Datum Senonis, Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri STEPHANO ejusque successoribus canonice substituendis, in perpetuam memoriam.
Licet omnes discipuli eamdem ligandi atque solvendi acceperint a Domino potestatem, licet unus verus et singularis magister Christus omnibus injunxisset praedicare Evangelium omni creaturae, quaedam tamen inter eos habita est discretio dignitatis, et Dominicarum ovium curam quae omnibus [Col. 0301D] aequaliter imminebat, beatus Petrus quadam speciali praerogativa suscepit, dicente ad eum Domino: Petre, amas me? pasce oves meas. Qui etiam inter omnes apostolos principatus nomen obtinuit, et de fratrum confirmatione singulare a Domino praeceptum accepit, ut in hoc peculiariter posteritati daretur intelligi quod, quamvis multos ad regimen Ecclesiae contingeret ordinari, unus tamen solummodo supremae dignitatis locum fastigiumque teneret; et in omnibus potestate judicandi et gubernandi honore praesideret unde et secundum hanc formam in Ecclesia distinctio servata est dignitatum, et sicut in humano corpore pro varietate officiorum diversa ordinata sunt membra, ita in structura Ecclesiae ad diversa ministeria exhibenda diversae [Col. 0302A] personae in diversis sunt ordinibus constitutae, aliis enim ad singularum Ecclesiarum, aliis autem ad singularum urbium dispositionem ac regimen ordinatis, constituti sunt in singulis provinciis alii, quorum prima inter fratres sententia habeatur, et ad quorum examen subjectarum personarum quaestiones et negotia referantur. Super omnes autem Romanus pontifex tanquam Noe in arca primum locum noscitur obtinere; qui ex collato sibi semper in apostolorum Principe privilegio de universorum causis judicat ac disponit, et per universum orbem Ecclesiae filios in Christianae fidei firmitate non desinit confirmare, talem se curans jugiter exhibere, qui vocem Dominicam mereatur audire, qua dicitur: Et tu aliquando conversus confirma [Col. 0302B] fratres tuos (Luc. XXII, 32) ; hoc nimirum considerationis intuitu provocati, et tibi, frater in Christo charissime, cum ad nostram praesentiam accessisses juxta quod a praedecessoribus nostris ab anteactis temporibus dispositum fuerat ac statutum, sed nondum exsecutione operis adimpletum, precibus et interventu charissimi filii nostri Caroli illustris regis Suevorum et Gothorum episcoporum quoque et Ulfy ducis regni illius, pallium pontificalis scilicet officii plenitudinem duximus indulgendum. Et ne de caetero provinciae Sueciae metropolitani possit cura deesse, commissam gubernationi tuae Upsaliam urbem ejusdem provinciae perpetuam metropolim ordinavimus, et Scarensem, Lincopensem, Strengenensem et Arusiensem episcopatus ei tanquam suae [Col. 0302C] metropoli perpetuis temporibus constituimus subjacere, et eorumdem locorum episcopos, tam praesentes quam futuros, sicut metropolitanis suis tam tibi quam tuis successoribus obedire. Statuimus autem ut sicut tu de concessione et mandato nostro consecrationis munus a venerabili fratre nostro Lundensi archiepiscopo suscepisti, ita et successores tui, ab eo et a successoribus ejus consecrationem debeant absque ulla contradictione recipere et tanquam proprio primati obedientiam et reverentiam exhibere.
Porro concesso tibi pallio pontificalis scilicet officii plenitudine infra ecclesiam tuam ad sacra tantum missarum solemnia per universam provinciam [Col. 0302D] tuam his solummodo diebus uti fraternitas tua debebit qui inferius leguntur inscripti: Nativitate Domini, Epiphania, Coena Domini, Resurrectione, Ascensione, Pentecostes, in solemnitatibus beatae Dei genitricis semper virginis Mariae, natalitio beatorum apostolorum Petri et Pauli; in Inventione, Exaltatione Sanctae Crucis, natalitio sancti Joannis Baptistae; in festo beati Joannis evangelistae, commemoratione Omnium Sanctorum, in consecrationibus ecclesiarum vel episcoporum, benedictionibus abbatum, ordinationibus presbyterorum, in die dedicationis Ecclesiae tuae ac festo sancti Laurentii, et anniversario tuae consecrationis die.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat Upsaliam Ecclesiam temere perturbare, aut [Col. 0303A] ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra et illibata conserventur, eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et Lundensis episcopi debita justitia et reverentia.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus universis episcopis, per regnum Sueciae constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0303B] Venerabilem fratrem nostrum Stephanum, olim Upsalensis Ecclesiae electum, nunc vero archiepiscopum vestrum, ad sedem apostolicam venientem, debita benignitate suscepimus, et omnem illam ei gratiam exhibuimus et honorem quem sibi a nobis decuit exhiberi, atque petitionibus suis grato concurrentes assensu, juxta quod ab antecessoribus nostris ab anteactis temporibus dispositum fuerat et statutum, sed nondum exsecutione operis adimpletum, precibus et interventu charissimi in Christo filii nostri Caroli illustris regis Suevorum et Gothorum, vestris quoque et Ulfy ducis regni illius, pallium pontificalis scilicet officii plenitudinem ei duximus indulgendum et ne de caetero provinciae [Col. 0303C] Sueciae metropolitani possit cura deesse, commissam gubernationi suae Upsalensem urbem ejusdem provinciae perpetuam metropolim ordinavimus, et episcopatus vestros ei tanquam suae metropoli, perpetuis temporibus constituimus subjacere, ipsum itaque cum plenitudine gratiae nostrae ac benedictione apostolicae sedis ad propria remittentes, charitati vestrae attentius commendamus, per praesentia scripta rogantes, monentes atque mandantes quatenus eum tanquam archiepiscopum vestrum benigne recipiatis et honeste tractetis, et eidem in his quae Dei sunt, sicut metropolitano vestro, omnimodam reverentiam impendatis; et sibi curetis humiliter per omnia obedire, ut de virtute obedientiae [Col. 0303D] possitis commendabiles apparere. Porro cum ex pastorali sollicitudine nobis a Deo commissa circa traditiones ecclesiasticas vigilantem curam nos convenit et attentam diligentiam adhibere, vobis auctoritate apostolica prohibemus ne unquam ordinationes illicitas faciatis, nunquam ex consuetudine per parochias vestras, gratia epularum, vel voluptatum, sed salutaris doctrinae intuitu solummodo discurratis, ecclesias quoque nullius pretii munere, quibuslibet concedatis, ut his omnibus et aliis quae pastoralem vigilantiam decent, diligentius observatis, coram oculis Domini et in conspectu hominum, possitis tanquam vasa nitida permanere.
Datum Senonis, Nonis Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis HENRICO abbati et fratribus monasterii Sanctae Mariae de Vitescola, salutem et apostolicam benedictionem.
Litteris devotionis tuae, dilecte fili abbas debita benignitate receptis, ex earum tenore comperimus, quod Eskillus Arusiensis episcopus, cum ecclesiae vestrae locum (scilicet in Sabroe) minus aptum religioni concessisset, postea pro praedicto loco locum aptiorem, scilicet in Smabeng [f. Sminge ], vobis [Col. 0304B] donavit. Unde te, fili abbas, nostrum super hoc consilium exposcente, pro eo quod episcopus ille aliquando errori consensit, qui tamen factum suum in districto examine positus reprobavit, nos cum venerabili fratre nostro Eskillo Londoni archiepiscopo ( Eskillus tunc erat apud papam ) et aliis fratribus nostris satis super hac re deliberavimus, quae eidem archiepiscopo placuit et assensum tribuit pariter et favorem. Nos igitur paci et tranquillitati vestrae paterna sollicitudine providere volentes vobis et per vos ecclesiae vestrae locum ipsum auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si [Col. 0304C] quis autem id attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum dilectus filius noster . . . . . Trenorciensis abbas pro alleviatione Ecclesiae suae, quae multis oneribus [Col. 0304D] coarctatur, ad regiae sublimitatis clementiam postulaturus consilium accessisset, inde tandem praesentiam nostram adiit, asserens te cum apostolicae sedis favore super facto ipso velle procedere, et nostri beneplaciti consilio acquiescere. In quo siquidem, et in omnibus aliis, inclytam regiae devotionis virtutem diligentius attendentes, et eam devotissimis in Domino laudibus commendantes, sicut saepe jam fecimus, super augmento et conservatione praescriptae Ecclesiae cum fratribus nostris studiose ac solicite deliberare curavimus: et ad ejus onera et debita relevanda nulla via certior nobis apparuit, quam ut fratres per diversa monasteria dividantur, et quinque vel quatuor ibidem relictis, in debitorum solutionem redditus cedant. [Col. 0305A] Unde regiam pietatem rogamus, monemus et exhortamur in Domino, atque in peccatorum veniam tibi injungimus, quatenus superni Conditoris intuitu, et pro remedio animae tuae, fratres praenominatae Ecclesiae per regni tui monasteria facias recipi, et ad tempus eis necessaria provideri. Et quoniam ita nobis visum est, et abbas consensit, ut duo de fratribus et duo burgenses discreti et fideles viri ad hoc assumantur, juramento astricti quod fideliter et sine fraude debeant redditus ipsos colligere, et in debitorum solutionem expendere, nihilominus sollicitamus excellentiam tuam, ut Ecclesiam ipsam, et burgum, et omnia bona sua, sub regia custodia et protectione suscipias, et nuntios tuos propter hoc specialiter ad locum ipsum transmittas. [Col. 0305B] Nos enim, quantum ad officium nostrum spectat, et praefatam Ecclesiam et res ad eam pertinentes, simul cum burgo ejus, sub nostra tuitione suscipiemus, et nostrum cum tuis nuntiis, si opus fuerit, illuc destinare studebimus: coram quibus haec, quae supra dicta sunt, debeant commodius ordinari. Ne autem praesentes redditus possint ad manus plurium devenire, suggerimus magnificentiae tuae, ut haec sub maturitate exsecutioni mandare intendat, ita quod a Deo exinde praemium possis in aeterna retributione justorum recipere et gloriam sempiternam feliciter adipisci, et monasterium a debitorum onere sic valeat, juvante Domino, liberari.
[Col. 0305C] Datum Senonis, VIII Idus Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilis fratri HUGONI Suessionensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Quoniam de hospitali quodam, unde charissimum in Christo filium nostrum Ludovicum illustrem Francorum regem rogavimus, rei veritas nobis non liquet, cum de incerta re certum dare consilium non possimus: ejusdem regis magnificentiam per [Col. 0305D] scripta nostra rogavimus, quatenus, si hospitale praescriptum ad jus Compendiensis monasterii constiterit pertinere, praedictis abbati ac fratribus ejusdem monasterii pro reverentia B. Petri ac nostra ipsum libere habere permittat. Si vero ad praedictum regem spectare dignoscitur, dummodo in hoc regia dignitas minime offendatur, et alteri non debeat exinde injuria irrogari: illud nihilominus memoratis abbati ac fratribus, pietatis intuitu, et nostrarum precum interventu, concedat. Inde est quod fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus plurimum, et attentius commonemus, quatenus nostrae interventionis obtentu, et praedictorum fratrum religionis intuitu, apud memoratum filium nostrum regem partes tuas sollicite interponas, [Col. 0306A] ut preces nostrae effectum utilem consequantur et nos devotionem tuam debeamus exinde non immerito commendare, et uberrimas gratiarum actiones referre.
Datum Senonis, III Idus Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0306B] Quod Nicolaus Turonensis, homo regiae majestatis, pro eo quod F. ecclesiae Beati Martini Turonensis canonicus contra compositionem, quae de mandato piae recordationis Patris et praedecessoris nostri Eugenii papae inter eos facta fuerat, et praestito corporali sacramento firmata, violentiam sibi enormem intulerat, ad sedem apostolicam tanquam ad singulare praesidium accessit: non eo intuitu hoc fecit quod crederet magnificentiam regiae sublimitatis offendere, sed ut de pace sibi temere violata, apud Romanam Ecclesiam, cujus auctoritate facta fuerat, et religione juramenti munita, plenam justitiam obtineret. Sic enim sacrorum canonum sanxit auctoritas, et imperatores qui antecessores tui fuerunt, et reges Francorum, in suis [Col. 0306C] institutionibus hoc ipsum sanxerunt, quod hi quibus a clericis injuria irrogatur, eos apud ecclesiasticos judices debeant solummodo convenire. Idipsum praesertim super his quorum injuria infra sacros ordines peragitur, de consuetudine regni tui usque ad haec tempora accepimus observatum. Inde utique fuit quod praedictus Nicolaus, non credens excellentiam tuae celsitudinis minuere, nec juri vel consuetudini regni tui in aliquo obviare, pro violatione pacis favore apostolicae sedis firmatae, nobis suam querimoniam praesentavit. Nos vero non attendentes hoc ad diminutionem honoris et exaltationis tuae ulla ratione accedere, nec credentes dignitati et magnificentiae tuae in aliquo derogare, [Col. 0306D] qui volumus semper honorem et gloriam exaltationis tuae augere multipliciter, et ardenti desiderio conservare, causam ipsam venerabili fratri nostro [Willelmo] Cenomanensi episcopo, viro religioso, provido et discreto, et illius ecclesiae canonico, commisimus terminandam. Qui utique quantum ratio dictabat, in eadem causa processit, et eam fine debito terminavit. Et ideo, sicut per alia scripta, ita praesentibus litteris serenissimam clementiam tuam attente rogamus, quatenus solita pietate, quae pauperes et minus potentes in eorum consuevit justitiis misericorditer confovere, praedictum N. respicias, et eum non patiaris gravamen indebitum sustinere.
Datum Senonis, Idib. Augusti.
ALEXANDER, etc., charissimo in Christo filio LUDOVICO, etc.
Affectum et compassionem quam circa incrementum et relevationem debitorum Trenorciensis Ecclesiae tua inclyta magnificentia gerit, ex litteris regiae serenitatis nobis transmissis comperimus, et quod triginta fratribus ipsius loci te promisisti necessaria liberaliter provisurum, gratum admodum et acceptum habemus, et regiae majestati exinde uberes gratiarum referimus actiones. Placuisset autem [Col. 0307B] nobis si nuntium prudentia tua transmisisset qui pariter esset cum nuntio nostro ad praefatum monasterium accessurus. Verumtamen nos secundum quod regia excellentia nobis significavit, in facto ipso diligenter procedere, Domino adjuvante, curabimus et attentam providentiam adhibere.
Datum Senonis, IV Kal. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0307C] filiis Sancti Germani et Sancti Victoris abbatibus, priori quoque ac subpriori S. Victoris, et ODONI [Col. 0307D] Ex hoc loco patet Odonem primum S. Genovefae abbatem, longe ante mortem curam pastoralem dimisisse, et ad S. Victorem unde assumptus fuerat, rediisse, ubi et diem extremum clausit. quondam S. Genovefae abbati, S. et A. B.
Significatum nobis est quod cum Guillelmus S. Genovefae canonicus ad praesentiam nostram absque abbatis et capituli sui licentia accessisset, eumdem ad praedictum abbatem, ut in capitulo de hujusmodi transgressione humiliter satisfaceret, a nobis transmissum, ita vehementer et inhoneste tractavit, quod ipsum universis vestibus exuens et acriter verberans, septem diebus in terra cum canibus cibum sumere fecit. Quoniam vero de viro tam honesto ac religioso aliquid sinistrum non debemus facile credere, nos de vestra honestate plenius confidentes, hoc discretioni vestrae committimus exsequendum, [Col. 0307D] mandantes ut rem ipsam diligentissime inquiratis, et hujus rei veritatem vestris litteris nobis fideliter intimetis.
Datum Senonis [Col. 0308D] Alexander papa, celebrato Turonis concilio, circa festum S. Hieronymi 1163, Senonas accessit, ubi sesquiannum commoratus est. Hinc colliges hanc epistolam sequenti anno 1164 scriptam fuisse. , XV Kal. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum [Col. 0308A] regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Desiderium et affectum tuum, quem circa obsequium superni Conditoris, ob tuorum peccatorum veniam obtinendam regia magnificentia habere dignoscitur, gratum admodum et acceptum habemus, et eum dignissimis in Domino laudibus commendamus. Accepimus autem ex litteris tuis, regiae celsitudini per alia scripta non fuisse expressum utrum in Quarantenis sexta feria illam relaxationem quam in sexta feria aliorum temporum tibi fecimus, debeas observare. Unde nos eamdem relaxationem taliter duximus distinguendam, scilicet ut in Quadragesima, quae dicitur beati Martini, usque ad Adventum Domini, in sexta feria uno ferculo piscium, et vino temperate sumpto utaris. In [Col. 0308B] Adventu vero et in majori Quadragesima consuetam abstinentiam semper sexta feria observabis. Si autem debilitas corporis non poterit absque gravi detrimento illam abstinentiam sustinere, volumus, et per apostolica scripta magnificentiae tuae praecipimus, ut in his, sicut in aliis temporibus, sexta feria uno ferculo piscium, et vino modice sumpto utaris. Consulimus etiam serenitati tuae, et suademus, ut secundum consilium dilecti filii nostri . . . , capellani tui, eleemosynas tuas temporibus ipsis debeas augere. Noverit autem regia sublimitas Quadragesimam ab octavis Omnium Sanctorum, et non antea, inchoari
Datum Senonis, XIII Kal. Septembris,
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis et fratribus Sanctae Mariae de Vallecrosa salutem et apostolicam benedictionem.
Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere assensum, et ut a recto tramite non discordet effectu sunt prosequente complenda. Eapropter, dilecti in Domino filii, Petri Benedicti postulationibus grato concurrentes assensu locum qui dicitur Fons-Calidus, ubi ecclesia Sanctae Mariae fundata fuit, cum juribus et omnibus suis pertinentiis [Col. 0308D] a venerabili fratre nostro Narbonensi archiepiscopo vobis concessum, sicut in scripto authentico de ipso facto conspicitur, vobis et ecclesiae vestrae auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio munimus. Statuentes quod nulli hominum liceat omnino hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et Beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Senonis, XII Kal. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Constitutus in praesentia nostra dilectus filius noster abbas Dervensis nobis suggessit, quod cum a bonae memoriae S. [Col. 0309D] Samsone. praedecessore tuo pro quadam causa, quae inter eum et dilectum filium nostrum abbatem Sancti Remigii, super quadam decima diutius noscitur agitari, in jus saepius revocaretur, [Col. 0309B] eodem abbate ad propriam mensam sedente, tantis laboribus et expensis saepenumero fatigabatur, quod propter hujusmodi gravamina quae multoties sustinebat, fere coactus est liti omnimodis abrenuntiare. Postea etiam cum eamdem causam olim tuae prudentiae commisissemus fine debito terminandam, consimili gravamine se et ecclesiam suam affligi nihilominus [Col. 0310D] Consule epistolas 209 et 255. proponebat. Unde a nobis cum omni instantia postulavit, ut nostris tibi litteris significaremus, quod locum utrique parti idoneum assignares, ubi tam ipse quam adversa pars labores et expensas aequaliter sustinerent. Verum nos causam illam non ex fraude abbatis Sancti Remigii, sed potius ex dilationibus [Col. 0309C] Dervensis abbatis tanto tempore dilatam fuisse plenius intelligentes, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde auditis diligenter et cognitis, eamdem causam, remoto appellationis obstaculo, infra triginta dies post harum susceptionem vel saltem infra quadraginta, fine legitimo studeas terminare, si vero praescriptae causae interesse non poteris, eam alicui suffraganeo tuo, qui neutri parti merito suspectus haberi debeat, committas audiendam, et secundum tenorem illum quem tibi praefiximus terminandam.
Data Senonis, IV Kal. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio nobili viro GUILLELMO comiti Niverni, et IDAE matri ejus, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto monasterium Vizeliacense ad jus B. Petri, et dispositionem nostram noscitur specialius pertinere, tanto ejus incrementis et commodis studio frequentiori intendimus, et ad pacem ipsius, et bonorum [Col. 0310A] conservationem magis solliciti permanemus. Inde quidem est quod de pace et utilitate ejusdem monasterii studiosi omnimodis existentes, dilectum filium nostrum subdiaconum Petrum ad nobilitatem vestram transmittimus, magnitudinem vestram per apostolica scripta rogantes, monentes et exhortantes in Domino, quatenus ad pacem et utilitatem praescriptae ecclesiae, et rerum suarum conservationem et defensionem pro reverentia B. Petri ac nostra modis omnibus intendatis, et jam dictum subdiaconem nostrum in hoc audire et etiam exaudire curetis; et circumadjacentes nobiles et potentes barones vestros a praescripti monasterii molestiis et injuriis penitus compescatis. Ita quoque nostris in hac parte precibus et admonitionibus [Col. 0310B] acquiescatis, ut nos preces ac petitiones vestras debeamus efficacius exaudire, et eis effectum utilem indulgere et ad honorem vestrum omni tempore ferventius aspirare.
Datum Senonis VII Idus Septembris.
ALEXANDER, etc. LUDOVICO, etc.
Litteras excellentiae tuae quanta decuit animi benignitate suscepimus, et quod nobis eisdem litteris innuisti, gratum admodum et acceptum habemus, et hoc juxta postulationem tuam effectui [Col. 0310C] mancipare curabimus.
Datum Senonis, VIII Kal. Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GARCIAE magistro, et fratribus de Calatrava, tam praesentibus quam futuris, secundum ordinem Cisterciensium fratrum viventibus, in perpetuum.
Justis petentium desideriis facilem nos convenit impertiri consensum, et vota quae a rationis tramite [Col. 0310D] non discordant, effectu sunt prosequente complenda. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, praefatum locum de Calatrava, in quo ad serviendum Deo divino estis obsequio mancipati, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Institutionem vero quam dilecti filii nostri, abbas et fratres Cistercienses in eodem loco fecisse noscuntur, videlicet ut ordinem eorum firmiter servaretis, et militaribus armis accincti contra Saracenos ad ipsius loci defensionem viriliter pugnaretis, nos ratam habentes, devotioni vestrae, auctoritate apostolica, [Col. 0311A] confirmamus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem locus impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu justis aliis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant.
Praeterea, ea quae de victu et vestitu vestro praedicti abbas et fratres Cistercienses, et universum capitulum ejusdem ordinis a vobis tenenda sanxerunt, vobis auctoritate apostolica confirmamus. Ita siquidem statutum est quod lineis in femoralibus tantum vobis uti licebit, tunicas ad equitandum idoneas habebitis, pelliceas quoque agninas, sed breves, mantella agninis forrata, et cappas, et scapulare [Col. 0311B] pro habitu religionis. Vestiti et cincti dormietis, et in refectorio, et in dormitorio, et in coquina juge silentium tenebitis: summopere autem cavebitis ne in qualicunque veste aut superfluitatis argui, aut curiositatis notari possitis. Sint ergo panni vestri in colore et crassitudine praedictorum fratrum similes: tribus vero in hebdomada diebus, id est feria tertia, quinta, et Dominica, cum praecipuis diebus festis, carnibus vesci licebit; uno tantum ferculo, et unius generis, quantum ad carnes pertinet, contenti eritis, et ad mensam ubique silentium tenebititis. Insuper statutum est ut nulli Cisterciensis ordinis liceat quemcunque fratrum vestrorum recipere absque assensu vestro; sed, [Col. 0311C] et vos erga fratres eorum eadem lege tenebimini.
Cum autem ad aliquam abbatiam ordinis Cisterciensis veneritis, quoniam consuetudinem illorum minus novistis, non in conventu, sed in hospitiis honeste et charitative, et quanto familiarius fieri poterit, recipiemini. In jejuniis eamdem observantiam tenebitis, sicut conversi illorum; capellanos in domo vestra professos, sicut suos praedicti fratres in domo ordinis recipiant. Sane laborum vestrorum, quos propriis manibus, aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas, aut primitias exigere praesumat. Prohibemus autem ut nulli fratrum vestrorum, post factam in eodem loco professionem, absque totius congregationis assensu liceat de loco [Col. 0311D] illo discedere; discedentem vero, absque communi litterarum cautione, nullus audeat retinere.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat jam dictum locum temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur, eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc constitutionis nostrae paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, [Col. 0312A] reamque se in divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.
Dat. Senonis, per manum Hermani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VII. Kalend. Octobris, indictione XIII, Incarnationis Dominicae anno 1164, pontificatus vero domini Alexandri papae tertii anno VI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BLASIO abbati monasterii B. Mariae de Horta, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne cujuslibet temeritatis incursus aut eos a proposito revocet, aut robur, quod absit! sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium [Col. 0312C] B. Dei Genitricis semperque virginis Mariae, in quo divino estis obsequio mancipati, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Dominum et B. Benedicti Regulam, et institutionem Cisterciensium fratrum in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur.
Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, liberalitate regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, operante Domino, [Col. 0312D] poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: locum ipsum de Horta, in quo praedictum monasterium situm est, cum omnibus appendiciis suis: grangiam quae dicitur Cantavos; grangiam quae dicitur Bonicias, cum appendiciis earum; grangiam Alcardeae cum appendiciis suis; grangiam quae dicitur Benviverae, cum appendiciis suis: grangiam quae dicitur Arandela, cum appendiciis suis; grangiam quae dicitur Gludeae, cum appendiciis suis, etc. Pergit ad decimarum exemptionem, et communia alia indulta, eidem coenobio specialiter firmanda.
Datum Senonis, per manum Hermani S. R. E. subdiaconi et notarii, VII Kalendas Octobris, indictione [Col. 0313A] XIII, Incarnationis Dominicae anno 1164, pontificatus vero domini Alexandri III anno VI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quaedam gravia et admodum difficilia Ecclesiae Dei ac nobis, et tibi etiam et regno, nisi meliori fuerint mutata consilio, et quae, si provide attendantur, [Col. 0313B] et studiosius caveantur, et in melius immutentur, utilia plurimum et accepta tam Ecclesiae quam nobis, et ad honorem tuum et regni pertinentia, per dilectum filium P. subdiaconum nostrum excellentiae tuae duximus intimanda; per apostolica scripta rogantes regiam serenitatem, atque monentes quatenus eis per ipsum auditis plenius et cognitis, ea meliori studeas consilio commutare, et salubriter praecavere, ita quod ad honorem Dei et Ecclesiae, et utilitatem regni et tuam debeant redundare.
Datum Senonis, V Non. Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilecti filii nostri, tam decanus quam subdecanus et archidiaconus, cum magna parte canonicorum Carnotensis Ecclesiae, in nostra pariter praesentia constituti, nobis plenarie exposuerunt quam incaute et inconsulte in facto electionis ipsius Ecclesiae processerunt. Unde nos et adversitatibus ejusdem Ecclesiae compatientes, et opinioni eorum, quae hac occasione plurimum est denigrata, integritatem suam recuperare optantes, ipsos ad pacis [Col. 0313D] et concordiae bonum cum omni diligentia sumus hortati; eosque monuimus ut unanimiter in unum conveniant, et Ecclesiae suae salubriter studeant providere, et ad hoc utiliter consummandum usque ad proximas Octavas Epiphaniae (13 Januar. 1165) eis terminum duximus indulgendum. Quapropter regiae serenitatis industriam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur attentius, quatenus memoratos canonicos viva voce ac litteris super hoc ipso sollicite et studiosius exhorteris; et ad id efficiendum regium eis favorem et auxilium efficaciter subministres: ut praefata Ecclesia te sibi patrocinante optata consolatione fruatur, et vitali valeat provisione gaudere.
[Col. 0314A] Datum Senonis, VIII Idus Octob.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi salutem et apostolicam benedictionem.
Cognita olim tuae celsitudinis voluntate, quod de hospitali illo apud Compendium constituto, unde serenitatem tuam nos saepius rogasse meminimus, per viros religiosos veritatem diligentius investigari volebas, utrum ad Compendiense monasterium pertineret: id venerabilibus fratribus nostris [Balduino] [Col. 0314B] Noviomensi, etc. [Amalrico] Silvanectensi episcopis, de quorum honestate et prudentia nullatenus dubitamus, nec excellentiam tuam credimus in aliquo dubitare, commisimus inquirendum. Qui utique ad locum ipsum pariter accedentes, sicut ex litteris illorum, quas regiae sublimitati transmittimus, potes evidenter agnoscere, veritatem inquirere studuerunt; et sicut eaedem litterae continent, invenerunt. Inde siquidem est quod magnificentiam tuam per apostolica scripta rogamus, monemus, et exhortamur in Domino, quatenus, earumdem litterarum tenore diligenter inspecto, sicut expedire cognoveris, et tuae fuerit beneplacitum voluntati, ita de memorato hospitali efficias et disponas, ut de terreno regno ad coeleste transmigrans, ab illo [Col. 0314C] bonorum omnium remuneratore aeternae felicitatis praemium valeas obtinere, et nos ipsi serenitati tuae gratias debeamus propter hoc uberrimas exhibere.
Datum Senonis, II Idus Octob.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Illam sincerissimam regiae serenitatis affectionem [Col. 0314D] quam circa Ecclesias Dei multimodis habere dignosceris, magnificis in Domino laudibus commendamus: votivis cordis aflectibus exoptantes ut ipsa immaculata Dei Sponsa viro suo Christo te valeat in aeterna beatitudine praesentare, quam in terris innumeris devotionis indiciis, sicut rex catholicus et Christianissimus princeps, nosceris ferventius honorasse. Ex litteris autem excellentiae tuae nuper accepimus, quod negotium illius hospitalis Compendiensis, unde saepius regiae eelsitudini scripsimus [Col. 0313D] Vide epistolam superiorem et epist. 264. , nostro arbitrio reliquisti, et quod exinde statueremus magnitudinem tuam ratum et firmum habere, litteris asseverasti. Unde quoniam praescriptum hospitale receptioni pauperum perpetuo deputatum, [Col. 0315A] sicut ex scripto venerabilium fratrum nostrorum Balduini Noviomensis, et [Amalrici] Silvanectensis episcoporum, quibus hoc inquirendum commisimus, nobis innotuit, saepius Compendiensis Ecclesiae canonicos procuratores habebat: nos attendentes quod monasteria et alia religiosa loca hospitales domos ad receptiones pauperum habere solebant, et de regia clementia, quae, sicut diximus, Ecclesiam Dei diligere et ampliare consuevit, et dispositionem ipsius nostro reliquit arbitrio, plurimum confidentes, ipsum hospitale Compendiensi monasterio apostolici scripti munimine duximus confirmandum. Ita quidem quod usibus pauperum deputatum, ad dispositionem et curam dilectorum filiorum nostrorum . . . . abbatis et [Col. 0315B] fratrum ejusdem loci debeat in perpetuum sine omni inquietudine pertinere. Quocirca serenitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus, et exhortamur in Domino, quatenus pietatis intuitu, et pro reverentia B. Petri ac nostra, memorato monasterio idem hospitale tuae pariter sublimitatis scripto confirmes: nec ipsis exinde valeat aliqua inposterum quaestio suboriri. Si vero quilibet eosdem super hoc molestare vel perturbare praesumpserit, tu eos a praesumptione hujusmodi potestate regia non differas coercere, ut aeternae felicitatis praemium propter hoc consequi merearis, et nos ipsi magnificentiae tuae copiosas exinde gratias referamus.
Datum Senonis, XIII Kal. Novemb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ROBERTO abbati ecclesiae Sanctae Mariae de Liskes, ejusque fratribus, Praemonstratensis Ordinis Morinensis dioecesis, salutem et apostolicam benedictionem.
Justis religiosorum desideriis consentire ac rationabiliter eorum petitionibus clementer annuere, apostolicae sedis, cui largiente Domino, deservimus, auctoritas et fraterna charitas nos hortatur. Eapropter, [Col. 0315D] dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus gratum impertientes assensum, praefatam ecclesiam in qua divino mancipati estis obsequio, ad exemplar praedecessoris nostri felicis memoriae Adriani papae, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, imprimis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Deum et Regulam beati Augustini atque consuetudinem Praemonstratensis Ecclesiae in eodem loco dignoscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona impraesentiarum juste et canonice possidetis, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium [Col. 0316A] seu aliis justis modis, praestante Domino, poteritis adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec duximus propriis exprimenda vocabulis: altare praedictae villae de Liskes, et omnem decimam ejusdem parochiae, silvas terras, prata in eadem villa adjacentia ex dono Eustachii de Malbesbere, etc.
Datum per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii VIII Kalend. Novembris, Incarnationis Dominicae anno 1164, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno VI.
[Col. 0316B] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PETRO abbati monasterii S. Joannis Reomaensis ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Desiderium quod ad religionis propositum et animarum salutem pertinere monstratur, auctore Deo sine aliqua est dilatione complendum. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus et praefatum B. Joannis monasterium in quo divino mancipati estis obsequio gloriosorum virorum Clodovei, Caroli, et aliorum regum Francorum praeceptis munitum, et fratrum nostrorum Sigoaldi, Brunonis, Joceranni, Guillelmi, et aliorum Lingonensium quondam episcoporum scriptis roboratum, ad exemplar Patrum [Col. 0316C] et praedecessorum nostrorum sanctae recordationis Innocentii et Eugenii Romanorum pontificum, cum possessionibus et bonis suis sub B. Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis modis justis, praestante Domino, poterit adipisci firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Ecclesiam videlicet de villa, quae dicitur Corpus [Col. 0316D] sancti, ecclesiam Ateiensem, ecclesiam Sancti Georgii de Simiriaco, ecclesiam de Berriaco, ecclesiam de Vineis, ecclesiam de Tultriaco, ecclesiam de Asiaco, ecclesiam de Nuidis, ecclesiam de Asinariis, ecclesiam de Cortenniaco, capellam montis Barri; ecclesiam de Bunciaco, ecclesiam de Juliaco, capellam Sancti Medardi, ecclesiam de Scolis, ecclesiam Camedonensem, ecclesiam Estivei, ecclesiam de Estet, ecclesiam de Spissia cum appendiciis suis, ecclesiam de Belaum cum capella de Reu, ecclesiam de Barro cum capella de Torceio, ecclesiam de Pisi cum appendiciis suis, ecclesiam de Marmeians, ecclesiam de Satigny, ecclesiam de Villamorina cum appendiciis suis, ecclesiam monasterii Sancti Joannis, ecclesiam de Corumblis. [Col. 0317A] Quidquid juris habetis in villis Sancti Remigii videlicet Betfontis, Visarnei, Teliaci. Quidquid etiam frater noster Gotefridus Lingonensis episcopus vobis juste concessit, et scripto suo firmavit. In Aeduensi episcopatu ecclesiam de Joviaco, ecclesiam de Simeriaco, ecclesiam de Sancto Germano de Mondoum, ecclesiam de Tisiaco, ecclesiam Sanctae Magnentiae, capellam de Rouredo, ecclesiam de Cadriaco, cum capella ejusdem villae, ecclesiam Sancti Medardi, ecclesiam B. Mariae in villa Jonis. In episcopatu Matisconensi, in Saturniaco ecclesiam Sancti Andreae, cum capella Sancti Leodegarii, ecclesiam S. Martini de Cereis, cum capellis ad eam pertinentibus; capellam de Bufariis cum appendiciis suis. In episcopatu Nivernensi monasterium [Col. 0317B] Sancti Petri de Glamio. In Tullensi episcopatu ecclesiam Sancti Stephani. Concordiam praeterea inter vos et sorores ecclesiae S. Mariae de Rubeo monte in parochia Asiaca, a fratre nostro Gotefrido Lingonensi episcopo utriusque partis assensu rationabili providentia factam, nostro munimine roboramus.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae [Col. 0317C] auctoritate et dioecesanorum episcoporum canonica justitia. Si qua igitur, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- Ego Hubaldus presb. card. tituli Sanctae Crucis in Jerusalem.
- Ego Henricus presbyter card. tit. Sanctorum Nerei et Achillei.
- Ego Joannes presb. cardin. tit. Sanctae Anastasiae.
- Ego Albertus presb. cardin. tit. Sancti Laurentii in Lucina.
- [Col. 0317D] Ego Guillelmus tituli Sancti Petri ad Vincula, presb. cardin.
- Ego Hyacinthus diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Odo diaconus cardinalis S. Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Boso diacon. cardin. Sanctorum Cosmae et Damiani.
- Ego Cinthius diaconus cardinalis Sancti Adriani.
- Ego Mainfredus diaconus cardin. Sancti Georgii in Velabro.
Datum Senonis per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, III Kalend. Novemb., indict. XIII, Incarnationis Dominicae anno [Col. 0318A] 1164, pontificatus vero domni Alexandri III papae anno VI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Laudabilis propositum pietatis, quod circa sanctam Dei Ecclesiam tam in capite quam in membris regia serenitas exhibet, attendentes, monasterium Beati Maximini, et abbatem ac fratres divinis ibidem obsequiis mancipatos, sollicite olim tuae commendavimus [Col. 0318B] majestati, rogantes ut idem monasterium consueta pietate diligeres, et ab iniquorum incursu regiae magnificentiae munimine defensares. Quod utique bene hactenus, juxta beneplacitum Dei, preces ac monita nostra, te adimplesse scientes, gratum id admodum acceptumque tenemus, et celsitudini tuae gratias exinde uberrimas exhibemus, firmam spem fiduciamque tenentes quod tibi exinde et honor augebitur terrenae gloriae, ac potestatis in terris, et ab aeterno remuneratore justorum immarcescibilis palma conferetur in coelis. Verum quia, sicut accepimus, et auribus nostris insonuit, quidam Aurelianensis civis, Theobaldus scilicet Morini, praefatum monasterium pecuniae indebite repetitione fatigat, O. de Bestisi, et M. vidua [Col. 0318C] monasterium ipsum nimis repentina debitorum exactione molestant, sublimitatem tuam iterato rogamus, et exhortamur in Domino, quatenus ejusdem monasterii paupertates atque miserias solita benignitate respicias, et secundum quod de justitia fuerit, praedictum indebitae pecuniae petitorem regia compellas auctoritate desistere; et eos qui subitae repetitioni debitorum insistunt, quantum cum bona voluntate fieri poterit, opportunitatem facias idonei temporis exspectare, ut inde et a Deo praemium et a nobis debeas actiones recipere gratiarum.
Datum Senonis VI Kal. Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis THEOBALDO priori et fratribus ecclesiae S. Martini de Campis, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum inter vos et dilectos filios nostros ecclesiae B. Martini Turonensis canonicos super ecclesia S. Martini de Passo, controversia olim mota fuisset, et in nostra praesentia diutius ventilata, nos tandem rationibus et allegationibus et testium etiam depositionibus utrinque auditis, praescriptae ecclesiae possessionem eisdem canonicis adjudicavimus, quaestione [Col. 0319A] tamen proprietatis reservata, ita quod ecclesia illa minime ad saecularitatem rediret, sed ut religio ibidem secundum nostrum consilium et dispositionem deberet institui, et perpetuis temporibus observari. Postea vero vos super jure proprietatis de meritis causae vestrae et de justitia, sicut credidimus, confidentes, praedictos canonicos in jus coram nobis traxistis, ut cum eis de proprietate memoratae ecclesiae contenderetis. Vos itaque cum illis coram nobis pro eadem causa statutis terminis saepius convocati, multas hinc inde rationes et allegationes in nostra praesentia proposuistis, et memoratam vobis ecclesiam restitui postulastis. Unde nos rationibus et allegationibus utriusque partis auditis et cognitis, attendentes utramque, tam Cluniacensis [Col. 0319B] (ad quam vestra spectat ecclesia) quam ecclesiam B. Martini Turonensis ad jus et proprietatem Romanae Ecclesiae specialiter pertinere; considerantes etiam quod cum sententiam pro supradictis canonicis de possessione protulimus, hoc a nobis in sententia reservatum fuisse, quod secundum dispositionem et consilium nostrum, in ecclesia de Passo religio deberet institui, et ibidem in postremum perpetuo observari: de communi fratrum nostrorum consilio, non pro arbitrio vel sententia; sed apostolica auctoritate qua fungimur, causa adhuc dubia existente, eamdem vobis ecclesiam restituimus, et omnium tam mobilium quam immobilium ad ipsam ecclesiam pertinentium vobis restitutionem plenariam fieri dijudicavimus; [Col. 0319C] statuentes ut Cluniacensium fratrum religio ibidem perpetuis temporibus observetur, ita tamen quod praenominatis canonicis tres marcas boni argenti ad pondus Trecense in mense Martio singulis annis Turonis persolvetis, vel ipsi fructus unius praebendae ejusdem ecclesiae (si hoc forte maluerint) annuatim percipiant.
Ut autem haec nostra institutio futuris temporibus inviolabiliter observetur, eam auctoritate apostolica confirmamus, et praesenti scripti patrocinio communimus statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae institutionis et confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem haec attentare praesumpserit, secundo [Col. 0319D] tertiove commonitus, si non reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat; servantibus autem haec, sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- Ego Hubaldus presb. card. S. Crucis in Jerusalem.
- [Col. 0320A] Ego Henricus presbyter cardinalis tit. SS. Nerei et Achillaei.
- Ego Joannes presbyter card. tit. S. Anastasiae.
- Ego Albertus presbyter card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Jacintus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Odo diac. card. S. Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Boso diac. card. SS. Cosmae et Damiani.
- Ego Cinthius diac. card. S Adriani.
- Ego Petrus diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Manfredus diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum,
[Col. 0320B] Datum Senonis, per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, Idib. Decembr., Indictione XIII, Incarnationis Dominicae anno 1164, pontificatus vero domni Alexandri papae tertii anno VI.
ALEXANDER . . . . . LUDOVICO . . . . .
Dilectum filium fratrem F., familiarem nostrum, ad regiam celsitudinem destinamus, per quem excellentiae tuae quaedam viva voce proponimus quae non duximus litterarum fidei commendare. Inde [Col. 0320C] est quod serenitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus quae tibi ex parte nostra proponet, diligenter audias, et ea quantumcunque cum honore tuo ac regni tuae gubernationi commissi fieri poterit, effectui studeas mancipare, et quid inde facere disposueris, nobis per eumdem, sicut magnificentiae tuae visum fuerit, significes.
Datum Senonis, II Kal. Januar.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Ille affectus quem circa regiam magnificentiam affluentiori gerimus charitate, inducit nos propensius et hortatur ea tuae serenitati suggerere quae ad honorem Dei et salutem animae tuae, et etiam conservationem regni, noscimus potissimum pertinere. Cum enim opus pietatis sit, et aeternae felicitatis gloria dignum, sanctas Dei Ecclesias et religiosas personas diligere, et piae protectionis munimine confovere, illas Ecclesias tuae celsitudini convenit [Col. 0321A] propensiori cura et diligentia respicere, et eorum jura clementiori bonitate tueri, quae ab ipsa fundatione sui a tua magnificentia et gloriosorum patrum tuorum, non modica beneficia percepere. Inde est quod Compendiense monasterium, et abbatem ac fratres divinis ibidem obsequiis mancipatos, tanto attentius tuae magnitudini commendamus, quanto idem monasterium ad jus B. Petri specialius respicit et tutelam, et regiae tuitioni ampliori noscitur provisione commissum: per apostolica scripta rogantes monentes, et exhortantes in Domino, atque in peccatorum remissionem tibi injungentes, quatenus obtentu divinae miserationis, et ob veniam delictorum tuorum, praedictum monasterium, et ibidem Deo servientes, diligas, manuteneas [Col. 0321B] et honores, atque jura sua contra pravorum insidias protectione solita tuearis. Specialiter tamen tuam clementiam rogamus ut hospitalem domum quae ad jus ipsius monasterii pertinet, a dilectis filiis nostris . . . . . abbate et fratribus ejusdem loci non permittas ulla ratione turbari, vel aliquatenus impediri, quominus illius hospitalis, quae ipsi ecclesiae, sicut tua discretio novit, utilis est admodum et necessaria, liberam administrationem possint habere. Ita quod praemium aeternae retributionis inde recipias, et ipsi fratres, inclytae sublimitatis tuae favore temporaliter freti, ferventius possint religioni assumptae insistere, et ipsum monasterium tam spiritualibus quam temporalibus incrementis, Domino auxiliante, augere.
[Col. 0321C] Datum IV Idus Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio abbati ecclesiae S. Vitoni Virdunensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex tenore litterarum tuarum comperimus quod tu, tanquam vir catholicus et Ecclesiae laudabilis defensator, devotionem nobis et constantiam viriliter observasti, et illi quondam schismatico Virdunensi [Col. 0321D] episcopo magnanimiter resistens, nunquam in errorem et malitiam Octaviani schismatici voluisti ullatenus declinare. Quod siquidem tanto gratius gerimus et magis acceptum, quanto in medio pravae nationis positus, virtutis tuae constantiam in unitate Ecclesiae validius roborasti, et nihil unquam nobis potuisses offerre quod Deo magis placeret, et in animo nostro charius aut pretiosius haberemus. Unde prudentiam tuam, sicut dignum est, in Domino commendantes, et ex hoc dignis laudibus extollentes, rogamus dilectionem tuam, monemus et exhortamur in Domino, quatenus sicut bene et laudabiliter incoepisti in devotione beati Petri [Col. 0322A] et nostra usque in finem firmiter perseveres, et Ecclesiam Virdunensem ad hoc idem reducere studeas propensius et hortari. Nos enim intuitu devotionis et honestatis quam circa nos geris, te specialem filium nostrum diligere volumus, multipliciter et honorare, et in tuis petitionibus libenti animo exaudire.
Datum Parisiis, V Idus Aprilis.
ALEXANDER episcopus dilectis filiis MARTINO abbati [Col. 0322B] et fratribus S. Vedasti, salutem et apostolicam benedictionem.
Justis petentium desideriis facilem nos convenit impertiri consensum, et vota quae a rationis tramite non discordant, effectu sunt prosequente complenda. Eapropter, dilecti in Domino filii, justis postulationibus grato concurrentes assensu, compositionem quae inter vos et [Mariam] abbatissam Sanctae Mariae de Strumis [Col. 0321] Strumensis abbatia ordinis S. Benedicti, dioecesis Atrebatensis, duabus circiter leucis ab Atrebato distans. , venerabili fratre nostro Waltero Albanensi episcopo, et dilectis filiis nostris O[done] et B[osone] sanctae Romanae Ecclesiae diaconis cardinalibus de mandato nostro mediantibus, rationabiliter facta est, auctoritate apostolica duximus confirmandam. Cum enim tam vos quam altera pars ad nostram praesentiam venissetis [Col. 0322C] ipsam controversiam praedicto episcopo et cardinalibus commisimus audiendam: utraque itaque parte in ipsorum praesentia constituta, vos adversus abbatissam causabamini, quod possessiones quasdam ad monasterium vestrum pertinentes recepisset, et contra jus privilegiorum vestrorum easdem possessiones detineret. Abbatissa vero econtra dicebat, quod ita a longissimo retro tempore fecerat, et possessiones ita receperat, et absque laesione monasterii vestri detinuerat, et detinere volebat, nam censum solvere, et relevationes facere in mutationibus abbatissarum parata erat. Cum autem haec et alia in hunc modum tam vos quam alia pars in illorum praesentia allegaretis, mediantibus [Col. 0322D] Ecclesiae cardinalibus, intervenientibus etiam C. et F. Atrebatensis Ecclesiae archidiaconis, de communi consensu ad hanc concordiam devenistis, quod abbatissa omnes illas possessiones pertinentes ad territorium vestrum, quas hodie, id est tempore hujus transactionis, possidet, sive etiam quorumcunque donatione tunc receperat, retenta possessione, a donatoribus, quoad vixerint, teneat deinceps abbatissa quiete et pacifice, et absque omni calumnia; ita tamen quod censum constitutum singulis annis persolvat. Et quando praesens abbatissa vel aliqua de sibi succedentibus ab hac luce migraverit, relevationem secundum consuetudinem [Col. 0323A] aliorum hominum faciat. Pro ista tali concessione facta sibi a vobis, constituit abbatissa nomine ecclesiae suae se soluturam singulis annis marcham argenti, dimidiam in Nativitate Domini, et dimidiam in festo S. Joannis Baptistae. Ab hac vero hora et deinceps praefata abbatissa possessiones ad jus Ecclesiae vestrae pertinentes, si voluerit recipiat, et per biennium teneat, infra quod tempus ita faciat, ut finito biennio, nec per se, nec per alium ulterius illas possideat, sed ad alium transferat, nisi hoc de communi licentia vestri capituli obtineat. Hanc vero concordiam memorati episcopus et cardinales in scriptis redegerunt, et sigillis propriis munierunt. Nos quoque eamdem concordiam ratam ac firmam habentes, eam auctoritate [Col. 0323B] sedis apostolicae roboramus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum, etc.
Datum Parisiis, Idus Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, C[LEMENTI] decano et universo capitulo Parisiensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex litteris quas piae recordationis Pater et praedecessor noster Eugenius, papa bonae memoriae, [Col. 0323C] T[heobaldus] quondam episcopo vestro indulsit, agnovimus quod, si in dandis majoriis et aliis beneficiis, quae ad communem capituli vestri pertinent dispositionem, possetis minime convenire, sibi liceret eadem, cum assensu sanioris partis capituli, ordinare. Quas utique litteras nos venerabili fratri nostro M[auritio] nunc episcopo vestro, ejusdem praedecessoris nostri vestigiis inhaerentes, postmodum innovavimus. Verum quoniam deinceps ex utriusque partis confessione, quod hoc contra antiquam consuetudinem ecclesiae vestrae existit, et eos auctoritate litterarum illarum non usos fuisse agnovimus, auctoritate apostolica duximus statuendum ut supradicti praedecessoris nostri litterae sive [Col. 0323D] nostrae, nullum vobis inposterum valeant praejudicium generare, quominus majorias vestras vel alia beneficia quae ad vestram solummodo spectant dispositionem, secundum antiquam ecclesiae vestrae consuetudinem, possitis libere ordinare.
Datum Parisiis, XVI Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0324A] fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum causa, quae inter Robertum militem et O. burgensem super quodam prato vertitur, in praesentia dilecti filii nostri decani de Roscio tractaretur, idem Robertus ad venerabilem fratrem nostrum Laudunensem episcopum, O. vero ad nostram audientiam appellavit, diem vigesimum post instantem festivitatem Domini praefigens, quem jam dictus Robertus restringens ad quintam diem post Natale Domini ad sedem apostolicam nihilominus in appellationem prorupit. Postmodum vero praefato Roberto in eodem termino coram nobis praesente, alter nec venit, nec ad nos responsalem pro se aliquem destinare curavit. Unde nos de tuae [Col. 0324B] discretionis prudentia plenius confidentes, eamdem causam experientiae tuae duximus committendam, et appellatione cessante, fine debito terminandam. Quocirca fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde auditis et cognitis, eamdem causam, remoto appellationis obstaculo, fine legitimo studeas terminare.
Data Senonis, Kal. Januarii.
[Col. 0324C] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum venerabilis frater noster [Col. 0323] Andreas ex abbate Vallium Sernaii factus episcopus 1164. A. Atrebatensis episcopus, prout a nobis fuerat vocatus, ad nostram praesentiam accessisset, dilectus filius noster Henricus tituli Sanctorum Nerei et Achillei praesbyter cardinalis, qui voluntatem tuam cognoverat, eum super his quae fuerant fraternitati de ipso suggesta, vehementer coram nobis et duriter arguit, proponens ei qualiter ipsum dilexeris, et de nullo promoveris ad majora; et nos etiam super hoc ipso paterne, leniter atque austere eumdem episcopum redarguere curavimus, atque monere, ut tibi [Col. 0324D] tanquam Patri et domino suo devote satisfaciat, et tuis mandatis fideliter acquiescat. Ipse vero correctionem nostram et ipsius cardinalis humiliter satis et patienter accipiens, se ab his coram nobis multimodis excusavit, asserens quod promptus sit multimodis et paratus, si in quolibet offendit, ad tuum mandatum et beneplacitum emendare. Quoniam vero tua plantatio est, et eum de minimo magnum et sublimem in oculis hominum constituisti, ne ex indignatione tua clero et populo suo vilis debeat vel abjectus haberi, quod tibi quidem magis quam alicui derogaret, fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus atque consulimus, quatenus his quae tibi de illo sinistre suggeruntur, [Col. 0325A] non facile credas, sed ipsum ad praesens aequanimiter tolerans, eum pro reverentia beati Petri ac nostra et ex officii tui debito in consideratione illius devotionis, quam circa te gerit, omni rancore et indignatione deposita, in gratiam et amorem tuum plene reducas, et si forte in te per ignorantiam deliquit, ipsum inter te et eum, secundum quod dignum fuerit, caute ac provide corrigas. Quod si correctionem tuam in humilitatis et mansuetudinis spiritu recipere forte contempserit, sed in sua pertinacia duxerit persistendum, nos et tu ipse habebimus illum acrius et asperius reprehendere, et ejus duritiam et contumaciam resecare.
Data Senonis, VIII Idus Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum causam quae inter abbatissam de [Col. 0325D] Vulgo Bertoldi-Curtis, Gallice Berteaucourt. Virginum est monasterium, quinque leucis ab Ambianis distans, fundatum circa annum 1092. Bertolocors et moniales de Sancto Igniaco vertitur, venerabilibus fratribus nostris Laudunensi et Noviomensi [Col. 0325C] episcopis commiserimus concordia vel judicio terminandam, ipsi hactenus in causa ipsa procedere distulerunt. Nunc autem eisdem iterato mandavimus, ut hinc ad proximum festum B. Vincentii eamdem causam compositione non differant vel judicio terminare, aut si circa hoc intendere non poterunt, id tuae fraternitati studeant intimare. Quia igitur nostri officii est inter discordes pacem componere, et unicuique suam justitiam conservare, ne deinceps causa ipsa hujusmodi dilationibus prolongetur, eam discretioni tuae, de qua plenam in omnibus fiduciam obtinemus, committimus audiendam, per apostolica tibi scripta mandantes, quatenus nisi usque ad initium proximae Quadragesimae praefati episcopi hoc effecerint, utraque [Col. 0325D] parte et episcopis ipsis, si tibi visum fuerit, ante tuam praesentiam convocatis, rationes hinc inde subtiliter et diligenter inquiras, quibus plenarie intellectis et cognitis, inter utramque partem pacifice studeas concorditer componere, vel in eodem negotio cum tanta deliberatione satagas, et circumspecta ratione procedere, quod utraque pars justitiam suam sub tuo examine se gaudeat consequi, et nos providentiam tuam possimus sincerius in Domino commendare.
Data Senonis VII Id. Januar.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio M. [Col. 0326D] Martino, qui circa annum 1155 abbas creatus, pluribus annis Vedastinum monasterium administravit abbati et fratribus ecclesiae S. Vedasti, salutem et apostolicam benedictionem.
Congruam officii nostri exsequimur actionem, si sacrosanctis ecclesiis, quarum cura et sollicitudo nos respicit, propter diligentiam dependimus, et eis a nocituris inposterum praecavemus. Quia vero in substitutione pastoris multa est consideratio et providentia adhibenda, volumus atque mandamus, ut, vacante ecclesia vestra pastore, donec inter [Col. 0326B] vos aliqua persona exstiterit, quae honestate ac scientia praeemineat, et ad regimen et gubernationem ipsius monasterii noscatur idonea, eam in pastorem et abbatem vestrum pari voto assumere studeatis, nec extraneam eligatis, dummodo communiter in ipsam concordetis. Porro vobis auctoritate apostolica indulgemus ut feuda et possesiones et decimas ecclesiae vestrae, ne ipsi ecclesiae culpa possint detinentium deperire, liberam habeatis recipiendi in pignore potestatem. Sane quoniam Romana Ecclesia jura quae in aliis ecclesiis habebat incuria praelatorum saepe amittere consuevit, tam tibi, fili abbas, quam successoribus tuis, praesentium auctoritate praecipimus, et modis omnibus [Col. 0326C] inhibemus, ne alicui archiepiscopo vel episcopo, absque conscientia et licentia Romani pontificis, ullam subjectionem vel obedientiam promittere attentetis.
Datum Senonis, Idus Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri magistro F. et magistro R. Remensi canonico, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0326D] Super causam, quae inter Theobaudum Bigotum et Thomam adversarium ejus pro quadam terra diutius agitata, quam si bene meminimus, olim vestro examini delegavimus terminandam, minime sicut nobis dicitur processistis; ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus, omni frustratoria dilatione postposita, ita in causa ipsa juxta rigorem canonum procedatis, quod neuter eorum valeat pro defectu justitiae adversum nos rationabiliter querelari.
Data Senonis, Idus Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Affectus nobis pietatis suggerit, et ordo exigit charitatis, ecclesiis quas, imminente persecutione, inopia deprimit, vel quarum lapsus proveniens facultates imminuit, paterna provisione consulere, et eas auxilii nostri humeris sublevare. Audientes igitur quod ecclesia beati Remigii ob praesentium malorum ingruentiam, multo debitorum onere praegravetur, [Col. 0327B] quoniam sicut scriptum est: Frater qui adjuvatur a fratre quasi civitas fortis (Prov. XVIII) , et Apostolus invicem nos alterius onera portare commonet (Galat. VI.) : dilectioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus homines praefatae ecclesiae, qui terras vestras inhabitant, ad congrua et opportuna auxilia fratribus ejusdem ecclesiae conferenda nullatenus disturbetis, sed eos ad hoc commonere propensius et hortari curetis, et vos ipsi fraternitatis amore, et pro reverentia beati Petri ac nostra, sicut in simili necessitate vobis fieri velletis, ita ipsum abbatem ad extenuanda jam dicta debita efficaciter adjuvetis, quod et in futuro aeternum praemium, et in temporalibus a Deo debeatis exinde recipere incrementum.
[Col. 0327C] Data Senonis, Idus Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus [PONTIO] Narbonensi, [ADELBERTO] Nemausensi, [RAIMUNDO] Uticensi, [ALDEBERTO] Mimatensi, [JOANNI] Magalonensi episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0327D] Susceptis litteris quorumdam ex vobis, gratum admodum tenuimus quod vos, sicut earum tenor exposuit, super pedagiorum enormitate tollenda studiosi et vigilantes estis inde utique fuit, quod nobili viro Bernardo comiti Melgoriensi, qui se super his juxta monita vestra corrigere contradicit scripta nostra (sine ulla tamen salutatione) direximus, monentes eum attentius atque mandantes, quatenus tam super novis pedagiis amovendis, quam super veteri juramento tollendo, vestris mandatis et monitis acquiescat; alioquin sententiam quam tu in eum, frater archiepiscope, protulisti, ratam habemus, eamque usque ad dignam satisfactionem, firmiter observari mandamus, adjicientes et vestrae fraternitati mandantes, quatenus in villa Alesti et [Col. 0328A] in omni terra ejus interdicta suis (f. sit) sepultura continue et in aliis omnibus locis, quandiu in ipsis praesens fuerit, divina prohibeatis officia celebrari.
Datum apud Senonas, XVI Kal. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, vevenerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Qualiter Deus Orientalem Ecclesiam afflixerit, et eam manu hostium contriverit, et relatione hominum [Col. 0328B] exinde venientium tua discretio plenius, sicut credimus, novit. Quoniam vero inter caetera loca illarum partium, locus qui dicitur Belmas crebrioribus ictibus Saracenorum alliditur, et eorum impugnationibus expositus plurimum Dei fidelium indiget auxiliis adjuvari, latores praesentium pro eleemosynis acquirendis ad partes istas transmisit. Unde quoniam pietatis opus est, et Deo valde acceptum, his qui paganorum varias oppressiones sustinent, consilium pariter et auxilium ministrare, eos charitati tuae propensius commendamus, rogantes attentius atque monentes, quatenus divinae miserationis obtentu, et pro reverentia beati Petri ac nostra, ipsos oculo clementiori respicias, et eis ad eleemosynas per tuam provinciam colligendas opem tribuas [Col. 0328C] et favorem, ut ex hoc dignum valeas praemium recipere, et supernae felicitatis beatitudinem obtinere.
Data Senonis, XIII Kal. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0328D] Veniens ad nos dilectus filius noster abbas sancti Vincentii Silvanectensis, cum celsitudinis tuae litteris apud nos diligenter institit ut illi Cameracensi episcopo, quem contra honorem Ecclesiae et salutem ipsius, et utinam non vestram, diutius exspectavimus, adhuc inducias praeberemus. Ipse vero, sicut credimus, et utinam rei veritas aliter se haberet, non de necessitate aliqua, sed ut errorem suum sub clementiae tuae, et venerabilis fratris nostri Henrici Remensis archiepiscopi protectione valeat obumbrare, hujusmodi per vos occasiones praetendit! Nos autem non pecuniam, sed animam suam quaerentes, et tuae serenitatis obtentu, et consideratione jam dicti fratris nostri, precibus ac petitionibus, nisi contra Deum manifeste veniremus, [Col. 0329A] annuere volentes, eumdem episcopum usque ad secundam Dominicam proximae Quadragesimae adhuc duximus exspectandum, ita quidem quod nisi illum, aut nuntium, vel litteras ejus de reversione ipsius et certa promissione in praescripto termino receperimus, eumdem ex tunc omni dilatione remota, publice excommunicabimus, et a corpore Christi, quod est Ecclesia, sequestrabimus. Quocirca magnificentiam tuam praesentium significatione rogamus, ne tua sublimitas aliquibus precibus nos amplius super facto isto conveniat. Rogamus etiam excellentiam tuam, ut sicut per dilectum filium nostrum abbatem Sancti Germani te rogavimus, ita efficias. Credimus enim quod hoc ad honorem tuum denuo spectabit.
[Col. 0329B] Datum Senonis, VI Kal. Febr.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Litteras sublimitatis tuae debita benignitate suscepimus, sicut Christianissimi regis, et illius principis quem tota in Domino charitate diligimus, et cujus honori et commodis in omnibus quae cum Deo possumus aspiramus. Unde licet de superabundanti [Col. 0329C] fuerit, quod pro venerabili fratre nostro P. Bituricensi archiepiscopo preces nobis sollicitas porrexisti, cum nos eum solo suae honestatis ac probitatis intuitu, affectione sincerissima diligamus, et commodis ejus et commissae sibi Ecclesiae libenter providere velimus, ipsas tamen tuae celsitudinis preces clementer admisimus, voluntatem et propositum assumentes circa eumdem archiepiscopum tam interventu tuo quam suae, sicut diximus, probitatis obtentu, utilem in omnibus providentiam gerere, et justitiam suam tam in causa quam modo habet, quam in aliis omnibus integram sibi auctore Domino conservare. Dilectum quoque filium nostrum magistrum R. Beati Germani decanum, [Col. 0329D] quem tua nobis serenitas commendavit, benigne recepimus, atque a nobis interventu tuo efficaciter obtinuit quod rationabiliter postulavit.
Datum Senonis, II Non. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0330A] fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum causa quae inter abbatem Sancti Remigii et rusticos de Nongento vertitur, in praesentia decani ejusdem loci, et quorumdam aliorum, super quibusdam querimoniis tractaretur, abbas sancti Remigii ad nostram audientiam appellavit: cumque responsalis memorati abbatis propter hoc in praesentia nostra existeret, ipsi nec venerunt, nec pro se responsalem aliquem destinarunt. Unde causam ipsam discretioni tuae committimus audiendam, et fine debito terminandam, ideoque per apostolica tibi scripta mandamus, quatenus utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde auditis diligenter et cognitis, causam [Col. 0330B] ipsam, justitia mediante, decidas.
Data Senonis, XI Idus Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis Sancti Remigii et de Castro Sancti Theoderici abbatibus et L. decano Remensi, salutem et apostolicam benedictionem.
De vestra prudentia et honestate plurimum confidentes, causam quae inter abbatem Orbacensem [Col. 0329D] Orbacense monasterium ordinis S. Benedicti, a S. Regulo Remensi archiepiscopo in dioecesi Suessionensi fundatum. et Hugonem de Igni [Col. 0329D] Igniacense monasterium ordinis Cisterciensis de linea Clarevallis quinto ab urbe Remensi milliari [Col. 0330D] dissitum. super quadam terra vertitur, [Col. 0330C] experientiae vestrae committimus audiendam, et amicabili compositione vel judicio terminandam. Quapropter sollicitudini vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus cum exinde fueritis requisiti, in unum pariter convenientes, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et ad compositionem inter eos faciendam operam et diligentiam impendatis. Alioquin rationibus hinc inde auditis et cognitis, eamdem causam ordine judiciario absque appellationis remedio decidatis.
Datum Senonis, Idus Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio abbati Sancti Remigii, salutem et apostolicam benedictionem.
Causam quae inter te et Odd. presbyterum super quadam domo, quam pater et mater sua, sicut asserit, sibi ex testamento reliquit, vertitur, dilectis filiis nostris Sancti Memmii et Omnium-Sanctorum [Col. 0330D] S. Memmii et Omnium Sanctorum duo monasteria ordinis canonicorum regularium S. Augustini in urbe Catalaunensi. abbatibus commisimus audiendam, et fine debito terminandam. Ideoque discretioni tuae [Col. 0331A] per apostolica scripta mandamus, quatenus cum ab eis propter hoc fueris evocatus, per te vel responsalem tuum, eorum praesentiam adeas, et quae ipsi exinde judicaverint, suscipias firmiter et observes.
Data Senonis, XVII Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis decano, thesaurario, archidiacono et universo capitulo Remensi.
[Col. 0331B] Quorumdam est nobis relatione suggestum, quod dilectus filius noster dictus Catalaunensium electus, factum electionis suae nimis recogitans fuisse praeproperum, et in eadem electione minus ordinate processum, disposuit humiliter et intendit voluntati et beneplacito venerabilis fratris nostri Henrici archiepiscopi vestri, quem cum ipsa pariter Remensi Ecclesia plurimum sibi videt hac occasione turbatum, omnimodis acquiescere et omnia penitus in ejus manibus resignare. Unde universitatem vestram per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus eumdem archiepiscopum hortari propensius et inducere studeatis ut eumdem dictum electum, cum ita se in praesentia [Col. 0331C] ejus humiliaverit placita benignitate respiciat, et taliter in eadem Ecclesia Catalaunensi provideat quod et ipsa possit in administratione illius optata consolationis remedium consequi et idem archiepiscopus debeat ex hoc commendabilis inveniri.
Data Senonis, XVII Kalendas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0331D] Causam quae inter dilectos filios nostros P. abbatem Sancti Remigii, et nobilem virum R. vicecomitem Laudunensem super villam de Germiniaco noscitur agitari, discretioni tuae committimus audiendam, et fine debito terminandam; et quoniam pactionem quae per dilectum filium nostrum O. Sancti Nicolai in Carcere Tulliano diaconum cardinalem, tunc apostolicae sedis legatum, super hoc intercessit, praedictus vicecomes nullatenus, sicut dicitur, observavit, volumus firmiter et mandamus, quatenus, si ita est, eadem pactione nihil impediente, causam ipsam audias, et justitia mediante decidas. Mandamus etiam sollicitudini tuae quatenus partem praedicti vicecomitis nullatenus patiaris contra eumdem abbatem ex conditione superius [Col. 0332A] posita malignari, dummodo tibi pro certo constet rem ita, sicut dicitur, processisse.
Data Senonis, XV Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad nostri officii sollicitudinem spectat, oppressis et necessitatem patientibus opem conferre, et [Col. 0332B] apud eos pro ipsis intervenire, in quibus pietatis opera et misericordiae viscera cognoscimus abundare. Ad regiae autem serenitatis notitiam pervenire optamus quod dilectus filius noster nobilis vir Florius de Camebotta, qui unus de majoribus Calabriae baronibus habebatur, charissimi in Christo filii nostri W. illustris regis Siciliae iram et indignationem incurrit, et de tota terra ipsius, sicut dicitur, coactus est exsulare. Hac siquidem occasione suscepta, quod cum nobis per religiosam et honestam personam saepe fuisset suggestum, quod quidam de terra sua eidem regi praepararent insidias, et adversus eum molirentur proditionis peccatum committere, nos venerabili fratri [Col. 0332C] nostro . . . . . . Capuano archiepiscopo, quem magis inter alios regi devotum et fidelem cognoscebamus, secundo scripta nostra direximus, ut praefatum regem super hoc praemuniret et redderet cautiorem. Cumque id sibi per jam dictum F. nepotem suum significasset, ille non credens quod ex parte nostra hoc diceret, sed ut homines suos faceret ipsi suspectos: eum de terra coegit recedere, et ad partes Hierosolymitanas transire. Verum quia novimus celsitudinem tuam circa opera misericordiae intentam existere, et oppressos in suis tribulationibus pietate solita et elementia confovere: pro supradicto F. excellentiae tuae preces affectuosas porrigimus, rogantes, monentes, et exhortantes attentius, quatenus, cum nullus rex vel [Col. 0332D] princeps sit cui praedictum regem majorem quam tibi reverentiam et devotionem exhibere credamus, pietatis intuitu, et pro reverentia B. Petri ac nostra, eidem regi litteras tuae magnificentiae dirigas, in quibus eum studeas multa attentione rogare, quod ei tuae interventionis et amoris obtentu, iram et indignationem remittat, et eum in gratiam suam reducens, sibi terram restituat, et ibi tam eum quam uxorem et filios patiatur libere permanere. Nihilominus etiam illustri Constantinopolitano imp. preces porrigas, et roges attente, quod saepedictum F. circa se habeat, et donec in terra sua possit esse secure, ipsi pro tuo amore benefacere ac subvenire intendat. Ideo autem rogamus, ut imperatori etiam litteras pro eo deprecatorias [Col. 0333A] dirigas; quod si forte, quod non credimus, preces nostras et tuas praefatus rex non exaudierit, iste ad eumdem imperatorem possit habere recursum, et tuis precibus optata apud cum beneficia invenire.
Datum Senonis, XIV Kal. Martias.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0333B] Ex tenore litterarum, quas tua nobis fraternitas destinavit, accepimus, quomodo G. comitem de Roceio juxta quod a nobis in mandatis receperas, convenisti, ut pecuniam quam nuntio venerabilis fratris nostri Lugdunensis archiepiscopi abstulerat, ei ex integro resignaret. Ille vero tibi respondit, quod infra quindecim dies praesentiam nostram adiret, et nobis suae intentionis propositum revelaret. Unde tu, hoc audito, apostolicae volens reverentiae deferre, in negotio ipso ultra procedere noluisti. Quia igitur nolumus ut ille appellationis beneficio abutatur, quominus in eum, nisi legitime monitus resipuerit, canonicam justitiam exerceas, discretioni tuae praesentium significatione praecipimus, [Col. 0333C] ut praedictum G. iterum convenias atque commoneas, quod eidem archiepiscopo, quantum nuntius ejus poterit juramento probare se amisisse, tantum, omni occasione cessante, sine aliqua diminutione restituat. Quod si infra quindecim dies post harum susceptionem ablata non reddiderit, nec sufficientia pignora in tuis manibus pro sublata pecunia reddenda praestiterit, ipsum omni appellatione et excusatione remota excommunices, et in tota terra ejus omnia divina, praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium, inhibeas officia celebrari.
Datum Senonis tertio Kalendas Martii
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri MAURITIO Parisiensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
In quodam scripto librorum nostrorum reperto quod Lateranensi palatio [Latiniacensis] Ecclesia [Col. 0333] Verba uncinis inclusa supplevimus ex magno Chartul. f o 191, v o , et ex parvo, f o 11. , singulis annis unciam auri persolvere tenebatur, ab abbate et fratribus ejusdem loci eumdem censum exegimus. Qui nobis inde responderunt quod in memoria eorum non fuerat, nec aliqua super his scripta habebant, quod census ille ab ecclesia sua [Col. 0334A] Ecclesiae Romanae consueverit ex conditione persolvi. Quoniam igitur Ecclesia Romana nunquam exigere consuevit, sed potius rogari, ut alias ecclesias sibi faceret censuales, jam dictos abbatem et fratres et ecclesiam illorum ab hujusmodi absolvimus exactione, et ut neque nobis aut nostris successoribus, nisi forte de propria voluntate et beneplacito suo procederet, hunc censum ab ecclesia illorum exigere liceat, praesentium auctoritate censemus. Si vero praescripti monasterii abbas aut fratres praetaxatum censum aliquo tempore Ecclesiae Romanae persolverunt, nolumus quod justitiae tuae vel ecclesiae tibi commissae aliquod praejudicium debeat generare.
Datum [Senonis,] Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quoniam regiae pietatis clementiam his cognoscimus quae Deo beneplacita sunt, et profectum pariunt animarum, tota mentis affectionis intendere, idcirco magnificentiam tuam ad ea quae ad concordiae et pacis bonum pertineant, cum omni fiducia decrevimus invitare. Dilectus siquidem filius noster Simon canonicus Senonensis nobis viva [Col. 0334C] voce proposuit quod A. et O. de Bri, cum P. de Glazi gravem guerram et discordiam habeant, et nisi regia sublimitas inter eos mediatrix exstiterit, ad pacis reconciliationem suum non possunt animum mitigare. Unde quoniam tanto tuta aestimatur subditorum conditio, quanto amplius sub aequitate regnantis, desiderabilis pax et tranquillitas custoditur: celsitudinem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus, et exhortamur in Domino, quatenus pietatis intuitu, et pro reverentia beati Petri ac nostra, ad pacem et concordiam inter supradictos viros reformandam sollicite ac diligenter labores, et ad hoc partes tuas efficaciter interponas.
Datum Senonis, V Nonas Martias
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus archiepiscopis, episcopis in quorum parochiis obedientiae Fontis-Ebraldi consistunt salutem et apostolicam benedictionem, etc.
. . . . . Inde est quod universitati vestrae per apostolica scripta, mandamus, quatenus virginibus castitatem Deo voventibus, quae ad sacrum ordinem monasterii Fontis-Ebraldi transierint, benedictionis munus in omnibus solemnitatibus beatae Virginis, et in diebus Dominicis, nec non omnium apostolorum [Col. 0335A] festivitatibus, si hoc poposcerint non negetis; sed potius, seposita nimia convenientis temporis observantia, satagatis eas, ex officii vestri debito, more solito, Domino consecrare.
Datum Senonis, V Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GALTERO episcopo, et dilecto filio ROBERTO archidiacono Lingonensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Admonet nos pastoralis sollicitudo propensius, et [Col. 0335B] hortatur, illas ecclesiasticas personas diligere, et earum commodis et incrementis studiosius aspirare, quas in devotione Ecclesiae ac nostra cognoscimus ferventius permanere. Quocirca rogamus discretionem vestram, monemus atque mandamus, quatenus dilecto filio nostro Petro, venerabilis fratris nostri Hugonis Suessionensis episcopi consanguineo, ecclesiam de Sarrinia, quam ei, sicut litterae vestrae testificantur, canonice concessistis, defendere viriliter et conservare curetis: et eum per idoneum et honestum procuratorem suum eamdem ecclesiam quiete faciatis et libere possidere; nec a clerico vel laico inquietudinem sibi super hoc aliquam permittatis injuste inferri: imo potius juxta testimonium [Col. 0335C] litterarum vestrarum ei praescriptam ecclesiam defendatis, ut ipse devotus debeat exinde vobis et obnoxius existere, et nos possimus prudentiam vestram super hoc commendare.
Datum Senonis, II Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex transmissa nobis conquestione abbatis et fratrum [Col. 0335D] S. Memmii [Col. 0335D] S. Memmius primus Catalaunensis episcopus, cujus nomine Catalauni exstat antiquum monasterium [Col. 0336D] ordinis canonicorum regularium S. Augustini. accepimus, quod Henricus miles Deprigi, homines eorum capere, et ipsos bonis omnibus spoliare, et spoliatos in vinculis detinere, et ad redemptionem cogere temerario ausu praesumit. Quia vero praedicto abbati et fratribus in jure suo conservando deesse nec possumus, nec debemus, et tantus excessus incorrectus relinquendus non est nec inultus, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus si ita est, praescriptum militem diligenter commoneas et districte compellas, ut ablata universa restituat, et si quos habet in captione vel fidejussoria cautione pro solvenda pecunia obligatos, liberos et absolutos abire permittat, [Col. 0336A] alioquin vinculo anathematis eumdem militem studeas innodare.
Data Senonis Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Exposcit tuae celsitudinis pia devotio his semper intendere quae ad commodum indigentium clericorum non est dubium pertinere. Pervenit autem usque [Col. 0336B] ad nos quod Joannes Baril. R. sacerdoti domum quamdam et vineas, quas jure haereditario possidebat, ausu temerario abstulit, et eas sibi reddere contradicit. Unde magnificentiam tuam rogamus, et tanquam in Christo charissimum Ecclesiae filium attentius exhortamur, quatenus, si ita est, ita faciat tuae discretionis sublimitas praefato sacerdoti in praesentia tua, vel alterius de quo plenarie possis confidere, justitiae plenitudinem exhiberi, ut idem sacerdos jus suum se gaudeat fuisse plenarie consecutum.
Datum Senonis, XVI Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum ad universos religiose professionis viros aciem debeamus nostrae considerationis extendere, dilectos filios nostros Cisterciensium ordinis fratres tanto nos convenit uberiori charitate diligere, et eorum commodis et incrementis propensioris studio sollicitudinis aspirare, quanto inter caeteros religiosos causam Ecclesiae prudentius defenderunt, et catholicam foverunt magnanimiter unitatem, et divinis [Col. 0336D] etiam obsequiis noscuntur ferventius inhaerere. Inde est quod eosdem fratres et eorum domos charitati vestrae attentius commendamus, rogantes, monentes et exhortantes in Domino, quatenus amore superni Conditoris, et pro reverentia beati Petri ac nostra, intuitu quoque religionis ipsorum, eos diligere ac manutenere curetis, et in suis justitiis laudabiliter confovere, institutiones etiam et observantias ipsorum et ea quae a Romanis pontificibus sibi noscuntur indulta sollicita diligentia conservetis, et per parochias vestras ea non patiamini ullatenus violari; ut ex hoc aeternae mercedis cumulus vobis accrescat, et nos exinde copiosiores [Col. 0337A] debeamus sollicitudini vestrae omni tempore gratias exhibere. Nihil enim unquam possetis ad praesens efficere, quod nobis magis gratum existeret vel acceptum.
Data Senonis, VIII Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad regiae sublimitatis notitiam credidimus pervenisse quomodo nos, cum in partibus illis essemus, [Col. 0337B] dilecta in Christo filia nostra nobilis mulier Er. de Narbona multimodis honorare et servire curavit, et devotionem quam circa nos et Ecclesiam laudabiliter gerit, multiplici rerum effectu studuit comprobare. Unde tam nos quam fratres nostri eam sicut charissimam et specialem Ecclesiae filiam sincera volumus charitate diligere, et in his quae cum Deo et justitia possumus suis petitionibus nostrum animum inclinare. Eam itaque, quam tibi devotissimam, et omnino fidelem credimus, regiae serenitati attentius commendamus, per apostolica scripta rogantes plurimum quatenus, pro reverentia beati Petri ac nostra, et intuitu fidelitatis et probitatis ipsius, eam sicut propriam fidelem tuam diligas, manuteneas et honores, et rationabiles preces [Col. 0337C] suas solita benignitate admittas, ita quod nos exinde celsitudini tuae uberrimas gratias referamus, et ipsa de devota devotior, et de fideli fidelior tibi valeat omni tempore permanere.
Datum Senonis, III Nonas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
[โฆ] ad nos dilectus filius P. subdiaconus no- [โฆ] nobis narratione proposuit quomodo s [โฆ] tuae clementia eum honorifice et decenter suscepit, et omnem illi honorem et gratiam, quam magnificum et Christianum principem decuit, ob Dei et nostri reverentiam exhibere curavit: qualiter etiam ea quae regiae magnificentiae ex parte [Col. 0338A] nostra proposuit, cum omni mansuetudine et diligentia tuae sincerissimae benignitatis affectio exaudivit. Dilectum autem filium nostrum nobilem virum Hugonem, baronem tuum, per quem nobis excellentia tua respondit, debita benignitate suscepimus, et ejus verbis promptam diligentiam adhibentes, consilium tuum gratum omnimodis et acceptum habemus. Verumtamen in hoc circa nos et Ecclesiam Dei admirandae tuae devotionis sinceritas evidenter comparuit, qui ob reverentiam Dei et honorem B. Petri, ac nostrum, uni de clericis nostris tantam gratiam exhibuistis. Inde siquidem est quod nos tam super his quam super aliis, nobis et nostris multipliciter a celsitudine tua collatis, omnimodas sinceritati tuae gratiarum referimus actiones: [Col. 0338B] magnificentiae tuae praesentium significatione notum fieri cupientes, quod quam citius cum opportunitate fieri posset, praesentiam tuam vellemus et consilium, super his quae nobis significasti, libenter habere.
Datum Senonis, Idibus Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ROBERTO abbati monasterii de Fusniaco, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosis desideriis dignum est facilem praebere [Col. 0338C] assensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Quocirca, dilecti in Domino filii, vestris justis petitionibus clementer annuimus et praefatum locum in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes, ut quascunque possessiones, quaecunque bona in praesentiarum juste et canonice possidetis, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, seu oblatione fidelium vel aliis justis modis, Deo propitio poteritis adipisci, firma vobis vestrisque succedentibus et illibata permaneant, in quibus haec propriis nominibus duximus exprimenda:
[Col. 0338D] Locum ipsum de Fusniaco, partem silvae Aurigniaci, secundum terminos definitos quam jure proprietario quiete possidetis: de reliqua vero parte usum tantum habetis; decimas terrae Aurigniaci; locum qui vocatur Aubenton cum omnibus ad ipsum locum pertinentibus; mediam partem terrae quae vocatur Flignies; terram quae vocatur Ladouzies, cum grossa decima, et omnibus ad eam pertinentibus praeter homines; fundum qui dicitur Vilers, et secundum qui dicitur Watigny; tertium quoque qui dicitur Agnis; terram de Foucouzy, et quartam partem de Tibiis; territorium Villercelli, cum decima et aliis quibusdam adjacentibus terris; locum qui dicitur Evercania; pascua in tota terra Roberti de Monte-Acuto; fundum qui dicitur [Col. 0339A] Arenzot; vineas de Culpetra; donationem Vionagii per totam terram Thomae de Marla, Roberti de Monte Acuto, Burchardi de Guisia, Roberti Mutelli, Gualteri de Solemnia, Radulphi comitis Viromandensis, Balduini comitis Hannoniensis, Hugonis comitis de Roseto, Nicolai Cameracensis episcopi per totum episcopatum suum, et Nicolai de Avesnis. Sane laborum vestrorum quos propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, decimas a vobis nullus praesumat exigere. Adjicientes etiam auctoritate apostolica interdicimus ne quis fratres vestros clericos sive laicos, post factam in vestro monasterio professionem, absque vestra licentia suscipere audeat vel retinere.
[Col. 0339B] Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna sollicitudine providentes, auctoritate apostolica prohibemus ut infra clausuram locorum, sive grangiarum vestrarum, nullus violentiam vel rapinam, sive furtum facere, vel hominem capere audeat. Statuimus praeterea ut nulli unquam facultas sit vos ad judicia saecularia provocare, etc.
Datum Senonis, per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, II Kalend. Febr. indict. XIII, Incarnationis Dominicae anno 1163, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno quinto [Col. 0339D] Notae chronologicae sunt corruptae; indictionim XIII cum anno 1165 concordat. .
Datum Senonis, per manum Hermanni, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VII Kal. Febr., indict. XIII, Incarnationis Dominicae anno 1164, pontificatus vero Alexandri papae III anno VI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
A memoria nostra non excidit qualiter olim, ad suggestionem nostram et fratrum nostrorum, charissimo in Christo filio nostro illustri Constantinopolitano imperatori tuae sublimitatis litteras destinasti, quas utique ille, sicut ex litteris quas venerabili fratri nostro Henrico Beneventano archiepiscopo destinavit, agnovimus, debita benignitate [Col. 0340A] suscepit, et per nuntium ejusdem archiepiscopi, quoniam difficile sibi proprium nuntium ita subito destinare, litteras suas tuae serenitati transmittit. Nos autem litteras ipsas per eumdem archiepiscopi nuntium, latorem praesentium, tuae celsitudini destinamus.
Datum Senonis, VIII Kal. Febr.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis GILLIBERTO abbati Cisterciensis monasterii, ejusque fratribus, tam praesentibus quam [Col. 0340B] futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte alicujus temeritatis incursus eos aut a proposito revocet, aut robur, (quod absit!) sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes, ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et legitime possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione [Col. 0340C] fidelium, seu aliis justis modis, Deo propitio, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: Locum ipsum de Cistercio cum terris, pratis, pascuis, aquis, silvis, et omnibus pertinentiis suis; abbatiam de Firmitate, abbatiam de Pontigniaco, abbatiam de Claravalle, abbatiam de Morimundo, abbatiam de Pruliaco, abbatiam de Curia Dei, abbatiam de Bonavalle, abbatiam de Eleemosyna, abbatiam de Oratorio, abbatiam de Buxeria, abbatiam de Miratorio, abbatiam de Sancto Andrea, abbatiam de Valentiis, abbatiam de Personia, abbatiam de Erivado, abbatiam de Obazina, ex dono Othonis ducis Burgundiae in foresta ejus plenaria usuaria in omnibus, [Col. 0340D] praeter exartationem: et in tota terra sua, libera usuaria, ubicunque terram habet; grangiam de Saleis cum adjacentibus terris, pratis, aquis, silvis, pascuis, decima et in omnibus pertinentiis suis, ex dono abbatis et capituli Sancti Benigni Divionis, et Aimonis domini de Tilecastio, Guidonis de Claromonte et aliorum haeredum. ( Deinde prosequitur et enumerat alias Cistercii grangias et possessiones particulares, quas illo tempore habebat, et cum XIII cardinalibus signat. )
Datum Senonis, per manum Hermanni, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, IV Nonas Februarii, indictione XII, Incarnationis Dominicae [Col. 0341A] millesimo centesimo sexagesimo quarto, pontificatus vero domni Alexandri papae tertii anno sexto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BERTRANDO abbati monasterii Sanctae Crucis Burdegalensi, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Piae postulatio voluntatis debet effectu prosequente compleri; et ut devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter [Col. 0341B] assumat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium Sanctae Crucis, in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Denedicti Regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Quascunque praeterea possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, [Col. 0341C] firma vobis, vestrisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesiam S. Macharii sicut eam de communi fratrum nostrorum consilio monasterio vestro adjudicavimus: quidquid Guillelmus bonus quondam Burdegalensis comes, fundator ejusdem monasterii, rationabiliter eidem monasterio concessit: ecclesiam S. Michaelis extra urbem Burdegalensem supra Garumnam fluvium sitam cum oblationibus et libertatibus suis: ecclesiam S. Martini de Sadiraco cum omnibus pertinentiis suis: ecclesiam S. Mariae de Machao, cum decima et adjacenti insula: ecclesiam S. Hilarii de Ortulano, cum decima et [Col. 0341D] pertinentiis suis: ecclesiam S. Georgii de Insula, cum decima et pertinentiis suis: ecclesiam S. Stephani de Wlturna, cum decima et pertinentiis suis: ecclesiam S. Martini de Cambas, cum suis pertinentiis: ecclesiam S. Petri de Lupiag, cum parte decimae et pertinentiis suis: ecclesiam S. Severini de Marca, cum pertinentiis suis: ecclesiam S. Martini de Blancafort cum pertinentiis suis: ecclesiam S. Albini de Blanhac: ecclesiam S. Cirici de Catirenaco, cum pertinentiis suis. In Agennensi episcopatu ecclesiam S. Mariae de Alemannis, cum decima [Col. 0342A] et pertinentiis suis: ecclesiam S. Joannis de Auriolo, cum parte decimae et pertinentiis suis: ecclesiam S. Mauritii, cum decima et pertinentiis suis [Col. 0341D] Addit breve Coelesti papae III, anno 1193 datum: ยซIn Burdegalensi episcopatu ecclesiam Sanctae Crucis de Monte: ecclesiam S. Mauritii de Aubiag, cum pertinentiis suis: ecclesiam S. Joannis de Gasnag, [Col. 0342D] cum parte decimae et pertinentiis suis: locum de Balag cum pertinentiis suis: oratorium S. Remigii cum suis pertinentiis.ยป .
Praeterea definitivam sententiam super querela illa quae inter vestrum et Beati Severi monasterium de ecclesia S. Mariae de Solaco praeteritis temporibus vertebatur per Amatum quondam Olorensem, et Hugonem olim Diensem episcopos, tum sedis apostolicae legatos, in Burdegalensi concilio, promulgatum, et ab antecessoribus nostris Urbano et Paschali Romanis pontificibus, cum ad eorum esset relata praesentiam, de fratrum suorum episcoporum et cardinalium consilio confirmatam, sicut in authenticis [Col. 0342B] eorum scriptis exinde factis noscitur contineri, nos auctoritate apostolica confirmamus. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati, vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia parochialium ecclesiarum, de quibus mortuorum corpora assumuntur. In parochialibus autem ecclesiis, quas tenetis, liceat vobis sacerdotes eligere, et electos episcopo repraesentare; quibus si idonei inventi fuerint, episcopus animarum curam committat, et de plebis quidem cura iidem sacerdotes episcopo; de temporalibus vero vobis debeant respondere. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, [Col. 0342C] nullus ibi, qualibet subreptionis astutia, seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consilio, vel fratrum pars sanioris consilii secundum Deum et beati Benedicti Regulam providerint eligendum. Decernimus ergo, etc. Ad indicium hujus a Sede apostolica perceptae protectionis, marbotinum unum nobis nostrisque successoribus vos, vel successores vestri annis singulis persolvetis. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisque persona, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus, s.
- Ego Ubaldus Ostiensis episc. s.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episc. s.
- Ego Galterius Albanensis episc. s.
- [Col. 0342D] Ego Hyacinthus diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmedin, s.
- Ego Censius diaconus cardinalis S. Adriani, s.
- Ego Petrus diaconus cardinalis S. Eustachii juxta templum Agrippae, s.
- Ego Manfredus, diaconus cardinalis Sancti Georgii ad Velum Aureum, s.
- Ego Hubaldus presbyter cardinalis tit. S. Crucis in Jerusalem, s.
- Ego Henricus presbyter cardinalis tit. SS. Nerei et Achillei, s.
- [Col. 0343A] Ego Joannes presbyter cardinalis tit. S. Anastasiae, s.
Datum per manum Hermanni, S. R. E. subdiaconi et notarii, Senonas, II Non. Febr., Indict. XIII, Incarn. Dominicae anno 1164, pontificatus Domini Alexandri papae III anno VI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0343B] filiis HIDESBALDO abbati monasterii de Dunis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosis votis annuere, et ea operis exhibitione complere, officium nos invitat suscepti regiminis et ordo videtur exigere rationis. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis petitionibus clementer annuimus, et praefatum monasterium in quo divino mancipati estis servitio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; imprimis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam atque Cisterciensium fratrum institutionem in ipso monasterio institutus [Col. 0343C] esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ex dono Theodorici comitis Flandrensis tantum de terra Dunarum quantum propriis aratris ad usus vestros excolere vultis, et quantum ad pascua animalium vestrorum opus habetis, una cum illa terra quam inhabitatis. In parochia de Ramescapella terram [Col. 0343D] novam a fossato comitis usque in Iseram et a terra Broburgensis ecclesiae usque in Venepam, quidquid undique accrevit, quidquid terrarum infra hunc terminum habetur: videlicet terram Waldagti, praepositi Bertulphi, Gisleberti castellani, et hominum ejus; parum terrae ultra Venepam ex dono comitis Flandrensis Theodorici, et Philippi filii ejus; terram quae fuit Erembaldi Crumminck et fratrum ejus citra et ultra fossatum; terram Lambertini, Remelini Condescura; de feodis militum, quidquid vobis rationabiliter concedunt, de Cerquariis comitis; terram quae fuit filiorum Livild circiter septuaginta mensuras; et filiorum Guitoga 22; et juxta has triginta circiter mensuras de terra quae fuit Bruttekini, et fratris ejus, filiorum [Col. 0344A] Bave et sociorum. De terra quae fuit Condescure quadraginta et octo, duodecim haereditarias per concambium in terragium; in parochia de Vulpam terram quae fuit Alnoth et sororum ejus atque Sutdigh; terram quae fuit Slaccapt, Bilmantii et filiorum suorum, Walterii nepotis eorum, Aluisii, Walterii Prim; de allodiis Walterii Cath, Remfridi, Erckenbaldi et aliorum, quidquid ibi rationabiliter habetis. In parochia Furnensi terram quae vocatur S. Mariae, quae fuit Ideslofi, Renigeri, Renibaldi Fler, et aliorum multorum in eadem parochia. In parochiis Sintenes et Erembaldi capellae, terram quae fuit Walterii Snoekaert, Elbodonis de Dyc, Eustachii, Renigoti, et Balduini, fratrum suorum Erembaldi Bandekini, de allodiis eorumque terram [Col. 0344B] quam comes a praedicto Erembaldo et a Waltero de Formisellis recepit et nobis in haereditatem donavit; terram quae fuit Balduini Taschaert et aliorum ibi confinium; insulam Bomne totam cum decima; terram in Westfory, quas Castellana Badaloga de Discamuda in eleemosynam vobis dedit.
Praeterea aliquas et rationabiles consuetudines a dilecto filio nostro Henrico illustri rege Anglorum, a Theodorico comite et Philippo filio ejus atque comite Gisnensi vobis inductae, sicut in authenticis scriptis eorum exinde factis continetur, nihilominus vobis confirmamus.
Sane agrorum vestrorum quos propriis manibus [Col. 0344C] aut sumptibus colitis sive de nutrimentis vestrorum animalium decimas a vobis nullus praesumat exigere.
Si qua vero libera et absoluta persona pro redemptione animae suae, vestro monasterio se conferre voluerit, suscipiendi eam facultatem liberam habeatis. Adjicientes etiam auctoritate apostolica interdicimus, ne quis fratres vestros clericos sive laicos, post factam in vestro monasterio professionem, absque vestra licentia suscipere audeat vel retinere. Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna sollicitudine providentes auctoritate apostolica prohibemus, ut infra clausuras locorum sive grangiarum vestrarum nullus violentiam vel rapinam, sive furtum facere vel hominem capere audeat.
[Col. 0344D] Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, aut aliquibus vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate.
Si qua igitur, etc.
Datum Senonis, per manum Hermanni, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VII Idus Februarii, indictione XIII, Incarnationis Dominicae anno 1165, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno sexto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis JOANNI abbati S. Mariae de Rupibus, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam profitentibus, in PP. M.
Apostolici moderaminis clementiae convenit religiosos diligere, et eorum loca suae protectionis munimine defensare. Quocirca, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium S. Mariae in quo divino mancipati estis obsequio, ad exemplar patris [Col. 0345B] et praedecessoris nostri sanctae recordationis Eugenii papae, sub. B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes, ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: Locum in quo ipsum monasterium situm est, cum appendiciis suis, grangiam de Villegest, grangiam de S. Lupo, grangiam de Aligny, grangiam de Veteribus, campis et Vaux, grangiam de Blancfort, grangiam [Col. 0345C] de nemore S. Gundulphi, grangiam de Villanova; terram de Landis et de Fundelino, quidquid habetis apud Liriacum, terram de Chanejo, grangiam de villari Gundulphi, grangiam de Crientiis, cum omnibus nemoribus et pascuis pertinentibus ad supradictas grangias. Sane laborum vestrorum quos propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutri nentis vestrorum animalium, decimas a vobis nullus praesumat exigere
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, aut imminuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione . . . . [Col. 0345D] concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Hostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episc.
- Ego Galterius Albanensis episcopus.
- Ego Hubaldus presbyter cardinalis tituli S. Crucis in Hierusalem.
- Ego Henricus presbyter cardinalis tituli Sanctorum Nerei et Achillei.
- Ego Joannes presbyter cardinalis tituli S. Anastasiae.
- Ego Guillelmus tituli S. Petri ad Vincula presbyter cardinalis.
- [Col. 0346A] Ego Jacinthus diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmidin.
- Ego Oddo diaconus cardinalis Sancti Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Cinthius diaconus cardinalis S. Adriani.
- Ego Manfredus diaconus cardinalis S. Georgii ad Velum Aureum.
Datum Senonis, per manum Hermanni, S. Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, sexto Idus Februarii, Incarnat. Dominicae anno MCLX . . . pontificatus vero domini Alexandri papae III, VI, indict. XIII.
Authenticum cardinalium super hac concordia.
Haec est concordia quam nos Matthaeus, etc. Vide Patrologiae tom. CLXXIII, col. 1263, in Matthaeo cardinali.
Confirmatio Eugenii III.
Vide Patrologiae tom. CLXXX, ad an. 1147, Junii 5.
Confirmatio Alexandri III.
Ad haec auctoritate apostolica prohibemus, ne archidiaconi presbyteros, in suis archidiaconatibus constitutos, nimia frequentia hospitiorum ullatenus gravent, salva in omnibus sedis apostolicae auctoritate.
[Col. 0346C] Datum Senonis, per manum Hermanni, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, Kalendas Martii, indictione XIII, Incarnationis Dominicae anno 1164, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno VI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectissimis filiis GUILLELMO abbati S. Martini Eduensis ejusque fratribus, tam praesentibus quam [Col. 0346D] futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Ad hoc universalis Ecclesiae cura nobis ab omnipotente Domino commissa est, ut Ecclesiarum omnium ex apostolicae sedis auctoritate ac benevolentia curam gerere debeamus, ut non pravorum hominum agitentur molestiis affectione paterna providere curemus. Et propterea, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino estis obsequio nuncupati, ad exemplar praedecessorum nostrorum doctoris egregii Gregorii et Innocentii Romanorum pontificum, jam dictam ecclesiam S. Martini quae in suburbio Augustodunensi a reverendae memoriae Siagrio episcopo et Brunechilde regina constructa est, sub beati Petri protectione [Col. 0347A] suscipimus et nostra, et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes, quascunque possessiones et bona quaecunque idem monasterium in praesenti juste et canonice possidet aut in futurum concessione pontificum, liberalitate regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus firmissima et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
In Eduensi episcopatu ecclesiam de Thosiaco ( Thoizy-le-Dรฉsert ), ecclesiam de Castellione ( Chร tillon ), ecclesiam de Meletaco ( Maletat ), ecclesiam de Festo ( Le Feste ), ecclesiam Sancti Panthaleonis ( Saint Panthalรฉon ), ecclesiam S. Andreae ( Saint-Andrรฉ ), [Col. 0347B] ecclesiam SS. Gemimorum ( Les Gรฉmeaux polyandre de Saint-Pierre-l'Etrier ), ecclesiam de Marmaignia ( Marmagne ), medietatem ecclesiae de Carbonaco ( Charbonnat ), ecclesiam de Tilio ( Thil sur-Arroux ), ecclesiam de Alto Ponte ( Haut-Pont ), ecclesiam de Alta Villa ( Haute-Ville ); in prioratu S. Martini de Anziaco ( Anzi ), ecclesiam S. Mariae, ecclesiam de Avrilliaco ( Avrilly ), ecclesiam de Buchellis ( Busseul ), ecclesiam de Durbia, ( Urbize ), ecclesiam de Canoto ( Chenay ), ecclesiam de Lacu ( Le Lac ), ecclesiam de Valeta ( La Valette ), ecclesiam de Uzellis ( Uxelles ), ecclesiam de Vindeciaco ( Vindecy ), ecclesiam de Moncellis ( Monceau-l'Etoile ), ecclesiam de Braigniaco ( Bragny ), ecclesiam [Col. 0347C] de Classiaco Clessy, ecclesiam de Chariaco ( Chassy ), ecclesiam de Covello ( . . . . . . . . ), ecclesiam de Monasterio ( Moรปtier ), ecclesiam de Chinaco ( . . . . . ), ecclesiam de Stomaro ( Etormet ), ecclesiam de Tavernaco ( Tavernay ), ecclesiam de Sommantio ( Sommant ), ecclesiam de Cella ( La Celle ), ecclesiam de S. Prejecto ( Saint-Prix ), ecclesiam de Verreria ( Verriรจre ); in Avalonensi prioratu ecclesiam de Sancto Martino, ecclesiam de Tarot, ecclesiam de Magneio ( Magny ), ecclesiam de Girollis ( Girolles ), ecclesiam de Anna ( Anneot ), ecclesiam de Surmiseliis ( Sermizelles ); in Nivernensi episcopatu, ecclesiam de S. Petrusio ( Sainte-Pรฉreuse ), ecclesiam de Janua ( James ), ecclesiam de Colmaniaco ( Comagny ); universas ecclesias de Molendinis ( Moulins-Engilbert ), [Col. 0347D] ecclesiam de Orna ( Aulnay ), ecclesiam de S. Mauricio ( Saint-Maurice-les-Saint-Saulge ), ecclesiam de S. Salvio ( Saint-Saulge ), ecclesiam de Narlado ( Narloux ), ecclesiam de Sanisiaco ( Sanisy ), ecclesiam de Cisiliaco ( Cisely ), ecclesiam de S. Petro Monasterii ( Saint-Pierre-le-Moรปtier ), ecclesiam de S. Babilla ( Sainte-Babille ), ecclesiam de S. Humberto ( Saint-Humbert ), ecclesiam de Langerano ( Langeron ), ecclesiam de Castello super Alericum ( Chรขteau-sur-Allier ), ecclesiam de S. Augustino ( Saint-Augustin ), ecclesiam de Livriaco ( Livry ), ecclesiam de Pressiaco ( Prรฉcy ), ecclesiam de Coriaco ( Cougny ), ecclesiam de Azyaco ( Azy ), ecclesiam de Traines ( Trenay ), ecclesiam de Mornaco ( Mornay ), ecclesiam de Mare ( Saint-Martin-de-la-Mer ), [Col. 0348A] ecclesiam de Toriaco ( Toury ); in Lugdunensi episcopatu ecclesiam de Milleyco ( . . . . . ), in Bituricensi archiepiscopatu ecclesiam de Columbariis ( Colombier ), in Cabilonensi episcopatu ecclesiam de Canabis ( Chenoves ), in Bisuntinensi archiepiscopatu ecclesiam S. Hilarii ( Saint-Illiers ), in Lingonensi episcopatu ecclesiam S. Juliani de Curio ( Le Cry ).
Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quorumlibet . . . . . successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars . . . . . consilii, secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam providerint eligendum. Et quoniam multae occasiones deceptione religiosarum [Col. 0348B] personarum a pravis hominibus . . . . . eumdem abbatem nullomodo privandum deponendumque censemus, nisi . . . . . communis exigente, unde necesse est ut si qua contra eum hujusmodi querela surrexerit, non solum Augustodunensis civitatis episcopus causam examinet, sed, adhibitis sibi vicinis episcopis et aliis religiosis et discretis viris, subtili et diligenti investigatione perquirat. Quatenus cunctis concorditer judicantibus canonice discretis, censura aut reum possit ferre aut innocentem possit absolvere.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, vel ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, [Col. 0348C] minuere, seu aliquibus vexationibus seu oppressionibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur, etc.
- Ego Hubaldus presbyter cardinalis titulo Sanctae Crucis in Hierusalem.
- Ego Henricus presbyter cardinalis titulo SS. Nerei et Achillei.
- Ego Joannes presbyter cardinalis titulo S. Anastasiae.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Jacinthus diaconus cardinalis Sanctae Mariae [Col. 0348D] in Cosmedin.
- Ego Galterius Albanensis episcopus.
Datum Senonis, per manum Hermanni, S. Romanae Ecclesiae sub . . . . . et notarii, XIII Kal. Aprilis, Incarnationis Dominicae anno 1164, pontificatus vero domni Alexandri papae III, anno sexto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio [GILBERTO] Cisterciensi abbati, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectionis tuae prudencia non ignorat quam famosum, [Col. 0349A] quam celebre Clarevallense monasterium habeatur, et in quanta religione quantave hactenus honestate floruerit, non solum ad vicinorum, sed ad longe etiam positorum notitiam jam pervenit. Unde nos de jactura et detrimento ipsius tanto majorem in animo nostro moestitiam concipimus ac dolorem, quanto amplius totum ordinem et ipsum monasterium quadam spirituali praerogativa diligimus, et ejus defectum in damnum et detrimentum totius ordinis cognoscimus redundare. Multorum autem veridica relatione didicimus, quod occasione abbatis eidem monasterio praesidentis, qui non eam gratiam et reverentiam in oculis regum et principum promeruit, quam antecessores ejus promeruisse noscuntur, ipsi monasterio non modicum [Col. 0349B] derogatur, et totus ordo non minimum exinde incommodum sustinet et jacturam. Nos itaque praedicto monasterio et honestati, et famae ejus, ex officii nostri debito providere volentes, et personae ejusdem abbatis, quem sincera in Domino charitate diligimus, paterna cupientes affectione consulere, venerabiles fratres nostros, [Henricum] Remensem archiepiscopum et [Alanum] Antissiodorensem episcopum, pro negotio isto illuc duximus destinandos. Quia vero ad te praecipue spectat correctio ordinis et observantia honestatis, discretioni tuae per praesentia scripta mandamus, et mandando praecipimus, quatenus eumdem abbatem paterne et commonitorie cum omni diligentia et cura studeas convenire, [Col. 0349C] ut sibi ipsi consulens et monasterio tam famoso salubriter providens, abbatiam voluntate propria in tuis manibus abrenuntiet. Ad quod siquidem, juxta consuetudinem ordinis ipsius, eum de facili credimus inducendum. Abbates enim ejusdem ordinis, cum de abrenuntiatione conveniuntur, ne ambitiose et cupida quodammodo voluntate praeesse forsitan videantur, consueverunt facile super his acquiescere, et onus, quod eis imminet, libenti animo resignare. Quod si forte commonitioni tuae noluerit acquiescere, tum cum consilio praedicti [Col. 0350A] archiepiscopi et episcopi, omni appellatione et contradictione cessante, sine dilatione ipsum ab abbatiae administratione removeas [Col. 0349C] Is est Gaufridus ille celeberrimus S. Bernardi notarius ac Vitae scriptor, ex abbate Igniaci factus post Fastredum quartus Claraevallis abbas, de quo apposite ad hunc locum breve Chronicon Clarevallense apud Chifletium ad annum 1165: ยซEodem [Col. 0349D] anno abbas Claraevallis domnus Gaufridus videns contra se, sive juste, sive injuste quorumdam odia concitata, abbatiam dimisit.ยป Et infra ad annum 1176: ยซAbbas Altaecumbae domnus Henricus in abbatem Clarevallensem promotus, quatuor circiter praefuit annis. Iste quam cito filius suus abbas domnus Geraldus de Fossa-Nova factus fuit ante eum abbas Claraevallis, domnum Gaufridum quondam Clarevallensem abbatem, tunc contemplationi vacantem, in Fossa-Nova praefecit. Et idem quando de Altacumba ad Claramvallem assumptus est, eumdem abbatem Gaufridum ad Altamcumbam loco sui promovere curavit.ยป Causam depositionis Gaufridi non aliam fuisse quam Clarevallenses ipsos scribit Henriquez in Annalibus Cisterc. ann. 1168, c. 5, praecipuumque hujus procellae auctorem Frotmundum, Remos ad archiepiscopum accersendum profectum, ibidem defunctum et in ecclesia Sancti Remigii sepultum. Caeterum Gaufridum non sponte [Col. 0350C] cessisse, sed ab Alexandro Cistercii abbate depositum, ad capitulum generale appellasse, deinde ad summum pontificem accedentem, restitutionem obtinuisse, et denuo iterum depositum fuisse, tradit vetus auctor apud eumdem Henriquez. Quae quomodo [Col. 0350D] stare possint cum his quae habent monumenta Claraevallis, Gaufridum oblatum sibi episcopatum recusasse, et ab Alexandro abbate Cistercii aegrotante sui vice ad Fredericum imperatorem, ad tractanda Ecclesiae negotia missum fuisse, ut habet Joannes Sarisberiensis, epist. 234? , et prius ea fratribus ejusdem monasterii indicare studeas et hortari, ut in aliam personam religiosam idoneam et honestam, pari voluntate conveniant, et eam sibi eligant in abbatem, per quam et status ipsius monasterii in suo robore conservetur, et omnibus tollatur occasio tantae et tam religiosae domui detrahendi.
Datum Senonis, VI Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Quod super [Col. 0350D] Obscure hic insinuat negotium depositionis abbatis Clarevallensis, de qua in praecedenti epistola ad abbatem Cisterciensem. verbo pro quo ad Clarevallense monasterium accessisti, tu et venerabilis frater noster Antissiodorensis [Col. 0350D] Alanus, qui ex Ripatorii abbate assumptus est ad sedem Ecclesiae Antissiodorensis, quam cum pie et strenue per aliquot annos administrasset, sponte dimisit, et ad matrem Claramvallem se recepit, ubi et obiit circa annum 1178. episcopus, quibus verbum ipsum commissum fuerat exsequendum, illo cui mandavimus non accedente, non potuistis juxta nostrum et tuum desiderium procedere, nobis grave ac molestum fore cognoscas. Unde nos cautiori diligentia volentes scandalum ipsius monasterii evitare, fraternitati tuae consulimus, atque monemus, [Col. 0350C] quatenus ne major turbatio propter hoc generetur, huic rei ad praesens supersedeas, et eam nunc quadam simulatione dimittens, ad nostram praesentiam revertaris. Timemus enim ne homo ille sua loquacitate verbum ipsum disseminet, et illud ad fratrum notitiam referat, propter quod si taliter procederetur, tam nobis quam et tibi gravis materia detractionis exsurgeret. Nos vero ex quo ad praesentiam nostram redieris, una tecum et cum praedicto episcopo et dilectis filiis nostris Hen. tituli SS. Nerei et Achillei presbytero cardinali et G. [Col. 0350D] Godefrido, qui ex priore Claraevallis et abbate Fontaneti factus episcopus Lingonensis, cum per annos plurimos optime praefuisset, anno 1163, abdicato episcopatu, rediit in monasterium. quondam [Col. 0351A] Lingonensi episcopo super facto ipso cautius deliberabimus, et secundum quod videbimus expedire paci et quieti ipsius monasterii cum consilio vestro salubriter consulemus.
Datum Senonis, Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GREGORIO abbati ecclesiae S. Sereni de Cantumerula, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, canonicam vitam professis.
Effectum justa postulantibus indulgere, et vigor aequitatis et ordo exigit rationis, praesertim quando [Col. 0351B] petentium voluntatem et pietas adjuvat, et veritas non relinquit. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam in qua divino mancipati estis obsequio ad exemplar praedecessoris nostri felicis memoriae Adriani papae sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. Imprimis si quidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Deum et beati Augustini Regulam in eadem ecclesia institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum [Col. 0351C] concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis praestante Domino poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Totam parochiam castri de Cantumerula, atrium cum sepulturis, exceptis his qui manent in mercatu Rainaldi de Poyeio; medietatem decimae annonae et vini ejusdem castri, et totam minutam decimam et quartam partem minagii, et medietatem stallagii, et quidquid habetis in potestate ipsius castri, tam in hominibus quam in vineis et terris et villis subscriptis, scilicet tertiam partem decimationis annonae Sclavollae, quidquid habetis apud Panniacum et S. Ferreolum, quidquid habetis in decima [Col. 0351D] villae Gruis, et duas partes minutae decimae; duas quoque partes oblationis secundo die post Natale Domini, et totum atrium; quidquid habetis apud montes Figuli et apud Stinellas, et ad montem Genoldi et ad Folletteriam, apud Carmeiam quoque quidquid decimae habetis; quidquid habetis Faiel, apud Cubitos, apud Nuseium et Voseium, apud S. Quintinum et S. Saturninum et S. Sepulcrum, curtem de Chasnella et de monte Scopato cum pertinentiis suis; tertiam partem decimae de Conflant, et totam decimam agriculturae vestrae in eadem parochia: quidquid etiam in territorio ejusdem villae habetis, tam in hominibus quam in terris et pratis et aqua; totum territorium de Festo cum tota decima quam dedit vobis Hen. Trecensis episcopus; [Col. 0352A] ecclesiam de Marcilleio cum decima grossa et minuta et atrio; ecclesiam de Ponstengio cum curte sicut eas bonae memoriae Hatto quondam Trecensis episcopus rationabili vobis dispositione concessit, et scripti sui pagina confirmavit: duas partes totius decimationis ejusdem villae, et totam decimam de Nusiamento et de Vallibus et de Bannoneriis. Ad haec libertatem a duobus dominis ejusdem castri comite videlicet et Oddone de Averli, et quatuor militibus qui vulgo pares vocantur, pia vobis devotione concessam, ut quidquid de eis tenetur in capite libere sine assensu et requisitione ipsorum, dono vel pretio aut quolibet alio legitimo titulo, acquirere valeatis, auctoritate vobis apostolica confirmamus. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus [Col. 0352B] aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum decimas a vobis nullus praesumat exigere.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani canonica justitia. Si qua igitur in futurum, etc.
Datum Paris. per manum Hermanni, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XVIII Kalendas Maii, indictione XIII, Incarnationis Dominicae anno [Col. 0352C] 1165, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno sexto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ASSELINO abbati monasterii Sancti Walarici quod in comitatu Vitimacensi situm est, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regulariter substituendis, in perpetuum
Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestati debeat convenire, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum suffragium [Col. 0352D] impertire. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium in quo divino mancipati estis obsequio, quod specialiter ad jus Romanae Ecclesiae noscitur pertinere, ad exemplar praedecessorum nostrorum felicis memoriae Benedicti et Paschalis Romanorum pontificum, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes, ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, vel in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. [Col. 0353A] Nulli etiam sacerdotum in eodem monasterio potestatem exercere liceat, aut ejus bona quibuslibet occasionibus infestare, missas quoque publicas in eodem monasterio celebrari, vel stationes fieri praeter abbatis vel fratrum voluntatem omnimodis prohibemus, ne in servorum Dei recessibus popularibus occasio praebeatur ulla conventibus. Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium sive basilicarum, benedictionem abbatis, ordinationes monachorum qui ad sacros ordines sunt promovendi, a dioecesano suscipietis episcopo, siquidem gratiam et communionem apostolicae sedis habuerit, et ea gratis et absque pravitate vobis voluerit exhibere; alioquin ad quemcunque volueritis recurratis antistitem, qui nostra fultus auctoritate [Col. 0353B] quod postulatur indulgeat. Sane adjacens parochia cum ecclesia beati Martini et presbytero ejus in ea quam hactenus possedit libertate permaneat.
Decrevimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva in omnibus sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- [Col. 0353C] Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- Ego Henricus presbyter cardinalis Sanctorum Nerei et Achillei.
- Ego Guillelmus Sancti Petri ad Vincula cardinalis.
- Ego Hyacinthus diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Cosmidin
- Ego Odo diaconus cardinalis Sancti Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Cinthius diaconus cardinalis Sancti Adriani.
- Ego Manfredus diaconus cardinalis Sancti Georgii ad Velum Aureum.
[Col. 0353D] Datum Parisiis, per manum Hermanni, sanctae Ecclesiae Romanae subdiaconi et notarii, decimo quinto Kalend. Maii, indict. decima tertia, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo sexagesimo quinto, pontificatus vero domini Alexandri papae tertii anno sexto.
. . . . . . . . . . . Datum Parisius, per manum Hermanni, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XII Kal. Maii, indict. XIII, Incarnationis Dominicae anno [Col. 0354A] 1165, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno VI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex conquestione dilectarum filiarum nostrarum Agnetis abbatissae et sororum monasterii Beatae Glodesindis [Col. 0353D] S. Glodesindis celebre et antiquum virginum monasterium ordinis S. Benedicti, in urbe Metensi. , accepimus quod monachi Sancti Theobaldi [Col. 0354D] S. Theobaldi de Vitreio monasterium est cella seu prioratus ordinis Cluniacensis. de Vitreio ecclesiam de Narceio et ecclesiam de Baravilla, quas asserunt sibi rationabiliter [Col. 0354B] pertinere, ita siquidem quod in ipsis ecclesiis nullus nisi per eas debeat sacerdos institui, sibi contra justitiam abstulerunt, et eas non verentur minus licite detinere. Unde nos causam ipsam venerabili fratri nostro Catalaunensi episcopo commisimus audiendam, et fine debito terminandam. Si vero ipse id efficere forte noluerit, tu causam audias, et eam canonico fine decidas.
Data Stampis, XI Kalendas Martii [ leg. Maii].
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum, in proxima secunda feria ( die 19 mensis April. ) quae praeteriit, simul Parisiis loqueremur, verbum serenitati tuae nos meminimus proposuisse quod cuidam clerico nostro, viro honesto et litterato, et omnibus bonis suis pro fidelitate nostra et devotione Ecclesiae spoliato, quemdam archidiaconatum Carnotensem concederemus. Unde et tu nobis, si bene meminimus, respondisti quod consilium super hoc haberes. Sed nec nos a te postea super hoc responsum quaesivimus, nec tu deinceps [Col. 0354D] aliquid nobis exinde respondisti. Eapropter praesentia scripta celsitudini regiae destinamus, serenitatem tuam, sicut viva voce nos fecisse meminimus, ita etiam horum significatione rogantes attentius, et monentes, quatenus, sicut de tuae sincerissimae devotionis circa nos et Ecclesiam Dei puritate confidimus, nobis per latorem praesentium ita efficaciter studeas respondere, quod nos magnificentiae regiae uberrimas exinde gratias exsolvamus, et ipse idem sublimitati tuae propter hoc fidelis omni tempore et devotus existere teneatur.
Datum apud S. Benedictum super Ligerim, VII Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus . . . . .
. . . . . Nos . . . . . statuimus ut in ecclesiis in quibus est quatuor vel quinque monachorum conventus, capellanis eorum nullatenus liceat in majori altari, contra antiquam et rationabilem consuetudinem, missarum solemnia populo celebrare; sed chorum et magnum altare ad divina officia peragenda solis monachis reserventur.
Datum Bituricis, IV Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio nobili viro THEUBALDO, salutem et apostolicam benedictionem.
Religiosa loca et honestas personas tanto nobilitatem tuam convenit arctiori charitate diligere, quanto eas noveris ferventiori studio religiosae conversationis servitio Conditoris insistere, et ad ipsius gratiam promerendam ex bonis operibus insudare. Pro ecclesia itaque Bonaevallis, et dilecto filio nostro Waltero, quem fratres ejusdem loci, alio renuntiante [Col. 0355C] oneri praedictae ecclesiae, in abbatem suum unanimiter et concorditer elegerunt, et pro eisdem fratribus, nobilitatem tuam rogamus attentius, quatenus pro reverentia beati Petri ac nostra ecclesiam ipsam et praenominatum abbatem et fratres diligas, manuteneas, et a pravorum impetu eosdem protegas viriliter et defendas; ita quod ab omnipotenti Domino merearis exinde praemium aeternae retributionis percipere, et gratiam apostolicae sedis omni tempore obtinere.
Datum Bituricis, III Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio [Col. 0355D] Praeerat tunc Remensi S. Remigii monasterio Petrus abbas ex Trecensi S. Petri de Cella monasterio [Col. 0356D] assumptus, pietate ac eruditione insignis, factus postea episcopus Carnotensis. abbati Sancti Remigii, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectus filius noster prior Sancti Mauritii Remensis sua nobis narratione proposuit, quod cum maritus J. mulieris in ecclesia sua habitum religionis susciperet, cujusdam vineae et campi sui medietatem eidem ecclesiae secum donavit, quorum aliam medietatem praedicta mulier, memorato marito ejus de hac luce subtracto, ipsi ecclesiae religiosum [Col. 0356A] habitum ibidem assumens, concessit; cumque partem utramque longo tempore quiete ac pacifice eadem ecclesia possedisset, praefata mulier, ad suggestionem cujusdam nepotis sui monachi tui, partem vineae et campi, quam ecclesiae Beati Mauritii concesserat, ecclesiae tibi commissae donavit, licet ipsa se cum eadem parte ecclesiae praenominatae contulerit, et ex tunc ab illa usque in praesentem diem victum susceperit et vestitum. Tu vero ex secunda donatione quam ecclesiae tuae fecisse proponitur occasione suscepta, praedictam ecclesiam Beati Mauritii praelibata parte campi et vineae spoliasti. Unde quoniam hoc religioni et honestati tuae plurimum derogare videtur, discretionem tuam per apostolica scripta monemus, quatenus praelibatam [Col. 0356B] campi et vineae partem priori supradicto cum integritate restituas, et eam sibi et ecclesiae suae in pace de caetero et quiete dimittas, aut eidem in praesentia venerabilis fratris nostri Remensis archiepiscopi, cum ab eo propter hoc fueris evocatus, sufficientem super hoc justitiam non differas exhibere.
Data Bituricis, Non. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ACELINO abbati Regniacensis monasterii ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, [Col. 0356C] regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosis desideriis dignum est facilem praebere consensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium in quo divino mancipati estis obsequio sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis si quidem statuentes ut ordo monasticus qui secundum Dei timorem et B. Benedicti Regulam atque Cisterciensium fratrum institutionem in ipso monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et [Col. 0356D] canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis praestante Domino poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Locum in quo ipsa abbatia sita est cum grangia quae in eodem territorio est et aliis grangiis, Fontismo videlicet, Ulduno, Essarz, Carboneriis, Lescheriis, Calcz, Bellovidere, domum de Campoleniae, cellarium de vallibus cum omnibus appendiciis suis, domum de Vaureta; quidquid ex dono [Col. 0357A] Willelmi Nivernensis comitis rationabiliter possidetis, terram scilicet cultam et incultam sicut divisa est, totam aquam a fonte Roboris usque ad aquam Milonis de Noeriis cum vinea de Ecclesiolis. Ex dono Hugonis de Castro-censurii totam terram ejusdem territorii sicut divisa est. Ex dono Rainaldi Caprarii quidquid habebat in Bruhalt terram cultam et incultam, et quidquid habebat in molendino de Regniaco. Ex dono Ascelini de Castro-censurii, uxoris suae Antissiodorae et filiorum ejus, totam terram suam quae est in valle Porliaci, totam terram de Essarz tam planam quam nemorosam, et omnes aisantias in tota terra sua quae est inter Coram et Sedanam fluvios, tam planam quam nemorosam, sine damno pastionum, pratorum et segetum, [Col. 0357B] ita quod ulterius secundum quod statutum est ab ipsis, vel haeredibus suis, seu ab aliquo hominum, domus vel habitatio in praescripta terra non fiat, exceptis quae ibi modo sunt; pratum de Robore cum terra culta ei adjacente; terram vallis Roboris, totam aquam suam quam habebant communem cum monachis Veziliacensibus a fonte Roboris usque ad domum suam de Basceio. Ex dono Joscelini de Arsy terram suam de Regniaco. Ex dono Hilduerii de Saci partem allodii sui de Saci subtus villam quae dicitur S. Quintini. Ex dono Anserici de Avalone et Guidonis de Nuceriis, quidquid habebant sine ulla retentione in terra de Fontismo quae dicitur S. Petri. Ex dono Landrici de Prais et [Col. 0357C] filiorum ejus totam terram suam de Ulduno cum omnibus appendiciis suis tam planis quam nemorosis sine ulla retentione. Ex dono Norgaudi quidquid habebat in terra Hulduni. Ex dono Stephani de Poliaco quidquid habebat in terra Ulduni. Ex dono Belardiae uxoris Gauterii de Turre et filiorum ejus, totam terram quam habebant in silva de Crinal, tam planam quam nemorosam, pratum inter duos boscos. Ex dono Hugonis de Praiz et fratrum suorum, omnia prata quae iidem fratres habebant ad villam de Praiz sicut divisa sunt. Ex dono Gaufredi de Dunziaco et filiorum ejus Hervei, Gaufridi et Guidonis de Vergeio et fratrum suorum et Hugonis de Monte S. Joannis, terram grangiae de Lescheriis cum omnibus appendiciis suis tam in [Col. 0357D] nemoribus quam in terris planis, cultis et incultis, et omnes aisantias in tota castellania Castri-censurii tam in nemoribus quam in terris, sine damno pastionum, pratorum et segetum. Ex dono canonicorum. Castri-censurii et Widonis de Asneriis et caeterorum haeredum, terram de Bergeriis et alias terras quas ab ipsis habetis tam in nemoribus quam in terris planis, cultis et incultis. Ex dono Hugonis de Porta et fratrum ejus, silvam quae dicitur de Caulibus. Ex dono eorumdem et Gaufridi de Vilari et Joannis Roberti, prata quae habetis super fluviolum de Anseny; quidquid juris habetis in terris quas dedit vobis Rainadus Adens. Ex dono Anserici de Monte-regali, Willelmi Fortis et Theobaudi de Scutinei, terram in qua sita est grangia [Col. 0358A] et domus de Carboneriis. Ex dono ejusdem Anserici et Ivonis de Avalone, terram juxta grangiam de Carboneriis. Ex dono ejusdem Anserici, pratum quod est inter vadum et grossum boscum, et omnes aisantias in terra sua; prata de Cochento, de Radice et de Vaurella. Ex dono Theobaldi de Cutinei et Willelmi Fortis, omnes usus et aisantias in bosco de Vaurella ad pascua, focum et aedificia construenda. Ex dono Niardi de Montegeleni et filiorum ejus et filiorum Arcardi, terram a rivo de Montegeleni usque ad fontem de Cavannis, et usque ad rivum de Grassant, partum de Stanno. Ex dono Framundi de Rusi et comitissae uxoris ejus, et Thibergae de Maniaco, totam terram quam habebant in territorio de Cavannis; terram quam habetis [Col. 0358B] a Caina de Monte-regali et Galeranno nepote ejus, et Gautero filio Nivardi quae dicitur foresta Guinnemanni. Ex dono Landrici de Draci, domum in civitate Autissiodorensi et terra subtus eamdem domum juxta murum civitatis; prata quae habetis a canonicis Sancti Lazari de Avalone; terram de grangia de Morvient quae dicitur Calz, cum omnibus appendiciis suis, in terris cultis et incultis sicut eas acquisivistis. Ex dono Odonis ducis Burgundiae, filii ejus Artaudi de Casteluz et uxoris ejus Rachel, omnes aisantias cunctis nemoribus suis quae sunt inter Coram et Cosam, ad pasturam pecorum et porcorum sine omni pretio et pasnagio. Ex dono Wilelmi de Turre quidquid juris habebat in [Col. 0358C] terra quam Niardus de Monte-regali vobis concessit; grangiam de Bellovidere cum omnibus appendiciis suis; terram de Annai, prata de Vaureta, terram quam habetis a Richardo de Lenset, Iterio Jocerii et fratre ipsius. Ex dono Gibaudi de S. Verano, Rainaudi fratris ejus et filiorum suorum gixtum quod habetis in terra de Thori quantum pertinet ad grangiam de Bellovidere, et quidquid de feodo ipsorum in terra de Thori habetis, sicut praedictae possessiones divisae sunt.
Praeterea antiquas et rationabiles consuetudines ac immunitates quae a dilecto nostro Ludovico illustri Francorum rege et comite Henrico vobis indultae sunt, sicut in authenticis eorum scriptis exinde factis continetur, nihilominus vobis confirmamus. [Col. 0358D] Sane laborum vestrorum quos propriis manibus aut sumptibus colitis, sicut de nutrimentis vestrorum animalium decimas a vobis nullus praesumat exigere. Si qua vero libera et absoluta persona pro redemptione animae suae vestro monasterio conferre se voluerit, suscipiendi eam facultatem liberam habeatis. Adjicientes etiam auctoritate apostolica, interdicimus ne quis fratres vestros clericos sive laicos post factam in vestro monasterio professionem, absque vestra licentia suscipere audeat vel retinere. Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna sollicitudine providentes, auctoritate apostolica prohibemus ut infra clausuram locorum sive grangiarum vestrarum nullus violentiam vel rapinam, sive furtum facere, vel hominem capere [Col. 0359A] audeat. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, aut aliquibus vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, etc.
- Ego Alexander catholicae ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Hostiensis episcopus,
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Gualterus Albanensis episcopus.
- [Col. 0359B] Ego Hubaldus presbyter cardinalis tituli S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Henricus presbyter cardinalis tituli Sanctorum Nerei et Achillei
- Ego Joannes presbyter cardinalis tituli S. Anastasiae.
- . . . . . . presbyter cardinalis. S. Petri ad Vincula.
- Ego Jacinthus diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmedyn.
- Ego Oddo diaconus cardinalis S. Nicolai in Carcere Tulliano
- Ego Boso diaconus cardinalis SS. Cosmae et Damiani
- Ego Cynthius diaconus cardinalis S. Adriani.
- Ego Manfredus diaconus cardinalis Sancti Georgii [Col. 0359C] ad Velum Aureum.
Datum Bituricis, per manum Hermanni, S. Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, IV Idus Maii, indictione XIII, Incarnationis Dominicae 1164, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno VI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0360A] filiis JOANNI abbati Bonimontis [Col. 0359D] Abbatia Bonimontis. C'est ร tort que certains auteurs, tels que Sainte-Marthe, Besson et Guichenon ont attribuรฉ ร un comte de Genevois la fondation du monastรจre de Bonmont (canton de Vaud en Suisse); la bulle ci-dessus n'en fait aucune mention, non plus qu'aucun des documents postรฉrieurs. Walcherius de Divone, Stephanus son frรจre que l'on croit issus d'un puinรฉ des comtes de Genevois, ( voy. Guichenon Biblioth. Sebus., cent. I, n. 82) et Helvide leur mรจre furent les vrais fondateurs, comme on le prouve par l'acte de confirmation de leurs donations fait en faveur de Moyse 1 e r abbรฉ par Ardutius รฉvรชque de Genรจve datรฉ du VII des Ides de Juin 1134 1136. ( Voy. BUCHAT Docum. ร la Bib. de Berne. ) Dans la bulle ci-dessus le mรชme Stephanus est nommรฉ Stephanus de Gingins, lequel fut l'ancรจtre direct de la maison de Gingins qui subsiste aujourd'hui. ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosis votis annuere et ea operis exhibitione complere officium nos invitat suscepti regiminis, et ordo videtur exigere rationis. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus et monasterium in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui saecundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam atque Cisterciensium fratrum in vestro monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. [Col. 0360B] Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, procurante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Totum territorium de Pellens et montana usque ad Vallem Saccone ex dono Walcherii de Divona [Col. 0359D] Divone au pays de Gex. , quidquid habebat in praedicto territorio, in Guillione, in Luncuernet [Col. 0360D] Lunchvernet, Longverney au pays de Gex. ; ex dono monachorum Sancti Eugendi quidquid habebant in eodem territorio; ex dono Stephani de Gingius, [Col. 0360D] Gingins, district de Nyon, canton de Vaud. terram de Saviniaco, grangiam de Bugeio [Col. 0360D] Saviniaco, lisez Avenaco, Aveney; Grang. de Bugeio, Bugis, deux villages du cercle de Gingins. ; ex [Col. 0360C] dono Humberti episcopi Gebennensis [Col. 0360D] Humbertus de Grammont, episcopus Genevensis qui siรฉgea de 1120 ร 1134 (31 octobre). et canonicorum Sanctae Mariae Lausannensis Ecclesiae, grangiam de Chasarario [Col. 0360D] Chasareio, Chรฉzeray district de Nyon, canton de Vaud. ; ex dono monachorum Sancti Victoris Gebennensis quidquid habebant in villa de Charaio; ex dono Walcherii et filiorum ejus quidquid habebant in praedicta villa, vineas, grangiam de Divona; ex dono Petronillae de Albona [Col. 0360D] Albona, Aubone au canton de Vaud. grangiam de Clareins [Col. 0360D] Clareins, Clarens district de Nyon, canton de Vaud. et vineas; ex dono Humberti de Pringins [Col. 0360D] Pringins, Prangins district de Nyon, canton de Vaud. et Petri filii ejus et Humberti de Albona, ecclesiam de Vizo [Col. 0360D] Vizo, peut-รชtre Vich cerde de Begnins, canton de Vaud et illam de Perr . . . . . . et grangiam . . . . . . . ; ex dono Guigonis de Bignins [Col. 0360D] Bignins, Begnins. et Amedei, Anselmi et Petri grangiam de Frachavallo, duas partes decimarum de Altaribus [Col. 0360D] Altaribus, La Rippe district de Nyon, canton de Vaud. quas in eodem loco habetis; vineas de [Col. 0361A] Balens ex dono Guimardi de Lu . . . . . ne, Humberti Brutini comitis Genevensis [Col. 0361D] Humberti Brutini comitis Genevensis. Il est รฉvident qu'il ne s'agit pas ici d'un Humbert, comte de Genรจve, le premier comte de ce nom n'ayant rรฉgnรฉ qu'au XIII e siรจcle; il paraรฎt par le passage qui le concerne dans cette bulle, qu'il รฉtait un parent de ses condonateurs Gaimard de L . . . . et Otto de Saint-Symphorien. [Col. 0362D] L'รฉpithรจte de Brutini paraรฎt une corruption d'un ancien mot germanique Brรปt, qui, au propre, signifie nurus, belle-fille, et par extension beau-fils, ou peut-รชtre Bร tard ( nothus ). et Ottonis de Sancto Symphoriano; totum allodium Petri de Scaneins et Wuillelmi fratris ejus in vineis, agris et silvis apud Scaneins et in Bellomonte. Sane laborum vestrorum quos propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium decimas a vobis nullus praesumat exigere. Si qua vero libera et absoluta persona pro redemptione animae suae vestro monasterio se conferre voluerit, suscipiendi eamdem facultatem liberam habeatis. Adjicientes etiam, auctoritate apostolica interdicimus ne quis fratres clericos sive laicos post factam in vestro monasterio professionem absque vestra licentia suscipere audeat vel retinere; paci quoque [Col. 0361B] et tranquillitati vestrae paterna sollicitudine providentes, auctoritate apostolica prohibemus ut, infra clausuram locorum sive grangiarum vestrarum nullus violentiam vel rapinam, sive furtum facere vel hominem capere audeat.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel aliquibus vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, etc.
- [Col. 0361C] Ego Alexander, Catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus, presbyter cardinalis tit. Sanctae Crucis in Jerusalem.
- Ego Henricus, presbyter . . . .
- Ego Joannes, presbyt card. ecclesiae Sanctae Anastasiae.
- Ego Guillelmus, presbyter cardinalis ecclesiae S. Petri ad Vincula.
- Ego Hubaldus, Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus, Parmensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Gualterius, Albanensis episcopus.
- Ego Jacintus, diacon. cardinalis S. Mariae in Cosmedin.
- [Col. 0361D] Ego Otto, diaconus cardinalis S. Nicolai.
- Ego Boso, diacon. cardinalis Sancti Cosmae.
- Ego Cinthius, diaconus cardinalis Sancti Adriani.
Ego Manfredus, diaconus cardinalis Sancti Georgii ad Velum Aureum.
Datum Bituric. per manum Hermanni, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, IV Idus Maii, indictione XIII [Col. 0362D] II faudrait ici indict. XII, au lieu de XIII, avec l'an 1164. , Incarnationis Dominicae anno 1164, [Col. 0362A] pontificatus vero domni Alexandri pontificis III anno VI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio LEONARDO procuratori operis ecclesiae Beati Marci Venetiarum, sibique in eodem opere succedentibus in perpetuum.
Piae postulationis effectu debet prosequente compleri, ut et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Eapropter, dilecte in Domino, postulationibus dilecti in Christo filii nostri Vitalis ducis, et [Col. 0362B] civium Venetorum benignum praebentes assensum, ecclesiam Beati Marci in Tyrensi civitate cum domibus suis, pistrino, furno, platea, et cum integra ruga, campis, terris, et omnibus ad eamdem ecclesiam et ad opus Sancti Marci pertinentibus, ecclesiam quoque Sancti Marci Achonensis cum pistrino et domibus suis, platea et ruga, quae unum caput tenet in mansione quae fuit Petri Ziani, aliud vero firmat in monasterio Sancti Dimitrii, quam videlicet rugam bonae memoriae Balduinus I Jerosolymorum rex Beato Marco et duci Venetiae suisque successoribus in acquisitione Sydoniensis civitatis rationabiliter contulit; omnes etiam terras, quas in Jerosolymitana, Tripolitana, Antiochena, et Cayphas civitatibus dux et commune Venetiae a rege [Col. 0362C] Jerosolymorum sibi concessas praedicto operi Beati Marci legitime contulerunt, cum omnibus pertinentiis et redditibus suis eidem operi auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti privilegio communimus, quemadmodum et rationabiliter sunt collatae, et sicut eas impraesentiarum quieti et pacifice noscitur possidere, statuentes ut tam praenominatae possessiones, sicut superius dictum est, quam alia bona quae impraesentiarum, ad utilitatem ejusdem operis rationabiliter possident, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus, ad utilitatem ipsius operis et illibata [Col. 0362D] permaneant.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat ecclesias temere perturbare, aut earum vel alias possessiones eidem operi deputatas auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexa ionibus fatigare, sed omnia illibata et integra conserventur supradictae ecclesiae operi pro cujus utilitate concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi [Col. 0363A] canonica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem praedictae ecclesiae operi Beati Marci sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. [Col. 0363B] Amen.
- Ego Alexander, Catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Ubaldus, Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus, Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Gualterius, Albanensis episcopus.
- Ego Ubaldus, presb. card. tit. Sanctae Crucis in Jerusalem.
- Ego Henricus, presb. card. tit. Sanctorum Nerei et Achillei.
- Ego Guillelmus, presb. card. tit. Sancti Petri ad Vincula.
- Ego Jacobus, diac. card. tit. S. Mariae in Cosmedin.
- [Col. 0363C] Ego Otto, diac. card. tit. Sancti Nicolai in Carcere.
- Ego Boso, diac. card. tit. Sanctorum Cosmae et Damiani.
- Ego Cynthius, diac. card. tit. S. Adriani.
- Ego Petrus, diac. card. tit. Sancti Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Manfredus, diac. card. tit. Sancti Georgii ad Velum Aureum.
Datum Bituric. per manum Hermanni, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, tertio Idus Maii, indictione decima tertia, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo sexagesimo quinto, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno sexto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis Templariis in Lugdunensi et Cabilonensi episcopatibus morantibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex parte fratrum Trenorchiensis Ecclesiae nobis est insinuatum, quod vos de quibusdam terris quas colitis decimas recusatis exsolvere, de quibus ecclesia eorum decimas ex antiquo tempore percipere [Col. 0364A] consuevit. Unde licet hoc in privilegiis Romanae Ecclesiae vobis indultum sit, ut de laboribus vestris nulli decimas solvere teneamini, quia tamen ipsi queruntur se in hoc plurimum aggravari, rogamus prudentiam vestram, consulimus atque monemus, quatenus sicut viri pacifici pro bono pacis, aliquid memoratis fratribus constituatis ut ipsi de subtractis decimis aliquam consolationem percipiant, et nos debeamus honestatem vestram non immerito commendare.
Datum Bituric., Idibus Maii.
[Col. 0364B] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, JOANNI abbati ecclesiae Sancti Satyri quae juxta Sacrum-Caesaris sita est, cum fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis in P. P. M.
Desiderium quod ad religionis propositum et animarum salutem pertinere monstratur animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam Sancti Satyri in qua divino mancipati estis obsequio, ad exemplar patris et praedecessoris nostri sanctae recordationis Eugenii papae sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio [Col. 0364C] communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo canonicus qui secundum domini et beati Augustini Regulam in eadem ecclesia institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, procurante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
In Castro-Caesaris sacro, ecclesiam videlicet [Col. 0364D] Sancti Petri, ecclesiam Sancti Dionysii, ecclesiam Sancti Iterii, capellam Sancti Hilarii quae est in Turre Comitis, et omnia quae in ipso Castro sive in censu, sive in lerdis, et in caeteris consuetudinibus seu in decimis parochiae possidetis redditumque jure consuetudinario in Ligeris fluvio possidetis: ecclesiam de Talverinaco, et quidquid in ipsa parochia tam in censu, quam in decimis possidetis: mansionem de Frateio et quidquid inibi possidetis: ecclesiam de Sancto Baudelio, et quidquid in ipsa parochia in decimis, in censu, in consuetudinibus, in pratis et in terra arabili possidetis: ecclesiam de Dergicis, et quidquid in ipsa parochia possidetis: ecclesiam de Herriaco, et quidquid in ipsa parochia in censu, in decimis, in terra arabili [Col. 0365A] et in nemore possidetis: ecclesiam de Vinomo et quidquid in ipsa parochia, in decimis et in censu possidetis: ecclesiam de Jocis, et quidquid in ipsa parochia possidetis: ecclesiam de Lugniaco, et quidquid in ipsa parochia possidetis: ecclesiam de Grellia, et quidquid in ipsa parochia in decimis et in censu possidetis: ecclesiam de Jalonnia, et quidquid in ipsa parochia in decimis, in censu, in terra arabili, in pratis et in nemore possidetis: terram et prata de Bordis, et quidquid inibi possidetis: terram arabilem, censum et consuetudines apud Elumolium, homines, censum, prata, nemus, et terram arabilem apud villam Donati, terram et prata apud Genevreiam: censum et terram apud Claumos: censum vinearum et consuetudines quas [Col. 0365B] ibi habetis: jus quod habetis in redditu ecclesiae de Sancio: ecclesiam de Jars, et quidquid in ipsa parochia in decimis, in censu possidetis: alodium de Cocciaco cum omni possessione ejus, sive in terris, sive in pratis, nemoribus et omnibus consuetudinibus Salnaium de alodio de villa Genonis: capellam Sanctae Mariae, quae est in Concortallo Castro Bernardi fulminis: ecclesiam de Blanca Forte et alodium de Monte-Morlonis, decimas, et quidquid in ipsa parochia possidetis: ecclesiam de Barloco, et quidquid in ipsa parochia possidetis: ecclesiam de Petrafitta, et quidquid in ipsa parochia possidetis: ecclesiam de Sariaco in Boschis, et quidquid in ipsa parochia possidetis: alodium de curia Joannis cum omni possessione sua, sive [Col. 0365C] in terris, sive in pratis, sive in nemore, sive in rusticis, et in omnibus consuetudinibus: alodium de Mavei: ecclesiam de Bella-Villa cum tota decima ejus, ipsam villam cum omni possessione ejus, sive in terris, sive in pratis, sive in nemoribus et rusticis; sive in proprio, sive in casamento, et in omnibus consuetudinibus possidetis: ecclesiam de Saviniaco, et quidquid in ipsa parochia sive in decimis sive in hominibus, sive in pratis, sive in nemoribus, sive in proprio, sive in casamento, et in omnibus consuetudinibus possidetis: ecclesiam de Acigniaco, et quidquid in ipsa parochia possidetis: ecclesiam de Sancta Gemina, et quidquid in ipsa parochia habetis, sive in decimis, sive in [Col. 0365D] terra: alodium de Cappis cum omnibus pertinentiis suis: alodium de Lichiaco cum omni possessione ejus, sive in terris, sive in pratis, sive in nemore et omnibus consuetudinibus: ecclesiam Sancti Dionysii de firmitate Humbaudii cum omnibus appenditiis suis: capellam de Loco Dei cum omnibus possessiunculis suis: in pago Antissiodorensi curiam quae Meva dicitur et capellam Sancti Martini quae in eadem sita est, et quidquid ad ipsam pertinet, sive in terris, sive in aquis, sive in viis, sive in pratis, sive in nemoribus, sive in censu, sive in consuetudinibus: ecclesiam Sancti Joannis evangelistae Bituricensis cum omnibus pertinentiis suis, videlicet cum terra Raimundi de Faia quae dicitur de Faita et de Puzols, cum nemore quoque, et terra [Col. 0366A] plana, et pratis quae magister Hermannus subdiaconus noster et notarius eidem ecclesiae Sancti Joannis acquisivit, et quidquid ad ipsum Raimundum haereditario jure pertinet, tam ex parte patris, quam ex parte matris: terram etiam quae dicitur Ferragalli, et quidquid ad ipsius Ferragalli possessionem pertinet: capellam de Montellis cum terra, pratis, molendinis et usu nemorum, et omnibus ad se pertinentibus: ecclesiam Sancti Amatoris Antissiodorensis cum omnibus pertinentiis suis, videlicet cum ecclesia de Brueria, et omnibus ad eam pertinentibus: ecclesiam de Lansec cum terris et pratis ad eam pertinentibus: ecclesiam de Chavanna cum vineis, pratis et decimis ad eam pertinentibus: ecclesiam de Villa Feriol cum pertinentiis suis: [Col. 0366B] capellam Sanctae Mariae de Cellis; concordiam vero de ripa Ligeris a Rainaldo de Monte Falconis ex parte mere vobis in pace dimissa et aquae teloneo Decommum vestro similiter dimisso et excluso nulli ecclesiae vestrae ulterius concedenda, quemadmodum inter vos et ipsum per venerabilem fratrem nostrum Petrum, Bituricensem archiepiscopum, rationabiliter facta est et scripto firmata, auctoritate apostolica confirmamus. Nemus quod est juxta Ligerim fluvium, quod Vaurella dicitur, cum pratis, lacubus, censu et consuetudinibus, et quidquid inibi habetis: praebendam in ecclesia Sancti Stephani Bituricensis, sicut a catholicis archiepiscopis et capitulo ejusdem ecclesiae vobis commissa est: remissionem processionis quam in Inventione sancti [Col. 0366C] Stephani Bituricensis facere solebatis, sicut a bonae memoriae Alberico, quondam Bituriciensi archiepiscopo, facta est, et tam ab eo quam a venerabili fratre nostro Petro, nunc Bituricensi archiepiscopo, et capitulo ejusdem ecclesiae scripto authentico est firmata. Insuper etiam burgum ipsum in quo eadem ecclesia Sancti Satyri sita est cum immunitate quam usque ad haec tempora noscitur habuisse, et cum adjacenti sibi territorio juxta terminos antiquitus constitutos, id est a Dogio Gerardi defuncti per viam quae ducit citra Ulmum-Ricardi sursum tendens per vineas paululum supra Crucem usque ad fontanellas inter duas domos, et inde circumiens supra domos Fontenaici usque ad Crucem Uldrici [Col. 0366D] progreditur via Candida usque ad vallem Joannis de Charnis, et exinde dirigitur inter duo nemora, et per ponticulum de Vineis usque in Ligerim descendit, ab omni jure vel exactione regum et principum, liberum infra quod territorium, ex una parte oppidulum quod Fontiniacum dicitur; ex altera vero capella Sancti Teobaudi cum aedificiis ibidem constitutis, villam quae dicitur Catonis. Nemus quod Foliolium dicitur, quod juxta nemus comitis Theobaldi quod Carnis dicitur situm est, in quo nemore comitis talem habetis consuetudinem, ligna scilicet ad vestros proprios usus, medietatem pasnagii et propriorum porcorum portionem.
Praeterea decimas ad jus ecclesiarum vestrarum pertinentes, quae contra SS. Patrum decreta a laicis [Col. 0367A] detinentur, de manibus eorum redimendi, et quibuscunque rationabilibus modis poteritis acquirendi licentiam vobis concedimus. Concordiam vero quae inter vos et sanctimoniales S. Laurentii de Bituricensi super decimis de manu laicorum communiter acquisitis vel acquirendis rationabiliter facta est, et scripto hinc inde firmata ratam permanere censemus. Nulli quoque fratrum post factam in praefata ecclesia possessionem absque abbatis totiusque congregationis permissione liceat e claustro discedere. Discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Liceat autem abbati qui pro tempore fuerit, in eum qui vobis ignorantibus aut invitis discesserit, si secundo tertiove commonitus redire contempserit, [Col. 0367B] canonicam perferre sententiam. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu vel firma pars consilii sanioris secundum Dei timorem et beati Augustini Regulam, de suo, seu de alio, si expedierit, ejusdem ordinis collegio providerint eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Salva sedis Apostolicae auctoritate, [Col. 0367C] atque archiepiscopi et ecclesiae Bituricensis canonica justitia.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica, saecularisve persona, etc.
- Ego Alexander, Catholicae Ecclesiae episc.
- Ego Hubaldus, Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus, Portuensis et S. Rufinae episc.
- Ego Gualterius, Albanensis episc.
- Ego Hubaldus, presbyter et cardinalis tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Henricus, presbyter et cardinalis tit. SS. Nerei et Achill.
- Ego Guil., presbyter card. titulo S. Petri ad Vincula.
- [Col. 0367D] Ego Jacintus, diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Oddo, diac. card. S. Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Boso, diac. card. SS. Cosmae et Damiani.
- Ego Cinthius, diac. card. S. Adriani.
- Ego Petrus, diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Manfridus, diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
Datum Bituricis per manum Hermanni, S. Rom. [Col. 0368A] Eccl. subdiaconi et notarii, XVI Kalendas Junii, indictione XIII, Incarnationis Dominicae anno 1164, pontificatus vero Alexandri pontif. III anno VI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, abbati et fratribus Pontigniacensis monosterii, salutem et apostolicam benedictionem.
Fidei et devotionis vestrae fervorem, quem circa nos et Ecclesiam Romanam multipliciter geritis, in eo quod venerabilem fratrem nostrum Cantuariensem archiepiscopum tam benigne, tam humane et [Col. 0368B] honeste tractatis, nec ad alicujus minas aut blanditias in hoc respicere voluistis, exhibitione operis abunde demonstrastis. Quod utique gratum nobis omnimodis et acceptum, tanquam si personae nostrae fuisset exhibitum, reputantes, quantas possumus charitati vestrae super hoc gratiarum referimus actiones, et affectionem vestram innumeris exinde laudibus in Domino commendamus. Verum quoniam boni operis finis magis quam principium solet attendi, discretionem vestram per apostolica scripta rogamus, monemus et hortamur in Domino, quatenus jam dicto archiepiscopo, sicut hactenus laudabiliter fecisse noscimini, fraternae liberalitatis subsidia ita honeste, ita honorifice ministretis, ut fraternam in vobis charitatem ferventiorem [Col. 0368C] semper inveniat, neque eam unquam minis aut terroribus tepuisse cognoscat.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Super Clarevallensis [Col. 0367D] Hoc est circa depositionem abbatis Gaufridi, de qua supra epist. 246 et 249. ecclesiae negotio, unde nobis tuas litteras nuper transmisisti, de consilio venerabilis fratris nostri Antissiodorensis episcopi, et dilecti filii nostri [Col. 0367D] Henricus hic cardinalis, uti et Henricus archiepiscopus, ad quem dirigitur haec epistola, atque [Col. 0368D] Alanus episcopus Antissiodorensis fuerant monachi Cistercienses et duo saltem illi pontifices ex Claravalle assumpti, quae causa forte exstitit ut hoc illis negotium committeretur. Henrici tituli Sanctorum [Col. 0368D] Nerei et Achillei presbyteri cardinalis, sicut nobis et ipsis visum fuerat expedire, processimus. Si quid autem residuum fuerit, tum sinceritatis tuae respectu, tum ejusdem ecclesiae consideratione, secundum quod expedire noverimus, libenti animo studebimus adimplere; de hoc vero quod nobis pro supradicto cardinali scripsisti, petitioni tuae acquiescere non potuimus, cum ipse sicut vir discretus et prudens et nobis devotissimus pro magnis Ecclesiae negotiis, quae instant, necessarius nobis admodum et opportunus existat, nec ejus absentiam [Col. 0369A] possimus ullatenus sustinere. Ad haec de visitatione tua copiosas tibi gratiarum referimus actiones.
Data apud Clarummontem, VIII Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis FULCHERIO abbati et fratribus ecclesiae S. Petri Carnotensis, salutem et apostolicam benedictionem.
. . . . . Constituimus ne quis episcopus quempiam de monachis vestris, absque evidente et manifesta causa, excommunicet vel ab officio divino suspendat.
[Col. 0369B] Datum apud Clarummontem, VII Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Veniens ad apostolicae sedis clementiam Everen, pauper presbyter, sua nobis narratione proposuit quod Walterus Praemonstratensis canonicus et praepositus de Gasnan, redditus ecclesiae suae contra [Col. 0369C] justitiam occupavit, et eos ausu temerario detinere praesumit; cumque super eadem causa cum praenominato sacerdote idem praepositus compositionem fecerit, ab ea compositione resiliens, unam capam, quam sibi praefatus sacerdos pignori obligaverat, injuste reddere contradicit. Pratum quoque et quamdam terram saepedicti sacerdotis invadere, ipsamque, prout nobis dicitur, praesumit irrationabiliter detinere. Unde quoniam universis Dei fidelibus et praesertim divino cultui mancipatis in sua existimus justitia defensores, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si res ita se habet, praenominatum praepositum diligenter commoneas, et districte compellas, ut et praedictam compositionem si rationabiliter facta fuit, diligenter [Col. 0369D] observet, et omnia ablata post factam compositionem restituat, et ab infestatione ejusdem sacerdotis de caetero conquiescat.
Data apud Clarummontem, II Non. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad regiae serenitatis notitiam credimus pervenisse quomodo nobilis vir comes Nivernensis et [Col. 0370A] mater sua in Vizeliacense monasterium manus suas amplius solito aggravarunt, et Dei ac beatae Mariae Magdalenae, cujus corpus in eodem monasterio requiescit, timore et reverentia omnino postposita, equitaturas, boves, asinos et pecora, tam monasterii quam exteriorum obedientiarum, per servientes suos rapere et exinde abducere minime formidarunt. Abbati quoque ejusdem loci jam dictus comes minas et insidias circumponit, ita quod de monasterio sine proprii corporis periculo et timore exire non audeat; publicam etiam et antiquam stratam non solum infringit, sed viatores per quoddam castrum suum transire compellit, et occasione ista quosdam Burgenses a nundinis redeuntes cepit. Unde quoniam monasterium illud ad jus et [Col. 0370B] proprietatem Romanae Ecclesiae, et regiae celsitudinis protectionem spectare dignoscitur, serenitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus, divini amoris obtentu et pro reverentia beati Petri ac nostra, memoratum comitem et matrem suam instanter commoneas, et diligentius studeas convenire, et etiam, si necesse fuerit, potestate regia coercere, ut praenominato abbati et fratribus ablata omnia sine dilatione restituant, de damnis et injuriis congruam satisfactionem exhibeant, et ab eorum molestatione ac gravamine indebito ulterius omnino quiescant. Ita quod ab omnipotente Domino indeficiens propter hoc praemium feliciter valeas [Col. 0370C] adipisci, et nos clementiae tuae uberrimas exinde gratias exsolvere teneamur. Nos enim praefatum comitem et matrem suam per nostras litteras monuimus, ut errata corrigere studeant, et a talilibus de caetero penitus conquiescant.
Datum apud Clarummontem Nonas Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HUGONI, Senonensium archiepiscopo, [Col. 0370D] salutem et apostolicam benedictionem.
Ad tuae fraternitatis notitiam pervenisse credimus, quomodo vir nobilis comes Nivernensis et mater sua in Vizeliacense monasterium manus suas amplius solito aggravarunt, et Dei ac B. Mariae Magdalenae, cujus corpus in eodem monasterio requiescit, timore et reverentia omnino postposita, equitaturas, boves, asinos et pecora, tam monasterii quam exteriorum obedientiarum, per servientes suos rapere et exinde abducere minime formidarunt. Abbati quoque ejus loci jam dictus comes minas et insidias circumponit, ita quod de monasterio sine proprii corporis periculo et timore exire non audeat. Unde quoniam monasterium illud ad jus et proprietatem B. Petri ac nostram noscitur [Col. 0371A] specialiter pertinere, et non modicum membrum Ecclesiae Romanae existit, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus sicut gratiam B. Petri ac nostram charam habes, memoratum comitem et matrem suam sub velocitate, cum omni diligentia studeas convenire, et attentius exhortari, quod praenominato abbati et fratribus ablata omnia cessante dilatione restituant, de damnis et injuriis illatis congruam satisfactionem exhibeant, et ab eorum molestatione ac gravamine indebito ulterius omnino quiescant. Alioquin, infra XX dies post commonitionem tuam, per totam terram eorum omnia divina officia, praeter baptisma parvulorum, poenitentias morientium penitus interdicas, et, si [Col. 0371B] nec sic resipuerint, in personas illorum excommunicationis sententiam non differas promulgare. Venerabilibus fratribus nostris, Eduensi, Lingonensi, Antissiodorensi et Nivernensi episcopis per scripta tua significans, et firmiter eisdem ex parte nostra injungens, ut sententiam a te in supra dicti comitis vel matris suae terram aut personas eorum prolatam usque ad dignam satisfactionem inviolabiliter studeant observare. Nos enim ipsis per scripta nostra mandamus, ut, ex quo super hoc litteras tuas receperint, id fideliter studeant adimplere.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus HENRICO Eduensi, GALTERIO Lingonensi, ALBANO Antissiodorensi, et BERNARDO Nivernensi episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad vestrae fraternitatis notitiam, etc., ut supra usque ad haec verba: Ecclesiae Romanae existit. Venerabili fratri nostro Senonensi archiepiscopo, dedimus in mandatis ut memoratum comitem et matrem suam sub velocitate, cum omni diligentia studeat convenire, et attentius exhortari, quod praenominato [Col. 0371D] abbati et fratribus ablata omnia cessante dilatione restituant, de damnis et injuriis illatis congruam satisfactionem exhibeant, et ab eorum molestatione et gravamine indebito ulterius omnino quiescant: alioquin per totam terram eorum omnia divina officia, praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium, penitus interdicat; si nec sic resipuerint, in personas illorum excommunicationis sententiam non differat promulgare, vobis per sua scripta significans, et firmiter ex parte nostra injungens, ut sententiam ab eodem in supradicti comitis vel matris suae terram aut personas eorum prolatam, usque ad dignam satisfactionem inviolabiliter observare curetis. Ideoque fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, [Col. 0372A] cum ejus super hoc litteras receperitis, quod ab eo exinde statutum fuerit, sicut gratiam beati Petri ac nostram charam habetis firmiter teneatis, et per vestras parochias faciatis inviolabiliter observari; alioquin nos in nostri trangressorem mandati id, auctore Domino, durius corrigemus.
Datum apud Clarummontem Nonas Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GUILLELMO abbati et fratribus Vizeliacensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0372B] Susceptis litteris vestris, ac diligenter perspectis tribulationibus et angustiis vestris, quas earum continentia exprimebat, paternae mentis affectu interius condoluimus, sicut qui monasterium vestrum proprium patrimonium beati Petri esse cognoscimus, et vos, sicut speciales et devotos Ecclesiae filios, certiori in Domino charitate diligimus, et vestris profectibus prompto animo aspiramus. Inde siquidem fuit quod charissimo in Christo filio nostro Ludovico, illustri Francorum regi, venerabilibus quoque fratribus nostris Hugoni Senonensium archiepiscopo, Eduensi, Lingonensi, Antissiodorensi et Nivernensi episcopis, nobili etiam viro comiti Nivernensi et comitissae matri ejus, pro negotio vestro scripta nostra dirigimus, sicut ex [Col. 0372C] eorum transcriptis vobis evidentius innotescet; vos autem ad haec corrigenda studium et operam adhibeatis, et per claustri ac religonis observantiam jugiter orationi vacantes, clametis in coelum, ut omnipotens Dominus his malis cito finem imponat, et vobis pacem et optatam tranquillitatem concedat.
Datum apud Clarummontem Nonas Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0372D] fratri HENRICO, Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex transmissa conquestione nobilis mulieris Hersendis ad audientiam nostram pervenit quod cum venerabilis frater noster Catalaunensis episcopus Eust. Germundum et Theobaldum pro multis injuriis et damnis quae eidem mulieri intulerunt. de mandato nostro excommunicasset, eos postea, nulla satisfactione exhibita, absolvere non dubitavit. Unde quoniam ad hoc ecclesiasticus gladius in malefactores exeritur, ut eorum malitia digna castigatione reprimatur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus, si ita est, praefatos viros commoneas, et omni cum districtione compellas, ut praenominatae mulieri ablata universa [Col. 0373A] restituant, et damna data resarcire non differant. Quod si commonitioni tuae parere contempserint, eos in eamdem excommunicationis sententiam, postposita occasione et appellatione remota, reducas. Sane quia orphani et pupilli sub Ecclesiae tutela et defensione consistunt, nihilominus tibi, praesentium auctoritate, injungimus ut debitores suos et filiorum suorum, quos ex priori marito habuit, diligenter commonere et districte compellere studeas, quo omnia quae illi et filiis suis debere se recognoscunt, eis cum integritate persolvant. De his vero quae diffitentur, vel satisfaciant, vel in tua praesentia plenitudinem illis justitiae, cessante appellatione, exhibeant: ita tamen quod puerorum debita illis personis assignentur, quibus eorum cura [Col. 0373B] commissa dignoscitur, et quae ad eorum commodum ea debeant integre ac fideliter conservare. Debitoribus autem ita praecaveas, ne ex quo pecuniam solverint, a quoquam valeant super hoc conveniri.
Data apud Clarummontem, Non. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensium archiepiscopo, [Col. 0373C] salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectus filius noster magister Fulco, ecclesiae tuae canonicus, nobis ex parte tua proposuit quod centum quinquaginta libras nobis pro quodam fratre tuo exsolveres, quas nos dilecto filio nostro Eustachio, magistro fratrum militiae Templi, mandavimus assignari. Verum quoniam easdem CL et VIII latoribus praesentium pro mutua pecunia, quam illis pro necessitatibus Ecclesiae Romanae accepimus, tenemur exsolvere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus, si ipsas praedicto magistro nondum assignasti, praefatas C et L et octo libras, quas dilecto filio C. nepoti nostro liberalitas tua promisit, facias assignari, et quid [Col. 0373D] inde feceris nobis per litteras tuas significes.
Data apud Clarummontem, VII Idus Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GILBERTO, Londoniensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
A memoria tua non credimus excidisse, qualiter charissimus in Christo filius noster Henricus, illustris rex Anglorum, multa olim a nobis precum instantia requisivit, ut ab Herefordiensi Ecclesia, cui [Col. 0374A] praesidebas, de te in Londoniensem Ecclesiam translationem fieri concederemus. Utque nostrum suae petitioni super hoc impartiremur assensum, necessitatem communem pariter et utilitatem proponebat, asserens quod civitas illa quasi regni sedes sui existeret, et quia cunctae religionis et discretionis virtute te crederet praeeminere, consilio tuo super his, quae saluti animae suae expedirent, et ad regni augmentum pariter et conservationem spectarent, spiritualiter et temporaliter uti volebat, et ideo magis proximum te desiderabat et familiarem habere. Unde nos attendentes, quam utiliter prudentia et religio tua saluti ejusdem regis et regni posset consulere, et quanta ex eo valeat Ecclesiae Dei utilitas et commoditas provenire, libenter suis [Col. 0374B] precibus acquievimus, et te concessimus in Londoniensi Ecclesia promoveri. Et ideo quanto benignius ac facilius ejus beneplacitum et voluntatem complevimus, et tuae pariter exaltationi intendimus et honori, tanto probitas tua circa incrementum et conservationem Ecclesiae amplius deberet eniti, et attentius circa hoc ac efficacius laborare, ut fructum, quem nobis idem rex proposuit, et nos speramus, exhibitione operis et ipsa rerum experientia cognoscamus, et Ecclesiae Anglorum in diebus ejus in pace bona Domino Deo deserviat. Quomodo autem praedictus rex a devotione Ecclesiae, ab eo quod solebat, animum et mentem averterit, et eam in multis, sicut in appellationibus et visitationibus nostris, communicando etiam schismaticis, et nominatim [Col. 0374C] excommunicatis, et confederando se eis, et in eo etiam quod venerabilem fratrem nostrum Thomam Cantuaniensem archiepiscopum de regno suo exire coegit, quasi persequi et impugnare videatur, te non credimus ignorare. Quapropter sollicitudinem tuam rogamus, monemus atque mandamus, quatenus adjuncto tibi venerabili fratre nostro Roberto, Herefordensi episcopo, eumdem regem sollicite commoneas, et studiosa exhortatione inducas, ut, hujusmodi proposito prorsus relicto, in eo quod excessit, sicut dignum est, satisfaciat, a pravis actibus omnino desistat, Creatorem suum puro corde diligat, matrem suam sanctam Romanam Ecclesiam solita veneratione respiciat, nec eam visitare [Col. 0374D] volentes inhibeat, appellationes ad eam factas nullo modo impediat, et praedictum fratrem nostrum archiepiscopum ad sedem suam benignius revocans et reducens, in beati Petri et nostra reverentia firmus immobilisque consistat, et ad opera misericordiae ac pietatis intendat; ecclesiasticas personas, tam regni quam terrae suae, nec per se gravet, sicut facere dicitur, nec a quoquam gravari permittat, sed eas diligat, manu teneat, et regia protectione conservet, ut ille, per quem reges regnant, temporale ei regnum conservet in terris, et sempiternum largiatur in coelis. Licet autem nos eum pro multa devotione, et multis obsequiis nobis tempore necessitatis impensis, sicut excellentissimum principem et inclytum regem, affluentiori charitate [Col. 0375A] diligamus, et ad ejus honorem, exaltationem pariter et augmentum, quantumvis ipse aliter opinari videatur, ferventiori studio aspiremus, ei tamen propones, quod nisi maturius ista correxerit, timendum sibi erit, ne et Deus ei pro his omnibus graviter irascatur, et in eum atque suos debeat durius vindicare, et nos ipsi id non poterimus diutius in patientia sustinere. Nec ista pro nobis, quantum pro ejus salute et utilitate proponimus, qui magnifica devotionis et liberalitatis obsequia, quae nobis, sicut diximus, tanquam rex Christianissimus exhibuit saepe, ad memoriam reducentes, ejus gloriam et magnificentiam diligimus, et salutem suam, et regni, atque suorum, totis affectibus exoptamus. Ad haec de tuae religionis et honestatis [Col. 0375B] prudentia plenius confidentes, Ecclesiae negotia experientiae tuae fiducialius committimus exsequenda. Inde siquidem est, quod fraternitati tuae praesentium auctoritate mandamus, ut denarium beati Petri praesentis anni per totam Angliam fideliter recolligi facias, et eum ad nos, quam citius poteris, transmittere non postponas. Rogamus etiam discretionem tuam, ut quousque praescriptum denarium recolligas, de pecunia tua, vel aliunde mutuo acquisita, nobis interim studeas utiliter providere, et illam infra proximas Kalendas Augusti nobis transmittas, eamdem postea de memorato denario recepturus. Quod ita gratum nobis et acceptum existet, quasi ipsam nobis dono concederes.
[Col. 0375C] Datum apud Clarummontem, VI Idus Julii [ leg. Junii].
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio HENRICO, illustri Anglorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Etsi circa nos, et matrem tuam, Ecclesiam sacrosanctam, filialis in te devotio aliquatenus videatur tepuisse, paternum tamen affectum circa te, vel regnum tuae gubernationi commissum nullo tempore [Col. 0375D] deseruimus. Tua ergo serenitas, quod amici verbera potiora quam inimici oscula existant, diligenter advertens, consideret studiosius et attendat, quod sicut clerici a viris saecularibus vita et habitu distinguuntur, ita et judicia clericorum a laicorum judiciis diversa penitus comprobantur. Quare si ea ordine quo non decet pervertas, et quae Jesu Christi sunt tuae potestati usurpans, novas leges ad ecclesiarum oppressionem, et Christi pauperum, pro tuo beneplacito condas, consuetudines etiam, quas avitas vocas, inducas, tu ipse procul dubio in extremo examine, quod effugere non poteris, modo consimili judicaberis, et eadem mensura, qua mensus fueris, remetietur tibi. Verum ne commonitiones nostrae excellentiae tuae auribus taediosae vel [Col. 0376A] asperae aliquatenus videantur, scriptum recollige: Quod filium, quem diligit, pater corripit (Prov. III) . Pro certo cognoscens, quia quanto personam tuam ardentiori charitate in Domino diligimus, et sincerissimae tuae devotionis insignia, nobis et Ecclesiae Dei multipliciter et magnifice olim exhibita, ad memoriam saepius et studiosius revocamus, tanto haec cogitationi tuae, spiritualem tibi et aeternam salutem votivis cordis affectibus exoptantes, libentius intimamus. Si enim te in aliquo judicium futurum deterret, aut praemiorum in aeterna requie corona delectat, veram, quae Deus est, justitiam colere, vel suum unicuique tribuere, negotia ecclesiastica, et praesertim criminalia, quae de laesione fidei vel juramenti emergunt, causas quoque super [Col. 0376B] rebus et possessionibus ecclesiarum personis ecclesiasticis tractanda relinquere, regnum et sacerdotium non confundere, non adeo serenitatem tuam deceret, quam etiam expediret. Si autem universa, quae in usus tuos per hujusmodi angarias de bonis ecclesiasticis convertuntur, in refectionem pauperum, vel aliis operibus pietatis expenderes, obsequium non magis Deo gratum efficeres, quam si altari quolibet discooperto aliud cooperires, aut si Petrum crucifigeres, ut Paulum a mortis periculo liberares. Recolere siquidem debes, et prae oculis ad hujus rei exemplum habere, qualiter rex Saul, quia devicto Amalech praedam contra divinum praeceptum reservare volebat, cum se [Col. 0376C] ad excusationem sui haec ad sacrificandum reservasse proponeret, a Domino fuit reprobatus, et alius, eo vivo, in honorem et dignitatem regiam subrogatus. Quem utique peccata populi regem effecerant, sed eum a gubernatione regni propria commissa destituerunt. Quomodo etiam rex Ozias, dum thurificare voluit, et sacerdotis sibi officium usurpare, digna Dei ultione fuerit lepra percussus, tuae saluti congruit ad animum revocare. Si vero successus tuos viribus et potestati tuae, et non Deo ascribas, intentionem quoque et animum tuum ab ecclesiasticorum virorum et ecclesiarum oppressione non retrahas, ille procul dubio, qui aliis te praefecit, et magnum in orbe principem ad fidelium suorum gubernationem, non ad depressionem [Col. 0376D] constituit, talenta tibi commissa gravi cum usura a te requiret, et sicut de Roboam filio Salomonis legitur, qui pro delicto patris est a regno ejectus, commissum paternum in haeredes transfundet. Tu ergo pravis cujuslibet suggestionibus non acquiescas, nec his qui semper mala susurrant, aurem inclines, sed quae tuam salutem expediant, diligentius audias, et ita ad honorem Dei, et Ecclesiae suae tranquillitatem et pacem, ad quod solummodo es regni gubernationem adeptus, idem regere, et secundum quod Dominus tibi administraverit, studeas utiliter gubernare, ut ille, per quem reges regnant, et cui servire regnare est, tibi et haeredibus tuis regnum temporale conservet, et post illud tribuat sine fine mansurum.
ALEXANDER papa THOMAE Cantuariensi archiepiscopo.
Quoniam dies mali sunt, et multa sunt pro qualitate temporis toleranda, discretionem tuam rogamus, monemus, consulimus et suademus, ut in omnibus tuis et Ecclesiae negotiis agendis te cautuae, providum et circumspectum exhibeas, et nihil propere vel praecipitanter, sed mature et graviter faciens, ad gratiam et benevolentiam illustris regis Anglorum recuperandam, quantum salva [Col. 0377B] libertate Ecclesiae, et honestate officii tui fieri poterit, enitaris modis omnibus et labores. Et usque ad proximum pascha eumdem regem sustineas, ita quod nihil in eum vel terram ipsius usque ad praescriptum studeas exercere. Tunc enim Dominus dabit tempora meliora, et tam tu quam nos tutius poterimus in facto ipso procedere.
ALEXANDER papa THOMAE, Cantuariensi archiepiscopo.
Quod minor majorem judicare non possit, et [Col. 0377C] eum praesertim cui jure noscitur praelationis subesse, et obedientiae vinculo tenetur astrictus, tam divinae quam humanae leges demonstrant. Et praecipue sanctorum Patrum statutis id manifestius declaratur. Haec siquidem nos, quorum interest errata corrigere, et ea quae incorrecta perniciosum posteris exemplum relinquerent, sollicita consideratione pensantes, attendentes etiam, quod ex delicto personae non debet Ecclesia jacturam aliquam vel incommodum sustinere, sententiam ab episcopis et baronibus Angliae, quoniam ad primam regis citationem tui copiam non fecisti, adversum te praesumptuose prolatam, in qua tibi jam dicti episcopi et barones omnia mobilia tua tam contra juris [Col. 0377D] formam, quam contra ecclesiasticam consuetudinem abjudicarunt, praesertim cum nulla mobilia praeterquam de bonis ecclesiae tuae habueris, irritam penitus esse censemus, et eam apostolica auctoritate cassamus, statuentes ut nullas inposterum vires obtineat, aut tibi vel successoribus tuis, seu ecclesiae tuae gubernationi commissae, aliquod inposterum valeat praejudicium vel laesionem afferre.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0378A] fratri [Col. 0377] Hic irrepsit error amanuensis oscitantia, nam haec epistola dirigitur ad aliquem abbatem. HENRICO, Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex litteris tuis, fili abbas, quas nobis praesentium lator detulit, nuper accepimus, quod cum inter E. et A. sacerdotem super quadam domo, quam idem sacerdos pignori obligatam tenebat, in tua praesentia controversia tractaretur, praedictus sacerdos nullum gravamen praetendens, ad nostram audientiam appellavit. Unde cum memorati E. responsalis coram nobis in appellationis termino praesens existeret, supradictus sacerdos nec venit, nec ad nos aliquem pro se responsalem transmisit, quocirca nos de vestra prudentia plenius confidentes, licet praeter solitum fuerit. Quoniam praescripta domus de feudo ecclesiae tuae, fili abbas, existere [Col. 0378B] perhibetur, et praefatus sacerdos appellationem, sicut diximus, non est ullatenus prosecutus, eamdem causam ad vestrum examen duximus terminandam, discretioni vestrae per apostolicae scripta mandantes, quatenus cum exinde fueritis requisiti, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis et rationibus hinc inde auditis et cognitis, eamdem causam, cessante appellationis remedio, fine debito terminetis.
Data apud Clarummontem, V Idus Junii.
[Col. 0378C] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio PETRO, abbati monasterii Mauziacensis, cunctisque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis, J. N . . . . .
Effectum justa postulantibus indulgere, et vigor aequitatis et ordo exigit rationis, praesertim quando petentium voluntatem et pietas adjuvat et veritas non relinquit. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium in quo divino mancipati estis obsequio, ad exemplar praedecessoris nostri sanctae recordationis Adriani papae, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque [Col. 0378D] possessiones, quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis praestante Domino poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesiam de Gatteria: ecclesiam de Sancto Hilario cum capella: ecclesiam de Giaco: ecclesiam de Marencalmis: ecclesiam de Bortis, ecclesiam de Oenc cum parochia de Faravel: ecclesiam de Rubiaco Royac, cum appenditiis suis; ecclesia videlicet de Castello et capella Pontis-Gibaldi: ecclesiam [Col. 0379A] de Sancto Urso: ecclesiam de montibus cum capella de Castro: ecclesiam Sancti Hippolyti: ecclesiam de Wulvico cum capella Sanctae Mariae: ecclesiam de Martiaco: ecclesiam de Monestrolo: ecclesiam de Ceresio: ecclesiam de Sana-cultura: ecclesiam de Cella: ecclesiam de Aluchiis: ecclesiam Sancti Andreae de Pathas: ecclesiam Sancti Boniti de Calmis: ecclesiam de Rocca-forti cum capella de Castro: ecclesiam Sancti Boniti Montis- Pancherii cum capellis de Castro: ecclesiam de Bodonia: ecclesiam Sancti Germani cum capella de Castro: ecclesiam Sancti Remigii: ecclesiam de Sulec: ecclesiam de Crusec: ecclesiam de Laurigiis: ecclesiam de Cos: ecclesiam Sancti Desiderii: ecclesiam de Dreituraias cum ecclesia Sancti [Col. 0379B] Prejecti et capella de Palicia: capellam de Botiaco: ecclesiam Sancti Ambrosii: ecclesiam Montis-petrosi: ecclesiam Sancti Dionysii: ecclesiam de Sancto Leontio prope monasterium vestrum: ecclesiam Sancti Laurentii: ecclesiam Sancti Pauli: ecclesiam Sancti Calmutii, et ecclesiam Sancti Martini cum pertinentiis earum, Primiliacum, Tauriniacum, Mabiliacum, Salziniam, Plunberiam, Amanziacum et Mirabellum cum valle adjacenti. Terras de feudiis domini de Cresto et domini de Rochafort in Lubartes; quidquid habetis in feudis domini de Camaleria, et domini de Ponte. Terras de feudis domini de Caslucio et domini de Turnolio, domini de Tuirriaco, domini de Monte-Gasconis, [Col. 0379C] domini de Enaziaco, et domini de Cabaziaco. Terras quas habetis in feudis domini de Monte-Pancerio, et domini de Scola, et domini de castello Sancti Germani. Statuimus etiam ut nulli fas sit novas et indebitas consuetudines vel exactiones eidem monasterio vel ecclesiis ejus imponere. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia matricis ecclesiae. Obeunte vero te ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars sanioris consilii, secundum [Col. 0379D] Deum et beati Benedicti Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu ab abbatiae dignitate destituere, sive quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve, etc.
- Ego Alexander, Catholicae Eccl. episc.
- Ego Hubaldus, Ostiensis episcopus.
- [Col. 0380A] Ego Bernardus, Portuensis et Sanctae Rufinae episc.
- Ego Walterius, Albanensis episc.
- Ego Beraldus, presbyter card. Stit. anctae Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes, presbyter card. tit. Sanctae Anastasiae.
- Ego Guillelmus, presbyter card. tit. Sancti Petri ad Vincula.
- Ego Jacintus, diac. card. Sanctae Mariae in Cosmedin.
- Ego Otto, diac. card. Sancti Nicolai in Carcere-Tulliano.
- Ego Boso, diac. card. Sanctorum Cosmae et Damiani.
- [Col. 0380B] Ego Cinthyus, diac. card. Sancti Adriani.
- Ego Petrus, diac. card. Sancti Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Manfredus, diaconus card. Sancti Georgii ad Velum Aureum.
Datum apud Clarummontem per manum Hermanni, sanctae Romanae Ecclesiae subdiac. et notarii, XVII Kal. Jul., indictione XIII, Incarnationis Dominicae anno 1165, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno sexto.
ALEXANDER, etc., ARNALDO, abbati monasterii B. Illidii, ejusque fratribus . . . . .
. . . Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium . . . . . sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. Imprimis siquidem statuentes ut monasticus ordo, qui secundum Deum, et B. Benedicti Regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus [Col. 0380D] inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesenti juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, propitiante Domino, poteris adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesiam de Turiaco cum suis pertinentiis: quidquid habetis in villa de Grisolo: ecclesiam de Vicherio, cum capellis ejusdem castelli, et caeteris suis pertinentiis; ecclesiam de Chasannolas: ecclesiam de Belvezer; ecclesiam S. Petri de Chalmez: ecclesiam S. Felicis: ecclesiam S. Illidii de Valencha: [Col. 0381A] ecclesiam de Neyraco: ecclesiam de Blanzaco: ecclesiam S. Boniti: ecclesiam de Nebesac: ecclesiam de Agella: ecclesiam de Schevina: ecclesiam de Basvilla, cum pertinentiis eorumdem: ecclesiam S. Petri vetuli: ecclesiam S. Cassii cum pertinentiis suis [Col. 0381D] In censu possessionum Illidiani monasterii hac in bulla exhibito, nulla est mentio donorum a Geraldo sacerdote an. circiter 980 collatorum, de quo haec leguntur in veteri instrumento authentico: ยซVinea una quae est in villa quae vocatur ad Noals [Col. 0382D] campus ad Sedoc: arziolium unum, ad fontem Salvamane, trilia ad Medium-planetum, in cultura de villa Pomerios vincam unam quae vocatur ad illos Plaus.ยป .
Ex dono Fulconis de Jaliniaco terras et redditus de Ponte Latgeno, usque ad Bellummontem, et dominium in villa Sancti Ellidii. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint (nisi forte excommunicati, vel interdicti sunt) nullus obsistat; salva tamen justitia parochialium ecclesiarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur.
[Col. 0381B] Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars sanioris consilii secundum Deum, et B. Benedicti Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut suas possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apost. auctoritate, et diocesani episcopi canonica justitia. Si [Col. 0381C] qua ergo in futurum ecclesiastica saecularisve persona, etc.
- Ego Alexander, Catholicae Eccl. epis.
- Ego Hubaldus, tit. S. Crucis in Jerusalem, SS. Suscribunt alii undecim cardinales.
Datum apud Clarummontem per manum Hermanni S. R. E. subdiaconi et notarii, XVII Kal. Jul., indict. XIII, an. Incarnat. Dom. 1165, pontificatus domini Alexandri papae III anno VI.
[Col. 0381D] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Pervenit ad audientiam nostram magnificentiae tuae fuisse suggestum quod, nulla ratione freti, sed de propria voluntate ac motu animi, dilectum filium nostrum R., quondam ecclesiae Beati Aniani cantorem, officio ac beneficio cantorio privavimus. Unde regia volumus magnitudo indubitata veritate cognoscat, quod de rigore justitiae, et de consilio [Col. 0382A] omnium fratrum nostrorum qui praesentes erant, et non de aliquo impetu animi, eumdem R. ab honore illo deposuimus. Circa quem pietatis et misericordiae mansuetudine moti, sibi praebendam et praeposituram in eadem Beati Aniani ecclesia dimisimus, et famae integritatem sibi conservavimus. Quapropter regiam serenitatem rogamus quatenus pro honore illo ei restituendo nos tuis precibus nulla ratione sollicites, nec aliorum super hoc preces exaudias.
Datum apud Clarummontem, VII Kal. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectum filium nostrum C. archidiaconum Bituricensem, clericum tuum, quem nobiscum, de regia serenitate confisi, hucusque retinuimus, ad te duximus remittendum, et ipsum excellentiae tuae attentius commendantes, magnificentiam tuam per apostolica scripta rogamus atque monemus, quatenus pro reverentia B. Petri ac nostra, et illius devotionis ac fidelitatis obtentu, quam circa [Col. 0382C] regiam celsitudinem multipliciter gerit, diligere, ac manu tenere intendas, et in sua justitia de consueta clementia confovere. Ad hoc, quoniam te sicut charissimum et specialem Ecclesiae filium, et Catholicum principem, ac regem Christianissimum, de statu Ecclesiae et nostro sollicitum et studiosum existere minime dubitamus, et de novis illis quae de Alemannia nuper venerunt, moestitiam aliquam concepisse: magnitudinem tuam rogamus, atque monemus, quatenus a Domino confortatus, speres plenius et confidas, quod ea quae ille persecutor Ecclesiae, qui cum ipsa simulatam semper pacem quaesivit, adversus illam et in detrimentum ejus provenire credit, in sui ipsius verecundiam et erubescentiam procul dubio redunbabunt. Sicut enim [Col. 0382D] pro certo accepimus, et dilectus filius noster Maguntinus electus serenitati tuae poterit plenius intimare, de tota terra sua nonnisi tres absolutum juramentum praestare potuit coercere. Alii siquidem multi sine ipsius licentia discesserunt, et illi qui cum conditione jurarunt, jam sunt a conditione apposita absoluti. Caetera praenominatus archidiaconus sublimitati tuae viva voce latius explicabit.
Datum apud Anicium, II Kal. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum olim Senonis praesentes essemus, importunitate Radulfi presbyteri, praesentium latoris, commoti, venerabili fratri nostro Catalaunensi episcopo nos mandasse meminimus ut nisi in Ecclesia sua commissa assiduus esset, ei jam dictam Ecclesiam auferret, et alium in ea presbyterum ordinaret. Ipse vero, nulla, sicut ait, alia causa considerata, [Col. 0383B] ei Ecclesiam abstulit, et in ipsa sacerdotem instituens, quod grave est, eum excommunicationis sententia innodavit, universis de decanatu Virtuensi sub intimatione anathematis prohibens, ne quilibet eum in terra nativitatis suae ultra unam noctem recipiant, sed ipsum tanquam excommunicatum evitent. Quia vero ejus taedio affecti, hoc ad terrorem eidem incutiendum praefato episcopo mandavimus, nec venit nobis in mentem ut si assiduitatem in Ecclesia vellet habere, ex nostri mandati occasione taliter spoliaretur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatum episcopum ex nostra et tua parte convenire studeas, et sollicite commonere, ut praenominato sacerdoti [Col. 0383C] ecclesiam suam cum omni integritate, nulla postposita dilatione, restituat, et si nullo crimine notorio tenetur, quo possit legitime convinci, eum publice absolutum esse denuntiet, et ab omnibus ejusdem parochiae faciat pro absoluto haberi. Si autem id ad mandatum nostrum et commonitionem tuam facere forte noluerit, tu rei veritatem diligenter inquiras, et si absque alia manifesta et rationabili causa praedictum sacerdotem excommunicatum fuisse cognoveris, ipsum absolvas, et ecclesiam sibi facias sine mora restitui. Praeterea, volumus atque mandamus ut sibi a decano Virtuensi et a Warina de Alneto nullam indebitam molestiam vel gravamen permittas inferri.
Data apud Alestam, III Nonas Julii.
ALEXANDER papa CLEREMBALDO, Sancti Augustini electo, et monacho.
Antecessorum nostrorum piae recordationis Anastasii et Adriani, Romanorum pontificum, vestigia prosequentes, sicut tibi, dilecte fili electe, per apostolica scripta nos mandasse recolimus, ita discretioni tuae iterato mandamus, ut omni appellatione cessante, venerabili fratri nostro Thomae Cantuariensi [Col. 0384A] archiepiscopo et ecclesiae suae professionem facias, sicut antecessores tuos constat fecisse. Ita quidem quod postea, si tu vel successores tui volueritis aliquo tempore adversus Ecclesiam Cantuariensem quaestionem de jure movere, nullum, ex hoc vobis, et ecclesiae vestrae praejudicium inposterum generetur, nec occasione hujus professionis personae sive ecclesiae novum aut indebitum gravamen aliquod inferatur.
Datum apud Montempessulanum, VI Idus Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, principibus, comitibus, baronibus et universis Dei fidelibus, ad quos litterae istae pervenerint, salutem et apostolicam benedictionem.
Quantum praedecessores nostri Romani pontifices pro liberatione Orientalis Ecclesiae laboraverint, antiquorum relatione didicimus, et in gestis eorum scriptum reperimus.
Praedecessor etenim noster, felicis memoriae Urbanus papa, tanquam tuba coelestis intonuit et ad ipsius liberationem sanctae Romanae Ecclesiae filios de diversis mundi partibus sollicitare curavit; ad [Col. 0384C] ipsius siquidem vocem innumerabiles Christi fideles, charitatis ardore succensi, convenerunt, et maximo congregato exercitu, non sine magna proprii sanguinis effusione, divino eos auxilio comitante, civitatem illam in qua Salvator noster pro nobis pati voluit, et gloriosum ipsius sepulcrum passionis suae nobis memoriale dimisit, et plures alias, quas prolixitatem vitantes, memorare supersedimus, a paganorum spurcitia liberarunt.
Quae per gratiam Dei et patrum nostrorum studium, qui per intervalla temporum ea defendere et Christianum nomen in partibus illis dilatare pro viribus studuerunt, usque ad nostra tempora a Christianis detentae sunt et aliae urbes infidelium [Col. 0384D] ab ipsis viriliter expugnatae; praeteritis autem temporibus, ipsius populi peccatis exigentibus, quod sine magno dolore et gemitu proferre non possumus, Edessa civitas, quae nostra lingua Roas vocatur, quae etiam, ut fertur, cum quondam in Oriente tota terra a paganis detineretur, ipsa sola sub Christianorum potestate Domino serviebat, ab inimicis crucis Christi capta est, et multa castella Christianorum ab ipsis occupata; ipsius quoque civitatis archiepiscopus cum clericis suis et multi alii Christiani ibidem interfecti sunt, et sanctorum reliquiae in infidelium conculcatione datae sunt et dispersae.
Pro qua utique recuperanda Pater et praedecessor noster sanctae recordationis Eugenius papa oxhortatorias [Col. 0385A] per diversas partes orbis litteras destinavit, ad cujus exhortationem cum ad partes illas innumera populi multitudo accessisset, nescimus quo occulto Dei judicio, nihil penitus profecerunt; sed eadem civitas in eorumdem inimicorum Christi ditione et potestate remansit.
Nunc vero temporibus nostris usque adeo feritas paganorum invaluit, quod usque ad portas ipsius Antiochenae civitatis iidem Saraceni crudeliter debacchentur; et usque adeo quod princeps ejusdem civitatis, multis nobilibus viris et strenuis captis et interfectis, in eorum inciderit potestatem, et in ipsorum adhuc teneatur potestate captivus: timetur quoque et a pluribus formidatur, ne eadem Antiochena civitas et ipsa etiam civitas Jerosolymitana, [Col. 0385B] in qua sacratissimum Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi sepulcrum existit, quod et vos devotione fidelissima saepenumero visitatis, in eorum manus deveniant, et locus ille sanctus, et a Christi fidelibus devotissime venerandus, ex eorum spurcitia maculetur.
Quia igitur melius est, venienti morbo vigilanter occurrere, quam ex quo corpus invaserit medicinam quaerere et remedium invenire, universitatem vestram per apostolica scripta rogamus, monemus atque praecipimus, et in peccatorum vobis remissionem injungimus, ut qui Domini sunt, et maxime potentiores et nobiles viriliter accingantur, et infidelium multitudini quae se tempus victoriae super [Col. 0385C] nos adeptam laetatur, sic occurrere, et Ecclesiam Orientalem, tanta patrum nostrorum ut praediximus sanguinis effusione ab eorum tyrannide liberatam, ita defendere; et multa captivorum millia confratrum nostrorum de ipsorum manibus eripere, studeatis ut Christiani nominis dignitas nostro tempore augeatur, et vestra fortitudo, quae per universum mundum laudatur, integra et illibata servetur.
Sit nobis etiam in exemplum bonus ille Matathias, qui pro paternis legibus conservandis, seipsum cum filiis et parentibus suis morti exponere, et quidquid in mundo possidebat, relinquere, nullatenus dubitavit; atque tandem divino cooperante auxilio, per multos tamen dolores de inimicis, tam [Col. 0385D] ipse, quam sua progenies, viriliter triumphavit.
Nos autem, vestrorum quieti et ejusdem Ecclesiae destitutioni paterna sollicitudine providentes, illis qui tam sanctum tamque necessarium opus, et laborem devotionis intuitu suscipere et perficere decreverint, illam peccatorum remissionem quam praefati praedecessores nostri Urbanus et Eugenius Romani pontifices instituerunt, auctoritate nobis a Deo concessa, concedimus et confirmamus, atque uxores et filios eorum, bona quoque et possessiones sub sanctae Ecclesiae, nostra etiam et archiepiscoporum, episcoporum et aliorum praelatorum Ecclesiae Dei protectione manere decernimus.
Auctoritate etiam apostolica prohibemus ut de omnibus quae illi qui crucem acceperint quiete possederint [Col. 0386A] nulla deinceps quaestio moveatur, donec de ipsius reditu vel obitu certissime cognoscatur.
Praeterea quoniam illi qui Domino militant nequaquam in vestibus pretiosis nec cultu formae, nec canibus, nec accipitribus, nec aliis quae portendant lasciviam, debent intendere; prudentiam vestram in Domino commonemus ut, qui tam sanctum opus incipere decreverint, nullatenus in vestibus variis aut grisiis, sive in armis aureis vel argenteis intendant, sed in talibus armis, equis ac caeteris quibus vehementius infideles expugnent, totis viribus studium ac diligentiam suam adhibeant.
Quicunque vero aere premuntur alieno et tam sanctum opus puro corde incoeperint, de praeterito usuras non solvant; sed si ipsi vel alii per ejus [Col. 0386B] occasionem usurarum astricti sunt sacramento vel fide, apostolica eos auctoritate absolvimus.
Liceat etiam eis terras sive caeteras possessiones suas postquam commoniti propinqui sive domini ad quorum feudum pertinent, pecuniam commodare, aut voluerint, aut noluerint, ecclesiis vel personis ecclesiasticis, vel aliis quoque fidelibus, libere et sine ulla reclamatione impignorare.
Peccatorum remissionem et absolutionem juxta eorumdem praedecessorum nostrorum institutionem omnipotentis Dei et beati Petri apostolorum principis, auctoritate nobis a Deo concessa, talem concedimus, ut qui tam sanctum iter devote incoeperit, et perfecerit, sive ibidem mortuus fuerit, de omnibus peccatis suis quibus corde contrito et humiliato [Col. 0386C] confessionem susceperit absolutionem obtineat, et sempiternae retributionis fructum ab omnium bonorum remuneratore obtineat.
Datum apud Montemepssulanum, II Idus Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PETRO, abbati monasterii Bonifontis, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in praefato monasterio.
Religiosis votis annuere, et ea operis exhibitione complere, officium nos invitat suscepti regiminis, [Col. 0386D] et ordo videtur exigere rationis. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri firma protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, in primis siquidem statuentes ut ordo monasticus qui secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam atque Cisterciensium fratrum institutionem in vestro monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu [Col. 0387A] aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exponenda vocabulis:
Locum ipsum in quo abbatia sita est a quercu Genitheo usque ad rivulum de Manirera, ab Agunta de Silveyra usque ad cacumen montis Sancti Canii, ut recta linea vadit ad Exarlobin, totum locum de Exarlobin, abbatiam de Bolbona, cum grangiis et omnibus pertinentiis suis: abbatiam de Charitate, quae Foleus dicitur, cum grangiis et omnibus pertinentiis suis; abbatiam de Campania cum grangiis et omnibus pertinentiis suis; terram de Bofartigua; totam terram de Cugurra, de Silva, de Silveyra, de Medas, de Grah, de Morters, de Osan, de sancta [Col. 0387B] Maria, de Seih; ecclesiam de Seih, cum omnibus pertinentiis suis; locum de Labbatut, totam terram de Marera; locum de Sol; Aldemari de Castaus, totam terram de Gotald Cuguravel, totam terram de Ruera; domum Arnaldi Bonag de Casanova, de Ardinag, de Rochan, de Villanova; terram de Luha; terram Rogeri de Senadors, de Cassanha-Bella; grangiam de Nodas, cum pertinentiis suis; terram de Sedni; grangiam de Canet, de Carbona, de Riulan, de Laisla, de Querelag, de Borgal, de Rua, de Sancto Laurentio, cum omnibus pertinentiis suis; grangiam de Bonemayso, de Minag; totam terram alterius Minag, cum omnibus pertinentiis suis, totam terram de Quint, cum omnibus pertinentiis suis, domum comitis Convenarum de Salvetat S. [Col. 0387C] Egidii; grangiam de Las, cum omnibus pertinentiis, totam terram de Spinaira, casale de Sagara, cum omnibus pertinentiis suis; Boseus cum omnibus pertinentiis suis; hospitale de Boseus, cum omnibus pertinentiis suis; Pentengens, cum omnibus pertinentiis suis; grangiam Sanctae Fidei, cum omnibus pertinentiis suis; Estivam de Semestra, cum omnibus appenditiis, de Rivo majori, cum omnibus appenditiis suis; donum de pascuis comitis Convenarum Enardi, de punctis Galardae uxoris ipsius, Bernardi de Turre, Bernardi de Montald, Ramundi Guillelmi de Beura, et fratrum ejus, sive laborum vestrorum, quos propriis manibus vel sumptibus vestris, sive de nutrimentis vestrorum animalium [Col. 0387D] ultimas aut primitias a vobis nullus praesumat exigere; adjicientes etiam auctoritate apostolica interdicimus, ut quis fratrum vestrorum clericus sive laicus, post factam in vestro monasterio professionem, absque vestra licentia suscipere audeat, vel retinere; paci quoque et tranquillitati vestrae paterna sollicitudine providentes, auctoritate apostolica prohibemus ut infra clausuram locorum, sive grangiarum vestrarum, nullus violentiam vel rapinam, sive furtum facere, vel honorem capere audeat.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere aut aliquibus vexationibus fatigare, sed omnia integra [Col. 0388A] conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva in omnibus apostolicae sedis auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, etc.
- Ego Alexander, Catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus, presbyter cardinalis tituli Sanctae Crucis in Hierusalem.
- Ego Joannes, presbyter cardinalis tituli Sanctae Anastasiae.
- Ego Eguillinus, tituli Sancti Petri ad Vincula presbyter cardinalis.
- Ego Arnaldus, Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus, Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- [Col. 0388B] Ego Galterius, Albanensis episcopus.
- Ego Hiacynthus, diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Cosmedin.
- Ego Otho, diaconus cardinalis Sancti Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Arditio, diaconus cardinalis Sancti Theodori.
- Ego Boso, diaconus cardinalis Sanctorum Cosmae et Damiani.
- Ego Cynthius, diaconus cardinalis Sancti Adriani.
- Ego Raimundus, diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Via Lata.
Datum apud Montempessulanum per manum Hermanni sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et [Col. 0388C] notarii, XII Kal. Augusti, indictione XIII, Incarnat. Dominicae anno 1164, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno IV. Cum sigillo dicti domini pontificis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ARNOLDO, priori monasterii S. Danielis de Venetia, ejusque fratribus regulariter substituendis in perpetuum.
Piae postulatio voluntatis debet effectu prosequente [Col. 0388D] compleri, et ut devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium quod specialiter ad jus Fructuoriensis monasterii spectat, in quo divino mancipati estis obsequio sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, Domino praestante, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. [Col. 0389A] In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: Ecclesiam S. Blasii de Canale cum omnibus suis pertinentiis, tam in decimis quam in aliis; capellam Sanctae Agathae cum omnibus suis possessionibus Rimanorum (quas) possidetis; quidquid in Tervisino et Paduano episcopatibus habetis; quidquid in Paralacto vel in fundo Danorii in episcopatu Ferrariae habetis. Nulli quoque liceat post factam in monasterio vestro professionem, absque prioris sui licentia de claustro discedere; discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere.
Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare aut ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere, [Col. 0389B] seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, etc.
- Ego Alexander, Catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubalbus, Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus, Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Hubaldus, presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes, presb. card. tit. S. Anastasiae.
- [Col. 0389C] Ego Guillelmus, presb. card. tit. S. Petri ad V incula.
- Ego Jacintus, diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Ardicio, diac. card. S. Theodori.
- Ego Oddo diac., card. S. Nicolai in Carcere Tuiliano.
- Ego Cinthius, diac. card. Sancti Adriani.
- Ego Petrus, diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Manfredus, diac. card. S. Mariae in Via Lata.
- Ego Raymundus, diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
Datum apud Montempessulanum per manum Hermanni, S. Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VI Kal. Augusti, indictione XIII, Incarnationis [Col. 0389D] Dominicae anno 1165, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno VI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Ruthenensi et Caturcensi episcopis salutem et apostolicam benedictionem.
Causam quae, inter venerabilem fratrem nostrum episcopum et canonicos Albienses et monachos Aureliacenses super ecclesia Viancii et super quibusdam [Col. 0390A] aliis ecclesiis, necnon super aliis quibusdam querelis quas adversus se habent agitari dignoscitur, discretioni vestrae, de qua plene confidimus, audiendam committimus, et remoto appellationis obstaculo fine congruo terminandam. Quocirca fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus, cum exinde fueritis requisiti, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus hinc inde auditis plenius et cognitis, eamdem causam mediante justitia, sine appellationis remedio, decidatis.
Datum apud Montempessulanum, Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis monachis Aureliacensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Causam quae inter vos et venerabilem fratrem nostrum episcopum et canonicos Albienses super ecclesia Viancii et super aliis quibusdam ecclesiis, necnon et super aliis quibusdam querelis quas adversus vos habent agitari dignoscitur, venerabilibus fratribus nostris Ruthenensi et Caturcensi episcopis commisimus audiendam et appellatione remota fine congruo terminandam. Quocirca per apostolica vobis scripta mandamus quatenus cum ab eis propter hoc fueritis evocati, eorum praesentiam [Col. 0390C] adeatis, et quidquid inter vos exinde judicaverint, sine appellatione suscipiatis firmiter et servetis.
Datum apud Montempessulanum, Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GISLEBERTO Cisterciensi, et caeteris abbatibus et monachis, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam et instituta Cisterciensis ordinis professis in perpetuum.
Sacrosancta Romana Ecclesia, sicut in beato Petro [Col. 0390D] apostolorum principe a Domino promissionem obtinuit, quod universalis Ecclesiae fundamentum existeret, et praeceptum accepit, ut Christianae fidei professores in fide, et religione omnique sanctimonia confirmaret, ita pro universarum Ecclesiarum profectibus sollicitam se semper exhibuit, et de instituendo, conservando et provehendo in omnibus Ecclesiis cultu sacrae religionis fuit omni tempore studiosa, ita ut ab ea sicut a fonte ad universos Ecclesiae filios sit religio derivata: et quod ab aliis qui Spiritus primitias acceperunt, religiose ac salubriter institutum est, per eamdem immutabilem acceperit firmitatem. Inde est, dilecti in Domino filii, quod sacrae religionis vestrae opinione, tanquam agri pleni cui benedixit Dominus, provocati, religiosis [Col. 0391A] precibus vestris auctoritate apostolica confirmamus. In quibus sub certis capitulis, quae inferius annexa sunt, decrevimus exprimenda:
Primum quidem, ut in omnibus monasteriis vestris, sicut in Cisterciensi Ecclesia, beati Benedicti Regula perpetuis temporibus observetur, et in lectionem ejus nullus de ordine vestro praeter simplicem et communem intelligentiam quemlibet alium sensum inducat; sed uniformiter, et sicut quaeque diffinita noscuntur, intelligantur ab omnibus, et inviolabiliter observentur, et eaedem penitus observantiae, idem cantus, et iidem libri qui ad ecclesiasticum officium pertinent, per omnes Ecclesias vestri ordinis teneantur, nec aliqua omnino Ecclesia vel persona ordinis vestri adversus communia ipsius [Col. 0391B] ordinis instituta privilegium aliquod postulare audeat, vel obtentum quomodolibet retinere.
Deinde ut nulla Ecclesiarum vestrarum ei quam genuit aliquam terrenae commoditatis seu rerum temporalium exactionem imponat, nil quod eam gravet, nil quod ejus substantiam minuat, erga eam agere disponat ne dum abundare de alterius paupertate cupit, avaritiae malum, quod, secundum Apostolum idolorum servitus comprobatur (Gal. V) , evitare non possit. Curam tamen animarum abbas matris Ecclesiae in ea gratia charitatis sibi retineat, ut si quando a sancto proposito et observantia sanctae regulae declinare (quod absit) tentaverit, per ejus sollicitudinem ad rectitudinem vitae redire possit.
[Col. 0391C] Item, ut omnes abbates ordinis vestri singulis annis ad generale capitulum Cisterciense, postposita omni occasione, conveniant; illis solis exceptis, quos a labore viae infirmitas corporis retardaverit. Qui tamen idoneum nuntium delegare debebunt, per quem necessitas remorationis eorum capitulo valeat nuntiari. Et illis item exceptis, qui in remotioribus partibus habitantes, sine grandi et evidenti difficultate singulis annis se nequiverint capitulo praesentare: qui nimirum eo tempore veniant, quod in ipso eis capitulo fuerit institutum. Quod si aliqua controversia inter aliquos abbates ordinis vestri emerserit, vel de aliquo eorum tam gravis culpa fuerit prolata, ut suspensionem vel etiam depositionem [Col. 0391D] mereatur, quidquid exinde a capitulo fuerit secundum vestrum ordinem diffinitum, sine retractatione aliqua observetur. Si vero pro diversitate sententiarum in discordiam causa devenerit, illud irrefragabiliter teneatur, quod abbas Cisterciensis, qui pro tempore fuerit cum his qui sanioris consilii et magis idonei apparuerint, judicabit.
Hoc obsecro, ut nemo eorum, ad quos specialiter causa respexerit, diffinitioni debeat interesse. Si quis autem abbas pro inutilitate vel pusillanimitate sua se viderit ab abbatiae suae ordine relaxandum, ab abbate domus illius, unde sua processit, humiliter postulet relaxari. Qui tamen petitioni ejus non leviter acquiescet, nec quidquam sua auctoritate efficiet, sed congregatis aliquantis abbatibus ordinis [Col. 0392A] vestri, cum eorum consilio peraget, quod inde pariter viderint adimplendum.
Si quis autem abbatum ordinis contemptor, vel ordinis praevaricator, aut commissorum sibi fratrum vitiis consentiens apparuit, abbas matris Ecclesiae per seipsum vel priorem suum, vel quomodo melius noverit expedire, eum ut corrigatur admoneat usque quater. Quod si culpam suam corrigere, vel a susceptae provisionis officio cedere forte noluerit, aliquanti abbates ordinis vestri in nomine Domini aggregentur, et communicato consilio, si viderint opportunum, eum a regimine submoveant abbatiae; ac postmodum alter qui dignus sit, consilio et voluntate patris abbatis a monachis domus illius cum abbatibus, si qui ad eam pertinent, eligatur. [Col. 0392B] Si autem is qui deponitur, vel monachi ejus, datae in eum sententiae contumaciter decreverint reluctandum, abbas matris Ecclesiae caeterique abbates plenam habeant potestatem censura eos districtionis ecclesiasticae coercendi. De quibus sane si quis, reversus ad cor et de sua contumacia resipiscens, matris suae misericordiam humiliter postulaverit, sicut filius poenitens recipiatur.
Quandiu autem aliqua Ecclesiarum vestrarum abbate proprio fuerit destituta, pater abbas, de cujus domo domus illa exivit, omnem curam habeat ordinationis domus illius, donec in ea abbas alius eligatur. Electus autem nulli archiepiscoporum vel episcoporum emancipatus vel quasi absolutus tradatur. [Col. 0392C] Sed nec post factam archiepiscopo vel episcopo suo professionem, occasione ejus ordinis sui constitutiones transgrediatur, vel in aliquo praevaricator ejus existat.
Praeterea, si forte abbates ordinis vestri matrem vestram Cisterciensem Ecclesiam a sacrae religionis observantia exorbitare perspexerint, ipsius loci abbatem per quatuor primos abbates, de Firmitate, de Pontiniaco de Claravalle, et de Murimundo, ut corrigatur, et subditos suos corrigere laboret admoneant, et omnia quae de aliis abbatibus supra diximus circa eum adimpleant, excepto quod si sponte cedere noluerit, nec deponere eum, nec si contumax apparuerit excommunicationis sententia poterunt innodare, donec vel in generali capitulo, [Col. 0392D] vel, si illud visum fuerit sine grandi periculo exspectari non posse, convocatis abbatibus qui de Cistercio exierunt et aliquibus etiam aliorum, virum inutilem ab officio abbatis amoveant, et tam ipsi quam abbates et monachi Cistercienses alium idoneum abbatem ei studeant subrogare. In illum porro qui depositus fuerit, et monachos ejus, si recalcitrare praesumpserint, sententiam severitatis ecclesiastieae non dubitent promulgare. De quibus post haec si aliquis culpam suae contumaciae recognoscens, ad aliquam quatuor praedictarum Ecclesiarum se salutis causa contulerit, sicut domesticus recipiatur, quoadusque, prout conveniens fuerit, suae restituatur Ecclesiae. Interim autem annuus abbatum conventus non apud Cistercium, sed ubi [Col. 0393A] a quatuor praenominatis abbatibus praevisum fuerit celebretur.
Quoniam autem Cisterciensis Ecclesia mater est omnium vestrum, et alium Patrem abbatem super se non habet, sicut ad cautelam et ordinis custodiam statuistis, per eosdem abbates annua ibidem fiat visitatio, et ad suggestionem eorum secundum ordinem vestrum corrigatur, si quid invenerit corrigendum. Sed et quoties sine abbate proprio domus Cisterciensis exstiterit, ad ipsos quatuor ejus cura respiciat, et tam ab eis quam ab aliis abbatibus ad Cistercium pertinentibus, qui per dies ad minus XV fuerint convocati, et a monachis Cistercii persona idonea eligatur.
Liceat autem unicuique matri Ecclesiae ordinis [Col. 0393B] vestri, tam de monachis quam de ipsis abbatibus Ecclesiarum, quae ab ipsa processisse noscuntur, sibi quemcunque voluerint, si tamen dignus exstiterit, assumere in abbatem. Personam autem de alio ordine nulla Ecclesiarum vestrarum sibi eligat in pastorem, sicut nec vestri ordinis aliquis in abbatem alicui alterius ordinis monasterio ordinetur.
Haec igitur de multis institutionibus ordinis vestri excerpsimus, et propriis curavimus capitulis designare, adjicientes ut nullus episcoporum abbatiis vel grangiis vestris aliqua religiosorum seu saecularium habitatione, unde vobis inquietatio possit provenire, superaedificari permittat, sed eos, qui superaedificare tentaverint, ne id faciant, ab episcopis [Col. 0393C] quorum dioecesani sunt, sub anathematis interminatione prohibeant. Nemo etiam professos vestros monachos vel conversos sine licentia abbatum suorum recipiat, aut susceptos audeat retinere. Quia vero singula, quae ad religionis profectum et animarum salutem regulariter ordinastis, praesenti abbreviationi nequiverunt annecti, nos cum his quae praescripta sunt, omnia quae continentur in charta vestra, quae appellatur charitatis, et quaecunque inter vos religionis intuitu regulariter statuistis, auctoritate apostolica roboramus, et vobis vestrisque successoribus, et omnibus qui ordinem vestrum professi fuerint, inviolabiliter perpetuis temporibus decernimus observanda. De caetero, quia propositum [Col. 0393D] firmum habetis, habitationi vestrae loca extra conversationem saecularium eligendi, grangias vestras, sicut ecclesias, a pravorum incursu ac violentia liberas ac quietas fore statuimus, et ut nullus ibi hominem capere, spoliare, verberare, aut rapinam exercere praesumat, in virtute sancti Spiritus inhibemus, sancientes etiam ut propter communia interdicta terrarum nulla ecclesiarum vestrarum a divinis compellatur officiis abstinere. Interdicimus iterum ne aliqua omnino persona fratres ordinis vestri audeat ad saecularia judicia provocare. Sed quisquis sibi adversus eos aliquid crediderit de jure competere, sub ecclesiastici judicis examine experiendi habeat facultatem, salva in omnibus sedis apostolicae auctoritate.
[Col. 0394A] Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel praescriptas institutiones vestras ausu temerario violare. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, secundo tertiove commonitus, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reumque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei ac Domini nostri Redemptoris Jesu Christi alienus fiat, atque in extremo examine districtae subjaceat ultioni. Servantibus autem haec sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus PONTIO Narbonensi archiepiscopo et Biterrensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Conquestiones dilecti nostri prioris Valliscrosae nuper accepimus, quod Bernardus et Guillelmus de Capulis, Berengarius quoque de Niciano et Bernardus de Durafort laici, instinctu quorumdam clericorum D. B. et Stephani de Corneliano, Arnaldi [Col. 0394C] quoque et Pontii Maureliani conversi, quemdam honorem et locum qui dicitur Fons-Calidus auferre et ecclesiae suae praesumunt . . . . . Unde fit ut universis Dei fidelibus et praesertim viris religiosis cum nos in nostra justitia existamus debitores, fraternitati vestrae per praesentes mandamus quatenus jam dictos homines commonere diligentius et convenire curetis, ut praescriptum honorem et locum commemorato priori et ecclesiae suae cito resignent, aut sibi in vestra praesentia sufficientem exinde indemnitatem, appellatione remota, facere proponant. Quod si alterum istorum effectui mancipare neglexerint, illos et principales fautores eorum, usque ad condignam satisfactionem excommunicationis sententia feriatis.
[Col. 0394D] Datum apud Montempessulanum, VIII Idus Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Qualiter venerabilis in Christo frater noster Thomas, Cantuariensis archiepiscopus, pro tuenda Ecclesiae libertate et devotione nostra, a sede propria [Col. 0395A] decreverit potius exsulare quam in detrimentum nostrum et jacturam Ecclesiae ullatenus consentire; ad quas etiam necessitates ipsum cum aliis prudentibus et discretis viris, qui eum etiam in adversitate tam laudabiliter quam fideliter imitantur, si (quod Deus avertat) diu persecutio duraverit, oporteat devenire, tua satis excellentia recognoscit. Unde, licet regiam magnitudinem ad opera pietatis ita noverimus semper esse intentam, ut etiam cessantibus nostris precibus, his qui pro Deo et justitia et unitate catholica persecutionem sustinent, sola pietate monitus auxilium conferas et solamen, quod etiam in ipso fratre nostro jam maxime experti sumus, tamen regiam magnitudinem sollicitis in Domino precibus exoramus, monemus et exhortamur [Col. 0395B] attentius, quatenus obtentu divinae pietatis, et pro reverentia beati Petri ac nostra, considerato etiam quod, reddita nobis et sibi a Deo pace, plurimum obsequii et honoris per eum tuae poterit excellentiae provenire, si quem episcopatum aut abbatiam in regno tuo interim vacare contigerit, sibi ad sustentationem sui et suorum, donec pax de coelo nobis desiderata donetur, regia liberalitas faciat assignari. Ex hoc enim et Deum te credimus indubitanter habere debere propitium, et nos ipsos in hoc tibi satis reddes obnoxios.
Datum apud Montem Pessulanum, VIII Idus Augusti
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri JOANNI episcopo et dilectis filiis canonicis Magalonensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Sicut ex litteris bonae memoriae Adriani, praedecessoris nostri, nobis innotuit, dilectis filiis nostris, nobili viro Guillelmo et populo Montis Pessulani oblationes altaris S. Salvatoris ad ecclesiam relevandam [Col. 0395D] per quinque annos tali conditione tenendas idem praedecessor noster concessit, ut eo tempore peracto, altare ipsum et oblationes ad manus dilecti filii nostri prioris ecclesiae S. Mariae, sine alicujus contradictione redirent. Quia vero, praescripto termino jam diu peracto, memorati viri altare illud et oblationes adhuc detinere dicuntur, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus, juxta memorati praedecessoris nostri statutum, tam altare praedictum quam oblationes in manus et potestatem praefati prioris, nisi ea forte de assensu et voluntate ipsius valeant retinere, omni occasione et excusatione cessante, restituere faciatis.
[Col. 0396A] Datum apud Montepessulanum, VI Idus Augusti, pontificatus nostri anno quarto [Col. 0395] Insolens et erronea haec pontificatus clausula. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio LUDOVICO, illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectum filium nostrum W. Carnotensem electum ad nostram praesentiam venientem, tum magnificentiae [Col. 0396B] tuae obtentu, tum totius sanguinis sui respectu, et suae honestatis ac probitatis intuitu, paterna benignitate suscepimus: et ipsum, dum apud nos fuit, prout decuit, honeste ac benigne tractantes, in suis petitionibus prompto animo curavimus exaudire. Eum itaque cum amoris nostri et gratiae plenitudine ad propria remittentes, licet de superabundanti quodammodo videatur, regiae excellentiae propensius commendantes: serenitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur attentius, quatenus ipsum pro reverentia beati Petri ac nostra, et suae nobilitatis ac devotionis intuitu, diligere, manutenere propensius, et honorare intendas, et in justitia sua et commissae sibi Ecclesiae confovere: ut ipse idem circa regiam magnificentiam [Col. 0396C] devotior omni tempore et fidelior debeat apparere, et nos quoque excellentiae tuae teneamur propter hoc gratiarum actiones uberrimas exhibere. Rogamus ad haec celsitudinem tuam, et in Domino commonemus, quatenus causam Ecclesiae, quam velut propriam suscepisti tuendam, manutenere satagas, et viriliter defensare, et ad exaltationem et incrementum Ecclesiae, sicut hactenus magnanimiter fecisse dignosceris; studium et operam constanter impendas, et ad hoc, sicut rex Christianissimus et magnificus princeps, modis omnibus elabores. Nec te F. dicti imperatoris mandata ulla ratione commoveant, vel qualibet occasione perturbent. Confidas enim in Domino, et in potentia virtutis ejus, quod Ecclesiae suae in proximo pacem [Col. 0396D] et tranquillitatem restituet, et tam tu, quam caeteri Ecclesiae fideles, immensae jucunditatis laetitia perfruemini.
Datum apud Montempessulanum, XIV Kalend. Septemb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio nobili viro G. comiti de Rossilione, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0397A] Nobiles et illustres personae quanto se beato Petro et nobis majori devotione subjiciunt, tanto eas Romana Ecclesia arctiori consuevit charitate diligere et in justitiis et honoribus suis propensius confovere. Eapropter tuae devotionis obtentu, et dilecti filii nobilis viri Trencavel avunculi tui precibus inclinati, terram quae te haereditario jure contingit, nulla tibi quaestione ab adultera vel ejus filio facta, tibi auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli unquam viro vel feminae liceat tibi paternam haereditatem contra justitiam auferre vel illicite perturbare. Si quis autem hoc temere attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
[Col. 0397B] Datum apud Montempessulanum, XIV Kal. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus PONTIO Narbonensi et HUG. Tarraconensi, archiepiscopis, Helenensi quoque et Gerundensi episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0397C] Suggestum nobis est et certa quasi relatione monstratum quod pater nobilis viri G. comitis de Rossilione, legitima uxore dimissa, sibi aliam per adulterium copulavit. Unde tam ipse quam ejus adultera anathematis meruerunt vinculis innodari; et, sicut credimus, antecessor noster, bonae memoriae Eugenius papa, prohibuit ne filii qui ex adultera susciperentur, in paternam succederent haereditatem. Caeterum quoniam secundum legum statuta filius est quem legitimae nuptiae demonstrant, nec filius sed spurius dicitur qui de adulterio nascitur, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus ne illi jure successionis vel adultera aliquid de suprascripta haereditate ratione donationis propter nuptias sibi vindicent, districtius prohibeatis, [Col. 0397D] et hoc fieri nullatenus permittatis; et si quis eidem G. super hoc injuriam vel molestiam inferre praesumpserit, cum ad vos inde querela pervenerit, debitam de eo et plenam justitiam faciatis.
Datum apud Montempessulanum, XIX Kal. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0398A] fratri GILBERTO, Londoniensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Quod circa ea, quae tuae injunximus fraternitati, efficax studium et diligentiam impendisti, et charissimum in Christo filium nostrum, illustrem Anglorum regem, super incremento et exaltatione Ecclesiae ac nostra fideliter sollicitare ac commonere curasti, gratum omnimodis et acceptum habemus, et tibi exinde gratias uberrimas exsolventes, sollicitudinis tuae prudentiam magnificis super hoc in Domino laudibus commendamus. Quoniam vero eumdem regem, tanquam filium charissimum et inclytum principem, arctiori charitate diligimus, idcirco per te, ac per venerabiles fratres nostros Rothomagensem archiepiscopum, et Herefordensem episcopum, [Col. 0398B] nec non per charissimam in Christo filiam nostram, illustrem quondam Romanorum imperatricem, matrem ejus, saepe ac saepius ipsum sollicitandum duximus, et ad Ecclesiae devotionem multimodis exhortationibus provocandum. Gaudemus autem et exsultamus in Domino super ea devotione ejusdem regis, quam tuis nobis litteris significasti. Caeterum, quoniam eum volumus devotum Ecclesiae Dei esse et nobis, sicut ab ipso principio consuevit existere, rogamus fraternitatem tuam, monemus atque mandamus, quatenus ipsum diligenter, ac saepe et saepius, per te et alios commoneas, horteris modis omnibus, prout decuerit et inducas, ut ad ecclesiae ejusdem honorem pariter et exaltationem solito modo intendat, et causam ipsius strenue [Col. 0398C] foveat, manu teneat atque defendat, Ecclesias vero et ecclesiasticas personas diligat et honoret, et eorum jura conservet; venerabilem quoque fratrem nostrum Cantuariensem archiepiscopum in amorem et gratiam suam reducat. Nos enim, si eam, quam incepit, beato Petro in nobis reverentiam exhibuerit et honorem, eum ferventi affectione diligemus, et ad honorem et exaltationem ipsius, et conservationem regni sibi commissi omnibus, prout docuerit, intendemus. Malimus enim ipsum in patientia et mansuetudine vincere, quam eum aliquo modo gravare quandiu id poterimus sustinere. De caetero probitatem tuam rogamus, ut ex quo denarium beati Petri integre recollegeris, ad quod te volumus studium et diligentiam impendere, sicut per alia tibi [Col. 0398D] scripta significavimus, ipsum dilecto filio nostro abbati S. Bertini per fidelem nuntium sub omni festinatione destinare studeas: et hoc, quam citius poteris, nobis significes.
Datum in Gradu Mercurii, XI Kalendas Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0399A] fratri HENRICO, Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Attendentes devotionis tuae fervorem, et fidei sinceritatem, quam erga Romanam Ecclesiam, et personam nostram ab initio schismatis studiose exhibuisti, de statu Ecclesiae et personae nostrae, super quibus prudentiam tuam sollicitari nullatenus haesitamus, discretioni tuae dignum duximus significare. Inde siquidem est, quod ea quae nobis accidere, priusquam iter versus Urbem arripuimus [Col. 0399D] De reditu Alexandri papae ad Urbem, deque insidiis ipsi in itinere paratis ita Nicolaus Trivetus in Chronico ad annum 1165: ยซAlexander papa relinquens Senonem, ubi jam duobus fuerat annis, ad Montem-Pessulanum contendit, indeque navali expeditione perrexit ad terram regis Siciliae Willelmi, cui nec in mari per piratas imperatoris insidiae defuerunt.ยป , ne forte sinistra relatione insinuata, animum tuum concutere valeant vel turbare, dilectioni tuae ex ordine intimare curavimus. Noveris itaque nos circa octavas Assumptionis beatae Mariae omnem apparatum redeundi ad Urbem fecisse. Et cum jam [Col. 0399B] venerabilem fratrem nostrum Albanensem episcopum et dilectos filios nostros Jac. Odo et W. Jan. cardinales, prout expediens erat, ante nos in quadam navi praemisissemus, opportuno tempore ad navem hospitalem, in qua transire disposueramus, cum reliquis fratribus nostris in duabus galeis accessimus, et omnes fere cardinales cum familiis et rebus suis ac nostris in eadem navi de mandato nostro se recepissent, et nos ipsi prius eo pariter vellemus conscendere, subito galearum Pisanorum multitudo de prope apparuit, quorum incursus formidantes, cum [Col. 0399D] Conrado, Ottonis palatini comitis de Witelsbach fratre, Friderici imperatoris affini, quem Albericus [Col. 0400D] tanquam virum honestum et magnanimum laudat, Alexandro papae semper adhaesit, qui cardinalem eum creavit. Maguntino electo et duobus fratribus nostris Jo. Neapolit. et P., cardinalibus et duobus tantum servientibus, qui forte in eisdem galeis [Col. 0399C] nobiscum remanserant, Magalonem, unde veneramus, sani et incolumes, reversi sumus. Praefata vero navis cum fratribus ac rebus nostris sine damno et absque ullo gravamine, sicut ab eisdem Pisanis prius ea accepimus, prospere ad locum properavit destinatum: quam in brevi, auctore Domino, prosequi parati sumus. Iidem quoque Pisani galearum comites cum multimoda protestatione in praesentia nostra postmodum asseverarunt, quod nullam offendendi personam nostram voluntatem vel propositum invadendi res nostras habuerunt. Confortare itaque in Domino, et ex hoc nullum damnum vel laesionem aliquam nisi moram nostram brevissimam nobis vel Ecclesiae timeas proventuram, et hoc ipsum prout gestum est, omnibus coepiscopis [Col. 0399D] tuis et convicinis personis ac principibus, quibus noveris expedire studeat discretio tua diligenti sollicitudine significare.
Data apud Magalonem, IV Idus Septemb.
[Col. 0400B] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
A nostra vel successorum nostrorum memoria nullo tempore elabetur quomodo tu in devotione beati Petri ac nostra firmiter, semper et constanter persistere, et nobis non modicum honoris et reverentiae, et larga obsequia curaveris exhibere. Unde nos id prae oculis nostris semper habentes, firmum propositum et promptam gerimus voluntatem, te sicut charissimum fratrem nostrum, et immobilem Ecclesiae columnam, arctiori in Domino charitate diligere, et ad honorem et profectum tuum et commissae tibi ecclesiae ferventiori desiderio aspirare. [Col. 0400C] Quia vero te prosperitatibus Ecclesiae ac nostris congaudere plurimum et congratulari cognoscimus, praesentium significatione cognoscas, quod nos diversa maris pericula et graves hostium et iniquorum incursus divina potentia et apostolorum meritis evadentes, ad portum tandem salutis pervenimus, et a senatoribus populoque Romano devotissime invitati, IX Kal. Decembris [Col. 0400D] Alexandri in Urbem reditus contigit anno 1165, uti videre est apud Baronium et alios auctores Urbem intravimus, cum omni pace et tranquillitate suscepti, et illam nobis et fratribus nostris reverentiam, honorem et devotionem praedicti senatores, nobiles civitatis, clerus et Romanus populus exhibuerunt, qua nulla major praedecessorum nostrorum, sicut omnium ora testantur, exhibita fuisse probatur. Unde credimus et de misericordia Christi speramus, [Col. 0400D] quod Ecclesia Dei plena pace et optata prosperitate gaudebit. Rogamus autem prudentiam tuam atque monemus, quatenus in assumptae devotionis fervore magnanimiter confortatus, alios exemplo tuo in beati Petri et nostra reverentia studeas solidare, et propensius roborare. De caetero veniens ad nos [Col. 0401A] G. lator praesentium pro C. sorore sua gravem coram nobis querelam deposuit, quod ei haereditatem suam, quae Bremontellis vocatur, G. de Bald. et quidam alii parochiani tui contra justitiam abstulerunt, ipsamque illicite detinere praesumunt. Unde, cum eos in praeterito festo beati Joannis ad nostram propter hoc praesentiam appellasset, illi non venerunt, nec pro se responsalem aliquem destinaverunt. Nos vero eidem mulieri in justitia sua non volentes, sicut non debemus, deesse, et de tua discretione nihilominus confidentes, causam ipsam experientiae tuae committimus audiendam, et fine debito terminandam. Quocirca fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam [Col. 0401B] convoces, et rationibus hinc inde diligenter auditis et cognitis, eamdem causam, si super ea fuerit appellatum, remota appellatione, justitia mediante, decidas.
Data Laterani, VIII Kal. Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis universis clericis in episcopatu Bangorensium constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0401C] Si quanta detrimenta et incommoda ecclesiis ex destitutione pastoris soleant provenire, consideratione sollicita pensaretis, ecclesia vestra tanto tempore praelato nullatenus caruisset, quanto ipsam audivimus destitutam fuisse. Unde, quoniam nostrum est de universis ecclesiis curam et sollicitudinem gerere et earum destitutioni paternae considerationis oculo providere; universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus et in virtute obedientiae vobis injungimus, quatenus juxta mandatum et consilium venerabilis fratris nostri Cantuariensis archiepiscopi aliquam personam idoneam et honestam vobis in pastorem et episcopum infra duos menses post harum susceptionem pari [Col. 0401D] voto eligere studeatis; sub cujus regimine ecclesia vestra tam spiritualibus quam temporalibus cooperante Domino proficiat incrementis. Electum vero jam dicto archiepiscopo praesentetis, ut ipse si expedire cognoverit, electionem ejus confirmet, et eamdem congruo tempore studeat promovere. Alioquin eum quem memoratus archiepiscopus vobis assignaverit, omni occasione et appellatione cessante, in magistrum et episcopum recipiatis et ei reverentiam et obedientiam debitam studeatis humiliter exhibere. Praeterea quoniam in archidiaconatu memoratae ecclesiae vestrae filium patri quasi haereditario jure successisse audivimus, et eumdem archidiaconatum sine praenominati archiepiscopi auctoritate vel conscientia obtinere, nos quod taliter [Col. 0402A] exinde factum est irritum esse decernimus et hoc auctoritate apostolica omnino cassamus.
Datum Laterani, IV Id. Decembris
ALEXANDER papa priori et fratribus Cantuariae.
Super religione vestra satis non possumus admirari, quod cum venerabilis frater noster archiepiscopus vester, pro vestra et totius Anglicanae Ecclesiae libertate laboret, et exsilium ac multa alia, quae tantum virum non decerent, sustineat, ipsum sicut patrem et magistrum vestrum digna consolatione respicere, et ejus necessitatibus noluistis [Col. 0402B] hactenus subvenire. Unde quoniam ecclesiae vestrae jura et dignitates abjicere, et circa ea quodammodo videmini negligentes existere, qui jam dictum archiepiscopum, se pro his multis et diversis periculis exponentem, noluistis hucusque vel in modico adjuvare, universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et in virtute obedientiae firmiter vobis injungimus, quatenus eidem, infra duos menses post harum susceptionem, subventionem ita congruam exhibere curetis, quod eum et vos ipsos dedecere non debeat, sed ut idem filialem in vobis dilectionem, et fidem vestram per hoc valeat experiri, et ad ecclesiae vestrae libertates, et jura multimodis amplianda teneatur omni tempore ferventius aspirare. Nos quoque religionem [Col. 0402C] vestram debeamus super hoc dignis laudibus in Domino commendare, et praescriptae ecclesiae vestrae dignitates suas, cum vos inde sollicitos viderimus, propensiori studio conservare.
ALEXANDER papa THOMAE, Cantuariensi archiepiscopo.
Quod juxta officii tui debitum circa libertatem Ecclesiae et jura ecclesiastica defensanda sollicitus et intentus existis, sollicitudinis et constantiae tuae prudentiam digna laude prosequimur, et eam in [Col. 0402D] hac parte multimodis commendamus. Unde sententiam ecclesiasticam, quam in Ricardum de Ivelcestria, et Joannem de Oxenefordia, et in omnes alios Ecclesiae Dei perversores rationabiliter promulgasti, nulla ratione immutare curabimus, sed eam potius ratam et firmam auctore Domino habere decernimus.
Trecensi episcopo.
Commissae tibi ecclesiae in nullo potes commodius [Col. 0403A] providere, quam si in ea personas tales instituas, quae scientia litterarum et morum honestate praefulgeant, et quarum virtutes eidem ecclesiae magis videantur conferre, quam sibi de collato beneficio accrevisse. Tunc enim domus Domini procul dubio decoratur, cum in ordinatione illius, ab eo qui praeest, ita secundum scientiam zelus Dei accenditur, quod non caro et sanguis aut generis nobilitas, sed potius merita personarum pensantur. Quantum autem dilectus filius noster magister Herbertus, pro litteris et honestate sua celebris habeatur et qualiter universis beneficiis quae habebat, quia venerabili fratri nostro Cantuariensi archiepiscopo domino suo pro libertate commissae sibi ecclesiae exsulanti adhaesit, propter indignationem [Col. 0403B] principis fuerit spoliatus, tuam non credimus cognitionem latere, cum id potueris jampridem saepius audivisse. Eum itaque quem charum acceptumque tenemus, et cujus provisioni animo volumus libenti intendere, sinceritati tuae, de qua certam spem et fiduciam plenam habemus quod nostris precibus non velit aliquatenus refragari, studiosius commendantes, fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus attentius et monemus, quod eidem praeposituram quam dilectus filius noster Willelmus Carnotensis electus in ecclesia tua tenebat, pro reverentia beati Petri ac nostra et obtentu litteraturae et probitatis suae nec non et jam dicti archiepiscopi domini sui intuitu, concedas liberaliter et assignes, [Col. 0403C] et apud praefatum electum partes tuas, ut tibi in hoc assensum et favorem suum indulgeat, efficaciter interponas. Ita quod memoratus Herbertum ad tuum et ecclesiae tibi commissae commodum pariter profectum teneatur omni tempore ferventer intendere; et nos id gratum omnimodis acceptumque tenentes, liberalitati tuae multiplices debeamus propter hoc gratias exhibere et petitiones tuas libentius et efficacius promovere.
ALEXANDER papa ROBERTO Herefordensi episcopo.
Miramur plurimum, quod cum ante promotionem tuam virum religiosum et Deo devotum audierimus te exstitisse, postquam pontificalis es dignitatis culmen adeptus, videris in hoc aliquatenus tepuisse. Quod evidentius in eo comparet quod venerabili fratri nostro Cantuariensi archiepiscopo, metropolitano tuo, in Ecclesiae libertate tuenda minus quam debueras astitisse probaris, et humanum timorem timori Dei, quod tuam religionem non decuit, diceris praeposuisse. Quoniam autem in hoc aliter [Col. 0404A] quam credebamus audivimus contigisse, praesertim cum spe nostra in promotione tua quodammodo frustrari videamur, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et in virtute obedientiae injungimus, quatenus jam dicto metropolitano tuo debitam obedientiam et reverentiam condignam impendas, et eidem in negotiis ecclesiae viriliter et constanter assistens, mandata atque praecepta illius devote et fideliter exsequaris. Ad haec tibi praecipimus, ut hoc, quousque memoratus frater noster cum charissimo in Christo filio nostro, illustri Anglorum rege, pacem habeat, quod in proximo, Domino auctore, continget, teneas omnino secretum.
ALEXANDER papa GILBERTO, Londoniensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Quoniam te virum magnae scientiae, honestatis etiam multae, et abstinentiae non modicae esse cognoscimus, licet tu et coepiscopi tui in multis remissi et tepidi et negligentes etiam exstiteritis, quia inter eos tam litteratura quam religionis virtute magnus haberis, te prae aliis duximus admonendum, et te per apostolica scripta rogamus atque [Col. 0404C] monemus, ut charissimum in Christo filium nostrum, illustrem Anglorum regem, cui non modica es familiaritate conjunctus, opportunitate suscepta, sollicite et instanter commoneas, ut ecclesiastica et saecularia negotia, sicut hucusque fecisse dignoscitur, non confundat, nec ea pro voluntate sua tractare aut intermiscere attentet, sed ecclesiastica viris ecclesiasticis tractanda relinquat, et saecularia solummodo suae vindicet jurisdictioni. Venerabilem quoque fratrem nostrum Cantuariensem archiepiscopum in amorem et gratiam suam recipiat, et eum cum aliis expulsis ad sedem propriam, et ecclesiam ei commissam reducat. Possessiones etiam ecclesiarum, a se et suis occupatas, cum fructibus [Col. 0404D] inde perceptis, his ad quos spectant restituat, et ipsos in pace easdem possidere permittat. Quae illi, cum eum pacatum et bonae voluntatis agnoveris, poteris, secundum quod expedire cognoveris, intimare. Tu vero Ecclesiae Cantuariensi obedientiam, quam te ei debere cognoscis, ita observes, et eidem exhibeas, ut quae Dei sunt Deo, quae Caesaris Caesari impendere videaris. Et nos, nisi aliud de persona tua noverimus, te sicut charissimum fratrem nostrum, et virum religiosum, litteratum pariter et honestum, semper arctiori volumus in Domino charitate diligere, nec in aliquo personam tuam gravabimus, aut ab alio patiemur gravari.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum in regno Francorum adhuc praesentes essemus, et inter venerabilem fratrem nostrum Noviomensem episcopum et bonae memoriae T. quondam Ambianensem super Ecclesia de Erapousmanil controversia mota fuisset, et jam dicta Ecclesia praefato Noviomensi a nobis judicata fuisset, clerici [Col. 0405] Roya est urbs in Picardia in tractu Sanguitersa, in qua est insigne canonicorum collegium reliquiis S. Florentii decoratum. [Col. 0405B] Roienses decimas illius Ecclesiae ad se pertinere instantius proponebant. Unde nos causam ipsam discretioni tuae secundum tenorem scripturarum nostrarum, quas Noviomensibus de sententia data indulsimus, appellatione remota, commisimus decidendam. Cumque, causa cognita, sententiam exinde pro Noviomensi contra Roiensem Ecclesiam protulisses, et canonici eidem parere contemnerent, eosdem propter hoc interdicti sententiae, sicut dicitur, subjecisti. Quam utique, quoniam eam nulla satisfactione exhibita relaxatam esse audivimus, nullatenus observarunt. Quoniam autem in hoc auctoritati tuae non modicum derogari videtur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratos canonicos diligenter admoneas, ut infra [Col. 0405C] triginta dies post harum susceptionem praelibato, Noviomensi ablata universa secundum mandatum tuum restituant, et illata damna resarciant. Alioquin nisi ea quae praediximus infra praefixum terminum fuerint plenius exsecuti, eosdem a nobis ad praescriptam interdicti sententiam reductos esse denunties, quam a te usque ad dignam satisfactionem firmiter praecipimus observari, et ut ipsam per totam provinciam inviolabiliter facias ab universis teneri.
Data Laterani, II Id. Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Integram fidem et sincerissimam devotionis tuae puritatem, quam ab ipso nostrae promotionis exordio circa honorem et augmentum sacrosanctae Romanae Ecclesiae ac nostrum constanter et fideliter exhibuisti, studiosius attendentes; considerantes [Col. 0406A] etiam quomodo ipsius Ecclesiae causam, non ut alienam, sed tanquam propriam reputans, eam viriliter defendere ac manutenere curasti, fraternitati tuae uberrimas exinde gratiarum actiones exsolvimus, et in necessitatibus nostris confidenter a tua liberalitate consilium et auxilium postulamus. Scire autem volumus prudentiam tuam, quod quaecunque nobis in eleemosynam collata sunt, usurarum ingluvies devorat, et nobis rerum necessariarum commoditatem et affluentiam tollit. In eo enim loco positi sumus, et cum illo populo habitamus, qui tempore omnimodae pacis, nedum turbationis, ad Romanorum pontificum consuevit manus respicere, et eis gravamen non modicum et onus inferre. Unde quoniam ad ipsius Ecclesiae onera et necessitatem [Col. 0406B] allevianda, tuo et aliorum auxilio plurimum indigemus, fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus atque monemus, quatenus ponderis et laboris nostri necessitatem respiciens, ab eo cujus nomine, cum in regno Francorum essemus, nobis centum quinquaginta libras, fratribus vero nostris aliam summam obtulisti, centum nobis marcas argenti, si ulla poterit fieri ratione, cum honestate tamen nostra acquiras. Nihilominus etiam te, de quo inter alios pontificalis dignitatis viros plene confidimus, rogandum duximus et attentius commonendum, ut de ecclesiis tui proprii episcopatus nobis honestam subventionem studeas invenire. Cum enim in discessu nostro alias ecclesias de regno Francorum [Col. 0406C] commonuerimus super subventione nobis et Ecclesiae facienda, tunc indignum existimavimus personam tantae nobilitatis et dignitatis super his sollicitare, nec modo nisi multa necessitas immineat, te exinde aliquatenus sollicitaremus. Romana enim Ecclesia tam hoc quam alia tuae devotionis et acceptae subventionis obsequia, semper habebit prae oculis, et ad honorem et exaltationem tuam et ecclesiae tuae omni tempore efficaciter et ferventer intendet. Volumus autem, ut dilectis filiis nostris, magistro et fratribus militiae Templi Parisiensis, quae tuae placuerit liberalitati, assignes. Quidquid vero mihi facere disposueris, quantocius nobis litteris tuis significes. Tanta namque sunt onera debitorum et creditorum instantia, ut nisi Ecclesiae [Col. 0406D] Dei a tua fuerit modo liberalitate subventum, vix aut nunquam nobis statum Urbis in ea pace, in qua nunc est, poterimus conservare.
Data Laterani, XV Kal. Februar.
ALEXANDER papa omnibus episcopis Angliae.
Tanquam ex injuncto nobis officio, de universorum jure in sua integritate servando curam tenemur [Col. 0407A] et sollicitudinem gerere ad illorum justitias, qui in partem sollicitudinis nobis commissae a Domino sunt vocati. Quanto in gradu sublimiori existunt, tanto frequentius retorquere debemus super his majorem diligentiam et curam propensiorem habere. Hac siquidem consideratione inducti fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et in vi obedientiae injungimus, quatenus super iis, quae ad Ecclesiae Cantuariensis jura, dignitates etiam, aut libertates spectare noscuntur, vos sine conscientia et assensu venerabilis fratris vestri Thomae, ejusdem ecclesiae archiepiscopi, intromittere nullatenus praesumatis, nec occasione appellationis, quam contra eum ad nos fecistis, id aliquatenus attentetis. Quod si aliquis vestrum [Col. 0407B] contra hoc praeceptum nostrum quolibet ausu venire praesumpserit, ita in eo excessum istum studebimus, Domino auctore, graviter vindicare, quod poena docente agnoscat quam periculosum fuerit apostolicis contraire praeceptis.
Datum Laterani, V Kal. Febr.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, THOMAE, Cantuariensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0407C] Si quanta detrimenta et incommoda ecclesiis ex destitutione pastoris soleant provenire, Bangorensis ecclesiae clerici sollicita consideratione pensarent, ecclesia illorum tanto tempore praelato nullatenus caruisset, quanto ipsam audivimus pastore viduatam fuisse. Unde quoniam nostra interest de universis ecclesiis curam et sollicitudinem gerere et eorum destitutioni paternae considerationis oculo providere, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus memoratos clericos diligenter convenias et instantius studeas commonere, ut in aliquam personam idoneam et honestam cum consilio tuo pari modo conveniant, et eam sibi in pastorem et episcopum infra duos [Col. 0407D] menses postquam litteras nostras susceperint, eligere non postponant. Quod si ad mandatum nostrum et commonitionem tuam non fecerint, tu iis aliquem, qui pontificali officio idoneus reputetur, infra tres menses post harum susceptionem provideas; quem in patrem et pastorem recipiant, et cui reverentiam et obedientiam debitam sine omni contradictione, tanquam praelato suo, impendant.
Datum Laterani, IV Kal. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0408A] patri HENRICO, Remensium archiepiscopo salutem et apostolicam benedictionem.
Inter caeteras divinae operationis actiones, illud Deo et nobis gratissimum reputamus, quod venerabilem Patrem nostrum Cantuariensem archiepiscopum in angustiis et anxietatibus suis sereno cultu respicere, et ei gratiae pariter et consolationis tuae favorem ex consueta curasti clementia exhibere. Quia vero nunc ope et consilio maxime opus habet, magnificentiam tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus pietatis intuitu, et pro reverentia B. Petri et nostra et consideratione religionis et dignitatis suae, ipsum et suos gratia, honore pariter et dilectione praevenias, sibique in adversitatibus suis consolationis [Col. 0408B] et favoris tui solatium exhibeas; ita quod inde ab omnipotenti Deo aeternam possis retributionem recipere, et nos quod eidem impenderis, nobis specialiter impensum putantes, fraternitati tuae utcunque teneamur propter hoc gratias exhibere.
Datum Laterani, III Kal. Febr.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, canonicis et universo clero et populo Bangorensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0408C] Quia ex defectu pastoris gravia consueverunt animarum pericula provenire, et ex hoc sacris Dei ecclesiis plurima incommoda et detrimenta contingere, universitatem vestram sicut per alia scripta monuimus, ita nunc per iterata scripta monemus atque mandamus quatenus si nondum convenistis, in aliquam personam, honestam, idoneam et litteratam pariter conveniatis, et eam in episcopum vestrum communiter eligatis; electum quoque venerabili fratri nostro Cantuariensi archiepiscopo consecrandum repraesentare curetis. Nos enim, si de persona idonea canonicam jam electionem fecistis, eam ratam habemus, et quidquid inde praedictus archiepiscopus statuerit, ratum curabimus [Col. 0408D] et firmum habere.
Datum Laterani, V Idus Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Decet fraternitatem tuam his qui protectionem et defensionem tuam habere desiderant se benignam et propitiam ostendere, tuique favoris et tuitionis patrocinium exhibere. Hujus itaque considerationis intuitu provocati, capellanos Laudunenses [Col. 0409A] sollicitudini tuae propensius commendamus, mandantes atque praecipientes, quatenus eos cum bonis suis sub tua protectione suscipiens, ipsos juxta officii tui debitum in justitiis suis diligenter manuteneas et defendas, et si episcopus [Col. 0409] Is erat Galterius de Mauritania, vir doctus, ex decano Laudunensi creatus episcopus et Romae anno 1155 inauguratus. , quia saepe de eo nobis conquesti sunt, illos indebite vellet et injuste tractare, et contra scriptum nostrum et antecessoris sui quodlibet eis gravamen inferre, tu id nulla ratione sustineas; sed potius eum studeas ab hoc revocare; ita quod ipsi se a tua sollicitudine protegi gaudeant, et inde tibi toto vitae suae tempore fideliores existant.
Data Laterani, VIII Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis LEONATI, abbati monasterii S. Clem. de insula Piscariae, quae Casa Aurea vocatur, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regulari vita professis in perpetuum.
Religiosis votis annuere, et ea operis exhibitione complere officium nos invitat suscepti regiminis, et ordo videtur exigere rationis. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, ubi corpus B. Clementis papae et mart. requiescit, et in [Col. 0409C] quod divino estis mancipati obsequio, ad exemplar praedecessorum nostrorum Romanorum pontificum, fel. mem. Leonis, Calixti et Adriani, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus; imprimis siquidem ut ordo monasticus, qui secundum Dominum, et B. Benedicti Regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea possessiones quascunque, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, liberalitate regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. [Col. 0409D] In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: in comitatu Pendensi castellum Insulae cum tota ipsa insula, Castillionem, Ubicolam, Pesculiam, Roccham de Sutri, Corvariam, Petraminiquam, Betorites, Mandeforum, Casale Planum, Coledunum cum pertinentiis suis, castrum quod vocatur Casale S. Desiderii in civitate S. Angeli; castellum S. Mori cum portu et suis pertinentiis; in comitatu Theatino castrum Bolonianum cum pertinentiis suis; in comitatu Aprutino castrum Guardiae, castellum Vetulum, Monaciscum cum pertinentiis suis; in comitatu Valvensi casale quod dicitur S. Trinitatis cum pertinentiis suis; in Marchia [Col. 0410A] castrum Lori cum pertinentiis suis; ecclesiam S. Mariae in Plesiano, ecclesiam S. Mariae ad Fasinariam, ecclesiam S. Quirici de monte Silvano cum pertinentiis suis; in supradicto comitatu Theatino ecclesiam S. Mariae de Pesilo, ecclesiam S. Angeli de Casule, ecclesiam S. Cesidii, monasterium S. Trinitatis de Lapidaria cum pertinentiis suis; in Caramanico ecclesiam S. Crucis, et S. Nicolai cum pertinentiis suis, ecclesiam S. Martini ad Grictam, ecclesiam S. Joannis Iscamari, ecclesiam S. Sylvestri apud Manupellum cum pertinentiis suis; cellam S. Clementis in Lisina cum pertinentiis suis; monasterium S. Mauride Emiterno cum pertinentiis suis, montem de Ursa, montem de Tarini, montem Soti cum rupibus et silvis eorum. Concedimus [Col. 0410B] etiam vobis vestrisque successoribus decimationem terrarum ecclesiae vestrae, et partem oblationum quae pro mortuis offeruntur. Interdicimus insuper ut nullus episcopus ibi synodum celebret, chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum, ordinationes altarium, ordinationes monachorum seu clericorum qui ad sacros ordines fuerint promovendi, a quocunque malueritis suscipiatis episcopo. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem . . . . . : de communi consensu vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dominum, et B. Benedicti Regulam providerint eligendi. Decernimus [Col. 0410C] ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas obtinere, minuere, aut aliquibus vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione, sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva in omnibus apostolicae sedis auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisque persona, etc.
- Ego Alexander, Cathol. Ecclesiae episc.
- Ego Bernardus, Port. et S. Rufinae episc.
- Ego Gualterius, Albanus episc.
- Ego Ugo Tusculanus episc.
- Ego Corradus, Maguntinae sedis archiepisc. et Sabinen. episc.
- [Col. 0410D] Ego Ubaldus, presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes, presb. card. SS. Joannis et Pauli tit. Pammatii.
- Ego Henricus, presb. card. SS. Nerei et Achillei.
- Ego Guillelmus, presb. card. tit. S. Petri ad Vincula.
- Ego Bosa, presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Hyacinthus, diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Oddo, diac. card. S. Nicolai in Carcere Tulliano
- [Col. 0411A] Ego Arditio, diac. card. S. Theodori.
- Ego Manfredus, diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Ugo. diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Vitellius, diac. card. SS. Sergii et Bacchi.
- Ego Theodinus, diac. card. S. Mariae in Portico.
- Ego Petrus, diac. card. S. Mariae in Aquiro.
Datum Laterani per manum Ermanni, diac. card. S. Angeli, decimo quinto Kal. Aprilis, indict. decima quinta, Incarnat. Dominicae anno millesimo centesimo sexagesimo sexto, pontif. vero D. Alexandri papae tertii anno sexto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, archiepiscopo Eboracensi et universis Angliae episcopis salutem et apostolicam benedictionem.
Illius dignitatis et majoritatis Ecclesiam Cantuariensem ab antiquo fuisse audivimus, ut reges Angliae ab ejusdem Ecclesiae archiepiscopis inungi semper consueverint et in promotionis suae principio coronari. Proinde, siquidem est quod nos, tum ex officii nostri debito tum consideratione venerabilis [Col. 0411C] fratris nostri Thomae ejusdem sedis archiepiscopi, viri siquidem religiosi, honesti et discreti, Ecclesiae jam dictae jura et dignitates antiquas illibatas et integras conservare volentes, universitati vestrae auctoritate apostolica penitus inhibemus ne quisquam vestrum novo regi coronando, si forte hic casus emerserit, absque memorati archiepiscopi vel successorum suorum et Ecclesiae Cantuariensis conniventia contra antiquam ejus consuetudinem et dignitatem manum apponere qualibet occasione praesumat, aut id aliquatenus audeat attentare.
Datum Laterani, Non. Aprilis
ALEXANDER papa THOMAE Cantuariensi archiepiscopo.
Sacrosancta Romana Ecclesia digniores personas, et eas maxime, quas honestate, prudentia, litteratura, et eminentia virtutum praefulgere cognoscit, ampliori consuevit charitate amplecti, et gratia et honore praevenire. Attendentes itaque devotionis et fidei constantiam, qua pro Ecclesia Dei, sicut columna immobilis, perstitisti, honestatis, litteraturae [Col. 0412A] ac discretionis prudentiam, qua praeeminere dignosceris, nihilominus considerantes, dignum duximus personam tuam, tantarum virtutum insigniis decoratam, quodam speciali privilegio, et singulari praerogativa diligere et honorare, tuaeque utilitati solita benignitate prospicere, et attentiori sollicitudine providere. Inde est, quod nos tibi legationem totius Angliae, excepto episcopatu Eboracensi, benigno favore concedimus, ut ibi vice nostra corrigas quae inveneris corrigenda, et ad honorem Dei, et sacrosanctae Romanae Ecclesiae, et salutem animarum statuas, aedifices et plantes, quae statuenda fuerint et plantanda. Quapropter monemus fraternitatem tuam atque mandamus, quatenus cuncta cum prudentia et discretione, secundum [Col. 0412B] quod Deus tibi administraverit, agas, vitia exstirpes, et virtutes in vinea Domini studeas complantare.
Datum Anagniae, VII Idus Octobris [Col. 0411D] Pro datum Anagniae VII Id. Oct., quae verba sunt librarii, ut videtur, vitio apposita, legendum [Col. 0412D] esse: Datum Laterani, VIII Kal. Maii, docet ea quae sequitur epistola. JAFFร. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus episcopis et dilectis filiis abbatibus, et aliis ecclesiarum praelatis, per totam Angliam extra episcopatum Eboracensem constitutis, salutem [Col. 0412C] et apostolicam benedictionem.
Ex injuncto nobis a Deo pontificatus officio praeter eam, quae diversis ecclesiarum praelatis in sibi subditos est concessa potestas, quamdam specialem de omnibus nos oportet curam et sollicitudinem gerere, quae ad nostram solummodo provisionem, vel ad ejus, cui vices nostras in his commisimus exsequendas, noscitur pertinere. Proinde siquidem est, quoniam, etsi de universis Dei ecclesiis curam et studium habeamus, quae ad nostrum tamen spectant officium, ubique praesentialiter exsequi non valemus, venerabilis fratris nostri Cantuariensis archiepiscopi prudentiam et discretionem, et circa nos et Ecclesiam Dei suae sincerissimae devotionis [Col. 0412D] affectum sollicita consideratione pensantes, quanto personam suam inter caeteras, quae in partem commissae nobis sollicitudinis a Domino sunt vocatae, chariorem, et in omnibus magis expertam habemus, tanto eum prae aliis ecclesiae filiis specialis dignitatis praerogativa duximus honorandum. Et ideo discretionis et honestatis suae constantiam attendentes, ipsum legatum apostolicae sedis per totam Angliam, excepto episcopatu Eboracensi, de communi consilio fratrum nostrorum statuimus, et ejus prudentiae nostras ibidem vices commisimus exsequendas, ita videlicet quod ibi vice nostra et corrigenda corrigere, et quae statuenda fuerint, auctore Domino, [Col. 0413A] salubriter debeat stabilire. Quocirca universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus eidem tanquam apostolicae sedis legato humiliter in omnibus obediatis, et ad ejus vocationem sine contradictione aliqua venientes, ei in his, quae ad nostrum spectant officium, plenius respondeatis. Ea quoque, quae ad honorem Dei et fidelium ejus salutem statuerit, suscipientes firmiter et servantes, digna ipsum reverentia et congruis semper studeatis honoribus praevenire, ut per prudentiam et curam ipsius, et obedientiam ac humilitatem vestram ecclesiae vobis commissae tam spiritualiter quam temporaliter de bono in melius Domino cooperante provehantur, et vos per hoc ad interminabile gaudium possitis feliciter pervenire.
[Col. 0413B] Datum Laterani, VIII Kalendas Maii.
Quoniam ad omnem cubitum manus pulvillum supponere non debemus, et aliquos in malitia sua fovere, sed annuntiare impio iniquitatem suam, et ipsum ab ea rigore severitatis ecclesiasticae revocare, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus si hi, qui in possessionibus [Col. 0413C] et bonis ecclesiae tuae, tibi aut tuis etiam, violentiam vel injuriam intulerunt, legitime commoniti vobis ablata restituere, et satisfactionem congruam exhibere noluerint, tu in eos, si opportunitatem videris, ecclesiasticam justitiam non differas exercere. Et nos, quod inde rationabiliter feceris, auctore Deo ratum et firmum habebimus. Verum de persona regis speciale tibi mandatum non damus, nec tamen in aliquo jus tibi pontificale, quod in ordinatione et consecratione tua suscepisti, adimimus, sed et ipsum volumus, auctore Domino, illaesum et integrum tibi conservare.
ALEXANDER papa omnibus episcopis Cantuariensis provinciae.
Quoniam ad omnem cubitum pulvillum supponere non debemus, et aliquos in malitia sua fovere, sed annuntiare impio iniquitatem suam et ipsum ab ea rigore severitatis ecclesiasticae revocare, venerabili fratri nostro Thomae, Cantuariensi archiepiscopo, per scripta nostra dedimus in mandatis, ut si hi, qui sibi in possessionibus et bonis Ecclesiae suae, aut suis etiam, violentiam vel injuriam intulerunt, legitime commoniti eisdem ablata restituere, et satisfactionem congruam exhibere noluerint, in eos, si opportunitatem [Col. 0414A] viderit, ecclesiasticam justitiam non differat exercere. Quocirca universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus justitiam, quam praedictus archiepiscopus vester super hoc rationabiliter duxerit promulgandam, ratam et firmam penitus habeatis, et eam per parochias vestras faciatis ab omnibus inviolabiliter observari. Verum de persona regis speciale ei mandatum non damus, nec tamen in aliquo jus ei pontificale, quod in ordinatione et consecratione sua suscepit, adimimus, sed et ipsum volumus, auctore Domino, illaesum et integrum ei conservare. Nos enim quod exinde canonice fecerit, auctore Domino, ratum et firmum habebimus.
ALEXANDER papa Cisterciensi et Pontiniacensi abbatibus et universis fratribus ordinis Cisterciensis.
Licet vos eam circa nos et Ecclesiam Dei fidem et devotionem, quae viros religiosos et Deo devotos decet, multipliciter gerere nullatenus ignoremus, super eo non possumus non mirari, quod vestrum quidam venerabilem fratrem nostrum Cantuariensem [Col. 0414C] archiepiscopum, virum religiosum pariter et honestum, et Deo ac nobis, necnon et Ecclesiae universae charum omnimodis et acceptum, a Pontiniacensi monasterio removeri, sicut audivimus, voluerunt, et eidem ad minas et terrores quorumdam totius vestri ordinis solatium denegari. Unde quoniam vera charitas foras mittit timorem, nec viri religiosi est humanum timorem divino aliquatenus anteferre, universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, ne tale quid de caetero attentetis, ne qui oppressorum, et pro ecclesiae libertate exsulantium refugium esse debetis, aliis exemplum in hoc perniciosum praestetis, sed memoratum archiepiscopum pro reverentia beati [Col. 0414D] Petri et nostra, et suae religionis ac honestatis obtentu, et quia causam adeo favorabilem agit, diligere, manutenere propensius, et fovere curetis, et eum in domibus vestris, cum ad vos venerit, benigne et honorifice recipiatis et mansuete tractetis, ut in vobis fructum verae charitatis inveniat, et ad totius ordinis incrementum pariter et profectum teneatur omni tempore ferventius aspirare: nos quoque qui honorem eidem et obsequium impensum nobis ipsis exhibitum reputamus, liberalitatem vestram debeamus propter hoc in Domino commendare, et sinceritati vestrae uberrimas gratiarum actiones referre.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Sicut tua prudentia novit, sacerdotale officium negligitur, et in derisu quasi et contemptum habetur, si quis illo ministerio praeditus pro necessariis vitae quaerendis cogitur tanquam vagabundus discurrere, et gravi egestate et inopia laborare; et ideo rogamus providentiam tuam atque monemus, quatenus venerabilem fratrem nostrum [Col. 0415B] [Col. 0415D] Galterium tertium post restaurationem episcopum Tornacensem. G. Tornacensem episcopum commoneas studiosius, et omnibus modis inducas, ut dilecto filio nostro Roberto sacerdoti, qui ecclesiastico beneficio est destitutus, in aliqua ecclesiarum suarum, quae primum vacaverit, sicut nobis viva voce promisit, ita decenter provideat, quod nos exinde sollicitudinem ejus debeamus non immerito commendare, et iste non cogatur diutius, quod omnino absurdum esset, ecclesiastico beneficio carere.
Data Laterani Kal. Maii.
ALEXANDER papa Londoniensi episcopo, et omnibus episcopis Cantiae provinciae.
Universis oppressis et per injuriam gravatis ex officii nostri debito subvenire tenemur. Et praesertim ecclesiasticis viris, qui pro ecclesiae suae libertate tuenda exsilium sustinere coguntur, ne in aliquo juris sui detrimentum incurrant, debemus commode providere. Qualiter autem venerabilis fratris nostri Thomae, Cantuariensis archiepiscopi, clerici pro domini sui fidelitate principis indignationem incurrerint, et bonis suis fuerint hac occasione [Col. 0415D] privati, tanto certius vestra novit discretio, quanto hoc ex parte propriis oculis potuistis plenius inspexisse. Unde, quoniam indignum est, ut propter vim sibi illatam aliquam beneficiorum suorum sustineant laesionem, fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et mandando praecipimus, quatenus universos, qui jam clericorum dictorum beneficia in absentia sua de mandato regio perceperint, ad eorum integram restitutionem sub anathematis interminatione, omni appellatione cessante, districtius compellatis; nec in his exsequendis remissi aut tepidi aliquatenus appareatis.
[Col. 0416A] Datum Laterani, V Nonas Maii.
ALEXANDER papa THOMAE, Cantuariensi archiepiscopo.
Ex litteris tuis jampridem, et certa multorum relatione cognovimus, quod tu in Jocelinum Saresberiensem episcopum, quoniam tibi inobediens fuit, interdicti sententiam protulisti. Ipse vero, licet super hoc ad nostram audientiam appellasset, et Dominicam, qua cantatur: Ego sum Pastor bonus (Joan. XI) , proximo tunc venturam, appellationi [Col. 0416B] suae terminum praefixisset, eadem instante nec venit, nec ad nos aliquem pro se responsalem transmisit. Quocirca nos eum in contumacia et rebellione sua contra te fovere nolentes, sententiam, quam in eum propter hoc tuleris, auctore Domino, ratam et firmam habebimus, et totam causam ejus tuae discretionis arbitrio duximus relinquendam, quod inde canonice feceris, ratum, cessante appellationis obstaculo, habituri.
[Col. 0416C] Ex rescripto litterarum, quas Saresberiensi episcopo destinasti, cognovimus quod concessionem decanatus, quem idem episcopus Joanni de Oxeneford enormiter fecit, duplici ratione cassasti; tum quia idem Joannes schismatis se laqueo involvit, tum etiam quod id contra prohibitionem et mandatum nostrum fuisset factum. Prohibueramus enim, ne absque consensu canonicorum, tecum et pro te exsulantium, decanus in praescripta ecclesia aliqua ratione constitueretur. Unde nos auctoritate, qua fungimur, praenominatam concessionem omnino cassamus et irritam esse decernimus.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex litteris fraternitatis tuae ad nos directis accepimus quod, cum sorores [Col. 0415D] Lege Donanienses. Est autem Denanium [Col. 0416D] nobile virginum monasterium ordinis S. Benedicti in dioecesi Atrebatensi, haud procul ab Insulis. Dodonienses inter se divisae, duas personas in abbatissam nominassent, longe major pars in unam quam in aliam convenit. Nos vero tam ex litteris quam ex relatione diversorum audivimus, quod cassata electione utriusque illarum [Col. 0417A] quae nominatae fuerant, sorores electionis suae auctoritatem arbitrio Atrebatensis episcopi contulerunt. Unde, quia id nobis liquido non constabat, nos ratione cogente in eo scilicet quod certificatum nobis fuerat, quod sorores ab utraque electione recesserint, causam ipsam venerabilibus fratribus nostris Tornacensi et Morinensi episcopis commisimus audiendam, et sub certa forma fine congruo terminandam. Quapropter fraternitatem tuam monemus atque mandamus, quatenus quod praefati episcopi super his statuerint, ratum habeas et firmum facias observari.
Data Laterani, II Idus Marii
Alexander, etc. ven. fratri THOMAE, etc.
Perlatum est ad audientiam nostram quod Saresberiensis episcopus enormiter satis excessit et in Deum et Ecclesiam graviter et immoderate deliquit. Unde quia credimus eum non sponte, sed coacte et timore et metu, qui in quemlibet virum constantem cadere posset, aliquid contra decus ejusdem Ecclesiae commisisse; cum scriptum sit: Affectus tuus operi tuo nomen imponit; voluntas et propositum distinguunt maleficia. Si ita est, mitius cum eo absque dubio videtur agendum. Si autem ex [Col. 0417C] deliberatione et spontanea voluntate ipsum in Deum et Ecclesiam deliquisse constiterit, secundum qualitatem delicti debet puniri. Verumtamen, quidquid discretio tua in eum propter hoc canonice duxerit statuendum, nos auctore Domino ratum et firmum habebimus.
Datum Laterani, XVII Kal. Jun.
ALEXANDER papa ROTRODO, Rothomagensi archiepiscopo, et suffraganeis ejus.
[Col. 0417D] Quanta mala, et quot incommoda per charissimum in Christo filium nostrum Henricum, illustrem Anglorum regem, Romanae Ecclesiae et nobis acciderint, postquam ex parte ab ejus devotione se abstentavit, ex eo manifeste percipitur, quod illi viro scelerato, perfido, et crudeli, et hujus schismatis erroris magistro Reginaldo, quondam cancellario, communicans per suos, quos ad Fredericum dictum imperatorem transmisit, occasionem et materiam praestitit, quod idem Fredericus inductus est ad illud detestandum et profanum juramentum, imo perjurium faciendum. Nos autem haec omnia post terga rejicientes, et magnifica et larga [Col. 0418A] devotionis beneficia, quae a principio hujus turbationis nobis et Ecclesiae exhibuit, ante oculos semper habentes, ipsum per litteras nostras, et demum per probos et honestos viros paterna saepe benignitate monuimus, et animum ejus nisi sumus apostolica mansuetudine delenire, exspectantes quod excessum suum recognosceret, et animi impetum regia clementia temperaret. Quia igitur, etsi non fuerit in schisma lapsus, tamen ecclesias et ecclesiasticas sui regni personas plus debito gravat, et eorum jura confundit atque perturbat, et omnia ad se trahere et sibi vindicare contendit, fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus sibi haec omnia fideliter proponentes, eum per omnipotentem Dominum, [Col. 0418B] et ex parte beati Petri et nostra commoneatis, et exhortari curetis, quod matrem suam Romanam Ecclesiam consueta reverentia ac devotione cognoscat, et ecclesias et regni sui ecclesiasticas personas diligat et honoret: et venerabilem fratrem nostrum Thomam Cantuariensem archiepiscopum, qui ei fidelis est et devotus, ad ecclesiam suam revocare studeat, et honorifice, sicut decet, tractare. Jura quoque et bona ipsius et aliorum regia protectione manuteneat et conservet. Si autem a suae intentionis proposito declinare noluerit, indubitanter timere poterit, ne Deus propter hoc in ipsum et posteros ejus graviter vindicet. Neque nos id poterimus dissimulare, nec diutius impunitum relinquere. [Col. 0418C] Quoniam pater filium, quem diligit, corripit et castigat (Hebr. XII) .
Datum Laterani, XVII Kal. Junii.
In eumdem modum Burdigalensi et suffraganeis ejus.
Suggestum est nobis quod R. Belm. Laudunensis Ecclesiae canonicus, cum sit in subdiaconatus ordine constitutus, quamdam sibi conatus est matrimonio [Col. 0418D] copulare, et eidem, sicut vir uxori, publice cohabitare praesumit. Unde quoniam antiquis sanctorum Patrum sanctionibus et in concilio quod in [Col. 0417D] Sub Innoc. II, can. 6. Lateranensi ecclesia ultimo fuerat celebratum, cautum habebatur quod hujusmodi matrimonia minime contrahantur, et si contracta fuerint, penitus irritentur, venerabili fratri nostro G. [Galtero II], Laudunensi episcopo, dedimus in mandatis quatenus, si res ita se habet, memoratum R. et eam quam sibi nisus est matrimonio copulare, non differat omnimodis separare, nec eos ulterius cohabitare aliqua ratione permittat. Quod si sibi in his acquiescere noluerint, ipsos vinculo excommunicationis [Col. 0419A] astringat. De caetero ad aures nostras, quod gravius esse dignoscitur, noveris pervenisse, quod idem episcopus capellanos Laudunenses coegerit, nostris et praedecessoris sui scriptis authenticis quae habebant omnimodis abrenuntiare, et eos in manu sua libere resignare, nec non et juramento firmare, quod nunquam super his de caetero querelam moverent. Unde quoniam hoc in nostrum prorsus contemptum et Ecclesiae Romanae injuriam noscitur penitus redundare, eidem per scripta nostra praecipiendo mandavimus, et in virtute obedientiae injunximus, quatenus memorata scripta, si ea recepit, capellanis supradictis, omni occasione et excusatione cessante, restituat, eosdem a juramento absolvat, et de tanto satisfacturus excessu, omni [Col. 0419B] occasione et excusatione cessante, per se ipsum vel per sufficientem responsalem apostolico se conspectui repraesentet. Et ideo per apostolica scripta tuae discretioni mandamus, quatenus, si haec quae praedicta sunt effectui mancipare noluerit, tu eum ad haec exsequenda districte compellas; et si haec ita esse inveneris, ipsum occasione, et excusatione et appellatione remota, ab officio pontificali suspendas, et facias ab omnibus pro suspenso teneri, donec praescriptis capellanis scripta sua restituat, et de tam gravi satisfacturus excessu per se vel per dignum et sufficientem responsalem ad apostolicam sedem accedat. Ad haec praenominatos capellanos a juramento absolvas, et praefatum R. ab ea quam sibi nisus est matrimonio copulare disjungas. Praeterea [Col. 0419C] tibi injungimus ut si idem episcopus vel alii, latori praesentium, quoniam ad nos accessit, indignationem aut aliquod detrimentum propter hoc infligere voluerint, tu ipsum, quantum in te est, protegas, manu teneas et defendas, et nullam sibi injuriam vel gravamen inferri permittas.
Data Laterani, II Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensi archiepiscopo, salutem [Col. 0419D] et apostolicam benedictionem.
Ex relatione G. praesentium latoris accepimus quod, cum inter eum et Hersendem mulierem in praesentia tua super quadam pecunia, quam idem G. Hugoni, quondam ipsius mulieris viro, dicitur debuisse, de mandato nostro controversia tractaretur, licet iste, sicut asserit, per testes sufficientes probare paratus fuisset, quod praefato Hugoni antequam decederet pecuniam illam cum integritate solvisset, tu eum et fidejussores suos post appellationem ad nos factam, quoniam in litteris appellatio inhibita fuerat, excommunicationis sententiae subjecisti. Verumtamen etsi a te ad nos appellasset, tibi tanquam charissimo fratri nostro libenter deferre volentes, eumdem ad tuae discretionis examen duximus [Col. 0420A] remittendum; fraternitati tuae per apostolica scripta mandantes, quatenus eum a curia tua quam in parte suspectam habet minime judicari permittas, sed tu ipsum, venerabili fratre nostro Noviomensi episcopo tibi ascito, judices; ita quod si coram te per testes idoneos et sufficientes legitime poterit demonstrare, se praetaxatae pecuniae sortem supradicto Hugoni, antequam decederet, exsolvisse, eumdem a praenominatae mulieris impetitione, appellatione remota, prorsus absolvas, nec ei ulterius istum vel quemlibet alium in usuris condemnes, et litteras nostras, in quibus appellatio prohibetur, irritas esse decernas. De caetero tuam discretionem rogamus, ut hunc et fidejussores suos pro reverentia beati Petri ac nostra, a sententia qua eos innodasti [Col. 0420B] sine omni banno absolvas.
Data Laterani, VIII Kal. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus THOMAE, Cantuariensi archiepiscopo et omnibus episcopis ejus suffraganeis, salutem et apostolicam benedictionem.
Quoniam nobiles viri, comes H. et W. de Vals. bona et possessiones dilectorum filiorum nostrorum fratrum ecclesiae Pantu ausu temerario occuparunt, [Col. 0420C] nec ea ad nostram et aliorum commonitionem eisdem aliquatenus restituere voluerunt, sed postea manus suas ad invasionem illorum gravius extenderunt, nos auctoritate apostolica ipsos excommunicatos publice nuntiamus et a corpore Christi, quod est Ecclesia, sequestratos. Quocirca fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus et in virtute obedientiae injungimus, quatenus memoratos viros a nobis anathematis vinculo innodatos accensis candelis publice nuntietis, et per vestras parochias sicut excommunicatos faciatis ab omnibus evitari, donec memoratis fratribus ablata universa cum integritate restituant et de illatis injuriis condignam sibi exhibeant satisfactionem. [Col. 0420D] Nos enim concessionem, quam prior ille fratribus inconsultis suis et penitus ignorantibus de possessionibus ecclesiae fecisse dicitur, et memorato comiti sub cujusdam commutationis nomine dimisisse, cum ex institutione sanctorum Patrum inanis et vacua prorsus existat, auctoritate apostolica penitus irritamus, et eamdem nullas inposterum vires decernimus obtinere.
Datum Laterani, Nonis Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0421A] fratri HENRICO, Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Lator praesentium M. Jerosolymis rediens, sua nobis insinuatione monstravit, quod cum abbas et fratres Sancti Petri de Monte [Col. 0421D] S. Petri de Monte celebre monasterium ordinis S. Benedicti in urbe Catalaunensi, a Rogero episcopo restauratum anno 1043 hactenus perstat sub congregatione S. Vitoni. , socero suo IX libras mutuo dedissent, et ab eo sextarios frumenti singulis annis sibi solvendos de quodam molendino, quod ipsi et abbati erat commune, in pignore accepissent, praedictus abbas ultra sortem valens viginti libras Catalaunensis monetae etiam recepit. Unde quoniam crimen usurarum non solum in monacho, sed et in quolibet laico detestabile reputatur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatum abbatem et fratres ipsius commoneas, et districte compellas, ut quidquid ultra sortem de suscepto [Col. 0421B] pignore deductis expensis habuisse noscuntur, memorato M. nisi alia rationabilis causa impediat, cessante appellatione, resignent.
Data Laterani, XIII Kalendas Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Cenomanensi episcopo [Col. 0421D] Is tum erat episcopus Guillelmus de Passavant, nobili genere natus, cujus acta fusius habes [Col. 0422D] in Mabilonii tom. III Analectorum. , salutem et apostolicam benedictionem.
Venerabilis frater noster Henricus Remensium [Col. 0421C] archiepiscopus, transmissa nobis conquestione, monstravit quod Arn. clericus quinquaginta libras de redditibus Philippi [Col. 0422D] Qui post Ludovicum patrem regnavit, propter praeclara ejus facinora dictus Augustus. nepotis sui absque causa rationabili detinet, et eas sibi reddere penitus contradicit, cumque ab eo jam dictam pecuniam memoratus frater noster saepius repeteret, et ille nec eam reddere, nec exinde secum justitiae stare vellet, idem archiepiscopus eum ad nostram praesentiam appellavit. Ille vero termino appellationis praefixo nec venit, nec ad nos pro se responsalem aliquem destinavit. Quia vero praefato archiepiscopo in jure suo nullo modo deesse possumus, nec debemus, causam ipsam discretioni tuae committimus audiendam, et appellatione remota, fine debito terminandam. Quocirca fraternitati tuae per apostolica [Col. 0421D] scripta mandamus, quatenus cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde auditis diligenter et cognitis, eamdem causam remoto, sicut dictum est, appellationis remedio, justitia mediante, decidas.
Data Laterani, Kal. Augusti.
Dilecto in Christo filio nobili viro comiti PHILIPPO, salutem et apostolicam benedictionem.
Quod superna gratia super progenitores et proavos tuos te sublimavit, plerique successibus tuis invideant, et sicut nos ipsi ex parte perpendimus inter te et nobilem mulierem Elizabetham, uxorem tuam, quondam filiam comitis Peronae, facere divortium laborant, et matrimonium vestrum potius livore invidiae quam amore justitiae impedire pariter et disturbare conantur. Unde quoniam sola invidia miseria caret, nos paci et quieti vestrae consultius [Col. 0422B] providere volentes et attendentes quod hujusmodi potius ex voluntate quam ex zelo rectitudinis id moliuntur, idem matrimonium auctoritate apostolica confirmamus.
Datum Laterani, VIII Kal. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Lator praesentium Balduinus ad nostram praesentiam accedens, sua nobis relatione monstravit, quod [Col. 0422C] cum in quodam monasterio Teutonici regni habitum monasticum suscepisset, ibi propter schismaticorum perfidiam remanere non audet. Et ideo nunc cogitur exsilium sustinere. Quia igitur omnibus et praecipue qui pro unitate catholica exsulant, ex officio nobis commisso opem tenemur et subsidium impendere, et eorum necessitatibus paterna sollicitudine providere; fraternitatem tuam rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus abbatem et fratres monasterii Sancti [Col. 0422D] S. Remigii insigne monasterium ordinis S. Benedicti in urbe Remensi corpore S. Remigii tanquam pretioso thesauro ditatum. Remigii commoneas et horteris, ut eumdem Balduinum benigne recipiant, et ei quousque ad ecclesiam suam redire possit, et ibi libere permanere in necessariis, prout decet, provideant, ita quod ipse exsilii sui dignam apud eos consolationem recipiat, et ibi Deo [Col. 0422D] deserviat, et nos copiosam exinde teneamur vobis gratias exhibere.
Data Laterani, XIV Kal. Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0423A] fratri HENRICO, Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Quos honestate morum et religionis virtute decoratos esse cognoscimus, eos sincera volumus charitate amplecti, et in benignitatis et mansuetudinis nostrae gratia confovere. Quapropter probitatis et honestatis prudentiam dilecti filii nostri L. prioris Sancti Remigii, studiosius attendentes, et quomodo abbatiam, ad quam fuit electus, ob devotionem nostram et Ecclesiae refutaverit, nihilominus considerantes, ipsum charitati tuae propensius commendamus, rogantes attentius atque monentes, quatenus pro reverentia beati Petri ac nostra eum gratia et dilectione praevenias, et de honore ac profectu ipsius ita efficaciter et sollicite cogites, [Col. 0423B] quod nos exinde sollicitudinem tuam propensius commendare possimus, et ipse tibi sincerissima debeat devotione astringi.
Data Laterani, V Idus Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio GARINO, Pontiniacensi abbati, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum.
Regularem vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne cujuslibet temeritatis incursus [Col. 0423C] eos a proposito revocet, aut robur (quod absit) sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino estis mancipati obsequio, ad exemplar praedecessoris nostri sanctae recordationis Eugenii papae, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et B. Benedicti Regulam et institutionem Cisterciensium fratrum in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione [Col. 0423D] regum et principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis praestante Domino poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: terram Runcinaci, nemus planum, aquam et alias terras, prata et silvas, et quidquid juris habetis in territorio Pontiniacensi, grangiam de Bunnoiz cum pertinentiis suis, vineas de Fulceriis cum terris et nemoribus, et quidquid juris habetis apud S. Porcariam in terris, nemoribus, aquis et pratis. Quidquid juris habetis in allodio de Revisi, et in nemore de Contest, vineas, terras et prata de Sableia, insulam quae est juxta molendinum de Novis, terras de Bretonaria cum nemore, [Col. 0424A] terras et nemora de Burs veteri, quae habetis pro quinque solidis de censu a monachis Molismi, usuariam quam dedit vobis Atto, episcopus Trecensis, in suis nemoribus de Hotta, Usuariam de nemore Sancti Lupi, usuariam nemorum et terrarum venatorum de castro Witois, quidquid juris habetis apud Seveias, usuariam quam dedit vobis Henricus archiepiscopus in nemoribus suis de Otta, grangiam de Creceio, cum terris, pratis, nemoribus et aquis, cambium quod fecistis cum abbatia Sancti Germani de terra quam habetis cum eo apud Creceium et Dulceium, cambium quod fecistis cum canonicis Senonensibus in territorio Creceii, insulas Salonis, vineas, terras, et prata quae habetis apud S. Florentinum, terras et silvas quas dedit vobis Milo Collumgelatum, [Col. 0424B] terram Sancti Martini de Cableia, terras Calliaci, terras de Valle-Joardis et de maneriis, terras, prata et nemora de Campo-Troveto, silvas Sancti Petri ad omnes usus, praeter dandum et vendendum, terram Villarissicci cum omnibus pertinentiis suis et usibus nemorum et pascuarum, terram et nemus quae erant in controversia cum monachis Sancti Germani, quae postea censu trium solidorum pacificata possidetis, terram Loronii cum nemore et plano, terram Carielli, cum nemore et plano, silvam Cannielli, terram de Nusi cum nemore et plano, prata insularum quae consistunt super Ichaonam fluvium, et alia prata, vineas quas habetis apud Antissiodorum, quidquid juris habetis in silva [Col. 0424C] quae dicitur Otta, sive in proprietatibus, sive in usuariis.
Prohibemus etiam ut nulli fratrum vestrorum post factam in monasterio vestro professionem, absque licentia abbatis liceat de claustro discedere, discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna consideratione providere volentes, auctoritate apostolica prohibemus, ut infra clausuras locorum seu grangiarum vestrarum nullus molestiam, vel rapinam, sive furtum committere, ignem apponere, seu hominem capere, vel interficere audeat. Sane laborum vestrorum quos propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus a vobis decimas exigere praesumat. Decernimus ergo ut [Col. 0424D] nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei [Col. 0425A] ac Redemptoris Domini nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.
S. Petrus, S. Paulus. Alexander papa III.
VIAS TUAS, DOMINE, DEMONSTRA MIHI.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Gauslinus Albanensis episcopus.
- Ego Wli. presbyter cardinalis tituli S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes Sanctorum Joannis et Pauli presbyter cardinalis tituli Pammachi.
- [Col. 0425B] Ego Guil. presbyter cardinalis tituli S. Petri ad Vincula.
- Ego Boso presbyter cardinalis S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Petrus presbyter cardinalis S. Laurentii in Damaso.
- Ego Theodinus presbyter cardinalis S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Galdinus S. Sabinae presbyter cardinalis et archiepiscopus Mediolanensis.
- Ego Jacynthus diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Oddo diaconus cardinalis S. Nicolai in Carcere Tulliano.
- [Col. 0425C] Ego Cinthus diaconus cardinalis S. Adriani.
- Ego Hugo diaconus cardinalis S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Vitellus diaconus cardinalis Sanctorum Sergii et Bacchi.
- Ego Petrus diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Aquirio.
- Ego Hieronymus diaconus cardinalis S. Mariae Novae.
Datum Lateranis per manum Gerardi, S. Romanae Ecclesiae scriptoris III, Idus Novembris . . . . pontificatus vero domini Alexandri papae III anno VIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus episcopis per Angliam constitutis salutem et apostolicam benedictionem.
Ad aures nostras vestra noscat prudentia pervenisse, quomodo vos propter gravamina, quae venerabilis frater noster archiepiscopus Cantuariensis charissimo in Christo filio nostro Henrico illustri Anglorum regi, vobis quoque et regno suae gubernationi commisso intulerat, ad nostram audientiam appellastis, et proximam Ascensionem Dominicam [Col. 0426A] appellationi terminum praefixistis. Nos vero jam dicti regis, cui, sicut Christianissimo principi, in omnibus, quantum cum Deo et justitia possumus, deferre tenemur, et cujus devotionem in urgenti sumus necessitate experti, et quem inter alios principes orbis praecipua in Domino charitate diligimus, et quadam speciali praerogativa dilectionis amplectimur, precibus inclinati, et utriusque partis laboribus, et expensis parcere cupientes, personas de latere nostro ad ejusdem regis terram duximus destinandas, cum plenitudine potestatis causam istam, et alias, quas expedire cognoverint, audiendi, et prout sibi Dominus administraverit, canonice terminandi. Quocirca fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus cum a praedictis [Col. 0426B] personis propter hoc fueritis evocati, ad illorum praesentiam accedatis, et quod inter vos exinde judicaverint, suscipiatis firmiter, et servetis. Interim autem, si aliquam de personis illis, quas memoratus archiepiscopus excommunicationis sententia innodavit, metu mortis laborare contigerit, eumdem ab aliquo vestrum qui propinquior fuerit, accepto juramento, quod nostro super hoc, si convaluerit, debeat parere mandato, vel ab alio religioso, et discreto viro secundum praescripti tenorem absolvi concedimus, ita tamen quod coram memoratis personis, cum praesentes fuerint, se jurasse cognoscat.
Datum Laterani, Kalendis Decembris.
Magnificentiae tuae nuntios videlicet dilectos filios nostros, Joannem Cumin, et magistrum Rad. de Tamworth nobis et Ecclesiae Dei devotos, et regiae sublimitati per omnia, sicut credimus, fidelissimos, et litteras quas nobis excellentia tua transmisit, tanto benigniori mente suscepimus, et tanto eos majori gratia praevenimus et honore, quanto plenius novimus ipsos a magnifico principe et rege [Col. 0426D] Christianissimo fuisse transmissos. Cui utique omnem, quam cum Deo possumus gloriam cupimus et honorem, et ad cujus incrementum modis omnibus, quibus honeste poterimus, nos et fratres nostri ac tota Ecclesia, quanto devotissimae sinceritatis tuae affectum in majori sumus necessitate experti, tanto ardentius intendimus aspirare. Non enim tuae devotionis insignia, nobis tempore tam opportuno exhibita, a nostra inposterum memoria ulla ratione poterunt divelli, vel in conspectu ecclesiae aliqua desuetudine inumbrari. Petitiones quoque tuas, quas nobis per nuntios jam dictos misisti, in quibus cum Deo et honestate nostra potuimus, sicut idem magnificentiae tuae via voce plenius enarrabunt, curavimus exsecutioni mandare. Personas [Col. 0427A] siquidem de latere nostro, juxta quod rogasti, licet nobis gravissimum ac difficillimum hoc tempore maxime aliquos a nobis emittere videatur; cum fratrum nostrorum, et eorum praesertim quos tu desideras, praesentia et consilio opus habeamus; illius tamen recolendae ac magnificae devotionis tuae, quam praediximus, non immemores existentes, ad sublimitatis tuae praesentiam duximus destinandas cum plenitudine potestatis, ecclesiasticas causas, quae inter te et venerabilem fratrem nostrum Thomam Cantuariensem archiepiscopum hinc inde vertuntur, et illam quae inter eumdem archiepiscopum et episcopos regni tui super appellatione ad nos facta movetur, necnon et alias causas terrae tuae, quas noverint expedire, cognoscendi, [Col. 0427B] judicandi quoque, et prout sibi Dominus administraverit canonice terminandi.
Eidem quoque archiepiscopo, ne te aut tuos, seu regnum tuae gubernationi commissum, donec causae illae debitum sortiantur effectum, in aliquo gravare vel turbare, aut inquietare attentet, omnimodis inhibuimus. Verum si idem archiepiscopus in te aut regnum tuae gubernationi commissum, vel personas regni interim aliquam sententiam tulerit, nos eam irritam esse et non teneri censemus. Ad indicium autem hujus rei, et argumentum nostrae voluntatis, litteras praesentes, si articulus ingruerit necessitatis, ostendas. Alioquin serenitatem tuam rogamus et attentius commonemus, ut litteras ipsas [Col. 0427C] aut earum tenorem a nullo sciri permittas, sed eas habeas omnino secretas. Illos vero familiares et consiliarios tuos, quos jam dictus archiepiscopus sententiae excommunicationis subjecit, personae de latere nostro transmissae, Domino auctore, absolvent. Si autem aliquis illorum interim metu mortis laboraverit, praestito secundum consuetudinem Ecclesiae juramento, quod nostro si convaluerit debeat super hoc parere mandato, ipsum ab aliquo episcopo vel alio religioso et discreto viro absolvi concedimus. Porro fratribus nostris, quos illuc mittimus, infra instantem Domini nativitatem eundi praeceptum dedimus: qui, auctore Domino, in mense Januario iter, sicut credimus, aggredientur.
[Col. 0427D] Datum Laterani XIII Kal. Januarii
ALEXANDER papa, THOMAE Cantuariensi archiepiscopo.
Receptis litteris et nuntiis charissimi in Christo filii nostri Henrici, illustris regis Anglorum, eum per litteras et nuntium nostrum iterum commonere proposuimus et sollicitis exhortationibus ejus animum mitigare, ut te sibi reconciliet et in gratiam et amorem suum reducat. Confidimus enim et speramus [Col. 0428A] in Domino, quod monitis et exhortationibus nostris consentiet, et tibi ecclesiam tuam libere ac quiete restituet. Quapropter prudentiam tuam rogamus, monemus atque consulimus, quatenus quousque hujus rei finem et exitum videamus, eum patienter sustineas, nec contra ipsum, nec contra quoslibet regni sui aliquid interim statuas, quod ei grave aut molestum existat. Sane si nobis per nuntios nostros, si quos forte miserimus, acquiescere noluerit, nos tibi et ecclesiae tuae jus et honorem, ac dignitatem vestram, quantum divina gratia permiserit, curabimus conservari. Postremo nec tibi deerit auctoritas, si aliter revocari non poterit, tuum libere officium exercendi. Volumus autem, ut hoc habeas penes te secretum.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio WALDEMARO illustri Danorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum audimus te circa ea quae Deo placitura sunt et regiam deceant dignitatem et ad salutem animae tuae, virtutis quoque ac religionis incrementum pertineant, sollicitum et intentum existere, gaudio gaudemus, et tuae sublimitatis industriam affectuosis super hoc in Domino laudibus commendamus. [Col. 0428C] Ex tenore siquidem litterarum tuarum et quorumdam episcoporum in tuo regno consistentium accepimus, quomodo tu, divinae pietatis amore inductus, considerans monasterium de Weng, quod antecessores tui pro animae tuae remedio fundarunt, et longis et magnis possessionibus ampliarunt, tam spiritualiter quam temporaliter fuisse attritum et plurimum diminutum, ad ejus reformationem cum eorumdem episcoporum consilio intendisti, et abbati, cui fuerat prius concessum, de magistro discipulo facto, fratribus ordinis Cisterciensis, ad religionis et honestatis observantiam in eo restaurandam idem monasterium contulisti. Quod utique si ita est, quia ex inspiratione divinae gratiae et mutatione dexterae Excelsi processisse [Col. 0428D] speramus, gratum acceptumque tenentes, quod inde a tua serenitate cum concilio eorumdem episcoporum salubri noscitur provisione statutum, ratum et firmum habemus, celsitudinem tuam rogantes, monentes et exhortantes in Domino, aeque in peccatorum veniam injungentes, quatenus ad incrementum et relevationem monasterii praefati ferventer ac devote intendas, et religiosos viros, quos illuc de assensu tuo et favore dilectus filius noster Sueno Arusiensis electus induxit, diligere et manutenere studeas, et eorum bona consueta clementia et pietate servare.
Praeterea nihilominus regiam excellentiam rogamus atque monemus, quatenus in devotione beati Petri ac nostra, sicut bene coepisti, ex quo et ad [Col. 0429A] unitatem Ecclesiae reversus, firmus et immobilis perseveres, et episcopos et universum clerum et populum de regno tuo ad hoc ipsum moneas diligentius et horteris, venerabilem quoque nostrum fratrem Eskillum Lundensem archiepiscopum apostolicae sedis legatum, virum religiosum atque discretum, et sicut credimus, Deo et hominibus valde acceptum, tibi quoque et regno tuo fidelissimum, ad ecclesiam suam devote et honorifice revoces [Col. 0429D] Bartholin. Annal. ins. ad ann. 1166: Sine dubio Eskillus qui anno 1164, Senonis erat, reverti non audebat, quod Alexandro papae tam firmiter adhaeserat, cum rex Victori faveret: imo propter iram regis quem variis modis offenderat, et hinc a facie ejus fugerat primo in Gothiam, postea ad sedem Romanam. Nam ex hoc ipso diplomate patet [Col. 0430D] regem tunc Alexandrum pro vero papa agnovisse. , et ei honorem et gratiam quam decet, tanquam spirituali Patri impendas, et jura et bona Ecclesiae suae regia protectione defendas atque conserves. Confidimus enim atque speramus in Domino, quod per ejus industriam honor et gloria magnitudinis tuae augebitur, et tam tibi quam haeredi tuo et regno [Col. 0429B] plurima incrementa et commoda, Domino auxiliante, succedent [Col. 0430D] Juxta Bartholinum in Annalibus datum est hoc diploma anno 1166. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus ABSALONI Roskeldensi et TUCONI Burgalenensi episcopis, dilectis quoque filiis RADULPHO Ripensi et SUENONI Arusiensi electis, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex litteris vestris et charissimi in Christo filii nostri Waldemari, illustris regis Danorum nuper accepimus, quomodo ipse sicut vir Catholicus supernae contemplationis amore succensus et divina gratia [Col. 0429C] inspiratus, attendens, monasterium de Weng quod antecessores ejus pro animae suae remedio fundarunt, et largis et amplis beneficiis et possessionibus dilatarunt, valde fuisse attritum, et tam spiritualiter quam temporaliter diminutum, ad ejus reformationem simul cum consilio vestro utiliter et ferventer intendit, et abbate ejusdem loci de magistro discipulo facto, fratribus Cisterciensis ordinis, ad religionis et honestatis observantiam in eo restaurandam, idem monasterium concessit. Quod quia, si ita est, ex mutatione dexterae Excelsi processisse confidimus, gratum et acceptum tenemus, et quod exinde a vobis cum assensu et favore praedicti regis salubri noscitur provisione statutum, [Col. 0429D] ratum et firmum habemus, prudentiam vestram rogantes atque monentes, quatenus eidem regi suggerere et attentius suadere curetis, ut incrementum et augmentum ipsius monasterii regia pietate intendat et in devotione beati Petri ac nostra firmus immobilisque consistens, venerabilem fratrem nostrum Eskillum Lundensem archiepiscopum, apostolicae sedis legatum, virum religiosum et Deo acceptum [Col. 0430A] reverenter ac devote ad ecclesiam propriam revocet, et ei honorem et gratiam, quam decet impendat. Credimus enim eum et speramus in Domino, quod ad honorem, exaltationem et fidelitatem ejusdem puro animo et affectione intendet, et toti regno utilis et fructuosus existet. Nihilominus et vobis mandamus ut qui ad onus pontificale vocati sunt, sed nondum culmen honoris adepti, ad eumdem archiepiscopum, si tam cito non redierit, humiliter et devote accedant, et ordines ac consecrationis munus de manu ejus percipiant. Periculosum enim existit, ecclesias Dei diutius solatio pastoris vacare [Col. 0430D] Hoc diploma refertur a Bartholino ad annum 1166. .
ALEXANDER papa GILBERTO Londoniensi episcopo.
Saepe nobis a pluribus ea de te proponuntur, quae religio tua nullo modo desiderat, vel habitus exterior demonstrat. Quae utique si veritate subsistunt, animum nostrum vehementer conturbant, et spem et opinionem, quam de tua religione habebamus, omnino subducunt. Non enim gratia, vel amore, vel metu alicujus debes officium tuum negligere, et ecclesiasticam postponere libertatem, sed pro justitia te decet sicut immobilem columnam ecclesiae viriliter et constanter opponere, et Dei timorem omnibus [Col. 0430C] anteferre. Tanto namque te convenit charitatis fervore accendi, ut contra vitia et oppressiones ecclesiarum non solum clamare debeas, sed etiam vocem tuam quasi tubam incessanter exaltare, illud propheticum semper habens prae oculis: Nisi annuntiaveris iniquo iniquitatem suam, sanguinem ejus de manu tua requiram (Ezech. III) . Quapropter si ea in te fore cognoscis, quae nobis sunt relata, ipsa studeas maturius emendare, et talem te de caetero exhibere, quod nulli ad nos sinistri referantur rumores, et justitia ecclesiastica non possit occasione tua quomodolibet deperire. Quoniam si talia ulterius de te pro certo audierimus, ea nulla ratione dissimulabimus, sed in te, licet inviti, amaritudinis [Col. 0430D] nostrae incendium gravius exstinguemus.
Ad haec causam, quae inter filium nostrum Ricardum, latorem praesentium, et Willelmum nepotem ejus super ecclesia de Hardentona et aliis vertitur, venerabilibus fratribus nostris Cicestrensi et Wigornensi episcopis sub certa forma commisimus cessante appellationis obstaculo terminandam, ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo [Col. 0431A] mandamus, et in virtute obedientiae injungimus, quatenus quidquid praedicti episcopi inter eos de querelis ipsorum, et de illis qui eumdem Ricardum mutilaverunt, atque de capella de Drinford, quae in enorme damnum veteris ecclesiae de Hardentona dicitur aedificata, communi assensu statuerint, vel alter eorum, si alius interesse non poterit, ratum et firmum habeas, et illud facias omni appellatione et contradictione remota firmiter observari.
Ah haec discretioni tuae praesentium significatione mandamus, ut denarium beati Petri, qui nobis de Anglia debetur, ad abbatem S. Bertini sub certo pondere et numero transmittas. Illud autem nolumus discretionem tuam latere, venerabilem Bartholomeum, [Col. 0431B] fratrem nostrum, Exoniensem episcopum nobis transmissa relatione significasse, quod denarium ipsum non imminuit, sed tibi primus aut inter primos denarium eumdem integre de episcopatu suo persolvit. Unde miramur, quod eum non habuimus. Et idcirco volumus, ut quod defuit de praeterito suppleant, et pro praesenti fideliter et integre recolligant.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri episcopo Magalonensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum, sicut exposita nobis tua petitio continebat, quod complures canonici Magalonensis ecclesiae ordinis S. Augustini dantes in lubricum pedes suos, non solum infra, verum etiam extra Magalonensem dioecesim, a te non obtenta licentia nec petita, damnabiliter evagantes velint respicere ad superbiam effrenato calcaneo, licet eos pluries monueris spiritu lenitatis, nobis suppliciter supplicasti, ut compescendi hujusmodi audaciam tibi licentiam praeberemus. Quocirca fraternitati tuae per apostolica [Col. 0431D] scripta mandamus, quatenus circa praefatos canonicos super his libere officii tui debitum exsequaris, non obstantibus privilegiis et indulgentiis aliquibus, ex quibus eis suffragium defensionis perveniret, contra regularem et canonicam disciplinam.
Datum Laterani, VII Kal. Februarii, pontificatus nostri anno secundo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri nostro JOANNI episcopo Magalonensi, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0432A] Tua nobis fraternitas intimavit quod, licet canonici Magalonensis ecclesiae ordinis Sancti Augustini, in qua jurisdictionem ordinariam obtinere dignosceris, multa committant quae limam correctionis exposcunt, praetextu tamen indulti apostolici, quod se habere proponunt, ut videlicet Magalonensis episcopus absque consensu capituli ejusdem ecclesiae in eos aliquam censuram ecclesiasticam exercere non possit, remanent excessus hujusmodi in suarum animarum periculum incorrecti, super quo eorum subveniri saluti, indulto non obstante praemisso per apostolicae sedis providentiam postulasti. Nos igitur qui salutem quaerimus singulorum, volentes super hoc remedium adhibere, et nolentes correctionis et reformationis bonum occasione indulti hujusmodi [Col. 0432B] in praefata ecclesia impedire, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus si correctio excessuum canonicorum ipsorum ad dictum capitulum pertinet, de consuetudine hactenus observata, capitulum ipsum moneas ut excessus ipsos infra triennium a te praefigendum eisdem, corrigat diligenter, et alioquin ex tunc, Deum habens prae oculis, ipsos, ut animarum cura requirit, indulto et consuetudine non obstantibus supradictis corrigere non postponas, contradictores per censuram ecclesiasticam compescendo.
Datum Laterani, VII Kal. Martii, pontificatus nostri anno secundo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri BERTRANDO Burdigalensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
Sicut ex tuarum litterarum [Col. 0431D] Has vide infra, post Regesta Alexandri. continentia nuper accepimus, tu mandati nostri tenorem efficaciter prosecutus, sententiam quam dilectus filius noster Bertrandus abbas S. Crucis in monachos Sancti [Col. 0432D] Macharii ob inobedientiam et rebellionem suam promulgavit, ratam et firmam habuisti, et eam auctoritate nostra et tua pariter confirmasti: super quo utique sollicitudinem tuam, sicut dignum est, commendamus, et ut sententiam ipsam ratam habeas, et per parochiam tuam inviolabiliter usque ad dignam satisfactionem facias observari, et praesentium significatione injungimus: nos enim juxta sollicitationem tuam ita honestati nostrae providebimus, quod si dicti monachi ad nos venerint, nihil, auctore Domino, reportabunt quod debeat decere.
Datum Laterani. II Kal. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et fratribus Sancti Remigii Remensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Pro Will. latore praesentium nos tibi, fili abbas, jam secundo scripta nostra direximus, ut eum, salva tui ordinis disciplina, reciperes, et misericordiae januam aperires. Quia vero nondum est, sicut nobis insinuavit, receptus, nos timentes animae suae naufragium provenire, si diutius sine disciplina existens, ad saeculi delectationes fuerit coactus [Col. 0433B] redire, religionem vestram monemus atque mandamus, quatenus praedictum Will. servata secundum institutionem vestri ordinis disciplina, postposita mora et occasione, et recipiatis et benigne tractetis, aut sibi sua ex integro restituatis, et ut in alio monasterio recipiatur, operam et studium efficaciter adhibere curetis, et ita monita et mandata nostra super hoc attentis auribus audiatis, et effectui mancipetis, quod vobis exinde non cogamur amplius scribere, nec ipse compellatur ulterius ad nos laborare.
Data Laterani, IV Idus Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri episcopo Magalonensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex insinuatione tua nobis innotuit quod canonici Magalonensis ecclesiae ordinis S. Augustini, personatus, prioratus et administrationes habentes confisi quod ab eis contra voluntatem suam non consueverunt hactenus amoveri, nec etiam integram administrationis suae reddere rationem, quod videtur a regulari honestate et utilitate ecclesiastica discrepare, dicuntur interdum committere quae oculos divinae majestatis offendunt, eorumdem personatuum [Col. 0433D] et administrationum proventus illicitis quandoque usibus consumentes, in grave Magalonensis Ecclesiae praejudicium, laicorum scandalum et suarum periculum animarum. Quare a nobis humiliter postulasti ut indemnitati ejusdem ecclesiae, ac animarum saluti paterna sollicitudine providentes, statuere curaremus, ut praedicti canonici, personatus, prioratus et administrationes praedictas quas obtinent, in quibus non sunt per electionem capituli, eorumdemque personatuum et prioratuum canonicam instituti, saltem semel in anno in praesentia tua et capituli ejusdem ecclesiae exhibere teneantur, et super his villicationis suae reddere rationem, ad quam per te discretione qua convenit compellantur. [Col. 0434A] Ita quod si archidiaconi, archipresbyteri, vel sacrista, quos in eadem ecclesia tu solus de more instituis hactenus observato, vel priores quibus prioratus qui ad capitulum ejusdem ecclesiae pertinent, a te et praeposito de consuetudine committuntur, tempore rationis redditae reperti fuerint ob culpam vel negligentiam aliquam ex commissis sibi officiis vel administrationibus removendi. Tales hujusmodi ad quos officia vel administrationes ex jure tu solus assumis, finis et redditis rationibus libere valeas amovere, vel de loco ad locum, sicut videris expedire, transferre. Et post pauca. Quocirca fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus de consilio praepositi et aliquorum ex ipsius Ecclesiae canonicis, quos videris expedire, [Col. 0434B] statuas super his nostra auctoritate quod regulare videris et honestum, et cum salute animarum et utilitate ecclesiastica convenire, contradictores per censuram ecclesiasticam appellatione postposita compescendo.
Datum Laterani, XV Kalend. Martii, pontificatus nostri anno secundo [Col. 0433] Verba pontificatus nostri anno secundo aliena manus addidit. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0434C] fratri STEPHANO Meldensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Pro dissensione fratrum, monasteria tui episcopatus contingit saepius, sicut asseris, diutius pastore carere. Contrahantur studia plurimum ad diversa, ut in idem valeant convenire, unumque scilicet hoc remedium adhiberi desideras, ne per defectum pastoris religiosa loca (quod avertat Deus!) gravius elebantur. Nos tuum desiderium favore debito prosequentes praesentibus litteris tibi indulgemus, ut, si quando monasterium aliquod tuae jurisdictionis vacare contigerit, nec ad commonitionem tuam fratres vel sorores ejusdem loci infra congruum tempus, quod eis duxeris praefigendum, in [Col. 0434D] personam potuerint idoneam concordare, fas tibi sit personam illam in abbatem vel abbatissam, dummodo sit idonea, auctoritate apostolica confirmare, in quam majorem et saniorem partem capituli noveris convenire.
Datum Laterani, XII Kalend. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO, Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0435A] Significavit nobis Robertus presbyter quod canonici Roienses duas ecclesias sibi sub annuo censu dederunt, sub quarum quaedam capella leprosorum erat posita potestate, quam nos per concessionem praedictorum canonicorum propria, sicut dicitur, libertate donavimus. Unde quoniam damnum XXX librarum se asserit propter hoc incurrisse, nec est justum aut consentaneum rationi, ut ex quo beneficium est diminutum, canonicis integrum teneatur censum persolvere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde etiam auditis, sufficienter et cognitis, causam ipsam infra quadraginta dies post harum susceptionem, mediante justitia, studeas remoto appellationis obstaculo, [Col. 0435B] terminare; ita quidem ut secundum quod beneficium est diminutum diminui facias censum.
Data Laterani, X Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Lator praesentium Robertus sacerdos, in multo periculo et labore ad nostram praesentiam accedens, supplici nobis insinuatione monstravit quod, cum a canonicis Roiensibus quamdam decimam ad censum octoginta modiorum annonae per annum obtinuisset, [Col. 0435C] prius ea supervenienti aeris tempestate nonnisi quadraginta et unum modium de praescripta decima est consecutus, et quia ad integram ipsius solutionem fuit coactus, damnum octoginta et octo librarum incurrit. Unde quoniam indignum et inhumanum videtur, ut, cum non perceperit integrum fructum, totum debeat pondus sentire, causam ipsam experientiae tuae duximus committendam, fraternitati tuae per apostolica scripta mandantes, quatenus cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde auditis sufficienter et cognitis, causam ipsam infra quadraginta dies, post harum susceptionem, mediante justitia, studeas remoto appellationis obstaculo definire.
[Col. 0435D] Data Laterani, X Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis sancto abbati et fratribus Cluniacensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Venerabilis frater noster Gradensis patriarcha, et dilectus filius noster Iliad. basilicae Duodecim Apostolorum presbyter cardinalis, apostolicae sedis legatus, Brixiensis quoque et Castellanensis episcopi [Col. 0436A] transmissis nobis litteris intimaverunt, quod bonae memoriae Geru quondam monasterii Sancti Benedicti super Padum abbate de hac luce, prout placuit Redemptori, subtracto; cum eorum essent corda suspensa qualiter ad successoris illius electionem commodius possent intendere, catholicos ejusdem congregationis monachos post habitam diligentem deliberationem ad se convocaverunt, et eos, ut in aliquam personam communiter convenirent, commovere studiosius et hortari curarunt: quibus tantam in electione facienda pacem et unanimitatis concordiam divina gratia ministravit, quod omnes pari voto et communi consensu dilectum filium nostrum Raim. priorem suum, qui multa religionis noscitur et discretionis virtute fulgere, [Col. 0436B] in abbatem suum elegerunt. Cujus electionem praedictus cardinalis metuens ne propter itineris difficultatem et schismaticorum saevientium feritatem retardari posset, vel quomodolibet impediri, de eorumdem episcoporum, et aliorum prudentium virorum consilio confirmavit; quam videlicet nos eligentium causa et necessitate comperta, postea auctoritate apostolica curavimus confirmare. Cum autem vos pariter, et ecclesiam vestram, ex officii nostri debito et consideratione vestrae devotionis sincere velimus diligere, et jura et dignitates vestras attenta semper sollicitudine conservare; praesenti pagina duximus statuendum, ut quod a nobis et ab eodem cardinali factum est vobis vel ecclesiae [Col. 0436C] vestrae nullum inposterum valeat praejudicium generare, neque fratres Sancti Benedicti quodlibet inde possint exemplum vel occasionem malignandi habere. Quocirca universitatis vestrae prudentiam rogamus atque monemus, quatenus necessitatem et malitiam temporis attendentes, hoc in omni patientia et humilitate sustineatis, et quod ipsius abbatis obitus vobis non fuit prius (sicut moris est) denuntiatus, graviter nullatenus vel moleste feratis, sed electionem ipsam approbetis. Nos enim eisdem monachis dedimus in mandatis, ut antequam electus in abbatem benedicatur, aliquem de fratribus suis, cum nostris et eorumdem litteris Cluniacum transmittant per quem vobis significent qua necessitate inducti abbatis sui obitum, secundum praescriptae [Col. 0436D] sententiae tenorem, non significaverunt, et in electionis exsecutione auctoritatem et assensum vestrum non exspectarunt, vos ex nostra et sua parte rogantes, ut necessitatem attendentes hoc in patientia et aequanimitate sustineatis; nihilominus etiam vobis proponant, quod hoc nullatenus in exemplum assument, nec a sententiae tenore unquam recedent, sed ipsam sententiam perpetuo observabunt.
Datum Laterani, Kalendis Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto [Col. 0437A] filio abbati Sancti Remigii, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex transmissa conquestione dejecti presbyteri ad aures nostras pervenit, quod abbas Sancti Joannis de Vineis [Col. 0437D] S. Joannis de Vineis, insigne ordinis S. Augustini monasterium apud Suessiones, fundatum ab Hugone Castri Theodorici toparcha, ab ambientibus olim vineis ita appellatum. ei ecclesiam suam absque ordine judiciario, et contra justitiam abstulit, et ipsam sibi reddere modis omnibus contradicit. Unde quoniam eidem sacerdoti in jure suo deesse nec possumus, nec debemus, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus praedictum abbatem ex parte nostra diligenter commoneas, et districte, si fuerit necesse, compellas, ut memorato presbytero ecclesiam suam cum integritate restituat, vel coram te sufficientem exinde justitiam exhibeat. Quod si causam ipsam maluerit potius intrare, quam ecclesiam [Col. 0437B] reddere, tu partibus congruo loco et tempore ante tuam praesentiam convocatis, causam ipsam diligentissime audias, et eam cessante appellationis obstaculo, justitia mediante, decidas.
Data Laterani, V Non. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus HENRICO Remorum archiepiscopo et suffraganeis ejus, salutem et apostolicam [Col. 0437C] benedictionem.
Quam graviter et quam enormiter Drogo [Col. 0437D] Drogo ex archidiacono Lugdunensi electus est archiepiscopus, reclamantibus et opponentibus se ejus electioni sex canonicis, uti videri est in [Col. 0438D] epist. capituli Lugdunensis ad Ludovicum regem apud Chesnium, tom. IV Hist. Franc. ille schismaticus, Lugdunensis Ecclesiae violentus et improbus occupator, in Ecclesiam Dei deliquerit, et eam studuerit totis viribus jugiter molestare, vestram credimus cognitionem tenere, nec id aliquatenus ignoratis. Quapropter nos jam dictum Drogonem et principales ejus fautores pro excommunicatis, et a corpore Christi, quod est Ecclesia, sequestratis habentes, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus quatenus in unum pariter convenientes, eosdem accensis candelis et clero ac populo congregato, et pulsatis campanis publice excommunicetis, et per vestras parochias singulis diebus Dominicis et aliis praecipuis [Col. 0437D] festivitatibus eamdem faciatis excommunicationis sententiam innovari, venerabilem quoque fratrem nostrum G. [Col. 0438D] Guichardum ex abbate Pontiniaci electum, et a summo pontifice apud Montem-Pessulanum 1165 ordinatum. archiepiscopum Lugdunensem juvare propensius studeatis, et ei consilium et auxilium quibuscunque modis poteritis, efficaciter tribuatis. Parochianos etiam vestros ad hoc ipsum inducere laboretis, et eisdem, ut ad illius juvamen intendant, in peccatorum veniam injungatis, ita quod in vobis fraternae charitatis consolationem [Col. 0438A] inveniat, et nos quidquid ei feceritis nobis ipsis specialiter, impensum putantes, sinceritati vestrae immensas debemus exinde gratias exhibere.
Data Laterani, II Nonas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Suggestum nobis est quod frater noster Catalaunensis episcopus, Evan. Hengenbertum, Hugonem, Nicolaum, Radulfum, Rogerum, Segardum, Adam, [Col. 0438B] Gaufridum et Oggerum Torelli parochianos suos et eorum familias non citatos nec ad rationem positos, excommunicationi subjecit. Unde quoniam proniores ad benedicendum quam ad maledicendum esse debemus, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus rem ipsam diligenter inquiras, et si tibi constiterit praefatum episcopum, memoratos viros, eo modo quo superius diximus, excommunicasse, eos et familias eorum nisi forte notorium fuerit ipsos ita graviter deliquisse, quod ipso genere delicti excommunicationis sententiam incurrissent, auctoritate nostra et tua, si episcopus facere absque pecuniae exactione noluerit, omni appellatione cessante, absolvas, recepto prius ab [Col. 0438C] eis juramento, quod in praesentia venerabilis fratris nostri Suessionensium episcopi cum praedicto Catalaunensi aliquid contra ipsos habuerit justitiae debeant stare.
Data Laterani, VI Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex relatione Hugonis clerici praesentium latoris olim accepto, quod pater suus et mater partem [Col. 0438D] cujusdam molendini, quae ad eos spectabat, Hescelino clerico de Guisern. pro VI marcis pignori obligarunt, quam et pater suus decedens et mater ejus nihilominus sibi reliquit, et unde jam dictum Hescelinum sortem suam et amplius percepisse dicebat, venerabili fratri nostro M. [Col. 0438D] Miloni. Morinensi episcopo dedimus in mandatis, ut si praefatum clericum sortem suam de praescripta molendini parte deductis expensis recepisse constaret, ipsum diligentius [Col. 0439A] admoneret, et omni cum districtione compelleret, quod eamdem partem memorato Hugoni sine omni exactione pecuniae, cessante appellationis remedio, resignaret, et in pace sibi ac quiete dimitteret possidendam. Quod si facere forte contemneret, ipsum omni officio et beneficio ecclesiastico celerius spoliaret. Si vero vel Hescelinus sortem suam nondum ex integro percepisset, computato in sortem quod jam recepit, et quod deesset recepto, eamdem praetaxatam partem praedicto Hugoni nihilominus, remoto appellationis obstaculo, faceret assignari. Quia vero, sicut praelibati Hugonis iterata querela demonstrat, supradictus episcopus nostrum adhuc mandatum non est aliquatenus prosecutus, et indignum est quemlibet laicum nedum [Col. 0439B] clericum hujusmodi lucris studium vel operam adhibere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si memoratum episcopum non his processisse cognoveris, tu praedicta omnia, sicut eidem mandavimus, infra quadraginta dies post harum susceptionem, omni excusatione et appellatione sublata, sufficienter exsequi nulla ratione postponas; ita quidem quod si praescriptus Hescelinus clericus legitime citatus venire, aut quod etiam statueris observare contempserit, vel se a tuo examine per judicium saeculare forte tentaverit sequestrare, tu jam dictum Hugonem in praelibatae partis possessionem appellatione remota inducas, et eam sibi tam nostra quam tua pariter [Col. 0439C] auctoritate ab adversae partis molestiis viriliter et constanter defendas.
Data Laterani, III Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Quoniam frater noster G. Laudunensis episcopus Joanni nepoti dilecti filii nostri cantoris Duacensis, coram venerabili fratre nostro Ostiensi episcopo et [Col. 0439D] dilectis filiis nostris O. S. Nicolai in Carcere Tulliano et Manfrido Sancti Georgii ad Velum aureum diaconis cardinalibus praebendam unam concessit, et tam nos quam tu et idem Laudunensis, si bene recolimus, concessionem illam nostris litteris confirmavimus, nec tamen jam dictum Joannem praefatus Laudunensis de praescripta praebenda voluit hactenus investire, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus eumdem Laudunensem diligenter admoneas, et, si fuerit necesse, compellas, quod memoratum Joannem, sicut ei per scripta nostra praecepimus, de praetaxata praebenda non differat investire, et locum sibi tam in capitulo quam in choro assignet.
Data Laterani, II Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum discretio tua scriptum esse cognoscat, cui tributum, tributum; cui honorem, honorem (Rom. XIII) , miramur quod, sicut nobis dicitur, in Attrebatensi Ecclesia contra regni illius consuetudinem hujusmodi praeceptum fecisti, ut in choro ejusdem ecclesiae quilibet ex ordine locum teneat, secundum quod ibidem prius aut posterius fuerat canonicus institutus, nullo respectu habito ad scientiam, dignitatem, [Col. 0440B] vel aetatem alicujus personae, quae in his essent maxime attendenda. Quoniam autem dilectus filius noster cantor Duacensis, quem nos pro devotione, honestate et probitate sua, sicut virum providum et discretum, charum admodum acceptumque tenemus, locum suum occasione ista mutatum esse proponit, et personam suam in hoc graviter laesam fuisse, fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus atque mandamus, quatenus praedicto cantori locum suum, quem in praescripta ecclesia noscitur hactenus habuisse, pro devotione quam circa nos et Ecclesiam gerit, et obtentu dilectionis quam nos circa personam ejus habemus, facias, dilatione cessante, restitui, et de caetero in pace dimitti, ut ipse idem tibi debeat omni tempore [Col. 0440C] devotior permanere, et nobis id gratum omnimodis facias et acceptum. Si autem praeceptum istud tam de illo quam de aliis revocaveris, nobis plurimum placere cognoscas. Verum quidquid de aliis feceris, volumus ut praenominato cantori locus, quem huc usque habuisse dignoscitur, restituatur. Malumus enim in hoc tuae fraternitati deferre; ita ut quod per te exinde factum est, auctoritate tua in statum pristinum revocaretur, quam nostra in hac parte, quod de jure possemus, auctoritate uti.
Data Laterani, II Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis decano et canonicis Catalaunensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Pervenit ad nos quod, cum aliqui clerici in episcopatu vestro alios velint docere, et eos litterali scientia erudire, vos ipsos, nisi pecuniam vobis velint conferre, ne id possint efficere, modis omnibus impeditis, et sub excommunicationis interminatione, ne hoc faciant, prohibetis. Quod quia rationi et honestati contrarium prorsus existit, universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus quatenus clericos omnes, qui in episcopatu vestro, et praesertim extra muros civitatis [Col. 0441A] aliis legere voluerint, et eos scholasticis instruere disciplinis, id libere et sine omni contradictione efficere permittatis, nec super hoc molestare de caetero praesumatis, vel occasione ista aliquam sibi laesionem inferre. Quod si ulterius de vobis ad nos hujusmodi fuerit querela perlata, pro certo sciatis, quod nos id impunitum nullatenus relinquemus.
Data Laterani, XVII Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
A memoria nostra non excidit, nec aliquo tempore in posterum elabetur quam sincere et quam devote nobis a principio nostrae promotionis astiteris, et quam diligentiam circa profectum et augmentum Ecclesiae prompto semper animo studueris adhibere, et quod in eodem adhuc proposito et voluntate persistas, et in nostris et ipsius Ecclesiae negotiis omnem quam convenit curam et studium habeas, nullatenus ignoramus, nec aliquam inde dubitationem habemus. Hanc siquidem spem [Col. 0441C] et fiduciam obtinentes, sinceritatem tuam super agendis nostris confidenter requirimus, et ea cognitioni tuae sine alicujus haesitationis scrupulo intimamus. Noscat autem tua discretio quod nos in Urbe magnifice satis per gratiam Dei hucusque existimus, et in praesenti, licet adversum nos multa inimici Ecclesiae jugiter machinentur, honorifice, cooperante Domino, permanemus. Verum quoniam multis et gravissimis quotidie urgemur expensis, et immoderatis oneribus aggravamur, ad te et alios Ecclesiae filios in tantae necessitatis articulo recurrere cogimur, et vestrum auxilium instantius postulare, ut vestris freti subsidiis, inimicis Ecclesiae viriliter possimus resistere, et eamdem Ecclesiam pristina libertate donare quod nulla ratione opportunius [Col. 0441D] effici posse videmus, quam si Urbem in fidelitate beati Petri ac nostra servare, et contra voluntatem inimicorum ibidem poterimus permanere. Quapropter fraternitatem vestram per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus pro animae tuae remedio, et ut tuae devotissimae sinceritatis indicium in Ecclesiae oculis possit in futurum clarere, nobis celerius studeas et efficacius subvenire, et matri tuae manum auxilii filiali porrigas devotione, ut nos tibi reddas in perpetuum obligatos, et eadem mater tua sancta videlicet Ecclesia per te ab oneribus et gravaminibus suis se sentiat non modicum allevari, et tu a Deo multiplex inde praemium valeas obtinere, et coram hominibus laudem et gloriam reportare. [Col. 0442A] Nos enim dilectum filium nostrum fratrem Rostram ad te et alios Ecclesiarum praelatos propter hoc duximus destinandum, cui juxta beneplacitum tuum inde respondeas, et quid sibi feceris, nobis per litteras tuas, et per eumdem significes.
Data Laterani, XVI Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Veniens ad apostolicae sedis clementiam Galterius diaconus, nobis diligenter proposuit, quod ei canonici [Col. 0442B] ecclesiae Sanctae Crucis medietatem unius praebendae in eadem ecclesia concesserunt, donec integram praebendam jam dicto G. libere possent assignare. Sed nunc, ut ex ejus relatione audivimus, sibi de praebenda, quae vacat, praebendam suam integrare omnino recusant, quia vero injustum est ut beneficium, quod ad sustentationem unius constitutum est, in plures partes dividatur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si ita est, supradictos canonicos diligenter cammoneas, et districte compellas, ut eidem G. praebendam suam non differant integrare.
Data Laterani, XIV Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Significavit nobis G. praesentium lator, quod miles Badar. Nicolaus et Adam raptam haereditatem suam maternam pignori detinent occupatam. Unde sibi sortem suam, si eam illi resignare noluerint, se asserit soluturum. Quocirca fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus creditores praedictos moneas attentius, et diligentius studeas convenire ut memorato G. haereditatem [Col. 0442D] praedictam, sorte sua recepta, cum integritate restituant, vel ipsi sub tuo examine plenam inde justitiam facere non postponant. Quod si neutrum istorum adimplere voluerint, tu eos ad alterum exsequendum ecclesiastica censura constringas.
Data Laterani, XIII Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Quorumdam nobis relatione innotuit, quod nobilis vir comes Tolosanus precibus et promissionibus [Col. 0443A] Frederici Ecclesiae Dei persecutoris inductus, disposuit quod omnes personas ecclesiasticas in terra sibi subjecta morantes, de regno etiam charissimi in Christo filii nostri Ludovici illustris Francorum regis, aut idolum adorare compelleret, aut proprias sedes relinquere, et exsilium cogeret sustinere. Unde quoniam hoc contra honorem Dei Ecclesiae et praedicti regis et totius regni suae gubernationi commissi prorsus existit, et in salutis suae periculum pro certo noscitur omnimodis redundare, fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus pro Ecclesiae Dei reverentia, cujus causam propriam suscepisti, in omnibus defendendam, et intuitu beati Petri ac nostro, praedictum regem commonere [Col. 0443B] studeas, et omnibus modis inducas, ut praefatum comitem per litteras et nuntium suum, priusquam tanti sacrilegii scelus attentet, studeat praevenire, et eum ab hujus praesumptionis audacia penitus revocare intendat, et ut venerabilem fratrem nostrum Gratianopolitanum episcopum [Col. 0443D] Joanne, qui ex monacho Carthusiensi ad infulas ecclesiae Gratianopolitanae assumptus fuerat. , quem expulit, ad propria quam citius revocet, ipsum attente commoneas, et omnibus modis inducas; ita quod ab omnipotenti Domino aeternae propter hoc retributionis munus acquirat, et Ecclesia Dei id debeat omni tempore memoriter retinere, et nos ipsi eidem regi debeamus exinde gratias uberrimas exhibere, et fraternitatem tuam super hoc valeamus multis modis in Domino commendare.
Data Laterani, III Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum sincerissimae devotionis tuae fervorem a nostrae promotionis principio certis et manifestis indiciis cognoverimus, ita quod fratres nostros ex parte nostra in regnum Francorum venientes ea cum affectione receperis, quod cum eis nostrum et Ecclesiae negotium tanquam proprium semper et [Col. 0443D] ubique gessisti, super discretione tua satis non possumus admirari, si ea quae de Tornacensis Ecclesiae negotio sunt nobis relata, veritati subsistunt. Audivimus enim quod post appellationem et specialem prohibitionem ex parte nostra factam, personam illius, quam clerici ejusdem Ecclesiae sibi assumpsisse dicuntur, in episcopum consecrasti; praesertim cum nos ipsius negotii cognitionem ea intentione distulerimus, ut charissimo in Christo [Col. 0444A] filio nostro Ludovico illustri Francorum regi, et tibi sicut fratri nostro charissimo deferremus, et utriusque partis expensis et laboribus parceremus, et ut praedicti clerici Noviomenses instrumenta sua, quibus innitebantur, nobis possent ostendere, quae prae manibus non habebant [Col. 0443D] Ex hoc loco conjicere licet Noviomenses canonicos aegre tulisse separationem episcopatus Tornacensis a Noviomensi, ac post Anselmi ac Geraldi ipsius successoris forte Galterii, voluisse [Col. 0444D] impedire ne novus eligeretur episcopus, et elaborasse ut iterum Tornacensis Noviomensi, uti antea uniretur episcopatus. . Quare super hoc amplius commovemur, cum in eo quod tibi detulimus, tu nobis, si verum est quod asseritur, minime deferre curasti. Eapropter fraternitatem tuam per apostolica scripta monemus atque mandamus quatenus, si res ita si habet, prout nostris est auribus intimatum, quod factum fuerit, et quantum nos in hoc laesi fuerimus, quomodo etiam id sacris canonibus et ecclesiasticae consuetudini omnimodis obviet, diligenter attendas, et personam, quae in [Col. 0444B] episcopum tam enormiter assumpta dicitur, ab officio pontificali facias omnino cessare, donec ipse et quod [ f. et qui] eum elegerunt ad nos mandato nostro super hoc parituri accedant. Tu vero, si ita non est, id nobis quam cito rescribas, ut sic omnem rancorem et turbationem a nostro possis animo removere. Quod si res ita se habet, tu hoc celerius corrigas, et qualiter correxeris, vel si id emendatum non fuerit, nobis sub omni festinatione per litteras et nuntium tuum significes, ut nos tantae praesumptionis excessum, sicut expedire noverimus, corrigere valeamus. Maluimus enim hoc, si verum est, per te quam per nos ipsos punire.
Data Laterani, II Kalendas Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Causam quae inter dilectos filios nostros canonicos Sancti Petri Braguensis et priorem monasterii [Col. 0444D] Cella insignis a Silva-Majori dependens, prope Registetum, in dioecesi Remensi. de Noviei super ecclesia sua, quam idem prior in jus suum transferre conatur, noscitur agitari; venerabili fratri nostro Laudunensi episcopo commisimus audiendam et fine debito terminandam. Quocirca fraternitati tuae per apostolica scripta [Col. 0444D] mandamus, quatenus cum exinde fueris requisitus, utramque partem ad jam dicti episcopi praesentiam accedere, et ejus judicium suscipere, firmiter et observare omni districtione compellas.
Data Laterani, II Idus Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis canonicis Pisanis in unitate Ecclesiae consistentibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Iniqua et detestanda opera, et manifesta conversatio indicat qualiter B. quondam canonicus vester ad vomitum tanquam canis reversus, nos et Ecclesiam secundum facultatem et modicas vires suas, persequi et modis omnibus molestare satagerit, et partem schismatis defendere non cessaverit et fovere. Quapropter per apostolica vobis scripta mandamus [Col. 0445B] quatenus cum eo nullam participationem habeatis, ipsumque tanquam schismaticum, et membrum putridum, et a corpore Christi, quod est Ecclesia, sequestratum modis omnibus evitetis, et alios concanonicos fratres vestros universosque viros catholicos civitatis vestrae idipsum facere commoneatis, et auctoritate nostra mandetis. Sed ne illum, vel aliquem ad sinum Ecclesiae redire volentem videamur abjicere, vel in desperationis laqueum praecipitare, si errorem suum corrigere voluerit, et nos publice abjurato schismate in patrem suum et Romanum pontificem profiteri, et quod nostro debeat stare mandato jurare, ex quo id fecerit, eum poteritis in fratrem vestrum postposita ambiguitate recipere, et cum ipso participationem [Col. 0445C] habere; si quis vero vestrum cum eo participare, vel in tanta malitia sibi praesumpserit consensum, vel favorem praebere, timendum sibi erit, ne illius damnationis particeps fiat, et secum eadem poena plectatur.
Datum Laterani, Id. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0445D] Ex conquestione Job. praesentium latoris accepimus, quod Anch. de Waiseiaco et Guiterus de Amboni-villa eidem duas vaccas per violentiam abstulerunt. Manasses quoque et Teob. cum sociis suis ecclesiam Sancti Mauritii diabolico ausu fregerunt, et res praefati Jo. quas ibidem habebat, exinde asportarunt. Unde quoniam nostra interest, unicuique in jure suo adesse, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus malefactores praedictos diligenter admoneas, et si opus fuerit sub anathematis districtione compellas, ut praefato J. ablata universa sine diminutione restituant, vel ipsi coram te plenam exinde justitiam sine frustratoria dilatione exhibeant.
Data Laterani, VII Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex transmissa nobis narratione G. civis tui accepimus, quod cum inter eum et Simonem Deauratum, super quadam pecunia controversia moveretur, et ad nostram esset audientiam per appellationem delata, in curia nostra amicabiliter convenerunt, et hujusmodi inter se compositionem fecerunt, quod idem Simoni jam dicto G. duodecim libras exsolveret. Postea vero cum domum venissent [Col. 0446B] et praefatus G. ab eo pecuniam sibi pactam exigeret, ipsam solvere penitus recusavit. Unde idem G. memoratum Simonem ad nostram audientiam appellavit, octavas Paschae quae nuper praeterierunt terminum appellationi praefigens. Cumque jam dicti G. responsalis coram nobis existeret, et post diem appellationis diutius exspectasset, adversa pars nec venit, nec ad nos aliquem pro se responsalem transmisit. Quocirca fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus, cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et si legitime tibi constiterit, inter eos amicabilem compositionem aut sententiam intervenisse, utramque partem eamdem firmiter observare, cessante appellatione, omni cum districtione compellas. [Col. 0446C] Si autem eos minime composuisse, aut inter ipsos sententiam datam esse agnoveris, causam audias, et eam, mediante justitia, remota appellatione, decidas.
Data Laterani, V Kalendas Junii.
Quod personam tuam litteris nostris non saepius visitamus, inde provenire cognoscas, quod per nuntios tuos ea quae non duximus scriptis committere, cognitioni tuae viva voce curavimus frequentius intimare. Nunc autem ad tuae discretionis notitiam volumus pervenire quod nos pacem tuam votivis cordis affectibus exoptantes, dilectos filios nostros, Willelmum tituli S. Petri ad Vincula presbyterum, Oddonem S. Nicolai in Carcere Tulliano diaconum, [Col. 0447A] cardinales, ad charissimum in Christo filium nostrum illustrem Anglorum regem, ut legatione in terra sua cismarina fungantur, transmisimus: et specialiter, ut inter te et eumdem regem concordiam et pacem reforment, et cooperante Domino amicabilem faciant compositionem. Unde quoniam nos pacem tuam et Ecclesiae omnimode unam reputamus, nec magis, nisi quia ipsam majorem ecclesiae universali collaturam credimus utilitatem, optamus, fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus, consulimus, et mandamus quatenus, quam periculosus praesentis temporis status existat, et quantum Ecclesia tibi commissa praesentia et consilio tuo indigeat, consideres diligentius et attendas, ad pacem et concordiam inter [Col. 0447B] te et memoratum regem fundandam, quantumcunque salva tua et Ecclesiae honestate fieri possit, animum et voluntatem tuam inclines.
Et si tibi in his non omnia secundum beneplacitum tuum succedant, ad praesens dissimules, quae corrigenda fuerint, ad statum pristinum, processu temporis, auctore Domino, reducturus. Nec pro verbo, quod nos in Christo charissimo filio nostro illustri Francorum regi secundum petitionem tuam significavimus, te a pace et concordiae bono quoquo modo retardes, aut ab his animum et voluntatem tuam avertas, dummodo in conventione tuam et Ecclesiae, sicut diximus, honestatem valeas conservare. Quoniam multa poteris in posterum paulatim habita discretione avellere, quae si modo exprimeres, [Col. 0447C] viderentur aliquid magni continere. Verum in jam dictos cardinales potes omnino confidere, nec de memorato Willelmo oportet te quomodolibet dubitare, quoniam nos ei, ut ad pacem tuam viribus totis intenderet, firmiter et distincte injunximus: et ipse tantum nobis promisit, quod nos inde nullatenus dubitamus.
De caetero fraternitatem tuam rogamus, atque monemus, ut dilectum filium nobilem virum comitem Flandrensem ex parte nostra diligenter convenias, et instantius exhorteris, ut nostra et ecclesiae necessitate inspecta, nobis in aliquo liberaliter studeat subvenire. Non enim credimus quod acceptiorem Deo eleemosynam possit facere, quam [Col. 0447D] si nobis ad praesens ad tuendam ecclesiae libertatem dignae subventionis solatium satagat exhibere.
Magnificentiae tuae petitionibus gratanter admissis, et voluntati tuae in omnibus, quantum cum Deo et justitia possumus, satisfacere cupientes, et tibi, et honori tuo deferre, dilectos filios nostros, Willelmum tituli S. Petri ad Vincula presbyterum, et Oddonem S. Nicolai in Carcere Tulliano diaconum, cardinales, viros siquidem litteratos, [Col. 0448A] discretos pariter et honestos, et magnum in Ecclesia Dei locum habentes, et tibi et regno tuo devotos, quos nos inter alios fratres nostros charos admodum acceptosque tenemus, cum plenitudine potestatis, causas, quas tibi in aliis litteris expressimus, et alias quas expedire viderint, cognoscendi, in terram tuam cismarinam excellentiae tuae legatos duximus destinandos: quibus vices nostras in omnibus ita plene commisimus exsequendas, sicut illis, vel aliis apostolicae sedis legatis, ecclesia Romana committere consuevit. Eapropter serenitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus, et exhortamur in Domino, quatenus ipsos, sicut tantos viros et apostolicae sedis legatos, honorifice et benigne recipias, et mansuete, prout congruit regio [Col. 0448B] honori, pertractes, ut antiquam devotionem tuam in filiis suis sancta Romana Ecclesia recognoscat, et excellentiae tuae ac toti terrae tuae gubernationi commissae, incrementum inde non modicum valeat, cooperante Domino, provenire. Ea vero, quae sublimitati tuae ex parte nostra proponent, ita graviter admittas, et prompto animo acquiescas, quod Dominus in his et ecclesia sua dignis praeveniatur honoribus, et tu ipse, ac universa terra tuae gubernationi commissa, fructum inde multiplicem, et a Deo praemium, et coram hominibus laudem et gloriam, suscipere valeas.
Hoc vero transcriptum nulli mortalium reveles, nisi soli magistro Gunterio, quia fidem meam super hoc magistro Galtero ita stricte, ut voluit, [Col. 0448C] dedi [Col. 0447D] Verba uncis inclusa Alexandro auctori non debentur, sed ab alieno quodam, qui epistolam in [Col. 0448D] Thomae Cantuariensis usum occulte descripsit, addita sunt. JAFFร. .]
Inter caetera magnificentiae tuae et devotionis insignia, illud specialiter animum nostrum vehementer accendit: quod venerabilem fratrem nostrum Thomam archiepiscopum Cantuariensem, virum siquidem religiosum, discretum pariter et honestum, et nobis et universae ecclesiae Dei charum omnimodis et acceptum, et tot et tantis honoribus praevenisti, et ei tam ampla et tam magnifica humanitatis beneficia regia munificentia dignatus es [Col. 0448D] largius erogare. Super quo utique serenitati tuae quantas et quas possumus gratias exhibemus, et clementiam tuam exinde immensis in Domino laudibus commendamus, id sicut Deo, cui haec potius in persona illius fecisti, gravissimum, ita nobis acceptum putantes, tanquam si hoc personae nostrae specialiter impendisses. Et quoniam ejusdem archiepiscopi pacem totis cordis affectibus exoptamus, dilectos filios nostros Willelmum tituli S. Petri ad Vincula, et Oddonem S. Nicolai in Carcere Tulliano diaconum, cardinales, ad charissimum in Christo filium nostrum Henricum illustrem Anglorum regem duximus destinandos, ut inter eumdem [Col. 0449A] regem et praefatum archiepiscopum, ad utriusque honorem pariter, et perfectam concordiam et pacem, Domino cooperante, reforment; et in ipsius regis terra transmarina causas emergentes audiant et cognoscant, et ibidem apostolicae sedis legatione fungantur.
Eapropter magnificentiam tuam per apostolica scripta rogando monemus, et exhortamur in Domino, quatenus pro Ecclesiae Dei reverentia, et honore B. Petri, et nostro, apud jam dictum regem et archiepiscopum partes tuas efficaciter interponas, et studiosius elabores, quod ad honorem Dei et Ecclesiae, et sui etiam commodum et augmentum, amicabiliter inter se et pacifice conveniant: et ad hoc animos et voluntates suas, salva [Col. 0449B] ipsius archiepiscopi et Ecclesiae honestate, omnimodis inclinent. Quod si per studium jam dictorum cardinalium, et laborem et operam tuam, pax inter eos et concordia poterit reformari, Ecclesia, quae tuo post Deum est specialiter adjutorio fulta, non modicum inde suscipiet incrementum: et tu ab omnipotente Deo in illa felici retributione justorum speciale propter hoc praemium obtinebis. Si autem (quod Deus avertat!) convenire non possint, dummodo regiae voluntati sederet et beneplacito tuo, nobis per omnem modum complaceret, et gratum valde existeret et acceptum, quod, si absque gravi scandale personarum regni tui fieri posset, nos praenominatum archiepiscopum specialis [Col. 0449C] honoris praerogativa inter caeteros donaremus, et sibi vices nostras committeremus in illis partibus exsequendas. Unde serenitatem tuam quanta possumus prece rogamus, ut si pacem, salva honestate sua, et Ecclesiae, quod omnimodis optaremus, habere non possit, nobis super his voluntatem tuam sub omni celeritate studeas intimare. Et hoc interim habeas omnino secretum.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis VIVIANO priori ecclesiae S. Salvatoris in Rivoalto sitae ejusque fratribus, tam praesentibus [Col. 0449D] quam futuris, canonicam vitam professis in perpetuum.
Ad hoc universalis Ecclesiae cura nobis a provisore bonorum omnium Deo commissa est, ut religiosas diligamus personas et beneplacentem Deo religionem modis omnibus propagare studeamus. Nec enim Deo gratus aliquando famulatus impenditur, nisi ex charitatis radice procedens in puritate religionis fuerit conservatus. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus et praefatam B. Salvatoris ecclesiam in qua divino mancipati estis obsequio, ad exemplar praedecessorum nostrorum felicis memoriae Innocentii, Eugenii, et Anastasii Romanorum pontificum, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus [Col. 0450A] et praesentis scripti privilegio communimus. Quia vero canonicum ordinem observare et secundum B. Augustini Regulam vivere devovistis, votis vestris libenter annuimus, et ipsum ordinem in eadem ecclesia perpetuis temporibus inviolabiliter permanere apostolica auctoritate sancimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Partem quoque decimarum de parochianis vestris, quae secundum sacros canones et sanctorum Patrum constitutiones vestram [Col. 0450B] contingit ecclesiam vobis nihilominus confirmamus. Addentes etiam interdicimus ne quis prior in ipsa ecclesia qualibet subreptionis astutia, seu violentia praeponatur, nisi quem fratres ipsius loci communiter, vel pars sanioris consilii canonice providerint eligendum. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati, vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia matricis ecclesiae. Clericos vero vel laicos liberos et absolutos, e saeculo fugientes liceat vobis sine alicujus contradictione, ad conversionem suscipere. Prohibemus autem, ut nulli fratrem, post factam in loco [Col. 0450C] ipso professionem, absque prioris sui licentia fas sit temere de claustro discedere; discedentem vero sine communium litterarum cautione nullus audeat retinere.
Praeterea sententiam, quam venerabilis frater noster Henricus Gradensis patriarcha et dilectus filius noster Ildebrandus basilicae Duodecim Apostolorum presbyter cardinalis apostolicae sedis legatus controversia inter vos et dominicum Plebanum Sancti Bartholomaei de quibusdam parochialibus domibus, scilicet super domibus justorum Maurocenorum Gradonicorum; Graecorum Leonardi Fradelli et Dominici Aurei quas quisque sui juris esse dicebat quondam diutius agitata, rationabiliter protulerunt, sicut in authentico scripto illorum [Col. 0450D] exinde facto noscitur contineri, auctoritate apostolica confirmamus; statuentes ut nullus sine vestro consensu parochianis vestris in infirmitate positis poenitentiam dare, aut eos inungere, vel ad sepulturam recipere, nisi salva justitia ecclesiae vestrae in parte testamenti audeat.
Decernimus ergo, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Walterius Albanensis episcopus.
- Ego Ubaldus presbyt. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes presb. card. SS. Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- Ego Guillelmus presb. card. tit. S. Petri ad Vincula.
- [Col. 0451A] Ego Boso presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Petrus presb. card. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Theodinus presb. card. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Galdinus presb. card. tit. S. Sabinae et archiepiscopus Mediolanensis.
- Ego Jacinthus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
Datum Laterani per manum Gerardi, sanctae Romanae Ecclesiae notarii, Nonis Januarii, indictione XV, Incarnationis Dominicae anno 1166, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno octavo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis DEUSDET electo Sancti Savini, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur, etc., in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis. Castrum ipsum in quo idem monasterium situm est; ecclesiam Sancti Joannis cum villa de Bencus cum pertinentiis suis; ecclesiam Sancti Martini de Arsissans cum omnibus quae infra ejusdem terminos idem monasterium habet; ecclesiam Sancti Martini [Col. 0451C] de Cauteres cum balneis, et quidquid in valle ipsa, vel in Aestivis habetis; capellam Sancti Andreae de Solon, villam de Nestalas cum terminis suis, et capella Sancti Petri ejusdem villae; capellam Sancti Bartholomaei d'Adast; capellam Sancti Martini de Balaignas; ecclesiam Sanctae Mariae de Castel; ecclesiam Sancti Saturnini de Orout, et quidquid infra terminos ipsius villae habetis; capellam Sancti Caeciliae de Uzol; ecclesiam Sancti Saturnini d'Ugos; quidquid habetis in ecclesia Sanctae Mariae de Cera; quidquid habetis in villa de Arreins, in praediis, decimis et rusticis; quidquid habetis in villa d'Aucun, et in villa de Guaillaguos, et in villa de Areisans, et in villa de Bun, in praediis, decimis [Col. 0451D] et rusticis; quidquid habetis in villa d'Arras, et infra terminos ejusdem villae; quidquid habetis in Villa-longa, et in ecclesia ejusdem villae, in praediis, decimis et rusticis; ecclesiam Sancti Vincentii de Beaviens, cum pertinentiis suis; villam de Souin, cum pertinentiis suis; boveriam de Puisseda, cum pertinentiis suis; boveriam de Sois, cum pertinentiis suis; quidquid habetis in villa de Lurp, in praediis et decimis; quidquid habetis in villa de Curel, et infra terminos ejus, in valle de Baretge; cellam Sanctae Mariae, cum pertinentiis suis; quidquid habetis in ecclesia Sanctae Mariae de Villars; boverias de Thiezam et Balaignam, cum pertinentiis suis; quidquid habetis in ecclesia de Geu; domos quas habetis in Syracusana civitate, cum solo sibi pertinenti; [Col. 0452A] hortum, cum vineis extra eamdem civitatem; campos quos habetis in territorio de Curtida, et quidquid praescriptum monasterium a quadraginta annis huc usque justo titulo, quiete et inconcusse possedit; et impraesentiarum noscitur pacifice possidere, vobis nihilominus auctoritate apostolica confirmamus. Decernimus ergo, etc.
- Ego Alexander Ecclesiae catholicae episcopus signavi.
- Ego Bernardus Portuensis S. Rufinae episcopus.
- Ego Balterius Albanensis episcopus.
- Ego Uraldus presbyter cardinalis tituli S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Bozo presbyter cardinalis S. Pudentianae tituli Pastoris.
- [Col. 0452B] Ego Petrus presbyter cardinalis tituli S. Laurentii in Damazo.
- Ego Teodhitus presbyter cardinalis tituli Vestinae.
- Ego Hyacinthus diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Odo diaconus cardinalis S. Nicolai in Carcere Tuliano.
- Ego Mansfredus diaconus cardinalis ad Velum Aureum.
- Ego Hugo diaconus cardinalis S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Petrus de Bonozo S. Mariae in Aquiro diaconus cardinalis S. Mariae Novae.
Datum Laterani per manum Gerardi, S. R. E. notarii, XVI Kal. Aprilis, indictione XV, Incarnationis [Col. 0452C] Dominicae anno 1167, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno VIII, cum sigillo dicti summi pontificis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri THOMAE Cantuariensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad tuae discretionis notitiam volumus pervenire, nos venerabilibus fratribus nostris Wintoniensi et Vigornensi episcopis in mandatis dedisse, ut a nobili [Col. 0452D] viro comite Hugone, sufficiente cautione recepta, quod eorum super his, pro quibus excommunicatus est, parebit mandato, eumdem ab ea sententia, qua tenetur, omni contradictione et appellatione cessante absolvant, et eumdem postea universa, quae canonicis de Pantaneia abstulit, aut episcopis per eum ablata tenentur, sibi infra quadraginta dies sequentes cum integritate restituere per cautionem acceptam compellant; si vero comes ad mandatum illud restitutionem infra terminum sibi praefixum non fecerit, ipsi eumdem occasione et appellatione sublata in priorem excommunicationis sententiam reducant. Quod si episcopi praelibati adimplere neglexerint, tu memoratum comitem infra triginta dies post praescriptos quadraginta [Col. 0453A] in sententiam pristinam reducere non postponas. Si autem Hugo ad satisfactionem venire voluerit, tu eum satisfactione exhibita facias per alium vel per te ipsum absolvi. Verum si idem Hugo infra annum post latam in eum sententiam non resipuerit, totam terram ejus extunc interdicto subjicias.
Datum Laterani, X Kalendas Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri . . . . Mutinensi episcopo ejusque successoribus [Col. 0453B] canonice substituendis in perpetuum.
Sicut injusta poscentibus nullus est tribuendus effectus, sic legitima desiderantium non est differenda petitio. Tuis ergo, frater in Christo charissime, precibus annuentes, ad perpetuum sanctae, cui, Deo auctore, praesides, Mutinensis Ecclesiae pacem ac stabilitatem praesentis decreti auctoritate sancimus, ut universi Mutinensis episcopatus fines quieti deinceps omnino et integri tam tibi quam tuis successoribus conserventur. Qui nimirum fines his distinctionibus distenduntur, videlicet a terminis illis qui Lucanum et Pistoriensem episcopatus a Mutinensi dividunt usque ad flumen illud quod appellatur Burana, et usque ad terminum illum [Col. 0453C] qui Mutia vocatur, atque inde usque ad illum terminum qui Bononiensem episcopatum a vestro episcopatu disjungit; ex altera vero parte usque ad terminos, qui episcopatum Mutinensem a Regino discernunt. Ecclesiarum vero, quae infra hos terminos continentur, consecrationes, clericorum promotiones, decimas et oblationes secundum sanctorum canonum constitutiones, tibi tuisque successoribus, sicut hactenus noscimini libere ac pacifice habuisse, concedimus et confirmamus; praecipue in plebe Sanctae Mariae de Bodruntio quae est in curte Sicci et in capellis ejus; in omnibus ecclesiis quae sunt in castro et in curte Solariae et in plebe Roncaliae; in omnibus ecclesiis de Ponte-Ducis, in ecclesia de Camurana; in ecclesiis de [Col. 0453D] Curte Curtiole, in ecclesia de Sclopano, in ecclesia Sancti Petri in Siculo, et in ecclesiis quae sunt in castro veteri, et in curte ipsius; in omnibus ecclesiis quae sunt in castro et in curte Panciani de Leonensi abbatia; et in omnibus ecclesiis quae sunt in plebe Rubiani: quaecunque praeterea bona, quascunque possessiones vel in praesenti legitimo possidetis, vel in futurum, largiente Deo, juste atque canonice poteritis adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant.
Decernimus ergo ut nulli omnino episcoporum facultas sit infra praedictos fines sine tuo vel successorum tuorum consensu ecclesiam consecrare, chrisma conficere aut clericos ordinare praeter ecclesias [Col. 0454A] et clericos de castro et burgo Nonantulae, sicut antiquitus est observatum. Nulli etiam hominum liceat ecclesiam vestram temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur tam tuis quam clericorum et pauperum usibus profutura. Sane de presbyteris qui per parochias ad monasteria pertinentes in ecclesiis constituuntur, praedecessorum nostrorum sanctae memoriae Urbani II et Calixti II Romanorum pontificum sententiam confirmamus, statuentes ne abbates in parochialibus ecclesiis, quas tenent, absque episcoporum consilio presbyteros collocent, sed episcopi parochiae curam cum abbatum consensu sacerdoti committant, ut ejusmodi [Col. 0454B] sacerdotes de plebis quidem cura episcopo rationem reddant; abbati vero pro rebus temporalibus ad monasterium pertinentibus debitam subjectionem exhibeant, et sic sua cuique jura serventur. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.
- Ego Bernardus Portuensis Ecclesiae episcopus.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- Ego C. Moguntinus archiepisc. et Sabinensis episc.
- Ego Hubaldus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes presb. cardin. tit. Sanctorum Joannis et Pauli.
- [Col. 0454C] Ego Henricus presb. card. tit. SS. Nerei et Achillaei.
- Ego Guillelmus presby. card. S. Petri ad Vincula.
- Ego Boso presb. card. tit. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Theodinus presb. card. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Jacynthus diac. card. S. Mariae in Cosmodin.
- Ego Oddo diac. card. S. Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Ardicio diac. card. S. Theodori.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- [Col. 0454D] Ego Manfredus diac. card. Sancti Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Vitellus diac. card. SS. Sergii et Bacchi.
- Ego Petrus diacon. cardin. S. Mariae in Aquiro.
- Ego Jer. diac. card. S. Mariae Novae.
Datum Laterani per manum Hermanni, tit. S. Susannae presbyt. cardinalis, IV Nonas Maii, indictione XIII, Incarnationis Dominicae 1167, pontificatus vero domni Alexandri III papae anno VII [Col. 0453] Signa chronologica non concordant. Leg. indict. XV, pontificatus anno VIII. .
Post discessum vestrum graves ad nos fuerunt rumores perlati, dilectum scilicet filium nostrum Joannem Saresberiensem decanum publice proposuisse, quod cum episcopos, et alias personas ecclesiasticas, et saeculares de regno Anglorum a jurisdictione et potestate venerabilis fratris nostri Thomae Cantuariensis archiepiscopi exemerimus, juxta beneplacitum et voluntatem regis Anglorum, ad ejus dispositionem pariter et condemnationem intenderemus, et vos pro hac re specialiter mittere deberemus. Aliud quoque nobis insinuatum est, quod [Col. 0455B] Joannes Cumin omnia rescripta litterarum nostrarum, quas a nobis obtinuit, Guidoni Cremensi monstravit, et sibi secreta nostra detexit. Unde idem archiepiscopus erubescentia et dolore confunditur, et charissimus in Christo filius noster Ludovicus illustris rex Franciae, et principes ejus non parum sunt de hujusmodi rumoribus conturbati et vehementer commoti. Licet autem a pluribus nobis proponatur, et quodammodo credibile videatur, quod praedictus Joannes pro honore et exaltatione praedicti archiepiscopi et ecclesiae suae, et pro libertate Ecclesiae tantum, et ita fideliter laboraverit, quod studio et sollicitudine sua, postquam ad propria rediit, viros ecclesiasticos, qui regia captione detinebantur, ab ergastulo carceris fecerit liberari. Et [Col. 0455C] etiam idem Joannes per litteras suas nobis significavit regem publice coram multis dixisse se velle clericis suae terrae illam libertatem, quam a tempore Henrici avi sui habuerat, servare. Quia tamen hujusmodi fama usque adeo crevit, quod in partibus illis opinionem nostram sinistra facit aestimatione corrodi, discretionem vestram monemus atque mandamus, quatenus continuo per litteras nostras praedictum archiepiscopum consolari curetis, et omni ab animo ejus amaritudinem et suspicionem tollentes, eum praedicto regi in primis reconciliari, et plenam inter eos pacem componere omnimodis intendatis, et quanta poteritis ad hoc sollicitudine et diligentia elaboretis: ita quod sibi [Col. 0455D] et ecclesiae suae antiqua jura et libertates integre et illibate servetis; nec in terra ipsius aliquid, quod magnum sit faciatis, et in regnum ejus, si vos intrare vellet, nulla ratione intretis, nisi archiepiscopus sibi primitus integre reconcilietur, quia super hoc nobis et vobis detraheretur plurimum, et communis vox omnium honestatem nostram sinistris detractionibus laceraret. De Joanne vero Cumin, si ita esse inveneritis, districtam justitiam faciatis, ita quod alii debeant a similibus deterreri. Volumus autem ut in omnibus actibus et operationibus vestris circumscripte, et mature, ac provide vos habeatis, ita quod adversus nos nulla possit detractionis materia subrogari, et devotio utriusque regni per studium et conversationem vestram circa [Col. 0456A] nos et ecclesiam debeat incessanter augeri, et vobis exinde perpetua valeat laus et gloria comparari.
Datum Laterani, Nonas Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, ven. fratri RAYMUNDO Brixiae episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex transmissa nobis relatione tua, et ab ore bonae memoriae Oberti quondam Mediolanensis archiepiscopi [Col. 0456B] jampridem accepimus quod, cum Mediolanensis Ecclesiae suffraganei fuerint convocati, tu a dextris archiepiscopi sedem debeas propinquiorem habere, licet inter se et Vercellensem super hoc quaestio mota fuisset, unde tibi jampridem nostrae confirmationis litteras meminimus indulsisse. Verum quoniam litteras illas postea deperiisse audivimus, devotioni tuae, et per te successoribus tuis praescriptam sedem auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contravenire. Si quis autem id attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum [Col. 0456C] ejus se noverit incursurum.
Datum Romae apud S. Mariam Novam prid. Kal. Jun.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Causam quae inter dilectum filium nostrum abbatem Sancti Remigii et Si. mulierem super quodam molendino et alveo ejusdem molendini noscitur agitari, experientiae tuae committimus audiendam [Col. 0456D] et fine debito terminandam. Quocirca fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus, cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde auditis et cognitis, eamdem causam, justitia mediante, decidas.
Data Romae apud Sanctam Mariam Novam, Kal. Junii.
Suggestum est nobis et quasi pro certo monstratum, [Col. 0457A] quod bonae memoriae Robaldus antecessor tuus quondam Mediolanensis archiepiscopus consuetudines et libertates ecclesiae tibi commissae adhuc ignorans, archipresbytero et canonicis de Modoetia hujusmodi concessionem fecit, quod cum abbatissa monasterii de Cremella ibidem eligitur, per jam dictum archipresbyterum intronizetur, et moniales per eumdem obedientiam sibi promittant, et laici debeant fidelitatem jurare. Unde, quia occasione ista praescripto monasterio desolationem omnimodam audivimus imminere, et archipresbyterum, et canonicos ad ejus destructionem eniti, praelibatam concessionem, si res ita se habet, in irritum revocamus et nullas in posterum vires habere decernimus, fraternitati tuae praesentium auctoritate [Col. 0457B] mandantes ut ipsum auctoritate nostra cassatam denunties, et nullam firmitatem in posterum obtinere.
Datum Romae apud Sanctam Mariam Novam, Id. Junii.
Quanto per charissimum filium nostrum Henricum illustrem Anglorum regem, ampliora incrementa et commoda in hujus necessitatis articulo [Col. 0457C] Ecclesiae Dei provenisse noscuntur, et quanto nos eum pro suae devotionis constantia majori affectione diligimus, et chariorem in nostris visceribus retinemus; tanto ad ea quae ad honorem, incrementum et exaltationem ipsius et suorum cognoscimus pertinere, libentius et promptius aspiramus. Inde est quod ad ejus petitionem dilectum filium nostrum Henricum primogenitum filium suum, communicato fratrum nostrorum consilio, ex auctoritate beati Petri ac nostra concedimus in Anglia coronandum.
Quoniam igitur hoc ad officium tuum pertinet, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, cum ab eodem filio nostro rege propter [Col. 0457D] hoc fueris requisitus, coronam memorato filio suo ex auctoritate apostolicae sedis imponas. Et nos, quod a te exinde factum fuerit, ratum ac firmum decernimus permanere. Tu vero debitam ei subjectionem et reverentiam, salvo in omnibus patris sui mandato, exhibeas et alios similiter commoneas exhibere [Col. 0457D] Ap. Boehm. add.: Datum R. can. apud S. Mariam Novam, XV Kal. Julii. .
Super negligentia et tepiditate Catalaunensis [Col. 0458A] episcopi non possumus non mirari quod, cum dilecti filii nostri C. [Col. 0458D] Cinthius tituli S. Adriani, et Matfredus tituli S. Georgii in Velabro et M. sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinales, sibi olim auctoritate nostra mandassent, ut Ersendi mulieri, ab O. Rufo centum faceret solidos, quos eidem mulieri de mandato nostro adjudicarunt persolvi, nec eorum nec nostrum mandatum implevit, nec praedictum O. sicut ei fuerat injunctum, excommunicavit. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus si praedictus episcopus mandatum nostrum non fuerit exsecutus, praefatum O. centum solidos, secundum quod a cardinalibus judicatum est, praenominatae mulieri cum integritate persolvere omni cum districtione compellas. Quod si mandato tuo inobediens esse praesumpserit, eum [Col. 0458B] quousque id plenius exsequatur auctoritate nostra, nullius appellatione obstante, excommunicatum esse denunties, et ab omnibus facias attentius evitari. Praeterea quoniam de Pag. sacerdote et Guillelmo burgensi praefata mulier multipliciter conqueritur, quod sibi multa damna et injurias irrationabiliter intulissent, ipsos eidem mulieri de his secundum quod ratio exigit satisfacere, vel in tua praesentia plenitudinem justitiae exhibere nihilominus, si opus fuerit, ecclesiastica censura compellas.
Data Romae, apud Sanctam Mariam Novam, V Kalendas Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex narratione Milonis clerici praesentium latoris accepimus, quod Eustachius et Theob. litteras, quas olim pro negotio Hersendis mulieris et filiorum suorum contra eos fraternitati tuae transmisimus, falsas esse dixerunt, et in cancellaria nostra non fuisse compositas pertinaciter asseverarunt. Nos vero ex rescripto ipsarum et ex confessione illius qui eas composuit, modum et stylum scribendi [Col. 0458D] Romanae Ecclesiae cognoscentes, ipsas veras esse et omni suspicione falsitatis carere tuae sollicitudini denuntiamus, et praedictum Milonem, qui a nobis easdem litteras impetravit, nulla volumus propter hoc nota vel improperii macula denigrari. Verumtamen nolumus quod earum tenori, in ea parte praecipue ubi agitur de debitoribus, innitaris. Nihilominus etiam diligentiae tuae praesentium auctoritate injungimus ut praefatos viros, Eustachium et Theob., si eos culpis suis exigentibus excommunicasti, nisi eidem mulieri, de his pro quibus excommunicati sunt, plenarie, prout est equitas rationis et ordo justitiae postulat, satisfecerint, [Col. 0459A] nulla ratione absolvas, sed sententiam ipsam usque ad dignam satisfactionem facias inviolabiliter observari. Fratri quoque nostro Catalaunensium episcopo ex nostra et tua parte districte prohibeas, ne praedicto Miloni, quia curiam nostram frequentat, ullam molestiam vel gravamen irrogare praesumat, et si ipse occasione ista illum molestare praesumeret, eum tuearis propensius et defendas.
Datum Romae, apud Sanctam Mariam Novam, IV Kalendas Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Dum illam sincerissimam devotionem et fidei puritatem, quam circa personam nostram, et circa promovenda negotia Ecclesiae, ab hujus turbationis exordio tam prudenter quam magnanimiter exhibuisti, ad memoriam nostram studiose reducimus, desiderium et voluntatem assumimus in exhibenda dilectione tibi tanquam fratri charissimo aequam vicem rependere, et ad honorem et incrementum tuum et Ecclesiae, cui, Deo auctore, praeesse dignosceris, prompto animo et intenta sollicitudine aspirare. Sane quia te nostris et Ecclesiae necessitatibus [Col. 0459C] congaudere cognoscimus, et de adversitatibus non modicum conturbari; fraternitas tua praesentium significatione cognoscat, Urbem ex inscitia et inertia populi, et ex divino sicut credimus judicio, adversa sorte fuisse ab inimicis in parte depressam, in quo nimirum Ecclesiae status non potuit non gravari, et adversitatis incommodum sustinere. Verumtamen multo minus quam fama feratur damnum sustinuit, sicut ex relatione dilectorum filiorum nostrorum J. et P. clericorum fratris nostri Turonensis archiepiscopi, et dilecti filii Carnotensis electi [Col. 0459D] Is esse videtur Willelmus ad Albas-manus dictus, ex comitum palatinorum Campaniae prosapia genitus Theobaldo et Mathilde Carinthiaca, anno 1164, Roberto episcopo Carnotensi subrogatus, [Col. 0460D] et anno 1168, nondum consecratus translatus ad sedem Senonensem, et post Henricum ad Remensem , tua discretio ejus rei certitudinem plene cognoscet. Verum quoniam nos et Romana Ecclesia te semper diligentissimum invenimus coadjutorem, [Col. 0459D] providentiam tuam rogamus, monemus et exhortamur attentius, quatenus, sicut bene coepisti, pro incremento et exaltatione Ecclesiae constanter et animose labores et ejus honorem incessanter studeas promovere, ut ex hoc ab omnipotenti Domino praemium merearis perenne recipere, et tam ipsa quam nos, qui in ea licet immeriti, auctore Domino, ministramus ad incrementum honoris et exaltationis tuae Ecclesiae tibi commissae omni tempore debeamus votivis cordis affectibus anhelare.
[Col. 0460A] Datum Romae, apud Sanctam Mariam Novam Kal. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, WILLELMO Sancti Petri ad Vincula presbytero, et OTTONI Sancti Nicolai in Carcere Tulliano diacono cardinali, et apostolicae sedis legatis, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanta universae Dei Ecclesiae et praesertim Romanae, et orientali detrimenta et incommoda ex discordia [Col. 0460B] et dissensione quae inter charissimos in Christo filios nostros illustres Francorum et Anglorum reges per humani generis contigit inimicum, poterunt evenire, nostram decet discretionem advertere et tanto diligentius ad ea exstinguenda intendere, quanto exinde majora, quod Deus avertat, pericula formidamus. Quocirca discretionem vestram per apostolica scripta monemus, mandamus atque praecipimus, quatenus ad pacem inter eos et concordiam reformandam modis omnibus per vos, et per alios religiosos et discretos viros utriusque regni intendere studeatis, et ad hoc tota diligentia, et totis viribus laboretis, vobis omnimodis praecaventes, ne ad petitionem, vel favorem [Col. 0460C] unius aliquid statuatis, unde alter scandalizari debeat, aut quoquo modo turbari. Ad haec vobis districtius prohibemus, ne uterque vestrum, vel alter regnum Anglorum intrare, vel de negotiis ejusdem regni tractare, et praesertim de consecrationibus episcoporum aliquid unquam efficere vel ordinare praesumat, nisi prius venerabilis frater noster Thomas Cantuariensis archiepiscopus jam dicto Anglorum regi ex integro reconcilietur. Quod per studium et per operam vestram cooperante Domino ad effectum posse produci confidimus, et omnino speramus. Sicut enim ex litteris multorum discretorum virorum accepimus, nihil est, unde praefatus Francorum rex, et tota terra ipsius amplius commota fuerit, vel turbata, quam ex his, quae Joannes Saresberiensis [Col. 0460D] decanus a nobis rediens in partibus illis dicitur disseminasse.
Datum Beneventi, XI Kalend. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, [Col. 0461A] dilectis filiis WILLELMO tit. Sancti Petri ad Vincula presbytero et OTTONI Sancti Nicolai in Carcere Tulliano, cardinalibus et apostolicae sedis legatis, salutem et apostolicam benedictionem.
Suggestum est nobis, quod quidam eorum, quos venerabilis frater noster Thomas Cantuariensis archiepiscopus excommunicationi subjecerat, ecclesiae suae nec non et clericorum ejus bona et possessiones detinere, et eisdem incubare praesumunt. Unde, quoniam indignum est, ut bonis et possessionibus illis detentis, a vinculo debeant, quo tenentur, absolvi, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus si jam, sicut audimus, per aliquem sunt absoluti, ipsis ex parte nostra in virtute juramenti firmiter injungatis, quod praescriptas [Col. 0461B] possessiones et bona personis et ecclesiis, de quarum jure existunt, incontinenti relinquant; nec eas tenere, aut se de his de caetero intromittere qualibet occasione praesumant. Quod si ad vestrum praeceptum non fecerint, vos eos, omni dilatione et appellatione cessante, in priorem excommunicationis sententiam usque ad satisfactionem plenariam reducatis. Si vero a vobis fuerint absoluti, id nihilominus, sicut praediximus, efficiatis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, [Col. 0461C] dilecto filio ALBERTO tituli S. Laurentii in Lucina presbytero cardinali apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
Litteras devotionis tuae paterna benignitate recipimus, et intellecta earum continentia pro liberando filio Bon. de Siponto, venerabili fratri nostro Lampridio archiepiscopo, et nobilioribus de Jadra, juxta quod nos rogasti, litteras satis diligentes et efficaces transmisimus. De caetero super eo quod nobis significasti quod clerus et populus Spalatensis te in pastorem suum voluerunt assumere, tibi voluntatem nostram et animum aperimus, quod si etiam tu velles, et major pars fratrum nostrorum instaret, nulla ratione consentiremus, [Col. 0461D] nec unquam possemus induci, quod a nobis absenteris, a quibus ita pure et sincere diligeris, et tam charus acceptusque haberis. Quapropter hujusmodi ab animo tuo sollicitudinem et suspicionem omnino propulsa, injunctae tibi legationi prudenter et studiose intendas, ut Ecclesia Romana de diligentia et studio tuo laetum incrementum recipiat et tu quoque de labore et vigilantia tua fructum dignum valeas reportare.
Datum Beneventi, II Kal. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri TRIBUNO Ragusino archiepiscopo ejusque successoribus canonice substituendis, salutem et apostolicam benedictionem.
In eminenti apostolicae sedis specula constituti, [Col. 0462B] fratres nostros episcopos fraterna debemus charitate diligere, et eorum quieti ac tranquillitati auxiliante Domino, providere. Eapropter, venerabilis in Christo frater Tribune Ragusinae archiepiscopo, tuis justis postulationibus clementer annuimus, et ecclesiam Ragusinam, cui, auctore Deo, praeesse dignosceris, ad exemplar praedecessorum nostrorum felicis memoriae Innocentii, Anastasii, Adriani Romanorum pontificum sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, in primis siquidem statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona haec ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet aut in futurum concessione pontificum, largitione regum [Col. 0462C] vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Deo, in futurum poterit adipisci, firma et illibata in perpetuum permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: omnes parochias ad jus tibi commissae Ecclesiae pertinentes, scilicet, Zachulmiae regnum, regnum Serviliae, ac regnum Tribuniae, civitatem quoque Cathorinensem, seu Rosae, Guduanensem, Avarorum, Licionatensem, Scodrinensem, Drivastinensem et Polatensem cum abbatiis, ecclesiis, et parochiis suis, etc. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, etc., salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- [Col. 0462D] Ego Bernardus, etc.
Datum Beneventi per manum Girardi, sanctae Romanae Ecclesiae notarii, IV Kal. Januarii, indictione prima, Incarnationis Dominicae anno 1167, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno nono.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Politanensi, Suaciensi et Drivastensi, et dilectis filiis universis clericis Suaciensium, Scutarinensium et Polinensium ecclesiarum, [Col. 0463A] salutem et apostolicam benedictionem.
Si quanta sit virtus obedientiae, humili mente et sincera devotione considerare velletis, et quantum bonum de illius observantia procedat, ad cor reduceretis, praelatis vestris in omni deberetis humilitate substerni, et eorum salubribus monitis, atque praeceptis toto cordis affectu, curaretis parere. Obedientia enim sola virtus est, quae transcendit meritum; unde dicitur: Melius est obedire quam sacrificare, quoniam quasi peccatum . . . . . est repugnare et quasi scelus idololatriae nolle acquiescere (I Reg. XV) . Per inobedientiam enim primus homo corruit (Gen. III) ; propter obedientiam Filius Dei nomen quod est super omne nomen meruit obtinere (Philipp. II) . Haec ideo, dilecti in Domino filii, vobis proposuimus, [Col. 0463B] quoniam sicut accepimus, bonae memoriae Adrianus papa antecessor noster, vobis per sua scripta sua mandavit, ut venerabili fratri nostro Tribuno Ragusino archiepiscopo, tanquam Patri et rectori animarum vestrarum debitam obedientiam et reverentiam impenderetis. Vos autem, prout nobis suggestum est, ad hoc efficiendum, unde magis miramur, atque gravamur, cum filii obedientiae esse deberetis, aures vestras obturastis, nec bonae memoriae Anastasii, et Adriani Romanorum pontificum, qui super hoc satis paterne vos instruxerunt, mandatum atque admonitionem attendere voluistis, unde quoniam de inobedientia non solum . . . . . simplex clericus gravi esset animadversione plectendus, [Col. 0463C] et ad periculum animarum vestrarum, nisi citius cor . . . . dubio pertinere per apostolica vobis scripta praecipiendo mandamus, et in virtute obedientiae sicut antecessores vestri antecessoribus ejus fecisse noscuntur, plenam studeatis obedientiam . . . . . metropolitano vestro sicut boni et devoti filii humiliter persistatis; quod si forte neglexeritis . . . . legatus noster quem ad partes illas dirigimus propter hoc in vos canonice promul . . . . . permanere. Quod si nec sic resipueritis, timendum vobis erit sententiam . . . . . discessum legati memoratus archiepiscopus propter inobedientiam, et rebellionem vestram . . . . curabimus firmam habere.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis universis clericis per Dulchinensem, et Antibarensem episcopatus constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Sicut ex insinuatione venerabilis fratris nostri T. Ragusini archiepiscopi, nuper nobis innotuit Dulchinensis et Antibarensis episcopi . . . . contra eum et Ecclesiam suam cornua elationis et superbiae aculeum erexerunt, per inobedientiae vitium adeo graviter deliquerunt, quod auctoritate Romanae Ecclesiae [Col. 0464A] et sua ipsos excommunicationi subjecit. Sed ipsi in sua obstinatione indurati delicti sui reatum recognoscere noluerunt, nec ad satisfactionem redire curarunt. Unde merito de ipsis potest dici: Computruerunt jumenta in stercore suo (Joel I) ; jam enim videntur infixi in limo profundi et puteus abyssi os suum super eos clausisse videtur. Sane scire debent quod obedientiae virtus omne sacrificiorum genus incomparabiliter antecedit, et per ipsam primum hominem qui corruerat miserabiliter per superbiam, omnipotens Deus mirabiliter coelesti gloriae reparavit. Unde nos per apostolica eis scripta mandavimus, et in virtute obedientiae praecepimus quatenus a praedicto archiepiscopo absolvi, cum omni humilitate et patientia postulent, [Col. 0464B] et sibi, et Ecclesiae suae jure metropolitico suppliciter et devote obedientiam debitam, et reverentiam impendant. Quod si . . . . superbiae et inobedientiae dati in reprobum sensum deponere noluerint, nos, legato quem, Deo favente, ad partes illas dirigimus, firmiter mandavimus, ut sententiam archiepiscopi inconcusse faciat, et inviolabiliter observari, et alio modo, si nec sic resipuerint, in ipsos studeat vindicare. Vobis autem nihilominus praecipiendo mandamus, ut praedictis episcopis donec in excommunicatione perstiterint, filialem devotionem aut subjectionem aliquam nullomodo exhibeatis, nec eos revereamini, quousque archiepiscopo tanquam metropolitano suo studeant in his, quae Dei sunt, humiliter [Col. 0464C] obedire.
ALEXANDER papa HENRICO regi Angliae.
Excellentiae tuae nuntios, dilectos filios nostros, Clarembaldum electum S. Augustini, Reginaldum archidiaconum Saresberiensem, Simonem de Carcere, Henricum de Northamtune, et regiae sublimitatis litteras per eosdem nobis transmissas, ea qua decuit benignitate admisimus, et illius ferventissimae charitatis ardorem, quem circa nos et Ecclesiam [Col. 0464D] Dei a nostro promotionis exordio magnificentia tua tam constanter et ferventer exhibuit, ad animum sollicite revocantes, his quae jam dicti nuntii nobis ex parte celsitudinis tuae discrete satis, et cum omni diligentia intimarunt, licet nimis ardua et difficilia essent, aurem benevolam curavimus adhibere, et illius siquidem honoris et reverentiae, quam regia serenitas nobis instante necessitatis tempore, sicut excellentiae tuae nos saepe nuntiasse meminimus, tota, prout major pars Christianitatis cognovit, devotione impendit, non immemores existentes, ad petitionum tuarum, in quibus cum Deo possumus, promotionem vehementer accendimur, nec aliquid nobis unquam honoris vel gratiae satis esse videbitur, quod celsitudini tuae [Col. 0465A] indulgere possimus. Verumtamen attendentes quod tu, cui omnipotens Dominus inter filios hominum tot divitiis abundare, tanta prudentia et discretione pollere concessit, contra eum, cui servire regnare est, pugnare non velis, nec ejus resistere voluntati, praesertim cum strenuitati tuae toties contulerit de hoste triumphum, de immensa bonitate illius confidimus omnimodis et speramus, quod animum et voluntatem tuam circa ecclesiam et ejus negotia mitiorem efficiet, et ad id cor tuum, quod beneplaciti sui fuerit, inclinabit, licet memorati nuntii constanter assererent te tanta turbatione esse commotum, quod venerabilem fratrem nostrum Cantuariensem archiepiscopum nullo modo in gratiam reciperes, nec circa eum poterat tuus animus mitigari. [Col. 0465B] Nos autem, qui paternae circa personam tuam affectionis non possumus oblivisci, sed te sicut Catholicum principem et regem Christianissimum in omnibus, quantum honestas permittit, honorare et exaudire optamus, credentes firmiter et sperantes, quod discreta providentia tua in his, quae Dei sunt, et ad Ecclesiae negotia spectant, gloriosius esse suam vinci, quam vincere voluntatem, nequaquam ignoret, praefato archiepiscopo sub spe et fiducia quasi certi, quod ille, in cujus manu corda regum consistunt, animum tuum mitigare dignabitur, dedimus in mandatis, et omnimodis inhibuimus, ne in te aut in terram tuam, vel in personas regni tui, interdicti seu excommunicationis sententiam, donec ipsum in gratiam tuam recipias, et tibi reconcilietur, [Col. 0465C] proferre ulla ratione attentet, aut in aliquo gravare praesumat. Et quoniam litteras illas, quas magnificentiae tuae anno praeterito per nuntios tuos ultimo destinavimus, viribus de caetero constat carere, si praedictus archiepiscopus interim te, aut terram tuam, vel personas regni tui, in aliquo gravare praesumpserit, praesentes litteras poteris in argumentum nostrae voluntatis ostendere, et te et tuos a suis gravaminibus immunes demonstrare. Quod autem in scriptis nostris vel legatis varietatem invenisti, nullatenus mireris, cum et beatus Paulus propositum suum saepius mutasse legatur, licet nos in hac parte nostrum mutasse propositum minime recolamus: cum et nobis, etsi non ex parte tua, pro certo fuerit intimatum, et quasi certa spes [Col. 0465D] et fiducia facta, quod praenominatus archiepiscopus illis mediantibus tibi deberet reconciliari. Quod etiam ex quibusdam scriptis, quae nobis ostensa fuerunt, visi sumus plenius concepisse. Unde contigit quod eosdem legatos hac de causa juxta verbum nuntiorum tuorum ad regiam sublimitatem transmisimus, quibus cum fiducia ista coram quibusdam fratribus nostris, dum adhuc coram nobis praesentes essent, injunximus, ut in cognitione causarum inter te et archiepiscopum ordine judiciario nulla ratione praecederent, praesertim cum de reconciliatione, sicut diximus, quasi certi essemus. Et ideo prudentia tua, si taliter scripsimus et mandavimus, in nullam debet admirationem deduci, nec [Col. 0466A] alicui mutabilitati, quod ob honorem tuum et sub spe tali fecimus, imputare, praesertim cum homines simus, et in multis decipi aut circumveniri possimus.
Quanta importunitate, et precum instantia venerabilis frater noster hactenus Altisiodoren. episcopus a pontificali sollicitudine saepe a nobis petiit exonerari, et quomodo nos nulla ratione potuimus induci, ut ejus petitioni, et voluntati assentiremus, [Col. 0466B] ad fraternitatis tuae notitiam credimus pervenisse. Unde licet ipse sicut homo religiosus, ex humilitate pariter, et ex debilitate mentis et corporis, commissae sibi forte administrationi spontanea voluntate abrenuntiavit, quia tamen, nisi ejus abrenuntiatio a Romano pontifice primitus approbetur, nec ab administratione illius fuerit absolutus, nec ipse a regimine credito sibi fuerit exoneratus, tibi nullo modo licuit absque conscientia: et mandato nostro, ejus abrenuntiationem recipere, nec capitulum Altisiodoren. de electione tractare potuit, aut ad nominationem alicujus procedere. Quapropter, si velimus rigorem canonum, et sanctorum Patrum auctoritates, et statuta servare; et te possumus dure [Col. 0466C] secundum meritum facti redarguere, et illos de tantae praesumptionis audacia graviter et districte punire; et quia in hoc nec secundum ordinem rectum, nec secundum formam canonum processum est, electio eorum ratione facti, nullas debet vires habere. Caeterum quoniam tibi omne factum, et causam Ecclesiae tuam propriam reputasti, in multis debitores existimus, et honori, et exaltationi tuae, in quibus cum Deo et justitia possumus, et cupimus, et tenemur deferre. Ideo non ponentes leges in posterum, sed similia fieri prohibentes de caetero, ex dispensationis apostolicae moderatione, et non ratione facti providentiae tuae praecipimus, ut dilectum filium nostrum W. fratrem tuum quem inter alios fratres nostros respectu dilectionis probitatis [Col. 0466D] tuae charissimum reputamus, et propter providentiam, et discretionem ejus praescriptam ecclesiam, spiritualia et temporalia incrementa consecuturum, incunctanter assumas, et ipsum tempore opportuno in presbyterum ordines, et demum in episcopum studeas, auxiliante gratia Spiritus sancti, consecrare.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, HENRICO archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0467A] Quanto majori dignitate et nobilitate sanguinis praeemines, tanto te decet subditis tuis magis mitem et benevolum exhibere, et ad hoc inter caetera studia tua studio totius attentionis intendere, ut subditos tuos mansuete videaris et benigne tractare. Accepimus autem ex parte dilectorum filiorum nostrorum canonicorum Ecclesiae tuae, quod tu eos dure nimis, et graviter tractas, ultra modum in ipsos manum tuam gravasti, et ad eorum gravamen charissimum in Christo filium nostrum illustrem Francorum regem fratrem tuum, quod te prorsus dedecuit, provocasti, in hoc minus, quam decuerit, libertati ecclesiasticae providens, nec considerans, vel attendens quantum eidem Ecclesiae in posterum poterit esse damnosum, quod per eumdem [Col. 0467B] regem, praeter gravamen tuum, praefatam Ecclesiam gravari fecisti. Si enim supradictus rex, qui ita Catholicus et Christianissimus est, et ecclesiasticae libertatis amator, in bona ipsius Ecclesiae manum extendit, haeredes ejus, qui non ita erunt forte amatores ecclesiasticae libertatis, eamdem et alias Ecclesias regni facti hujus exemplo committere poterunt graviora: quod si forte (quod absit!) contingeret, tibi in salutis perpetuae detrimentum non immerito proveniret. Quoniam igitur cum universis subditis tuis, et praesertim cum clericis cathedralis Ecclesiae, te decet pacem, et concordiam habere et obtentu potentiae et nobilitatis tuae ab eorum gravaminibus propensius abstinere, cum in omni certamine, ille qui plus potest, etiam si injuriam [Col. 0467C] sustineat, facere videatur. Fraternitatem tuam monemus, mandamus atque praecipimus quatenus ad teipsum redeas, quid providentiam tuam et nobilitatem deceat diligenter attendas, et supradictos canonicos paterna charitate diligas, et honores, et apud eumdem regem efficere satagas, ut eis gratiam suam et ablata omnia clementer restituat: ita te circa ipsos et universos subditos tuos benignum et munificum exhibeas, quod plus videaris diligi quam timeri; non enim sine derogatione famae tuae praedicta Ecclesia et canonici gravamen tuum vel injuriam sustinebunt, seu inter te et ipsos discordia vel scandalum perdurabit.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, illustri Francorum regi LUDOVICO, salutem et apostolicam benedictionem.
Inter alia pietatis opera quibus magnitudo regiae screnitatis invigilat, hoc est quod ad cumulum sempiternae mercedis, et aeternae laudis gloriam copiosius tibi proveniet, quod ecclesiasticam libertatem sicut Christianissimus rex, et catholicus princeps prae caeteris regibus, et principibus orbis auges propensius, et conservas, et pro ecclesiastico [Col. 0468A] statu servando sollicitus, et studiosus existis. Unde decet regiam prudentiam tuam pium et commendabile opus indefessa cura et sollicitudine votivis cordis affectibus imitari, nec ab eo aliquorum suggestionibus aliquo tempore retrahi, quod tibi et sempiternam salutem procul dubio praeparat, et ubique terrarum famae tui gloriosi nominis tribuit incrementum.
Accepimus autem quod occasione sumpta ex discordia, quae inter venerabilem fratrem nostrum archiepiscopum, et devotos filios nostros canonicos Remenses nascitur esse suborta, ab eisdem canonicis quaedam contra solitum exegisti, quae quoniam tibi negarunt, tu adversus eos indignatus eis, et Ecclesiae suae possessiones quasdam pro voluntate [Col. 0468B] propria subtraxisti. Quoniam igitur personam tuam ita ferventi charitate diligimus, quod nihil aliquando vellemus committere unde merito posset per Deum, vel homines regiae magnitudini derogari; excellentiam tuam rogamus, monemus et exhortamur in Domino, atque in remissionem peccatorum injungimus, quatenus divinae retributionis intuitu et pro reverentia B. Petri et nostra, nec non tuae salutis obtentu, eisdem canonicis gratiam et amorem tuum clementer restituas, ablata omnia reddas, ad reformationem pacis inter eumdem archiepiscopum et canonicos diligenter intendas, praedictam Ecclesiam in sua libertate conserves, ut sicut in regno tuo eadem Ecclesia celebris, et solemnis habetur, pace gaudeat et tranquillitate. [Col. 0468C] Indignum est siquidem et penitus indecorum, ut cum praefatus archiepiscopus et canonici idem sapere debeant et sentire, inter eos scandalum diutius perdurare videatur.
[Col. 0468D] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, filiis abbatibus et caeteris Latinis, tam clericis quam laicis apud Durachiam commorantibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Ne cura Dominicae ovis his qui in diversis mundi partibus sunt constituti, posset deesse, Romanus pontifex alios in partem commissae sibi administrationis vocavit, ut sollicitudinem et curam quam praesens non potest omnibus simul impendere, per ipsos studeat diligentius ministrare. Unde quia vos non possumus corporali praesentia visitare, nec fratres nostri cardinales, qui ad illustrem Constantinopolitanum imperatorem per . . . . . destinantur, ibi possunt apud vos diuturniorem moram habere, per venerabilem fratrem nostrum T. Ragusinum archiepiscopum [Col. 0469A] virum honestum, providum pariter et discretum vos tanquam dilectos filios duximus visitandos, ut vice nostra, ea quae invenerit inter vos evellenda, evellat, et plantet quae noverit complantanda. Ideoque universitatis vestrae prudentiam per apostolica scripta monemus atque mandamus quatenus praedictum archiepiscopum ad vos venientem benigne recipiatis, et monitis et mandatis ipsius in his quae ad animarum vestrarum spectant salutem, humiliter annuere et obedire curetis; nec excommunicatis suis, praesertim Antivarensi et Dulchinensi episcopis, donec in excommunicatione perstiterint, communicare praesumatis, ita quod nos devotionem vestram commendare possimus, et ipse in vobis bonam valeat sementem plantare.
[Col. 0469B] Datum Beneventi, tertio Nonas Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri AMALRICO, Jerosolymitano patriarchae, ejusque successoribus canonice institutis in perpetuum.
Beneficia, quae in terra Jerosolymitana universo mundo divina pietas contulit, quanto cunctisque gentibus proficuerint ad salutem, tanto ad laudem Dei et venerationem Jerosolymitanae ecclesiae totum [Col. 0469C] mundum invitant. Ibi quidem factus est panis, qui de coelo descendit, qui esurientium animas degustatus impinguat, in cujus fortitudine quadraginta diebus ambulavit Elias, et in cujus vegetatione ad montem Dei Oreb nos credimus perventuros. Ibi ortus est Lucifer, qui nescit occasum; inde per universum mundum jubar aeternae claritatis effulsit; inde Christianae fidei primordia manaverunt. Unde conveniens est et ordo exigit rationis ut loco illi totus mundus applaudat, et tanto Jerosolymitanam Ecclesiam prae locis aliis veneretur, quanto ampliora se inde conspicit beneficia percepisse. Hoc si quidem, quamvis universis hominibus agendum immineat, nobis tamen, qui licet non suffragantibus [Col. 0469D] meritis universarum ecclesiarum curam, Deo prout ipsi placuit disponente, suscepimus, tanto vigilantius incumbit agendum, quanto perceptio confirmationis fraternae ad successionem beati Petri, apostolorum principis, specialius dignoscitur pervenire. Accedit ad hoc quod ecclesia illa indivisa charitate apostolicae sedi semper adhaesit, nunquam est distracta per haereses, nunquam verae lucis jubar amisit, et, quanto durius circumsaevientium procellarum fuit fluctibus conquassata, tanto majorem sedulo virtutis et constantiae suae per universum mundum dedit odorem. Quocirca, venerabilis in Christo frater Amalrice patriarcha, personam tuam et pro tua honestate et pro commissae tibi ecclesiae reverentia plene charitatis [Col. 0470A] brachiis amplectantes, concessa nobis desuper apostolorum principis auctoritate, ad instar praedecessorum nostrorum felicis memoriae, Paschalis, Innocentii, Lucii, Anastasii et Adriani, Romanorum pontificum, statuimus ut civitates omnes atque provincias, quas divina gratia temporibus utriusque Balduini et Fulconis, Jerosolymitanorum regum, Christianitati restituit, et quoscunque honores vel dignitates, quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum metropolico aut primatus vel proprietario jure, sive quolibet alio justo titulo possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma tibi tuisque [Col. 0470B] successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: decimas ecclesiae et alias possessiones Jericho, Daronis et Neapolis atque locorum dioecesis, in quibus episcopi fuerunt et modo non sunt, sive aliorum locorum, quae inpraesentiarum juste dignosceris possidere. Ad haec patriarchalem dignitatem et reverentiam in ecclesiis patriarchatui Jerosolymitano subditis, jura quoque ejusdem ecclesiae tibi tuisque successoribus competentia, et bonas et antiquas consuetudines, quas ecclesia ipsa temporibus antecessorum tuorum habuisse vel ab aliis recepisse dignoscitur, tam in solemnitatibus ecclesiarum quam impoenitentiis, sepulturis, baptisterio et benedictione sponsarum necnon purificationibus [Col. 0470C] mulierum, tibi et ecclesiae tuae auctoritate apostolica confirmamus. Quaecunque praeterea per industriam atque potentiam bonae memoriae Balduini, quondam Jerosolymorum regis, et charissimi in Christo filii Amalrici, illustris regis Jerosolymorum, rationabilibus modis ecclesiae Jerosolymitanae concessa vel restituta sunt, vel futuris temporibus eidem ecclesiae restitui aut concedi contigerit, nihilominus tibi tuisque successoribus inconcussa et integra conserventur. Decernimus ergo ut nulli hominum omnino liceat supradictam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed illibata omnia et integra conserventur [Col. 0470D] eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva in omnibus apostolicae sedis auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat; cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud [Col. 0471A] districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
- Ego Alexander, catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus, Hostiensis episcopus.
- Ego Bernardus, Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Hubaldus, presbyter cardinalis tituli Sanctae Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes, presbyter cardinalis tituli Sanctae Anastasiae.
- Ego Bosa, presbyter cardinalis Sanctae Prudentianae tituli Pastoris.
- Ego Albertus, presbyter cardinalis tituli Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Joannes, presbyter cardinalis tituli Sancti [Col. 0471B] Marci.
- Ego Theodinus, presbyter cardinalis Sancti Vitalis tituli Vestinae.
- Ego Hyacinthus, diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Cosmidin.
- Ego Arditio, diaconus cardinalis Sancti Theodori.
- Ego Cinthius, diaconus cardinalis Sancti Adriani.
- Ego Hugo, diaconus cardinalis Sancti Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Petrus, diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Aquiro.
Data [apud] Beneventum, per manum Gerardi, sanctae Romanae Ecclesiae notarii, VI Idus Februarii, indictione I, Incarnationis Dominicae anno 1167, [Col. 0471C] pontificatus vero domini Alexandri papae III anno nono.
[Col. 0471D] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PETRO priori et fratribus Sancti Sepulcri salutem et apostolicam benedictionem.
Sicut ex relatione dilectorum filiorum nostrorum P . . . et G . . . , confratrum nostrorum, accepimus, venerabilis frater noster Amalricus, Jerosolymitanus patriarcha, vos liberam rerum vestrarum administrationem, a suis praedecessoribus vobis indultam et nostris et antecessorum nostrorum privilegiis confirmatam, juxta voluntatem vestram habere non patitur, sed de dandis et auferendis obedientiis vestris, non vocatus, se intromittit. Unde, quoniam ita sibi jura sua idem patriarcha vindicare debet, ut aliorum justitias non miringat, nec sibi quod [Col. 0472A] ad eum non spectat usurpet, eidem per apostolica scripta praecipiendo mandamus quatenus de rebus vel obedientiis vestris contra praedecessorum suorum concessiones, nostris et antecessorum nostrorum privilegiis confirmatas, nisi cum a vobis exinde fuerit requisitus, se intromittere de caetero nulla ratione praesumat, sed vos eamdem, quemadmodum vobis indultum fuisse dignoscitur, sine contradictione et impedimento aliquo vos permittat habere. Ad haec firmiter praedicto patriarchae nostrarum litterarum auctoritate injunximus ut, cum aliquem in concanonicum volueritis, qui idoneus et honestus existat, recipere, vobis in hoc favorem et assensum suum indulgeat, nec aliquem consortio vestro, sicut hactenus dicitur consuevisse, imponat, [Col. 0472B] nisi qui honestate probata praefulgeat, et talis fuerit, quem vos vel alius merito non debeant reprobare, et id cum consilio et assensu vestro efficiat; quod si aliter fecerit, nos ecclesiae vestrae ita curabimus, auctore Domino, providere, quod talia de caetero, etsi vellet, non poterit attentare. Praeterea nobis intimatum fuisse noscatis quod in ecclesia praescripta, vobis invitis, diversis personis praebendas pro beneplacito suo assignat, et de rebus ac bonis vestris eisdem facit necessaria provideri, praesertim cum bona et possessiones vestrae ab his, quae eumdem patriarcham contingunt, diversa penitus et divisa existant. Quia vero non decet eum de bonis vestrae munificum esse et de [Col. 0472C] suis parcum existere, ne talia de caetero sine consilio et voluntate vestra efficiat, personae suae auctoritate apostolica districtius inhibuimus.
Data Beneventi, XV Kalendas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PETRO priori et fratribus Sancti Sepulcri salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectos filios nostros P . . . et G . . . , confratres nostros, quod ad nostram praesentiam pro vestris negotiis transmisistis, paterna benignitate suscepimus, et his, quae nobis ex parte vestra discrete satis et sollicite proposuerunt, aurem benevolam accommodavimus, et ea, quantum honestas permisit, curavimus promovere, sicut ex praefati G . . . viva voce plenius cognoscetis, et vobis per litteras nostras diversis personis directas manifestius innotescet. [Col. 0473A] Specialiter autem venerabili fratri nostro Amalrico, Jerosolymitano patriarchae, dedimus in mandatis ut a vobis non nisi tertiam partem cerae, quae ad ecclesiam vestram defertur, contra tenorem privilegiorum vestrorum requirat, sed ea solummodo parte, quae sibi in privilegiis competit, contentus existat, nec vos aut eum, qui ceram administrat, ad ampliora sibi vel aliis solvenda compellat. De oblationibus autem, quae ad Dominicam Crucem proveniunt, eidem mandavimus quod, si aliquam civitatum intraverit, et in eundo vel redeundo ab expeditione ibidem moram fecerit, universas oblationes, quae ad eamdem post secundum diem ex devotione fidelium offerentur, vos permittat sine diminutione habere, nec eas vobis de caetero subtrahere [Col. 0473B] nulla ratione attentet. De corporibus quoque defunctorum, quae, sicut audivimus, memoratus patriarcha prohibet ante altaria vestra deferri, et de crucibus, quas in die Parasceve coram eisdem non permittit teneri, subjunximus ut id contra ecclesiae vestrae consuetudinem efficere de caetero non praesumat. Quod si litteras nostras exinde sibi directas occultare voluerit, et nostra in hac parte mandata surdis auribus pertransire, praesentes litteras ad tuitionem vestram prae manibus ostendatis, nec ei teneamini contra scripta nostra exinde ulterius respondere. De caetero Hospitalariis firmiter et districte praecipimus quod, cum aliquam adversum vos querelam habuerint, decimas vobis subtrahere non attentent; sed de universis possessionibus suis, in episcopatu [Col. 0473C] Jerosolymitano positis, quas propriis manibus aut sumptibus suis non colunt, sed excolendas aliis tradiderunt, integras decimationes vobis, omni contradictione et appellatione cessante, persolvant; de laboribus autem suis, qui propriis manibus aut sumptibus excoluntur, decimas secundum conventionem inter vos factam vobis sine aliqua diminutione reddant, sibi omnimodis praecaventes ne alicujus querelae, quae inter vos mota fuerit, occasione eas vobis subtrahere vel negare praesumant; sed si aliquid adversus vos habuerint, justitiam suam ordine judiciario a vobis requirant.
Data Beneventi, XV Kalendas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PETRO priori et fratribus Sancti Sepulcri salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectos filios nostros P . . . et G . . . , confratres vestros, quos ad nostram praesentiam pro vestris negotiis [Col. 0474A] transmisistis, paterna benignitate suscepimus, et his, quae nobis ex parte vestra discrete satis et sollicite proposuerunt, aurem benevolam accommodavimus, et ea, quantum honestas permisit, curavimus promovere, sicut ex praefati P . . . viva voce plenius cognoscetis, et vobis per litteras nostras diversis personis directas manifestius innotescet. Specialiter autem Hospitalariis firmiter et districte praecipimus quod, cum aliquam adversum vos querelam habuerint, decimas vobis subtrahere non attentent, sed de universis possessionibus suis, in episcopatu Jerosolymitano positis, quas propriis manibus aut sumptibus suis non colunt sed excolendas aliis tradiderunt, integras decimationes vobis, omni contradictione et appellatione cessante, [Col. 0474B] persolvant; de laboribus autem suis, qui propriis manibus aut sumptibus excoluntur, decimas secundum conventionem inter vos factam sine diminutione aliqua reddant, sibi omnimodis praecaventes ne alicujus querelae, quae inter vos mota fuerit, occasione eas vobis subtrahere vel negare praesumant; sed, si aliquid adversus vos habuerint, justitiam suam ordine judiciario requirant. Nihilominus etiam eisdem Hospitalariis inhibuimus ut in civitate Joppen ecclesiam absque consensu patriarchae et vestro de novo aedificare non praesumant, praesertim cum constet eos in eadem civitate aliam habere ecclesiam. Adjicimus praeterea ne, cum praedicta civitas Joppen pro aliquibus malefactorum excessibus supposita fuerit interdicto, idem Hospitalarii in [Col. 0474C] ecclesia sua, quae in corpore civitatis consistit, campanas pulsare, excommunicatos vel nominatim interdictos ad divina officia recipere non attentant, sed, exclusis excommunicatis et interdictis divina ministeria tantum familiae suae suppressa voce ministrant. Quod si ab eisdem de caetero fuerit attentatum, et ad nos exinde iterata querela pervenerit, ita graviter curabimus vindicare, quod facultatem talia perpetrandi, si voluerint, ulterius non habebunt. Quod si litteras nostras exinde sibi directas occultare voluerint, et nostra in hac parte mandata surdis auribus pertransire, praesentes litteras ad tuitionem vestram prae manibus ostendatis.
Data Beneventi, XV Kalendas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PETRO, priori ecclesiae Sancti Sepulcri, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum.
[Col. 0475A] Quoties illud a nobis petitur, quod religioni et honestati noscitur convenire, animo nos decet libenti concedere et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, ad exempla praedecessorum nostrorum piae memoriae, Honorii, Innocentii, Caelestini, Lucii et Eugenii, Romanorum pontificum, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; in primis si quidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Dei timorem et beati Augustini Regulam in ipsa ecclesia institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur; [Col. 0475B] statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Medietatem videlicet cunctarum oblationum, quae ad Sepulcrum Domini offeruntur; oblationes crucis, excepto tantum die sancti Parasceve, et cum patriarcha eam secum pro aliqua necessitate detulerit; decimas civitatis Jerusalem et totius episcopatus ex dono Arnulfi, quondam Jerosolymitani patriarchae; in Neapolim terram, quam Almaricus, illustris [Col. 0475C] Jerosolymorum rex, in novo burgo vobis donavit, et ecclesiam quam ibi aedificastis, ex concessione venerabilis fratris nostri Almarici patriarchae; domos etiam et alias terras, quas in eadem civitate habetis; decimas casalis, quod vocatur Derina, et viridarium quod est inter murum Tyri et antemurale, ex dono bonae memoriae Petri, quondam Tyrensis archiepiscopi; casalia quae vos emistis ab Hugone de Ybelyno, videlicet Bethel, Hudemamel, Dersabe, Huodabes, Dermursur, cum pertinentiis suis; casalia quoque empta a Joanne Gothmanni, scilicet Betatap, Derasen, cum omni integritate sua, guastinis scilicet et appendiciis suis; casale insuper nomine Geladia, quod praedictus rex, tunc comes Ascalonitanus, pro expensa et [Col. 0475D] emissione, quam vos fecistis ad capiendam Ascalonam, vobis concessit; duo praeterea casalia, Capharuth et Vetus Bethoron, et guastinam Derfres ab abbate et monachis Sancti Sabbe comparata; terram quoque, quam Vivianus, dominus Cayphae, intus et exterius ecclesiae Sancti Sepulcri dedit, et domum quam ibi aedificastis, et terram, quam Rogerius et Joannes, duo fratres, eidem ecclesiae dederunt. Vobis pariter confirmamus ecclesiam et decimas supradictae terrae et animalium, quam venerabilis frater noster Ernesius, Caesariensis archiepiscopus, vobis concessit et suo privilegio confirmavit; ecclesiam Sancti Sepulcri in Accon cum pertinentiis suis; ex dono Lamberti casale, quod [Col. 0476A] dicitur Mimas. cum duabus carrucatis terrae plenariis; duas carrucatas terrae, quas vobis dedit Giraldus de Cunin . . . . . ; jardinum, quod fuit Mainardi de Portu, quod filius ejus Raimundus, factus frater Sancti Sepulcri, ecclesiae dedit; duo praeterea casalia, Gebul et Hecar, cum omnibus adjacentiis suis, et piscariam per octo dies in mari Tyberiadis, et angariam per unum diem, et navem assidue juxta modum, quo Willelmus de Buris praedictae ecclesiae concessit, et Galterius, ejusdem civitatis princeps, proprio privilegio roboravit; in Calcalia domum et terras, quas Fed . . . . , frater Sancti Sepulcri, vobis dedit, et Bartholomaeus, villae dominus, donum ratum habuit, adjungens vobis unam carrucatam terrae. Omnes praeterea domos, quas in civitate Jerusalem [Col. 0476B] habetis, sicut memoratus rex vobis scripto proprio confirmavit; domum etiam, quam Tyrensis archiepiscopus vobis vendidit, auctoritate apostolica confirmamus. Nihilominus quoque vobis auctoritate apostolica confirmamus stationes Templi Domini, Montis Oliveti, Montis Sion et Vallis Josaphat in festivitatibus earum, sicut ecclesia Dominicae Resurrectionis semper consuevit habere easdem, ita quidem quod, absente patriarcha, liceat priori, qui pro tempore fuerit, missam in eis solemniter celebrare et processionem cum canonicis ordinare. Adjicimus etiam quod licitum sit vobis malefactores vestros et specialiter vobis decimas auferentes, qui de vestra parochia fuerint, infra Jerusalem vel extra, nisi legitime commoniti satisfecerint, [Col. 0476C] interdicti et excommunicationis sententia in patriarchae vestri absentia condemnare. Statuimus quoque ut non liceat patriarchae sive priori res ecclesiae, nisi de communi aut sanioris partis canonicorum consilio, distrahere aut quomodolibet alienare seu possessiones impignorare; ea vero, quae ab ecclesia vestra in damnum et detrimentum ipsius jam alienata noscuntur, licitum sit vobis rationabiliter revocare. Sancimus etiam ut non sit fas patriarchae sive priori aliquem de vobis sine consilio et assensu capituli vel sanioris partis ejus ad aliquam obedientiam cismarinam dirigere seu ab officio suo suspendere aut a consortio canonicorum removere, nisi ob manifestam culpam suam, quae [Col. 0476D] publica fuerit, aut unde confessus sive convictus existat. Praeterea confratribus vestris, nisi excommunicati aut nominatim fuerint interdicti, corpus Domini et ecclesiastica sepultura non negetur. Ad haec supradictis adjungimus ut patriarcha nihil de rebus ecclesiae vestrae, quod sibi de jure non competit, a concanonicis vel confratribus vestris per obedientiam exigere audeat. Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium decimas a vobis nullus praesumat exigere. Obeunte vero ejusdem loci patriarcha, nullus ibi qualibet subreptionis astutia sive violentia praeponatur, nisi quem fratres ipsius loci communi assensu vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem [Col. 0477A] et sanctorum Patrum statuta canonice providerint eligendum. Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate et Jerosolymitani patriarchae canonica justitia et reverentia. Si qua igitur, etc.
- Ego Alexander, catholicae Ecclesiae episcopus, subscripsi.
- Ego Hubaldus, Ostiensis episcopus, subscripsi.
- Ego Bernardus, Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus, subscripsi.
- Ego Hubaldus, presbyter cardinalis tituli Sanctae Crucis in Jerusalem, subscripsi.
- Ego Joannes, presbyter cardinalis Sanctorum Joannis et Pauli tituli Pammachii, subscripsi.
- Ego Albertus, presbyter cardinalis tituli Sancti [Col. 0477B] Laurentii in Lucina, subscripsi.
- Ego Boso, presbyter cardinalis Sanctae Pudentianae tituli Pastoris, subscripsi.
- Ego Joannes, presbyter cardinalis tituli Sancti Marci, subscripsi.
- Ego Theodinus, presbyter cardinalis Sancti Vitalis tituli Vestinae, subscripsi.
- Ego Hyacinthus, diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Cosmiden, subscripsi.
- Ego Arditio, diaconus cardinalis Sancti Theodori, subscripsi.
- Ego Cinthius, diaconus cardinalis Sancti Adriani, subscripsi.
- Ego Hugo, diaconus cardinalis Sancti Eustachii [Col. 0477C] juxta templum Agrippae, subscripsi.
- Ego Petrus, diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Acquiro, subscripsi.
Data Beneventi, per manum Girardi, sanctae Romanae Ecclesiae notarii, VI Nonas Martii, indictione prima, Incarnationis Dominicae anno 1167, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno nono.
ALEXANDER . . . . . . . . ASSELINO abbati et fratribus S. Walarici . . . . . . . .
Dignum est et rationi conveniens ut cum ad sedem apostolicam quaestiones aliquae deferuntur, debitum ibidem sortiantur, et illic finem contentiones et litigia sumant, ubi mater Ecclesia primatus obtinet dignitatem. Cum autem jampridem inter vos et Ambianensem Ecclesiam, super jure parochiali in castro Sancti Wallerici, et de impositione abbatis in sedem electionis tempore, quaestio mota fuisset, causam illam bonae memoriae Balduino quondam Noviomensi episcopo commisimus cognoscendam, ita quidem quod rationes et allegationes hinc inde et juratorum testium depositiones [Col. 0478A] deberet suscipere, et eas a nobis cum utraque parte, si bene recolimus, in certo termino destinare; quae cum ab eo cognita et ad nos delata fuissent, venerabili fratri Remensi archiepiscopo, nostra super hoc scripta curavimus destinare. Unde cum utriusque iterum partis acta tam in rationibus quam allegationibus, quam in juratorum testium depositionibus, ad nos ab eo sub sigillo suo delata fuissent, et dilecti filii nostri Arnulphus et Fulbertus confratres, et responsales vestri, necnon et magister Gislebertus, qui pro venerabili fratre nostro Ambianensi episcopo venerat, in nostra essent praesentia constituti, easdem rationes et allegationes coram nobis et fratribus nostris saepe et saepius recitari fecimus, et diligentius examinari. Cum autem [Col. 0478B] juratorum testium depositiones studiosius inspexissemus, licet ex parte Ambianensis ecclesiae duo deposuissent quod R. quondam abbas vester per quemdam archidiaconum Ambianensem, in cathedra positus fuit, plura tamen pro vobis testimonia comparuerunt, qui jam dictum R. et caeteros abbates vestros per alium in cathedra positos fuisse plenius comprobant. De jure vero parochiali in castro praescripto, cum diligentius tractaremus, nec duos testes concordes pro Ambianensi ecclesia invenire possemus, cum plures quod divortia et alia parochialia, per abbates vestros a quadraginta retro annis facta fuerant, jurati etiam deposuissent. Vos tam super positione abbatis in cathedram, quam de cura animarum, et omni alio jure parochiali [Col. 0478C] in praedicto castro, a memorati episcopi et ecclesiae suae impetitione absolvimus, et eisdem perpetuum super hoc silentium auctoritate apostolica imposuimus. Ut autem haec nostrae definitionis sententia futuris semper temporibus inviolabiliter observetur, eam auctoritate apostolica duximus roborandam, et praesentis scripti patrocinio muniendam; statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae definitionis et confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, se noverit incursurum.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- [Col. 0478D] Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuens. et S. Rufinae episcopus.
- Ego Hubaldus presbyter cardinalis tit. S. Anastasiae.
- Ego Theodinus presbyter cardinalis S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Hugo diacon. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
Datum Beneventi per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XII Kal. Aprilis, indict. I, Incarnat. Dominicae anno 1168, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno IX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiabus FUSCHAE abbatissae monasterii S. Victorini, quod in Beneventana civitate situm est, ejusque sororibus, tam praesentibus quam futuris, monasticam vitam professis in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestati noscitur convenire, animo nos decet libenti [Col. 0479B] concedere, et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilectae in Domino filiae, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium in quo divino mancipatae estis obsequio sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, in primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Dei timorem et B. Benedicti Regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur; praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste, et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum [Col. 0479C] vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis, et iis . . . . . vos successerint, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Infra Beneventanam civitatem domos, cum casalibus, et cum omnibus suis pertinentiis, ecclesiam, S. Crucis ad portam Summam cum omnibus suis pertinentiis, ecclesiam S. Severiani cum pertinentiis suis, ecclesiam S. Salvatoris de Prata cum pertinentiis suis, ecclesiam S. Salvatoris de Alifa cum ecclesiis suis, videlicet ecclesiam S. Secundini, ecclesiam S. Martini, ecclesiam S. Mariae de Arena cavata, ecclesiam S. Vitaliani, ecclesiam S. Petri de Mercato Veteri, ecclesiam S. Christophori, ecclesiam [Col. 0479D] S. Viti, ecclesiam S. Angeli de Rapa Canina cum pertinentiis earum, salvo tamen jure monasterii S. Vincentii de Monte quod habet in praedicto monasterio S. Salvatoris de Alifa, hortum prope Sanctum Erasmum, hortum juxta Aquamlongam, vineam de Casalico, vineam de Guardia cum pertinentiis earum, haereditatem de Mathocca, vineas et terras de loco Cupuli, cum pertinentiis suis, vineam de Faldula, cum pertinentiis suis, vineas et terras de Montore, cum pertinentiis suis. Apud Tinam terras et silvas. Sane si mercatores et peregrini, se cum rebus suis monasterio vestro intuitu devotionis reddere voluerint, eos recipiendi liberam facultatem habeatis. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbatissa, vel earum qualibet, quae [Col. 0480A] tibi successerint, nulla ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quam sorores communi consensu, vel sororum pars consilii sanioris secundum Dei timorem, et B. Benedicti Regulam elegerint a Romano pontifice benedicendam. Et quia monasterium vestrum specialiter juris, et proprietatis beati Petri existit, et ad provisionem, et dispositionem Romanae Ecclesiae nullo mediante noscitur pertinere, conditionem quam abbati, et fratribus praedicti monasterii S. Vincentii in Ecclesia vestra concessistis, quod scilicet post decennium tuum, filia abbatissa, et earum quae post te succedent per licentiam, et consensum abbatis S. Vincentii abbatissam deberetis eligere, omnino irritum ducimus, et apostolica auctoritate cassum: [Col. 0480B] Nemini enim licuit inconsulto Romano pontifice praedicto vestro monasterio novam conditionem imponere, aut statum suum in deterius immutare. Decernimus ergo, etc. Salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi in praescriptis Ecclesiis canonica justitia. Si qua igitur, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis, et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Hubaldus presbyter cardinalis tituli S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes presbyter cardinalis S. Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- [Col. 0480C] Ego Joannes presbyter cardinalis tituli S. Anastasiae.
- Ego Boso presbyter cardinalis S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Joannes presbyter cardinalis tituli Sancti Marci.
- Ego Theodinus presbyter cardinalis Sancti Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Hyacintus diaconus cardinalis tituli Sanctae Mariae in Cosmedin.
- Ego And. diaconus cardinalis S. Theodori.
- Ego Cynthius diaconus cardinalis S. Adriani.
- Ego Hugo diaconus cardinalis S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Petrus diaconus cardinalis Sanctae Mariae in [Col. 0480D] Aquiro.
Datum Beneventi, per manum Gratiani S. R. E. subdiac. et notarii, VI Kal. Maii, indict. I, Incarn. Dominicae 1168, pontificatus vero D. Alexandri papae III, anno IX.
ALEXANDER papa HENRICO regi Angliae.
A regiae sublimitatis memoria non credimus excidisse, [Col. 0481A] quantum tibi super negotio venerabilis fratris Thomae Cantuariensis archiepiscopi, utinam non contra justitiam, detulerimus. Et quomodo nos ei os saepe clauserimus, ne in te, aut in regnum tuum, vel personas tui regni aliquam posset sententiam ferre, aut vos in modico aggravare, celsitudini tuae incognitum non existit. Nunc autem sub ea spe et fiducia, quod omnipotens Dominus animum tuum circa jam dictum archiepiscopum mitigare debeat, et immensa sua clementia serenare, licet contra rigorem ecclesiasticum et justitiam etiam sustinuerimus, serenitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus, et exhortamur in Domino, et tibi in remissionem omnium peccatorum tuorum injungimus, ut animum et voluntatem tuam vinci a Domino [Col. 0481B] patiaris, nec contra Deum et salutem tuam pugnare velis, et suam adversus te indignationem, quod absit! merito commovere. Si autem praefati archiepiscopi personam, aut nostram etiam, qui licet immeriti in majori sumus officio constituti, diligentius considerare volueris, et ad tuam nobilitatem et magnificentiam comparare, non tibi guerram aut indignationem istam ad laudem et gloriam, sed ad dedecus potius poteris reputare, cum nullam ei reverentiam vel honorem propter nobilitatem vel magnitudinem suam, sed solummodo propter Deum exhibeas, et in eo ipsum Deum procul dubio venereris, eodem dicente: Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit (Luc. X) . [Col. 0481C] Quare si tuam in hac parte vinci duritiam et propositum patiaris, ad augmentum tibi et exaltationem proveniet, et Deus, cui te humiliaveris, personam tuam sine dubitatione aliqua exaltabit; et tam spiritualiter quam temporaliter patientiam et humilitatem tuam remunerare curabit, sicut tibi per venerabilem fratrem nostrum Bellicensem episcopum, et dilectum filium priorem Carthusiensem, latores praesentium, viros siquidem religiosos et Deum timentes, haec et alia viva voce plenius significamus, volentes animi tui indignationem et motum blandis et lenibus a suo proposito revocare.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri THOMAE, Cantuariensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Qualiter jam pridem venerabilem fratrem nostrum Jocelinum Saresberiensem episcopum dilexerimus, et quanta ipse devotione ac familiaritate etiam ante nostrae promotionis initia nobis astrictus adhaeserit, et nos bene recolimus, et tuam credimus prudentiam non latere. Inter caetera siquidem nostrae ad eum specialis gratiae et amoris indicia illud satis potes [Col. 0482A] memoriter tenuisse, quomodo cum indignationem et iram regiam incurrisset, tuam pro eo fraternitatem sollicite satis et affectuose rogavimus, ut ad ipsius reconciliationem partes tuas efficaciter interponeres, et omne studium et operam, quam posses, diligenter impenderes. Quod quidem adeo diligenter et laudabiliter effecisti, quod per Dei gratiam et interventum nostrum, ac sollicitudinem et studium tuum pacem et gratiam regis obtinuit. Memores itaque et nostrae ad eum dilectionis et suae ad nos devotionis et familiaritatis antiquae, ipsum tibi duximus attentius commendandum, sinceritatem tuam, de qua omnino confidimus, per praesentia scripta rogantes propensius, monentes atque mandantes, quatenus ejus imbecillitati ac senectuti compatiens, [Col. 0482B] et non tam ipsius aetati quam nostrae in eo deferens voluntati, simul etiam considerans, quod, sicut credimus et certis deprehendimus conjecturis, non suo spiritu ducitur, sed quadam ob metum principis contra animum suum necessitate premitur et urgetur, eum in patientiae ac lenitatis spiritu benigne supportes, et usque ad discessum nuntiorum nostrorum, quos ad eumdem regem pro tua reconciliatione transmisimus, ipsum in nullo penitus graves, quemadmodum etiam de ipsius regis et aliorum ejusdem regni personis te interim volumus observare. Exinde vero si tibi et ecclesiae tuae, sicut desideramus pariter et speramus, pax fuerit auctore Domino restituta, eumdem episcopum pro [Col. 0482C] reverentia beati Petri ac nostra, et sua suorumque devotione ac fidelitate, ex hoc in perpetuum plenius obtinenda, omni, si quem contra eum concepisti, rancore deposito diligas, manu teneas, et honores, et nec per te ipsum, nec per jam dictum regem, cujus iram frequenter expertus veretur plurimum ac formidat, ullam sibi molestiam irreges vel gravamen. Ipse ad pacem et reconciliationem tuam, tam per se quam per amicos, et consanguineos suos efficaciter laborare, et omnem ad hoc sollicitudinem et operam quam poterit, adhibere curabit, ut eo ipso gratiam nostram et benevolentiam tuam plenius mereatur et uberius assequatur. Caeterum si forte, quod Deus avertat, saepe dictus rex in sua duxerit obstinatione indurato animo persistendum, [Col. 0482D] neque hac saltem vice in reconciliatione tua, et tuorum atque ecclesiae tuae pace, voluntati divinae, admonitioni nostrae et honori suo deferre voluerit, extunc si in regnum et regni personas, tuae jurisdictioni, aut metropolis aut legationis jure subditos ultionis debitae severitatem duxeris exercendam, et tuas et ecclesiae tuae injurias, pontificali gravitate ac maturitate servata, prout expedire noveris, vindicandas; quia praefatum episcopum speciali, ut diximus, ab antiquo amoris praerogativa diligimus, si cum eo ob reverentiam beati Petri ac nostram, in quantum cum Deo et honestate poteris, mitius egeris, gratum nobis facies omnimodo et acceptum. Pro decanatus vero Saresberiensis ecclesiae concessione, quem ab ipso invito et renitente [Col. 0483A] Joanni de Oxeneford ad vehementem regis instantiam concessum, imo magis extortum pro certo comperimus, tuam non debet indignationem vel malevolentiam incurrisse, cum et vis major absque dubio intervenerit, et nos etiam eidem Joanni decanatum ipsum, cum eum in nostris manibus refutasset, auctoritate nostra dederimus.
Datum Beneventi, V Idus Maii.
ALEXANDER papa THOMAE Cantuariensi archiepiscopo.
Ad discretionis tuae notitiam credimus jam pervenisse, qualiter Henricus illustris rex Anglorum nobis nuntios direxerit, et quam dura et aspera, et quae vestrum animum plurimum affligebant, per eos a nobis petierit, terribiles minas praetendens, nisi voluntati ejus condescenderemus. Nos vero, quia nondum Ecclesiae persecutio cessavit, nec temporis serenitas adhuc vobis, sicut expediret, arrisit, impetum et ictum animi sui, etsi non exaudierimus petitiones suas, mitigare curavimus, et [Col. 0483C] temperare, illo nempe timore perculsi, ne ad impediendam et disturbandam pacem ecclesiae se, prout olim fecit, illi tyranno et flagitioso inimico ecclesiae aliquo foedere societatis adjungeret, vel materiam haberet ab ecclesia et nostra devotione recedendi. Inde est quod nos temporis malitiam attendentes, de communi fratrum nostrorum consilio, fraternitati tuae sub certa quasi spe et fiducia, quod te in gratiam suam recipiat, et Cantuariensem Ecclesiam in tua libera dispositione dimittat, per apostolica scripta mandavimus, ut nec in ipsum, nec in personas regni, aut in regnum interdicti seu excommunicationis, vel suspensionis sententiam debeas promulgare, nisi alias nostras litteras reciperes, in quibus, si idem rex nollet tibi gratiam suam reddere, [Col. 0483D] facultatem habeas in eum et suos officium tuum exercendi. Quapropter quia tibi tanquam fratri charissimo, et ecclesiae tuae proprium honorem et libertatem cupimus omnibus modis conservare, nisi, quod speramus, et ei proposuimus, usque ad initium proximae quadragesimae effectui mancipaverit, sed in sua fuerit obstinatione induratus, tibi extunc auctoritatem tuam restituimus, ut tam in personas quam etiam in regnum, et in ipsum regem, si tibi et ecclesiae tuae congruere et expedire cognoveris, facultatem liberam habeas debitum officii tui, cessante omni appellationis obstaculo, exercendi, gravitate ac maturitate pontificali adhibita, quam convenit adhiberi.
Datum Beneventi, XIV Kal. Junii.
ALEXANDER papa universis episcopis Angliae.
Ad audientiam nostram communi fama referente, et multorum etiam relatione pervenit, quod post instantem turbationem, quae inter charissimum in Christo filium nostrum Henricum illustrem Anglorum regem, et venerabilem fratrem nostrum Thomam Cantuariensem archiepiscopum, exigentibus peccatis, emersit, quaedam prava consuetudo in illis partibus inolevit, scilicet quod laici ecclesias [Col. 0484B] et ecclesiastica beneficia soleant passim in regno Anglorum quibus vellent conferre, et auctoritate sua clericos investire. Unde quoniam id sanctorum Patrum institutionibus adeo cognoscitur contraire, ut danti et accipienti de manu laica sit anathema, et hoc in ecclesiasticae libertatis perniciem non est dubium graviter redundare, nos universas donationes a laicis de ecclesiis quibuslibet hoc turbationis tempore quibuscunque factas auctoritate beati Petri ac nostra omnino cassamus, et irritas esse decernimus. Quapropter universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et in virtute obedientiae injungimus, quatenus universos illos, qui ecclesias, praebendas, vel alia ecclesiastica beneficia ubicunque per Angliam de manu laica, et [Col. 0484C] maxime hujus turbationis tempore susceperint, diligentius moneatis, et instantius exhortari curetis, quod ecclesias ipsas, praebendas, vel beneficia cum fructibus inde perceptis in manus vestras omni contradictione et appellatione cessante resignent, et eis ad quorum ordinationem jure ecclesiastico spectant, disponendas relinquant.
Quod si ad commonitionem nostram infra quadraginta dies post harum susceptionem non fecerint, vos eos auctoritate nostra, sublato appellationis remedio, cujuslibet timore, gratia et prohibitione postposita, excommunicationis sententia feriatis, et ab omnibus faciatis per parochias vestras sicut excommunicatos vitari, donec ecclesias praescriptas [Col. 0484D] et alia beneficia ecclesiastica libere resignaverint illis, ad quorum donationem et ordinationem spectant, et in pace dimiserint, et de fructibus inde perceptis dignam ecclesiae exhibuerint satisfactionem. Si autem in his exsequendis negligentes fueritis aut remissi, nos omnes illos, qui ecclesias vel caetera beneficia ecclesiastica praeter assensum episcoporum, ad quos eorum donatio spectat, de manu laica, prout superius dictum est, suscepisse noscuntur, nisi praeceptis nostris infra terminum praescriptum paruerint, excommunicationis sententiae auctoritate, qua fungimur, decernimus subjacere: et eos sicut a nobis excommunicatos, praecipimus ab omnibus evitari.
Datum Beneventi, XIV Kalendas Junii.
ALEXANDER papa Joanni CUMIN.
Mirabile gerimus, et grave plurimum ac omnino molestum habemus, quod tu, sicut jampridem nobis innotuit, Bathoniensem archidiaconatum laicali auctoritate tibi vindicare praesumpsisti, et eum venerabili fratri nostro Wigornensi episcopo, in magistro Baldwino, cui ipsum, Roberto quondam Bathoniensi episcopo adhuc vivente, scripti nostri munimine [Col. 0485B] confirmavimus, non timuisti auferre. Unde quoniam excessum hujusmodi, sicut non debemus, sub silentio nolumus praeterire, dilectioni tuae per apostolica scripta mandamus, et in virtute obedientiae injungimus, quatenus memorato episcopo praescriptum archidiaconatum cum universis inde perceptis, omni appellatione et contradictione cessante, resignes, et ipsum eumdem in pace permittas et quiete habere, et ei super hoc nullam molestiam, vel per te vel per alium inferas, aut ejus possessionem impedire praesumas. Si autem nostrum in hac parte praeceptum infra viginti dies post harum susceptionem adimplere neglexeris, noveris nos praefato episcopo in mandatis dedisse, ut te sublato appellationis remedio denuntiet excommunicatum. [Col. 0485C] Quod si ipse hoc forte nollet efficere, venerabili fratri nostro Cantuariensi archiepiscopo mandavimus, ut personam tuam nullius appellatione admissa excommunicationis sententiae denuntiet esse subjectam, et ab omnibus faciat usque ad condignam satisfactionem sicut excommunicatam vitari. Nos etiam te ab omnibus episcopis Angliae pro excommunicato praecipiemus haberi.
[Col. 0485D] ALEXANDER papa THOMAE Cantuariensi archiepiscopo.
Significatum est nobis, et ex parte tua monstratum, quod Girardus Puella, suum recognoscens excessum, ad obedientiam et mandatum nostrum velit redire, et schismaticae pravitati omnimodis renuntiare. Unde quoniam ejus semper debemus imitatores existere, qui ovem centesimam relictis nonaginta novem in deserto propriis humeris reportavit, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus si jam dictus Girardus ad nostram et Ecclesiae devotionem voluerit, sicut nobis est significatum, redire, ipsum exhibito secundum formam, quam tibi praescribimus juramento [Col. 0486A] recipias, et eumdem ab ea, qua tenetur, sententia vice nostra absolvas. Ita tamen quod beneficium sibi a schismaticis collatum nullo modo debeat retinere, nisi forte ecclesia, in qua illud habet, postquam ad nostram fuerit, et Ecclesiae Romanae devotionem conversus, hoc sibi conferre voluerit.
Data Beneventi, XIII Kalendas Junii.
[Col. 0486B] ALEXANDER papa LUDOVICO regi Franciae.
Significatum est nobis, quod Girardus Puella, suum recognoscens excessum, schismaticae pravitatis errori velit omnimodis abrenuntiare, et ad mandatum nostrum, et venerabilis fratris nostri Thomae Cantuariensis archiepiscopi Domino suo redire. Unde quoniam ad nostrum spectat officium cum delinquentibus misericorditer agere, et judicio misericordiam anteferre, serenitatem tuam per apostolica scripta rogamus attentius et monemus, quatenus si memoratus Girardus ad nostram, et ecclesiae, et archiepiscopi sui obedientiam reverti voluerit, et excessum suum digna poenitentia recognoscere, ipsum in terram tuam sine alicujus indignationis rancore cum gratia tua venire permittas, et in regno [Col. 0486C] tuo, sicut consueverat, permanere.
Datum Beneventi, XIII Kalendas Junii.
ALEXANDER papa charissimo in Christo filio HENRICO regi Angliae.
Quam paterne et quam benigne regiam saepius excellentiam convenerimus, et per litteras ac nuntios frequenter exhortati fuerimus, ut venerabilem [Col. 0486D] fratrem nostrum Thomam Cantuariensem archiepiscopum reconciliare tibi deberes, et sibi ac suis ecclesias cum caeteris ablatis restituere, sublimitatis tuae prudentia non ignorat, cum id fere toti Christianitati publicum ac manifestum existat. Unde quoniam in hoc hucusque minime proficere potuimus, nec animi tui motum blandis et lenibus emollire, tristes et dolentes efficimur. Et nos spe et fiducia nostra frustrari dolemus, praesertim cum te, sicut filium charissimum, sincerius diligamus in Domino, cui in hoc grave periculum imminere videmus. Et quoniam scriptum est: Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam, et annuntia populo meo scelera eorum (Isa. LVIII) ; et alibi: Nisi annuntiaveris impio impietatem [Col. 0487A] suam, sanguinem ipsius de manu tua requiram (Ezech. III) ; et alias per Salomonem; piger homo de stercore boum lapidari jubetur, duritiam tuam, sicut hactenus, contra justitiam et salutem nostram non duximus ulterius supportandam. Nec praefato archiepiscopo os de caetero aliqua ratione claudemus, quin officii sui debitum prosequatur libere, et suam et ecclesiae sibi commissae injuriam ecclesiasticae severitatis gladio ulciscatur. Quae autem in litteris tam de his quam de aliis minus contineri noscuntur, dilecti filii nostri, prior de Monte Dei, et frater Bernardus de Corilo, viri siquidem plus Domini quam hominis faciem reverentes, serenitati tuae latius viva voce proponent, quorum admonitioni ille, cui servire regnare est, et in cujus [Col. 0487B] manu corda regum consistunt, animum tuum et voluntatem inclinet, ut flecti potius velis, quam contra Deum et salutem tuam in tantae obstinationis proposito diutius permanere. Quod si nos in illis nec sic audire volueris, ea quae tibi ex parte nostra proposuerint, procul dubio ventura poteris formidare.
Datum Beneventi, XI Kalendas Junii
ALEXANDER papa SIMONI priori de Monte Dei, et Bernardo DE CORILO.
Ad vestrae dilectionis notitiam volumus pervenire, quod nos charissimum in Christo filium nostrum Henricum illustrem Anglorum regem, per nuntios et litteras benigne ac paterne saepe et saepe commonuimus, ut venerabilem fratrem nostrum, Thomam Cantuariensem archiepiscopum in gratiam et amorem suum reciperet, et ipsum ad sedem suam et commissam sibi ecclesiam revocaret. Quem utique sub spe et fiducia, quod animum et voluntatem suam circa jam dictum archiepiscopum mitigare deberet, hactenus sustinuimus. Verum quoniam apud [Col. 0487D] eum in his huc usque proficere minime potuimus, unde tristes sumus et dolentes effecti, eumdem adhuc per vos, quos magis Deum quam faciem hominis et credimus et novimus revereri, sicut filium, cujus correctionem toto cordis affectu optamus, paterne duximus admonendum.
Inde siquidem est, quod dilectioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et in virtute obedientiae injungimus, quatenus in unum convenientes, ad praefatum regem infra duos menses post harum susceptionem, si citra mare fuerit, omni excusatione et contradictione cessante, insimul accedatis, et eumdem commonere diligentius, et instantius exhortari curetis, et ipsi etiam ex parte Dei et nostra, in omnium delictorum suorum veniam [Col. 0488A] injungatis, quod memoratum sibi archiepiscopum reconciliet, et omni indignatione et rancore semoto eumdem in gratiam et amorem suum recipiat, et illum ad commissam sibi ecclesiam non differat revocare, considerans diligentius et attendens, quam periculosum sit et tam animae quam corpori perniciosum, contra Deum et ecclesiam suam pugnare, sicut in universalis Ecclesiae inimicis poterit evidenter agnoscere, si qualiter eos omnipotens Dominus justo suo judicio humiliaverit, et vires ipsorum, in quibus maxime confidebant, hoc anno enervare curaverit, ad animum voluerit sollicite revocare. Non enim sibi ad ignominiam vel infamiam debet aliquam reputare, si suam in hac parte vinci voluntatem et animum patiatur, et se Deo ac Creatori suo [Col. 0488B] humiliet, qui eum, si hoc fecerit, procul dubio exaltabit. Haec siquidem sibi et alia, quae magis expedire noveritis, studiosius et saepius sine dubitatione aliqua proponentes, litteras nostras commonitorias eidem tradatis, et commonitionem vestram in spiritu fortitudinis et lenitatis adjungere studeatis.
Quod si vos nec sic audire voluerit, sed in sua potius duritia et obstinatione duxerit persistendum, eidem litteras nostras comminatorias porrigatis, et ex parte nostra constanter addentes, quod nos praenominato archiepiscopo os de caetero nulla ratione claudemus, nec ipsi, nisi idem rex ante initium proximae quadragesimae, quae jam quasi instare videtur, [Col. 0488C] ea quae superius diximus, adimplere voluerit, ulterius inhibitionem aliquam faciemus, quin suas et ecclesiae sibi commissae, nec non et suorum injurias ecclesiasticae severitatis gladio pro sui officii debito gravius ulciscatur. Non enim credere debet aut in mente habere, quin dormiens Dominus aliquando excitetur: et quod beati Petri gladium ita rubigo consumpserit, quin educi valeat, et vindictam debitam exercere. Volumus autem, ut haec, sicut praediximus, diligentius exsequamini, nisi venerabilis frater noster Bellicensis episcopus, et dilectus filius prior Carthusiensis, ea prout illis mandavimus exsequantur.
Datum Beneventi, VIII Kal. Junii.
Omnino nobis placeret, et tuae saluti omnimodis expediret, ut ad commissam tibi ecclesiam remeares, si ibidem officium tuum libere poteris exercere. Verum si te ibidem ad pravas illas consuetudines, quas Deus, et Ecclesia, et nos omnino damnavimus, observandas, vel ad aliud te cogendum inconveniens formidas, nulla ratione consulimus, ut pedem in compedem ponas, aut te in carcerem [Col. 0489A] aliquo modo intrudas. Nos autem, sicut novisti, regem in patientia, sicut decuit, et in humilitate vincere cupientes, ei hactenus multum detulimus, de misericordia Christi sperantes, quod ille, in cujus manu corda sunt regum, voluntatem et animum ejus mitigare deberet, et ad suum placitum inclinare. Unde quoniam nobis in his hucusque aliter, quam credebamus, evenit, nos eum hac vice per nuntios nostros duximus sollicitandum, sicut ex aliis litteris, quas tibi transmisimus, cognitioni tuae plenius innotescet. Quod si nos hac vice audire noluerit, pro certo cognoscas, quod nos eum de caetero non sustinebimus, nec venerabili fratri nostro clausimus vel claudemus, aut ei aliquo modo potestatem suam adimemus, quominus officium suum [Col. 0489B] libere valeat exercere. Scire namque te volumus, et certa cognitione tenere, quod nos ei in ecclesiae suae libertate et justitia manutenenda, quandiu vitalis spiritus in corpore nostro mansionem habuerit, nulla ratione deerimus. Sed ei potius in his consilium et auxilium, in quibus honeste poterimus, efficaciter ministrabimus. Et si ipse negligens aut remissus existeret, nos auctoritatem beati Petri et nostram procul dubio apponeremus. Quare constanter et viriliter agas, et non modicum in Domino conforteris, certo certius habens, quod ex quo misericors et miserator Dominus universalis Ecclesiae negotium in tantum solita clementia jam respexit, quod schismaticus jam fere nullus remansit, in ipsius [Col. 0489C] ecclesiae membris diu non poterunt scandala permanere.
ALEXANDER papa, THOMAE Cantuariensi archiepiscopo.
Ex litteris tuis te vehementer commotum et turbatum esse accepimus, eo quod tibi, sicut deceret et velles, non assistamus, et quod illustris rex Anglorum tibi occasione litterarum, quas ei transmisimus, incessanter insultet, et a tua se glorietur jurisdictione subtractum. Verum si tenorem litterarum [Col. 0489D] a principio usque ad finem legi fecisset, nihil profecto in eis reperiret, unde nobis aut tibi posset merito insultare. Quoniam igitur Ecclesia Romana in consuetudine habet, potius in observanda maturitate incommodum plerumque perferre quam in quibuslibet negotiis praecipitanter procedere, quod eumdem regem tam longa exspectatione sustinuimus, ipsum nuntiis et litteris a proposito suo paterne et benigne revocare volentes, et ejus impatientiam et duritiam mansuetudinis dulcedine emollire, non turbetur nec moveatur fraternitas tua, quia fervor charitatis et dilectionis, quam circa personam tuam habuimus, in nullo tepuit vel exstat remissus, sed de die in diem magis ac magis accrescit. Semper enim in proposito habemus honorem, [Col. 0490A] et dignitatem, et jura tua, et ecclesiae, cui Deo auctore praesides, diligenti sollicitudine manutenere et conservare, et quod tibi concessimus, nullatenus mutavimus, nec Deo praestante mutabimus, et in die tibi concessa potestatem tuam libere sine appellationis remedio exercere tibi plenam concedimus facultatem. Volumus autem ab illis religiosis, per quos praefatum regem litteris nostris monuimus, responsum recipere.
ALEXANDER papa, LUDOVICO regi Francorum.
[Col. 0490B] Regiae serenitatis clementiam motam admodum et turbatam esse accepimus, eo quod venerabili fratri nostro Thomae Cantuariensi archiepiscopo juxta votum et desiderium suum, et prout necessitas exigit, non assistamus, et quod illustris rex Anglorum illi, occasione litterarum, quas illi transmisimus, incessanter insultans, ab ejus glorietur se jurisdictione subtractum. Verum si tenor ipsarum litterarum a principio usque ad finem diligenter in audientia proborum recitaretur, nihil profecto in eis quis posset deprehendere, quod insultandi materiam vel occasionem praestaret. Caeterum si petitioni praedicti regis quandoque annuimus, et ejus visi sumus voluntati favere, more periti medici fecimus, [Col. 0490C] qui aegro, de cujus salute desperat, contraria, quaecunque appetit, tribuit, tentans ipsum, qualitercunque potest, ad sanitatem revocare. Aegro vero, quem se posse curare confidit, et quem affectuosius diligit, omnia nociva instantissime postulanti ministrare recusat. Quapropter cum consuetudinis sit Romanae Ecclesiae potius in servanda maturitate plerumque damnum et jacturam incurrere, quam in praecipitatione peccare, tua non miretur, nec moveatur serenitas, quod praedictum regem tam longa exspectatione sustinuimus, volentes eum in benignitatis et mansuetudinis dulcedine a suo revocare proposito, et ejus duritiam emollire. Non enim fervor charitatis et dilectionis, quam circa eumdem archiepiscopum habuimus, in aliquo tepuit [Col. 0490D] vel exstat remissus, sed de die in diem magis ac magis accrescit. Et semper in proposito et voluntate habemus ei honorem et dignitatem, et jura sua et ecclesiae sibi commissae manutenere propensius, et diligenti sollicitudine pro nostri officii debito conservare. Nec etiam quod sibi concessimus, in quoquam mutavimus, nec auctore Domino mutabimus, quin imo in die sibi concessa ei liberam potestatem concedimus officium suum absque appellationis remedio et contradictionis obstaculo exercendi. Volumus tamen ut ab illis religiosis, per quos praefatum regem nostris litteris commonere curavimus, responsum recipiamus.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ALBERTO abbati monasterii S. Sylvestri de Nonantula, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum, salutem et apostolicam benedictionem.
Apostolicae sedis auctoritate debitoque compellimur pro universarum Ecclesiarum statu satagere et earum quieti quae specialius eidem sedi adhaerent, auxiliante Domino salubriter providere [Col. 0491] Hoc privilegium postea confirmavit Coelestinus III papa. Vide Patrologiae tom. CCVI in Coelestino III. . Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus [Col. 0491B] benignitate debita duximus annuendum, et praefatum Nonantulanum B. Sylvestri monasterium, cui, auctore Deo, divino estis obsequio mancipati, quod utique ab Astulpho Longobardorum rege ejusdem loci fundatore beato Petro oblatum est, praedecessorum nostrorum felicis memoriae Leonis, Alexandri, Paschalis, Calixti, Innocentii, Eugenii et Anastasii Romanorum pontificum vestigiis inhaerentes, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus et apostolicae sedis privilegio communimus, in primis siquidem statuentes ut ordo monasticus qui secundum Deum et B. Benedicti Regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione [Col. 0491C] pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ipsum videlicet castellanum Nonantulanum; castellum vetus et ecclesiam cum capellis suis, Gallianum, Catilianum, Fananum et ecclesiam cum capellis suis; Lisanum, Silopanum, et ecclesiam cum capellis suis; Samonum Campilium, Maranum, montem Oliveti, pratum Albini, monasterium S. Luciae cum ecclesiis et pertinentiis suis, ecclesiam SS. Trinitatis de Somogia, Manzulium, Tavialum, Rastellinum, Sanctam Mariam in Grumulo, Spinam Lamberti, Solariam, Roncaliam et [Col. 0491D] ecclesiam cum capellis suis, Camuranam et ecclesiam cum capellis suis, Curtiolam et ecclesiam cum capellis suis, Siccum, castellum Pellavi, Trecentulam et ecclesiam cum capellis suis, Bondenum, Nogariam, castellum, cellulam et Marchaliam cum pertinentiis eorum. Praeterea castrum cellulae, curtem Ragusae et castellum Tedaldi cum omnibus allodiis quae in comitatu Ferrariensi Bonifacius marchio acquisita possedit, vestro in perpetuum monasterio confirmamus, quae comitissa Mathildis [Col. 0492A] de oblatione quam sancto Petro et Romanae Ecclesiae dederat, vobis olim dedisse cognoscitur sub censu, scilicet unius aurei annuo. In Papiensi civitate ecclesiam Sancti Quilici, in Placentina ecclesiam S. Sylvestri, ecclesiam S. Crucis et ecclesiam S. Benedicti in Parmensi; ecclesiam S. Sylvestri in suburbio Vincentiae, cellam S. Sylvestri et cellam S. Mariae in Fabrica; in Libertino ecclesiam S. Sylvestri; in monte Silice ecclesiam S. Danielis, cum omnibus ad eam pertinentibus; in suburbio Paduae ecclesiam S. Leonardi, a bonae memoriae Belino Paduano episcopo canonice vobis concessam; in Tervisina civitate ecclesiam S. Mariae et S. Fuscae cum libertate et capellis et omnibus ad eam pertinentibus.
[Col. 0492B] Sane nec Mutinensi omnino nec alicui cuicunque episcoporum vel principum, seu alicui ecclesiasticae saecularive personae liceat supradicto monasterio aut ejus cellis vel ecclesiis, aliisve possessionibus gravamen inferre, exactiones imponere, placitum atque colloquium praeter abbatis ac fratrum voluntatem indicare vel tenere. Sepulturam quoque ipsius monasterii liberam esse concedimus, ut eorum devotioni ac extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur.
Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia vel violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars [Col. 0492C] consilii sanioris, secundum Dei timorem et B. Benedicti Regulam providerint eligendum, qui nimirum ad apostolicae sedis praesulem consecrandus accedat. Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum, ordinationes monachorum, qui ad sacros ordines fuerint promovendi, sive clericorum ejusdem monasterii cellis vel ecclesiis pertinentium, a quo malueritis catholico suscipiatis episcopo, siquidem gratiam et communionem sedis apostolicae habuerit, et si ea gratis ac sine pravitate exhibere voluerit. Non enim episcoporum cuiquam permittimus invito abbate in monasterio vestro missas publicas celebrare, vel earum decimas vindicare, nec de ipso monasterio vel ejus rebus rescriptam subripere, aut quolibet [Col. 0492D] modo impetrare cuique personae facultas sit. Quod si forte praesumptum fuerit, irritum penitus habeatur. Nec episcopis facultas sit monasterii vestri clericos sine tui consensus deliberatione interdictionis aut excommunicationis sententia coercere. Porro illa dignitatis insignia quibus praedecessores tui inter missarum solemnia uti noscuntur, nos personae tuae ex apostolicae sedis benignitate concedimus, ut videlicet in diebus solemnibus ad missarum officia celebranda, dalmatica, mitra, chirothecis, [Col. 0493A] et sandaliis induaris. Ad haec adjicientes decernimus ut nulli omnino hominum fas sit praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, aut injuste datas suis usibus vindicare, minuere, seu temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, ut in omnibus semper apostolicae sedis cujus est proprium munimine ac protectione congaudeat, salva ejusdem sanctae sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica, saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, etc.
Sig. Alex. PP. III.
- [Col. 0493B] Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Joannes presbyt. card. tit. SS. Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Anastasiae.
- Ego Theodinus presbyt. card. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Hyacinthus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Ardicio diac. card. S. Theodori.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Manfredus diac. card. S. Georgii ad Velum [Col. 0493C] Aureum.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Petrus diac. card. S. Mariae in Aquiro.
Datum Beneventi per manum Gratiani, S. Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, V Idus Junii, indictione I, Incarnationis Dominicae anno 1168, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno VIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ALBERTO abbati et fratribus monasterii [Col. 0493D] S. Sylvestri de Nonantula, salutem et apostolicam benedictionem.
Ea quae auctoritate apostolicae sedis fine congruo terminantur, nullius debet praesumptio infringere, quominus proprium robur obtineant firmitatis. Cum igitur olim inter Nonantulanos et Mutinenses multae simultates et guerrae fuerunt, tandem pro bono pacis inter utriusque loci habitatores hujusmodi conventio est stabilita, ut videlicet Mutinensis episcopus ecclesiam Castri veteris cum capellis suis, ecclesiam Sclopani cum capellis suis, ecclesiam Fanani cum capellis suis, ecclesiam Camuranae cum capellis suis, ecclesiam Trecentulae cum capellis suis, et ecclesiam Cortiolae cum capellis suis rogatu abbatis Nonantulani consecrare deberet, et [Col. 0494A] earum clericos promovere. Post haec vero pace a Mutinensibus non servata, Ribaldus Mutinensis episcopus, inconsulto et invito abbate, unam de supradictis ecclesiis per violentiam consecravit, pro quo facto bonae memoriae Ildebrandus quondam abbas praedicti monasterii ad concilium veniens, quod felicis recordationis praedecessor noster Innocentius papa in Lateranensi basilica celebravit, adversus eumdem episcopum in antecessoris nostri praesentia querimoniam deposuit. Qui nimirum ante ipsos et fratres suos constitutus, cum super objectis se defendere non valeret, hujusmodi sententiam subiit. Cum enim pactum illud contra multorum Romanorum pontificum privilegia monasterio Nonantulano indulta factum esse constabat, [Col. 0494B] praedictus antecessor noster id ipsum viribus carere decrevit, et prorsus in irritum duxit, eidem Mutinensi episcopo praecipiens, ne quid simile ulterius tractare praesumeret, quin potius vestrum monasterium semper et ubique concessa sibi quiete permitteret perfrui libertate. Nos igitur ejusdem antecessoris nostri vestigia subsequentes praescriptam sententiam auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat vos et successores vestros super his ullatenus infestare, vel hanc nostrae confirmationis paginam infringere, vel mutare, aut aliquam exinde vobis contrarietatem inferre. Si quis autem usu temerario id attentare praesumpserit, nisi reatum suum congrue [Col. 0494C] emendaverit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus incurrat, et excommunicationi subjaceat. Cunctis autem, etc.
Bene valete.
( Sig. Alexand. III. )
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Hubaldus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes presb. card. SS. Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- [Col. 0494D] Ego Joannes presb. card. tit. S. Anastasiae.
- Ego Boso presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Theodinus presb. card. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Jacintus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Ardicio diac. card. S. Theodori.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Manfredus diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Petrus diac. card. S. Mariae in Aquiro.
Datum Beneventi per manum Gratiani, S. Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, V Idus Junii, [Col. 0495A] indict . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1168, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno VIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus . . . . . Regini episcopatus, dilectis filiis Gand. Grat. Jo. Hard. et caeteris monachis catholicis Sancti Prosperi.
[Ad noti] tiam nostram pervenit, et ex litteris vestris, filii monachi, id ipsum accepimus, quod Guido abbas . . . . . bona monasterii dilapidavit: quod ibi necessaria [Col. 0495B] nullatenus habeatis, sed ad jacturam fere omnem et indigentiam, per ejus injuriam et insolentiam, idem monasterium dicitur devenisse. Cujus perv . . . . . in tantum modum excessit, ut tectum monasterii, quod plumbeum erat, eruisse dicatur, et in gulae voracitate illius pretium dissipasse. Accedit ad hoc, quod prius damnatae memoriae Octaviano heresiarchae, et demum Guidoni Cremando illud nefandissimum praestitit juramentum. Qui non solus peccare voluit, sed alios in praecipitium trahere non formidavit. Unde, quoniam tam graves et tam enormes excessus nolumus sub silentio praeterire, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus si res ita se habet, prout est nostris auribus intimatum, memoratum abbatem a [Col. 0495C] praescripto monasterio, omni occasione, et appellatione postposita, removeatis, et in aliam personam idoneam et honestam convenire curetis, et eam vobis in Patrem et pastorem concorditer eligatis.
Datum Beneventi, II Idus Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri JOANNI Catanensi episcopo et abbati ejusque successoribus canonice instituendis in posterum.
Sicut beatissimi Patris et doctoris elegantissimi [Col. 0495D] Gregorii primi veridicis scriptis edocemur, constat Catanensem, ubi B. Agatha orta et passa est civitatem episcopalis dignitatis antiquitus gloria floruisse. Capta autem a Saracenorum populis Siciliae insula, ibi et per alias universae provinciae civitates episcopalis gloria periit et Christianae fidei dignitas interiit. Post vero fere annos quadringentos ( vix 300) divina populum suum respiciente clementia per strenuissimum comitem Rogerium Christianorum juri eadem est insula restituta. Porro idem egregius comes Rogerius Romanae Ecclesiae devotissimus filius ubique urbium antiquae dignitatis anhelans pro tempore gloriam reformare, Beatae Agathae matrem ecclesiam Cataniae sitam monasterium fore disposuit, quatenus illic fratres Dei pro servitiis [Col. 0496A] insistentes pro illius salute, pro uxoris defunctae et militum animabus, qui eamdem terram Christianorum ditioni suo sanguine recuperaverant, Omnipotentis misericordiam implorarent. Quapropter piae recordationis Urbanus papa tanti viri devotionem attendens, electum quem idem comes ei transmiserat, benedixit in abbatem ut postmodum praerogativa floreret et quicunque ibidem a monachis electus fuerit in abbatem idem populo praeesse debeat in antistitem. Nos igitur ejusdem antecessoris nostri vestigia subsecuti, te frater episcope Joannes, de nostris, licet indignis, tanquam de B. Petri manibus consecratum et eamdem ecclesiam sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio munimus, statuentes ut quemadmodum [Col. 0496B] ab eodem antecessore nostro institutum est, ibidem utraque dignitas, abbatis videlicet et episcopi, in una et eadem persona conservetur, et electi a monachis ejusdem loci a Romano pontifice benedicantur et consecrentur, et nulli nisi Romano pontifici sit ipsa ecclesia subjecta. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia ex donatione praedicti comitis et haeredum ejus impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
[Col. 0496C] Civitatem Catanensem cum omnibus pertinentiis et tenimentis suis, castrum Sanctae Anastasiae cum possessionibus et pertinentiis suis, villam Mascalarum cum omnibus pertinentiis suis, ecclesias Adernionis cum pertinentiis suis, ecclesias Judith [ potius Jacium] cum pertinentiis suis, ecclesias Centurbae cum pertinentiis suis, ecclesias castri Joannis cum pertinentiis, et ecclesias omnium illarum terrarum quae pertinent ad ipsum castellum, usque ad flumen Salsum, quod currit inter castrum Joannis et Aggrigentinam civitatem, et usque ad fines Traginensis civitatis, et ex aliis partibus ubique sicut dividitur a pertinentiis aliorum castrorum et civitatum. Libertates quoque a memorato comite [Col. 0496D] ecclesiae tuae juste concessas, tibique tuisque successoribus nihilominus auctoritate apostolica confirmamus. Pallium quoque fraternitati tuae nihilominus ex apostolicae sedi liberalitate duximus concedendum, quo sollicitudo tua his diebus solemnibus qui inferius subnotantur in missarum celebratione utetur, scilicet Nativitatis Domini, S. Stephani, Epiphaniae, Ypapanton, Coenae Domini et Resurrectionis, Ascensionis, Pentecostes, tribus solemnitatibus B. Mariae, Nativitatis S. Joannis Baptistae, festivitatibus apostolorum Petri et Pauli, commemoratione Omnium Sanctorum, festivitate beatae Agathae, et S. Leonis, et S. Eupuli martyris. In consecratione ecclesiarum, presbyterorum, diaconorum, et anniversario consecrationis tuae die. Tota ergo [Col. 0497A] mente fraternitas tua se exhibere festinet in prosperis humilem, et in adversis, si quando eveniunt cum justitia et etiam amicum bonis, adversis contrarium, misericordiae operibus juxta virtutem substantiae insistens, et tamen insistere supra virtutem etiam cupiens. Haec est, frater charissime, pallii accepti dignitas, quam si sollicite servaveris quod foris concepisse ostendis, intus habebis.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet molestiis fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. [Col. 0497B] Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Ubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Conradus Moguntinus archiepiscopus et Sabinensis episcopus.
- Ego Ubaldus presb. card. Sanctae Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Anastasiae.
- Ego Boso presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Theodinus presb. card. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Jacinthus diacon. card. S. Mariae in Cosmedin.
- [Col. 0497C] Ego Arditio diac. card. S. Theodori.
- Ego Chanchiris diac. card. S. Adriani.
- Ego Manfredus diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Ugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Vitellius diac. card. SS. Sergii et Bacchi.
Datum Beneventi, per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VII Kal. Augusti, ind. prima, Incarn. Domini anno 1168, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno IX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Suessionensi [Col. 0497D] Hugoni de Chamfleuri. , Ambianensi [Col. 0497D] Roberto. , et Laudunensi [Col. 0497D] Galterio. episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilecta in Christo filia nostra nobilis mulier C. comitissa S. Aegidii, soror charissimi in Christo filii nostri L. illustris Francorum regis, transmissa [Col. 0498A] nobis relatione monstravit, quod Eustachius quondam filius regis Stephani [Col. 0497D] Regis Angliae scilicet, cujus filius Eustachius Constantiam filiam Ludovici Grossi anno 1139 duxit [Col. 0498D] in matrimonium, ut scribit Matthaeus Paris. eam in legitimam uxorem accepit, et sibi comitatum Boloniensem in dotalitium concessit, et etiam scripto authentico, prout moris est, confirmavit. Unde quoniam Matthaeus frater nobilis comitis Philippi et M. quondam abbatissa praedictum comitatum detinere dicuntur irrationabiliter occupatum, et saepius requisiti reddere contradicunt; fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatum Matthaeum et monacham ex parte nostra diligenter commoneatis, ut praenominatae comitissae praescriptum comitatum restituant, et libere sine molestatione dimittant, vel in praesentia vestra ei plenam super hoc justitiam, omni dilatione et appellatione [Col. 0498B] remota, exhibeant. Si autem juxta commonitionem vestram neutrum forte efficere voluerint, licet pro alio sint excommunicati, specialiter pro hac re ipsos auctoritate nostra excommunicatos denuntietis in toto comitatu, et omnia divina praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium prohibeatis officia celebrari, et sententiam ipsam usque ad plenam satisfactionem inviolabiliter observari faciatis. Quod si huic negotio omnes interesse non poteritis, duo nihilominus ipsum prout dictum est, infra tres menses post harum susceptionem diligentius prosequantur.
Data Beneventi, VI Kalendas Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum significasses nobis quod nec litteras, nec nuntios tuos benigniori oculo respiceremus, nec preces tuas super negotio Atrebatensis episcopi vellemus admittere, satis mirati sumus qua de [Col. 0498D] causa turbatio ista in animo tuo provenerit, et quibus argumentis gratiam et dilectionem nostram circa te refriguisse conjicere potuistis. Non enim ita immemores sumus magnificae devotionis et utilissimi obsequii, quod nobis et Ecclesiae in necessitatis articulo prompto animo impendisti, ut non te sicut charissimum fratrem nostrum et firmissimam columnam Ecclesiae sincerissimo diligamus charitatis affectu, et tam nuntios quam litteras tuas libenti semper animo videamus, et gratanter pro te velimus efficere quidquid cum Deo et justitia et [Col. 0499A] honestate nostra possumus, et pro aliquo fratrum nostrorum essemus facturi. Nec recolimus nos unquam tuis precibus obviasse, quas salva forma justitiae et honestate nostra potuimus exaudire; imo plerumque praeter officii nostri debitum tuae curavimus fraternitati deferre, et satisfacere voluntati. Quapropter haec in animum tuum non descendant, sed omnem hujusmodi sollicitudinem et anxietatem deponas, et si quando petitionibus tuis non ad votum annuimus, non voluntati nostrae, sed potius meritis negotiorum ascribas. Desiderium namque, sicut diximus, et voluntatem habemus, ea quae cordi sunt tibi gratanti animo exsequi, et votis tuis in quibus expedit benignum semper et promptum favorem praebere. Tu vero sicut vir [Col. 0499B] discretus et prudens, in omnibus agendis tuis caute et provide ambules, suffraganeos Ecclesiae tuae benigne et mansuete pertractes, et de ecclesiis beati Petri principis, quae in tua provincia constitutae sunt, non tanquam de tuis disponas, sed eas in sua libertate relinquas, de caetero super negotio dilectae in Christo filiae nostrae nobilis mulieris C. [Col. 0499] Constantiae filiae Ludovici VI regis Francorum, de qua consule sequentem epistolam. sororis tuae uxoris comitis Tolosani, venerabilibus fratribus nostris Suessionensi, Ambianensi et Laudunensi episcopis consideratione fraternitatis tuae efficaciter scripsimus, prout novimus expedire. Verum quia, sicut accepimus, in instrumento dotalitii sui testes conscripti sunt, ipsos auctoritate nostra et tua moneas et inducas, ut amore justitiae [Col. 0499C] testimonium perhibeant veritati. Sicut enim periculosum est falsum proferre, ita quoque bonum est veritati testimonium perhibere. Ad haec dilectum filium nostrum magistrum Paganum tibi devotum admodum et fidelem providentiae tuae propensius commendamus, rogantes ut ei benefacias, et habeas multipliciter commendatum, quem scis pro suo negotio tanto tempore apud nos moram fecisse. Negotium enim pro quo eum misisti, cito satis et compendiose expedivimus.
Data Beneventi, sexto Kalendas Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ARNULPHO abbati monasterii SS. Felicis et Fortunati Vicentini, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus, etc., usque infringat. Eapropter, etc., uqsue privilegia comunimus. Statuentes, ut quascunque possessiones, etc., usque exprimenda vocabulis: Quidquid habetis per longitudinem a fluvio Retronis, et Ursega, usque ad pontem altum. Quidquid etiam habetis per latitudinem a fluvio Retronis, usque ad alium pontem, per quem positum super eumdem [Col. 0500A] fluvium transitur ad Monticellum: In Seledo unam curtem, quae nominatur Vuarzonus; in Sarecto casale unum; in Turre unum casale; in Magrado unum casale; in Arserio aliud casale; in Cuculo petiam unam de vinea, et tres campos; in Muzone casale unum; in Rauna aliud casale; in Culpano curtem unam cum suis pertinentiis; in Cartusiano censitos S. Viti pertinentes de casale Penculi; inter Scledum et S. Vitum medietatem unius curtis; in loco, qui dicitur Sanctus Titulus in Luvizano curtem unam cum capella S. Viti. In Malado casalia novem. In Marostica curtes duas, unam in loco Provio cum capella S. Apollinaris, aliam vero in Burguliano cum capella et Gazo. In Angarano casalia duo, et montes duos, unum, qui dicitur mons [Col. 0500B] Olivarum, alter qui nominatur mons castanearum; in Solania curtem unam cum capella S. Viti; in Tivido casalia duo; in Facino casalia tria; in Pechio casale unum; in Barbutia casale unum; in Fulviano unum casale; in Bubeneto unum casale; in Secusino casale unum; in Braido S. Viti curtes quatuor cum plebe, et capellis, et pertinentiis suis et decimis; in Cortolonga curtem unam cum capella. Juxta flumen novum curtem unam cum capella S. Viti; in Bragantia unum casale; in Juvene curtem unam; in Bucone aliam curtem; in Fontana Frigida unum casale; in Paderno aliud casale; in Carbonaria duo casalia; in Titulo unum casale; in Causele quatuor casalia; in Ara unum casale; in [Col. 0500C] Cona terram aratoriam; in Calzade petiam unam de vinea; in Zulano unum casale; in Arzignano aliud casale; in monte Cleda terram aratoriam. Duas petias vineae in Monticello, et terram aratoriam; in Albetone massaritiam unam; in Vivarolio curtem unam cum capella S. Petri. Extra Benacum lacum, in loco qui dicitur Randena, braidam S. Georgii; et in Lainedo vineas, et oliveta; Alpes quoque quatuor, duas super Marosticam, quae vocantur Lastaria, et Bugnaria, Longera, insuper et montes de Zovenano, et Novogino; in Uvisega molendinum unum; in Altico alium molendinum; dimidiam partem curtis S. Apollinaris, cum capella, et vantium S. Georgii, cum ecclesia, massaritias duas in Bercia, et duas in Liseria; in Barbarano [Col. 0500D] curtem unam, et casales duos; in Basico curtem unam. Oblationes praeterea ad idem monasterium venientes, et caetera jura, et libertates, seu donationes, quas bonae memoriae Rodulfus, Lambertus, Hieronymus, Astulfus, Litherius, Turingius, Eccilinus, Henricus, Lothovicus quondam Vicentini episcopi monasterio vestro tam in decimis, quam conditionibus, operibus, escaticis, pascuis, pratis, silvis, rupinis, montibus, planis, aquis, aquarum decursibus, molendinis, piscationibus, venationibus ad praedicta loca pertinentibus, rationabiliter concesserunt, et vos in quadraginta annis retro absque legitima interruptione possedistis, vobis, ac per [Col. 0501A] vos eidem monasterio scripti nostri munimine confirmamus. Salvo quidem eo, quod ipsi episcopi sibi pro his omnibus in praedicto monasterio reservarunt, videlicet, ut in Nativitate, et in Pascha Domini, et singulis festivitatibus supradictorum martyrum Felicis, ac Fortunati unam candelam, unum panem, et ampullam plenam vino abbas, vel monachi ejusdem loci episcopo, qui pro tempore fuerit, debeat, omni alia contradictione remota, annuatim deferre. Prohibemus etiam, ut nulli fratrum vestrorum post factam in eodem loco professionem aliqua levitate sine abbatis sui licentia fas sit de monasterio discedere. Discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Statuimus praeterea ut neque comiti, neque principi, nec alicui [Col. 0501B] saeculari, vel ecclesiasticae personae liceat indebitas, et injustas exactiones in praefato monasterio exercere. Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus, aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium nullus a vobis decimas exigere praesumat. Obeunte vero te, etc. Sepulturam quoque, etc. Decernimus ergo, etc. . . . salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur, etc. Cunctis autem, etc. Amen, amen, amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus presb. card. tit. Sanctae Crucis in Jerusalem.
- Ego Boso presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- [Col. 0501C] Ego Petrus presb. card. tit. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Theodinus presb. card. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Jacinthus S. Mariae in Cosmedin. diac. card.
- Ego Ardicio diac. card. S. Theodori.
- Ego Manfredus diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Petrus diac. card. S. Mariae in Aquiro.
Datum Beneventi per manum Gratiani, S. R. E. subdiaconi et notarii, II Idus Septembris, indict. I, Incarnationis Dominicae anno 1168, pontificatus [Col. 0501D] vero D. Alexandri papae III anno X.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis HOMODEO abbati monasterii S. Reparatae de Marrata, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur quod religioni, etc. Eapropter, dilecti in Domino filii . . . . . praefatum monasterium S. Reparatae, in quo divino estis obsequio mancipati, ad exemplar praedecessoris nostri S. recordationis Honorii papae II, sub B. Petri et [Col. 0502A] nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, liberalitate regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis, vestrisque successoribus, et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis, ecclesiam S. Mariae in Crispino, ecclesiam S. Laurentii, ecclesiam S. Cassiani in Petrosolo, ecclesiam S. Euphemiae, ecclesiam S. Martini, ecclesiam S. Petri in Vizzano, et ecclesiam S. Andreae ejusdem loci, et Camortinicellam, decimationes ab episcopis Faventinis, monasterio vestro [Col. 0502B] rationabiliter concessas vobis, et per vos eidem monasterio, auctoritate apostolica nihilominus confirmamus. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni, et extremae voluntati qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi excommunicati, vel interdicti sint, nullus obsistat, salva justitia matricis Ecclesiae. Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Si quis ergo, etc. Amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Ubaldus presb. card. tit. S. Cruc. in Jerusalem.
- Ego Joannes presbyter card. tit. S. Anastasiae.
- [Col. 0502C] Ego Boso presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Theodinus presb. card. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Arditio diac. card. S. Theodori.
- Ego Manfredus diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Ugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
Datum Beneventi per manum Gratiani, S. R. E. subdiaconi et notarii, V Id. Novemb., indict. I, Incarn. Domin. an. 1168, pontificatus vero D. Alexand. papae III an. X.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio JACOBO plebano Sanctorum Hippolyti et Cassiani, Sancti Joannis Baptistae de Fosciano, ejusque successoribus canonice in perpetuum substituendis.
Pia postulatio voluntatis effectu debet prosequendo compleri, ut fidelis devotio laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Eapropter, dilecte in Domino, tuis justis postulationibus [Col. 0503A] libenter annuimus, et praefatam Ecclesiam, cui auctore Deo praeesse dignosceris, sub beati Petri et nostra protectione suscepimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona, quae eadem Ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum pontificum largitione, regum vel principum oblatione, vel aliorum Dei fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: Terras omnes, et homines, quos habet praenominata ecclesia in villa de Basilica, et in castro de Fosciano, et in eorum confiniis; et quidquid de jure in villa de Fabrio, et de [Col. 0503B] Marcione, et in Monte de Silico, et in curte de Socrajo possidet. Ecclesiam Sancti Georgii juxta memoratam ecclesiam de Campo Foscianense; Sanctae Mariae capellam de Fosciana; ecclesiam Sancti Petri, ecclesiam sancti Michaelis de Castilione; ecclesiam Sancti Quirici de Fabrio; ecclesiam Sancti Martini de Montepigulo; ecclesiam Sancti Jacobi de Verucola; ecclesiam Sancti Bartholomaei de Cloja; hospitale Sancti Peregrini de Alpibus; et hospitale Sanctae Mariae de Alpe; ecclesiam Sancti Michaelis de Saxorubeo; ecclesiam Sancti Sixti de Villa; ecclesiam Sanctae Mariae de Maniano; ecclesiam Sancti Laurentii de Corfino; ecclesiam Sancti Martini de Sericagnana; ecclesiam Sancti Laurentii, [Col. 0503C] ecclesiam Sancti Pantaleonis de Bacciano; ecclesiam Sanctae Felicitae de Pontequosi; ecclesiam Sancti Reguli, et ecclesiam Sancti Laurentii, et ecclesiam Sancti Jacobi de Monteserico; ecclesiam Sancti Andraeae, et ecclesiam Sanctae Mariae de Milano; ecclesiam Sancti Martini de Paleroso; ecclesiam Sancti Michaelis de Perporo; ecclesiam Sancti Petri de Fiattono; ecclesiam Sancti Jacobi de Montealtissimo; ecclesiam Sancti Frediani de Saxo; ecclesiam Sancti Petri de Castronovo; ecclesiam Sanctae Mariae de Campocastellano; ecclesiam Sancti Nicolai, et ecclesiam Sancti Justi de Calabaroti; ecclesiam Sancti Pantaleonis de Monte; ecclesiam Sancti Prosperi de Antisorano; ecclesiam Sancti Donati de Rontano; ecclesiam Sancti Michaelis [Col. 0503D] de Colle; ecclesiam Sancti Bartholomaei de Graniano; ecclesiam Sanctorum Philippi et Jacobi de Filicaja; ecclesiam Sanctae Mariae de Rotano et Sancti Nicolai de Silicano. Ad haec statuimus, et auctoritate apostolica prohibemus, ut nec episcopo, qui pro tempore fuerit, nec canonicis Lucanis liceat, tibi et plebi tuae, onera et gravamina importabilia imponere, aut novas vel indebitas exactiones super vos aliquatenus exercere. Decernimus ergo, etc. . . . salva sedis apostolicae auctoritate, et episcopi dioecesani canonica justitia. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae sedis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis Sanctae Ruffinae episcopus.
- [Col. 0504A] Ego Conradus Magontinus archiepisc.
- Ego Ubaldus presb. card. tit. Sanctae Crucis.
- Ego Joannes presb. card. tit. Sancti Anastasii.
- Ego Albertus presb. card. tit. Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Petrus presb. card. tit. Sancti Laurentii in Damaso.
- Ego Joannes presb. card. tit. Sancti Marci.
- Ego Theodorus presb. card. Sancti Vitalis.
- Ego Andraeas diac. card. Sancti Theodori.
- Ego Ugo diac. card. Sancti Eustachii juxta templum Agrippae.
Datum Beneventi per manus Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, X Kalendas Januarii, indictione prima, Incarnationis Dominicae [Col. 0504B] anno 1168, pontificatus vero domni Alexandri papae tertii anno decimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BONIFACIO archidiacono et ALBERTO archipresbytero Ecclesiae Sancti Petri Bononiae eorumque fratribus tam praesentibus quam futuris canonice substituendis, in perpetuum.
Effectum justa postulantibus indulgemus et vigor aequitatis et ordo exigit rationis, praesertim quando [Col. 0504C] petentium voluntatem pietas adjuvat et veritas non relinquit. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam Sancti Petri in qua divino estis obsequio mancipati sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, liberalitate regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: ecclesiam Sancti Joannis Baptistae, ecclesiam [Col. 0504D] Sanctae Mariae de Montovalo, ecclesiam Sancti Aegidii juxta Savinam, ecclesiam Sancti Petri in Castagnolo, Sanctae Mariae de Vineis, et ecclesiam Sancti Michaelis de Argelata et plebem Medicinae. Ecclesiam Sanctae Mariae de Vineis et ecclesiam Sancti Michaelis quae sunt in Medicina cum omnibus praedictarum ecclesiarum pertinentiis; terram etiam cum domibus et sine domibus quae est circa ecclesiam Sancti Petri vestri episcopatus, scilicet a meridie vespere Septentrionis positis; terras quae sunt juris ecclesiae vestrae in Septentrione positas infra murum civitatis in loco qui Hospitale vocatur, et extra murum usque ad viam Sancti Thomae apostoli, et a platea quae pergit ad eamdem ecclesiam usque ad rivum qui dicitur [Col. 0505A] Avesa. Omne dominicatum quod habetis et tenetis; tres quoque partes decimationum totius vestrae plebis scilicet Sancti Petri episcopatus cum omnibus pertinentiis vivorum et mortuorum et quidquid in suprascripta vestra episcopali ecclesia offertur seu in altari aut in pavimento ponitur. Decimationem totius plebis de Buida.
Praeterea quemadmodum bonae memoriae G. Bononiensis episcopi ab onere expensarum quas solebatis facere in eundo Ravennam ad synodum et redeundo vos auctoritate apostolica absolvimus, et in posterum tam vos quam successores vestros absolutos manere censemus. Decernimus ergo, etc. . . . . , salva sedis apostolicae auctoritate et Bononiensis episcopi canonica justitia. Si qua ergo [Col. 0505B] in futurum, etc. . . .
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus presbyt. cardin. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes presbyt. card. tit. S. Anastasiae.
- Ego Albertus presbyt. card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Boso presbyt. cardin. tit. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Petrus presbyt. cardin. S. Laurentii in tit. Damaso.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Marci.
- Ego Theodinus presbyt. cardin. tit. S. Vitalis Vestinae.
- [Col. 0505C] Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episc.
- Ego Ar . . . . diaconus cardinalis S. Theodori.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
Datum Beneventi per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, tertio Kal. Januarii, indictione I, Incarnationis Dominicae anno 1168, pontificatus vero domni Alexandri III papae, anno decimo.
ALEXANDER papa, THOMAE Cantuariensi archiepiscopo.
Etsi adversitatum et laborum angustiae tibi acrius incumbere et invalescere videantur, plurima tamen sanctorum Patrum tibi exempla proponas, qui, sicut tu, multas zelo justitiae calamitates et angustias passi immarcescibilem coronam et coeleste regnum meruerunt feliciter adipisci. Quapropter rogamus prudentiam tuam atque monemus, quatenus semper illud prae oculis habens: Beati scilicet, qui persecutionem patiuntur propter justitiam (Matth. V) , tuum nullis adversis animum frangas, nec ulla turbatione deponas, sed eum fortitudinis [Col. 0506A] et constantiae virtute confirmes. Ubi vero justitiam et libertatem Ecclesiae deperire cognoveris, cum rege Anglorum in depressionem et diminutionem ecclesiasticae dignitatis pacem reformare nullo modo labores. Verumtamen, quantum salvo honore officii tui et libertate Ecclesiae fieri poterit, te ipsum ei humilies, et ad gratiam et amorem suum recuperandum modis omnibus enitaris, neque plus justo de eo timeas, nec majores quam oporteat, securitates requiras. Quia, sicut credimus, ex quo se tibi reconciliaverit, minime te offenderet, nec a quoquam pateretur offendi. Nos enim, sicut tibi viva voce ac litteris proposuimus, te tanquam charissimum sincera charitate diligere volumus, et ad conservationem honoris, libertatis [Col. 0506B] et dignitatis tuae augmentum, quantum gratia divina concesserit, aspirare.
ALEXANDER papa regi Scotiae.
Cum illius sincerissimae devotionis affectum, quem recolendae memoriae Malcolinus quondam Scotorum rex, frater tuus, circa nos et Ecclesiam Dei, quod vixit, constanter exhibuit, et tuam devotissimam sinceritatem, qua te circa personam nostram ex litteris [Col. 0506C] tuis fervere cognovimus, ad animum diligentius revocamus, magnificentiae tuae preces affectuosas pro his, qui nobis chari et accepti existunt, confidenter porrigimus, et eos excellentiae regiae sine haesitatione aliqua propensius commendamus. Qualiter autem venerabilis frater noster Cantuariensis archiepiscopus pro ecclesiae suae libertate exsilium non dubitaverit sustinere, et sicut vir religiosus, discretus pariter et honestus, et nobis ac universae Dei Ecclesiae charus admodum et acceptus, temporalium jacturam subire maluerit, quam jussis principum obedire, tuam non credimus sublimitatem latere. Unde quoniam praefatus frater tuus, et alii progenitores tui ipsum, et praedecessores ejus, et ecclesiam ei commissam, filiali semper [Col. 0506D] devotione, sicut nobis dicitur, consueverunt amplecti, serenitatem tuam per apostolica scripta rogando monemus et exhortamur in Domino, quatenus memoratum archiepiscopum, divini amoris obtentu et pro reverentia beati Petri et nostra, sui ipsius respectu diligere studeas et fovere, et eum et ecclesiam ei commissam dignis semper honoribus satagas praevenire, et ei consilium et auxilium regia clementia dignetur efficaciter impartiri; ut nos magnificentiae tuae multiplices exinde gratias exsolvere teneamur, et praenominatus archiepiscopus ad honorem et exaltationem tuam, et totius regni tuae gubernationi commissi, debeat omni tempore ferventius anhelare, et vobis magis obnoxius permanere.
ALEXANDER papa, comiti Flandriae PHILIPPO.
Quanto sincerissimae devotionis tuae fervorem circa nos et Ecclesiam Dei magis probatum in omnibus et expertum habemus, tanto pro his qui nobis et eidem ecclesiae chari et accepti existunt, industriae tuae cum majori fiducia preces affectuosas porrigimus, et ad eorum dilectionem tuam prudentiam propensius invitamus. Eapropter venerabilem fratrem nostrum Cantuariensem archiepiscopum, virum utique religiosum, discretum, providum et honestum, [Col. 0507B] et nobis ac universae Dei Ecclesiae charum omnimodis et acceptum, magnitudini tuae, quantum possumus, commendantes, nobilitatem tuam per apostolica scripta rogamus, mandamus et exhortamur attentius, quatenus eumdem et suos, divinae miserationis obtentu, et pro reverentia beati Petri ac nostra, necnon sui ipsius intuitu, per quem tibi multa poterunt incrementa et commoda provenire, diligere, honorare, manutenere propensius, et multimodis studeas confovere, et ad ejus, quantum poteris, pacem opportunitate suscepta intendas; ut ipse idem ad honorem et augmentum tuum debeat omni tempore totis viribus anhelare, et nos sinceritati tuae uberrimas teneamur exinde gratiarum actiones referre, et preces ac petitiones tuas libentius [Col. 0507C] et efficacius promovere. Quidquid enim eidem honoris et commodi liberalitas tua interventu nostro contulerit, nobis ipsis putabimus specialiter erogatum.
ALEXANDER papa, nobili viro comiti HENRICO.
Inter caeteras divinae operationis actiones illud Deo et nobis gratissimum reputamus, quod venerabilem fratrem nostrum Cantuariensem archiepiscopum in angustiis et anxietatibus ejus sereno vultu respicere, et ei gratiae pariter et consolationis tuae favorem [Col. 0507D] ex consueta curasti clementia exhibere. Quia vero nunc ope et consilio maxime opus habet, magnificentiam tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, et in remissionem tibi peccatorum injungimus, quatenus pietatis intuitu, et pro reverentia beati Petri et nostra, et consideratione religionis et dignitatis suae, ipsum et suos gratia, honore, pariter et dilectione praevenias, eisque in ipsorum adversitatibus consolationis et favoris tui solatium exhibeas, ita quod inde ab omnipotenti Deo aeternam possis retributionem recipere, et nos, quod eidem impenderis, nobis specialiter impensum putantes, magnitudini tuae uberrimas teneamur propter hoc gratias exhibere.
ALEXANDER papa, abbati et fratribus de Claro-Marisco.
Super beneficiis, quae liberalitas vestra sorori venerabilis fratris nostri Cantuariensis archiepiscopi, et liberis ejus, et his qui cum eis sunt, multipliciter erogavit, charitati vestrae immensas referimus gratiarum actiones, et religionem vestram super hoc digne, sicut convenit in Domino, laudibus commendamus, desiderium siquidem et voluntatem habemus commodis et incrementis vestris, quantum [Col. 0508B] cum Deo possumus, libenter intendere, et preces ac petitiones vestras, quantum honestas permiserit, efficaciter promovere. Memoratus quoque archiepiscopus vobis, opportunitate suscepta, pro tot et tantis vestrae liberalitatis obsequiis secundum merita respondere curabit, et monasterio vestro magis obnoxius omni tempore permanebit. Nos etiam postulationibus vestris libentius intendemus, et eas efficacius curabimus exaudire.
[Col. 0508C] ALEXANDER papa, episcopo Meldensi, et abbati Sancti Crispini Suessionensis.
Devotionis ac sinceritatis inspectio, qua circa nos et Ecclesiam Dei prudentia vestra fervescit, nos admonet multipliciter et invitat vos super negotio ecclesiae confidenter sollicitare, et vobis, etiam quae ardua sunt et difficilia, sine dubitatione committere exsequenda. Sane discretioni vestrae non exstat incognitum, quantis molestiis, adversitatibus, gravaminibus et persecutionibus atque pressuris venerabilis frater noster Thomas Cantuariensis archiepiscopus a rege suo, zelo justitiae pro libertate Ecclesiae sibi commissae, fuerit praegravatus, et longo exsilio maceratus, et tam possessionibus [Col. 0508D] quam reditibus ecclesiae suae privatus. Siquidem tanquam fratri charissimo, et praecipuo ecclesiae membro, interna super his mentis affectione compatimur, et ei, in quibus possumus, libenter nostrae consolationis solatium impartimur. Inde est quod prudentiae vestrae per apostolica scripta mandamus et mandando praecipimus, quatenus praedictum regem ex parte nostra commovere et inducere omnibus modis laboretis, ut sicut animae suae salutem diligit, praedicto archiepiscopo, ecclesiae suae redditus, et honores, et possessiones ablatas postposita mora restituat, et restitui faciat, et libere ac quiete dimitti, ita quod ex hoc non possit animae suae periculum incurrere, aut divinam formidare vindictam. Eidem quoque regi super hoc blanda et [Col. 0509A] dulcia, aspera et dura, si expedite videritis, sicut viri discreti et providi, proponatis.
ALEXANDER papa, Cisterciensi et Pontiniacensi abbatibus et universis Cisterciensis ordinis fratribus.
Ad audientiam nostram, unde satis mirari compellimur, pervenisse noscatis, quod vos dilecto filio nostro R. fratri vestro, quoniam venerabilis frater noster Cantuariensis archiepiscopus ipsum in Angliam pro negotiis Ecclesiae destinavit, poenam infligere proposuistis, ad hoc humana gratia potius, [Col. 0509B] quam amore Dei et justitiae inclinati. Quoniam autem hoc in nostram et Ecclesiae Dei injuriam redundaret, nec nos id, sicut non debemus, in patientia sustinere possemus, universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus memorato R. nullam occasione ista poenam infligere, vel ei rancorem aliquem vel indignationem ostendere praesumatis, sed ipsum benigne inter vos et fraterne tractetis.
ALEXANDER papa, THOMAE Cantuariensi archiepicopo.
[Col. 0509C] Curam et sollicitudinem, quam circa commissam tibi administrationem prudenter et magnanimiter geris, digna laude prosequimur; et tolerantiae tuae propositum multipliciter in Domino commendamus. Quod autem significasti nobis venerabilem fratrem nostrum Wintoniensem episcopum occasione injuriarum et persecutionum, quas ei rex graviter et importabiliter inferebat, episcopatui suo abrenuntiasse, hoc grave satis et molestum ferimus: et abrenuntiationem ipsam, nisi prius, quomodo facta sit, per ejus litteras vel nuntios cognoscamus, nec possumus ratam, aut non ratam habere.
Quoniam super jure parochiali loci in quo monasterium vestrum incoepistis inter ven. fratres nostros Tarraconensem archiep. et Barcinonensem episcopum quaestio est exorta, per apostolica vobis scripta mandamus quatenus neutri illorum jure parochiali obedientiam vel reverentiam exhibeatis, [Col. 0510A] donec determinatum fuerit ad quem illorum prae scriptus locus debeat de jure spectare.
Datum Beneventi, IV Idus Septembris.
ALEXANDER episcopus, etc.
Causam quae inter Ricc. latorem praesentium et abbatem Sancti Petri de Montibus, Morandum quoque, et filium ejus Girardum, super quadam domo noscitur agitari, experientiae vestrae committimus audiendam, et fine debito terminandam. Quocirca discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, [Col. 0510B] quatenus cum exinde fueritis requisiti, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus hinc inde auditis diligenter et cognitis, eamdem causam, sicut dictum est, remoto appellationis obstaculo, mediante justitia, decidatis.
Data Beneventi, tertio Nonas Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio HENRICO, illustri Anglorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0510C] Quanto personam tuam ob multa et magna principalis devotionis et regalis munificentiae merita pleniori diligimus charitatis affectu, et paternae sinceritatis brachiis arctius amplexamur, tanto ea, quae ad salutem animae, et honoris et gloriae tuae augmentum pro certo pertinere cognoscimus, sublimitati tuae saepius et attentius proponentes, te ad ea exsequenda diligenter inducere, et cum omni sollicitudine ac studio benignius exhortari curamus. Quod si coelitus datum esset, ut tuae desiderabilis praesentiae, sicut vellemus, copia frueremur, tibi eadem, quae scriptis eloquimur, multo libentius viva voce jugiter suadere, et quasi quaedam [Col. 0510D] remedia inculcare assidue studeremus. Accepimus autem, quod praeter alia, de quibus regiam volumus industriam emendari, in Lincolniensi, Bathoniensi, Herefordensi episcopatibus, quos vacantes et pastorum solatio destitutos in manibus tuis tenes, nec non in Bangoriensi et Lanelviensi liberam electionem, sicut deceret, fieri fastu quodam et majoris potentiae terrore prohibeas, et quasi alter Caesar omnia solus esse contendens, non solum quae sunt Caesaris, prout convenit, obtinere, sed et quae Dei sunt, illicite atque in animae tuae periculum usurpare non metuis. Quod quam sit indignum, et tam supra quam contra regiae justitiae dignitatem, et tua te prudentia, si diligenter velis attendere, naturali ratione praevia sufficientius edocebit, [Col. 0511A] et nonnulla id ipsum exempta eorum, qui idem attentare frustra conati sunt, nihilominus approbabunt.
Et quoniam nobis, licet indignis, generalis Ecclesiae a Domino, qui pro ea etiam sanguinem proprium fudit, cura commissa est et tutela, praetermittere non possumus ullatenus nec debemus, quin pro ea partes nostras apud te caeterosque ecclesiae filios interponere modis omnibus studeamus, et dignitates ac jura ipsius ad instar sanctissimi Nabuthae usque ad mortem, si necesse fuerit, ab omnibus defendamus. Ideoque serenitatem tuam monemus, rogamus et obsecramus in Domino, atque in peccatorum tibi remissionem injungimus, quatenus sicut in divinarum et humanarum rerum scientia [Col. 0511B] circumspectus excellis, ita te prudentem in omnibus exhibeas ac modestum, Deum ante omnia Creatorem tuum melius solito verearis, ecclesias et ecclesiasticas personas honores, et ita tibi quae tua sunt discrete vindices ac defendas, ut ad ea quae divini juris esse noscuntur, manus extendere de caetero non praesumas. Specialiter autem in praenominatis ecclesiis clericos, ut electionem tam liberam quam canonicam faciant, regia celsitudo commoneat, et eis ad hoc opem necessariam et favorem salva penitus ecclesiastica libertate concedat. Nec velis eis, qui electionem facturi sunt, personam, de qua electionem facere debeant, nominare. Hoc enim esset non eos, sed te ipsum potius electionem illorum [Col. 0511C] ministerio celebrare, et in electione ipsa libertatem omnino illis eligendi subtrahere. Et quidem si ea, quae monentes in spiritu mansuetudinis et cum omni humilitate praediximus, effectui, sicut debes, mancipare curaveris, et tuae procul dubio gloriae ac saluti consules, et Deo ac nobis gratum facies omnimodis et acceptum. Alioquin quantumcunque te sicut charissimum filium nostrum, et Christianissimum principem diligere, ac tuae magnitudini deferre velimus, manus beati Petri ac nostras a tuo non poterimus gravamine continere. Et plus Deum quam hominem, sicut dignum est, metuentes, ecclesiae jura pariter et honorem concessa nobis divinitus potestate integre curabimus atque inviolabiliter conservare.
[Col. 0511D] Datum Beneventi, VII Idus Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Veniens ad nos B. clericus praesentium lator, lacrymabili nobis conquestione proposuit, quod cum praebendam ecclesiae Sancti Germani de Montibus canonice adeptus fuisset, eamdem per violentiam laicalem amisit, quam B. clericus taliter occupatam detinere praesumit Unde quoniam nostra interest, [Col. 0512A] et ad tuum nihilominus spectat officium ecclesiasticas personas, et earum bona manutenere propensius et fovere, et eis jura sua integra et illaesa servare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus rei veritatem diligenter inquiras, et si ita esse inveneris, prout superius est narratum, praescriptam praebendam memorato B. facias omni occasione et appellatione cessante restitui et in pace dimitti. Quod si praelibatus B. tibi in his consentire noluerit, tu eum sublato appellationis remedio, officio et beneficio ecclesiastico prives, et si nec acquieverit, praescriptam ecclesiam Sancti Germani, nullius appellatione admissa, subjicias interdicto.
Data Beneventi, IV Non. Novemb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ROGERO abbati et fratribus monasterii de Ibreio, salutem et apostolicam benedictionem.
Venerabiles fratres nostri, Henricus Wintoniensis et Gilbertus Londoniensis episcopi transmissis nobis litteris intimarunt quod, cum eis causam, [Col. 0512C] quae inter vos et Herlewinum clericum super decimis de Doching, quas sibi idem Herlewinus concessas fuisse dicebat, diutius vertebatur, commisissemus, appellatione remota, fine debito terminandam, ipsi auditis rationibus hinc inde, et plenius intellectis, quoniam praefatus Herlewinus in probatione defecit, praescriptas vobis et ecclesiae vestrae decimas adjudicarunt, et tam vos quam eamdem ecclesiam ab impetitione ipsius super his perpetuo absolverunt; sicut ex litteris sententiae suae, quas nos ipsi inspeximus, manifeste comparet. Unde cum tam tu, fili abbas, quam idem Herlewinus in nostra essetis propter hoc praesentia constituti, et Herlewinus praelibati episcopi Londoniensis tantum litteras nobis offerens se, sicut eaedem continebant, [Col. 0512D] appellasse proponeret, et sententiam, quoniam non infra terminum mandati nostri lata fuit, rescindi instantius postularet, nos attendentes quod ea memoratis episcopis fuit, appellatione remota, ipso consentiente et petente commissa, considerantes etiam, quod sicut iidem episcopi suis nobis litteris intimarunt, de assensu illius terminum produxerunt, sententiam praescriptam duximus ratam habendam, et vos a praedicti Herlewini de communi fratrum nostrorum consilio impetitione absolvimus. Et ei perpetuum super hoc silentium imponentes praetaxatas vobis decimas, et per vos ecclesiae praelibatae auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc [Col. 0513A] paginam nostrae confirmationis et diffinitionis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Data Beneventi, VI Idus Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0513B] Et injuncti nobis a Deo apostolatus officium, et fides dilecti filii nostri R. [Col. 0513D] Richardi de Crissa gentilis toparcharum de Grandi-prato, qui ex archidiacono Laudunensi electus, circa annum 1162 in expeditione Jerosolymitana [Col. 0514D] fato functus est. Virdunensis electi, quam erga Ecclesiam Dei persecutionis adinstantis tempore conservavit, ei plurimum nos efficit debitores, et de coercendis ab ejus et suorum infestatione pravis hominibus sollicitius nos admonet cogitare. Pervenit autem ad nos quod Giderus de Sarnai possessiones ecclesiae Montis-falconis invadere [Col. 0514D] In dioecesi Virdunensi, in qua est collegium canonicorum. ac devastare praesumit, et homines ejus diversis afficit detrimentis. Unde quia jam dicti filii nostri propria reputare debemus, per praesentia scripta fraternitati tuae mandamus quatenus jam dicto viro pontificalem auctoritatem opponas, et ita eum ab hac praesumptione compescas, ita eidem electo et hominibus de illatis injuriis et dispendiis satisfactionem [Col. 0513C] debitam exhibere compellas, ut et ipse fraternum in te solatium se gaudeat invenisse, et qui viderint de zelo justitiae te debeant commendare. Sane si quid inter partes in quaestionem forte devenerit, quod examinatione opus habeat et judicio, per auctoritatem tuam cognosci volumus et finiri.
Datum Beneventi, V Idus Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem [Col. 0513D] et apostolicam benedictionem.
Significavit nobis dilectus filius noster R. Catalaunensis Ecclesiae archidiaconus, quod cum causa quae inter Ulredum latorem praesentium et Joannem presbyteros super ecclesia Sanctae Mariae vertitur, secundum commissionem nostram, in tua praesentia tractaretur, et idem Ulredus testes suos, Ernulfum scilicet et Henricum presbyteros, produceret, qui super causa ipsa coram te veritatem, quam inde noverant, faterentur, adversa pars minus idoneos esse proposuit, et ipsos velut reos criminis ad nostram audientiam appellavit. Cumque [Col. 0514A] utraque pars coram eodem archidiacono convenisset, et praedictus Joannes recognosceret quod ad solam iracundiam eisdem testibus crimina objecisset, quia brevitate termini insistente prosequi appellationem non poterant, idem archidiaconus inter eos hinc inde fide interposita, hoc modo de utriusque voluntate composuit. Quod si praefatus Joannes in tua praesentia recognosceret, quod eorum archidiacono confessus fuerat, appellationi supersederent. Quia vero die statuta memoratus Joannes adversa parte praesente suam tibi praesentiam exhibere contempsit, altera pars cum eisdem testibus secundum appellationem nostro se conspectui praesentavit, sed praefatus Joannes nec venit, nec pro se responsalem transmisit. Caeterum quia [Col. 0514B] non fuit super principali negotio appellatum, eamdem causam examini tuo duximus remittendam, fraternitati tuae praesentium auctoritate mandantes quatenus, utraque parte coram te convocata, causam diligentius audias, et si tibi constiterit praefatum Joannem fidem quam dederat violasse, et eidem perjurio condignam poenitentiam imponas, et, praedictis testibus remota appellatione receptis, eamdem causam infra quindecim dies post harum susceptionem, sublato appellationis obstaculo, occasione remota, studeas terminare.
Data Beneventi, tertio Idus Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, etc., salutem et apostolicam benedictionem.
Lator praesentium Henricus non sine multo labore ad praesentiam nostram accedens, supplici nobis relatione proposuit, quod cum in ecclesia Sancti Remigii de Notoncurt, et in ecclesia Sanctae Mariae de Calvomonte perpetuus vicarius institutus fuisset, et de manu episcopi sui curam suscepisset animarum, et postmodum de licentia ejusdem episcopi Jerosolymam peteret, Mainerius presbyter, capellano illius ejecto, violenter parochiam suam [Col. 0514D] occupavit, et occupatam detinere praesumit. Unde quoniam pati nolumus, nec debemus, ut viris ecclesiasticis hujusmodi oppressiones et violentiae inferantur, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus hujus veritatem diligenter et sollicite investigetis, et si legitime vobis constiterit memoratum presbyterum violentia et praesumptione praefati M. praescripta fuisse parochia spoliatum, ipsum, omni occasione et appellatione remota, districte cogatis eidem presbytero praenominatam parochiam sine molestia et in pace dimittere, et damna integra resarcire, ei talem poenam infligentes, [Col. 0515A] quod caeteri metuant sanctuarium Dei occupatione illicita usurpare.
Data Beneventi, secundo Idus Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex conquestione P. sacerdotis auribus nostris innotuit quod Catalaunensis episcopus ecclesia sua injuste et post appellationem ad nos factam, cum quod non licuit, spoliavit. Unde quia universis gravatis appellationis debet remedium subvenire, [Col. 0515B] ei per scripta nostra mandavimus, quatenus praefato presbytero, si eum post appellationem aut alias injuste praescripta ecclesia spoliavit, ipsam occasione remota restituat, et in pace ac quiete dimittat. Quod si facere forte distulerit, tu eum commoneas et horteris, ut eidem presbytero praelibatam ecclesiam quam sibi, post appellationem ad nos factam, aut injuste abstulit, absque ulla contradictione restituat, et in pace faciat possidere. Si vero monitis tuis obtemperare contempserit, tu eum ad id efficiendum omni cum districtione, appellatione remota, compellas.
Data Beneventi, decimo quinto Kalendas Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Etsi omnes teneamur ex suscepto administrationis regimine et pastoralis cura sollicitudinis defensare, infirmis fratribus tanto promptius debet praesidium apostolicae sedis adesse, quanto eos omnipotens Dominus suo justo judicio graviori aegritudine visitavit. Quia vero dilecti filii nostri infirmi Cameracenses, nobis conquesti sunt, quod Sancti Andreae de Castello, et Sancti Sepulcri Cameracensis [Col. 0515D] abbates, et canonici Sancti Gaugerici, et nobilis Manasses de Ruminiaco, de novalibus et de nutrimentis animalium suorum decimas auferre praesumunt, eisdem praecepimus et in virtute obedientiae injunximus ut decimas, quas de his sibi ausu temerario praesumpserunt auferre, ipsis, infra quadraginta dies post litterarum nostrarum susceptionem, cum integritate restituant, vel secum exinde amicabiliter pacificeque conveniant, nec ipsos super his amodo molestare praesumant. Inde est quod fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus, si praefati abbates et canonici praeceptis nostris in hac parte noluerint acquiescere, ipsis ecclesiarum ingressum, appellatione remota, prohibeas, et usque ad satisfactionem congruam [Col. 0516A] praedictos abbates ab administratione denunties apostolica auctoritate suspensos, et eos alias, si opus fuerit, ad exsecutionem praecepti nostri districte compellens, eorum parochianis, ne ad eorum ecclesias ad officia divina conveniant, sub anathematis interminatione prohibeas, et praefatum Manassen, si a te commonitus eis exinde non satisfecerit, publice excommunicatum denunties, et memoratos infirmos divini amoris intuitu, et pro reverentia beati Petri ac nostra, in jure suo pro tui officii debito manuteneas et defendas: ita quod exinde et praemia merearis aeterna recipere, et a nobis uberes gratias debeas exspectare.
Data Beneventi, decimo quarto Kalendas Decembris.
ALEXANDER episcopus, etc.
. . . . . Dilectis filiis Sancti Andreae de Castello, et Sancti Sepulcri abbatibus et canonicis Sancti Gaugerici.
Conquesti sunt nobis dilecti filii nostri infirmi Cameracenses quod vos eisdem infirmis de novalibus et de nutrimentis suorum animalium, unde valde miramur et adversus vos graviter commovemur, decimas exigere et extorquere nullatenus dubitatis, [Col. 0516C] cum eis sicut caeteris infirmis a Romana Ecclesia sit indultum ut nemini de his quas praediximus decimas exsolvere teneantur. Unde quia non vos decet, nec nos possumus aliquatenus sustinere, ut quos superni dextera Conditoris in tantum afflixit, quod incurabili morbo laborant, aliquibus debeatis molestiis et anxietatibus fatigare, praesertim in his quae ad contemptum nostrum pertinent, et auctoritati Romanae Ecclesiae plurimum derogare noscuntur, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, et in virtute obedientiae praecipimus quatenus decimas, quas praedictis leprosis de novalibus vel nutrimentis animalium suorum praesumptione illicita subtraxistis, omni occasione [Col. 0516D] et excusatione cessante, reddatis, aut cum eis exinde amicabiliter et pacifice convenire curetis, et eos amodo super his molestare nullatenus praesumatis. Quod si forte, juxta praeceptum nostrum, infra quadraginta dies post harum susceptionem contempseritis adimplere, vos ex tunc ab ecclesiarum ingressu auctoritate apostolica prohibemus, et vos, filii abbates, ab administrationis officio denuntiamus usque ad dignam satisfactionem fore suspensos, et in ecclesiis vestris praecipimus divina officia cessare, necnon et venerabili fratri nostro Henrico Remensi archiepiscopo et canonicis Cameracensibus dedimus in mandatis, ut vos ad hoc cum omni districtione compellant, ut et parochianis vestris, ne ad officia in ecclesiis ipsis conveniant, [Col. 0517A] sub interminatione anathematis non differant prohibere.
Data Beneventi, decimo quarto Kalendas Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
In causis religiosorum virorum tanto amplius de tuo est officio praesumendum, quanto ad eorum solatium et ex professione religionis et ex auctoritate [Col. 0517B] pontificatus arctius teneris astrictus. Ex parte vero filiorum nostrorum abbatis et fratrum ecclesiae Sancti Martini Laudunensis adversus Aegidium presbyterum de Monte-Hunoldi, Hu. militem de Warch. Gui. de Chamelzi et P. filium Anselmi de Monte-acuto, querelas super injuriis quibusdam accepimus, quas venerabilibus fratribus nostris B. [Col. 0517D] Bartholomaeo, qui Henrico ad sedem Remensem translato successit. Belvacensi et Noviomensi episcopis et dilecto filio Ursicampi [Col. 0518D] Ursicampi monasterium ordinis Cisterciensis in dioecesi Noviomensi de linea Claraevallis. abbati, appellatione remota, commisimus terminandas. Per praesentia itaque scripta fraternitati tuae mandamus quatenus eos ad vocationem illorum accedere, ipsorumque judicio parere taliter compellas, ut jam dicti fratres pro defectu justitiae laborare diutius non cogantur, et tua fraternitas de cohibitione pravorum hominum [Col. 0517C] commendabilis videatur. Nos enim eisdem judicibus mandavimus, ut si unus eorum his interesse nequiverit, duo nihilominus quod injunctum est exsequantur.
Data Beneventi decimo tertio Kalendas Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, H. Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Veniens ad nos R. clericus praesentium lator diligenti [Col. 0517D] nobis narratione proposuit, quod tu eum in diaconum ordinasti, nec tamen eum ad aliquam ecclesiam intitulasti. Unde quoniam, sicut asserit, nimia paupertate laborat, nec tuam discretionem credimus ignorare, quod ordinatio sine certo titulo facta inanis existat, fraternitatem tuam per apostolica scripta monemus, atque mandamus quatenus praefato R. in aliqua ecclesia ubi necessaria vitae possit competenter percipere, pro reverentia B. Petri ac nostra, et ex tui officii debito studeas providere, ut ipse in ordine possit omnipotenti Domino fideliter deservire, et nos sollicitudinem tuam teneamur exinde plurimum commendare.
[Col. 0518A] Data Beneventi, XIII Kalendas Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus universis archiepiscopis, episcopis, [Col. 0518B] et dilectis filiis abbatibus, prioribus, et aliis ecclesiarum praelatis ad quos litterae istae pervenerint, salutem et apostolicam benedictionem.
Discretionis vestrae prudentiam non credimus ignorare, qualiter recolendae memoriae Innocentius papa praedecessor noster in concilio Lateranensi generali decreto sancivit, ut quicunque in clericum, monachum, vel conversum cujuscunque religionis violentas manus injiceret, excommunicationis sententiae subjaceret, ita quidem quod non nisi a Romano pontifice vel de mandato ipsius absolutionis posset beneficium promereri. Hac siquidem consideratione inducti, et ex officii nostri debito nihilominus inclinati, universitati vestrae [Col. 0518C] per apostolica scripta mandamus atque praecipimus quatenus, si quis parochianorum vestrorum in aliquem monachum Rivipullensem clericum sive conversum ejusdem loci violentas manus injecerit, vos eum omni contradictione et appellatione remota excommunicatum publice nuntietis, et sicut excommunicatum praecipiatis eum ab omnibus evitari, donec injuriam passo congrue satisfecerit et ad sedem apostolicam cum vestris litteris veniat satisfacturus. Quod autem de illis qui in monachum, clericum, vel conversum Rivipullensem manus injecerit superius diximus, sic intelligi volumus, ut omnes qui eos, personas eorum capiendo, vulnerando, aut res quas secum habent [Col. 0518D] auferendo dehonestaverint, sicut excommunicati ab omnibus evitentur donec ablata restituant, injuriam passo congrue satisfaciant, et ad sedem apostolicam satisfacturi accedant. Ad hoc, Rivipullensis monasterii fratres studiosa nobis narratione monstrarunt quod ipsi in montanis et locis aridis habitantes, victualia in monasterio jam dicto nonnisi aliunde non sine gravi labore illuc per multa terrarum spatia deferant. Unde frequenter contingit, quod si bestiae illorum cibaria deferentes ab aliquibus malefactoribus capiantur, ipsi tam famis quam sitis inedia cruciantur. Quocirca nos eorum indemnitati volentes utiliter providere, fraternitati [Col. 0519A] vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus quatenus universis parochianis vestris, ex parte Dei et nostra, sub interminatione anathematis districtius inhibeatis quod bestias tragini praescripti monasterii cum hominibus aut servitutibus suis nulla ratione invadant, nec aliquam eis injuriam vel molestiam audeant irrogare. Prohibeatis etiam et publice interdicatis ut nullus aliquem ad forum ipsius venientem aut ejus bona sive quemlibet infra ejusdem monasterii ambitum consistentem capere aut inquietare attentet, vel aliquam sibi violentiam vel injuriam inferat. Si quis autem contra prohibitionem nostram in hoc venire praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli ac nostram se noverit [Col. 0519B] incursurum.
Datum Beneventi, VIII Idus Decemb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Per alia scripta discretioni tuae jam pridem nos mandasse meminimus, ut nobilem virum B. comitem de Henou, qui Amelio de Albiniaco feudum quoddam dicebatur per violentiam abstulisse, moneres [Col. 0519C] diligentius et districte compelleres, ut feudum illud eidem cum fructibus jam perceptis celerius restitueret quiete ac pacifice possidendum, vel ei sub examine tuo plenam inde justitiam exhiberet. Unde quoniam praefatus Amelius jus suum se nondum consequi potuisse proponit, fraternitati tuae per iterata scripta mandamus, quatenus memoratum comitem diligenti exhortatione commoneas, et ecclesiastica districtione compellere non omittas, ut praelibato Amelio praetaxatum feudum sine dilatione restituat, et in pace dimittat, vel ei coram te infra quadraginta dies post harum susceptionem sufficientem inde justitiam, appellatione remota, non differat exhibere. Monemus autem prudentiam tuam atque mandamus, ut in his exsequendis ita [Col. 0519D] diligens et studiosus existas, quod nos sollicitudinem tuam teneamur exinde non immerito commendare, et saepe dictus Amelius multo labore afflictus, per te suam justitiam consequatur.
Data Beneventi, octavo Idus Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Controversiam quae inter Amelium et Joannem de [Col. 0520A] Machelcurt super quibusdam possessionibus diutius noscitur agitari, experientiae tuae jam pridem nos meminimus commisisse. Unde quoniam inter se postea, sicut audivimus, et venerabilis frater noster A. [Col. 0519] Andreas, qui Godescalco cedenti anno 1164 successit, obiitque 1171. Atrebatensis episcopus suis nobis litteris intimavit, amicabiliter convenerunt, sed praefatus Joannes transactioni factae prorsus stare contemnit, fraternitati tuae per apostolica scripta iterato mandamus, quatenus eumdem Joannem diligenter et studiose commoneas, ut conventionem inter eum et praefatum Amelium factam, sicut interposita fide promisit, celerius exsequatur, et prout inter eos fuit statutum, non differat adimplere. Quod si ad commonitionem tuam adimplere neglexerit, tu eum, omni contradictione et appellatione remota, [Col. 0520B] in sententiam priorem reducas, et eam usque ad dignam satisfactionem facias ab omnibus per tuam provinciam firmiter observari.
Data Beneventi, VIII Idus Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus HENRICO Remensium archiepiscopo, et Laudunensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Rediens Jerosolymis vir Aegidius de Cimai, proposita [Col. 0520C] nobis querela monstravit, quod nobilis vir Rainaldus de Roseto, parochianus vester dotalitium uxoris suae sibi violenter auferre, et ipsum aliis indebitis molestiis et gravaminibus fatigare praesumit. Unde quia non decet memoratum Rainaldum cuilibet inferre, quod sibi nollet ab aliis irrogari, nec nos pati possumus vel debemus, ut aliquis sua justitia defraudetur, qui ex injuncto summi apostolatus officio jus suum tenemur singulis conservare, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratum Rainaldum monere curetis et instanter inducere, ut supradicto Aegidio dotalitium uxoris suae et caetera ablata sine molestia et diminutione restituat, damna data resarciat, et ab ejus [Col. 0520D] deinceps molestatione desistat, vel ei super his omnibus infra duos menses post harum susceptionem, occasione et appellatione remota, coram vobis justitiae non differat plenitudinem exhibere. Si autem praefatus Rainaldus monitis et exhortationibus vestris acquiescere forte noluerit, eum ad horum alterum quae praediximus exsequendum, ecclesiastica sententia districtius appellatione postposita compellatis.
Data Beneventi, VI Idus Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0521A] fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Latore praesentium, Rolando nomine, conquerente accepimus quod, cum Ebruinus ad nostram audientiam appellasset, pro eo quod sibi domum et vineam quam ad se ratione uxoris asserit pertinere, et monile quod illius uxori in die nuptiarum accommodaverat, reddere renuebat, praedictus Ebruinus ad nostram praesentiam accessit, et, tacita rei veritate, quod ille sibi deberet sedecim libras, nobis sua insinuatione monstravit, et ad Catalaunensem episcopum super commissione illius negotii nostras litteras reportavit. Cumque causa in ejusdem episcopi praesentia tractaretur, et adversa pars testes, sicut ait, conductitios et mendaces vellet producere, [Col. 0521B] iste ad nostram audientiam appellavit. Episcopus vero, appellatione neglecta, vinculo excommunicationis astrinxit. Unde quoniam hujus rei veritas non constat, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus si causa fuit episcopo, appellatione remota, commissa, sententiam excommunicationis in istum latam teneri facias et servari. Si autem in manu tua sufficientem cautionem praestiterit, quod super eo pro quo fuit excommunicatus in praesentia tua debeat justitiae stare, et sententiae tuae appellatione remota parere, ipsum ab excommunicatione absolvas, et postmodum eo et adversario ante tuam praesentiam evocatis, tam super debito illo, quam super aliis de quibus inter eos quaestio vertitur, causam audias, et eam remoto [Col. 0521C] appellationis obstaculo, justitia mediante, decidas. Porro si in causa quam dicto episcopo commisimus appellationis remedium constiterit reservatum, et tibi quoque fuerit compertum, episcopum memoratum Rolandum post appellationem excommunicasse, sententiam ipsam denunties non tenere, et eum facias pro non excommunicato haberi. Deinde vero tam hujus quam alterius querelam diligenter audias, et eam absque appellationis remedio servata juris aequitate decidas.
Data Beneventi, quarto Idus Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Magalonensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Volentes tibi jus et dignitatem tuam integre conservare, auctoritate apostolica statuimus ut si aliquis adversus praepositum, vel capitulum seu quemlibet canonicum ecclesiae tuae civilem causam habuerit, ad discretionis tuae examen referatur, coram te tanquam episcopo suo et ordinario judice tractetur et definiatur, si vero de criminali quaestio [Col. 0522A] mota fuerit coram te et capitulo ventiletur et debitum sortiatur effectum tibi quoque liceat canonicorum tuorum excessus in capitulo secundum beati Augustini Regulam corrigere, et emendare. Decernimus praeterea ut praepositus ecclesiae tuae semel et bis in anno de injuncta sibi administratione in capitulo, in tua et fratrum praesentia rationem reddere compellatur, et nulla ei subsit facultas de rebus immobilibus sine tuo et sanioris partis capituli consensu quidquam in detrimentum ecclesiae alienare, et si quid ex his rebus alienavit, aut in posterum alienabit, tu et capitulum tuum id legitime revocandi facultatem liberam habeatis.
Datum Beneventi, Id. Decembris, pontific. nostri anno VIII [Col. 0521D] Verba, pontificatus nostri anno VIII, aliena manus addidit. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri JOANNI episcopo Magalonensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad conservanda jura fratrum et coepiscoporum nostrorum tanto sollicitiores esse debemus, quanto nobis ratione officii et dignitatis noscuntur esse proximi. Quare cum omnium tam tuae paci inclinati, auctoritate apostolica statuimus ut ecclesia cum hospitali, auctoritate tua noviter in silva Galteri constructa, ita pure et absolute in tua dispositione [Col. 0522C] consistat, quod nemini liceat eamdem ecclesiam cum hospitali a jurisdictione tua subtrahere, aut jus tuum diminuere, vel in alterius ordinationem transferre, salva nimirum sedis apostolicae auctoritate.
Datum Beneventi, XIX Kalend Januarii, pontificatus nostri anno VIII [Col. 0522D] Vide notam sup. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, [Col. 0522D] salutem et apostolicam benedictionem.
Pontificalis officii debitum et ordo exigit rationis, pro illarum ecclesiarum statu diligenti cura satagere, quae ad jus et proprietatem sacrosanctae Romanae Ecclesiae et nostram noscuntur dispositionem specialius pertinere. Quia igitur monasterium Sancti Dionysii ad apostolicae sedis et nostram provisionem specialiter respicit et tutelam, pro eodem monasterio fraternitatem tuam rogamus attentius et monemus, ut abbatem et fratres inibi divinis obsequiis mancipatos, supernae contemplationis intuitu, et, pro reverentia beati Petri et nostra, diligere et manutenere pariter et fovere studeas, et cum [Col. 0523A] ad te pro necessitatibus ipsius monasterii recurrerint, eis tuae defensionis et patrocinii solatium gratanter et benigne exhibeas, ita quod nobis exinde gratior compareas et apostolicae sedis gratiam merearis propter hoc omni tempore uberiorem habere.
Data Beneventi, decimo septimo Kalend. Januar.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Suggerente olim nobis Uldredo presbytero, et [Col. 0523B] graviter conquerente quod ecclesia Sanctae Mariae quam se asserebat rationabiliter habuisse, injuste fuisset et illicite spoliatus, causam ipsam experientiae tuae commisimus terminandam. Cum ipse et Joannes presbyter praesentium lator in tua praesentia constituti inter se ad invicem multa proponerent, et idem Uldredus duos testes super causa ipsa produceret, praefatus Joannes eosdem testes tanquam minus idoneos ad nostram audientiam appellavit. Utraque autem parte appellationem prosequente, jam dictus Uldredus eumdem Joannem praeveniens, ad te nostras litteras, si bene meminimus, impetravit, in quibus continebatur, quod si ipse praefatum Joannem, sicut nobis proponebat, [Col. 0523C] de perjurio posset convincere, eidem Joanni poenitentiam dignam imponeres, et praedictos testes appellatione remota susciperes, et eam fine debito terminares. Verum cum Joannes praedictum Uldredum appellationem prosecuturus non multum longe a nobis in recessu suo obviam habuisset, nunquam, sicut asseruit, ille vel personae, cum quibus veniebat, ipsum potuerunt inducere, ut ad praesentiam nostram rediret. Veniens itaque praedictus Joannes litteras dilectorum nostrorum B. decani et capituli Catalaunensis nobis repraesentavit, in quibus expresse continebatur, quod Joannes presbyter ad repraesentationem eorum, sicut moris est, praescriptam ecclesiam Sanctae Mariae a bonae memoriae B. [Col. 0523D] Bosone episcopo, qui anno 1161 vivere desiit. quondam Catalaunensi episcopo, nullo reclamante, [Col. 0523D] suscepit, in qua plus quam per tredecim annos quiete et pacifice ministravit. Asserebant insuper se praedictum Uldredum nec recepisse, nec eidem episcopo repraesentasse, sed nostras litteras ad te falsa suggestione ab eodem impetratas. Super hoc autem dilectus filius noster G. Catalaunensis archidiaconus memorato Joanni nihilominus per suas litteras testimonium perhibuit, ad quem post episcopum ejusdem Ecclesiae concessio dicitur pertinere. Quia igitur indignum esset admodum, et a ratione prorsus extraneum, ut illorum testimonium canonico respectu assertioni praejudicium quodlibet generaret, fraternitati tuae per iterata [Col. 0524A] scripta mandamus quatenus, si praelibatum capitulum legitime asseverare voluerit quod per suas litteras nobis suggesserit, tu, omni mora et appellatione remota, praedicto Uldredo super causa ipsa silentium imponas, et ab ejus impetitione praenominatum Joannem prorsus absolvas, litteris quas ipse a nobis super causa ipsa obtinuit, eidem Joanni nullum praejudicium parantibus vel jacturam. Et quia supradictus Uldredus ejus adversarius est, ipsum non permittas in criminalibus Joannem presbyterum impetere, nisi forte adversus eum exceptionem ponendo sibi crimen objiceret.
Data Beneventi, decimo quarto Kalendas Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri G[ERARDO] Spalatensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
E transmissa dilecti filii nostri relatione nobilis viri Bonumir de Siponto auribus nostris innotuit quod homines de Sevenico Goffrido filio ejus violenter et furtim res suas auferre non dubitarunt. Unde quoniam eidem B. tum ex officii nostri debito, tum etiam consideratione devotionis, quam [Col. 0524C] circa nos specialiter gerit, in suo jure adesse debemus; fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictae civitatis homines, qui hoc facinus commiserunt, instanter moneas, et districte compellas, ut ea quae furtim vel per violentiam filio praefati B. abstulerunt, eidem postposita cunctatione remittant. Quod si infra congruum terminum a te sibi praefixum facere forte renuerint, eos usque ad dignam satisfactionem excommunicationis vinculo non differas innodare.
Datum Beneventi, X Kal. Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Querelam fratrum hospitalis Jerosolymitani nobis intimatam audivimus, quod nobilis vir dux de Louvain, eis eleemosynam quamdam in villa quae Benten dicitur, auferre praesumpsit, et reddere hactenus recusavit. Quia vero viros nobiles et potentes ab aliorum et maxime Christi pauperum oppressione ecclesiasticae severitatis gladio durius coercere debemus, fraternitati tuae per apostolica scripta [Col. 0525A] mandamus quatenus jam dictum ducem per te, vel litteras, aut nuntios tuos studiosius exhorteris et instanter commoneas, ut praedictis fratribus eleemosynam praescriptam, omni occasione et excusatione cessante, restituat et in pace dimittat, vel eis coram te plenam inde justitiam per se vel sufficientem responsalem, appellatione remota, non differat exhibere. Quod si ad commonitionem tuam adimplere neglexerit, terram quam in tua provincia habere dignoscitur, interdicto subjicias, et personam illius, si nec sic resipuerit, vinculo excommunicationis astringas, et ab omnibus per tuam provinciam, sicut excommunicatum praecipias evitari.
Data Beneventi, X Kalendas Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis universis ecclesiasticis in terra dilecti filii nostri nobilis viri ducis Welfonis, quae in Augustensi episcopatu sita est, constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Et communi fama referente accepimus, et ex transmissa relatione praedicti ducis id ipsum plene intelleximus, quod ab Augustensi dicto episcopo multas angustias, et tribulationes atque molestias amore catholicae fidei sustinuistis et jugiter sustinetis. Unde fervorem devotionis et fidei vestrae diligenti [Col. 0525C] meditatione pensantes et vobis tanquam dilectis filiis volentes digne pro meritis respondere, vobis ad preces et interventum praedicti ducis de consueta clementia sedis apostolicae indulgemus, ut quandiu in unitate catholica perstiteritis et praedictus Augustensis Augustensem Ecclesiam tenuerit, ordinationes et consecrationes ecclesiarum, et caetera ecclesiastica sacramenta a quocunque volueritis catholico episcopo nullius contradictione vel appellatione obstante suscipiatis. Vestra igitur intererit pro indulta vobis gratia sacrosanctae Romanae Ecclesiae amodo devotiores existere et circa devotionem et obsequium ejus peremptiores et ferventiores voces exhibere.
[Col. 0525D] Datum Beneventi, VII Kal. Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex relatione Amelii de Albiniaco ad aures nostras pervenit, quod cum inter eum et Joannem de Malecicurt, super quibusdam possessionibus in [Col. 0526A] praesentia tua de mandato nostro controversia verteretur, tu auditis hinc inde rationibus diligenter et cognitis, pro supradicto Amelio contra Joannem sententiam protulisti, et ipsi Amelio possessiones praescriptas restitui adjudicasti. Praefatum vero Joannem quoniam sententiae parere neglexit, excommunicationis vinculo innodasti. Unde quoniam rei judicatae standum esse juris decrevit auctoritas, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si res ita se habet, nec sententia illa fuit per appellationem suspensa, memoratum Joannem donec supradicto Amelio congrue satisfaciat, nulla ratione absolvas, vel ab alio permittas absolvi, sed si nec sic resipuerit, terram ejus subjicias interdicto.
[Col. 0526B] Data Beneventi secundo Kalendas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Veniens ad nos Petrus, olim Judaeus, nunc autem Christianus, supplici nobis relatione monstravit, quod abbatissa Beati Petri Remensis, quae ipsum de sacro fonte suscepit, assensu totius capituli unam sibi refectorii sui praebendam assignavit, cumque eam diu in pace percepisset, tu ipsam ei abstulisti. Unde quia illi, qui postposito Judaismo [Col. 0526C] ad legem nostram convertuntur, humane ac benigne sunt pertractandi, propterea quod facile desperant, fraternitatem tuam monemus atque mandamus, quatenus praedicto Petro praescriptam praebendam restitui facias et in pace dimitti, aut si propter justam causam ei beneficium, sicut credimus, subtraxisti, in alio aequivalente ita illi provideas, ne propter inopinam et subtractionem humani subsidii cogatur legem nostram dimittere, et ad suam, tanquam canis ad vomitum, remeare.
Data Beneventi Non. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GERALDO episcopo, et dilectis filiis, consulibus et universo clero et populo Tolosano, salutem et apostolicam benedictionem.
Dum fidei et devotionis vestrae integritatem, quam erga sacrosanctam Romanam Ecclesiam, et erga personam nostram firmiter geritis studiose attendimus, et gratiam pariter et dilectionis plenitudinem quam vobis et civitatis vestrae charissimus in Christo filius noster Ludovicus, illustris rex Francorum, specialiter exhibet, diligenter consideramus; [Col. 0527A] vos sicut devotos Ecclesiae filios, intuitu praedicti regis et consideratione sinceritatis vestrae, singulari privilegio amoris et gratia volumus decorare, et arctiori nobis astringere affectione. Unde nos hac consideratione inducti, interdicti sententiam quam omni civitate vestra pro forisfacto comitis Tolosani poni fecimus, ad preces praedicti regis benigno animo relaxamus, et ut in absentia ejusdem comitis, in ecclesiis civitatis vestrae et suburbiorum ejus divina libere celebrentur, vobis nihilominus indulgemus, monentes atque mandantes propter hoc et alia gratiae nostrae insignia nobis curetis devotiores existere, et in obsequio B. Petri et nostro ferventius ac firmius de caetero permanere.
[Col. 0527B] Datum Beneventi, IV Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Significatum est nobis, quod cum inter militem quemdam et Hugonem servientem coram venerabili fratre nostro Laudunensi episcopo controversia quaedam tractari deberet, et idem Hugo militi satisfacere nollet, aut coram episcopo justitiae stare, sententiam excommunicationis incurrit. Demum [Col. 0527C] vero cum crucem Dominicam suscepisset, Jerosolymam profecturus, ad nostram, sicut audivimus, praesentiam venit, et praestito juramento quod nostro super his, pro quibus excommunicatus fuit, staret mandato, absolutionem promeruit, de qua cum, sicut dicit, nostras litteras impetrasset, eas per quemdam nuntium suum ad partes illas remisit, quas idem nuntius, dum praefatus Hugo in Jerosolymitano itinere moraretur, in veniendo dicitur amisisse. Unde quoniam nobis horum veritas ignota prorsus existit, cum homines simus nec omnium memoriam possumus habere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus rei seriem diligenter inquiras, et si memoratus [Col. 0527D] Hugo per aliquos qui cum eo coram nobis fuerunt, se per nos absolutum fuisse possit legitime comprobare, ipsum pro absoluto habeas, et ab aliis facias pro absoluto teneri; dummodo coram te super causa praescripta juris velit aequitati parere. Deinde vero causam audias, et eam, appellatione remota, justitia mediante, decidas. Si autem tibi de absolutione sua plenam fidem facere nequeat, recepto ab eo juramento, quod sub examine tuo super his de quibus excommunicatus fuit justitiae stabit, eumdem a sententia qua tenetur sine banno absolvas, et deinde causam inter eum et militem ortam sine appellationis remedio studeas terminare.
Data Beneventi, quarto Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Devotionis et sinceritatis tuae litteras, quas nobis pro dilecto filio nostro Drogone Hamensi canonico transmisisti, benigna mentis affectione suscepimus, et eas curavimus diligenter audire. Verum super negotio illo, de quo nos rogasti, nihil aliud tuae prudentiae respondemus, nisi quod bonae memoriae B. quondam Noviomensi episcopo nos exinde [Col. 0528B] jam primum meminimus respondisse, si nuntii ejus litteras nostras ad eum voluerint deferre. Licet enim regulares viros ad praelationes ecclesiasticas assumptos fuisse persaepe viderimus, nunquam tamen legimus vel aliquando audivimus, quod de regulari canonico quisquam fuerit saecularis effectus. Quare si precibus tuis in hac parte non acquievimus, quoniam salva Ecclesiae honestate id non potuimus efficere, grave non debes vel molestum habere, aut inde quoque minus turbari, cum scriptum sit quod nemo mittens manum ad aratrum, et aspiciens retro, regno Dei aptus existit (Luc. IX) , et uxor Lot quae respexit, in salem ut condiat legitur conversa fuisse (Gen. XIX) . Tu vero praefatum Drogonem diligentius exhorteris, et omnino [Col. 0528C] inducas, ut ad claustrum suum celerius revertatur, et ibidem secundum professionem suam humiliter studeat Domino deservire. Non enim nobis minus grave, quam tibi existit, quod preces tuas sicut vellemus, salva conscientia nostra, in hac parte non possumus exaudire.
Data Beneventi, secundo Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0528D] Conquestus est nobis G. sacerdos praesentium lator, quod W. de Carten. sibi septuaginta quinque solidos tenetur exsolvere, quos sibi reddere contradicit. Unde cum inter eos super hoc et de damnis quibusdam, quae sibi jam dictus G. per praefatum W. illata fuisse proponit, controversia verteretur, idem G. ad nostram audientiam appellavit. Quocirca fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratum W. moneas diligentius et districte compellas; quod praefato G. pecuniam praetaxatam sine dilatione aliqua cum integritate persolvat, de damnis illatis plenarie satisfaciat, vel eidem sub examine tuo plenam inde justitiam, appellatione remota, non differat exhibere.
Data Beneventi, secundo Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Nihil est quod episcopali magis congruat honestati, quam jus et aequitatem diligere, et per injuriam gravatis in sua justitia subvenire. Hac siquidem consideratione inducti, et de prudentia tua omnino confisi, discretionem tuam per apostolica scripta rogamus atque monemus, quatenus Joannem clericum, et ecclesiae Laudunensis canonicum, ab adversariis contra justitiam exhaeredari, vel res [Col. 0529B] ejus ab eis per violentiam occupari, nulla ratione permittas, sed eum interventu nostro, et amore justitiae, in jure suo manuteneas, et illud sibi tua protectione conserves.
Data Beneventi, Id. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Veniens ad nos Ha. sacerdos praesentium lator, in sua nobis confessione ostendit quod, cum jam [Col. 0529C] pridem lapsu carnis peccasset, S. praedecessor tuus ipsum officio et beneficio suo privavit. Tu vero misericordia motus officium sibi sacerdotale, sicut asserit, reddidisti, sed de beneficio nullam eidem indulgentiam hactenus facere voluisti, licet aliud beneficium non habeat unde vitae sustentationem valeat percipere. Unde quoniam de beneficio potius quam de officio misericorditer secum esset agendum, praesertim cum multi beneficium possint de jure percipere, nec tamen officii sacerdotalis administrationem habere; fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus atque monemus, quatenus memorato Ha. in aliquo beneficio, praeterquam in ecclesia illa quam prius habebat, divini amoris intuitu, et pro reverentia beati Petri ac nostra, [Col. 0529D] necnon et ex tui officii debito studeas providere, unde necessaria vitae possit competenter percipere, et in ordine suo Domino fideliter deservire, nos quoque sollicitudinem tuam teneamus exinde plurimum commendare, et hoc gratum acceptumque tenere.
Data Beneventi, decimo sexto Kalendas Aprilis.
ALEXANDER, Morinensi [Col. 0529D] Morinum seu Tervana haud ignobilis civitas episcopalis ad Legiam fluvium, sub metropoli Remensi, cujus sedes, eversa a Carolo V civitate, Boloniam translata est. episcopo et abbati S. Quintini [Col. 0529D] S. Quintini de Monte prope Peronam monasterium ordinis S. Benedicti sub congregatione S. Mauri. de Monte.
Cum inter dilectos filios nostros R. S. Nicolai [Col. 0529D] S. Nicolai de Ribomonte seu Ribodimonte, [Col. 0530D] monasterium ordinis S. Benedicti in dioecesi Laudunensi. de Ribemonte et P. Humolariensem [Col. 0530D] Humolariense primum virginum, deinde monachorum ordinis S. Benedicti monasterium in dioecesi Noviomensi, haud procul ab Augusta Viromanduorum. abbates, et de Monasteriolo [Col. 0530D] Monasteriolum, virginum coenobium ordinis Cisterciensis ad radicem montis Lauduni. abbatissam, et G. militem de Brenoth, de nemore quodam causa diutius ventilata fuisset, ad nostram tandem fuit audientiam per appellationem delata; postremo autem tam priore S. Nicolai, quam responsalibus [Col. 0530B] adversae partis in nostra praesentia constitutis, cum quisque assereret praescriptum nemus ad suum jus pertinere, et idem prior causam ipsam, mediante dilecto filio nostro Odone S. Nicolai in Carcere Tulliano diacono cardinali, compositione interveniente, decisam fuisse constanter asseveraret; altera pars compositionem non fuisse factam de assensu praedictarum ecclesiarum et militis proposuit. Adjecit insuper quod ab eadem compositione fuerit resilitum, et postea praedictus abbas S. Nicolai praescriptum nemus tenuit ad censum, licet prior, qui pro eo venerat id omnino diffiteretur. Unde quia nec super his quae hinc inde allegabantur, nec de meritis causae nos poterant ad plenum certificare, nos decisioni ipsius negotii supersedentes, [Col. 0530C] ipsum experientiae vestrae committimus audiendum, et appellatione remota fine congruo terminandum. Quocirca discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus in unum pariter convenientes, et partes ante praesentiam vestram convocantes, inter eos pacifice et amicabiliter componere studeatis. Quod si hoc fieri non poterit, rationibus hinc inde auditis diligenter et cognitis, eamdem causam, appellatione cessante, justitia terminetis. Si vero compositionem quae mediante praedicto cardinali facta dicitur, aut arbitrium ab eodem cardinali post compromissionem in eum factam prolatum abbas forte S. Nicolai praetenderit, nolumus quod justitiae alterius partis, [Col. 0530D] nisi rationabiliter constiterit, quod de communi compromissione partium prolatum, aliquod debeat praejudicium generare. Si autem compositio de beneplacito et voluntate eorumdem trium capitulorum, et ejusdem militis facta fuit, seu arbitrium de communi compromissione partium prolatum, aut etiam compositio postea a partibus exstitit [Col. 0531A] rata, volumus ut compositio seu arbitrium debeat stare. Si vero huic rei ambo interesse non poteritis, alter vestrum non minus negotium ipsum, ut praedictum est, exsequatur.
Data Beneventi, XVI Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex parte dilectorum filiorum nostrorum abbatis et fratrum Sancti Martini [Col. 0531D] S. Martini ecclesia olim in suburbio Laudunensi, nunc infra urbis moenia primum clericorum, deinde regularium, tandem anno 1124 agente praesertim [Col. 0532D] Bartholomaeo episcopo ad Praemonstratenses transiit. directa nuper ad nos [Col. 0531B] relatione pervenit, quod E. sacerdos de Monte Bunoldi et Hu. de Warch, decimas ab eis contra justitiam exigunt, et G. de Chamelsi pro pasturis quibusdam eos graviter et injuste fatigat, pro quibus utique controversiis, nos illos ad praesentiam venerabilium fratrum nostrorum Ambianensis et Noviomensis episcoporum volumus convenire, ut sub eorum judicio negotia ista finem debitum sortiantur. Per apostolica itaque scripta fraternitati tuae mandamus, quatenus eosdem viros ad vocationem illorum accedere, ac judicium illorum suscipere omni cum districtione compellas, et taliter in illorum malitia cohibenda pontificatus officii auctoritatem exerceas, ut jam dicti fratres per instantiam [Col. 0531C] tuam de justitiae suae possint conservatione gaudere, et tua fraternitas de pace religiosis fratribus procurata, commendationem debeat invenire.
Data Beneventi, decimo tertio Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remorum archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectus filius noster Willelmus Suessionensis decanus nobis studiose proposuit, et idipsum quaedam litterae bonae memoriae Adriani papae praedecessoris [Col. 0531D] nostri cognitioni nostrae plenius infuderunt, quod cum frater noster Hugo episcopus Suessionensis ecclesiae ad eamdem vocatus et electus fuisset, jam dictus antecessor noster praefati decanatus redditus tenues esse considerans, praebendam quam electus habuerat, memorato decano concessit, et eum exinde investivit, ita quidem quod ad officium decanatus praebenda illa in posterum spectare deberet. Mandavit itaque tam electo praedicto quam Suessionensis Ecclesiae capitulo, ut concessionem illam ratam habentes, nec contra illam venire, nec eam ullo tempore praesumerent perturbare. Unde [Col. 0532A] quoniam praelibatus episcopus id, sicut audivimus, nullatenus adimplevit, sed praebendam contra hoc non dubitavit transferre, eidem per scripta nostra praecepimus, ut praefato decano praebendam illam quam ad manus suas tenet, quae fuit Theobaldi de Veteri foro, omni contradictione et appellatione cessante, assignet, et ipsum eamdem permittat in pace tenere, ita quidem quod ad decanatus officium debeat de caetero juxta praedicti antecessoris nostri statutum spectare. Quod si episcopus nostrum in hac parte praeceptum exsequi forte contempserit, tu id, omni dilatione et appellatione remota diligentius exsequi non omittas.
Data Beneventi, undecimo Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, Suessionensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex relatione dilecti filii nostri Willelmi ecclesiae tuae decani, et ex tenore quarumdam litterarum bonae memoriae Adriani papae praedecessoris nostri accepimus quod, cum tu ad ecclesiam jam dictam electus et vocatus fuisses, praebendam, quam in ea tenebas, eidem decano concessit, et eum exinde investivit, adjiciens quod praebenda illa ex tunc ad [Col. 0532C] decanatus officium pertineret. Quoniam igitur praefatum decanum praebenda praescripta juxta praedecessoris nostri et benefactoris tui statutum atque mandatum habere, sicut audivimus, nullatenus permisisti, sed eam in alium pro tuo beneplacito non dubitasti conferre, cum non deceret te contra Romanae Ecclesiae statuta ita recenter venisse, a qua tantum beneficium in continenti receperis, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus memorato decano praebendam illam, quam ad manus tuas tenere dignosceris, et quam T. de Veteri foro tenebat, sine dilatione, omni occasione et appellatione cessante, assignes, et in pace possidere permittas, ita quod eadem praebenda, juxta quod praenominatus antecessor instituit, ad [Col. 0532D] decanatus officium debeat de caetero pertinere. Si autem distuleris haec adimplere, noveris nos venerabili fratri nostro Henrico Remorum archiepiscopo in mandatis dedisse, ut ea quae praediximus, omni dilatione et appellatione remota, plenius exsequatur.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0533A] fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Lator praesentium Albertus sacerdos, non sine labore ad nos rediens, supplici nobis conquestione monstravit, quod presbyter de Basauchis et Castellana et filius ejus Nicolaus, matrem illius redditus suos quaerentem, et ad te propter hoc recurrentem, ausu temerario incarceraverunt, et ipsam diutius detinuerunt: ita quod occasione illa redditus suos amisit. Unde quoniam nulla ratione pati volumus vel debemus, ut hi qui sacrosanctam Romanam Ecclesiam visitant, rerum suarum dispendium sustineant vel jacturam, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus tam presbyterum, quam castellanam et filium suum instanter moneas [Col. 0533B] et districte compellas, ut praedicto presbytero de injuriis irrogatis satisfaciant, et illata damna resarciant, vel sub tuae discretionis examine plenam exinde sibi justitiam, appellatione remota, exhibeant. Si autem commonitioni tuae parere noluerint, eos ecclesiastica animadversione percellas. Illos vero qui praedicti sacerdotis redditus perceperunt, eosdem ipsi reddere, vel coram justitiam exhibere, omni appellatione cessante, constringas.
Data Beneventi, undecimo Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, ALBERTO sacerdoti, salutem et apostolicam benedictionem.
Justis petentium desideriis facilem nos convenit impertiri consensum, et vota quae a rationis tramite non discordant, effectu sunt prosequente complenda. Eapropter, dilecte in Domino fili, tuis justis postulationibus grato concurrentes assensu, ecclesiam S. Remigii de Augeio cum capella de Cersolio ad eam pertinente et aliis pertinentiis suis tibi canonice concessam, devotioni tuae auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus, ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, [Col. 0533D] vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Data Beneventi, XI Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0534A] fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Conquestus est nobis B. presbyter, quod cum abbati et conventui Branensi [Col. 0533D] Brana celebre ordinis Praemonstratensis monasterium in dioecesi Suessionensi, quod a canonicis saecularibus ad regulares istius ordinis transiit [Col. 0534D] anno 1130, in quo cernitur toparcharum Branensium sepultura. viginti libras Proviniensium in suis necessitatibus mutuasset, et multoties ab eis requisisset, ipsi eas sibi reddere nolunt. Unde quoniam injustum est, et obvium honestati, pecuniam accommodatam non reddere; fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatum abbatem et fratres infra triginta dies post harum susceptionem commoneas et districte compellas, ut praenominato presbytero praetaxatam pecuniam cum integritate persolvant. Si autem potius causam intrare decreverint, quam pecuniam ei reddere, tu partibus ante tuam praesentiam [Col. 0534B] convocatis, diligenter causam audias, et eam remoto appellationis obstaculo, justitia mediante decidas.
Data Beneventi, decimo Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad audientiam nostram pervenit quod G. et servientes ejus ecclesiae Sancti Joannis de Vineis nemus [Col. 0534C] quoddam praesumunt auferre, et eam super hoc molestare non cessant. Quia vero ecclesiarum jura integra debemus, quantum in nobis est, tueri et illaesa servare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus memoratum G. et servientes ejus ab ecclesiae prescriptae molestatione, cessante appellatione, prorsus cessare compellas: ita quod si aliter tibi non acquieverint, tu ipsos usque ad condignam satisfactionem vinculo excommunicationis astringas, nisi a sua molestia velint omnino desistere, vel cum ecclesia supradicta de his quae in quaestione vertuntur coram te ordine judiciario experiri.
Data Beneventi, decimo Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Lator praesentium, Her. nomine; graviter de canonicis de Monte conqueritur, quod ei unam domum, unam vineam, unum hortum, et unam oscham, quam haereditario jure asserit ad se pertinere, contra justitiam abstulerunt. Quia igitur non decet viros ecclesiasticos alterius jura illicite [Col. 0535A] occupare, qui aliis virtutis et honestatis exemplum debent praebere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictos canonicos indesinenter commoneas et districte compellas, ut praefato Her. praescriptam domum, vineam, hortum, et oscham, postposita mora et occasione, restituant, ac libere et quiete dimittant. Quod si forte cum eo super hoc voluerint experiri, partes ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde auditis et cognitis, diligenter causam ipsam absque appellationis remedio mediante studeas justitia terminare.
Data Beneventi, V Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum universis in sua justitia cura debeamus propensiori adesse, illis tamen specialiter nos oportet intendere, qui sedem apostolicam pro suis et aliorum negotiis visitare noscuntur. Qualiter autem dilecti filii nostri decanus et canonici Suessionenses pro causa quae inter eos et fratrem nostrum episcopum [Col. 0535] Is erat Hugo de Champfleuri Ludovici VII cancellarius, ex canonico Parisiensi factus episcopus. suum vertitur, apostolicam sedem adierint, et quosdam etiam capellanos ejusdem [Col. 0535C] episcopatus secum adduxerint, tuae discretionis prudentiam non credimus ignorare. Inde siquidem est, quod eisdem jura sua integra volentes et illaesa servare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus si praefatus episcopus aliquem de suspectis vel de testibus etiam aut aliis fautoribus suis, quoniam ad praesentiam nostram venerunt, vel quia cum memorato decano et fratribus ejus in causa sua steterunt, vel in aliquo gravare voluerit, tu eum ab hujusmodi praesumptione, omni occasione vel appellatione remota, prorsus cessare compellas, etsi quidquam in eos hac occasione statuerit, tu id, sublato appellationis remedio, non differas in irritum revocare, memoratos vero decanum et canonicos, nec non et universos [Col. 0535D] qui sibi in negotio suo assistunt, ita protegas et defendas, ut a supradicto episcopo non possint indebite aggravari, aut aliquod juris sui incommodum sustinere.
Data Beneventi, secundo Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum dilectus filius noster R. Suessionensis ecclesiae [Col. 0536A] praecentor coram nobis existeret, ex relatione ejus accepimus quod, duo praedecessores illius altare de Bosserre, toto vitae suae tempore, dum praecentores essent, possederunt, quod venerabilis frater noster Suessionensis episcopus, cum praecentoria vacaret, cuidam dicitur contulisse, in quo juri et dignitati suae jam dictus praecentor non modicum asserit derogatum fuisse. Quoniam igitur indignum est, ut ipse, quem praedecessoribus suis meritis non credimus inferiorem, beneficiis, quae iidem pro commisso sibi officio tenuerunt, debeat sine rationabili causa privari. Episcopo jam dicto per scripta nostra praecepimus, quatenus, si proximos antecessores ejus hoc per quadraginta retro annos pacifice tenuisse, et ipsum eodem contra [Col. 0536B] voluntatem suam privatum fuisse constiterit, eumdem in illius possessionem omni occasione et appellatione cessante inducat, et in pace possidere permittat, nec ipsum super hoc ulterius molestare praesumat; si autem nostrum in hac parte praeceptum infra viginti dies post litterarum nostrarum susceptionem non fuerit exsecutum, tuae discretioni praesentium auctoritate injungimus, ut praenominato cantori praescriptum altare, omni occasione et appellatione cessante, si ita esse inveneris, infra alios viginti dies reddas, et pacifice facias possidere: ita quod episcopus de caetero nullam adversus eum super hoc possit querelam habere.
Data Beneventi, secundo Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Conquestionem Radulfi de Cuphies accepimus transmissam, quod Josbertus de Monte, quamdam domum quae fuit patris sui, injuste possideat, et Petrus de Nantolio quamdam terram ejus pignori detinet obligatam, de qua sortem suam et multo amplius dicitur percepisse. Quia vero unicuique ita sua debemus jura servare, ut aliis suam justitiam [Col. 0536D] nullatenus denegemus, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatum J. studiosius exhorteris, et omni cum districtione compellas, quod memorato R. praescriptam domum, omni contradictione postposita, reddat, vel eidem super hoc justitiae complementum in tua praesentia facere non omittat. Supradictum vero P. si de terra quam in pignore tenet, sortem suam et tantumdem deductis impensis perceperit, praenominato R. sine alicujus pecuniae exactione eam restituere moneas attentius, et appellatione remota, ecclesiastica districtione compellas.
Data Beneventi, II Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiabus abbatissae et sororibus monasterii Bruburc [Col. 0537D] Broburgum seu Borburgum insigne nobilium virginum Benedictinarum monasterium in dioecesi olim Morinensi, nunc vero Sancti Audomari, a [Col. 0538D] Clementia Flandriae comitissa circa annum 1039 fundatum. , salutem et apostolicam benedictionem.
Cum dilectus filius noster magister Matthaeus responsalis vester et Manasses presbyter, pro causa, quae inter vos et eumdem M. super capellania vestra diutius noscitur agitari, in nostra essent praesentia constituti: nos litteris judicum, quibus causam [Col. 0537B] illam commisimus diligenter auditis, et rationibus hinc inde pleniter intellectis, jam dicto M. perpetuum inde silentium auctoritate apostolica imposuimus, et vos ab ejus super hoc impetitione omnino absolvimus, ita quidem quod ei propter appellationem vel aliam causam super capellania praescripta respondere de caetero nullatenus teneamini.
Data Beneventi, II Kalendas Aprilis.
[Col. 0537C] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex transmissa nobis conquestione nobilis viri A. de Vilers, nostris est auribus intimatum, quod dilecti filii nostri abbas et fratres Praemonstratenses, quamdam terram, quam ad feudum suum spectare proponit, sine illius consensu intrarunt, et eam injuste detinent occupatam. Unde quoniam sicut religiosis viris sua tenemur jura servare, sic et aliis Christianis in sua justitia non debemus deesse: ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratos abbatem et fratres diligenter admoneas, et, si opus fuerit, districte [Col. 0537D] compellas, ut praefato A. terram praescriptam sine dilatione restituant, et in pace dimittant, vel eidem sub examine tuo justitiam inde sufficientem exhibeant.
Data Beneventi, II Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0538A] Aequum et rationabile judicatur, ut his qui pro ecclesia sua dispendium sustinent et laborem, dignae recompensationis praemium et fructum recipiant optatae consolationis. Dilectus siquidem filius noster P. Laudunensis canonicus, diligenti nobis relatione proposuit, quod rogatu quorumdam canonicorum suorum, pro negotio ecclesiae suae in propriis expensis ad nostram praesentiam laboravit. Unde quoniam non est idoneum, nec consentaneum rationi, ut laborem et dispendium nulla habita recompensatione debeat sustinere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatos canonicos moneas et districte compellas, ut praedicto P. expensas necessarias quas de mandato eorum ad nos veniendo fecit, appellatione et [Col. 0538B] contradictione cessante, restaurent.
Data Beneventi, tertio Nonas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis . . . . . decano et canonicis Carnotensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Sicut scriptum est, quod qui Evangelium annuntiat, de Evangelio vivat, et qui altario deservit, de altario participet (I Cor. IX) , sic etiam ex [Col. 0538C] eisdem potest manifeste perpendi, quod qui altario non deservit ejus non debet beneficiis participare. Inde siquidem est quod nos ecclesiam vestram quae inter minores regni Francorum computari non solet, debitis obsequiis defraudari nolentes, auctoritate apostolica duximus statuendum ut qui in eadem ecclesia vestra de caetero canonicandi fuerint, et ibidem mansionarii non exstiterint, XL solid. tantum de singulis annis percipiant, nec a vobis vel ab ecclesia praescripta magis exigere, vel recipere possint, dummodo in ipsius ecclesiae obsequiis, sicut et mansionarii faciunt, et assidue voluerint permanere.
Datum Beneventi, pridie Non. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0539A] fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Notum sit fraternitati tuae nobis a canonicis Braguensibus nuper insinuatum fuisse quod Gauses Mauceriensis et monachi de Novicis redditus de March, quos ecclesiam suam centum annis pacifice possedisse proponunt, irreverenter subtrahere non formidant. Unde quoniam nostra interest unicuique jura sua integra et illibata servare: fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictum Gauses et monachos instanter moneas et districte compellas, ut, praenominatis canonicis praescriptos redditus libere et quiete dimittant, damna illata resarciant, vel, sub tuae discretionis examine plenam exinde justitiam, appellatione [Col. 0539B] remota, non differant exhibere.
Data Beneventi, Nonas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri abbati Sancti Remigii Remensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Invitat nos et hortatur cura suscepti regiminis, clericis qui in gremium sacrosanctae Romanae Ecclesiae assumpti noscuntur propensiori cura intendere, et eis nostrae provisionis solatium commodius [Col. 0539C] providere. Unde quia dilectus filius Valandus clericus noster inseparabili nobis et firmissima devotione adhaesit, et tanta est litteratura et morum honestate ornatus, quod ipsum merito diligere et sincera debemus charitate amplecti, eum charitati tuae propensius commendamus, rogantes plurimum atque monentes, quatenus pro reverentia beati Petri ac nostra, intuitu sui ipsius, qui tibi et ecclesiae tuae, si vixerit, plurima poterit commoda et incrementa conferre, praedicto Walando in scholis Parisius liberaliter et honeste provideas, et beneficium ipsum per duo convenientia tempora anni ei facias commode assignari, ut ex hoc liberalitati tuae gratias uberiores debeamus exsolvere, et libentius et efficacius petitiones tuas exaudire. [Col. 0539D] Quidquid enim a nostro interventu feceris, nobis specialiter factum fuisse putabimus. Volumus autem ut idipsum nobis tuis litteris studeas intimare.
Data Beneventi VII, Idus Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Venit ad apostolicae sedis clementiam M. sacerdos, et contra abbatissam Bruburgensis Ecclesiae querimoniam in auditorio nostro proposuit, quod [Col. 0540A] eum a capellania illius Ecclesiae in qua per eam fuerat institutus, sine causa canonica removisset. Nos autem qui in monasteriis puellarum maturos et longaevos novimus presbyteros ordinandos, qui nullam sui suspicionem ex aetate vel moribus facere videbantur, minoris aetatis obtentu eum in sua querimonia non duximus audiendum. Caeterum quia loco suo alium quemdam juniorem se asseruit institutum, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus veritatem rei diligentius investiges, et, si hoc verum esse noveris, et illum ab officio et beneficio capellaniae removeas et abbatissam canonica disciplina corripias, quod juvenes capellanos affectat habere, et ita levitatem illius emendes, ut ipsa quod minus caute gestum [Col. 0540B] fuerat, non in deterius, sed in melius emendare procuret, et abbatissae aliae quae audierint, in capellanis instituendis majorem debeant cautelam habere.
Data Beneventi, tertio Idus Aprilis
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Significatum est nobis quod, cum decanus S. [Col. 0540C] Laurentii de Roseto assiduam ibi deberet facere mansionem, et ipsius ecclesiae servitiis jugiter interesse, alibi morari praesumit, et Ecclesiae sibi commissae obsequium omnino postponit. Quoniam igitur non decet eum qui majorem in ea personatum gerit, se ab illius servitio taliter absentare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus praefatum decanum moneas diligentius et omni cum districtione compellas, ut assiduam in ecclesia praescripta secundum ipsius consuetudinem faciat mansionem, vel decanatum praescriptum omnino dimittat.
Data Beneventi, III Idus Aprilis
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PETRO abbati et fratribus Vallis-Laureae, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex litteris dilecti filii nostri Cisterciensis abbatis et nuntii vestri relatione didicimus quod, cum angustia et importunitas loci vestri ad locum alium vos compellerent migrare, venerabilis frater noster Barcinonensis episcopus in fine sui episcopatus fundum quemdam vobis amore divinitatis indulsit, ubi tabernacula vestra figere deberetis. Hoc cum facere coepissetis, venerabilis frater noster Tarraconensis archiepiscopus auctoritatem suam opposuit, eumdem locum ad suam asserens dioecesim pertinere. [Col. 0541A] Unde nos, quia contradictio ejus a vestro proposito vos retinet, et in loco vestro incommoditates plurimas sustinere compellit, utrique illorum per scripta nostra mandamus quatenus usque ad festum Assumptionis huic quaestioni concordia vel judicio finem imponant, ut vos sub ejus obstaculo non debeatis ulterius concessi beneficii utilitate defraudari. Si ergo negotium istud usque in illum terminum non fuerit terminatum, ex tunc inhabitandi locum sine praejudicio partium auctoritate nostra licentiam habeatis.
Datum Beneventi, II Idus Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex tenore quarumdam litterarum tuarum accepimus quod, cum inter abbatem S. Petri Catalaunensis et Walterum clericum latorem praesentium, super quibusdam possessionibus et eleemosyna quadam coram te de commissione nostra controversia tractaretur, eidem finem debitum nullatenus imposuisti, sed ipsam potius ad nostrum remisisti examen. Quoniam igitur qua occasione id feceris ignoramus, fraternitati tuae per iterata scripta [Col. 0541C] mandamus quatenus, cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et, rationibus hinc inde diligenter auditis et cognitis, eamdem causam, sublato appellationis remedio, justitia mediante, decidas. Si autem causae illi infra triginta dies post harum susceptionem litterarum debitum finem imponere forte nolueris, id venerabili fratri Ambianensi episcopo quam cito significes, ut ille secundum quod ei mandamus, causam ipsam valeat terminare.
Data Beneventi, secundo Idus Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Querelam G. clericus, lator praesentium, in audientia nostra deposuit, quod Hu. burgensis et M. uxor sua eidem G. quamdam domum, ad eum haereditario jure spectantem auferre praesumunt. Quoniam igitur omnibus in suo jure, et maxime pauperibus debemus adesse, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictos Hu. et uxorem suam diligenter admoneas et districte compellas, ut memorato G. praefatam domum [Col. 0542A] sine dilatione restituant, vel eidem plenam super hoc justitiam infra quadraginta dies post harum susceptionem sub examine tuo non differant exhibere.
Data Beneventi, nono Kalendas Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Causam quae inter G. Sicliniensis [Col. 0541D] Siclinium Belgii oppidum in Melanthisio, ubi corpus S. Piatonis quiescit. ecclesiae canonicum et magistrum Galterium super quadam [Col. 0542B] praebenda noscitur agitari, discretioni tuae committimus audiendam, et fine debito terminandam. Quocirca fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus, cum exinde fueris requisitus utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et, rationibus hinc inde auditis diligenter et cognitis, eamdem causam justitia mediante decidas. Nihilominus etiam tuae dilectioni mandamus, ut causam quae inter dilectum filium nostrum Gunterum et canonicos Siclinienses super sexaginta solidos vertitur, audias, et ipsam debito fine decidas.
Data Beneventi, tertio Kalendas Maii
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Ambianensi et Meldensi episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex parte Henrici filii dilecti filii nostri nobilis viri comitis Roberti [Col. 0542D] A quo illustris Drocensium familia originem duxit. fratris charissimi in Christo filii nostri Ludovici illustris Francorum regis, transmissa nobis est relatione monstratum, quod eidem Hen. cancellaria Noviomensis ecclesiae a venerabili fratre nostro Noviomensi episcopo concessa [Col. 0542D] fuisset, quam postea idem episcopus Bal. canonico ejusdem Ecclesiae dicitur concessisse. Unde cum B. asseveraret quod eadem cancellaria canonice sibi concessa fuisset, et filius comitis sibi eamdem a nobis peteret confirmari, nos neutri eorum duximus annuendum. Quapropter de prudentia et honestate vestra plenius confidentes, causam ipsam experientiae vestrae committimus audiendam, et fine debito terminandam. Quocirca fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus, cum exinde fueritis requisiti, in unum pariter convenientes, tam procuratorem Henrici, quam Bald. ante vestram praesentiam convocetis, [Col. 0543A] et, rationibus hinc inde auditis diligenter et cognitis, causam ipsam fine debito decidatis.
Data Beneventi, II Kalendas Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Horrendum et immensum flagitium, quod quidam maligno spiritu tacti in civitate tua commiserunt, ad fraternitatis tuae notitiam credimus jam pervenisse. Cum enim Garinus Blancus in Apuliam [Col. 0543B] causa negotiandi venisset, quidam domum ejus de nocte intrantes, uxorem et filium ejus occiderunt, et res ipsius et uxoris clam rapientes, domum ausu diabolico incendio concremarunt. Unde quoniam tam immane et crudele facinus districtius est puniendum, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus, si eos explorare poteris qui praescriptum facinus commiserunt, ipsos auctoritate tua moneas et districte compellas, ut praedicto Garino ablata omnia reddant, damna data resarciant, et de tanto excessu ita Deo plenarie satisfaciant, quod hujus delicti veniam mereantur obtinere, et caeteri hoc audientes metum habeant similia perpetrare. Generaliter autem sub excommunicatione [Col. 0543C] praecipias, ut quicunque de rebus suis de domo illius extraxerunt, aut de rebus uxoris titulo commendationis vel debiti habuerunt, eas sibi absque contradictione aliqua reddant. Eos vero qui maleficos illos noverint, ipsos sub districtione anathematis constringas, tibi et ecclesiae manifestare, nisi sacerdos fuerit cui hoc peccatum sit in poenitentia revelatum.
Data Beneventi V Idus Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis toti capitulo sanctae Trinitatis Cantuariensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Quoniam ecclesia vestra ad ordinationem et dispositionem venerabilis fratris nostri Thomae archiepiscopi vestri principaliter noscitur pertinere, ita quod priorem nisi quem vobis assignaverit archiepiscopus non solebatis habere: universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus et in virtute obedientiae injungimus quatenus illum quem vobis jam dictus archiepiscopus in priorem secundum antiquam ecclesiae vestrae consuetudinem [Col. 0544A] assignare voluerit: omni occasione et appellatione postposita recipiatis nec alium ibidem eligere vel ad alicujus suggestionem seu assignationem suscipere praesumatis.
Datum Beneventi, XVII Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, HENRICO Remensi archiepiscopo, etc.
Perlatum est ad audientiam nostram, quod nobilis vir Philippus comes Flandrensis caput B. Jacobi [Col. 0544B] ab ecclesia S. Vedasti per violentiam asportaverit, et illud in Ariensi ecclesia dicitur posuisse. Unde quoniam jam dictam ecclesiam Sancti Vedasti, quae nullum episcopum praeter Romanum pontificem habet, reliquiis ut aliis bonis suis nolumus sine rationabili causa privari, per apostolica scripta fraternitati tuae mandamus quatenus praepositum et canonicos praefatae Ariensis ecclesiae instanter moneas et districte compellas, ut praescriptum caput cum aliis reliquiis praetaxatae ecclesiae Sancti Vedasti, omni occasione et appellatione cessante, restituant. Quod si juxta commonitionem tuam praefatum caput cum reliquiis reddere forte noluerint, praelibatam Ariensem ecclesiam, dilatione et appellatione remota, subjicias interdicto, et [Col. 0544C] in alia ad quamcunque praetaxatae reliquiae delatae fuerint, quandiu praesentes exstiterint, divina prohibeas officia celebrari.
Data Beneventi, septimo Kalendas Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis O. [Col. 0543D] Odoni. Est autem Ursicampus monasterium insigne ordinis Cisterciensis in dioecesi Noviomensi, [Col. 0544D] de linea Claraevallis anno 1129 fundatum. abbati Ursicampi, et F. decano Remensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad audientiam nostram noveritis esse perlatum quod quidam, B. nomine, in civitate Belvacensi legitimum [Col. 0544D] dicitur matrimonium contraxisse, et circa decennium cum uxore sua in omni tranquillitate mansisse. Cum autem Alermus praenominati B. frater uxoris fratris sui consobrinam sibi matrimonio copulasset, quidam, sicut nobis proponitur, adolescentes, ad quos haereditas sponsae illius proximo loco spectare videtur, patribus et majoribus suis reticentibus, junioris fratris Alermi matrimonium impedire nituntur, de matrimonio tamen fratris primogeniti, quod per omnia junioris matrimonio simillimum est, modis omnibus reticentes. Quia vero suboriri videtur satis manifesta suspicio, quod adolescentes, reticentibus majoribus, junioris fratris [Col. 0545A] tantummodo matrimonium impetant, et dissociare nitantur, praesertim cum si charitatis zelo ducerentur, dissolutioni matrimonii fratris primogeniti, si, prout dicitur, simili modo innixum est, primo debuissent inniti, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus rei veritatem diligentius investigetis, et, nisi aliae tales personae apparuerint quae ipsum matrimonium velint et legitime possint impetere, praedictos adolescentes, cum non amore justitiae, sed ardore potius avaritiae et odii livore, reticentibus majoribus, videantur movere quaestionem, ad accusationem ejusdem matrimonii nullatenus recipiatis; sed matrimonium ipsum in suo statu faciatis manere, nisi forte communis fama loci habeat, quod inter eos [Col. 0545B] aliqua sit parentela. Caeterum si aliae graves personae et maturae apparuerint, quibus fides sit adhibenda, vos causam audiatis, et eam remoto appellationis obstaculo fine canonico terminetis, easdem personas monentes propensius et hortantes, ut, sicut ratio videtur exigere, primum fratris primogeniti, deinde junioris matrimonium impetant et accusent. Verum si communis fama loci non habeat quod aliqua inter eos parentela existat, nec aliae personae quales diximus apparuerint, quae idem matrimonium legitime impetere velint vel possint, Alermum et uxorem ejus sine quaestione aliqua insimul manere nostra auctoritate faciatis. Praeterea si tanta sunt uxores fratrum et ipsi fratres inter [Col. 0545C] se consanguinitate conjuncti, quod nihil penitus sit in uno matrimonio, quod non sit in altero, nullos audiatis, nisi utrumque matrimonium voluerint impetere, cum hoc non amore justitiae, sed odio, non bono zelo facere videntur, quoniam tolerabilius est esse conjunctos contra hominum statuta, quam quod Deus conjunxit separare.
Data Beneventi, III Kalendas Junii
[Col. 0545D] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiis CHAJALISIO comiti strenuissimo, et universis nobilibus Pharensinae insulae, salutem et apostolicam benedictionem.
Insinuatum nobis esse noveritis quod erga fratrem nostrum Martinum, episcopum et pastorem vestrum, diabolo instigante, non congruam habeatis indignationem; dicitis enim eum quem in juventute honorifice habuistis, nunc senectute gravante vobis esse incongruum et inhonorum, volentes vestro arbitrio meliorem eligere, cum Dominus illum Ecclesiae vestrae diu constituit esse pastorem. Sed quia non licet, per apostolica scripta vobis mandamus, ut tam vos quam et caeterarum insularum rectores eum usque ad obitum suum, [Col. 0546A] magis quam aliquando, reverenter habeatis. De caetero si quisquam hujus amentiae causa eum fraudare in decimis visus est aut primitiis, et poenitentia ductus non emendaverit, atque debitam illi non exhibuerit reverentiam, prout nostra facultas est, apostolica auctoritate excommunicationis vinculo innodamus.
Data Beneventi, Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0546B] fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex relatione nobilis viri Lod. de Buren nostris est auribus intimatum quod Angult. de Aiteio, postquam idem L. Dominicam crucem Jerosolymam profecturus suscepit, quemdam hominem suum diabolico furore succensus, sicut asserit, interfecit. Et quoniam tam gravis et detestabilis excessus non debet inrequisitus dimitti, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus praedictum Aug. districte compellas, ut super tanto excessu vel eidem L. digne satisfaciat, vel justitiae complementum exhibeat; si vero aliqua de rebus memorati L. praedictus A. noscitur abstulisse, ut ea sibi restituat, vel justitiam sufficientem exhibeat, [Col. 0546C] ipsum auctoritate nostra omni cum districtione compellas.
Data Beneventi, IV Nonas Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex relatione nobilis viri Aprilis de Manso nobis innotuit, quod Henricus de Magnoprato, postquam idem A. Dominicam crucem Jerosolymam profecturus suscepit, villanos suos et multas res sibi pertinentes [Col. 0546D] injuste dicitur abstulisse, et ipsos per violentiam detinere praesumit. Et licet universorum jura ex injuncto nobis a Deo summi pontificatus officio integra cogamur et illaesa servare, illorum tamen nos oportet propensius jura tueri, qui relictis bonis suis, ubi steterunt pedes Domini, cum multo labore illuc eundo desiderant adorare. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus praedictum Henricum diligenter commoneas et instanter studeas exhortari, ut ea quae memorato A., postquam fuit crucis insignitus signaculo, abstulit, omni occasione et excusatione cessante, restituat et in pace dimittat. Quod si infra quadraginta dies post harum susceptionem et tuam commonitionem hoc exsequi recusaverit, [Col. 0547A] totam terram suam interdicto supponere non omittas. Quod si nec sic resipuerit, personam ejus excommunicationis sententia non differas innodare.
Data Beneventi, III Non. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Constitutus in praesentia nostra Gaufridus pauper clericus, supplici nobis relatione monstravit quod, cum pater suus medietatem cujusdam domus, [Col. 0547B] quam infra claustrum Ambianensis ecclesiae possidebat, jure haereditario pignori obligasset, nec haberet in facultatibus unde eam recolligere posset, eidem proposuit Gaufrido, quod si medietatem redimeret, eam sibi donaret. Qui utique paternae voluntati acquiescens, quamdam terram vendidit, et praescriptae domus medietatem propria pecunia redemit. Postmodum autem idem pater suus, cogente necessitate, a Gaufrido canonico pecuniam mutuo suscepit, pro qua persolvenda illi praedictae domus medietatem, eodem Gaufrido absente et nesciente, pignori obligavit, alteram vero partem ejusdem domus, quae matri suae in dotem fuerat data, cuidam clerico, Engelario nomine, in pignore dedit. [Col. 0547C] Unde quoniam se injuste in hoc gravatum proponit, experientiae tuae causam ipsam committimus audiendam, et fine debito terminandam. Quocirca fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et eamdem causam justitia mediante decidas, cautius providens ne praedicti clerici per potentiam seu per divitias suas pauperis clerici et viduae mulieris valeant justitiam conculcare.
Data Beneventi, tertio Nonas Junii.
[Col. 0547D] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex parte canonicorum Sancti Symphoriani Remensis nostris est auribus intimatum, quod cum ecclesiam Wistri Berengario bonae opinionis clerico, sicut accepimus, concessissent, [Col. 0547] Hoc ex loco colliges Remense canonicorum collegium S. Symphoriani olim fuisse abbatiam, aut regularem, aut saecularem. abbas ejusdem ecclesiae donum capituli injuste nititur praepedire. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus hujus rei veritatem inquiras, et si tibi constiterit quod donum praescriptae ecclesiae ad capitulum et non ad abbatem de jure pertineat, et ipsa ecclesia memorato Berengario canonice [Col. 0548A] concessa fuerit, ipsum eamdem libere facias obtinere, et abbatem ab ejus infestatione, omni appellatione remota, cessare compellas.
Data Beneventi secundo Nonas Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis canonicis Pisanis salutem, et apostolicam benedictionem.
Ex litteris dilectorum filiorum nostrorum abbatis [Col. 0548B] Sancti Michaelis, et Hen . . . . monachi Camaldulen. accepimus, quod cum V. et M. presbyteri minis et persuasionibus iniquis compulsi Malincasae intruso reverentiam et obedientiam impendissent, postea poenitentia ducti, et reatum suum humiliter recognoscentes in praesentia ejusdem abbatis spontanea et libera voluntate jurarunt, quod nostris obedirent mandatis. Unde nos eos ad nostram praesentiam laborantes a sententia fecimus, qua tenebantur absolvi, et sibi poenitentiam condignam imponi. Ipsos itaque ad vos absolutos remittimus discretioni vestrae per apostolica scripta mandantes, quatenus si absque interpositione fidei et juramenti Malincasae reverentiam et obedientiam prout asserunt, impenderunt, ipsos usque ad proximum festum [Col. 0548C] Natalis Domini a missarum celebratione abstinere faciatis, alioquin per annum abstineant. Verum si facultates Ecclesiarum suarum non sustinent, ut per alios sacerdotes eis valeant deservire, vos poenitentiae illis impositae, prout vobis visum fuerit superaddentes ipsis officium suum restituatis, et quia eis hoc ipsum fuit ad poenam usque ad nos laborare praedictum abbatem ex parte nostra, et vestra diligenter commoneatis, ut ipsos in plenitudinem beneficii sui recipiat, et benigne et mansuete pertractet. De caetero ad discretionis vestrae notitiam volumus pervenire quod Villanus presbyter Sancti Jacobi cum ad nos venisset, jurare noluit nostro stare mandato: unde in ea veste, in qua venit, ad propria remeavit. Idcirco prudentiae vestrae per [Col. 0548D] apostolica scripta mandamus, quatenus eumdem V. tanquam contumacem, superbum, et rebellem publice excommunicatum denuntietis donec cum litteris vestris ad nostram praesentiam satisfacturus accedat.
Data Beneventi, II Id. Jun.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0549A] fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex tenore quarumdam litterarum venerabilis fratris nostri Catalaunensis episcopi, jam pridem accepimus quod Hugo miles praesentium lator, quosdam falsos testes conduxerat, et per eorum testimonium inter se et uxorem suam fecerat divortium celebrari; quod postea praefato episcopo tam ipse quam testes praedicti sua confessione monstrarunt, et ab ipso de perjurio misericordiam postularunt. Unde nos sibi, si bene recolimus, per scripta nostra mandavimus, ut si per testes idoneos, de quibus verisimile esset quod pejerare non vellent, legitime sibi constaret supradictos testes pretio conductos fuisse, vel alium inter eos gradum [Col. 0549B] cognationis existere quam ipsi dixerunt, praefato Hugoni uxorem suam restitueret, et ipsos faceret insimul permanere, si neuter eorum adhuc alii se matrimonio copulaverat: demum vero tam illi, quam testibus de commisso poenitentiam condignam imponeret. Unde quoniam sicut hujus cum multo labore et discrimine ad nostram praesentiam venientis iterata querela demonstrat, nihil inde hactenus efficere voluit, ei per scripta nostra mandavimus ut secundum aliarum nostrarum tenorem, in negotio isto, omni dilatione et appellatione remota, procedat. Quod si facere forte noluerit, tu id juxta tenorem litterarum nostrarum, quos ei inde transmisimus, omni occasione et appellatione cessante, celerius exsequaris.
[Col. 0549C] Data Beneventi, decimo sexto Kalendas Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ROBERTO Catalaunensis Ecclesiae archidiacono, et abbati S. Memmii [Col. 0549] S. Memmii monasterium canonicorum regularium ordinis S. Augustini , salutem et apostolicam benedictionem.
Significatum est nobis quod Milo clericus Herbertum custodem ecclesiae S. Mariae instantius impetit, quod eidem ecclesiae valens C. libras subripuerit, et eumdem civem Catalaunensem, quod M. excommunicato [Col. 0549D] scienter communicavit, accusat. Unde quoniam de vestrae discretionis et honestatis prudentia fiduciam non modicam obtinemus, causam illam ab examine venerabilis fratris nostri Remorum archiepiscopi ad nos per appellationem delatam experientiae vestrae committimus audiendam: ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus, cum exinde fueritis requisiti, utramque partem ante vestram audientiam convocetis, et rationibus hinc inde diligenter auditis et cognitis, eamdem causam, sublato, ut dictum est, appellationis remedio, justitia mediante decidatis.
Data Beneventi, XIV Kalendas Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilecti filii nostri abbas et fratres Silvae Majoris, transmissis nobis litteris, intimarunt quod bonae memoriae S. praedecessor tuus sibi ecclesiam Braguensem, de consensu et de petitione nobilis viri comitis Registetensis, jam pridem concessit: ita quidem quod decedentibus canonicis monachi sui ordinis ibidem per priorem de Noveio deberent institui. [Col. 0550B] Nunc autem, sicut audivimus, G. de Mazeriis ejusdem ecclesiae praeposituram cum praebenda quadam monachis diu possessam, Joanni filio suo a comite fecit, pretio interveniente, concedi, et ipsam taliter occupatam detinere praesumit. Quidam alii etiam, O. scilicet, M. et G. praebendas, quas monachi diu tenuerant, sibi per violentiam usurparunt, et domos eorumdem monachorum, post appellationem ad nos factam, confringi, et res illorum asportari fecerunt. Unde quoniam indignum est ut ea quae memorato abbati et fratribus taliter collata fuerunt revocari debeant, et ad manus saecularium iterum devenire, venerabili fratri Suessionensi episcopo, et dilecto filio nostro abbati Sancti Remigii per scripta nostra mandavimus, quatenus partibus [Col. 0550C] ante suam praesentiam evocatis, rei veritatem diligenter inquirant, et si praedictos viros ecclesiae praescriptae beneficia taliter accepisse et occupasse constiterit, ipsos diligentius moneant, ut eadem beneficia praefato abbati et fratribus cum fructibus etiam perceptis sine aliqua dilatione restituant, et in pace possidere permittant. Deinde vero si quid juris in his habere confidunt, cum abbate et fratribus coram praefatis judicibus ordine judiciario expediantur. Quod si ad commonitionem praedictorum judicum infra quadraginta dies non fecerint, ipsos omni contradictione et appellatione cessante, vinculo excommunicationis non differant innodare, et, si nec sic resipuerint, eosdem perpetuae depositionis [Col. 0550D] sententia denuntient condemnatos. Illos etiam qui domos monachorum fregisse, et res illorum post appellationem ad nos factam asportasse dicuntur, ad ablatorum restitutionem et damnorum etiam restaurationem sub districtione anathematis, appellatione cessante, constringant. Si autem supradicti viri ad memoratorum judicum praesentiam ire, et quod etiam statuerint suscipere et servare contempserint, tu, ipsos, omni occasione et appellatione postposita, sententia excommunicationis percellas, et ab omnibus per totam provinciam tuam sicut excommunicatos nunties evitandos. Fratres etiam praetaxati monasterii, qui in partibus illis merantur, [Col. 0551A] pro reverentia beati Petri ac nostra, et suae religionis intuitu, diligere et fovere intendas, et ipsis in negotiis suis et praesertim in Braguensis ecclesiae beneficiis, dignitatibus, et aliis justitiis conservandis auxilium et defensionem tuam impendas, nec eos super his ab aliquo, quantum in te est, indebite molestari aut inquietari permittas, sed universos qui ejusdem ecclesiae praebendas seu dignitates sine praenominati abbatis et fratrum consensu sibi auctoritate propria, vel laicali dono, contra concessionem illis factam usurpare praesumpserint, usque ad plenam satisfactionem officiis et beneficiis ecclesiasticis spoliatos, vinculo excommunicationis astringere non postponas.
Data Beneventi, decimo Kalendas Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis DOMINICO et HEIMARDO, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum inter vos et Theodericum ac filium ejus super viginti libras, quas ipsi vos sibi asserebant debere, in nostra praesentia quaestio mota fuisset; nos qui ad pacem et concordiam inter discordantes reformandam tenemur intendere, quaestionem ipsam venerabili fratri nostro Rod. Ferentinat. episcopo [Col. 0551C] commisimus audiendam et fine debito terminandam. Ipse vero, auditis rationibus hinc inde diligenter et cognitis, de assensu utriusque partis talem inter vos conventionem constituit, videlicet quod vos tactis sacrosanctis Evangeliis juravistis, in festivitate beati Andreae vos singulis annis sibi viginti solidos reddituros, donec eis quod debebatis totum ex integro solveretis. Adjecit etiam quod si aliquem vestrum ante praedicti debiti solutionem contingeret ex hoc mundo transire, haeredes vestri debitum pari modo tenerentur exsolvere. Unde etiam fidejussores et pignora vos ipsis promisistis daturos. Juravistis praeterea quod de caetero nullam molestiam vel damnum aliquod eis inferetis, sopitis quaestionibus quae super hoc negotio hinc in [Col. 0551D] aliquo possent tempore suboriri. Praedicti autem Theodericus et Heimardus hanc conventionem se vobis observaturos nihilominus juraverunt. Quam utique conventionem non ratam et firmam habentes, eam auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Data Beneventi, sexto Idus Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Quia confidimus plurimum et speramus, quod ex fervore devotionis et fidei puritate, quam circa nos certis argumentis gerere conspiceris, monita et mandata nostra libenter velis suscipere et observare; idcirco discretioni tuae negotia ecclesiastica committimus exsequenda. Unde quod aliquando aliter praeter spem et opinionem nostram evenire audimus, [Col. 0552B] grave admodum et molestum nobis existit, et inde tanto amplius turbamur, quanto te sinceriori diligimus charitatis affectu. Accepimus enim, quod juxta mandati nostri tenorem canonicos Praemonstratenses ad observandam sententiam, quam piae memoriae B. [Col. 0551D] Balduinus Boloniensis, qui ex abbate Castellionis factus est episcopus Noviomensis anno 1140, teste Alberico in Chronico, seditque ad annum 1157. quondam Noviomensis episcopus super controversia quae inter eos et canonicos Hamensis Ecclesiae [Col. 0552D] Hamum seu Hametum est abbatia canonicorum regularium ordinis S. Augustini, qui, anno 1108, canonicis saecularibus successerunt. vertebatur super molendinis de Hamel et de Pevilla ratione cognita protulit, minime compulisti, imo te aequanimiter ferente, sententiae latae parere contemnunt. Verum quoniam nos valde timere oportet, ne si circa exsecutionem justitiae et injunctum nobis apostolatus officium pigri aut remissi exstiterimus, in districto examine ante tribunal superni judicis graviter puniamur, si per te [Col. 0552C] illis de provincia tua, qui coram nobis se injurias pati queruntur, de suis malefactoribus justitiam non poterimus exhibere, ad alios inviti et dolentes recurremus, qui in his vices nostras debeant studiose supplere. Tibi enim et honori tuo hilari animo et laeto corde in quibus decet deferimus, sed ei nos magis deferre convenit, qui nos et universos habet pro suo beneplacito judicare. Quapropter fraternitati tuae per iterata scripta praecipiendo mandamus, quatenus quod tibi et officio tuo expediat diligenter, sicut vir discretus et magnus, considerans et attendens, praedictos Praemonstratenses ex parte nostra et tua commoneas et districte compellas, ut praescriptae sententiae infra triginta dies [Col. 0552D] post harum susceptionem occasione postposita pareant, et universas expensas, si quas post latam sententiam occasione illa fecerunt, Hamensibus canonicis integre restituentes, amplius contra praelibatam sententiam nulla ratione venire praesumant. Quod si mandato nostro et tuo in hac parte parere contempserint, ita eorum contumaciam et rebellionem corrigas et castiges, quod certo experimento quam periculosum sit contraire sententiae canonice latae addiscant, et inviti postmodum faciant quod spontanea deberent facere voluntate.
Data Beneventi, II Idus Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Significatum nobis est quod dilectus filius noster nobilis vir Philippus comes Flandrensis reliquias sancti Jacobi, quas dilectus filius noster abbas Sancti Vedasti, ad monasterium suum processionaliter referebat apud Atrebatum, eidem abbati violenter abstulit, et ad quamdam villam suam fecit deferri. [Col. 0553B] Unde quoniam non fuit opus justitiae vel mercedis, praescriptum monasterium eisdem reliquiis violenter exspoliare; fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus eumdem comitem ex parte nostra et tua commoneas et inducas, ut praelibato monasterio reliquias ablatas sine difficultate restituat, nec eas amplius detinere contendat. Quod nisi eas restituerit, et tibi constiterit quod ipsas memorato abbati violenter abstulerit, in ecclesia ubi reconditae sunt, donec monasterio Sancti Vedasti plene restituantur, appellatione remota, divinum officium interdicas.
Data Beneventi, Id. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis decano et capitulo Parisiensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quantum venerabili fratri nostro Meldensi in precibus et petitionibus suis teneamur deferre, fervor devotionis, et integritas fidei, quam circa nos et Ecclesiam, sicut verus justitiae cultor, et praecipuum membrum ipsius Ecclesiae gerit, certis indiciis demonstrat. Quapropter nos labores graves, et multa discrimina viarum, quae jam dictus episcopus in veniendo ad nos pro incremento et exaltatione ecclesiae [Col. 0553D] noscitur pertulisse, diligentius attendentes, nihil ei ad praesens, quod pro aliquo fratrum nostrorum faceremus, duximus denegare. Inde siquidem est, quod nos precibus charissimi in Christo filii nostri illustris Francorum regis, reginae quoque, et aliarum magnarum personarum inducti, nec non et praefati episcopi laboribus, sicut duximus, et sincerissimae devotionis intuitu inclinati: pro dilecto filio nostro Philippo ejusdem episcopi nepote, concanonico vestro, universitatem vestram per apostolica scripta monemus, mandamus atque praecipimus, quatenus, remoto appellationis obstaculo, investiatis, et eam sibi opportunitate suscepta concedere [Col. 0554A] et assignare curetis. Ita quod nos exinde affectioni vestrae debeamus gratias uberes agere, et episcopus praefatus ad honorem et incrementum [Col. 0553D] Deest ecclesiae, aut aliquid simile. debeat propter hoc ferventius anhelare.
Datum Beneventi, XIII Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex transmissa nobis Milonis de Thebio conquestione [Col. 0554B] nuper accepimus, quod cum filio suo quamdam ejus matrina domum una cum grangia in eleemosynam contulisset, et jam praedictus M. illa cum eodem filio quiete diutius possedisset, quidam eos in causam traxerunt, et conati sunt praescriptam eleemosynam in irritum revocare. Cumque super hoc judicio disceptarent, memoratus M. et filius suus se eleemosynam illam per sententiam obtinuisse proponunt. Unde quoniam adversarii sui adhuc eos super hoc, sicut audivimus, molestare non cessant, cum rei judicatae standum esse juris auctoritas decernat, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatos M. et filium suum praescriptam eleemosynam, sicut eidem filio ipsius rationabiliter fuit concessa, et postmodum [Col. 0554C] adjudicata, facias in pace tenere, nec ipsos a quibusdam super hoc permittas indebite molestari, aut in quaestionem deduci. Si autem eorum adversarii ad commonitionem tuam cessare noluerint, tu eos a praesumptione sua ecclesiastica censura compescas.
Data Beneventi, III Kalendas Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PETRO priori et universo Ecclesiae Dominici Sepulcri conventui, salutem et apostolicam benedictionem.
Litteras devotionis vestrae benigne recepimus, et, licet non omnino petitionibus vestris deferre potuerimus, vobis tamen et ecclesiae vestrae quatenus licuit providere et utilitati vestrae consulere paterno affectu ac debita charitate curavimus. Et quidem [Col. 0555A] bono et aequo procul dubio congruit, necnon et sanctorum Patrum ac praedecessorum nostrorum consonat institutis ecclesias hostilis feritatis incursu destructas aut metu desertas et propriis quantum libet honoribus, libertate aut possessionibus viduatas, reddita postmodum pace et prosperitate pristina reparata, quasi quodam postliminii jure ad omnia cum prioris status integritate restitui, et universa eis jura, possessiones ac libertates antiquas sine impedimento ac diminutione aliqua resignari. Unde si, quod est in omnibus generaliter observandum, in Ecclesia Joppensi, quam vobis taliter subtrahi a venerabili fratre nostro Amalrico, Jerosolymitano patriarcha, et charissimo in Christo filio Amalrico, illustri Jerosolymorum rege, querimini, [Col. 0555B] vellemus infringere, et ne illi dignitas cathedralis et caetera, quae paganorum jamdudum violentia et occupatione perdiderat, opportunitate nunc habita, redderentur ad vestrae postulationis instantiam prohibere, tam divinae quam humanae legis obliti, apostolicis, quae tueri debemus, videremur penitus contraire decretis, et praedecessorum nostrorum mandatis, quae pro redintegratione cathedralium ecclesiarum fecisse noscuntur, apertissime obviare. Quod quia nec nos facere decet, nec vos convenit postulare, volentes vobis, in quantum, salva honestate nostra et ecclesiae, possumus, ex debito nostri officii subvenire, praedicto fratri nostro patriarchae per scripta nostra mandavimus [Col. 0555C] quatenus, si proposito duxerit insistendum, et ita res postulat, atque opportunitas exigit, ut praedicta videlicet Joppensis ecclesia pristinae dignitati et antiquae debeat restitui libertati, eam circa ecclesiam vestram dispensatione utatur, et adeo dignam honestamque vobis in aliis recompensationem cum consilio praedicti regis et religiosarum personarum ac sapientum ejusdem terrae, prout in hujusmodi fieri consuevit, inveniat, ut, grata consolatione percepta, nec praefata ecclesia vestra damnum videatur enorme aut jacturam intolerabilem sustinere, nec idem patriarcha ita de alterius erectione aut restitutione laudetur, ut de alterius dejectione aut ruina rationabiliter blasphemetur. Nostras quoque aures exinde non debeat querela pulsare.
[Col. 0555D] Data Beneventi, Nonis Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Causam quae inter Fulconem de villa Aleran et Milonem super quadam terra, quam idem Fulco [Col. 0556A] sibi vindicat, et eam a jam dicto Milone per quindecim annos contra rationem detentam fuisse proponit, noscitur agitari, experientiae tuae committimus audiendam, et fine debito terminandam. Quocirca discretioni tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde diligenter auditis et cognitis, eamdem causam ita, justitia mediante, decidas, quod neutra partium possit pro juris sui defectu merito querelari.
Data Beneventi, tertio Idus Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex transmissa nobis conquestione fratrum Hospitalis Jerosolymitani, quod cum eis villa de Bechehem jampridem sub testimonio nobilis viri ducis de Lovain tradita et concessa fuisset, et ab Henrico quondam Leodiensi episcopo [Col. 0555D] Ipse est Henricus de Limbourg, hujus nominis secundus Leodiensium episcopus ab archiepiscopo Coloniensi, praesente Innocentio II et Lothario imperatore, consecratus, post Victori IV antipapae [Col. 0556D] adhaesit; quo mortuo delatum sibi a Friderico imperatore papatum recusavit; sed nihilominus Joannem Strumensem, jubente imperatore, consecravit, ut testatur Albericus ad annum 1164. , dum adhuc esset Catholicus, confirmata, jam dictus dux illam memoratis fratribus, postquam eam multo tempore in pace possederant, per violentiam abstulit et ipsam cuidam militi vendere non dubitavit. [Col. 0556C] Unde quoniam ad nostrum spectat officium, viros religiosos contra malefactorum injurias defensare, et eis jura sua illaesa et integra conservare; fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatum ducem diligenter et studiose commoneas, ut supradictis fratribus praescriptam villam, si res ita se habet, omni occasione et appellatione cessante, restituat, et in pace possidere permittat. Quod si ad commonitionem tuam efficere forte contempserit, personam ejus cum praetaxatae villae detentore, sublato appellationis remedio, sententia excommunicationis percellas, et in tota terra ejus quae in provincia tua consistit, omnia divina praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium prohibeas officia celebrari.
[Col. 0556D] Data Beneventi, decimo octavo Kalendas Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis canonicis Pisanis, salutem et apostolicam benedictionem.
Litteras devotionis vestrae solita benignitate recepimus, [Col. 0557A] et quod catholicam unitatem diligenter, propensiusque foventes, schismaticae pravitatis errorem viriliter impugnatis, et ad revocationem schismaticorum toto studio et diligentia intenditis, fidei et fortitudinis vestrae constantiam digne, prout convenit, commendamus, et vobis adepta opportunitate cupimus pro meritis respondere. Rogamus autem universitatem vestram, atque monemus, quatenus, sicut bene coepistis, ad expulsionem Malincasae, et ad revocationem venerabilis fratris archiepiscopi vestri modis omnibus laboretis, et totis nisibus intendatis. De caetero illos nimirum lapsos in schismate judicamus, qui juramento, vel fide praestita, oratione, cibo, vel osculo, si hoc voluntarie fecerint, vel licet primum inviti fecissent, in [Col. 0557B] consuetudinem tamen postea deduxerint, schismaticis communicasse noscuntur, quamvis eos, qui juramentum, aut fidem praestiterint, gravius aliis puniendos fore censeamus. Praeterea cognitio ex litteris vestris, quod praefatus archiepiscopus capellanum de Visignano, qui nefarium illud juramentum praestiterat, absolutum remiserit et ut A. priorem Sancti Jacobi, et R. capellanum sanctiss. Salvatoris, qui cum praedicto R. ad exsecrationem ejus juraverunt patienter toleraretis mandaverit, satis doluimus, ac moleste tulimus, ipsique mandavimus, ut nisi in praesentia vestra, vel sua cum vestra tamen conscientia, schisma abjuraverint secundum formam, quam vobis praescripsimus, et aliud juramentum [Col. 0557C] praestiterint, quod nostro, vel saltem suo debeant stare mandato, ipsos in priorem sententiam reducere non postponat, ac vobis in his, et in aliis studeat, sicut decet, deferre, et congrue universalitatem vestram honoribus praevenire.
Datum Beneventi, VI Kal. Sept.
ALEXANDER, etc., venerabili fratri UGONI Januensi archiep., salutem et apostolicam benedictionem.
Nulli amplius quam Romano pontifici convenit memorem esse accepti obsequii, et cuique secundum [Col. 0557D] merita respondere. Tunc enim quisque in devotione constantior redditur, et in obsequio promptior invenitur, cum bene acta sua laudari conspicit, et digna remuneratione foveri cognoscit. Attendentes itaque fidei, et devotionis constantiam, quam bonae memoriae Syrus antecessor tuus, tu quoque ac clerus, et populus civitatis tuae nobis et fratribus nostris ardenti desiderio imminente necessitatis articulo impenderitis et jugiter exhibitis, vobis cupimus pro meritis digna rependere, et tam Ecclesiam, quam civitatem tuam quadam speciali gratia et praerogativa dilectionis in nostro et beati Petri [Col. 0558A] obsequio confovere, vobis majora in posterum, largiente Domino, provisuri. Inde est quod nos de communi fratrum nostrorum consilio tibi, et successoribus tuis, et per te ecclesiae tuae monasterium de insula Gallinaria, quod nulli fuit hactenus nisi Romano pontifici subditum, ad regendum, et disponendum et gubernandum concedimus, et deinceps ipsum in vestra tanquam proprii episcopi dispositione, et ordinatione firmiter et in perpetuum manere sancimus, et vestrae supponimus ditioni, statuentes ut ibi, et correctionem habeatis, et jus pontificale libere et sine ullius contradictione exercere possitis. De cernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat hanc nostrae concessionis paginam temerario ausu infringere, vel ei aliquatenus contraire. [Col. 0558B] Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incrusurum
Datum Beneventi, V Kalend. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilecti filii nostri infirmi fratres castri de Dampere transmissa nobis narratione monstrarunt, [Col. 0558C] quod coemeterium non habebant ubi fratres suos valeant sepelire; sed cum aliquis eorum decedit, per dimidiam fere leugam corpus ejus ad sepulturam deferre coguntur: unde nos venerabili fratri nostro Catalaunensi episcopo dedimus in mandatis, ut eosdem coemeterium ad opus suum et redditorum [Col. 0557] Redditi dicebantur ii qui se infirmorum servitio, non factis tamen solemnibus votis, consecrabant. suorum habere permittat, et ipsum cum exinde requisitus fuerit, benedicere non postponat. Quod si idem episcopus juxta mandatum nostrum adimplere neglexerit, tu praedicta omnia per te vel per alium, quantocius poteris, plenius exsequaris.
Data Beneventi, IV Kalendas Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0559A] Veniens ad nos dilectus filius noster T. monachus Cellensis [Col. 0559D] Cella, monasterium ordinis S. Benedicti prope Trecas, a S. Frotberto fundatum, dictum etiam Insula [Col. 0560D] Germanica, quod etiamnum perstat sub congregatione S. Vitoni. nobis ex parte sua monstravit, quod paganum militem tuum excommunicationis sententiae subjecisti, quoniam coram te confessus fuit, quod in quemdam clericum manus violentas injecerat, unde nobis instantius supplicavit, quod eum per aliquem episcopum de partibus illis faceremus absolvi. Quocirca fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratum paganum, recepto ab illo secundum Ecclesiae consuetudinem juramento, a sententia qua tenetur absolvas, et demum sibi poenitentiam secundum qualitatem delicti imponas. Postea ei in virtute juramenti injungas, quod nunquam de caetero in clericum, monachum, templarium, hospitalarium, aut alicujus [Col. 0559B] religionis conversum violentas manus injiciat, nisi id pro se defendendo aut de mandato praelati sui efficeret, vel eum cum uxore sua, filia vel sorore turpiter inveniret.
Data Beneventi, octavo Idus Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Conquestionem abbatis et fratrum Sancti Remigii [Col. 0559C] Remensis, nobis transmissam accepimus, quod Rad. de Curteio, annuum censum sexaginta solidorum, quem eis debet exsolvere, jam pluribus annis detinuit, et H. comes Grandis prati eis triginta solidorum censum auferre praesumit. Nobiles quoque viri Suessionensis et de Herou comites, R. de Roseto et G. de Castellione ecclesiae suae damna gravia et multas injurias irrogarunt. Unde quoniam ad nostrum spectat officium loca religiosa pia protectione fovere, et eis jura sua propensius conservare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratos viros moneas diligentius et instantius exhorteris, ut supradicto abbati et fratribus et ecclesiae suae subtractum censum et caetera ablata sine diminutione restituant, de damnis [Col. 0559D] et injuriis illatis congrue satisfaciant, vel eis coram te super his omnibus justitiam sufficientem exhibeant; ita quod praenominati abbas et fratres nullam juris sui sustineant laesionem, nec tibi possit propter hoc in aliquo merito derogari. Si autem praelibati malefactores commonitioni tuae in his acquiescere forte contempserint, in eos et terram ipsorum sententiam ecclesiasticam, appellatione remota, promulges, et eam usque ad dignam satisfactionem facias ab omnibus per tuam provinciam observari.
Data Beneventi, octavo Idus Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilecti filii nostri P. abbas et fratres Sancti Remigii Remensis, transmissa nobis conquestione, demonstrarunt quod Stephanus et quidam alii homines sui, qui in villa Sancti Remigii, quae dicitur Insula, jampridem habitare consueverunt, sed ad novam habitationem extra insulam transtulerunt, [Col. 0560B] et terras ecclesiae quas prius habebant per violentiam praesumunt excolere, et eas dimittere contradicunt. Unde quoniam jam dictos abbatem et fratres eo charitatis fervore diligimus, ut ipsis in justitia sua sicut nec debemus nulla velimus ratione deesse, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratos homines ad priorem habitationem redire, et ibidem ecclesiae Sancti Remigii de terris suis debitam justitiam exhibere, aut terras illas eidem ecclesiae liberas omnino dimittere, moneas studiosius, et appellatione remota, sub anathematis districtione compellas. Fratres quoque Hospitalis Jerosolymitani qui supradicto abbati et fratribus mulierem quamdam injuste subtraxisse dicuntur, attente commoneas, ut eamdem [Col. 0560C] sibi sine dilatione restituant, et in pace dimittant, aut illis coram te justitiae super hoc faciant complementum. Quod si neutrum istorum ad commonitionem tuam adimplere voluerint, tu jam dictos abbatem et fratres in illius, de quo controversia vertitur, possessionem, cessante appellatione, inducas. Et quoniam de redditibus et possessionibus, quas idem abbas et fratres in Alemannia consueverunt habere per schismaticos qui eos sibi subtraxerunt, damna gravia sustinuisse dicuntur, tuae discretioni praesentium auctoritate mandamus atque praecipimus, quatenus ipsis possessiones et beneficia quae schismatici de regno Alemanniae in provincia tua noscuntur habere, omni contradictione et appellatione [Col. 0560D] cessante, assignes, et in pace facias possidere, donec sua recuperaverint, et ablatorum perceperint recompensationem. Illud autem memoriter teneas, quod non omnes de regno Alemanniae schismatica sunt pravitate respersi, sed quidam eorum nobis devoti existunt.
Data Beneventi, octavo Idus Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, etc. salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0561A] Quoties inter viros religiosos aliqua occasio contentionis oboritur, tanto citius debet amputari de medio, quanto ad servandum propositum suum majori pace indigent et quiete, dilectorum vero filiorum nostrorum En. prioris et fratrum de Valle Sancti Petri [Col. 0561D] Vallis S. Petri monasterium ordinis Carthusiensis in dioecesi Laudunensi. querelam accepimus, asserentium se a fratribus de Tenalliis [Col. 0561D] Tenalliae seu Thenoliae vel Thenolium, monasterium [Col. 0562D] est ordinis Praemonstratensis, juxta Vervinum oppidum Teraschiae, a Bartholomaeo episcopo Laudunensi anno 1129 fundatum. in terris et pascuis suis inquietationem non modicam sustinere. Quocirca de discretione vestra plurimum confidentes, et volentes jam dictos fratres hinc inde sine contentionis amaritudine semitam professionis suae tenere, controversiam ipsam discretioni vestrae duximus committendam, per praesentia vobis scripta mandantes, quatenus in locum unum convenientes, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, [Col. 0561B] et rationibus utriusque partis auditis diligenter et cognitis, ita controversiam ipsam concordia vel judicio terminetis, ut nec ipsi diutinis inter se conquestionibus fatigentur, nec alii qui viderint ex contentione ipsorum materiam accipiant derogandi.
Data Beneventi octavo Idus Septemb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0561C] filiis canonicis Pisanis, salutem et apostolicam benedictionem.
Qualiter inturgescente schismaticorum perfidia monasterium de Sexto, quod religione plurimum solebat pollere, attritum sit, et spiritualiter et temporaliter diminutum, vestram non oportet prudentiam edocere, qui ejus quotidie miseriam et desolationem videtis. Unde quia decet vos summopere ad ejus relevationem eniti universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus ex parte nostra in Ecclesiis vestris generaliter sub interminatione anathematis prohibeatis, ut nullus ex dioecesi vestra ab intruso praescripti monasterii aliquid de rebus ipsius in feudum, vel alio [Col. 0561D] modo recipere audeat, nec eidem intruso in malitia sua patrocinium, vel favorem ministret. Quicunque autem hoc attentaverit ipsum auctoritate nostra publice excommunicatum denuntietis, et usque ad plenam satisfactionem tanquam excommunicatum propensius faciatis vitari. Eis vero, qui dilecto filio vestro A. abbati praefati monasterii consilium et auxilium tribuerint, gratiam Dei, et benedictionem nostram promittatis, et hoc in remissionem peccatorum suorum firmiter injungatis.
Dat. Beneventi, XVIII Kal. Octob.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Venientes ad apostolicae sedis clementiam Marbelinus et Belot. mater ejus, supplici nobis insinuatione monstrarunt, quod cum quamdam domum suam pater jam dicti A. quidam militi pignori obligasset, D. avunculus ejus praescriptam domum redemit a milite, nec voluit pecuniam, pro qua fuerat domus obligata, recipere, sed ipsam domum [Col. 0562B] alii pro centum solidis vendere non dubitavit. Quamdam etiam terram eorum injuste detinens, fructus qui exinde proveniunt, percipere non veretur. Praeter haec annulum quemdam et quindecim ulnas fustan. quas pater memorati A. ei accommodavit, illis reddere contradicit. Unde cum super his omnibus in praesentia dilecti filii nostri Joannis archidiaconi Ecclesiae tuae causa eorum discuteretur, isti ad nostram audientiam appellarunt, sed ille nec venit, nec aliquem pro se responsalem transmisit. Verum quoniam absente altera parte eidem causae non potuimus finem imponere, eam fraternitati tuae, de qua plene confidimus, committimus audiendam et mediante justitia terminandam, per [Col. 0562C] apostolica scripta mandantes, quatenus cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, eamdem causam remoto appellationis obstaculo, legitimo fine decidas. Quod si praedictus D. legitime citatus, ad praesentiam tuam venire, aut judicium tuum subire noluerit, ipsum nulla appellatione obstante ecclesiastica censura percellas, ut si non voluntarius, saltem invitus justitiae stare cogatur.
Data Beneventi, XV Kal. Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis universis parochianis et vicinis ecclesiae [Col. 0563A] S. Salvatoris, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilecti filii nostri prior et fratres ecclesiae jamdictae transmissa nobis significatione monstrarunt quod vos ejus decimas bonorum vestrorum pia devotione persolvitis, et Dominicam in hoc institutionem fideliter adimpletis. Super quo utique vestrae devotionis affectum multipliciter in Domino commendamus, universitatem vestram per apostolica scripta rogantes, monentes, mandantes quatenus praedicto priori et fratribus suis, nec non in ecclesia in qua divinis sunt obsequiis mancipati, decimas de bonis vobis a Deo collatis, quemadmodum eis Ecclesiae Romanae privilegiis et dioecesani episcopi scriptis indultae noscuntur, sine diminutione [Col. 0563B] aliqua persolvatis; a memorato priore et ejus successoribus solita securitate accepta, quod semper decimas illi episcopo, vel alii cuilibet non cogemini de caetero respondere.
Datum Beneventi, VIII Kal. Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0563C] filiis VIVIANO priori ecclesiae S. Salvatoris in Rivoalto sitae, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, canonicam vitam professis, ad perpetuam rei memoriam.
Ad hoc universalis Ecclesiae cura nobis a provisore omnium bonorum Deo commissa est, ut religiosas diligamus personas, et beneplacentem Deo religionem modis omnibus propagare studeamus. Nec enim Deo gratus aliquando famulatus impenditur, nisi ex charitatis radice procedens a puritate religionis fuerit conservatus. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus et praefatam S. Salvatoris Ecclesiam in qua divino mancipati estis obsequio, ad exemplar praedecessorum nostrorum felicis memoriae [Col. 0563D] Innocentii, Eugenii et Anastasii Romanorum pontificum sub B. Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus. Quia vero canonicum ordinem observare et secundum B. Augustini Regulam vivere devovistis, votis vestris libenter annuimus et ipsum ordinem in eadem ecclesia perpetuis temporibus inviolabiliter permanere apostolica auctoritate sancimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permancant.
[Col. 0564A] Partem quoque decimarum de parochianis vestris quae secundum sacros canones et sanctorum Patrum constitutiones vestram contingit ecclesiam vobis nihilominus confirmamus. Addentes etiam interdicimus ne quis prior in ipsa ecclesia qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres ipsius loci communiter, vel pars sanioris consilii canonice providerint eligendum. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus ut eorum devotioni et extremae voluntati qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia matricis ecclesiae. Clericos vero seu laicos liberos et absolutos e saeculo fugientes liceat vobis sine alicujus contradictione suscipere. Prohibemus autem [Col. 0564B] ut nulli fratrum post factam in loco ipso professionem, absque prioris sui licentia fas sit temere de claustro discedere; discedentem vero sine communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Praeterea sententiam quam venerabilis frater noster Henricus Gradensis patriarcha et dilectus filius noster Ildebrandus, basilicae Duodecim Apostolorum presbyter cardinalis, apostolicae sedis legatus, super controversia inter vos et Dominicum plebanum S. Bartholomaei, de quibusdam parochialibus domibus, scilicet super domibus justorum Maurocenorum Gradonicorum Graecorum Leonardi Fradelli et Dominici Aurei, quas quisque sui juris esse dicebat quondam diutius agitata rationabiliter [Col. 0564C] protulerunt, sicut in authentico scripto illorum exinde facto noscitur contineri, auctoritate apostolica confirmamus, statuentes ut nullus sine vestro consensu parochianis vestris in infirmitate positis poenitentias dare, aut eos inungere, vel ad sepulturam recipere audeat nisi salva justitia ecclesiae vestrae sacris canonibus instituta. Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Conradus Moguntinus archiep. et Sabinensis episc.
- [Col. 0564D] Ego Ubaldus presbyt. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Anastasiae.
- Ego Albertus presb. card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Boso presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Petrus presb. card. tit S. Laurentii in Damaso.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Marci
- Ego Theodinus presb. card. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Ardicio diac. card. S. Theodori.
- Ego Ugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
[Col. 0565A] Datum Beneventi per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, II Nonas Januarii, indictione I, Incarnationis Dominicae anno 1168, pontificatus domni Alexandri III papae anno decimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio MORINO abbati Cavensis monasterii, quod secus Salemum situm est, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, [Col. 0565B] in perpetuum.
Commissae nobis nos apostolicae sedis hortatur auctoritas, ut locis et personis ipsius auxilium devotione debita implorantibus, tuitionis praesidium impendere debeamus. Quia sicut injusta poscentibus, nullus est tribuendus effectus, sic legitima et justa desiderantibus, nulla est differenda petitio; praesertim eorum qui cum honestate vitae et laudabili morum compositione gaudent omnipotenti Domino deservire. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus et praedecessorum nostrorum felicis memoriae Gregorii VII, Urbani, Paschalis, Calixti, Innocentii et Eugenii Romanorum pontificum vestigiis [Col. 0565C] inhaerentes, Cavense coenobium in quo estis divino mancipati obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus, atque ab omni tam ecclesiasticae quam saecularis personae jugo, ita omnino liberum manere decernimus, ut soli sanctae et apostolicae Romanae Ecclesiae videatur esse subjectum. Statuimus quoque ut illa monasteria, ecclesiae, sive cellae quae coenobio vestro commissae sunt firmae vobis vestrisque successoribus, et illibatae permaneant. Quae siquidem his nominibus adnotantur:
Sancti Laurentii in Paliperna, quemadmodum ipsum praedictus antecessor noster Eugenius papa ad reformandam religionem, quae ibi perierat, et [Col. 0565D] per vos et successores vestros perpetuis temporibus gubernandum vobis concessit, et decreti sui corroboratione sancivit vobis et eidem monasterio auctoritate apostolica confirmamus; ecclesiam Sanctae Mariae intra casale vestrum, ecclesiam S. Heliae, ecclesiam Sancti Fortunati. Quas quidem ecclesias sive parochiales sint, sive populum non habentes, cum suis juribus et pertinentiis, vobis et eidem coenobio auctoritate apostolica confirmamus; ipsas et si quas alias poteritis in futurum canonice adipisci, in favorem religionis vestrae, ut quietius et tranquillius omnium Creatori pro salubri statu universalis Ecclesiae serviatis, ab omni jure episcopali eximimus de gratia speciali et plenitudine potestatis. Ita quod in nullo episcopali jure seu contentiosa jurisdictione, monachi seu clerici saeculares [Col. 0566A] in vestris ecclesiis commorantes respondere dioecesanis episcopis teneantur. Confirmamus etiam vobis et jam dicto monasterio privilegia donationum ipsarum ecclesiarum, sive a laicis, sive a viris ecclesiasticis factae sint. Quarum ecclesiarum instrumenta nostro conspectui ut authentica et legitima praesentasti, apostolico judicio approbanda. Quibus diligenter visis et intellectis approbavimus, ratificavimus et ex certa scientia confirmavimus. Quibus etiam si quid forte incuria, seu negligentia minus firmitatis insertum est, vires plenissimae notionis, ex hac nostra suscipiant auctoritate. Nihilominus etiam confirmamus vobis et praelibato monasterio privilegia centenariae praescriptionis, quod felicis memoriae Urbanus papa praedecessor [Col. 0566B] noster supradictus eidem monasterio indulsit de benignitate apostolica. Decernentes eos, qui possessiones et libertates ejusdem coenobii et vassalorum suorum jura, seu redditus detinent occupatos exinde fore penitus amovendos, ipsique nullum omnino jus per detentionem, vel possessionem hujusmodi, posse acquirere vel habere, ac nullum vobis per hoc vel juri ipsius coenobii super his praejudicium factum esse, vel posse in aliquo generari, nisi legitime constiterit detentores ipsos praescriptione centenaria fore munitos. Quod si ausu temerario terras, seu actiones, seu arbitrio aliquo interveniente, per vos vel successores vestros, seu per quemvis alium, contra tenorem hujus [Col. 0566C] nostri decreti, absque licentia sedis apostolicae faciente de immunitate hujusmodi mentionem, fuerit attentatus; ex nunc illud decernimus viribus omnino carere, sed praefatum monasterium cum omnibus suis membris habitis, et habendis pleno jure sedi apostolicae sit subjectum; salvo censu trium solidorum aureorum annuatim sanctae Romanae Ecclesiae debito, veluti in ipsius memorati Urbani privilegio plenius continetur. De abundantiori quoque gratia sedis apostolicae concedimus vobis et successoribus vestris ut si aliquam de vestris ecclesiis, possessionibus, vel redditibus alicui viro ecclesiastico, suae in beneficium aut annuum censum canonice concesseritis, quod licitum vobis, vestrisque successoribus bona ejusdem monasterii [Col. 0566D] post obitum ejusdem personae ecclesiasticae vel cum beneficium ipsum vacaverit a quocunque eidem viro ecclesiastico concessum exstiterit, beneficium ipsum seu redditus ad utilitatem ejusdem monasterii convertere et in ipsius proprietatis dominio retinere, non obstantibus super hoc aliquo jure communi a nobis vel a nostris successoribus edito vel edendo, seu litteris a sede apostolica aut a nostris legatis cardinalibus super hoc impetrandis; nisi de hujusmodi privilegio expressam fecerit mentionem.
Praeterea quaecunque bona concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium vestrum hodie coenobium legitime possidet, sive in futurum canonice possidebit vobis vestrisque successoribus, et eidem monasterio auctoritate apostoritate [Col. 0567A] apostolica nihilominus confirmamus. Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium, sive basilicarum, ordinationes clericorum, tam in coenobio ipso quam in adjacentibus villulis, ac in ecclesiis civitatis et dioecesis Salernitanae a quocunque volueritis catholico accipiatis episcopo. In aliis vero monasteriis et obedientiis vestris, haec a dioecesano episcopo, siquidem gratiam et communionem apostolicae sedis habuerit, gratis et absque pravitate voluerit impertiri. Alioquin liceat vobis quemcunque malueritis adire antistitem, qui nostra fretus auctoritate, quod postulatur indulgeat. Ad haec adjicimus ut nulli episcoporum facultas sit, sine Romani pontificis licentia, loca vestra vel monachos, seu saeculares clericos, qui in ipsis locis [Col. 0567B] commorantur interdictioni, vel excommunicationi subjicere. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres, omnium consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Deum et beati Benedicti Regulam elegerint. Electus vero ad Romanum pontificem ordinandus accedat. Si quis autem adversus praedictum monasterium justam se putat habere querelam et apud ejusdem coenobii abbatem vel monachum litem suam decidere, aut definire noluerit, statuimus ut ante legatos nostros vel nos querimonia deferatur, quatenus aequitate judicii, sine personarum acceptione sua [Col. 0567C] unicuique justitia, Deo auctore, servetur.
Decernimus, ergo, etc.
Data Beneventi per manus Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, tertio Kalend. Februar., indictione secunda. Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo sexagesimo octavo, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno decimo.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episc.
- Ego Ubaldus Ostiensis episc.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episc.
- Ego Ubaldus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Anastasiae.
- [Col. 0567D] Ego Albertus presb. card. tit S. Laurentii in Lucina.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Marci.
- Ego Theodinus presb. card. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei [Col. 0568A] dilectis filiis GUIDONI abbati monast. S. Nicasii, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, etc. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: Villam Sancti Hilarii, sicut Ecclesia vestra quiete et sine calumnia a centum quatuor annis noscitur possedisse cum manso indominicato, terris adjacentibus, pascuis et omnibus exitibus villae, cum banno et justitia, et sedibus molendinorum, tam in villa quam extra villam, et cursu aquae, et toto piscatorio ab . . . . sione montis Sancti Remigii usque ad lapideam metam Sancti Hilarii versus Sanctum Martinum; quae omnia ab omni humana calumnia, atque exactione liberrima [Col. 0568B] Gervasius quondam Remensis archiepiscopus a quibusdam militibus comparaverat, et ecclesiae Sancti Nicasii perpetuo jure possidenda sub auctoritate privilegii Philippi quondam regis Francorum contradidit; casam ecclesiae de monte Sancti Remigii, decimam de Burigniamonte per manus archiepiscopi a Petro milite de Arpi redemptae [ f. redemptam], donum terrae vel nemoris, quod Petrus de Courtenay dedit sancto Nicasio pro matre sua Helvide ad censum XII denariorum ad Pascha solvendum. Totam silvam a cultura monachorum de Ham, usque ad Perus, quam Petrus de Montecornuto dedit ecclesiae de Ham in die dedicationis ejus. Totam villam de Ham cum ecclesia et [Col. 0568C] molendino cum banno et justitia, servis et ancillis, pratis, terris, silvis, et liberis exitibus ejusdem villae; totam decimam de Arceis, totam ecclesiam de Clerum, et capellaniam de Montecornuto; ecclesiam de Lunis; capellam de Sulmone; ecclesiam de Curte Monasterii cum decimis de Nocumento; ecclesiam de Villzeto cum tota decima, et uno manso terrae arabilis.
In burgo Sancti Nicasii portagium, roagium, modiagium, sextellagium et theonicum cum banno, et justitia, et furno bannato, et novalia, quae propriis manibus, aut sumptibus coluntur. Si quis, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus presbyter cardinalis.
- [Col. 0568D] Ego Ardilio diaconus cardinalis.
- Ego Hugo diaconus cardinalis, etc.
- Ego Conradus Moguntiae archiepiscopus et Sabinensis episcopus.
Datum Beneventi per manum Gratiani, S. R. E. subdiaconi et notarii, VI Id. Feb., indic. II, an. Incar. 1168, pontificatus vero dom. Alexandri papae III, anno decimo.
Dilecti filii nostri I. Sanctae Mariae Virtuensis [Col. 0569A] abbatis, de quibusdam gravaminibus ecclesiae suae illatis, nuper querelas accepimus, quas tanto citius fine debito volumus terminari, quanto et ecclesia majori paupertate laborat, et abbas Ecclesiae negotia minus potest pro imbecillitate virium sustinere. Questus est enim quod Man. presbyter ecclesiam de Alvesiolo, a bonae memoriae B. Catalaunensi quondam episcopo Ecclesiae Virtuensi concessam, violenter ei praesumpsit auferre; et de restitutione conventus ad appellationis diffugium se dicitur contulisse: sed nec per se, nec per alium praesentiam suam exhibere curavit. Ab Eur. etiam de Coloneio decimas laborum suorum, et censum annuum domus suae, et a R. de Coloneio et fratribus ejus terras ad jus ejusdem Ecclesiae pertinentes [Col. 0569B] conqueritur injuste teneri. G. praeterea de Bergeriis in molendino apud Clamangiam duodecim annonae sextarios eidem praesumit auferre, et saepe commonitus reddere contradicit. Unde quia plurimum de vestra discretione confidimus, et praefatus abbas non parum indiget Ecclesiae praesidio confoveri, per praesentia vobis scripta mandamus, quatenus supradictos viros et partem ejusdem abbatis ante vestram praesentiam convocetis, et querelis Ecclesiae ac rationibus partium inquisitis diligenter et cognitis, ita eis finem debitum imponatis, ut praenominatus abbas laborare diutius pro defectu justitiae non cogatur. Si autem illi aut copiam sui facere, aut judicio vestro stare contempserint, [Col. 0569C] censura eos ecclesiastica compellatis, episcopo eorum ex parte nostra denuntiantes, ut latam in eos sententiam, usque ad condignam satisfactionem, faciat observari. Porro quia supranominatus M. presbyter appellationem suam, ut dicitur, prosequi non curavit, causam illam, si hoc ita constiterit, appellatione remota terminari mandamus.
Datum Beneventi, V Idus Febr.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis JACOBO Vallumbrosano abbati, ejusque [Col. 0569D] fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum.
Desiderium quod ad religionis propositum et animarum salutem pertinere dignoscitur, auctore Domino, sine aliqua est dilatione complendum. Quia igitur propositum vestrum, divina praeeunte ac subsequente clementia, religionis vestrae simplicitas bonae opinionis odorem et prope et longe positis aspiravit, nos vero provectui, annuente Domino, provectus adjungere cupientes, ad exemplar praedecessorum nostrorum felicis memoriae Paschalis et Adriani, Romanorum pontificum, coenobium vestrum pro beatae Mariae semper virginis reverentia, cui dicatum est, sub Romanae Ecclesiae proprietate et tutela atque protectione apostolicae sedis suscipimus, [Col. 0570A] et apostolicae illud auctoritatis privilegio munientes, ab omnium personarum jugo liberum permanere decernimus, imprimis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui ibidem secundum Deum et B. Benedicti Regulam noscitur institutus, perpetuis temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona, jam dictum coenobium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, rationabiliter, praestante Domino, poterit adipisci, quieta vobis et integra conserventur; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Monasterium S. Salvii, monasterium S. Trinitatis [Col. 0570B] de Florentia, monasterium Strumense, monasterium de Osella, et S. Jacobi de Castello, monasterium de Passiniano, et S. Michaelis de Lenis, et de Alphiano, de Cultubono, de Monte-Pisis; monasterium de monte Scalario et de Nerano, monasterium de Ficiclo, monasterium de Cappiano, monasterium Sancti Pauli Pisani, monasterium Sancti Venerii in Sardinia, monasterium Sancti Angeli de Pistorio, monasterium de Pacciano, monasterium de Monteplano, monasterium de Fonte Thaonis, monasterium de Musceto, monasterium de Monte armato, monasterium S. Ceciliae, monasterium S. Reparatae, monasterium de Trecento, monasterium de Crispino, monasterium de Razzolo, monasterium [Col. 0570C] de rivo Caesaris, monasterium de Cuneo, monasterium de Turri, monasterium de Caprilia, monasterium Placentinum, monasterium Papiense, monasterium de Capranna, monasterium S. Prosperi, monasterium de Novaria, monasterium de Vercelli, monasterium de Janua, monasterium de Terdona, monasterium de Taurino, monasterium Brixiense, monasterium Veronense, monasterium S. Vigilii, monasterium Bergomense, monasterium Mediolanense, monasterium S. Carpophori, monasterium Astense, et monasterium S. Angeli Juniperiti.
Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium, seu basilicarum, et ordinationes clericorum, liceat vobis a quocunque volueritis catholico [Col. 0570D] episcopo et Romanae Ecclesiae gratiam atque communionem obtinente, recipere, qui nostra fultus auctoritate, quae postulantur, indulgeat. Sancimus insuper, ut nulli episcoporum fas sit in vos excommunicationis, vel interdicti sententiam promulgare, ut qui in speciales estis filios apostolicae sedis assumpti nullius alterius judicium temere subeatis. Nulli quoque liceat aliquod vestrae religionis monasterium a loci sui stabilitate revellere, ac removere, sine abbatis et congregationis communi consensu.
Constituimus autem ut omnium praefatorum monasteriorum caput quod in Valle umbrosa situm est monasterium habeatur. Sane cum terminus pastori vestro divina dispositione contigerit, qui ejus [Col. 0571A] loco substituendus fuerit, quia et aliis omnibus praeesse debebit, omnium qui caeteris praesunt monasteriis consensu et judicio eligatur. Quod si forte ex ipsis abbatibus quilibet, Domino disponente, ad hoc generale regimen electus fuerit, ad vestrum principale coenobium principaliter transeat, et in ejus mox judicio sicut in diebus venerandae memoriae Joannis primi abbatis vestri factum constat, caetera omnia unita vobis monasteria disponantur.
Decernimus ergo, etc., salva apostolicae sedis auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episc. subscripsi.
- [Col. 0571B] Ego Ubaldus Ostiensis episc.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episc.
- Ego Conradus Moguntinus archiep. et Sabinensis episc.
- Ego Ubaldus presb. card. SS. Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Anastasiae.
- Ego Albertus presb. card. tit. Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Boso presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Petrus presb. card. S. Laurentii in Damaso.
- [Col. 0571C] Ego Joannes presb. card. tit. Sancti Marci.
- Ego Theodinus presb. card. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Ardicio diac. card. S. Theodori.
- Ego Ugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
Datum Beneventi per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, decimo sexto Kalendas Martii, indictione secunda, Incarnationis Dominicae anno 1168, pontificatus vero domni Alexandri papae III, anno X.
ALEXANDER papa, HENRICO regi Angliae.
Magnificentiae tuae litteras, quas nobis per dilectos filios nostros, primo Reginaldum Saresberiensem, et deinde Randulphum Landavensem archidiaconos, viros providos et discretos, et in commisso sibi negotio studiosos atque sollicitos, transmisisti, paterna benignitate suscepimus, et earum continentiam diligenter curavimus et studiose audire. Cum autem excellentiae tuae petitiones nobis tam ex serie litterarum, quam ex nuntiorum tuorum viva voce plenius innotuissent, et nos cum fratribus nostris exinde diutius deliberassemus, non fuit [Col. 0572A] nobis visum, quod aliquam earum, juxta quod rogasti, cum honestate nostra et ecclesiae possemus effectui mancipare. Verumtamen ut sublimitati tuae in omnibus, quantum cum honore Dei et Ecclesiae fieri poterit, deferamus, et ne nos potius ex voluntate, quam de necessitate credas aliqua ratione fecisse, dilectos filios nostros, Gratianum subdiaconum et notarium nostrum, et magistrum Vivianum, viros siquidem providos et discretos, et nobis ac totae Ecclesiae charos pariter et acceptos, ad regiae celsitudinis praesentiam destinavimus, per quos magnificentiae tuae voluntatem et exaltationem tuam spectabunt, et quae serenitati tuae merito placere debebunt, plenius significamus.
[Col. 0572B] Quod autem, sicut ex magnificentiae tuae litteris intelleximus, in tantum voluntatem tuam et animum tuum circa negotium venerabilis fratris nostri Thomae Cantuariensis archiepiscopi inclinasti, quod eum ob reverentiam ecclesiae et nostram permitteres ad propria remeare, et ecclesiam in pace tenere, dummodo quod tibi debet, impendere velit, gratum omnimodis acceptumque tenemus, et divinae clementiae, quae hoc cordi tuo procul dubio inspiravit, quantas possumus laudes et gratias exhibemus, serenitatem tuam attente rogantes, et tibi in delictorum tuorum veniam injungentes, quod Deo potius quam homini in praescripto negotio deferas, et ad hoc solummodo divinae pietatis respectu [Col. 0572C] animum tuum inclines. Super eo vero, quod magnificentiae tuae de nobis et nostrae voluntatis mutatione significatum fuisse dicebas, non oportet discretam prudentiam tuam omni spiritui credere, cum multi detractores et corrosores existant, quorum dictis quibuslibet non est fides adhibenda aliquatenus. Nos autem voluntatem et desiderium habemus personam tuam, sicut charissimi in Christo filii nostri, toto cordis affectu diligere, nec eam in aliquo, nisi forte, quod Deus avertat! nos ad hoc tu ipse compelleres, volumus aggravare.
Datum Beneventi, II Kalendas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri THOMAE Cantuariensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Illustris regis Anglorum nuntios et litteras accepimus. Et cum a nobis per eosdem nuntios quaedam magna et difficilia postulasset, et super iis obtinendis apud nos nuntii ejus vehementer et fortiter institissent, animum nostrum ad voluntatem suam nequaquam flectere potuerunt. Sed ne possent habere ullam materiam et occasionem de nostra duritia conquerendi, quod sibi nollemus in aliquo deferre, sequentes vestigia et exempla praedecessorum [Col. 0573A] nostrorum, quos sanctos esse non dubitamus, praedictum regem cum omni benignitate, modestia et mansuetudine, a suo revocare proposito, et ejus mitigare animum, et emollire disposuimus duritiam. Inde utique fuit quod nos, sicut de consilio et deliberatione fratrum nostrorum processit, dilectos filios nostros Gratianum subdiaconum, et notarium nostrum, virum honestum et litteratum, quem ob memoriam sanctae recordationis Patris et praedecessoris nostri Eugenii papae, et intuitu sincerissimae fidei et obsequii sui charum omnimodis acceptumque tenemus, et magistrum Vivianum, quem ob antiquam familiaritatem, prudentiam, et litteraturam ejus, sincero cordis affectu diligimus, ad praefati regis praesentiam duximus [Col. 0573B] destinandos. Per quos, et per litteras nostras, ipsum cum omni studio et sollicitudine districtius quam possumus commonemus, ut tibi pacem et gratiam suam restituens, te ad ecclesiam tuam honorifice revocet, et tam tibi quam eidem Ecclesiae, antiqua jura, et libertates, et honores integre et illibate conservet, et te et tua cum omni pace et tranquillitate esse permittat.
Quapropter rogamus fraternitatem tuam atque monemus, quatenus malitiam et angustiam temporis diligenter considerans, et attendens, quomodo majores nostri tempora redemerunt propter dierum malitiam, ad recuperandam gratiam et amorem supradicti regis, omnibus modis quantum [Col. 0573C] salvo ordine et officio tuo fieri potest, elabores, et ejus satagas animum mitigare, illam patientiam, mansuetudinem, et benignitatem ostendens, quod a nullo merito possit dici per te remansisse, quominus gratiam et bonam voluntatem illius plenius deberes adipisci. Rogamus praeterea prudentiam tuam, monemus, consulimus et volumus ut usque ad discessum nuntiorum nostrorum nec in regem, nec in personas regni, aut regnum, aliquam sententiam proferas: et si forte (quod non credimus) jam protulisti, ipsam usque ad tempus illud suspendas. Hoc autem ideo dicimus, ut illi omnem conquerendi occasionem et materiam tollamus, et ejus duritiam tali modo vincamus. Si enim secus (quod absit!) contigerit, nos tibi auctoritatem [Col. 0573D] tuam subtrahere nullatenus volumus, sed potius conservare, et auxilium et consilium nostrum diligenter conferre. Caetera vero in ore nuntiorum nostrorum posuimus, quorum dictis fidem incunctanter adhibeas, et eorum consiliis et exhortationibus acquiescas.
Datum Beneventi, VI Id. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0574A] Cum inter Dominicum et Hemardum socios, et inter Theodoricum et Haidericum filium ejus super pecunia viginti librarum, quas iidem T. et Ha. sibi a jam dictis Dominico et Hemardo deberi dicebant, in nostra praesentia jam pridem controversia verteretur, nos causam illam venerabili fratri nostro R. Ferentinati episcopo commisimus cognoscendam. Ipse autem, auditis rationibus hinc inde diligenter et cognitis, amicabilem inter eos statuit compositionem, sicut ex litteris nostris exinde factis tibi evidentius innotescet. Unde quoniam praefatus T. et filius ejus contra transactionis tenorem scripto nostro firmatum venire, sicut audivimus, non formidant; fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus eosdem moneas [Col. 0574B] diligentius, et sub anathematis districtione compellas, ut compositionem illam, quemadmodum utriusque partis est, fideli interpositione firmata, et prout in litteris nostris exinde factis noscitur contineri, firmam et inconcussam observent, nec contra eam de caetero venire praesumant. Volumus autem et mandamus ut in his exsequendis te ita diligentem exhibeas, quod supradicti Dominicus et Hemardus ad nostram propter hoc praesentiam de caetero non cogantur venire.
Data Beneventi, quinto Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis OMIONI archipresbytero ecclesiae Beati Nicolai Nugarulensis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regulariter ordinandis in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus et praefatam B. Nicolai ecclesiam Nugarulensem, in qua divino estis obsequio mancipati, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis [Col. 0574D] scripti privilegio communimus, imprimis siquidem statuentes ut ordo canonicus qui secundum Deum et B. Augustini Regulam institutus esse dignoscitur perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur; praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Quidquid juris dicta ecclesia vestra in novo burgo habere dignoscitur, et libertatem ipsius ecclesiae, quod sicut fuit a prima fundatione sua ab omni exactione [Col. 0575A] et servitio saecularis potestatis, sub Auscitanae ecclesiae, solummodo jurisdictione prorsus et immunis existat, vobis auctoritate apostolica confirmamus, sicut bonae memoriae Bernardus comes cum uxore sua Naupasia, imo et filiis suis Geraldo et Ottone praescriptam Nugarolensem ecclesiam ecclesiae Auscitanae concesserunt, nihil juris vel servitii sibi, vel posteris suis in ea, vel ejus pertinentiis reservantes; sed devotionem suam, necnon et libertatem jam dictaret cum additionibus suis, se firmiter servaturos supra sacrosancta evangelia juraverunt; totum burgum de Ferra, villam sancti Leonardi, cum domibus et oblationibus suis, atque parochianorum suorum coemeterio, grangiam Fajeto, cum viridariis, hortis, et possessionibus suis; quartas [Col. 0575B] omnium ecclesiarum rationabiliter vobis concessas, sicut eadem ecclesia vestra a tempore bonae memoriae Austindi quondam Auscitani archiepiscopi percipere consuevit, quodve nunc pacifice possidetis. Nec non et quidquid jure in tuo archidiaconatu habetis, vobis et per vos ecclesiae vestrae duximus confirmandum; quaecunque infra villam Nugarolensem vel extra tam in censibus annuis, quam in aliis justitiis, in vineis, hortis, viridariis, culturis et molendinis habetis, ut libera et quieta ab omni saecularis potestatis exactione permaneant, quemadmodum in scriptis vestris authentico continetur, et vos rationabiliter possidere noscimini, auctoritate apostolica communimus.
Sepulturam quoque illius loci liberam esse concedimus, [Col. 0575C] ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur.
Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur, etc.
VIAS TUAS DEMONSTRA MIHI. SANCTUS PETRUS, SANCTUS PAULUS, ALEXANDER PAPA III.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episc.
- Ego Hubaldus Ostiensis episc.
- Ego Bernardus Portuensis episc.
- [Col. 0575D] Ego Hubaldus presb. card. tit. Sanctae Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes presb. card. tit. Sanctorum Joannis et Pauli.
- Ego Joannes presb. card. tit. Sanctae Anastasiae.
- Ego Albertus presb. card. Sanctae Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Boso presb. card. tit. Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Joannes tit. Sancti Marcelli presb. card.
- Ego Theodinus presb. card. tit. Sancti Vitalis in Vestinis.
- Ego Jacobus diac. card. Sanctae Mariae in Cosmedin.
- Ego Ardicio diac. card. Sancti Theodori.
- [Col. 0576A] Ego Emptius diac. card. Sancti Adriani.
- Ego Hugo diac. card. Sancti Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Vitellius diac. card. Sanctorum Sergii et Bacchi.
- Ego Petrus diac. card. Sanctae Mariae in Aquiro.
Datum Beneventi per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, X Kalend. Aprilis, indictione II, Incarnationis Dominicae anno 1168, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno IX.
[Col. 0576B] ALEXANDER episcop., etc. ( Reliqua ut in bulla anni 1167, supra, num. 450 bis, exceptis subscriptionibus sequentibus: ) Hubaldus Ostiensis episcopus. Joannes presb. card. tit. Sancti Anastasiae. Albertus presb. card. tit. Sancti Laurentii in Lucina. Petrus presb. card. tit. Sancti Marci.
Datum Beneventi per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VII Kal. Aprilis, indictione II, Incarnationis Dominicae anno 1169, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno X.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio OBERTO Modoetiensi archipresbytero, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, canonice substituendis in perpetuum.
Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, ut et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris postulationibus clementer annuimus, et ecclesiam Beati Joannis de Modoetia in qua divino mancipati estis obsequio, ad exemplum praedecessorum nostrorum bonae memoriae Sixti, Innocentii, Coelestini et Anastasii, Romanorum pontificum, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et [Col. 0576D] praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, Deo propitio, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ipsam videlicet ecclesiam S. Joannis Baptistae cum omnibus capellis suis, videlicet: ecclesiae Sancti Michaelis, Sancti Salvatoris, Sancti Petri, Sancti Victoris, Sancti Laurentii cum hospitali, Sancti Alexandri de Blandino, Sancti Martini, [Col. 0577A] Sancti Blasii, Sanctae Agathae, Sancti Mauritii cum hospitali, Sancti Ambrosii, Sancti Donati, Sancti Fidelis, et sanctae Anastasiae; in Octavo ecclesia Sancti Christophori, ecclesia Sanctae Mariae de Sirtori; in Sexto ecclesiae Sancti Alexandri, Sancti Salvatoris, Sancti Michaelis, Sancti Eusebii, Sanctae Mariae de Teneblago, et Sanctae Mariae de Sundri; plebs Sancti Juliani de Colonia cum omnibus capellis suis, videlicet in Albairate ecclesia Sancti Martini, Sancti Mauritii; in vico Modroni ecclesia Sancti Remigii; in Colonia ecclesia Sancti Gregorii et Sancti Nazarii; in Coliate ecclesia Sancti Carpofori et Sancti Alexandri cum hospitali; in Concorezio ecclesia Sancti Eugenii; in Vellate ecclesia Sanctae Mariae, et Sancti Fidelis; in Cremella [Col. 0577B] ecclesia Sancti Sisini et monasterium Sancti Petri. Confirmationem quoque electionis Cremellensis abbatissae sicut a bonae memoriae quondam Robaldo Mediolanensi archiepiscopo rationabiliter vobis concessa est, et scripto suo firmata; jura etiam et rationabiles consuetudines quas in eadem Sancti Petri ecclesia de Cremella habetis vobis pariter confirmamus; ecclesiam etiam Sancti Gregorii in Ormana; in Blotiano ecclesiam Sancti Joannis, Sancti Georgii de Coltiaco, Sancti Joannis de Varena, Sanctae Mariae de Sorra, Sancti Petri de Sirone, Sancti Joannis de Castro mortis. Decimam quoque totius territorii de Modoetia, decimam totius territorii de Sexto, decimatione de Tenebiaco excepta; decimam quae provenit ex bonis de plebe [Col. 0577C] Coloniae, videlicet ex loco Coloniae, ex loco vico Modroni, et de loco Albairate. Principales etiam possessiones, videlicet curiam Cremellae, curiam Bluciaci, curiam Valenae, curiam Castri-Martis, curiam Lavedi, curiam Calpurni, curiam de Vellate, curiam de Leucate, vobis et per vos, ecclesiae vestrae, nihilominus confirmamus.
Sane illa feudorum beneficia qui reverendae memoriae Jordanus quondam Mediolanensis Ecclesiae archiepiscopus vestrae ecclesiae in praenarratis ecclesiis ad communem fratrum sustentationem discrete concessit, vobis vestrisque successoribus auctoritate apostolica roboramus, prohibentes ut nulli omnino liceat ea deinceps a communi fratrum utilitate, auferre, subtrahere, vel modis quibuslibet immutare. [Col. 0577D] Ad vestram praeterea et ecclesiae vestrae quietem, institutiones et consuetudines confirmamus, quae in ecclesia vestra, vel in capellis ad eam pertinentibus rationabili deliberatione, quiete hactenus habere noscuntur.
Prohibemus autem ut nullus infra parochiam vestram absque vestro consensu, ecclesiam vel capellam aedificare praesumat. Decernimus ergo, etc., salva apostolicae sedis auctoritate et Mediolanensis archiepiscopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum, etc.
Bene valete.
VIAS TUAS, DOMINE, DEMONSTRA MIHI.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episc.
- [Col. 0578A] Ego Hubaldus Ostiensis episc.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episc.
- Ego Hubaldus presb. card. tit. . . . . .
- Ego Theodinus presb. card. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Joannes presb. card. tit. SS. Joannis et Pauli tit. . . . . .
- Ego Jacinthus diac. card. Sanctae Mariae in Comedin.
- Ego Ugo diac. card. Sancti Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Vitellus diac. card. SS. Georgii et Bacchi.
- Ego Petrus diac. card. S. Mariae in Aquiro.
Datum Beneventi per manum Gratiani, sanctae [Col. 0578B] Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, II Kal. Aprilis, indictione II, Incarnationis Dominicae anno 1169, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno X.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri AMATO Ferrariensi episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.
Fratres et coepiscopos nostros ex debito commissi nobis officii sincera charitate honorare tenemur, et eis jura et dignitates suas diligenti studio et sollicitudine [Col. 0578C] conservare. Inde est quod nos tuae sinceritatem fidei, et devotionis fervorem, qua beato Petro et nobis firmitate immobili adhaesisti, studiosis meditationibus attendentes, libenter honori tuo deferimus, et petitionibus tuis gratuitum et benignum adhibemus consensum. Antiquas igitur et rationabiles consuetudines, quas antecessores tui in canonica majori et in Ecclesiis tui episcopatus habuerunt, tibi, et successoribus tuis auctoritate apostolica confirmamus, statuentes ut nulli liceat aliquem in ecclesia majori in canonicum, vel in aliquam praelationem sine consensu et licentia tua seu tuorum successorum recipere, nec cuiquam fas sit in caeteris ecclesiis capellanum absque consensu tuo [Col. 0578D] constituere, vel amovere, sicut a quadraginta annis retro usque ad initium hujus perturbationis est observatum. Capellanus vero qui auctoritate tua fuerit constitutus, de manu tua curam animarum recipiat, et debitam tibi et consuetam reverentiam impendat. Correctionem quoque canonicorum Ecclesiae tuae libere habeas, et eorumdem ordinationem, sicut praedecessores tui habuisse noscuntur, tibi concedimus et indulgemus. Praeterea hospitale, quod est situm supra Ruptam Petri Scorti, hospitale Omnium Sanctorum, et hospitale de Caudalonga, tibi et successoribus tuis nihilominus auctoritate apostolica communimus: Decernentes ergo ut nulli omnino hominum liceat hunc privilegium nostrum ausu temerario infringere, aut ei aliquatenus [Col. 0579A] contraire. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, sciens hanc nostrae constitutionis paginam, contra eam temere venire tentaverit, secundo, tertiove commonita, nisi praesumptionem suam digna satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem vobis justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.
- [Col. 0579B] Ego Hubaldus presb. card. tit. Sanctae Crucis in Jerusalem.
- Ego Albertus presb. card. tit. Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Petrus presb. card. tit. Sancti Laurentii in Damaso.
- Ego Joannes presb. card. tit. Sancti Marcelli.
- Ego Theodorus presb. card. . . . . .
Datum Beneventi per manus, Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XV Kalendas Maii, indictione secunda, Incarnationis Dominicae anno 1169, pontificatus vero domni Alexandri papae tertii anno . . . . . . .
Super discretione vestra satis compellimur admirari quod cum viri prudentes et providi sitis, in officii vestri exsecutione ita negligentes existitis, quod vix ejus reminisci videmini, sicut in operibus vestris plenius comprobatur. Illud etiam specialiter nos in vehementem admirationem adducit quod de obedientia quam Ecclesiae Cantuariensi debetis, aut parum aut nihil curatis, sed ita ejus immemores comparetis, quasi quid Deo, quid hominibus exhiberi debeat, penitus ignoretis. Quae utique ita nuda [Col. 0579D] et pastore desolata existit, ut illud propheticum sibi merito valeat adaptari: Quomodo sedet sola civitas plena populo, facta est quasi vidua domina gentium (Thren. I) . Verumtamen quidquid hactenus hujusmodi negligentia ne dicamus inobedientia deliqueritis, nos paternae circa vos dilectionis nequaquam obliti, benignitate potius quam severitate utendum duximus, et vobis sicut venerabilibus fratribus nostris, longe ultra quam merueritis, deferendum. Inde siquidem est, quod nos charissimi in Christo filii nostri, Henrici illustris Anglorum regis, obtentu et nuntiorum suorum instantia et prece inducti, et expensis ac laboribus vestris parcere cupientes, appellationem quam adversus venerabilem fratrem nostrum Thomam Cantuariensem archiepiscopum, [Col. 0580A] ne jam dictum regem aut vos, vel regnum Angliae in aliquo gravaret, jam pridem fecistis, vobis auctoritate apostolica relaxamus, ita quod eam per vos vel per responsales vestros exsequi nullatenus teneamini.
Datum Beneventi, VII Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, ROBERTO abbati monasterii Cormeliensis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0580B] In perpetuum religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne cujuslibet temeritatis incursus, eos, aut a proposito revocet, aut robur, (quod absit!) sacrae religionis adfringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus gratum impertimur assensum; et praefatum monasterium, in quo divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri ac nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes, ut ordo monasticus, qui secundum Deum et B. Benedicti Regulam, in eodem monasterio noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea, quascunque possessiones, quaecunque bona, [Col. 0580C] idem monasterium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum, concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis, vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus, haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesiam S. Petri, ecclesiam S. Crucis, ecclesiam S. Sylvestri cum omnibus pertinentiis suis; burgum Cormeliensem, cum teloneo, furno, aquis, molendinis, pratis, nemoribus, quinque nundinis, et quinque feudis militum, et toto territorio juxta ipsum monasterium; ecclesiam S. Mariae de Ferfol, cum capella S. Christophori, et cum hominibus, decimis, et oblationibus. Dimidiam decimam ecclesiae [Col. 0580D] S. Germani de Folmuchamp, cum decima molendini ipsius villae. Medietatem decimarum ecclesiarum S. Albini; Pescarium, cum una acra terrae, et in molendino ipsius villae, septem quartarios frumenti; triginta acras terrae apud Capellam Baynel; unum hominem apud Buzevillam; terram de Wibrayo, cum duobus molendinis apud Falesiam, Nogium siccum, cum ecclesia, bosco et molendino; apud Romelli, unam carrucatam terrae; apud Villambonam, duas partes piscariae de Aureafossa in Sequana, cum tenimento, quod pertinet monasterio Cormeliensi; molendinum villae, quae dicitur Vitre; Martineium, cum medietate molendini de Archis, et medietate molendini de Martineio, cum appendiciis suis. Osbermenil cum ecclesia; apud Guglevillam, [Col. 0581A] sexdecim solidos; ecclesiam de Crepini cum omnibus decimis, et decem et octo acris terrae; ecclesiam de Grisros; unum modium bladi in molendinis de Altariis. Quintantiam omnium rerum, quae monasterio Cormeliensi, undecunque venerint, apud burgum de Ponte Aldemari, sive quas in usus suos monachi ejusdem monasterii emerint. Pratum, in Corhulene, et in Chevilli; vineam de Rolant; vineam de Clauso Hilduini, cum medietate unius domus, et medietate omnium fructuum, ad eamdem domum pertinentium, cum tribus modiis vini, apud Gavelli, dimidium modium vini.
In Anglia, manerium de Noent, cum omnibus pertinentiis suis, scilicet quinque hidis terrae et ecclesiam, cum omnibus decimis, oblationibus, pratis, [Col. 0581B] molendinis et nemoribus; de Larclesdune et de Toteswide, Contonam, Lindam, Eclam, et Meleswicam, cum molendinis et pratis. Gisgesleiam, cum omnibus sartis, quae pertinent ad Nuent Staulinus, et Bolesdunam cum capella; ecclesiam de Tedintonus; et capellam de Lanteleia, ecclesiam de Dimoc, cum omnibus pertinentiis suis et decimis; decimam de toto dominio et unam virgatam terrae, et in eadem villa: ecclesiam de Belrefort, cum capellis, decimis, et caeteris pertinentiis suis: decimam de toto dominio, et in augmentis et Essartis; dimidiam hidam terrae; ecclesiam de Estana cum capellis et omnibus pertinentiis suis, et unam virgatam terrae, et totam decimam de dominio. In Tocnitona, [Col. 0581C] totam decimam de dominio in omnibus rebus, et unam virgatam terrae in Anglevilla, ecclesiam de . . . . . . in Corona totam decimam de dominio, et unam virgatam terrae; in Caldebroc, ora, et Kalestan, totam decimam de dominio; totam villam de Eigestonam, cum omnibus pertinentiis suis, scilicet, cum duabus hidis terrae; et capellam ipsius villae. In Westesteigestan, decimam de toto dominio, et unam virgatam terrae; ecclesiam de Murdim, cum omnibus pertinentiis suis, et totam decimam de dominio, et unam virgatam terrae; ecclesiam de Cigestem, cum capellis et omnibus pertinentiis suis, et totam decimam de dominio, et unam virgatam terrae; in Pisina, totam decimam de dominio, et unam virgatam terrae; ecclesiam [Col. 0581D] de Succeleia, cum capellis et omnibus pertinentiis suis, et totam decimam de dominio, et unam virgatam terrae; ecclesiam de Merleia, cum capellis et omnibus pertinentiis suis, et tres virgatas terrae, et totam decimam de dominio apud Wigrectum suum, in sallinis; apud Golewei, totam decimam de dominio, et unam virgatam terrae; apud Sideham decimam de dominio, et dimidiam hidam terrae; apud Kameham, totam decimam de dominio, et unam virgatam terrae; apud Torristonam, totam decimam de dominio, dimidiam hidam terrae, et unum pratum; ecclesiam Lediart, cum omnibus pertinentiis suis, totam decimam de dominio, et unum pratum; ecclesiam de Canoel, cum omnibus pertinentiis suis; totam decimam de dominio, duas virgatas terrae; [Col. 0582A] decimas reddituum villae de Munemita, de Troi, et de Cunicarnam et de Nonavilla; medietatem decimae de dominio, et de terra Richardi, filii comitis Guilleberti, inter Uscham, et Uvaia, dimidiam decimam de dominio suo, in bosco et plano, in piscariis, et melle, in placitis, et pavagiis, et quartam partem decimae de Strigulus; et ad praedictum manerium de Nuent, unum Blessagham; et Carbonam in nemus suum, ad Blessagham sustinendam: et terram suam ad Ollas, et boscum suum de Edulfeshella, ad essartandum, si non est in foresta regis. Ecclesiam de Strigulus, cum omnibus pertinentiis; in villa de Hereford, duodecim libras ad Scacarium regis; in Susdhantona, novem libras, et quinque solidos; in eadem villa, monachos de [Col. 0582B] Cormeliis, et homines eorum, et domum, quam ibi habetis, ab omnibus consuetudinibus libera; de decima Subreleia, et Merleia, septuaginta quinque solidos; apud Gocestram et Dimac, quadraginta solidos.
Porro, in ecclesiis quas tenetis, presbyteros eligatis, et episcopis praesentetis: quibus si idonei fuerint, episcopi curam animarum committant; ut de plebis quidem cura eis respondeant, vobis autem, pro rebus temporalibus, debitam subjectionem exhibeant. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum, qui se illic sepeliri deliberaverint, devotioni, et extremae voluntati, nisi forte excommunicati, vel interdicti sint, nullus obsistat, [Col. 0582C] salva tamen justitia illarum ecclesiarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur. Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus, aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas praesumat exigere. Cum autem generale interdictum fuerit, liceat vobis januis clausis et pulsatis tintinnabulis, exclusis excommunicatis et interdictis, supressa voce, divina celebrare. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi, qualibet subreptionis astutia, seu violentia, praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Deum et B. Benedicti regulam, providerint eligendum. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat [Col. 0582D] praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva apostolicae sedis auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futuro, ecclesiastica, saecularisve persona, hanc paginam nostrae assertionis sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo, tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere, de perpetrata iniquitate, cognoscat: et a sacratissimo corpore et sanguine Dei, ac Domini Redemptoris nostri [Col. 0583A] Jesu Christi, aliena fiat, atque in extremo examine, districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
- Ego Alexander, catholicae Ecclesiae episcopus subsignavi.
- Ego Ubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Hubaldus presbyt. card. ecclesiae S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes presbyt. card. SS. Joannis et Pauli ecclesiae Pammachii.
- [Col. 0583B] Ego Albertus presb. card. ecclesiae S. Laurentii in Lucina.
- Ego Boso presb. card. S. Pudentis et Pastoris.
- Ego Petrus presb. card. ecclesiae S. Laurentii in Damaso.
- Ego Joannes presb. card. ecclesiae S. Marci.
- Ego Theobaldus presb. card. S. Vitalis et Justinae ecclesiae Vestinae.
- Ego Jacinthus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Aymardus diac. card. S. Theodori.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii, juxta templum Agrippae.
- [Col. 0583C] Ego Vitellus diaconus card. SS. Sergii et Bacchi.
- Ego Petrus diaconus card. S. Mariae in Aquiro.
Datum Beneventi per manum Gratiani, S. R. E. subdiaconi et notarii, V Kalend. Maii, indictione II, Incarnationis Dominicae 1168, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno X
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri RICHARDO Syracusano episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.
[Col. 0583D] Ex injuncto nobis a Deo summi apostolatus officio, singulis ecclesiis et ecclesiasticis personis paterna nobis convenit provisione consulere, ut quemadmodum patres vocamur ex nomine, ita nihilominus in opere comprobemur. Eapropter, venerabilis in Christo frater, tuis justis petitionibus clementer annuimus, et Syracusanam Ecclesiam cui, auctore Deo, praesides, quae soli Ecclesiae Romanae, et nulli alii jure metropolitico noscitur subjacere, cujus episcopus non nisi a Romano pontifice consecrationis munus recipere debet, sub B. Petri ac nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus; ad haec prudentiam et honestatem tuam, nec non et devotionem quam erga B. Petrum et nos ipsos multipliciter exhibes, [Col. 0584A] attendentes, per hujus nostri privilegii paginam, pallium tibi et successoribus tuis in perpetuum apostolica auctoritate concedimus, cujus usum fraternitas tua infra ecclesiam ad sacra missarum solemnia se noverit obtinere, iis videlicet diebus: Nativitate Domini, Epiphania, Coena Domini, Resurrectione, Ascensione, Pentecoste, in solemnitatibus B. Dei Genitricis semperque virginis Mariae, in Natalitio BB. apostolorum Petri et Pauli, in Nativitate B. Joannis Baptistae, in festo B. Joannis evangelistae, in commemoratione Omnium Sanctorum, in Inventione et Exaltatione S. Crucis, in festo S. Trinitatis, in consecrationibus ecclesiarum, benedictionibus abbatum, et ordinationibus clericorum, in praecipuis festivitatibus et dedicatione [Col. 0584B] ecclesiae tuae, necnon et anniversario consecrationis tuae die. Studeat ergo tua discretio, plenitudine tantae dignitatis suscepta, ita strenue cuncta peragere, quatenus morum tuorum ornamenta eidem valeant convenire; sit vita tua subditis exemplum, ut per eam agnoscant quid appetere debeant, et quid cogantur evitare. Esto discretione praecipuus, cogitatione mundus, actione purus, discretus in silentio, utilis in verbo; cura tibi sit magis hominibus prodesse quam praeesse, non in te potestatem, sed aequalitatem oportet pensare conditionis; stude, ne vita doctrinam destruat, ne rursum vitae doctrina contradicat; super omnia studium tibi sit apostolicae sedis decreta firmiter observare, eique tanquam matri et dominae tuae humiliter obedire. [Col. 0584C] Quae omnia facile, Christo adjuvante, poteris adimplere, si virtutum omnium charitatem et humilitatem magistram habueris, et quod foris habere ostendet, intus habebis.
Praeterea, quascunque possessiones, quaecunque bona praefata ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesias Syracusanae civitatis et quae fuit in territorio ejusdem cum omnibus pertinentiis suis, [Col. 0584D] ecclesias Lentini, et quae sunt in territorio ejusdem cum omnibus pertinentiis suis; ecclesiam Sancti Nicolai de Tribus Fontibus, et ecclesiam Pelagoniae et ecclesias Calataelfar cum omnibus pertinentiis earum; ecclesias Maneae, et quae sunt in territorio ejusdem cum omnibus pertinentiis suis; ecclesias Bizini, et quae sunt in territorio ejusdem cum pertinentiis suis; ecclesias Bucheriae cum pertinentiis suis; ecclesias Calatogeronis et quae sunt in territorio ejusdem cum pertinentiis suis; ecclesias Buscemae cum pertinentiis suis; ecclesias Sicli et quae sunt in territorio ejusdem cum pertinentiis suis; ecclesias Buteriae et quae sunt in territorio ejusdem cum pertinentiis suis; ecclesias Mazarini et quae sunt in territorio ejusdem cum villanis et [Col. 0585A] pertinentiis suis; ecclesias Comicini cum pertinentiis suis; ecclesias Ragusiae et quae sunt in territorio ejusdem cum pertinentiis suis; ecclesias Placeoli cum pertinentiis suis; ecclesias Batte cum pertinentiis suis; ecclesias montis Fahalmi et quae sunt in territorio ejusdem cum pertinentiis suis; ecclesias Mohac et quae sunt in territorio ejusdem cum pertinentiis suis; ecclesias quae sunt in tenimento Spaccafurni cum pertinentiis suis; ecclesias Nataae cum pertinentiis suis; nihilominus etiam tibi tuisque successoribus praesenti privilegio duximus confirmandum casale Bugubel, quod est juxta Syracusanam civitatem, cum villanis, et omnibus pertinentiis suis, quemadmodum ipsum charissimus [Col. 0585B] in Christo filius noster Willelmus illustris Siciliae rex, tibi et per te ecclesiae Syracusanae pia largitione contulit, et scripto proprio firmavit; casale quoque Trimiliae, casale Chifilim, casale Sanctae Mariae Magdalenae, casale Rualsenem, casale Raalchindin, casale Sancti Michaelis, casale Millarini juxta Lentinum, casale Judeccae, quod est in confinio Buteriae, casale Sancti Vincentii, quod est juxta Sophianam cum tenimentis suis et duobus molendinis, quod Manfredus filius comitis Simonis, memoratae ecclesiae concessit, et scripto firmavit; casale Rendae et casale Rendetgrebin in pertinentiis Ragusiae posita, sicut nobiles viri Gaufridus bonae memoriae comitis Rogerii filius et comes Sylvester filius ejusdem Gaufridi ea Syracusanae ecclesiae piae [Col. 0585C] devotionis intuitu contulerunt et scripto proprio roboraverunt; necnon et omnes decimas, tam in portubus maris quam in aliis quibuscunque locis, quas Syracusana Ecclesia noscitur possidere tam tibi quam tuis successoribus in perpetuum auctoritate apostolica confirmamus.
Prohibemus insuper ut nemini liceat ecclesiam vel oratorium infra terminos parochiae tuae, absque tua vel successorum tuorum licentia et permissione de novo construere, et cum constructum fuerit praelatum in eo instituere, nisi a te vel ab aliquo successorum tuorum investituram recipiat, et obedientiam sicut episcopo dioecesano exhibeat, salvis tamen in omnibus Ecclesiae Romanae privilegiis. [Col. 0585D] Adjicimus etiam ut nulli fas sit Ecclesiae Syracusanae parochianos ad sepulturam recipere, nisi salva justitia illarum ecclesiarum de quibus corpora mortuorum sumuntur. Ad haec autem auctoritate apostolica instituimus ut monachi vel alii quilibet parochiales ecclesias infra dioecesim tuam habentes sacerdotes in eis absque licentia et assensu tuo, sive successorum tuorum instituere nullatenus audeant, nisi a te curam animarum receperint quod tibi de spiritualibus, illis vero ad quos Ecclesia spectat de temporalibus debeant respondere. Verumtamen si Ecclesiae Romanae privilegiis praemuniti fuerint, eamdem suam volumus integritatem nihilominus obtinere. Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur, etc.
- [Col. 0586A] Ego Alexander catholicae Ecclesiae episc.
- Ego Ubaldus Ostiensis episc.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episc
- Ego Ubaldus presbyt. cardin. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Jo. presbyt. cardin. SS. Joannis et Pauli tit. Damasi.
- Ego Albertus presbyt. cardin. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Boso presbyt. cardin. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Petrus presbyt. card. tit. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Jo. presb. card. tit. S. Marci.
- Ego Theodinus presbyt. cardin. S. Vitalis tit. [Col. 0586B] Faust.
- Ego Jacin. diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Arder. diac. card. S. Theodori.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Ugo diac. card. SS. Sergii et Bacchi.
- Ego Petrus diac. card. S. Mariae in Aquiro.
Datum Beneventi per manum Gratiani, praefatae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, IV Kal. Maii, indict. II, Incarnat. Dominicae anno 1168, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno X.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio HENRICO, illustri regi Anglorum, salutem et apostolicam benedictionem.
Et naturali ratione et juris forma dictante providentiam tuam credimus edoctam fuisse, quod quanto quis ab aliquo majora suscepisse dignoscitur, tanto ei obnoxior et magis obligatus tenetur. Novit autem excellentia tua, quod ex quo misericors et omnipotens Dominus in tantum personam tuam inter filios hominum voluit sublimare, ut te regem et principem tam potentem, tam magnificum [Col. 0586D] constitueret, tot divitiis, tanta gloria prae caeteris ampliaret, decet industriam tuam ad ea semper totis viribus eniti, quae tanti benefactoris beneplacita cognoveris voluntati; ut immensam et superabundantem illius clementiam recta videaris consideratione perpendere, et tam magnis pro possibilitate tua velle beneficiis respondere. Ut enim beatus Gregorius dicit: Evangelica veritas sollicite considerare nos admonet, ne nos qui plus caeteris in hoc mundo accepisse cernimur, ab auctore mundi gravius inde judicemur. Cum enim augentur dona, rationes etiam crescunt donorum. Tanto ergo esse humilior atque ad serviendum promptior quisque debet ex munere, quanto se obligatiorem esse conspicit in reddenda ratione. Quod utique tam ecclesiarum praelatos, quam potestates etiam saeculares ad animum [Col. 0587A] sollicita convenit meditatione reducere, et ne de talento sibi commisso in extremo examine gravius judicentur, de ratiocinio studiosius cogitare. Inde siquidem est, quod nos, qui personam tuam eo charitatis fervore diligimus, et inter alios reges Christianos ita charam acceptamque tenemus, ut quidquid pro aliquo mortalium faceremus, magnificentiae tuae nequaquam denegare velimus, celsitudinem tuam de crediti denarii ratione duximus attentius admonendam, ut tu, sicut vir scientia et industria multa praefulgens, ita cogites de aeternis, quod decursis temporalibus ei corregnes in coelis, qui se tantum et tam magnificum constituit dispensatorem in terris. Meminimus autem nos serenitatem tuam super negotio venerabilis fratris nostri [Col. 0587B] Thomae Cantuariensis archiepiscopi per nuntios et litteras saepe et saepius sollicitasse, ut voluntatem et animum tuum in hac parte a Deo, qui vinci non potest, cui servire regnare est, vinci potius quam vincere sustineres, quod multo gloriosius esse, et saluti tuae amplius noscitur expedire. Unde quoniam in his non multum hactenus, nescimus quo Dei judicio, proficere potuimus, super hoc non minus pro te, quam pro matre tua, ecclesia scilicet sacrosancta, quae in hoc quotidie gravius scandalizatur, tristes admodum et dolentes efficimur, cum a plerisque magnatibus et tota fere ecclesia super tepiditate et negligentia nostri officii saepius increpemur, et non modicam inde notam per plurimos, [Col. 0587C] qui nobis de abusione patientiae nostrae insultant, contraxisse noscamur. Nunc autem quoniam ex litteris postremo per nuntios tuos nobis transmissis animum tuum in his, divina inspirante clementia, novimus leniorem, et ad id quod regis Christianissimi et pii principis est, non modicum inclinatum, gaudio gaudemus in Domino, et ei a quo bona cuncta procedunt, qui hoc cordi tuo procul dubio inspiravit, nec non et clementiae tuae immensas exinde gratiarum referimus actiones, de misericordia Christi omnino sperantes, quod qui tantum bonum incepit, optatum ei finem solita pietate adjunget. Eapropter serenitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, nec non et in remissionem tibi peccatorum ex [Col. 0587D] parte Dei omnipotentis, et beati Petri apostolorum principis, et nostra injungimus, ut memoratum archiepiscopum pro Deo et Ecclesia sua, et honore tuo, nec non et totius regni tui, in gratiam et amorem tuum, omni indignatione et rancore deposito, clementer recipias, et Deum in hac parte vincere, ac tuam voluntatem vinci sustineas. Ut idem Deus et Dominus noster Jesus Christus, qui se in illo a te susceptum fuisse procul dubio reputabit, eodem dicente: Qui vos spernit, me spernit, et qui vos recipit, me recipit (Luc. X) , regnum terrenum per tempora longiora tranquillum tibi conservet, et dies diuturniores cum desiderata jucunditate concedat, decursis vero temporalibus in illa felici retributione justorum pro tantae patientiae, [Col. 0588A] et pietatis, ac humilitatis exemplo specialem tibi coronam largiri dignetur; et te suum efficiens cohaeredem, in haeredes et posteros tuos tantae clementiae praemium de sua immensa benignitate transfundat.
Verumtamen ut illam spem et fiduciam, quam ex praedictis litteris tuis percepimus, plenius in opere comprobemus, dilectos filios nostros, Gratianum subdiaconum nostrum, virum honestum et litteratum, quem ob memoriam sanctae recordationis patris et praedecessoris nostri Eugenii papae, et intuitu sincerissimae fidei et obsequii sui, charum omnimodis acceptumque tenemus, et magistrum Vivianum, quem ob antiquam familiaritatem, prudentiam, et litteraturam ejus, sincero cordis affectu [Col. 0588B] diligimus, ad regiae sublimitatis praesentiam duximus destinandos, per quos excellentiae tuae voluntatem nostram viva voce latius intimamus, magnificentiam tuam rogantes attentius, et monentes, quatenus eosdem pro Ecclesiae Dei reverentia et honore beati Petri et nostro, benigne, sicut decet, recipias et honeste pertractes. His vero, quae ex parte nostra regiae serenitati viva voce proponent, tam super his quam super aliis, quae nobis per dilectum filium nostrum Reginaldum Saresberiensem archidiaconum significasti, fidem indubitanter adhibeas, et eorum exhortatione ad honorem Dei et Ecclesiae, nec non ad perpetuam laudem et gloriam nominis tui et haeredum tuorum commodum pariter [Col. 0588C] et profectum, omnibus modis intendas
Datum Beneventi, VI Idus Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GUIDONI priori Sanctae Mariae de Reno ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Effectum justa postulantibus indulgere et rigor aequitatis et ordo exigit rationis, praesertim quando petentium voluntatem et pietas adjuvat et veritas [Col. 0588D] non relinquit. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus et praedecessorem nostrorum felicis memoriae Innocentii, Lucii, Eugenii et Anastasii Romanorum pontificum vestigiis inhaerentes, praefatam ecclesiam beatae Dei genitricis semperque virginis Mariae in qua divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes ut ordo canonicus qui secundum Deum et beati Augustini Regulam in eadem ecclesia institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, [Col. 0589A] aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesiam Sancti Salvatoris in civitate Bononiae; in Turricella ecclesiam Sancti Andreae; ecclesiam Sancti Domnini juxta Bagnum; ecclesiam Sanctae Mariae in Raticosa cum pertinentiis suis; ecclesiam Sancti Jacobi quae dicitur Casa-Dei cum pertinentiis suis; pontem qui juxta ecclesiam vestram super Renum situs est cum suis possessionibus.
Prohibemus quoque ut nullus fratrum post factam [Col. 0589B] in eodem loco professionem absque prioris vel congregationis spontanea permissione ex eodem claustro discedat; discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus omnino suscipiat; sed si aliquis ipsorum fratrum extra claustrum ausus fuerit sine praedicta licentia permanere, si secundo tertiove commonitus resipiscere forte contempserit, liceat priori ejusdem loci excommunicationis in ipsum tanquam in professum suum sententiam promulgare. Clericos vero sive laicos liberos saeculariter viventes ad conversionem suscipiendi absque alicujus contradictione liberam facultatem habeatis. Sane laborum vestrorum quos propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de [Col. 0589C] nutrimentis vestrorum animalium, nullus omnino a vobis decimas exigere praesumat. Oleum quoque sanctum, ordinationes clericorum qui ad sacros ordines fuerint promovendi, a dioecesano suscipietis episcopo, siquidem catholicus fuerit, et gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et ea gratis et absque pravitate aliqua voluerit exhibere. Alioquin liceat vobis quemcunque volueritis adire antistitem qui nimirum nostra fultus auctoritate quod postulatur indulgeat. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi excommunicati vel interdicti sint nullus obsistat, salva tamen justitia matricis ecclesiae.
[Col. 0589D] Ad haec etiam adjicientes statuimus ut nulli archiepiscopo, episcopo, aut alicui omnino personae, fas sit in praedicta ecclesia B. Mariae exactionem facere, seu priori et fratribus gravamina irrogare. Obeunte vero te nunc ejusdem loci priore vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati Augustini Regulam providerint eligendum. Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcop.
- [Col. 0590A] Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episc.
- Ego Hubaldus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes presb. card. Sanctorum Joannis et Pauli tit. Sancti Pammachii.
- Ego Boso presbyt. cardin. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Jacinthus diaconus cardin. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Arditio diac. card. S. Theodori.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Vitellus diac. card. Sanctorum Sergii et Bacchi.
[Col. 0590B] Datum Beneventi per manum Gerardi, sanctae Romanae Ecclesiae notarii, XVIII Kalend. Junii, indictione II, Incarnationis Dominicae anno 1169, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno decimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri THOMAE, Cantuariensi archiepiscopo, totius Angliae primati, et apostolicae sedis legato, [Col. 0590C] salutem et apostolicam benedictionem.
Cum nuntios tuos ad praesentiam nostram misisses, et charissimus in Christo filius noster Henricus, illustris rex Anglorum, proprios nuntios ad sedem apostolicam delegasset, mirabile gerimus, quod non exspectato reditu nuntiorum tuorum, nec cognito consilio nostro, quaslibet personas regni aliqua sententia gravasti. Verum licet te multam providentiam et circumspectam habere discretionem non dubitemus, quia tamen saepius contingere solet, quod quis melius in aliena quam in propria causa videt, nos sententiam tuam auctoritate propria revocari volentes, fraternitatem tuam monemus, consulimus, volumus et hortamur, ut ad evincendam duritiam regis, et ejus animum [Col. 0590D] mitigandum, sententiam ipsam suspendas, quousque ex responsione nuntiorum nostrorum cognoscas, an idem rex te sibi reconciliare velit, et ad ecclesiam tuam, sicut decet, et nobis spes facta est, revocare. Decet enim nos, et te ipsum, ut ad emolliendam austeritatem ipsius et duobus vel tribus mensibus exspectemus, et ita duritiam ejus in benignitate et mansuetudine toleremus, quod nulla ei remanere possit occasio, qua debeat pacis et concordiae bonum inter te et ipsum quomodolibet praepediri. Sane si consilio et hortatui nostro non duxeris acquiescendum, et res non processerit juxta desiderium et aestimationem tuam, sed in contrarium, quod avertat Dominus, cesserit, tibi et non nobis imputare debebis. Verumtamen si ad [Col. 0591A] exhortationem nostram et suggestionem nuntiorum nostrorum sententiam suspenderis, et rex in sua duritia et severitate perstiterit, antequam iidem nuntii a te recedant, si tui consilii fuerit et voluntatis, sententiam ipsam indubitanter poteris revocare: quod si feceris, nobis minime displicebit. Imo tibi, secundum quod decuerit, a nobis consilium et auxilium tribuetur.
Datum Beneventi, XIII Kalendas Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus episcopis suffraganeis Panormitanae Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Venerabilis frater noster R. archiepiscopus et dilecti filii nostri W. cantor Rhegin. et Dechilles regius camerarius pro honore et exaltatione dilecti filii nostri W[alterii] Panormitani electi sicut viri providi et discreti, solliciti plurimum existentes apud nos ex parte regiae magnitudinis, et ejusdem electi diligenter et efficaciter institerunt, ut eum a vobis faceremus consecrari. Verum licet in memoria nostra non existat, aliquis praedecessorum [Col. 0591C] praefati electi unquam fuerit, nisi a Romano pontifice consecratus, considerantes tamen varias causas, ex quibus intelleximus quod charissimus in Christo filius noster W. (Guillelmus) illustris Siciliae rex summopere habeat necesse aliorum, nedum jam dicti electi praesentiam habere, volentes etiam ipsi regi et reginae sicut charissimis filiis, et eidem quoque electo, in quibus cum Deo et justitia possumus deferre, de communi fratrum nostrorum consilio eumdem a vobis in praesentia dilecti filii nostri J. tit. Sanctae Anastasiae presbyt. card. per quem pallium sibi transmittimus et qui pro negotio apud nos institit, et satis sollicite laboravit, concedimus consecrari; ita tamen quod hoc non debeat in posterum in exemplum assumi, aut justitiae [Col. 0591D] Ecclesiae Romanae quomodolibet praejudicare; sed semper Panormitani electi ad Romanum pontificem accedant consecrationis munus et plenitudinem officii percepturi. Ideoque fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus cum ab eodem card. existente requisiti fueritis, supradicto electo in praesentia ejus consecrationis munus invocata Sancti Spiritus gratia impendatis, et illi post pallii susceptionem tanquam archiepiscopo vestro in omnibus obedientiam et reverentiam exhibeatis, et promittatis, sicut praedecessoribus promisisse noscimini.
Dat. Beneventi, X Kal. Julii.
ALEXANDER episcopus, etc., HENRICO Remensi archiepiscopo.
Cum bonae memoriae R. [Col. 0591D] Robertus qui circa annum 1163 ordinatus est episcopus. quondam Ambianensi episcopo saepe scripta nostra direxerimus, ut dilecto filio nostro Nicolao praebendam, quam felicis memoriae T. [Col. 0592D] Theodericus antea abbas S. Eligii Noviomensis. antecessor suus ei ad interventum nostrum concessit, et tam tu quam ipse scriptis propriis confirmastis concederet et assignaret, jam dictus episcopus mandatis nostris suas [Col. 0592B] aures obturans, cum praeterea duae praebendae vacassent, illi nullam earum concedere voluit, sed aliis eas minus providenter concessit. In quo utique quantum excesserit et honori et dignitati Romanae Ecclesiae et etiam tuae detraxerit, tua discretio nequaquam ignorat. Verum quoniam eodem episcopo morte praevento, nostram ei non potuimus super hoc exprimere voluntatem, nec motum quem etiam concepimus aperire, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictum Nicolaum infra viginti dies post harum susceptionem in canonicum Ambianensis Ecclesiae recipi, et ipsi stallum in choro, prout moris est, facias assignari, et si qua praebenda priusquam ibi episcopus substituatur vacaverit, eam sibi nihilominus [Col. 0592C] nullius contradictione vel appellatione obstante concedas pariter et assignes, et interim ut ejusdem Ecclesiae canonicus esse recognoscatur, canonicos de communi annuatim aliquod beneficium competens et congruum eidem praecipias assignari. Si autem ante substitutionem episcopi nulla praebenda vacaverit, etiam episcopum substitutum maturius exsequi quae tibi mandavimus auctoritate nostra et tua compellas, et tam ei quam canonicis districte prohibeas, ne antequam Nicolaus praebendam habeat, aliquem in canonicum recipere vel in stallo ponere ulla ratione praesumant, et si attentaverint, tu id fieri nullo modo sustineas, nec contemptum nostrum et tuum impunitum relinquas.
[Col. 0592D] Data Beneventi, sexto Non. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ALEXANDRO Cisterciensi abbati, et universis ejusdem ordinis coabbatibus, tam praesentibus quam futuris, canonice instituendis in perpetuum.
Attendentes quomodo vos a saecularis vitae latitudine conversos, omnipotens et clemens Deus, ad [Col. 0593A] angustae portae deduxit introitum, et vos tanquam a carne adipem separavit, gaudio gaudemus, et interna mentis laetitia, et exsultatione jucunditatis replemur, monentes pariter, et exhortantes, ut sollicita intentione nitamini in vasis vestris oleum deferre, quatenus cum media nocte clamor factus fuerit, accensis lampadibus vestris, sponsi mereamini thalamum introire (Matth. XXV) ; et justitiae beatitudinem recipere, quae vobis est servata in coelis. Quapropter quia vos elegit Dominus in haereditatem sibi, et a longe de alto respexit paci, et tranquillitati vestrae, quantum nobis gratia divina concedit, prospicere cupientes, apostolica vobis auctoritate concedimus, et indulgemus:
[Col. 0593B] Ut abbates vestri ordinis, qui aliquo crimine fama publica respersi, aut publice convicti, a Patribus abbatibus secundum formam ordinis commoniti suae praelationi sponte cedere noluerint, ad sedem apostolicam appellandi facultatem non habeant, aut suum reatum per personas aliquas defendendi. Sancimus praeterea, ut si episcopi tertio cum humilitate, et devotione, sicut convenit, requisiti, substitutos abbates benedicere forte renuerint, eisdem abbatibus liceat novitios proprios benedicere, et alia, quae ad illud officium pertinent, exercere, donec episcopi ipsi duritiam suam recogitent, et abbates benedicendos benedicere non recusent. Sane si episcopi aliquid ab abbatibus praeter obedientiam debitam, contra libertatem ordinis, a praedecessoribus [Col. 0593C] nostris, et nobis indultam, expetierint, liberum sit eisdem abbatibus auctoritate apostolica denegare, quod petitur, ne occasione ista ordo ipse, qui hactenus liber exstitit, perpetuae servitutis laqueo vinciatur. Quod si episcopi aliquam propter hoc in personas, vel Ecclesias vestras sententiam promulgaverint, eamdem sententiam tanquam contra apostolicae sedis indulta prolatam, irritam fore sancimus.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae constitutionis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si qua igitur in futurum ecclesiastica, saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere [Col. 0593D] venire tentaverit; secundo, tertiove commonita, nisi praesumptionem suam digna satisfactione correxerit, potestatis, honorisque sui dignitate careat; reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore, et sanguine Dei, et Domini nostri Redemptoris Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem hanc nostram constitutionem servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus signavi.
- Ego Hubaldus Ostiensis episc.
- [Col. 0594A] Ego Benardus Portuensis et Sanctae Rufinae episc., etc.
Datum Beneventi per manum Gerardi, S. R. E. notarii, IV Nonas Julii, indictione II, anno Dominicae Incarnationis 1169, pontificatus vero domni Alexandri papae anno X.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus, archiepiscopis, episcopis, et [Col. 0594B] dilectis filiis universis abbatibus in Cisterciensi capitulo congregatis, salutem et apostolicam benedictionem.
Inter innumeras mundani turbinis tempestates, quas contra Ecclesiam Dei, et nos ipsos ferventis persecutionis procella commovit, magnum nobis est praestitum, Deo providente, remedium, cum universitatis vestrae ferventissima charitas, nec pericula timuit, nec adminicula denegavit, ex his videlicet retributionis cumulum, ex illis, auctore Domino, patientiae consecutura triumphos. Meminimus plane, et cum omnium gratiarum actione recolimus, quam inviolabili firmitate fluctuantem Petri naviculam fidei vestrae anchora servavit in [Col. 0594C] turbine, qualiter etiam frequens orationum instantia, quasi iterum dormientem in eadem navicula Salvatorem, ingruente suscitavit tempestate, ita ut saepenumero, magnitudine stupefacti miraculi, et ipsum glorificemus, quo mari et fluctibus imperante, optata coepit arridere tranquillitas, et vos penitus venerabiles habemus, quorum nobis suffragantibus meritis coelestis creditur placata majestas.
Accedit ad haec omnia, dilectorum filiorum nostrorum Cisterciensis et Claraevallensis abbatum sollicitudo laudabilis, et devota, qui non humano instinctu, sed superni consilii spiritu provocati, pro pace universalis Ecclesiae labores maximos et pericula subierunt. Quod tanto nobis, et fratribus nostris [Col. 0594D] gratum est amplius, et acceptum; quanto eorum studium, et laborem universae Dei Ecclesiae magis confidimus profuturum. Maximeque speramus, quod pia eorum instantia, vestris orationibus incessanter adjuta, ad ordinis honorem, et commodum, et optatae pacis profectura sit incrementum. Debitores ergo vobis, pro tam multiplici charitatis vestrae munere, constituti; vos, et sacrum ordinem, quem servatis, omni, qua possumus, affectione diligimus, et ejusdem ordinis profectibus et augmentis, amplissimo studio promptae sollicitudinis aspiramus, quandoquidem inutiliter videremur superni agricolae vicissitudinem gerere, si plantationem, quam plantavit dextera ejus, opportunis cessaremus imbribus irrigare.
[Col. 0595A] Eapropter universitatem vestram per apostolica scripta rogamus, monemus, et exhortamur in Domino: quatenus recolentes, qualiter haec plantatio sancta, haec vitis fructifera, haec denique vinea Domini Sabaoth, sub primis ordinis patribus pullulavit, et palmites suos longe, lateque producens, ad mortifera circumquaque venena pellenda, flores protulit, et odores effudit, pervigili custodia studeatis eorum in omnibus inhaerere vestigiis, per quos, cooperante Domino, in deserto mundi hujus, flos hujuscemodi plantatus est honestatis: hi, quoniam monastica frugalitatis continentissimi professores, optimum ponentes in paupertate principium, totius sufficientiae assecuti sunt complementum, Ecclesiae chari, episcopis, et praelatis accepti, atque [Col. 0595B] in conspectu regum et principum fama et merito gloriosi. De caetero nos, et totum Ecclesiae sanctae negotium vestris devotis orationibus commendamus, orantes et ipsi, ut omnipotens Pater, in cujus estis nomine congregati, ordinationes, et opera vestra in beneplacito suo disponat; et vos pariter, ac subditos fratres ad spiritualia jugiter incrementa promoveat. Adhuc, quia praedictum Claraevallensem abbatem, pro inevitabili necessitate promovendae pacis, ab adventu capituli duximus retinendum; eum a vobis petimus haberi excusatum, sicut et de ipso Cisterciensi, in patientia vos sustinere rogamus, si forte contigerit, ut eum pro tanta necessitate, celebrato capitulo, revocemus.
[Col. 0595C] Datum Benevento, XIV Kalend. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, clero, judicibus et universo populo Beneventano, tam praesentibus quam futuris, in perpetuum.
[Col. 0595D] Sicut in vanum agricola de terrae ubertate confidit, cum ante jactum semen spinis et tribulis non expurgat, ita quidem et pastor Ecclesiae inaniter praemium officii pastoralis exspectat, si ad resecanda de agro Domini vitiorum plantaria non intendit; cum praeceptum acceperit per prophetam a Domino, ut evellat et destruat, et disperdat, et dissipet, et aedificet, et plantet. Et quidem istud universis Ecclesiae praelatis incumbit, a nobis autem et successoribus nostris eo fortius creditur exigendum quo et ampliorem ex voluntate Domini potestatem in beato Petro percipimus et evidentiore praecepto quasi primo loco de salute sequentium convenimur. Consuetudo autem, imo usurpatio [Col. 0596A] quaedam in civitate vestra dicitur exstitisse quae divinis et humanis legibus inimica dignoscitur, et tam facientes, quam consentientes in discrimen divinae ultionis adducit, mercatores siquidem, viatores et peregrini hospitio apud aliquem in ipsa civitate recepti si contingat eos ibi aliqua infirmitate gravari, nec domum egredi, nec testamentum de rebus suis facere, nec sepulturam ubi voluerint, si decesserint eligere permittuntur, cum extremam obeuntium voluntatem in sepultura et dispositione rerum suarum, et leges et canones praecipiant observari. Sed res eorum partim curiae nostrae, partim ecclesiae, partim hospitibus disperguntur. Ex eo plurimi suspicantur aliquando contingere, ut ita male quandocunque infirmi a suis procurentur [Col. 0596B] hospitibus, quod eorum mors per illorum cupiditatem et voto videatur, et manibus accersita. Unde beatae memoriae praedecessor noster papa Eugenius officii sui zelo succensus, ne Romanus pontifex diceretur admittere, quod argui per eum in aliis et emendari deberet usurpationem tam pessimam quae diuturnitate temporis pro consuetudine inoleverat a Beneventana civitate removit, et eam viribus carere decrevit. Quia vero eodem antecessore nostro viam universae carnis ingresso denuo consuetudo pestifera ex hominum cupiditate revixit, et radix amaritudinis in idipsum ex majore dissimulatione ac negligentia germinavit. Nos de communi fratrum nostrorum consilio et assensu, [Col. 0596C] consuetudinem istam non jure aliquo sed cupiditate tantum, et diuturnitate subnixam mansura in perpetuum inhibitione damnamus, et omni decernimus effectu carere, tam sepulturam quam dispositionem rerum suarum in libera ponentes abeuntium voluntate, et tam a cura nostra quam a civitate tota omnem notam tantae avaritiae amoventes; habeant ergo de caetero praedicti homines in civitate Beneventana, et tenimentis ejus et recedendi quandocunque voluerint, et locum mutandi, et eligendi sepulturam, aut testandi de rebus suis, si remanere ibi statuerint legitimam potestatem, et in nullo praedicta usurpatio illis obsistat, quominus de personis et rebus suis possint, quod decreverint ordinare. Sane si quisquam eorum intestatus [Col. 0596D] obierit, res ejus sub conscientia rectoris nostri, archiepiscopi et idoneorum testium apud aliquam praedictae civitatis ecclesiam deponantur, ut si forte infra annum aliquis apparuerit, qui de jure debeat ei succedere, cum integritate illi reddantur, alioquin pristina in eis consuetudo servetur. Si quis autem adversum hanc nostram constitutionem venire tentaverit, si clericus fuerit, ecclesiastici beneficii suspensione multetur, laicus vero cum restitutione ablatorum banno duarum librarum argenti curiae nostrae obnoxius habeatur; atque ut duplici contritione tanta conteratur iniquitas, si qua ecclesiastica saecularisve persona contra hujus nostrae constitutionis paginam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem [Col. 0597A] suam digna satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episc.
- Ego Hubaldus Ostiensis episc.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episc.
- Ego Hubaldus presb. card. tit. Sanctae Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes presb. card. SS. Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- Ego Albertus presb. card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Boso presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- [Col. 0597B] Ego Jacinthus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Arditio diac. card. S. Theodori.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Hugo diac. card. Sancti Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Petrus Sanctae Mariae in Aquiro diac. card.
Datum Beneventi per manum Gerardi, sanctae Romanae Ecclesiae notarii, VIII Kal. Augusti, indictione secunda, Incarnationis Dominicae anno 1169, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno decimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis NICOLAO archidiacono, et GARDULPHO praeposito Astensis ecclesiae, eorumque fratribus, tam praesentibus quam canonice substituendis in perpetuum.
Officii nostri nos admonet, et invitat auctoritas, pro Ecclesiarum statu satagere, et earum quieti et tranquillitati salubriter, auxiliante Domino, providere. Eapropter, dilecti Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praedecessoris nostri felicis memoriae Adriani papae vestigiis inhaerentes praefatam ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri et nostra [Col. 0597D] protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona, eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisve successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Curtem, quae dicitur Quartum cum castro, villa, et toto dominicatu, pratis, herbis, silvis, nemoribus, pascuis, et aquaticis, et ripariis usque in Tanagrum: et toto districtu ipsius villae; ecclesiam S. Petri sitam in eodem loco, cum decimis et pertinentiis [Col. 0598A] suis; curtem suam, quae dicitur Ercule cum ecclesiis, et decimis ad ipsam pertinentibus, et toto districtu hominum; plebem Pizentianae, cum castro, villa, et capitulo totius plebatus, servis, et ancillis, et capella S. Michaelis, et decimis praedictae ecclesiae pertin. et toto districtu hominum, turre, et castro Coningo cum domo murata, et sexta parte de communibus; tres mansos in eodem loco, cum ecclesia parochiali, et capella ipsius castri, et decimis ad ipsam pertinentibus; ecclesiam de Podanengo, cum decimis, et pertinentiis suis; quatuor mansos in eodem loco cum servis, et ancillis; curtem unam quae dicitur Mons Tegletus, cum servis et ancillis; ecclesiam S. Dalmatii cum pertinentiis suis; ecclesiam S. Andreae [Col. 0598B] de Fontana stantia; tres mansos, in Abarana, cum capella S. Georgii ad plebem Pizentianae pertinente; ecclesiam S. Genesii de Gobione, cum manso uno, et decimis, et aliis pertinentiis suis; decimam S. Martini de compergulis; ecclesiam de Malesco, cum decimis, et pertinentiis suis; ecclesiam de Corebama, cum decimis et pertinentiis suis; ecclesiam de Cortanseris, cum decimis allodiorum, et vallis Azonis, et aliis pertinentiis suis; ecclesiam de Sexanto, cum decimis et pertinentiis suis; ecclesiam de Solio, cum decimis et pertinentiis suis; ecclesiam parochialem de Valliculis, cum totius villae decimatione excepta decimatione antiquarum possessionum dominorum; ecclesiam de [Col. 0598C] Castiglione, cum decimis et pertinentiis suis; ecclesiam de Cellis, cum illo quod fuit Hugonis, et quidquid habetis in eadem villa, seu territorio ejus ex parte Oberei exstirpantis vineas; decimas quoque totius civitatis, et villarum ei adjacentium; vallis Tertiae, montis Bonini, Arpegiani, vallis Latronis, exceptis iis quae aliis ecclesiis sunt concessa; tres mansos in Viniaco, cum pascuis, herbis, cultis et incultis, aquaticis, ripaticis et toto districtu ipsorum hominum; tres mansos in villa cum ecclesiis et pertinentiis suis; duas partes majores castri de Corseone, quae quondam fuere Bonefacii de Cortanenseris, et medietatem alteram ipsius partis, quae fuit Carbonis, cum capella, et toto districtu hominum; quatuor mansos in eodem loco, cum parte, quae fuit Gualfredi de Galandria: et quidquid habetis [Col. 0598D] in Anteriso, in Stoderda, in Lorello, et in Magleolo, cum aquaticis, et ripaticis et toto districtu hominum in Vallefenaria, in Vallepeto, in Suberico, et in Curaldia, et Montoso, et omnia quae juste habetis, in cultis, et in incultis, in herbis, pratis, silvis, nemoribus, in terra, vinea Vallebella, orista majore, Chrispizen, et in Ecclopleno, et omnia quae habetis ultra Tanarum in monte Prevello, in Lauretto, Saxo Canulro, Calocio, Aglano, Mecedo, Corticellis, Spalvariae, et in Rocheta de Flexo; quidquid habetis in testamento Ung ri, et uxoris ejus Genevae in valle Cimina, monte Morino, Paderno, et Predalia, et ecclesiam S. Adriani cum pertinentiis suis.
[Col. 0599A] Praeterea omnes rationabiles et antiquas consuetudines Ecclesiae vestrae, et quae in obsequiis defunctorum, et missarum celebrationibus, atque divisionibus oblationum, tam infra civitatem quam extra per totum episcopatum, hactenus habuisse noscimini; processiones quoque certis temporibus institutas, cum suis receptibus, vobis, vestrisque successoribus confirmamus. Decernimus ergo, etc., salva apostolicae sedis auctoritate et episcopi vestri canonica justitia. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae ecclesiae episcopus.
- Ego Ubaldus Ostiensis episc
- Ego Bernardus Portuen. et S. Rufinae episc.
- Ego Albertus presb. card. tit. S. Laurentii in Lucina
- [Col. 0599B] Ego Bozo presb. cardin. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Ubaldus presb. card. titul. S. Crucis in Hierusalem.
- Ego Joannes S. Joannis et Pauli presb. card. tit. S. Pammachii.
- Ego Jacintus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Arditio diac. card. S. Theodori.
- Ego Cynthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii.
- Ego Petrus diac. card. S. Mariae in Aquiro.
Datum Beneventi per manum S. R. E. notarii, VIII Kal. August. indict. II, incarnationis Dominicae anno 1169, pontificatus vero Alexandri papae III [Col. 0599C] anno X.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis proceribus, militibus et universis Christi fidelibus ad quos litterae istae pervenerint, salutem et apostolicam benedictionem.
Inter omnia quae in cursu rerum labentium ad exercitium charitatis sapientia divina disposuit, non facile quidquam nobis occurrit, in quo et gloriosius [Col. 0599D] ad virtutem, et fructuosius ad mercedem possit charitas exerceri, quam si necessitas orientalis Ecclesiae et fidelium Christianorum sublevetur auxilio, et taliter a paganorum muniatur incursu, ut et cultus ibi divini nominis non deficiat, et fraternitatis virtus laudabiliter enitescat. Cum enim in solo supernae bonitatis nutu consistat et labores auferre fidelium et barbarorum reprimere feritatem, dissimulat interdum clamorem exaudire gementium, et fratres in fratrum oculis permittit affligi ut videat si aliquis sit intelligens aut requirens Deum (Psal. XIII) , et si forma divinae pietatis in alicujus animo inveniatur impressa. Si enim Creator hominum et angelorum inclinavit coelos suos et descendit (Psal. XVII) , et pro salute inutilis servi crucis [Col. 0600A] subire patibulum non despexit, restat nunc ut et qui vixit jam non sibi vivat, sed ei qui pro nobis mortuus est et resurrexit (II Cor. V) , qui tradidit semetipsum pro nobis, et hostiam Deo in odorem suavitatis (Ephes. V) . Saepe ac multum laboratum est a fidelibus Christianis pro illius terrae defensione, et multa effusione sanguinis per divinae gratiae favorem obtentum, ut cultus ibi Christianae fidei potuerit conservari. Imo et cum olim in potestatem Saracenorum ex peccato populi devenisset, exsurgentes sursum viri virtutis, denuo terram ad fidem Christi, exstinctis aut fugatis gentibus, revocarunt, et erecto ibi fidei vexillo, sepulcrum Domini populorum accessu celebre reddiderunt. Nunc autem quia et populi numero diminuta, et frequentibus [Col. 0600B] attrita laboribus, et variis bellorum eventibus confecta videtur, ut si non ei charitas fraterna subvenerit, extrema sibi timeat pericula imminere, consuetum de occidentali plaga suffragium rursum exposcit, et vos, admonentibus nobis, tanquam Deo exhortante per nos, per venerabiles fratres nostros Tyrensem archiepiscopum, Paneadensem episcopum, et dilectos filios G. praeceptorem Hospitalis, et nobilem virum A. de Landast. deferendo sibi suffragio suppliciter interpellat, tantum sibi fructum sperans de praesenti ope futurum, quantum per quemcunque laborem hominum non credit se ulterius recepturum. Sed et extrema sibi pericula prospicit imminere, si fraternae charitatis auxilium [Col. 0600C] aut subtractum ei fuerit aut dilatum. In januis quidem esse videtur, unde aut inimici sui tantum robur accipient, quod ejus incursum sustinere non poterit, aut Christianorum virtus taliter roborabitur, quod securus quisque sub arbore sua quiescet, et vestra posteritas ab illorum subventione poterit quieta manere. Tanti ergo hujus periculi timore deterriti, tantae inde utilitatis intuitu provocati, universitatem vestram monemus et exhortamur in Domino, atque in remissionem vobis injungimus peccatorum, quatenus pro illius amore qui nascendo, moriendo et resurgendo, universorum salutem in terra illa voluit operari, ad subventionem ejus viriliter accingamini, et qui expediti sunt in personis, alii vero in facultatibus suis, remoto tarditatis obstaculo, [Col. 0600D] pro salute fratrum nostrorum ita vos exponere satagatis, ut quod ad gloriam Christiani nominis multo sanguine patrum vestrorum noscitur acquisitum, per laborem et industriam vestram conservari valeat et muniri.
Nos autem sollicitudinem vestram favore apostolico prosequentes, illis qui pro divinitatis amore laborem hujus profectionis assumere, et quantum in se fuerit implere studuerint, de indultae nobis a Domino auctoritatis officio, illam remissionem impositae poenitentiae per sacerdotale ministerium facimus, quam felicis memoriae Urbanus et Eugenius patres et antecessores nostri temporibus suis statuisse noscuntur, ut videlicet qui ad defensionem terrae idoneus, et ad hoc obsequium expeditus, suscepta [Col. 0601A] poenitentia biennio ibi ad defensionem terrae permanserit, et sudorem certaminis ad praeceptum regis et majorum terrae pro amore Christi portaverit, remissionem injunctae poenitentiae se laetetur adeptum, et cum contritione cordis et satisfactione oris profectionem istam satisfactionis loco ad suorum hanc indulgentiam peccatorum, nisi forte rapinae vel furti, vel perceptae usurae reos esse constiterit, in quibus, si facultas adfuerit, non purgatur peccatum, nisi restituatur ablatum. Si vero facultas reddendi defuerit, praedicta satisfactio ad istorum quoque remissionem sufficiat peccatorum. Qui vero per annum in hoc labore permanserit, exoneratum se de medietate satisfactionis impositae auctoritate apostolica recognoscat. Ad hoc ne pium desiderium [Col. 0601B] alicujus perturbatio pravorum exterreat, nos familias, possessiones eorum sub beati Petri protectione suscepimus, et in defensione nostra et praelatorum Ecclesiae statuimus permanere, auctoritate apostolica decernentes, ut de omnibus quae illi qui crucem acceperunt, quiete possederint, nulla post susceptam crucem quaestio moveatur, donec ipsi redierint, vel de eorum obitu certissime cognoscatur. Quicunque vero aere alieno premuntur, et tam sanctum iter puro corde incoeperint, de praeterito usuras non solvant. Liceat autem eis terras seu caeteras possessiones suas, postquam commoniti propinqui sive domini ad quorum feodum pertinet, pecuniam ipsis mutuare aut noluerint, aut non potuerint, [Col. 0601C] ecclesiis vel personis ecclesiasticis aut aliis fidelibus libere et sine ulla reclamatione impignorare. Praeterea omnibus sepulcrum Dominicum pro instanti necessitate visitare volentibus, tam in itinere morte praeoccupatis, quam usque illuc pervenientibus, laborem itineris ad poenitentiam, obedientiam et remissionem omnium peccatorum injungimus, ut post hujus certaminis ergastula vitam aeternam consequi mereantur.
Data Beneventi, quarto Kalendas Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum gemitus de quacunque tribulatione clamantium ad aures debeant Ecclesiae pervenire, dolores orientalis Ecclesiae tanto attentius audire nos convenit, tantoque illi attentius condolere, quanto ampliorem et majorem compassionem de divinae consolationis uberibus ad nos legimus emanasse. Quia etenim locum illum et in veteri et in novo populo divinitus videmus electum, unde quasi de corde per universum corpus vena vitae decurreret, non abs re de universis partibus ad auxilium illius terrae concurritur, sed quia universitas hominum cibum vitae [Col. 0602A] videtur et salutis potum hausisse. Sane nunc, sicut dicitur, in tantae constituta est necessitatis articulo, ut ipsa imminentes angustias tacere non possit, et nos cum universa occidentali Ecclesia de subventione illius attentius oporteat cogitare. Praesto quidem esse videtur unde vel inimici crucis Christi tantum robur accipient, quod orientalis Ecclesia eorum impetum non poterit sustinere, aut nostri per divinum favorem et auxilium fratrum suorum ita proficient, quod ab eorum impetu securi quiescent, et occidentali Ecclesiae de subventione illorum omnis anxietas et sollicitudo tolletur. Nunc igitur quia venerabiles fratres nostri F. Tyrensis archiepiscopus, et episcopus Belmensis, praeceptor Hospitalis, et nobilis vir A. de Landast, pro exponenda [Col. 0602B] illius terrae necessitate, occidentalis Ecclesiae praesidio postulando mittuntur; fraternitatem tuam scriptis apostolicis exhortamur, et commissa nobis a Deo auctoritate injungimus, ut vice nostra praedictis fratribus diligenter assistas, et apud charissimum in Christo filium nostrum Ludovicum illustrem Francorum regem suggestione tua efficias, ut personis regni ecclesiasticis et mundanis convocatis in unum, de illius terrae subventione disponat, ea quidem discretione adhibita, ut qui ad hoc idonei visi fuerint in personis, alii vero in facultatibus suis, erga fratres suos charitatis debitum exsequantur, et ante ad subsidium praestandum accelerent, quam contra eos Turcorum manus ex alienis [Col. 0602C] opibus invalescat. Tu ipse quoque personas provinciae tuae in unum studeas convocare, atque cum eis quod ad honorem Dei et salutem illius terrae pertineat, deliberes ac disponas. Porro nos auctoritatem nostram in facto isto experientiae tuae aliorumque archiepiscoporum regni committimus, ut vos ad tuitionem et securitatem proficiscentium, et poenitentium indulgentiam juxta tenorem litterarum, quas propter hoc dirigimus, procedatis et recipiatis familias et facultates eorum sub protectione Ecclesiae, qui laborem hujus itineris pro amore Dei et subventione terrae duxerint assumendum. Sed et si quid ad eorum tuitionem adjiciendum fore videris, quod Ecclesiae praestare conveniat, vice nostra peragite, ac pariter sacerdotalem zelum ad exsecutionem [Col. 0602D] pii operis exercete, ut ministerium vestrum honorificetur in omnibus, et orientalis Ecclesia consuetum de regno vestro suffragium, Deo inspirante, reportet.
Data Beneventi, quarto Kalendas Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectae in Christo filiae TAIDI abbatissae monasterii S. [Col. 0603A] Fabiani de Farinate, ac Sancti Damiani de Donaria, ejusque sororibus, tam praesentibus quam futuris, regulariter substituendis in perpetuum.
Ad hoc universalium ecclesiarum cura nobis a provisore omnium bonorum Deo concessa est, quatenus religiosas personas diligamus, et beneplacentes Deo famulatui studeamus modis omnibus propagare: nec enim Deo gratus famulatus aliquando impenditur, nisi ex charitatis radice procedens a puritate religionis fuerit conservatus. Idcirco dilecta in Christo filia Thais abbatiss. petitioni tuae per venerabiles fratres nostros G. archiepiscopum Mediolanensem apostolicae sedis legatum, et Albertum Laudensem episcopum clementer annuimus, et beator. Fabiani et Damiani ecclesias, quibus Deo [Col. 0603B] auctore praesides, ad exemplar praedecessorum nostrorum sanctae memoriae Paschalis, Calixti et Innocentii Romanorum pontificum sub apostolicae sedis tutela excipimus, et eas ab omnium mortalium deinceps gravamine liberas permanere decernimus, quarum unam ecclesiam videlicet Beati Fabiani de Farinate Bergomenses comites Lantelmus, Guillelmus, Arditius, Rogerius, Albicus, Arduinus, Osbertus, qui videlicet eam in fundo suo construxerunt sub annuo censu duodecim denariorum Mediolanensis monetae beato Petro, et ejus Romanae Ecclesiae obtulerunt. Aliam vero Ecclesiam Beati Damiani de Donaria sub consimili censu firmantes. Per praesentis igitur privilegii paginam apostolica auctoritate [Col. 0603C] statuimus, ut quaecunque bona, quascunque possessiones eidem Ecclesiae, aut ex praedictorum comitum, aut ex quorumlibet fidelium largitione possident, sive in futurum, largiente Deo, juste atque canonice poterunt adipisci, firma vobis, et his quae post vos successerint, illibata permanere, nec dioecesano episcopo facultas sit ecclesias ipsas et personas in ejus domibus servientes gravare, aut aliquid in illis potestate judiciaria exercere praeter locorum consecrationes, sanctimonialium benedictiones, et clericorum, qui in eis constituti fuerint, ordinationes, si tamen episcopus catholicus fuerit et gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et si gratis, ac sine aliqua pravitate voluerit sacramenta eadem ministrare, alioquin a quovis [Col. 0603D] malueritis catholico ea suscipietis episcopo.
Nulli ergo omnino hominum liceat praefatas ecclesias perturbare, aut earum possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur sanctimonialium in praelibatis ecclesiis Deo servientium profutura salva sedis apostolicae auctoritate. Obeunte vero te nunc eorumdem locorum abbatissa, vel earum qualibet, quae tibi successerit, nulla ibi qualibet, quae tibi successerit, nulla ibi qualibet subreptionis astutia, seu violentia praeponatur, nisi quam sorores communi consensu, vel sororum pars consilii sanioris secundum Dei timorem, et beati Benedicti Regulam elegerint, a Romano pontifice, vel cui ipse commiserit, consecrandam. Sepulturam quoque eorumdem locorum [Col. 0604A] liberam esse censemus, ut eorum devotioni, et extremae voluntati, qui se in praefatis locis sepelire deliberaverint, nisi forte excommunicati, vel interdicti sint nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur. Porro novalium vestrorum quae propriis manibus, aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium decimas ab aliquibus exigi omnino prohibemus communi vita viventibus. sicut beatus Gregorius ait jam de faciendis portionibus, vel exhibenda hospitalitate nihil nobis loquendum est, cum omne quod superest in causis piis, ac religiosis erogandum est. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus
- [Col. 0604B] Ego Hubaldus Ostiensis episc.
- Ego Bernardus Portuensis episc.
- Ego Ubaldus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Albertus presb. card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Bozo presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Petrus presb. card. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Jacintus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Arditio diac. card. S. Theodori.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- [Col. 0604C] Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Petrus diac. card. S. Mariae in Aquiro.
Datum Beneventi per manum Gerardi, sanctae Romanae Ecclesiae notarii II, Kal. Augusti, indict. II, Incarnationis Dominicae anno 1169, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno decimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectae [Col. 0604D] in Christo filiae G. abbatissae et sororibus monasterii S. Zachariae de Venetia, salutem et apostolicam benedictionem.
Justis petentium desideriis facilem nos convenit impertiri consensum ut vota quae a rationis tramite non discordant, effectu sint prosequente complenda. Eapropter, dilectae in Domino filiae, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu decimam, quam habetis in Monte-Cilice a vener. fratre nostro Girardo Paduano episcopo rationabiliter vobis concessam et scripti sui munimine roboratam, vobis et monasterio vestro auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocimo communimus. Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis [Col. 0605A] infringere vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Beneventi, XVII Kalend. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri JOANNI Bonon. episcopo ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.
Sacrosancta Romana Ecclesia Bonon. Ecclesiam speciali semper praerogativa dilexit et eam inter alias studuit propensius honorare. Inde est quod [Col. 0605B] nos, qui licet minus sufficientes in ejusdem sumus Ecclesiae specula collocati praefatam Bonon. Ecclesiam consueta benignitate diligamus et tuis justis postulationibus, venerabilis frater Joannes episcope, gratum cupimus impertiri assensum. Quocirca, frater episcope, personam tuam et commissam tibi Ecclesiam plenis charitatis brachiis amplectentes, omniaque tam in civitate quam in comitatu Bonon., tam majora quam minora, ut massam primarii et alias massas et fundos in eodem comitatu praeter haec quod te patrimonio nobilis mulieris comitissae Mathildis in eodem comitatu habemus si quid est et excepto banno quod in civitate Bononiae ex parte Romani pontificis, prout hactenus et deinceps judicetur, [Col. 0605C] sicut piae recordationis Anastasius papa praedecessor noster bonae memoriae Gerardo quondam Bonon. episcopo antecessori tuo receptis ab eo centum libris assortiat. Quas pro utilitatibus Ecclesiae Romanae expendit in emphiteusim sibi suisque successoribus de communi fratrum suorum consilio concessisse atque locasse dignoscitur. Nos tibi tuisque successoribus et per vos Bonon. ecclesiae titulo locationis in emphiteusim perpetuam concedimus atque locamus et locationem ipsam praesentis scripti pagina communimus. Pro ipsa vero locatione tu tuique successores nobis nostrisque successoribus duas libras puri argenti annis singulis in mense Junio debetis exsolvere. Porro quemadmodum nunc institutum est praesenti paginae duximus [Col. 0605D] adnectendum ut tibi vel alicui tuorum successorum nullatenus liceat hanc locationem alicui ecclesiae vel personae vendere, vel alienare, nisi nobis nostrisque successoribus. Nos vero et nostri successores praefatam locationem ab omni homine tibi tuisque successoribus defendere cogimus. Quod si aliqua partium quod suum erit quemadmodum supra scriptum est adimplere neglexerit, centum libras auri puri alteri sub nomine pene exsolvet et eodem locatio indissolubiliter permanebit. Nulli ergo hominum fas sit hanc nostrae locationis paginam temerario ausu infringere, seu ipsi modis quibuslibet contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
- [Col. 0606A] Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Ubaldus presb. card. tit. S. Crucis.
- Ego Joannes presb. card. Sanctorum Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- Ego Hildebrandus presb. card. basilicae XII Apostolorum.
- Ego Albertus presb. card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Guillelmus presb. card. tit. S. Petri ad Vincula.
- Ego Joannes presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Joannes presb. card. S. Marci.
- [Col. 0606B] Ego Theodinus presb. card. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Ruffinae episc.
- Ego Hyacinthus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Arditio diac. card. S. Theodori.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Manfredus diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Petrus card. S. Mariae.
Datum Verulan. per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XIV Kal. Maii, indict. III, Incarnat. Dominicae anno 1169, [Col. 0606C] pontificatus domni Alexandri papae III anno tertio.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GUALAE Pergamensi episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.
Cum ad nostram praesentiam devotionis intuitu accessisses, ut nos scilicet et matrem tuam sacrosanctam Ecclesiam Romanam visitares, nobis et [Col. 0606D] fratribus nostris diligenter exposuisti quod commissus tibi episcopatus nimis arctus existeret. Quare a nobis instantius expostulasti quod de ecclesiis illis quae in episcopatu jam dicto ad Romanam solummodo Ecclesiam spectant tibi concedere deberemus unde necessitatem tuam posses in aliquo relevare. Quocirca nos illius sincerissimae devotionis affectum quem circa jam dictam Romanam Ecclesiam multipliciter exhibuisse cognosceris diligentius attendentes, considerantes etiam quantum pro nostris et ejusdem Ecclesiae negotiis promovendis laborem subieris et quem etiam fructum omnipotens et misericors Dominus labori tuo contulerit, ecclesiam Sanctae Mariae Turre quae est super villam de Sucre et ecclesiam Sancti Juliani [Col. 0607A] de Sovisio quae supra Aduam consistit, tibi et praedictae ecclesiae tuae, necnon et successoribus tuis de communi consilio fratrum nostrorum ad regendas et disponendas apostolica auctoritate . . . . . . . . . . et te exinde per annulum aureum investivimus ita quidem quod tu et successores tui censum inde nobis nostrisque successoribus scilicet pro unaquaque duodecim denarios veteris Mediolanensis monetae annis singulis persolvetis. Clerici vero earumdem ecclesiarum tibi et successoribus tuis tanquam nobis ipsis et velut ipso episcopo reverentiam et obedientiam exhibebunt et jure parochiali plenius respondebunt.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam concessionem temere perturbare, [Col. 0607B] etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episc.
- Ego Hubaldus Ostiensis episc.
- Ego Ubaldus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Albertus presbyter. card. tit. Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Guillel. presb. card. tituli Sancti Petri ad Vincula.
- Ego Bozo presb. card. Sanctae Pudentianae tituli Pastoris.
- Ego Petrus presb. card. tit. Sancti Laurentii in Damaso.
- Ego Hyacinthus diacon. cardin. Sanctae Mariae in [Col. 0607C] Cosmedin.
- Ego Ardicio diac. card. S. Theodori.
- Ego Cinthius diac. card. Sancti Adriani.
- Ego Manfredus diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Hugo diac. card. Sancti Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Petrus diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Aquiro.
Datum Beneventi, per manum Gerardi sanctae Romanae Ecclesiae notarii, II Non. Novembris, indictione III, Incarnationis Dominicae anno 1169, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno undecimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ABSALONI Roschildensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum Christianae fidei religio divina cooperante gratia propagatur, et perfidae gentis contunditur et frangitur refrenaturque malitia, tanto inde gaudium et laetitiam concipimus in animo nostro majorem, quanto amplius ex hoc divini cultus numinis augetur, et universalis Ecclesiae de die in diem suscipit incrementum. Ex litteris siquidem charissimi in [Col. 0608A] Christo filii nostri Waldemari illustris Danorum regis et plurium aliorum manifeste comperimus quod quaedam insula, Ro nomine, dicta juxta regnum suum posita, tantae idololatriae ac superstitioni a primitivis catholicae fidei fuisset temporibus dedita ut circumjacentem regionem sibi efficeret censualem, et eidem regno et universis Christianis circumpositis damna multa et crebra pericula incessanter inferret. Quod idem rex coelesti flamine inspiratus, et armis Christi munitus, scuto fidei armatus, considerans, divino munere protectus, eam brachio forti et extento, duritiam hominum illius insulae expugnatur, et exprobratiorem immanitatem illorum ad fidem et legem Christi tam potenter ac valide magnanimiter revocavit, et suae quoque subjecit dominationi. [Col. 0608B] Sane quoniam potentes ac populus terrae angustam insulam habent, ita quod non possunt proprium episcopum et pastorem habere, rex eorum precibus et supplicatione devictus, necessitate inspecta, nos satis suppliciter et affectuose rogavit, ut tibi curam et administrationem illius insulae committeremus, quantum ad spiritualia. Nos igitur petitionibus ejusdem regis in quibus cum Deo et justitia possumus animo benigniori fovere volentes, et te sicut venerabilem fratrem et firmam columnam Ecclesiae gratiae et honore praevenire optantes, interventu quoque venerabilium fratrum nostrorum E. Lundensis archiepiscopi apostolicae sedis legati et episcoporum et principum regni et instantia venerabilis fratris nostri Upsalensis archiepiscopi et [Col. 0608C] dilectorum filiorum nostrorum Brianensis abbatis, Joannis magistri nuntii ejusdem regis et magistri Galteri clerici tui nihilominus inclinati, tibi et successoribus tuis magisterium et praelationem ejusdem insulae in spiritualibus indulgemus in perpetuum absque praejudicio justitiae aliarum ecclesiarum si quam in ipsa habent. Eis ergo quoniam sunt rudes in fide et adhuc legis nostrae ignari, verbum salutis annunties et viam veritatis demonstres, necnon salubribus conditionibus et doctrina Christiana informes.
Datum Beneventi, II Non. Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Lundensi archiepiscopo apostolicae sedis legato, episcopis et dilectis filiis abbatibus, prioribus et aliarum ecclesiarum praelatis per Daniam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex litteris charissimi in Christo filii nostri W. illustris Danorum regis, necnon ex scriptis vestris atque ex diligenti narratione venerabilis fratris nostri Upsalensis archiepiscopi et illorum qui secum venerunt, accepimus, qualiter recolendae memoriae Kanutus quondam Danorum dux jam dicti [Col. 0609A] regis pater adhuc vivens, honestae et laudabilis vitae et vir conversationis exstiterit, et quomodo etiam post mortem suam juxta sepulcrum ipsius fons quidam emicuerit, caecus lumen ceperit, et multas alias miraculorum virtutes circa eum omnipotens et misericors Dominus dignatus fuerit operari sicut praefatus archiepiscopus et ejus socii parati erant, si vellemus recipere, sub jurisjurandi religione confirmare. Inde siquidem est, qui nos praedicti regis et nostra super eo canonizando petitione suscepta, et de misericordia Dei atque beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus meritis praesumentes, ipsum de communi fratrum nostrorum consilio sanctorum catalogo duximus ascribendum, auctoritate apostolica statuentes, ut diem natalis [Col. 0609B] sui septimo Kalendas Julii celebretis, nos enim juxta votum et desiderium vestrum ipsius sancti corpus ita glorificandum censuimus et debitis in terra praeconiis honorandum. Sicut omnipotens et misericors Dominus eum per suam gratiam glorificavit in coelis, ut videlicet inter sanctos de caetero numeretur, qui hoc ipsum, prout ex testimonio nostro, supradicti quoque archiepiscopi et sociorum ejus, necnon et multorum aliorum nobis innotuit, signis et virtutibus meruit obtinere. Quia igitur nostrae sinceritatis prudentiam decet eum pia colere devotione et toto studio venerari, quem auctoritate apostolica vestra postulat universitas honorandum, devotionem vestram per apostolica [Col. 0609C] scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus eum ita de caetero congruis studeatis honoribus praevenire et obsequio debito venerari, ut apud bonorum omnium retributorem multiplicem possitis per hoc mercedem recipere, et ejus meritis atque intercessionibus apud Altissimum multimodis adjuvari.
Datum Beneventi, sexto Idus Novembr., anno Domini 1170.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0609D] filiis universis Upsalensis Ecclesiae parochianis, salutem et apostolicam benedictionem.
Suggestum est nobis et quorumdam relatione monstratum quod quidam vestrum diabolica suasione commoti adversus ecclesiarum praelatos insurgere consueverint, et diversa eis crimina objicientes, ipsos super his laicorum judicio stare, soliti sunt coercere; unde cum res mira omnibus videretur, si ovis pastorem suum jugulare deberet, aut in eum sententiam damnationis proferre, universitati vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus quatenus talia de caetero in animarum vestrarum periculum nullatenus attentetis, sed venerabili fratri nostro S. archiepiscopo vestro, quem nos ob salutem et profectum vestrum [Col. 0610A] ad partes illas direximus, sicut Patri et pastori vestro debitam in omnibus obedientiam et reverentiam humiliter exhibeatis, nec eum aut alium quemlibet Ecclesiae praelatum coram laicis accusare, seu ad saeculare judicium trahere praesumatis. Jam dicti siquidem archiepiscopi persona nullius examini praeterquam Romani pontificis . . . . noscitur subjacere. Quare quod alicui regi seu principi licitum nequaquam existit, vobis non debitis contra salutem vestram aliquatenus usurpare, cum exinde omnipotentis Dei indignationem possetis non immerito plurimum formidare.
Datum Beneventi, VI Idus Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ADELARDO archidiac., ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, in matrici Pergamensi ecclesia Sancti Vincentii canonice viventibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris rationabilibus postulationibus clementer [Col. 0610C] annuimus, et B. Vincentii martyris ecclesiam, in qua divino estis obsequio mancipati, ad exemplar praedecessorum nostrorum felicis memoriae Innocentii, Lucii et Adriani Romanorum pontificum, una cum vestrae congregationis collegio, et cum omnibus ad eamdem ecclesiam pertinentibus sub apostolicae sedis tutelam protectionemque suscipimus, et praesentis scripti pagina communimus. Statuimus enim ut quascunque possessiones, quaecunque bona in ecclesiis, villis, oppidis, decimis, oblationibus, et nundinarum redditibus, seu aliis rebus eadem ecclesia impraesentiarum juste et rationabiliter possidet, aut in futurum concessione pontificum, liberalitate regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, rationabiliter, auxiliante [Col. 0610D] Domino poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus in perpetuum, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesiam S. Mariae, quae est in Castello de Calcinate, ecclesiam S. Martini quae est in ejusdem loci villa, ecclesiam S. Michaelis de Carpeneto ecclesiam S. Mariae de Gorlo, ecclesiam S. Georgii de Spalanico, ecclesiam S. Christinae de Albegno, ecclesiam S. Cassiani, quae est in civitate Pergami. Decernimus ergo ut quandiu in canonicae disciplinae observantia permanseritis, nulli omnino hominum liceat eamdem ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel importunis angariis, seu [Col. 0611A] temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Interdicimus etiam, ut nec episcopo, nec archiepiscopo liceat, nec etiam alicui personae facultas sit vestrae communitatis bona in proprios usus deflectere, sive in beneficiis aliis dare, vel quibuscunque aliis modis a praebenda fratrum, vel communi utilitate alienare. Locationes vero, seu commutationes, aut investitiones praediorum, absque communi fratrum, vel sanioris partis consilio nullatenus perpetrentur, nec hujusmodi jus ab episcopo, vel personis quibuslibet invadatur. Salva tamen sedis apostolicae auctoritate, et Pergamensium catholicorum episcoporum canonica justitia.
[Col. 0611B] Si quis igitur in posterum archiepiscopus, episcopus, imperator, rex, princeps, dux, marchio, comes, aut vicecomes, seu quaelibet ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem ecclesiae sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, [Col. 0611C] quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.
- Ego Hubaldus Ostiensis episc.
- Ego Hubaldus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Albertus presb. card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Willelmus presb. card. tit. S. Petri ad Vincula.
- Ego Boso presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- [Col. 0611D] Ego Petrus presb. card. tit. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Jacintus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Arditio diac. card. S. Theodori.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Manfredus diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Petrus diac. card. S. Mariae in Aquiro.
Datum Beneventi per manum Gerardi S. Romanae Ecclesiae notarii, III Id. Novemb., indict. III, Incar. Dom. anno 1167, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio WALDEMARO, illustri Danorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quod divina gratia inspirante, in devotione beati Petri et nostra consistis, et religiosos viros honore pariter et gratia satagis praevenire, et eis opem et favorem intuitu pietatis impendis, plurimum gaudemus, et ut in hoc tibi perseverantiae virtutem concedat, altissimum et omnipotentem Dominum devota supplicatione oramus. Specialiter autem serenitati tuae gratias digniores exsolvimus, quod [Col. 0612B] religiosos viros et praesertim abbatem et fratres monasterii de Calve clementiori oculo respicis, eosque diligere, et illis gratae consolationis subsidium conferre pia miseratione dignaris. Ex qua re sementem boni operis quam in eis seminasti, te cum multiplicato fructu recollecturum fore confidimus, et tibi exinde felicis retributionis praemium provenire non dubitamus. Unde quia decens est et tuae celsitudini noscitur admodum convenire, ut, quanto pius et misericors Dominus te amplius sublimavit in terris et in altiori gradu collocavit honoris, tanto attentius operibus debeas attendere pietatis, et ea, quae tibi beneplacita sunt et perfecta ardenti desiderio satagas adimplere, regiam excellentiam rogamus, monemus et exhortamur in [Col. 0612C] Domino, quatenus in devotione beati Petri et nostra, sicut bene coepisti, firmiter perseveres, et honori pariter et exaltationi unice matris tuae, sacrosanctae Romanae Ecclesiae devoto corde et pura mente intendas. Praeterea translationem monasterii quam de loco ad alium locum praedictus abbas et fratres auctoritate venerabilis fratris nostri Eskilli Lundensis archiepiscopi et episcoporum terrae, et assensu tuo fecisse noscuntur, necnon et concambium, quod tecum fecerunt, ratum et firmum habemus, magnitudinem tuam rogantes, quatenus te memoratis fratribus propitium et benignum exhibeas, et eorum protector, auxiliator et defensor existas.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BRIENNO abbati et fratribus de Calve, salutem et apostolicam benedictionem.
Propositi et desiderii nostri est, paci et quieti religiosorum paterna sollicitudine et diligenti cura intendere et eorum votis et petitionibus benignum favorem et gratuitum effectum praebere. Perlatum est siquidem ad notitiam nostram, quod auctoritate fratris nostri Eskilli Lundensis archiepiscopi et episcoporum terrae, nec non et assensu charissimi in Christo filii nostri Waldemari illustris Danorum regis monasterium vestrum de Weng, ubi erat [Col. 0613A] prius, cum possessionibus suis, ad locum qui Calve nominatur, transtulistis, sola villa de Weng in manu regis relicta, pro terra quam ab eodem rege in concambium accepistis. Unde [quia] translationes et commutationes, quae pro utilitate ecclesiarum fiunt, approbare et ratas habere debemus, nos translationem ejusdem monasterii vestri, prout dignum est, approbantes, eam ratam et firmam monere sancimus et concambium quod cum praedicto rege in ipsa translatione monasterii vestri fecistis, vobis et ecclesiae vestrae auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem [Col. 0613B] hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum apostolorum ejus Petri et Pauli se noverit incursurum.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BONIFACIO magistro et fratribus militiae Templi de Lombardia, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum inter vos et dilectos filios nostros Guillelmum [Col. 0613C] abbatem et fratres Fraxinorienses super ecclesia Sancti Stephani in suburbio civitatis Regii sita hospitali. . . . . suis possessionibus controversia fuisset diutius agitata, eadem controversia amicabili fuit transactione sopita. Quam utique transactionem. . . . . . et firmam habentes vobis praescriptam ecclesiam cum hospitali et aliis pertinentiis suis salvo censu. . . . . . . . decem solidorum lu. . . . . . . . abbati et monasterio suo et. . . . . . . . . . . . . librarum oleis quas praedicti. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ne dioecesani episcopi. . . . . . . . nulli hominum liceat hanc paginam . . . . . . . . . . . . [Col. 0613D] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
ALEXANDER papa III, THOMAE Cantuariensi archiepiscopo.
Commissae nobis a Deo dispensationis officium admonet multipliciter et hortatur, ut universis Christi ecclesiis debeamus utiliter providere, atque [Col. 0614A] integra jura sua nos oporteat illibata servare. Pervenit quidem ad nos, quod monachi de Boxelee ecclesiae Sanctae Mariae, in cujus parochia commorantur, decimas ex integro non persolvunt, et eas secundum canones reddere contradicunt. Quapropter, frater noster, tibi per apostolica scripta mandamus et praecipimus, quod praedictos monachos ut ipsas decimas etiam de illis cultis in quibus olim domus constructae fuerant, praefatae ecclesiae cum omni integritate persolvant, quas priusquam in eadem ecclesia morarentur solebant persolvere, sine appellationis obstaculo, nostra auctoritate, omni cum districtione compellas. Sicut enim olim de pascuis solvebantur decimae, ita nunc de eisdem ad frugum fertilitatem translatis decimas volumus [Col. 0614B] absque diminutione persolvi.
Relatum est auribus nostris quod, si quando episcopi suffraganei tui vel archidiaconi provinciae tuae super aliquo certo negotio ad audientiam nostram appellantur, episcopatus et archidiaconatus suos nostrae et Romanae Ecclesiae protectioni subjiciunt, et cum appellantur ad annum, interim te de suis vel suorum excessibus subditorum cognoscere non permittunt, scilicet omnem tuam justitiam [Col. 0614C] evacuant et suspendunt. Volentes itaque pastorali sollicitudine providere, ne appellationis obtentu detur audacia gravia committendi, auctoritate apostolica tibi duximus indulgendum, quod si praefati episcopi et archidiaconi appellaverint ad audientiam nostram, et episcopatus et archidiaconatus suos sub apostolica protectione posuerint, pro eorum appellatione nullatenus praetermittas, quin de casibus et excessibus subditorum suorum de suis propriis excessibus, si qui manifesti sunt et notorii, his duntaxat exceptis super quibus appellatum est, cognoscere possis, et super his statuere quod secundum justitiam videris statuendum.
Dilecto filio R. filio Henrici.
Justis petentium desideriis, etc., usque assensu. Terram de insula Thanedos quam venerabilis frater noster Thomas Cantuariensis archiepiscopus tibi restituit, sicut ipsam cum pertinentiis suis tibi et haeredibus tuis tenendam concessit, devotioni tuae, etc.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, [Col. 0615A] PHILIPPO [Col. 0615] Philippus ex abbate Bellae-vallis factus abbas Praemonstratensis, vivere desiit anno 1170. Praemonstratensi, et caeteris abbatibus Praemonstratum in Dei nomine congregatis.
Pervenit ad nos quod occasione quorumdam, quae inter vos noviter statuistis, non paucorum conversorum vestrorum animi sunt turbati, usque adeo ut plures eorum facilius convertantur ad saeculum, quam ad recipienda statuta illa valeant inclinari. Unde quoniam pensandum est majoribus, et cavendum ne gregem Dominicum auctoritate dispergant, quem lenitate convenit et charitate servare, universitati vestrae consulimus et monemus, quatenus turbationem ordinis, quanto potestis studio, evitantes, universas novitates, de quibus inter vos aliqua scissura possit emergere, in tempus aliud differatis. Continete vos intra terminos patrum vestrorum, et [Col. 0615B] videte ne, dum vos ad nova et dubia desideratis extendere, quae certa tenetis et sensistis utilia, cum plurimo dispendio amittatis. Non negamus et vobis et omnibus qui divinae se subjiciunt servituti, ad majora semper esse nitendum, et eos cum B. Apostolo posteriorum oblitos in anteriora se debere indesinenter extendere (Philipp. III) . Sed et omnia tempus habent. Est tempus loquendi et tempus tacendi; est tempus mittendi lapides et tempus colligendi; est tempus seminandi et tempus metendi (Eccle. III) . Et de facili autem omnis labor amittitur, si non temporis opportunitas observatur. Sane quantum in religiosis conventibus malum discordiae sit vitandum, malumus vos alieno exemplo quam [Col. 0615C] experimento proprio edoceri. Videtis enim quia, sicut parvae res crevere concordia, ita maximae per discordiam sunt dilapsae. Melius est autem venturis malis ante tempus occurrere, quam postquam venerint pro quaerendis remediis laborare, Salomone dicente: Sapiens videns malum declinat; parvuli transeuntes sustinuere dispendia (Prov. XXVII) . Vitate igitur ex nostro consilio usque ad pacem Ecclesiae, donec plenius coabbates vestri ex omni parte conveniant, omnes quae scissuram possent facere novitates, et parvulos vestros, quos tanquam gallina pullos suos sub alis charitatis custodire ac fovere debetis, paterna pietate servate. Cum autem pacem Ecclesiae suae reddiderit, et plenius undique abbates vestri convenerint, utilius et firmius tunc poteritis [Col. 0615D] quod salubre fuerit stabilire. Nam si quid roboris constitutionibus vestris ex vobis forte defuerit, ex apostolicae sedis auctoritate poterit ministrari. Interim vero tenete quod coepistis, et ita veteribus ac firmatis ab apostolica sede statutis insistere, et sub majoris austeritatis obtentu pax ordinis non possit amplius perturbari.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri THOMAE Cantuariensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum in celebratione Turonensis concilii in nostra esses praesentia constitutus, voluisse te obtinere meminimus, ut venerabilis frater Gilbertus quondam Herefordensis, nunc vero Londoniensis episcopus, professionem, quam praedecessori tuo nomine Herefordensis Ecclesiae fecerat, tibi etiam pro Londoniensi Ecclesia, sicut antecessores ejus tuis fecerunt antecessoribus, exhiberet. Nos vero considerantes professionem ab eo Cantuariensi Ecclesiae [Col. 0616B] nomine Herefordensis exhibitam posse satis, et debere sufficere, praesertim cum si alteram facere cogeretur, videretur idem episcopus violatae professionis argui, et cum non sit consuetudo Romanae Ecclesiae, ut aliquis occasione translationis suae professionem bis facere compellatur, respondisse tibi nos et consuluisse meminimus, ut prima illa, quam Herefordensi in ecclesia praedecessori tuo ac ejusdem successoribus fecerat, contentus existeres, nec eum supra alia professione gravares. Quoniam igitur monitis et consilio nostro humiliter in hac parte obtemperare curasti, praesentium litterarum inscriptione decernimus, ut ex hoc nullum praejudicium tibi vel ecclesiae tuae debeat imposterum provenire, quo minus illi, qui praedicto [Col. 0616C] episcopo in ecclesia Londoniensi successerint, tam tibi quam successoribus tuis professionem teneantur consuetam et debitam exhibere.
Cum non ignoretis venerabilem fratrem nostrum Thomam Cantuariensem arhiepiscopum vobis non solum metropolitico, sed etiam legationis jure praeesse, [Col. 0616D] mirabile satis est, quod quidam vestrum, sicut audivimus, asseverare praesumunt quod idem archiepiscopus nullam causam de episcopatibus vestris sive metropoleos sive legationis jure audire debeat, nisi per appellationem perferatur ad ipsum. Sane licet forte metropolitico jure non debeat causam de episcopatibus suis, nisi ad eum per appellationem deferatur, audire, legationis tamen obtentu universas causas, quae de ipsis episcopatibus per appellationem vel per querimoniam aliquorum perveniunt ad audientiam suam, audire potest et debet, sicut qui in provincia sua vices nostras gerere comprobatur. Mandamus itaque vobis atque [Col. 0617A] praecipimus, quatenus causas, quae de vestris episcopatibus ad eumdem archiepiscopum perferuntur, ejus judicio relinquatis, nec quemlibet clericum vel laicum vestrae jurisdictionis detrahere vel impedire tentetis, quominus causas suas ad praefatum archiepiscopum si voluerit, possit transferre.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex conquestione Gosleni et O. militum ad audientiam nostram noveris pervenisse, quod cum olim Herl. Remensis canonicus a Ric. consanguineo suo quosdam redditus pro triginta libris sub pignore [Col. 0617C] recepisset, eo pacto quod postquam ex eisdem redditibus sortem suam praeter expensas reciperet, praescripti redditus deberent ad jus et proprietatem ejusdem R. sine contradictione redire, eodem R. mortuo, praefati G. et O. qui in bonis ejus propinquitate sanguinis successerunt, praetaxatos redditus habere non possent, licet idem canonicus sortem suam deductis expensis dicitur in integrum recepisse. Asserit enim Herl. quod praefatus R. uxori suae Adae nomine praescriptos redditus in donationem propter nuptias contulerat, et sic non solum ipse, sed etiam A. et P. vicedominus super hisdem militibus graviter adversantur. Quia igitur nemini possumus vel debemus in sua justitia deesse, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus [Col. 0617D] cum exinde fueris requisitus, utraque parte coram te convocata, causam ipsam diligenter audias, et eam infra quadraginta dies post harum susceptionem, contradictione et appellatione cessante, justitia mediante, decidas. Si qua vero partium legitime citata judicio tuo parere contempserit, eam usque ad dignam satisfactionem, remota appellatione, ecclesiastica censura percellas.
Data Beneventi, quarto Nonas Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, HUGONI [Col. 0618A] abbati et fratribus monasterii Longipontis, salutem et apostolicam benedictionem.
Venerabilis noster Henricus Silvanectensis episcopus, necnon et Ecclesiae suae canonici, transmissis litteris nobis intimarunt, quod totam eleemosynam quam vobis bonae memoriae Petrus, Theobaldus et Amalricus quondam Silvanectenses episcopi, assensu capituli sui et maxime omnes terras, prata, vineas quas in territorio Suessionensi, in loco qui Pratella vocatur, tam diebus eorumdem quam modernis temporibus acquisivistis, liberaliter concesserunt, et ea una cum vinagio terrarum et vinearum quas ibi possident, sub pensione annua confirmarunt. Praeterea praedictus episcopus et canonici ejus vobis in praescripto territorio quidquid emptione [Col. 0618B] vel eleemosyna acquirere poteritis, contulerunt, et sub certa forma scripti sui munimine roborarunt; quam siquidem concessionem, sicut in memorati episcopi et Ecclesiae suae scripto authentico exinde facto noscitur contineri, vobis et per vos monasterio vestro auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus; statuentes ut nulli hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Beneventi, IV Nonas Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ROGERIO abbati, et fratribus Beccensis monasterii, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex rescripto quarumdam litterarum bonae memoriae Willelmi, quondam Rothomagensis archiepiscopi, nobis innotuit quod ipse vobis et monasterio vestro, nec non et illius loci parochiae multas libertates concessit, et ecclesiam ipsam cum parochia sua ab omni episcopali exactione absolvit, sicut in ejus scripto exinde facto noscitur plenius contineri; cujus siquidem concessionem nos, sicut rationabiliter facta est, et in authenticum scriptum redacta, [Col. 0618D] ratam habentes auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Beneventi, septimo Idus Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0619A] fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Recepta conquestione leprosorum Cameracensium, quod Sancti Andreae de Castello [Col. 0619D] S. Andreae de Castello monasterium ordinis S. Benedicti in dioecesi Cameracensi. et Sancti Sepulcri [Col. 0619D] S. Sepulcri alterum ordinis S. Benedicti monasterium [Col. 0620D] in urbe Cameracensi. Confer hanc epistolam cum epistola 155 et 156. abbates et canonici Sancti Gaugerici, et nobilis vir Manasses de Ruriniaco de novalibus suis et de nutrimentis animalium suorum ab eis decimas extorquerent; fraternitati tuae ad instantiam ipsorum mandavimus, ut si praefati abbates et canonici praeceptis nostris in hac parte acquiescere nollent, videlicet quod decimas, quas de his praedictis infirmis ausu temerario praesumpserunt auferre, ipsis infra quadraginta dies post litterarum nostrarum susceptionem cum integritate non restituerent, vel secum exinde pacifice et amicabiliter convenirent, [Col. 0619B] nec eos super his ulterius molestarent, eos ab ecclesiarum ingressu districtius coerceres, et abbates ab ecclesiarum administratione denuntiares apostolica auctoritate suspensos. Nunc autem ex transmissa relatione dictorum abbatum ad aures nostras pervenit quod praenominati infirmi decimas, quas a triginta annis usque ad hunc annum sine interruptione solverunt, et sanctae recordationis pater et praedecessor noster Eugenius papa et alii praedecessores nostri confirmaverunt, ipsis subtrahere conantur; et quod grave est, post appellationem ad nos factam, ipsos per violentiam laicorum spoliare non dubitarunt, et cum nuntiis eorum nuntius istorum in via obviasset, et eis ut ad nos secum redirent ex parte nostra injunxisset, [Col. 0619C] ipsi et noluerunt aliquatenus consentire. Unde licet praedictos infirmos manutenere et fovere velimus, quia tamen aliorum jura nec debemus nec volumus imminuere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus hujus rei veritatem diligenter inquiras, et, si tibi constiterit quod memorati abbates et canonici praescriptas decimas a triginta annis usque ad hunc annum sine quaestione possedissent et antecessores nostri eas illis confirmassent, infirmos ab eorum infestatione desistere et decimas ipsas eis persolvere, omni contradictione et appellatione cessante, compellas; et si forte litteras nostras coram te contra hoc produxerint, et eis voluerint inniti, tu litteris ipsis nullatenus deferas. [Col. 0619D] Verumtamen de terris illis quas iidem infirmi a tribus annis noviter ad culturam reduxerunt, et de nutrimentis animalium suorum nulli decimas reddere compellantur. Quidquid autem de decimis ipsis post appellationem ad nos factam per violentiam acceperunt, restituere constringantur. Sane praedicto Manasse de his in nullo respondere cogantur. Nolumus tamen quod occasione ista aliorum terras contra voluntatem suam praesumant aliquatenus exstirpare.
Data Beneventi, sexto Idus Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Significatum est nobis quod Joannes de Burgundione pro damnis et detrimentis quae Praemonstratensi ecclesiae temere intulit, excommunicationis vinculo sit innodatus. Unde quoniam ecclesiastica sententia, quae in malefactores aliquos pro suis excessibus promulgatur, rata debet et inconcussa existere, et eam usque ad dignam satisfactionem firmitatis robur necesse est obtinere, fraternitati [Col. 0620B] tuae per apostolica scripta mandamus quatenus, si ita est, eamdem sententiam usque ad dignam satisfactionem facias inviolabiliter observari.
Data Beneventi quinto Idus Januarii.
ALEXANDER episcopus, etc.
Significavit nobis dilectus filius noster abbas S. Remigii quod quidam homines Catalaunenses ei domum quamdam et triginta libras Catalaunensis monetae auferre praesumant, de qua illi justitiam exhibere contemnunt. Unde quoniam justitiam quam universis debemus, viris et locis religiosis [Col. 0620C] tenemur propensius conservare, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus memoratos homines parochianos vestros monere diligentius et districte compellere studeatis, ut praefato abbati praescriptam domum atque pecuniam sine dilatione reddant, et in pace dimittant, vel eidem sub examine vestro plenam inde justitiam, appellatione remota, non differant exhibere. Quod si uterque vestrum in his interesse non poterit, alter non minus, prout dictum est, in causae cognitione procedat.
Data Beneventi, secundo Id. Januar.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectus filius noster Holduinus ecclesiae tuae vicedominus, nobis diligenti narratione ostendit, te ipsum beneficium, quod in ecclesia Sancti Sixti per bonae memoriae S. quondam thesaurarium consuevit habere, sicut multi ante illum alii habuerunt, [Col. 0621A] ei pro tuo beneplacito subtraxisse, licet paratus esset super hoc, sicut asserit, justitiae stare. Unde quoniam in nullo te scienter offendisse proponit, quare illum praescripto beneficio spoliasse deberes, nec in aliquo coram nobis tibi detraxit, vel verbum unum, in quantum nos comprehendere potuimus, protulit inhonestum, fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur attentius quatenus quid te deceat potius, quam alicujus suggestionem, vel animi motum considerans, memorato vicedomino praescriptum beneficium pro reverentia beati Petri ac nostra, et illius devotionis quam circa te gerit obtentu, omni rancore deposito, sine aliqua difficultate restituas, et in pace, sicut hoc consuevit habere, dimittas, [Col. 0621B] ita quod ipse tibi fidelior omni tempore et magis teneatur existere, et nostras sinceritati tuae preces potius quam mandatum se gaudeat detulisse, nos quoque id gratum omnino et acceptum pariter debeamus habere et affectioni tuae gratias inde multiplices exhibere.
Data Beneventi, decimo septimo Kalendas Februarii.
ALEXANDER, HENRICO Remensi archiepiscopo, etc.
[Col. 0621C] Antiquae devotionis et sinceritatis, quam ad nos et Romanam Ecclesiam habuisti, non immemores existentes, personam tuam, licet te postea in multis aliter quam deceret, habueris, arctiori in Domino charitate diligimus, et fructum, quem ex devotione tua jam pridem suscepimus, ad animum saepius revocamus. Si autem aliqua de te, quae contra nos et Romanam Ecclesiam fuerint, aliquoties referantur, tanto ea gravius ferimus, et magis moleste, quanto illa minus per te aliquo tempore fieri credebamus. Inde siquidem est, quod nos paternae circa personam tuam affectionis nequaquam obliti, quaedam discretioni tuae per dilectum filium nostrum abbatem Sancti Vincentii [Col. 0621D] S. Vincentii Silvanectensis monasterium celebre ordinis S. Augustini congregationis Gallicanae, [Col. 0622D] ab Anna regina uxore Henrici I, anno 1159, fundatum. Silvanectensis, [Col. 0621D] quem tibi fidelem per omnia novimus et devotum, viva voce duximus intimanda, quae litterarum noluimus fidei commendare, fraternitati tuae per praesentia scripta mandantes quatenus eadem ab ipso diligentius audias, et illorum correctioni ita festinanter intendas, ut moderni nihil in te, quod mordere valeant, vel quod reprehensione dignum existat, inveniant, nec ad posteros pravum per te devolvatur exemplum, a quo bonorum operum fructus processuri creduntur. Quantumcumque tanta dignitate et sanguinis generositate praefulgeas, tibi contra officii nostri debitum parcere de caetero non poterimus, sicut devotioni tuae praesentialiter, si [Col. 0622A] fieri posset, potius quam litteris intimaremus. Verum ex quo tecum ore ad os conferre non possumus, te per supradictum abbatem familiarem tuum maluimus super his quae corrigenda fuerint admonere, quam ea scriptis committere, vel tibi per alium significare. Quod utique tuam decet prudentiam diligenter advertere, et ipsius abbatis verbo, quod ab ore nostro suscepit, ita fidem et credulitatem adhibere, quod certis operum indiciis comprobemus, te commonitionem nostram memoriae fideliter commendasse, et correctionem paternam humiliter suscepisse, ita quod illi, qui facta tua viderint, inveniant potius quod commendent, quam quid merito reprehendatur.
Data Beneventi, decimo quinto Kalendas Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Remensi archiepiscopo HENRICO et Laudunensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Conquesti sunt nobis dilecti filii nostri prior et fratres ecclesiae de Noveio, quod G. de Castello in Porcien et R. de Rause parochiani vestri quamdam terram multo tempore violenter possessam [Col. 0622C] demum eidem ecclesiae reddiderunt. Nunc vero ad vomitum redeantes, manus in eam iterum extenderunt. Quoniam praefatus R. partem quam detinere consuevit, resumpsit et G. hoc quod inde habuit ex parte dimisit, et partem detinere contendit. Insuper jam dictus G. homines praefatae ecclesiae cepit, et ad redemptionem coegit. Homines quoque R. quinque equos memorati prioris et fratrum ausu diabolico rapuerunt, et eos in ejusdem R. terram ducentes, ibidem vendidisse dicuntur. Quoniam igitur ad nostrum spectat officium viris religiosis propensius sua jura servare, et eos prae caeteris confovere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus supradictos G. et R. [Col. 0622D] diligentius ac sollicitius moneatis, ut praenominatis priori et fratribus terram sine dilatione aliqua cum integritate restituant, et in pace dimittant, vel ipsis coram vobis plenam inde ac sufficientem justitiam, appellatione remota, exhibeant. Quod si ad commonitionem vestram adimplere noluerint, vos eos, omni excusatione et appellatione remota, excommunicationis sententia praecellatis, et si nec sic resipuerint, in terris eorum omnia divina, praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium, officia celebrari prohibeatis. De aliis vero tam ab illis quam hominibus suis praelibato priori et fratribus suis ablatis eis ita plenam et districtam justitiam, [Col. 0623A] ublato appellationis remedio, faciatis, quod ipsi jura sua per vos recuperare valeant, et nos sollicitudinem vestram teneamus exinde dignius commendare. Ad haec praesentium auctoritate injungimus vobis, ut militibus et aliis parochianis vestris sub interminatione anathematis districtius inhibeatis, quod propter nobilem virum comitem Registetensem saepe dicti prioris et fratrum suorum terras vel homines non offendant, nec eos depraedari vel inquietari non attentent. Si autem id contra prohibitionem vestram effecerint, uterque vestrum parochianos suos ad justitiam super hoc faciendam ecclesiastica censura constringat. Caeterum G. de Taisi, qui contra priorem de Noveio ad nos jam anno et amplius elapso dicitur appellasse, in [Col. 0623B] praesentia tua juris aequitati super his, de quibus appellavit, parere, appellatione remota, districte coerceas, nisi rationabilem causam possit praetendere, cur appellationem suam non fuerit prosecutus. Quod si canonicam inde excusationem habuerit, tu eum appellationem suam congruo tempore prosequi, vel coram te justitiae stare appellatione sublata constringas.
Data Beneventi, decimo quinto Kalendas Februarii.
[Col. 0623C] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Causam quae inter dilectos filios nostros priorem et fratres de Noveio et clericos Braguenses diutius noscitur agitari, venerabili fratri II. [Col. 0623D] Hugoni. Suessionensi episcopo et dilecto filio P. [Col. 0623D] Petro. abbati Sancti Remigii Remensis nos jam pridem, appellatione remota, meminimus commisisse. Qui utique partibus ante suam praesentiam convocatis, cum de causa plenius cognovissent, pro jam dicto priore et fratribus sententiam protulerunt, et eis ecclesiam adjudicaverunt. Quorum in hoc sententiae praefati clerici contradicentes, excommunicationis sententia [Col. 0623D] meruerunt astringi, et maxime Goze et J. filius ejus, quoniam praeposituram Braguensem cum praebenda contra datam sententiam detinuerunt. Unde quoniam rei judicatae standum esse juris decernit auctoritas, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus praescriptam sententiam, sicut a memoratis episcopo et abbate lata fuit, facias omni contradictione et appellatione remota firmiter observari et exsecutioni mandari. Illos vero qui contra eam praesumpserunt venire, et propterea excommunicationis sententiam incurrerunt, quam etiam et tu ipse diceris promulgasse, [Col. 0624A] et appellatione sublata, per totam provinciam tuam sicut excommunicatos attentius evitari, . . . donec praenominato priori et fratribus ablata omnia cum integritate restituant, de damnis et injuriis illatis congruam satisfactionem exhibeant, et eos secundum datam sententiam in pace dimittant. Verumtamen si dilecti filii nostri Fr. decanus et canonici Ecclesiae adversus eumdem priorem et fratres aliquo tempore agere forte voluerint, nolumus ut praefatorum virorum sententia illis debeat in aliquo praejudicare, nisi forte nobis constiterit praelibatos priorem et fratres tale scriptum cum subscriptionibus penes se habere, quale nobis ostenderunt rescriptum. Si autem illi clerici Braguenses, scilicet Jo. et R. quos nos vice nostra absolvi fecimus, [Col. 0624B] tam de ablatis quam de damnis et injuriis illatis priori et fratribus condigne non satisfecerint, nec sententiam observari voluerint, tu eos in idem quo innodati fuerint anathematis vinculum, dilatione et appellatione cessante, reducas, et sicut excommunicatos ab omnibus usque ad condignam satisfactionem facias vitari.
Data Beneventi, XV Kal. Februar.
ALEXANDER episcopus, etc.
Dilecti filii nostri abbas et fratres Trium-Fontium [Col. 0623D] Trium-Fontium haud ignobile monasterium [Col. 0624D] ordinis Cisterciensis de linea Claraevallis, in dioecesi Catalaunensi fundatum. multiplici nobis conquestione monstrarunt [Col. 0624C] quod cum S. vicedominus Catalaunensis per quamdam grangiam suam transiret, fratres qui inibi erant, ut servientem suum, cujus equus fessus non poterat ultra procedere, ad hospitium reciperent, instanter rogavit. Eo siquidem a fratribus recepto, et jam dicto vicedomino ultra progresso, interim raptores in eamdem grangiam irruerunt, et, operariis illius grangiae spoliatis, praedicto servienti chlamidem suam abstulerunt, hac utique occasione Albertus tunc ejusdem vicedomini praepositus, praedictis fratribus unum abstulit equum, et cum propter hoc ad examen Catalaunensis episcopi deductus fuisset, et respondit se nec equum abstulisse, nec loco equi caldariam accepisse. Verum quoniam [Col. 0624D] quod prius Albertus negaverat, postea in praesentia ejusdem episcopi dicitur recognovisse, de prudentia et honestate vestra plurimum confidentes, hujus rei cognitionem vobis committimus exsequendam, per apostolica itaque scripta discretioni vestrae mandamus, quatenus, utraque parte ante vos convocata, si legitime vobis constiterit aut comprobari potuerit, quod praedictus Albertus quod prius negaverat, postea in judicio cognovisset, eum nostra freti auctoritate commoneatis et districtius compellatis, ut equum et caldariam memorato abbati et fratribus, appellatione et occasione cessante, restituat. [Col. 0625A] Quod si non fecerit, eum excommunicationis vinculo innodare non differatis, et ad venerabilem fratrem nostrum Catalaunensem episcopum denuntiatio vestra procedat, quod sententiam ipsam firmiter et inconcusse observet et per suum episcopatum faciat observari.
Data Beneventi, decimo quinto Kalend. Februarii.
ALEXANDER episcopus, dilectis filiis abbati et fratribus S. Vedasti, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0625B] A memoria nostra non excidit, qualiter frater noster A. [Col. 0625D] Andreas ex abbate Vallium-Sornarii ordinatus episcopus Attrebatensis obiit an 1771. Attrebatensis episcopus, cum in nostra esset olim praesentia constitutus, quibusdam de fratribus vestris praesentibus super obedientia sibi ab ecclesia vestra praestanda quaestionem movit, sed nos privilegiis Ecclesiae vestrae diligenter ac studiose inspectis, ex eorum tenore perpendere nullatenus potuimus, quod tu fili abbas, alicui praeterquam Romanae Ecclesiae obedientiam debeas exhibere. Unde quoniam praefatus episcopus quaestionem suam non est postea persecutus, et indignum est quod cum alii abbates extra dioecesim Attrebatensem morantes, quorum ecclesiae ad Romanum specialiter non spectant pontificem, episcopo [Col. 0625C] Attrebatensi pro ecclesiis quas in parochia illius habent, obedientiam nullam promittant, tu fili abbas, ei alicujus obedientiae promissione tenearis, per apostolica tibi scripta praecipiendo mandamus et districte inhibemus, ut nulli archiepiscopo vel episcopo, praeterquam Romano pontifici obedientiam vel subjectionem aliquam ulla ratione promittas, vel exhibere attentes. Vobis autem, filii monachi, firmiter et districte auctoritate praesentium injungimus ut abbatem vestrum, qui pro tempore fuerit, nulli unquam archiepiscopo vel episcopo praeterquam Romano pontifici obedientiam vel subjectionem aliquam promittere sustineatis, praesertim cum ecclesia vestra ad Romanam solummodo spectet Ecclesiam, et nulli alii jure parochiali subsistat.
[Col. 0625D] Datum Beneventi, XIV Kalendas Februarii.
ALEXANDER episcopus, etc.
Causam quae inter abbatem Trium-Fontium et abbatissam d'Avenai [Col. 0625D] Aveniacum, Gallice, Avenai insigne virginum monasterium ordinis S. Benedicti quinto ab urbe Remensi milliari dissitum. super quadam domo agitari dignoscitur, experientiae vestrae, de qua plene [Col. 0626A] confidimus, committimus audiendam, et sublato appellationis remedio fine congruo terminandam. Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus, cum exinde requisiti fueritis, in unum pariter convenientes, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et, rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, eamdem causam, prout dictum est, remoto appellationis obstaculo, mediante justitia, terminetis.
Data Beneventi, duodecimo Kalend. Februar.
[Col. 0626B] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, vonerabili fratri Caturcensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem.
Quantum sit onere debitorum monasterium Moisiacense gravatum, et qualiter inopiae et egestati subjaceat, tua discretio non debet aliquatenus ignorare; quia vero ad onera et necessitates monasterii alleviandas toto studio debemus intendere, et ejus gravamina, in quantum possumus, alleviare, discretioni tuae per apostolica scripta mandamus quatenus burgenses Moisiacenses monere studeas, et attentius exhortari, ut terras, reditus, et honores praefati monasterii, quos nomine pignoris detinent, si de fructibus perceptis sortem suam in duplum receperunt, eidem occasione postposita resignent, [Col. 0626C] et deinceps sine communi consensu abbatis et capituli, et sanioris partis, thesaurum, vel possessiones, aut honores, aut reditus monasterii, in pignus recipere nulla ratione attentent. Terras vero et reditus quos occupaverunt, eisdem fratribus restituere non morentur, vel in praesentia tua plenam exinde justitiam exhibere. Si autem monitis tuis acquiescere forte noluerint, tu eos, ad hoc efficiendum, auctoritate nostra compellas, et etiam ecclesiastica censura percellas, et terram interdicto supponas.
Datum Beneventi, XII Kal. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex tenore quarumdam litterarum tuarum, et ex confessione Joannis sacerdotis latoris praesentium accepimus quod, cum ad quamdam ecclesiam praesentatus fuisset, illum ad eamdem recipere noluisti, eo quod ab O. [Col. 0625D] Hic obrepsit amanuensium error, nam in [Col. 0626D] serie episcoporum Metensium nullus reperitur, cujus nomen a littera O. incipiat. Sedebat autem tunc Stephanus, qui Ecclesiam Metensem, ab anno 1120 ad 1163, rexit. Hunc Meursius episcopus Madaurensis in Historia episcoporum Metensium, Wasseburgus in Hist. Vird. asserunt, adhaesisse quidem [Col. 0627D] Friderico imperatori, sed non animo schismatico. Verum ex hac epistola falsi redarguuntur. Siquidem Stephanus propter schisma fuit excommunicatus et postea resipiscens ad hoc vinculo solutus. quondam Metensi episcopo, [Col. 0627A] qui licet prius catholicus fuerit, in schismatis est postea lapsus errorem, dicitur ordinatus fuisse. Unde quoniam de tempore suae ordinationis certitudinem non habemus, dilecto filio nostro Metensi [Col. 0627D] Theodericus Barrensis ex primicerio electus [Col. 0628D] anno 1164, sed non consecratus fuit. electo per scripta nostra mandavimus, ut quo tempore, scilicet an dum praefatus episcopus catholicus fuit, an ex quo in schisma lapsus, excommunicationis meruit vinculo innodari, sive post absolutionem illius, memoratus Joannes per eum sacerdotii gradum susceperit, veritatem diligenter et studiose inquirat, et quidquid inde poterit invenire, tibi suis litteris celeriter studeat intimare. Quocirca fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus per litteras ejusdem electi hujus rei veritate plenius comperta, si tibi certum fuerit, quod [Col. 0627B] ab episcopo praedicto dum catholicus esset, vel post absolutionem memoratus Joannes ordinatus fuisset, eum misericorditer ad praelibatam ecclesiam in officio sacerdotali recipias, alioquin ipsum in ordine ab eo suscepto nullo modo ministrare permittas.
Data Beneventi, septimo Kalendas Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri G[ERARDO] Salonitano archiepiscopo apostolicae sedis legato, salutem et apost.
Super eo quod a nobis tua fraternitas requisivit, [Col. 0627C] quid videlicet faciendum sit de bigamis, inquisitioni tuae litteris praesentibus respondemus, quod et ordinatores potestate et officio ordinandi et ordinati, si ad sacros ordines promoti fuerint, eisdem debent ordinibus omnino privari, quia in bigamis contra Apostolum dispensari non licet (I Tim. III) , ut ad sacros ordines debeant promoveri, vel in eisdem, si promoti fuerint, possint aliquatenus permanere. In ordinatore autem potest dispensatio adhiberi, ut ordinandi potestate et officio non privetur. De Simoniace vero ordinatis juxta postulationem tuam certum tibi non possumus dare responsum, nisi plenius noscerimus qualiter fuerint ordinati; cum quidam, licet secundum quamdam speciem utpote ignorantibus ipsis ordinatis, Simoniace [Col. 0627D] ordinentur, in suis tamen possint ordinibus permanere, quia Simoniaci non sunt. Verum super eo quod in quarto et quinto gradu consanguinitatis, quidem in provincia tua dicuntur esse conjuncti, propter duritiam populi talia matrimonia, licet sint contra sacrorum canonum institutionem contracta, sub silentio et dissimulatione praetereas, et ne similia de caetero sacramenta contrahantur, universis generaliter studeas in communi synodo sub interminatione anathematis prohibere, decernens quod talia matrimonia, si post prohibitionem [Col. 0628A] tuam contracta fuerint, irrita debeant esse; et tu deinceps si in praescripto gradu consanguinitatis contracta inveneris, cassare nequaquam omittes. Uxores autem juxta divinae vocis praeceptum et commonitionem Apostoli dimittere nullus praesumat, nisi sola fornicationis causa; et si quis uxorem ob aliam causam dimiserit, eum ad ipsam celerius recipiendam auctoritate nostra et tua arctius studeas districtione ecclesiastica coercere, et si eam ob causam fornicationis dimiserit, vel ei reconcilietur, aut ipsum, ea vivente, continentiam servari compellas.
Datum Beneventi, II Kalend. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio [Col. 0628D] Flaiacense seu Flaviacense monaer vulgo ap-Geremaro abbate et fundatore S. Germsterium a S. pellatum, quatuor horis a Bellovaco distans. Flaviacensi abbati, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad audientiam nostram, venerabili fratre nostro B. Belvacensi episcopo conquerente, pervenit quod, cum Ecclesia tibi commissa infra terminos suae parochiae sit constituta, eidem episcopo debitam obedientiam et subjectionem exhibere contemnis, nullam aliam rationem praetendens, nisi quod venerabilis frater noster Remensis archiepiscopus te ab ejus jurisdictione subtraxit: quod quia vix de tanto [Col. 0628C] viro credere possumus, cum eidem archiepiscopo non licuerit, id sine Romani pontificis auctoritate fecisse. Nos autem eidem episcopo sicut venerabili fratri nostro sua jura integra volentes et illibata servare, discretioni tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus quatenus, si ecclesia tua infra parochiam Belvacensis Ecclesiae est constituta, nec auctoritate Romani pontificis ab ejus jurisdictione subtracta, praefato episcopo debitam obedientiam et reverentiam sine contradictione aliqua exhibeas, nisi forte alias adversus eam ecclesiam tuam possessione longi temporis praescripsisset.
Data Beneventi, IV Nonas Februarii.
ALEXANDER episcopus, etc.
Decet nos operibus pietatis intendere, et his qui beneficii nostri subsidium postulant et necessitatis inopia laborant, opem et auxilium conferre, et manu sollicitudinis subvenire. Hac itaque consideratione inducti, pro P. adolescente bonae indolis charitatem vestram attente rogamus atque monemus, [Col. 0629A] quatenus, divini amoris intuitu et pro reverentia beati Petri ac nostra, victum et vestitum, quousque Dominus ei melius in aliquo loco providerit, misericorditer et charitative tribuatis, ita quod exinde ab omnipotenti Domino praemium possitis perenne percipere, et a nobis uberes gratias exspectare.
Data Beneventi, Non. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et fratribus ecclesiae Sancti Dionysii, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0629B] Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere consensum, et vota quae a rationis tramite non discordant, effectu sunt prosequente complenda. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, ecclesiam S. Medardi de Trembliaco cum capella Villae-pictae, et decimis ejusdem villae sicut monasterium vestrum, eam impraesentiarum juste et legitime possidet, vobis et per vos eidem monasterio auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc nostrae confirmationis paginam infringere, aut ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum [Col. 0629C] Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Laterani, secundo Kalend. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, etc.
Dilecti filii nostri J. Sanctae Mariae Virtuensis [Col. 0629D] B. Mariae abbatia Virtuensis est canonicorum regularium ordinis S. Augustini, praeter quam ibidem exstat et alia S. Salvatoris ordinis S. Benedicti. abbatis de quibusdam gravaminibus ecclesiae suae illatis querelas nuper accepimus, quas tanto et ejus fine debito volumus terminari, quanto et ecclesia majori paupertate laborat, et abbas ecclesiae negotia minus potest pro imbecillitate virium sustinere. [Col. 0629D] Questus est enim quod Man. presbyter ecclesiam de Alvesiolo a bonae memoriae B. [Col. 0630D] Bosone. Catalaunensi quondam episcopo ecclesiae Virtuensi concessam violenter ei praesumpsit auferre, et de restitutione conventus ad appellationis diffugium se dicitur contulisse, sed nec per se, nec per alium praesentiam suam nobis exhibere curavit. Ab Eut. etiam de Colonio decimas laborum suorum et annuum censum domus suae et a R. de Colonio et fratribus ejus terras ad jus ejusdem ecclesiae pertinentes conqueritur injuste teneri. G. praeterea de Bergeriis in molendino apud Clamangiam duodecim annonae [Col. 0630A] sextarios eidem praesumit auferre, et saepe commonitus reddere contradicit. Unde quia plurimum de vestra discretione confidimus, et praefatus abbas non parum indiget ecclesiae praesidio confoveri, per praesentia vobis scripta mandamus, quatenus supradictos viros, et partem ejusdem abbatis ante praesentiam vestram convocetis, et querela ecclesiae ac rationibus partium inquisitis diligenter et cognitis, ita eis finem debitum imponatis, ut praenominatus abbas laborare diutius pro defectu justitiae non cogatur. Si autem illi, aut copiam sui facere, aut judicio vestro stare contempserint, censura eos ecclesiastica compellatis, episcopo eorum ex parte nostra denuntiantes, ut latam in eos sententiam usque ad dignam satisfactionem faciat [Col. 0630B] observari. Porro quia supra nominatus M. presbyter appellationem suam, ut dicitur, prosequi non curavit, causam illam, si hoc ita constiterit, appellatione remota, terminari mandamus.
Data Beneventi, quinto Idus Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Quoniam ecclesiae multae in provincia tua sitae beato Petro et nobis censuales existunt, de quibus [Col. 0630C] debitum censum longo tempore jam elapso nos vel antecessores non meminimus recepisse, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus praescriptas ecclesias, cum a dicto filio nostro fratre Rostaim fueris requisitus, per litteras et nuntium tuum sollicites, et ipsas debitum nobis censum jam dicto R. assignare compellas, ecclesiarum autem nomina inferius duximus adnotanda. Ecclesia Sancti Nicolai de Insula de Lours decem solidos illius monetae, et aliae multae quarum nomina non habemus expressa, de quibus tuae discretioni injungimus, ut easdem debitum nobis censum praefato R. secundum diminutionem exsolvere moneas diligentius et compellas.
[Col. 0630D] Data Beneventi, tertio Idus Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus HENRICO Remensi archiepiscopo, et HUGONI Suessionensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Quoniam dilecti filii nostri W. titulis Sancti Petri [Col. 0631A] ad Vincula presbyter et O. Sancti Nicolai in Carcere Tulliano diaconus cardinalis in partibus Ultramontanis diutinam moram fecerunt, spem et fiduciam non modicam habuimus, quod charissimi in Christo filii nostri Ludovicus et Henricus illustres Francorum et Anglorum reges per studium et diligentiam eorum ac vestram, nec non et per alios religiosos viros reconciliari deberent, et inter se pacem et concordiam firmam habere. Unde quoniam spe et desiderio nostro sumus in hac parte, unde dolemus, frustrati, et quanta toti Christianitati et Orientali Ecclesiae, maxime pro illorum discordia, jugiter detrimenta proveniant, vestra industria nequaquam ignorat, cum id universorum pateat cognitioni. Ideoque fraternitatem tuam per [Col. 0631B] apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus ad pacem inter illos et concordiam reformandam per vos et alios religiosos viros, quos ad hoc idoneos cognoveritis, totis viribus intendatis, et semel ac saepius modis omnibus laboretis, ut per hoc utriusque regni populo, qui in hac turbatione crudeliter satis tractatur, possitis, cooperante Domino, utili provisione consulere, et in conspectu Dei dignum inde praemium, et coram hominibus laudem et gloriam non modicam reportare: nos quoque sollicitudinem et diligentiam vestram teneamur propter hoc multimodis in Domino commendare. Licet autem in hoc semel et iterum repulsam passi fueritis, non tamen vos propterea aliquatenus desistere volumus, sed id [Col. 0631C] frequentius iterare
Data Beneventi, tertio Idus Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Noverit industria tua nos dilectis filiis nostris decano et canonicis Suessionensibus in mandatis dedisse, ut cum dilecto filio nostro nobili viro comite Suessionensi de querela, quam secum super [Col. 0631D] mensuris vini Suessionensis civitatis habuerunt, amicabiliter pacificeque conveniant, vel coram te exinde ordine judiciario expediantur. Quocirca fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus praedictos decanum et canonicos diligenter admoneas et districte compellas, quod, cum praefato comite de causa quae inter eos vertitur amicabilem faciant compositionem, aut secum exinde in praesentia tua infra quadraginta dies post harum susceptionem ordine judiciario expediantur; tu vero causam diligentius audias, et eam justitia mediante decidas.
Data Beneventi tertio Idus Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GIRARDO Spalatensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, salutem et apostoli cambenedictionem.
Intellectis anxietatibus et sollicitudinibus tuis, quibus vehementer urgeris super conservandis justitiis ecclesiae tuae, satis inde tuam sumus prudentiam admirati, eo quod nimis repente super episcopatu et aliis coeperis quaestiones movere, cum deceat episcopum usque ad annum ita omnia videre, tanquam non videat, et in simplicitate [Col. 0632B] dissimulare quae alias essent durius requirenda. Quapropter monemus prudentiam tuam, consulimus, et hortamur, ut impraesentiarum his supersedeas, statum terrae, et qualitates et mores hominum plenius cognoscere studeas, et paulatim rationes Ecclesiae tuae diligenter inquiras, et cum fueris super his informatus, si quid quaestionis vel dubietatis emerserit, nobis confidenter significes, securus et certus quod nos fraternitati tuae in quibus salva conscientia poterimus libenti animo deferre, et in justitiis tuis tanquam venerabili fratri nostro adesse curabimus, et favorem et auxilium conferemus. De caetero S. latorem praesentium ad te redeuntem sinceritati tuae sollicite commendamus rogantes atque monentes quatenus cum . . . . . [Col. 0632C] opportunum habueris, quod, Domino volente, in proximo erit, praedicto S. ita provideas et benefacias, quod tibi possit devotior et magis fidelis existere, et preces nostras sibi sentiat apud te profuisse.
Datum Beneventi, II Idus Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex diligenti narratione Roberti clerici praesentium [Col. 0632D] latoris accepimus, quod cum Hu. quondam ecclesiae tuae archidiaconus, matrem suam sicut ancillam haberet, eamdem pro animae suae remedio manumisit, et eam sicut liberam sub dominio Noviciensis monasterii cum haeredibus suis perpetuo permanere concessit. Unde quoniam ejusdem loci prior eam, ut audivimus, in servitutem conatur redigere, et tanquam ancillam in potestatem laicam alienare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus rei veritatem diligenter inquiras, etsi Roberti praefati matrem taliter manumissam fuisse constiterit, ipsam in servitutem redigi nullo modo permittas, sed ipsam, omni contradictione et appellatione sublata, ita liberam cum haeredibus [Col. 0633A] suis facias permanere, sicut a praenominato Hu. noscitur institutum fuisse.
Data Beneventi, duodecimo Kalendas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri G[ERARDO] Spalatensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
In registro Patris et praedecessoris nostri Eugenii papae annotatum invenimus Demetrium, quondam Dalmatiae Croatiaeque ducem, monasterium D. Gregorii, quod Urana vocatur, tempore B. Gregorii [Col. 0633B] VII praedecessoris nostri Romanae Ecclesiae obtulisse, cum omnibus mobilibus suis et immobilibus. Unde quoniam inter fratrem nostrum L. Scardonensem episcopum et dilectos filios militiae Templi super monasterio praescripto controversia est suborta, praesertim cum idem episcopus hoc ad se jure parochiali spectare proponat, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus jam dictum monasterium, quemadmodum beato Petro et Ecclesiae Romanae fuit a praefato duce oblatum liberum facias permanere, et memoratos fratres a praelibato episcopo super hoc de caetero molestari nequaquam permittas. Transcriptum autem illius, quod in suprascripto registro invenimus, tibi praesentibus [Col. 0633C] litteris inclusum transmittimus.
Datum Beneventi, XII Kalendas Martii, anno videlicet 1169.
ALEXANDER, papa THOMAE archiepiscopo Cantuariensi.
Ad aures nostras pervenisse cognoscas quod Owen princeps Walliae litteras, quas ei de consobrina sua, quam sicut uxorem tenere dicitur, destinavimus, [Col. 0633D] recipere noluit nec eamdem consobrinam suam secundum commonitionem nostram dimisit. Archidiaconus etiam Bangor scripta nostra contempsit, nec iis voluit aliquatenus obedire. Unde quoniam ad tuum spectat officium illorum in hac parte praesumptionem ecclesiastica severitate punire, maxime cum eorum facta magis tibi quam nobis nota et manifesta existant, quid inde duxeris statuendum arbitrio tuae discretionis relinquimus. Nos enim sententiam, quam in eos pro excessibus suis canonice dederis, ratam et firmam habebimus, et eam usque ad dignam satisfactionem mandamus irrefragabiliter observari.
Datum Beneventi, VI Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex litteris venerabilis fratris nostri Hu. Suessionensis episcopi et religiosarum personarum accepimus, quod ad repraesentationem prioris Sancti Remigii de Brana, consentiente abbate Sancti Evodii [Col. 0633] S. Evodii abbatia Branensis ordinis Praemonstratensis in dioecesi Suessionensi. Richardum presbyterum in ecclesia de Algeco et Cersolio idem episcopus instituit, et ei curam animarum commisit. Quod cum Albertum [Col. 0634B] presbyterum innotuisset, qui jam dictae capellae, propter multa quae a parochianis illius ecclesiae sibi imposita fuerant, in praesentia tua dicitur abrenuntiasse, ad praesentiam nostram accedens, super eadem ecclesia nostrae confirmationis litteras impetravit. Quod audiens Richardus apud episcopum contra eum gravem deposuit querelam; quem cum episcopus jam dicto Richardo ante suam vocasset praesentiam responsurum, ipse, episcopi vocatione contempta, ad tuam audientiam appellavit. Cumque uterque in tuo esset examine constitutus, et ille coram te nostras litteras in medio produxisset, tu litteris deferens huic causae supersedisti. Unde quoniam litterae, quas contra justitiam et per [Col. 0634C] subreptionem impetravit, nullam debent firmitatem habere, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus quatenus, si legitime tibi constiterit quod praedictus A. in capelle praescripta non fuisset episcopo praesentatus, vel in praesentia tua ipsi capellae abrenuntiasset, et praenominatus Richardus eamdem postmodum capellam canonice obtinuisset, nisi postea commiserit propter quod eam debeat de jure amittere, ipsam ei, omni occasione et appellatione cessante, in pace facias et quiete dimitti; ita quod litterae nostrae ipsi nullum debeant inferre praejudicium, nec alteri favorem parare. Si qua vero de rebus ipsius ecclesiae saepedictus A. per violentiam occupavit, ea memorato Richardo praecipias reddi; beneficia quoque quae [Col. 0634D] de eadem ecclesia post ejusdem Richardi appellationem memoratus A. percepit, eidem Richardo dilatione et appellatione cessante restitui facias, et de damnis et injuriis illatis satisfactionem congruam exhiberi, praesertim si appellationem a praedicto Richardo, ad nos factam idem A. non est prosecutus.
Data Beneventi quinto Kalendas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0635A] filiis UBERTO praeposito, et canonicis Pratensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Hortatur nos et admonet injunctae nobis administrationis auctoritas humiles et devotos filios diligere, et eorum justis postulationibus benigno favore annuere, et acceptum impertiri consensum. Devotioni itaque, quam erga B. Petrum et circa nos ipsos laudabiliter geritis, studiosius attendentes, vobis apostolica auctoritate indulgemus ut infra parochiam ecclesiae vestrae nemini liceat absque vestro et successorum vestrorum assensu oratorium, vel ecclesiam aedificare salvis privilegiis Romanae Ecclesiae. Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum, etc.
Datum Beneventi, V Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GEMINIANO abbati monasterii Sancti Petri, quod secus Mutinam situm est ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum.
Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, ut et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter [Col. 0635C] assumat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et ad exemplar patris et praedecessoris nostri sanctae memoriae Eugenii papae, praefatum monasterium Sancti Petri in quo estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; imprimis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, [Col. 0635D] largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Terram ipsam videlicet in qua idem monasterium situm est, quae talibus circumdatur finibus; a septentrione strata Salicitana usque fossam militariam, et ultra fossam ipsam terram quae protenditur usque Cenosam et fossatum novum decurrens [Col. 0636A] in jam dictam militariam; ab occidente vero est rivus qui de praedicto fossato exiens decurrit usque fossam Mutinellam, et inde usque ad jam dictam stratam Salicitanam, et octo jugera terrae juxta fossam militariam, a mane et subto ipso monasterio habente, a meridie et sero Sancti Geminiani, et molendinum unum supra ipsam civitatem Gajolinum dictum supra ipsum, et subtus terram cum casis et vineis cum finibus istis, a mane canale, a meridie usque curticellam Sancti Madri, a sero formigine dicta, de subtus terra hospitii quam tenuit Lanfrancus Galdemanus et caeteras possessiones quas habet praetaxatum coenobium in circuitu Mutinensi, et infra et quaedam molendina quae habet seu alia quae ad utilitatem praefatorum fratrum [Col. 0636B] fieri poterant; et quidquid juris habet in aquis in circuitu Mutinensi decurrentibus et nominatim in rivo qui dicitur Motinella currentem inter terram beati Petri et terram Petri Sancti Donati, et infra civitatem ecclesiam Sancti Joannis Baptistae; et decimas ac sepulturas quas infra civitatem et extra ex antiquo habetis; ecclesiam Sancti Nicolai cum hospitali quae est sita prope civitatem, ecclesiam Sanctae Mariae de Massa, ecclesiam Sanctae Mariae de Mugnano, ecclesiam Sancti Anastasii de Saviniano, ecclesiam S. Mariae de Ambiliano, ecclesiam Sancti Geminiani de Curre, ecclesiam Sanctae Mariae juxta castellum vetus, ecclesiam Sanctae Mariae de Silva, ecclesiam Sancti Michaelis de Palude, castellum de [Col. 0636C] Adiano cum ecclesiis Sancti Michaelis et Sanctae Mariae, curticellam quae dicitur de Abrica cum omni integritate, ecclesiam de Aliano, arcem quae vocatur Cornitulum cum ecclesia Sancti Martini, ecclesiam Sancti Michaelis de Sorbitulo, monasterium Sancti Michaelis de Candiana [Col. 0635D] Non trovo, quando e per qual modo il monastero di Candiana nel Padovano devenisse suggetto a quello di S. Pietro de Modena. Certo esse lo era sin dall' anno 1113 almeno, in cui Pouzio abate di Modena dร a Pietro abate di Candiana l'investitura della meta di quella chiesa e de' suoi beni ec., il [Col. 0636D] qual atto conservasi presso il sig. ab. Giuseppe Gennari studiosissimo raccoglitore delle antichita Padovane, insieme con' un altra simile investitura accordata l'anno 1136 da Placido abate di Modena a Giorgio abate de Candiana. ; terram quam habetis in Crespelano et in curte Pragatali, quaecunque praeterea habetis in episcopatibus Regino, Ferrariensi, Veronensi, et Paduano.
Clericos vero, sive laicos liberos et absolutos saeculariter viventes ad conversionem suscipiendi absque alicujus contradictione facultatem liberam habeatis. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus omnino a vobis decimas [Col. 0636D] exigere praesumat. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum; nullus ibi quolibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu aut fratrum pars consilii sanioris secundum Deum et beati Benedicti Regulam providerent eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, etc., salva sedis apostolicae [Col. 0637A] auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episc.
- Ego Hubaldus Ostiensis episc.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episc.
- Ego Hubaldus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Ildebrandus basilicae duodecim Apostolorum presb. card.
- Ego Albertus presb. card. tit. Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Guillelmus presb. card. tit. Sancti Petri ad Vincula.
- Ego Boso presb. card. Sanctae Pudentianae tit. Pastoris.
- [Col. 0637B] Ego Joannes presb. card. tit. Sancti Marci.
- Ego Theodinus presb. card. Sancti Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Jacinthus diac. card. tit. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Ardicio Sancti Theodori diac. card.
- Ego Manfredus diac. card. Sancti Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Hugo diac. card. Sancti Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Petrus diac. card. Sanctae Mariae in Aquiro.
Datum Beneventi per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi notarii, IV Idus Januarii, indictione III, Incarnationis Dominicae anno [Col. 0637C] 1169, pontificatus vero domni Alexandri papae III, anno undecimo.
ALEXANDER papa, ROTRODO Rothomagensi, et BERNARDO Nivernensi episcopo.
[Col. 0637D] Charissimus in Christo filius noster Henricus illustris Anglorum rex, nobis per litteras et nuntios significavit, quod ipse venerabili fratri nostro Thomae archiepiscopo Cantuariensi concesserat, ut pro amore Dei et nostro necnon et Ecclesiae Romanae, ecclesiam suam secure veniret, et eam atque omnes possessiones suas, sicut habuit antequam exiret, dum in gratia sua esset, in pace teneret atque haberet: et sui similiter qui exierant cum eo. Verum jam dicti nuntii nobis inter caetera proposuerunt, quod praefatus rex graviter provocatus firmaverat se memoratum archiepiscopum in osculo nullatenus recepturum, cui tamen primogenitus filius suus pro amore Dei et nostro vice sua osculum exhiberet. Magister quoque Vivianus ad praesentiam nostram [Col. 0638A] reversus nobis diligentius intimavit, quod jam dicto archiepiscopo, sicut in colloquio apud montem Martyrum habito intellexerat, gratiam et amorem suum concederet, et ipsum possessiones suas, sicut praedecessor ejus eas unquam melius habuerat, faceret obtinere, nec non et mille marcas ei pro apparatu suo ad praesens conferret.
Inde siquidem est, quod nos de prudentia, discretione quoque vestra et honestate plenam in omnibus spem fiduciamque tenentes, et quod nobis et Ecclesiae Romanae sincerissima estis devotione astricti, nihilominus attendentes, vos ad praenominatum regem et archiepiscopum pro hujus pacis exsecutione duximus transmittendos. Quocirca fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus [Col. 0638B] atque praecipimus, necnon et in virtute obedientiae injungimus, quatenus in unum convenientes ad eumdem regem infra mensem post harum susceptionem litterarum iter arripiatis, et eum ex parte Dei et nostra diligentius ac sollicitius moneatis et multimodis inclinare curetis, quod saepedicto archiepiscopo pacem et securitatem suam concedat, et eum ob divinae majestatis reverentiam et pro honore beati Petri ac nostro, necnon et pro salute sua in osculo pacis recipiat, et ipsi ac suis universas possessiones eorum, sicut unquam eas melius habuerit, quemadmodum per plerosque nuntios nostros, et maxime per dilectum filium nostrum Willelmum tituli S. Petri ad Vincula presbyterum [Col. 0638C] cardinalem, atque praescriptum Vivianum ipsum facturum promisisse accepimus, clementer restituat, et illum ad ecclesiam suam faciat secure redire, et ibidem in pace manere. Archiepiscopum etiam ad illam pacem suscipiendam ex parte nostra studiosius exhortemini, et eum ut erga regem quantum salva libertate Ecclesiae et absque periculo suo ac suorum potest, se humiliet, instantius moneatis.
Verumtamen si rex ad solutionem mille marcarum, de quibus supra fecimus mentionem, inclinari non possit, nolumus ut pax propter hoc aliquatenus impediatur, si alia rex velit complere. Quod si ea quae nobis promisit, et maxime de integra possessionum ablatarum restitutione, et illa etiam quae sibi de osculo significavimus, nisi forte archiepiscopus [Col. 0638D] osculo filii velit esse contentus, infra quadraginta dies post commonitionem nostram noluerit adimplere, vos totam terram ejus cismarinam auctoritate beati Petri et nostra, omni contradictione et appellatione remota, interdicti sententiae subjiciatis, et in ea omnia divina, praeter baptisma parvulorum, et poenitentias morientium prohibeatis officia celebrari, nisi forte vobis omnino constaret, quod saepe fatus rex Henricus haec in brevi post quadraginta dies elapsos adimpleret, aut archiepiscopus osculum filii pro sua velit suscipere.
Si autem pax fuerit cooperante Domino consummata, vos eumdem regem non statim pace facta, sed post aliquantulum intervallum secundum discretionem vestram interpositum, ex parte Dei et commonitione [Col. 0639A] vestra adire curetis, et ei in delictorum suorum veniam injungatis, quod consuetudines pravas, et illas maxime quas ipse de novo adjecit, et quae contra salutem suam et libertatem Ecclesiae fuerint, deleat penitus et condemnet: et episcopos atque alias personas regni ab earum observatione absolvat, ac fructus perceptorum redituum archiepiscopo et suis restituat. Quod si vestraein hac parte commonitioni non acquieverit, vos quae de consuetudinibus illis fuerint abolenda nobis una cum ipso archiepiscopo, necnon et quod rex de perceptorum fructuum restitutione facere velit, vestris litteris quanto celerius poteritis, plenius intimare curetis. Verum si certam spem de pace et reconciliatione facienda conceperitis, vos universos excommunicatos, [Col. 0639B] qui absolvendi fuerint, absolvatis, ita quidem quod nisi pax fuerit subsecuta, ipsos in priorem excommunicationem nullius contradictione vel appellatione obstante continuo reducatis.
Praeterea si rex ad osculum praestandum nullatenus poterit induci, vos archiepiscopum inducere laboretis, quod si absque periculo personae suae et suorum fieri posse cognoverit et in consilio suo invenire potuerit, osculo filii contentus existat. Quod si uterque vestrum his exsequendis interesse non poterit vel noluerit, quod tamen non credimus, alter non minus ea quae praedicta sunt, non differat adimplere. Ad haec vobis praecipimus ut saepedictum regem super eo, quod dilectum filium nostrum Petrum archidiaconum Papiensem, ad eum a dilecto [Col. 0639C] filio nostro Gratiano subdiacono et notario, et magistro Viviano transmissum, quidam sui ad nutum illius, ut dicitur, et de mandato ejus ceperunt, et quibusdam rebus ejus privatum inhoneste tractaverunt, durius increpetis, et eos quos in eumdem Petrum et illius socios clericos violentas manus injecisse constiterit, appellatione remota excommunicatos publice nuntietis, et ab omnibus praecipiatis sicut excommunicatos vitari, donec ablata restituant, injuriam passis congrue satisfaciant, et ad nos cum vestris litteris satisfacturi accedant. Illud quoque regi diligentius intimetis; quod jam dictus Gratianus non aliud quam fecit, salvo mandato nostro, facere potuisset. Quod si attentasset, nos id [Col. 0639D] procul dubio irritaremus. Si quis autem quod ipse vel ejus socius aliud secundum mandatum nostrum potuisset fecisse, regi proposuisset, ei verum nequaquam suggessit.
Datum Beneventi, XIV Kalendas Februarii.
ALEXANDER papa, ROTRODO Rothomagensi archiepiscopo.
Quoniam de persona tua prae caeteris coepiscopis tuis et aliis personis ecclesiasticis, quae in terra [Col. 0640A] illustris Anglorum regis consistunt, specialem fiduciam obtinemus, et te nobis et Ecclesiae Romanae sincerissima novimus devotione astrictum, tibi negotium venerabilis fratris nostri Thomae Cantuariensis archiepiscopi de pace et reconciliatione sua commisimus exsequendum. Inde siquidem est, quod fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, necnon et in virtute obedientiae injungimus, quatenus in praescripto negotio ita te constantem et diligentem omni timore et dubitatione remota exhibeas, quod praefatus rex pontificalem in te maturitatem et constantiam inveniat, et te Deum et officii tui debitum magis quam hominem revereri cognoscat; nos quoque spe illa, quam de tua persona jam pridem concepimus, et saepius [Col. 0640B] experti sumus, nequaquam frustremur, nec te ad praescripti negotii exsecutionem prae caeteris personis, quae in terra memorati regis esse noscuntur, specialiter elegisse debeamus merito poenitere, sed tam potius super hoc sollicitudinem et diligentiam teneamur multipliciter commendare.
ALEXANDER papa, BERNARDO Nivernensi episcopo.
Quoniam de prudentia, et honestate, et constantia tua fiduciam plenam concepimus, et certum super [Col. 0640C] his in multis experimentum habuimus, te in exsecutione pacis venerabilis fratris nostri Thomae Cantuariensis archiepiscopi Rothomagensi archiepiscopo duximus adjungendum. Illum autem, quod de terra illustris Anglorum regis dignoscitur, exsecutorem una tecum constituimus, ne idem rex aliquam adversum nos querelandi occasionem videretur habere, eo quod negotium illud personis extraneis, et extra terram suam manentibus commisissemus. Et quoniam, sicut diximus, te virum pontificalis maturitatis et constantiae esse cognoscimus, et honestate ac litteratura inter caeteros coepiscopos tuos pollere, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et in virtute [Col. 0640D] obedientiae injungimus, quatenus si praefatus Rothomagensis in his, quae vobis injungimus una tecum procedere nollet, sive non posset, tu in praescripto, omni timore et dubitatione semota, secundum tenorem litterarum nostrarum incunctanter procedas, et te in hoc ita sollicitum et diligentem exhibeas, quod a Deo dignum exinde praemium merearis recipere, et coram hominibus laudem et gloriam non modicam propterea valeas reportare; nos quoque sollicitudinem tuam teneamur multipliciter commendare, et devotionem ac constantiam, tuam, quam in aliis expertam habemus, possimus in hac parte, sicut desideramus, plenius comprobare.
ALEXANDER papa, HENRICO regi Angliae.
Dilecti filii nostri, Joannes Saresberiensis decanus, Aegidius Rothomagensis, Joannes Sagiensis, archidiaconi, nuntii tui, ad nostram praesentiam accedentes nobis regiae celsitudinis litteras detulerunt, ex quarum tenore cognovimus, quod eis super his, quae nobis ex parte tua dicerent, tanquam tibi ipsi credere deberemus. Qui utique una cum archidiacono Saresberiensi Reginaldo eoram [Col. 0641B] nobis et fratribus nostris praesentes quaedam instanter et sollicite proposuerunt, quibus sicut nec debuimus, non duximus aliquatenus acquiescendum. Tandem vero cum his, quae nobis in principio fuerant intimata, aures, sicut non decebat, nullatenus inclinaremus, nobis diligentius proposuerunt, quod tu, sicut in commentario vidimus, venerabili fratri nostro Thomae Cantuariensi archiepiscopo concesseras, ut pro amore Dei et nostro, nec non et Ecclesiae Romanae, ad ecclesiam suam secure veniret, et eam atque possessiones suas omnes, sicut habuit antequam exiret, dum in gratia tua esset, in pace teneret atque haberet, et sui similiter qui pro eo exierunt. Quod siquidem [Col. 0641C] gratum plurimum, et omnino acceptum habemus, de misericordia Christi sperantes, quod ille qui incepit hoc, meliori fine concludet, et te ad illius quod deest consummationem inducet. Quare hoc ejus, a quo bona cuncta procedunt, immensae et superabundanti clementiae ascribimus, et munificentiae tuae super hoc multiplices exsolvimus gratiarum actiones. Cum autem praedictos nuntios de forma securitatis, et maxime super osculo praestando non modicum sollicitaremus, et responsum nobis dederunt, quod graviter provocatus firmaveras te praefatum archiepiscopum in osculo pacis nullatenus recepturum, cui tamen primogenitus filius tuus pro amore Dei et nostro vice tua osculum exhiberet. Unde quoniam alter nuntiorum nostrorum, [Col. 0641D] magister Vivianus scilicet, ad praesentiam nostram reversus nobis diligentius intimavit, quod praelibato archiepiscopo, sicut in colloquio apud montem Martyrum habito intellexerat, gratiam et amorem tuum concedens, et ipsum possessiones suas, sicut praedecessor ejus, eas unquam melius habuerat, faceres obtinere, nec non et mille marcas ei pro apparatu suo ad praesens conferres, nos de regiae celsitudinis clementia omnino confisi, de osculo praestando tibi preces et exhortationes nostras apud excellentiam tuam, praenominatis nuntiis tuis plus justo etiam renitentibus, duximus interponendas. Et quoniam regiae congruit dignitati et honori, atque saluti tuae noscitur plurimum expedire, ut quod cordi tuo super his est divinitus [Col. 0642A] inspiratum, ad optatum et Deo gratum perducas effectum, ita quod ab eo propter hoc mercedem plenam et perfectam recipere merearis, serenitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, nec non a juramenti firmatione, si quando calore iracundiae ductus fecisti, auctoritate beati Petri et nostra penitus absolventes, in remissionem peccatorum tibi injungimus, quatenus praenominatum archiepiscopum ob divinae reverentiam majestatis, et obtentu beati Petri et nostro, nec non et pro salute et honore tuo, in osculo pacis recipias, et ei pacem et securitatem tuam, nec non et universas possessiones suas, sicut eas ullo tempore melius habuit, clementer restituas, et ita nos in hac parte imo Deum in [Col. 0642B] nobis exaudias, qui tibi propter hoc perenne praemium largiatur in coelis, et in terris laudem et gloriam conferens copiosam, te atque tuos haeredes suos faciat cohaeredes. Si qua vero alia inter vos per charissimum filium nostrum in Christo Ludovicum illustrem Francorum regem, et per venerabiles fratres nostros Rothomagensem archiepiscopum et Suessionensem episcopum, vel per alios majora tractantur, aut si aliqua magis accepta praenominato archiepiscopo postmodum promisisti, ea in remissionem delictorum tuorum adimpleas, et plenius ac diligentius exsequaris. Nos enim jam dictum Rothomagensem archiepiscopum, et venerabilem fratrem nostrum Bernardum Nivernensem [Col. 0642C] episcopum, ad praesentiam tuam pro supradictae pacis exsecutione transmittimus, per quos tibi voluntatem nostram, et quae regiae saluti et honori plurimum expedire cognoscimus, significamus, sublimitatem tuam rogantes attentius et monentes, ut si quid addendum fuerit vel mutandum, hoc ad commonitionem illorum pro amore Dei et nostro ita corrigas et emendes, et ea quae tibi ex parte nostra proponent, tali modo exaudias, et aurem benevolam adhibens ita efficaciter digneris implere, quod omnipotens Dominus et misericors veram tibi et haeredibus tuis pacem concedat, et honor inde regius multimodis adaugeatur, ac tu indeficiens propter hoc a Deo praemium, et in conspectu hominum laudem et gloriam non modicam [Col. 0642D] debeas reportare. Praedicti siquidem archiepiscopus et episcopus, certa spe de pace et reconciliatione concepta, illos, qui fuerint absolvendi, excommunicatos absolvent, ita quidem quod si pax Domino faciente sequatur, nullum honoris, ordinis, aut officii sui periculum, sive aliquam infamiae notam pro eo quod excommunicati fuerant, debeant sustinere. Archiepiscopum enim ad pacem suscipiendam inducent ex parte nostra, et si in aliquo justum metum praetenderit, te ad eum tollendum sollicitius admonere, et multimodis ex parte Dei et nostra ad ea, quae tibi per nos significamus, implenda inclinare debebunt. Verum si pax, quod Deus avertat, subsecuta non fuerit, et illi qui se appellasse proponunt, appellationem suam duxerint [Col. 0643A] prosequendam, nos eorum rationes super hoc diligentius audiemus, et causa cognita secundum quod Deus nobis administraverit, judicabimus. Qui utique in proximis octavis Beati Michaelis, sive in proximo festo Sancti Lucae appellationem suam prosequantur, ita tamen quod prorogatio ista non debeat alterutrius partis justitiae in aliquo praejudicare.
[Col. 0643B] Quod tibi ad praesens apostolicae benedictionis alloquium nullatenus impertimur, non duritiae nostrae sed meritis causae tuae est potius ascribendum. Cum enim metropolitanum tuum sententiam in te audiverimus protulisse, indignum omnino esset et ab honestate nostri officii penitus alienum ut te vestris deberemus litteris salutare. Quod utique grave plurimum et omnino molestum habemus, quoniam te sicut venerabilem fratrem nostrum, et virum quem religione non modica, litteratura quoque et honestate novimus praeminere, arctioris in Domino charitatis brachiis amplectimur et tibi in omnibus quantum cum Deo et justitia possumus, prompto animo deferre velimus, et affectioni tuae [Col. 0643C] honorem et gratiam libentius exhibere. Ut autem nostram circa personam tuam voluntatem certis operum indiciis experiaris, et nos tibi benedictionem non de voluntate sed de necessitate potius subtraxisse cognoscas, venerabilibus fratribus nostris Rothomagensi archiepiscopo et Exoniensi episcopo dedimus in mandatis ut, a te recepto juramento quod nostro super his pro quibus in te sententia est prolata debeas parere mandato, nostra vice absolvant, si de appellatione quam diceris fecisse diffisus, potius volueris absolvi, quod tibi magis credimus expedire, quam tuam prosequi appellationem. Si autem appellationem duxeritis prosequendam, nos personam tuam libenter videbimus, et rationibus tuis diligenter auditis, et cognitis super hoc [Col. 0643D] secundum quod nobis Dominus administraverit, judicabimus. Quod si a jam dicto archiepiscopo et episcopo absolvi volueris, ipsi te auctoritate nostra absolvent, ita quidem ut pro eo quod excommunicatus fueras nullum ordinis aut officii seu dignitatis periculum neque aliquam infamiae notam debeas sustinere. Verum si uterque illorum his exsequendis interesse non poterit, alter, sicut dictum est, ea nihilominus exsequatur et venerabili fratri nostro Thomae archiepiscopo Cantuariensi ex parte nostra praecipiet, necnon et in virtute obedientiae injunget quod absolutionem tuam occultam habeat et omnino secretam, donec absque periculo tuo valeat propalari. Et cum dilectus filius noster magister David eccelsiae tuae canonicus, vir utique [Col. 0644A] litteratus, providus et discretus, et tibi etiam fidelissimus apud nos pro negotio tuo tam secreto quam publice coram nobis et fratribus nostris sollicite institerit, et ejus exsecutioni omnem quam potuit et etiam ultra quam debuit diligentiam et studium adhibere curavit, discretionem tuam per apostolica scripta rogamus attentius et monemus, quatenus eumdem pro reverentia beati Petri et nostra et obtentu sui ipsius quod tibi adeo fidelis et devotus exstitit, habeas propensius commendatum, nec adversus eum pravis aliquorum suggestionibus credas, vel de ipsius in aliquo fidelitate diffidas, sed ejus obsequium ita remuneres, quod ipse tibi et tuis debeat omni tempore fidelis et devotus existere, et nos id gratum acceptumque tenentes, [Col. 0644B] affectioni tuae multiplices inde gratias teneamur referre.
Datum Beneventi, II Idus Februarii.
ALEXANDER papa, ROTRODO Rothomagensi archiepiscopo et BERNARDO Nivernensi episcopo.
Noverit discretio vestra nos Gilberto Londiniensi episcopo per nostras litteras significasse, ut si a [Col. 0644C] sententia, quam venerabilis frater noster Thomas Cantuariensis archiepiscopus in eum protulit, absolvi voluerit, ad praesentiam vestram vel alterius, si uterque adesse non potest, accedat, et a vobis praestito juramento, quod nostro debeat parere mandato, absolutionem recipiat. Inde siquidem est, quod vos ei, sicut viro religioso, litterato, provido et discreto, in omnibus, quantum cum Dei et justitia possumus, cupientes deferre, et dilecti filii nostri magistri David Londoniensis Ecclesiae canonici postulatione inducti, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus si memoratus episcopus ad vos pro absolutionis receptione accesserit, vos ipsum accepto ab eo juramento, quod nostro de praescripta sententia parebit mandato, [Col. 0644D] sublato appellationis remedio absolvatis, ita quidem quod nullum propter hoc dignitatis, ordinis, aut officii periculum debeat sustinere, aut aliquam infamiae notam incurrere. Absolutione autem facta id praenominato archiepiscopo per litteras vestras significetis, et ei ex parte nostra firmiter praecipiatis, et in virtute obedientiae injungatis, quod absolutionem ejus occultam habeat et omnino secretam, donec absque ipsius episcopi periculo valeat propalari. Quod si uterque vestrum his exsequendis interesse non poterit, alter non minus ea, prout diximus, exsequatur. Valete.
ALEXANDER papa, omnibus episcopis Cantiae.
Noverit industria vestra quod nos venerabiles fratres nostros Rothomagensem archiepiscopum, et Nivernensem episcopum ad regem Anglorum pro pace et reconciliatione venerabilis fratris nostri Thomae Cantuariensis archiepiscopi destinavimus, eis dantes in mandatis et firmiter praecipientes, quod nisi idem rex ad pacem et concordiam, secundum quod nobis per litteras et nuntios suos promisit, ad commonitionem illorum inclinari potuerit, totam terram ejus, quae citra mare consistit, [Col. 0645B] omni contradictione et appellatione remota subjiciant interdicto, et in ea omnia divina, praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium, prohibeant officia celebrari. Inde siquidem est, quod universitati vestrae per apostolica scripta prae cipimus, mandamus, et sub poena ordinis et officii, in virtute obedientiae vobis injungimus, ut supradictorum archiepiscopi, vel episcopi, vel alterius eorum, si uterque adesse non potuerit vel noluerit, in hac parte sententiam, si quam ab eis contigerit inde proferri, nullius timore, gratia vel prohibitione obstante, per parochias omni excusatione et appellatione remota firmiter observetis, et ab omnibus faciatis, quantum in vobis est, irrefragabiliter observari.
[Col. 0645C] Datum Beneventi, XII Kalendas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus ROGERIO Eboracensi archiepiscopo, et apostolicae sedis legato, et HUGONI Dunelmensi episcopo, et dilectis filiis ecclesiarum praelatis per Eboracensem archiepiscopatum constitutis.
Noverit industria vestra quod nos venerabiles [Col. 0645D] fratres nostros Rotrodum Rothomagensem archiepiscopum, et Bernardum Nivernensem episcopum ad illustrem Anglorum regem pro pace et reconciliatione venerabilis fratris nostri Thomae Cantuariensis archiepiscopi destinavimus, eis dantes in mandatis et firmiter praecipientes, quod nisi idem rex ad pacem et concordiam, secundum quod nobis per litteras et nuntios suos promisit, ad commonitionem eorum inclinari potuerit, totam terram ejus quae in regno Francorum consistit, omni contradictione et appellatione remota subjiciant interdicto, et in ea omnia divina, praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium, prohibeant celebrari. Inde siquidem est quod universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et [Col. 0646A] sub poena ordinis et officii in virtute obedientiae vobis injungimus, quod sententiam quam praenominatus archiepiscopus Cantuariensis in provinciam suam propter hoc tulerit, nullius timore, gratia, vel prohibitione obstante per vestras parochias, omni excusatione et appellatione remota, firmiter observetis, et ab omnibus faciatis, quantum in vobis est, irrefragabiliter observari.
Datum Beneventi, XII Kalendas Martii.
In eadem forma scribit universis archiepiscopis, episcopis et aliis ecclesiarum praelatis per cismarinam terram illustris Anglorum regis constitutis: ยซNoverit industria vestra, etc.ยป
ALEXANDER papa, Turonensi episcopo et suffraganeis ejus, necnon et dilectis filiis aliarum ecclesiarum Turonensis Ecclesiae constitutis.
Noverit industria vestra quod nos venerabiles fratres nostros Rothomagensem archiepiscopum et Nivernensem episcopum ad illustrem Anglorum regem pro pace et reconciliatione venerabilis fratris nostri Thomae Cantuariensis archiepiscopi destinavimus, iis dantes in mandatis et firmiter praecipientes, quod nisi idem rex ad pacem et concordiam, secundum quod nobis per litteras et nuntios promisit [Col. 0646C] suos inclinari potuerit, aut arte aliqua sive ingenio per se vel per suos effecerit quominus ad eum juxta praeceptum nostrum accedere et ipsi ea quae sibi super his sunt a nobis injuncta cum omni libertate et securitate proponere possint, totam terram ejus quae in regno Francorum consistit, omni contradictione et appellatione remota, subjiciant interdicto et in ea omnia divina praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium prohibeant officia celebrari. Inde siquidem est quod universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus et in virtute obedientiae sub poena ordinis et officii vobis injungimus quatenus sententiam quam praenominati archiepiscopus et episcopus, vel alter [Col. 0646D] eorum in praefati regis terram juxta praeceptum nostrum tulerint, nullius timore gratia vel prohibitione obstante omni excusatione et appellatione sublata, per vestras parochias firmiter observetis et ab omnibus faciatis quantum in vobis est, irrefragabiliter observari.
In eumdem modum Bituricensi archiepiscopo et suffraganeis ejus, necnon et aliis ecclesiarum praelatis.
In eumdem modum Burdigalensi archiepiscopo apostolicae sedis legato et suffraganeis ejus.
In eumdem modum Auxitano archiepiscopo et suffraganeis ejus.
In eumdem modum universis episcopis et caeteris [Col. 0647A] ecclesiarum praelatis per Rothomagensem provinciam constitutis.
ALEXANDER papa, Rothomagensi et Nivernensi episcopis.
Quoniam de vestrae devotionis ac sinceritatis fervore, discretione quoque, maturitate et prudentia [Col. 0647B] vestra plenam in omnibus spem fiduciamque tenemus, vos ad exsecutionem pacis venerabilis fratris nostri Thomae Cantuariensis archiepiscopi, prae caeteris regni Francorum personis elegimus, et ad charissimum in Christo filium nostrum Henricum illustrem Anglorum regem, sicut per alias vobis litteras significavimus, propter hoc duximus transmittendos. Unde quoniam eumdem regem postmodum in Angliam audivimus transfretasse, ne forte praedicti archiepiscopi negotium propter hoc possit quomodolibet impediri sive protendi, fraternitati vestrae per iterata scripta mandamus, et in virtute obedientiae injungimus, quatenus sicut gratiam beati Petri ac nostram charam habetis, et nos et [Col. 0647C] Ecclesiam Romanam de honestate ac constantia vestra volueritis aliqua de caetero ratione confidere, in unum pariter convenientes ad memoratum regem eundi infra viginti dies post harum susceptionem litterarum, omni excusatione postposita, nisi id jam forte feceritis, iter arripiatis et ad eum festinare curetis. Cum autem ejus praesentiam habueritis, vos ipsi ea, quae in aliis litteris nostris vobis expressimus, sicut viros pontificalis constantiae decet, omni dubitatione et timore remoto instantissime proponatis, et eumdem ad illorum exsecutionem ex parte nostra studeatis modis omnibus invitare. Quod si rex ea quae nobis promisit, et maxime de integra possessionum ablatarum restitutione, et plena pace archiepiscopo ac suis reddenda, necnon et super [Col. 0647D] osculo eidem praestando, nisi forte osculo filii velit esse contentus, infra quadraginta dies post commonitionem vestram adimplere noluerit, aut certe arte aliqua, sive ingenio per se vel per suos effecerit, quominus ad eum juxta praeceptum nostrum possitis accedere, et ipsi ea quae a vobis super his vestrae sollicitudini sunt injuncta, cum omni libertate et securitate proponere, vos in totam terram ejus cismarinam auctoritate beati Petri et nostra, omni contradictione et appellatione remota, interdicti sententiam proferatis, et in ea omnia divina praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium prohibeatis officia celebrari, quemadmodum in aliis litteris, quas vobis inde direximus, constat expressum fuisse. Litteras quoque nostras, [Col. 0648A] quas super observatione interdicti archiepiscopis et episcopis terrae suae, quae citra mare consistit, transmittimus, eisdem omni excusatione postposita destinetis, et ipsis ex parte nostra firmiter injungatis, quod interdictum nostrum nullius timore, prohibitione, vel appellatione obstante, per suas parochias irrefragabiliter servent, nec contra hoc aliquo modo venire praesumant. Quod si aliquis archiepiscopus, vel episcopus, aut alia quaelibet persona interdictum vestrum observare contempserit, vos eum ab officii sui exsecutione sublato appellationis remedio suspendatis. Et si nec sic resipuerit, in eum excommunicationis sententiam promulgetis. Saepedicto vero regi praeter ea quae praescripta sunt, viva voce vel litteris vestris constantissime [Col. 0648B] proponatis: quod si nec sic resipuerit, personae suae, sicut nec Frederico dicto imperatori fecimus, nequaquam parcemus, sed in eum potius excommunicationis sententiam absque dubio proferemus. Volumus autem et sub obtentu gratiae Dei et nostrae districte vobis injungimus, ut in his quae praediximus exsequendis omnem quam convenit et oportet diligentiam et studium adhibeatis. Et si uterque vestrum adesse non poterit vel noluerit, quod tamen non credimus, nec conveniens nec tolerabile esset, alter non minus ea quae praedicta sunt, omni dubitatione et timore sublato adimpleat.
Quoniam in aliis litteris, quas vobis super negotio venerabilis fratris nostri Thomae Cantuariensis archiepiscopi destinavimus, de excommunicatis suis expressum discretioni vestrae mandatum nos dedisse recolimus, ut eos certa spe pacis concepta deberetis absolvere, fraternitati vestrae per iterata scripta mandamus atque praecipimus, quatenus si eos per vos absolvi contigerit, ipsos secundum Ecclesiae Romanae formam et consuetudinem absolvatis. Illis autem qui praefati archiepiscopi, aut commissae [Col. 0648D] sibi ecclesiae possessiones, sive clericorum suorum beneficia detinuerunt, et fructus etiam perceperunt, vel adhuc detinent sive percipiunt, et maxime Gaufredo archidiacono Cantuariensi, si ipsum ecclesiam de Otteford per manum laicam, sicut audivimus, cepisse et tenere constiterit, nulla ratione absolutionis beneficium indulgeatis, nisi prius cautionem sufficientem exhibeant, quod memorato archiepiscopo beneficia, quae detinent, sine dilatione restituant, et fructus inde perceptos absque diminutione persolvant. Quod si post cautionem exhibitam et absolutionem acceptam adimplere noluerit, vos illos in priorem excommunicationis sententiam, omni excusatione et appellatione postposita, reducatis, et ab omnibus faciatis auctoritate nostra [Col. 0649A] sicut excommunicatos usque ad condignam satisfactionem vitari.
ALEXANDER papa, THOMAE Cantuariensi archiepiscopo.
Per venerabilem fratrem nostrum Senonensem archiepiscopum, apostolicae sedis legatum, et per [Col. 0649B] alias litteras nostras discretioni tuae nos significasse meminimus, quod illustris Anglorum rex nobis de pace tua nuntios et transcripta transmisit. Et nos venerabilibus fratribus nostris Rothomagensi archiepiscopo, et Nivernensi episcopo de illius pacis exsecutione litteras nostras destinavimus, sicut jam dictus Senonensis prudentiae tuae viva voce plenius potuerit enarrare. Unde quoniam dilecti filii nostri Alexander et Joannes nuntii tui pro quibusdam negotiis tuis post praefati archiepiscopi discessum moram facere voluerunt, nos tibi per eumdem archiepiscopum voluntatem et consilium nostrum secretius et celerius duximus intimandum, fraternitatem tuam per apostolica scripta rogantes attentius [Col. 0649C] et monentes, ut praedictorum Senonensis et Rothomagensis archiepiscoporum, et Nivernensis episcopi consilio et admonitioni, sicut per alias tibi litteras significavimus, acquiescas.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis SUENONI praeposito ecclesiae Sanctae Mariae Wibergensis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, in perpetuum.
Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente [Col. 0649D] compleri, ut et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praedecessoris nostri piae recordationis Innocentii papae vestigiis inhaerentes, praefatam ecclesiam Sanctae Mariae in qua divino obsequio mancipati estis sub beati Petri et nostra protectione recipimus et praesentis scripti privilegio communimus; imprimis siquidem statuentes, ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque [Col. 0650A] successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesiam Beatae Margaretae virginis quam venerabilis frater noster Nicolaus episcopus vester, sicut ex litteris ejus accepimus, vobis resignavit; nec non et ecclesiam Beati Martini quae in insula Phur, ita quod utraque illarum de caetero in ordinatione ac dispositione vestra consistat, devotioni vestrae auctoritate apostolica confirmamus.
De victu etiam quadragesimali, quem episcopus in ecclesia vestra aliquando habuit, unde contentiones et religio vestra non modicum turbari consuevit, statuimus, ut sicut jam dictus episcopus, cum vobis per privilegium suum aequa consideratione [Col. 0650B] resignasse dignoscitur, et imposterum remisisse, ita de caetero conservetur nec ei vel successore suo victum a vobis contra hoc aliquo tempore exigere liceat. Prohibemus insuper ne episcopus de oblationibus quae ad corpora sanctorum in vestra offeruntur ecclesia, nihil ultra quartam partem, quam consuevit habere, recipiat: Ad haec vobis significatione praesentium indulgemus, ut praedia vel possessiones ecclesiae vestrae, sive infra civitatem vestram sive extra consistant, nullus injuste contra dispositionem vestram invadere vel retinere praesumat. In electione vero episcopi vestri primam vocem, cum sitis Ecclesiae cathedralis canonici, habeatis, quemadmodum noscitur vobis de canonum jure competere, et de antiqua consuetudine [Col. 0650C] ad haec tempora observata, nec aliunde quis in vestrum episcopum eligatur, quandiu secundum statuta canonum in ecclesia vestra quae cathedralis est reperitur idoneus, qui de canonico et concordi assensu sine omni pravitate possit assumi. Consuetudines autem claustrales, quae in eodem loco vestro laudabiliter hactenus conservatae noscuntur, nemo perversus in deterius audeat commutare, sed semper inconvulse in suo robore perseverent.
Ad haec adjicientes statuimus ut nulli omnino principum absque praepositi et fratrum consensu aliquem de claustro liceat admovere sive novalium. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati [Col. 0650D] qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati, vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Obeunte vero te nunc ejusdem loci praeposito, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu vel fratrum pars consilii sanioris secundum Deum et beati Augustini Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate et episcopi vestri canonica justitia. Si quae igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episc.
- Ego Hubaldus Ostiensis episc
- [Col. 0651A] Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episc.
- Ego Hubaldus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes presb. card. Sanctorum Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- Ego Ildebrandus basilicae XII Apostolorum presb. card.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Anastasiae.
- Ego Albertus presb. card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Guillelmus presb. card. S. Petri ad Vincula.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Laurentii in Damasco.
- Ego Boso presb. card. S. Gudencianae tit. Pastoris.
- [Col. 0651B] Ego Joannes presb. card. tit. S. Marci.
- Ego Theodinus presb. card. tit. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Jacintus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Manfredus diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Petrus diac. card. S. Mariae in Agro.
Datum Beneventi per manum Gratiani, S. Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, IX Kal. Martii, indictione III, Incarnationis Dominicae anno [Col. 0651C] 1169, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno undecimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio WALDEMARO illustri Danorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Noverit excellentia tua, nos venerabilibus fratribus nostris Suenoni Arusiensi et Nicolao Wibergensi episcopis, in mandatis dedisse, quod nobilem [Col. 0651D] mulierem Margaretam diligenter et studiose commoneant, ut dilectis filiis nostris Brienno abbati et fratribus monasterii Sanctae Mariae de Calve, terram de Culsne, quam eis per violentiam dicitur abstulisse, nec non et ornamenta sua in ecclesia de Weng, quae, sicut audivimus, armata manu rapere et asportare praesumpsit, absque dilatione restituat, et in pace dimittat, aut sub jam dictorum episcoporum examine memorato abbati et fratribus sufficientem inde justitiam appellatione remota non differat exhibere. Unde cum ille, per quem reges regnant (Prov. VIII,) , celsitudini tuae gladium ad vindictam malefactorum, [Col. 0652A] laudem vero bonorum concessit (I Petr. II) , serenitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus si praefata mulier, divino timore postposito, noluerit ad ea quae praedicta sunt, censura ecclesiastica coerceri, regia sublimitas eam ad ablatorum restitutionem vel ad justitiam, secundum mandatum nostrum, coram supradictis episcopis faciendam, commissa ei a Domino potestate compellat, ut praelibati abbas et fratres jus suum per te valeant recuperare, et nos magnificentiam tuam teneamus exinde multimodis in Domino commendare. Si autem suprascripta possessio forte ad alium fuerit aliquo tempore devoluta, qui saepe dicto abbati et fratribus justitiam suam denegare praesumpserit, [Col. 0652B] excellentia tua detentorem a tanta praesumptione compescat, et ipsum monasterio suam justitiam reddere regia potestate constringat [Col. 0651D] Briennus abbas erat Romae mense Novembris anno 1169, et forte ad ver anni 1170, una cum Stephano archiepiscopo Upsalensi: unde concludere [Col. 0652D] liceat hoc diploma datum esse initio anni 1170. .
ALEXANDER papa, THOMAE Cantuariensi archiepiscopo, et omnibus episcopis Angliae.
Ex commissi nobis officii debito sollicitudini nostrae [Col. 0652C] incumbit ecclesiis Dei et jura sua servare, et ne ab aliquibus opprimi valeant aut deleri, studium tenemur et diligentiam adhibere. Hac siquidem ratione inducti, et Ecclesiae Cantuariensi suam volentes dignitatem et justitiam conservare, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, nec non et in virtute obedientiae injungimus, quatenus si Henricus, illustris Anglorum rex, filium suum coronari voluerit, et in regem inungi, tu, frater Cantuariensis, ad cujus officium de antiqua ecclesiae tuae dignitate spectare audivimus, ei manum nequaquam imponas, nec ab alio quolibet imponi permittas, nisi prius illud juramentum exhibeat, quod alii reges ejus praedecessores Ecclesiae Dei, et specialiter Cantuariensi, impendere consueverunt: [Col. 0652D] et nisi universos ab observatione consuetudinum suarum, et a sacramentis illis, quae ultimo ab hominibus Angliae extorta fuerunt, prorsus absolvat. Vobis autem, fratres episcopi, auctoritate apostolica districtius inhibemus, ne illius coronationi, nisi juramentum praestiterit, praesumatis aliquatenus interesse. Sed vos potius absentetis, et inde nullius contradictione vel prohibitione obstante celerius recedatis.
ALEXANDER papa ROGERO Eboracensi, HUGONI Dunelmensi et omnibus episcopis Angliae.
Quoniam ad audientiam nostram multorum jam pridem relatione pervenit, quod coronatio regum Angliae et inunctio ad Cantuariensem archiepiscopum de antiqua ecclesiae suae consuetudine et dignitate pertineat, fraternitati vestrae praesentibus litteris auctoritate apostolica districtius inhibemus, ut si illustris rex Anglorum filium suum, dum venerabilis [Col. 0653B] frater noster Thomas Cantuariensis archiepiscopus in exsilio fuerit, coronari voluerit, et in regem inungi, nullus vestrum ei manum imponere praesumat, aut se exinde aliquatenus intromittere audeat. Quod si quis vestrum attentare praesumpserit, id in periculum officii et ordinis sui noverit procul dubio graviter redundare. In his vero appellationis remedium quibuslibet volumus denegari, et omnem malignandi occasionem excludi.
Datum apud Cerumar, IV Kalendas Martii.
ALEXANDER papa, ROGERIO Eboracensi archiepiscopo, et omnibus episcopis Angliae.
Quantae auctoritatis et dignitatis praerogativa Cantuariensis Ecclesia ab antiquo fuerit decorata, et quomodo nos ei velimus dignitates et jura sua, juxta officii nostri debitum conservare, fraternitas vestra certis potest indiciis cognoscere. Quapropter vobis per apostolica scripta mandamus, et mandando praecipimus, quatenus contra auctoritatem et dignitatem ipsius ecclesiae nihil unquam facere quomodolibet attentetis, aut contra ipsam venire ausu temerario praesumatis. Quod si feceritis, grave [Col. 0653D] nobis existet, neque poterimus id aequo animo tolerare
ALEXANDER episcopus, etc.
Ex latore praesentium ad audientiam apostolicae sedis pervenit, quod, cum filius ejus, qui decennis erat, cum aliis pueris sagittaret, quidam nepos ejusdem Haiderici sagitta percussus interiit. Quod idem filius ejus, cum inter alios luderet, fortuito casu [Col. 0654A] dicitur peregisse, licet id habeatur incertum. Quia vero, sicut ipse nobis idem proposuit, a praedicto Haiderico secundum consuetudinem illius terrae centum solidos instantius requirebas, ipse ad nostram audientiam appellavit. Unde quoniam in pueris relinqui solet inultum, quod in viris provectioris aetatis humanae leges decernunt severius corrigendum, dilectioni tuae per apostolica scripta mandamus quatenus vel ab impetitione ipsius desistas, aut coram Noviomensi episcopo, cum ab eo fueris evocatus, te repraesentes, quod idem episcopus exinde statuerit, appellatione remota, suscepturus firmiter et servaturus.
Data apud S. Germanum, tertio Nonas Maii [ leg. Martii].
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Querelam Balduini sacerdotis ecclesiae Sancti Martini ad nostram praesentiam venientis accepimus, quod Harduinus parochianus tuus, et filius ejus violentas in ipsum manus ausu nefario injicientes, eum per capillos trahere et verberibus afficere praesumpserunt. B. quoque frater praedicti Harduini et [Col. 0654C] filii sui ad tantum facinus perpetrandum, eis, sicut idem sacerdos asserit, auxilium praebuerunt, et hujus iniquitatis fuerunt socii pariter et consortes. Quia igitur ad pravorum maleficia punienda, pontificalis auctoritas non debet esse negligens vel remissa, nos, qui licet immeriti sedi apostolicae praesidemus, tam gravis temeritatis excessum, sicut non debemus, deserere nolentes aliquatenus impunitam, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus, rei veritate diligentius inquisita, universos quos tibi constiterit in supradictum presbyterum violentas manus injecisse, appellatione remota, publice excommunicatos denunties, et ab omnibus facias sicut excommunicatos cautius evitari, [Col. 0654D] donec passo injuriam congrue satisfaciant, et cum litteris tuis nostro se conspectui repraesentent.
Data apud Sanctum Germanum Nonis Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex conquestione A. praesentium latoris accepimus, quod cum T. quondam abbas Dervensis, ei ecclesiam quamdam rationabiliter jam pridem dedisset, [Col. 0655A] G. et Hu. sacerdotes ipsam sibi praesumpserunt auferre, quam adhuc detinent taliter occupatam. Unde quia unicuique in sua justitia nos cognoscimus debitores, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus praefatos G. et Hu. moneas attentius, et districtius studeas coercere, quod memorato A. praescriptam ecclesiam sine delatione restituant, et in pace permittant tenere, vel ei coram te, quod super hoc juris forma dictaverit, appellatione remota, non differant exhibere.
Data apud S. Germanum, Non. Martii.
Querelam Girardi latoris praesentium, non sine [Col. 0655C] multo labore ad apostolicae sedis clementiam venientis, accepimus quod, cum sibi et Ar. quidam consanguineus eorum, Manger nomine, sine prole decedens, terram suam in eleemosynam contulisset, praedictus Ar. ei multam molestiam exinde coepit et gravamen inferre. Unde uterque illum ad nostram audientiam appellavit; praedicto autem Girardo, sicut diximus, ad nostram praesentiam veniente, quia pars adversa nec venit, nec ipsa responsalem misit, ejusdem causae debitum non potuimus finem imponere. Sed eam experientiae vestrae audiendam committimus et mediante justitia terminandam. Quapropter discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus eam quae inter eos vertitur, utraque parte ante praesentiam vestram convocata, [Col. 0655D] studiosius audiatis, et eam, sublato appellationis remedio, servata juris ordine, terminetis.
Data Verulis, XV Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Sicut tibi a majoribus tuis commissae tibi Ecclesiae jura in tegre desideras et illibata servari, sic [Col. 0656A] decet industriam tuam subjectis tibi ecclesiis et personis suas justitias intemeratas relinquere et illaesas servare. Meminimus autem per alias litteras discretioni tuae jam pridem mandasse ut in episcopatibus suffraganeorum tuorum et maxime venerabilis fratris nostri B. Belvacensis episcopi nihil tibi contra formam canonum et praeter antiquam et rationabilem consuetudinem vindicares. Unde quoniam indignum est ut subditos tuos debeas injuste gravare, vel eorum jura minus rationabiliter occupare, fraternitati tuae per iterata scripta mandamus atque praecipimus quatenus suffraganeis tuis, et praesertim memorato Belvacensi episcopo, nullum contra sanctorum Patrum statuta vel praeter antecessorum [Col. 0656B] tuorum antiquam et rationabilem consuetudinem gravamen infligas, neque de clericis aut ecclesiis episcopatuum suorum quidquam, eis inconsultis, nisi causa fortasse ad te fuerit per appellationem delata, statuere vel judicare attentes, nec ab eis quidquam quod tibi de jure non debent requiras. Prohibemus etiam ut praefati Belvacensis personam absque coepiscoporum suorum judicio nullatenus graves; sed si quid adversus eum habueris, hoc secundum sacrorum canonum formam comprovincialium episcoporum judicio terminetur.
Data Verulis, XV Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex transmissa nobis relatione Galteri sacerdotis accepimus quod, cum in hujus turbationis principio in episcopatu Tullensi [Col. 0655D] In Lotharingia sub metropoli Trevirenis. , unde oriundus erat propter schismaticorum malitiam manere non posset, ad partes Remenses cum matre, fratre quoque, et sorore sua divertit, ubi est hactenus satis laudabiliter conversatus. Unde quoniam, sicut dicitur, frater ejus, etsi litteratus et probus existat, adhuc non est in clericum designatus, fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur [Col. 0656D] in Domino, quatenus praefati G. fratrem, divini amoris intuitu et pro reverentia beati Petri ac nostra, in clericum ordines, et ei alicubi ita competenter provideas, ut necessaria vitae possit recipere, et omnipotenti Domino fideliter deservire, nos quoque charitatem tuam teneamur exinde multimodis in Domino commendare, et hoc gratum acceptumque tenere. Rogamus ad haec sinceritatem tuam atque monemus, ut saepedictum G. interventu nostro taliter habeas commendatum, quod nostras sibi preces apud te sentiat efficaces, et nos affectioni tuae uberes inde gratias teneamur referre.
Data Verulis, XVII [ leg. XIV] Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Conquerente nobis Rolando praesentium latore, didicimus quod, cum olim causam quae inter ipsum et Arwinum super quibusdam rebus sibi ablatis verteretur, prudentiae tuae discretionis judicio commisimus terminandam, tu praedictum Arwinum [Col. 0657B] excommunicationis sententiae subjecisti, quoniam eidem R. res ablatas reddere vel super his secum contemnebat justitiae stare. Nunc autem, sicut idem R. sibi asserit significatum fuisse, dilectus filius noster abbas S. Remigii praefatum Ar. nulla satisfactione praestita, quod sibi non licuit, a laqueo excommunicationis absolvit. Quoniam igitur sententia in malefactores quoslibet pro suis excessibus promulgata, usque ad dignam satisfactionem robur debet firmitatis habere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si idem abbas, quod non credimus, praedictum Ar. a sententia qua tenebatur, absolvit, ipsum moneas et diligenter inducas, ut supradicto R. infra XV dies post harum [Col. 0657C] susceptionem ablata restituat, vel in praesentia tua secundum aliarum litterarum tenorem juris pareat aequitati. Quod si non fecerit, in eamdem sententiam ipsum, contradictione et appellatione cessante, reducas. Si vero absolutus non est, praescriptam sententiam non relaxes, donec horum alterum quae praediximus, plenius exsequi compellatur.
Data Verulis, XIII Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, viro [Col. 0657D] venerabili fratri Firmano episcopo; similiter Esculano episcopo; similiter Camerinensi episcopo; similiter G. subdiacono nostro, Auximanensi procuratori; similiter dilecto filio priori Fontis Avelianae, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto dilecti filii nostri Leonas abbas, et fratres monasterii S. Clementis de Piscaria arctiori nobis et Ecclesiae Romanae sunt devotione astricti, tanto eis in jure suo cura propensiori tenemur adesse, et hoc sibi propensius conservare. Unde siquidem est quod nos illorum justitiae providere volentes, per apostolica tibi scripta mandamus atque praecipimus, quatenus possessiones quae in parochia tua ad praescriptum monasterium pertinere noscuntur, quas tu aut aliqui parochianorum tuorum occupatas [Col. 0658A] tenent, praefato abbati et fratribus, omni occasione et excusatione cessante, restituas, vel ita eis plenam inde justitiam facias, quod ad nos pro juris sui defectu querelam de caetero non cogantur perferre. Quod si earum detentores tuae in hac parte commonitioni acquiescere forte noluerint, tu ipsos sententia excommunicationis percellas, et sicut excommunicatos usque ad dignam satisfactionem facias ab omnibus evitari.
Datum Verul., octavo Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, P. decano et toti capitulo Suessionensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanta sit in Christo charissimi filii nostri Ludovici illustris regis Francorum benignitas, et circa viros ecclesiasticos laudabilis et pia devotio, vestra utique, sicut credimus, discretio non ignorat, et ideo tam vos quam universi qui Domino Jesu Christo in officio clericali deserviunt, ipsius benignitati deberent respondere, ut ipsius erga viros ecclesiasticos et ecclesias augmentaretur benignitas, et susciperet incrementum. Pervenit utique ad nos, et ex parte jam dicti serenissimi filii nostri regis est [Col. 0658C] suggestum, quod dilecto filio nostro P. latori praesentium, clerico suo praebendae suae redditus jam per biennium subtraxeritis, et requisiti quod subtractum est noluistis ullatenus restaurare. Quia igitur pati non possumus nec debemus, quod praedictus filius noster ea quae ad praebendam suam pertinere noscuntur amittat, per praesentia vobis scripta praecipiendo mandamus, et mandando praecipimus, quatenus quidquid ei de praebenda sua, tam in praesenti quam in anno praeterito subtraxistis, infra dimidium mensis post harum susceptionem, omni occasione et excusatione remota, restituatis in integrum, et de caetero nihil ei subtrahere praesumatis.
Datum Verulis VII Kal. Aprilis.
Invitat nos officii nostri debitum, et hortatur, ut illis personis diligentius intendamus quas in devotione fervere cognoscimus et in servitio Ecclesiae promptiores. Inde est quod de sinceritate vestra certam spem fiduciamque tenentes, pro dilecto filio nostro magistro P., concanonico vestro, quem pro eo quod nobis gratus et devotus existit, charum et acceptum habemus, devotioni vestrae preces affectuosas porrigimus, per apostolica scripta rogantes [Col. 0659A] plenius, quod pro reverentia beati Petri ac nostra, et intuitu charissimi in Christo filii nostri Ludovici illustris Francorum regis, cujus servitio insistit, ei beneficium praebendae suae, quam in Ecclesia vestra possidet, usque ad triennium, vel saltem usque biennium, concedatis; ita quod ipse de devoto devotior vobis possit existere, et nos exinde debeamus devotioni vestrae gratias uberrimas exhibere.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0659B] fratri HENRICO Remensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Conquesti sunt nobis dilecti nostri abbas et fratres Compendienses, quod servientes monasterii sui et burgenses de Compendio eisdem jura debita subtrahunt, et cum eis super his justitiae stare contemnunt. Abbas quoque Sancti Memmii Catalaunensis quamdam decimam, abbas Cari loci [Col. 0659D] Legendum videtur Caroli-loci. Est autem Caroli-locus monasterium insigne ordinis Cisterciensis in dioecesi Silvanectensi, a Compendio itinere unius diei dissitum. Est tamen Carus-locus aliud monasterium ordinis Cisterciensis in comitatu [Col. 0660D] Burgundiae dioecesis Bisuntinae. et abbas Thenoliensis possessiones quasdam ad eos pertinentes, praesumunt invadere, et eas ipsis conantur auferre. Unde quoniam jura Compendiensis monasterii, quod nullum alium praeter nos episcopum habet, specialiter conservare tenemur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus [Col. 0659C] memoratos servientes atque burgenses, praescripto monasterio jura sua sine dilatione aliqua et diminutione persolvere; abbates vero decimam et occupatas possessiones eidem monasterio celerius reddere, aut praefato abbati et fratribus Compendiensibus sub examine tuo plenam inde justitiam facere, ex parte nostra et tua diligenter commoneas, et appellatione remota districte compellas. Ad hoc tuae discretioni praesentium auctoritate injungimus, ut dominum de Tornella, qui quarumdam villarum Compendiensis monasterii, Compendiensis patronus et advocatus existens easdem ultra modum gravare, et ad destructionem conatur redigere, ad plenam abbati et fratribus super hoc justitiam faciendam moneas attentius et sub anathematis districtione [Col. 0659D] coerceas.
Data Verulis, quarto Kal. Aprilis.
Suggestum est nobis, et, conquerente Nicolao Catalaunensi cive, accepimus quod magister domus S. Jacobi ei terram quam haereditario jure longo tempore nullo reclamante possederat, per violentiam [Col. 0660A] auferre non dubitavit. Unde quoniam a viris religiosis hujusmodi non debent oppressiones vel injuriae committi, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, cum exinde requisiti fueritis, in unum convenientes utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, causam ipsam, sublato appellationis remedio, mediante justitia terminetis.
Data Verulis, quarto Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus [HENRICO] Remensi et [ROTRODO] Rothomagensi archiepiscopis, et eorum suffraganeis, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad hoc cura universalis Ecclesiae nobis est Domino providente commissa, et pastoralis regiminis sollicitudo injuncta, ut evellere, destruere et eradicare curemus quae evellenda cognoscimus et destruenda. Sane quia crescente malitia hominum super terram, pax et tranquillitas Ecclesiarum turbatur, et religiosorum quies et otium impeditur, ad exstirpanda vitia et illorum nequitiam reprimendam summopere debemus eniti, et pontificali constantia et virtute accingi, ut per instantiam nostrae sollicitudinis [Col. 0660C] hi qui otio contemplationis sunt dediti nullas pravorum molestias vel persecutiones sustineant, et bonae operationi intendere valeant et virtuti. Pervenit siquidem ad audientiam nostram, quod ecclesia S. Petri de Silincurt [Col. 0660D] Selincurtis abbatia insignis ordinis Praemonstratensis in dioecesi Ambianensi, vulgo appellata S. Lacryma, ob Salvatoris lacrymam, ut aiunt, in ea asservatam. multis vexatur injuriis et oppressionibus infestatur, et cum apud Ecclesiarum ministros de malefactoribus suis querelam proponit, et damna sibi illata postulat resarciri, malefactores ipsi pro evitanda justitia, et causa subterfugii ad vocem appellationis prorumpunt, nec tamen appellationem aliquatenus prosequuntur. Unde quoniam his nullatenus debet appellationis remedium subvenire, qui in dolo et fraude appellare noscuntur, fraternitati vestrae per [Col. 0660D] apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus cum religiosi viri fratres ejusdem ecclesiae coram aliquo vestrum super injuriis aut damnis sibi illatis, vel rebus subtractis, malefactores suos convenerint, eos ad plenam et sufficientem justitiam exhibendam singuli vestrum commoneant et compellant, et si in vocem appellationis prorumpunt, nec infra determinatum tempus prosequendae appellationis ad apostolicam sedem venerint, aut idoneos responsales transmiserint, ipsos, remota appellatione, excommunicationis vinculo astringatis, [Col. 0661A] et sententiam ipsam usque ad dignam satisfactionem faciatis inviolabiliter observari.
Praeterea quoniam nobis est intimatum quod vicedominus de Pinciniaco, Bern. de S. Walerico, et Gualterius Tyrellus cum hominibus suis eidem ecclesiae damna gravia intulerunt, et animalia et alias res non paucas abstulerunt, de quibus nondum satisfacere voluerunt, nihilominus vobis praesentium auctoritate praecipimus ut, si res ita se habet, eos moneatis et districte cogatis quod praedictae ecclesiae ablata omnia reddant, data damna resarciant, de injuriis illatis plenarie satisfaciant, et de caetero ab ejus molestatione penitus conquiescant. Quod si facere forte contempserint, eos remoto obstaculo excommunicationis vinculo innodetis, et usque ad [Col. 0661B] plenam satisfactionem faciatis pro excommunicatis teneri, et si nec sic resipuerint, in terris eorum divina, praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium, prohibeatis officia celebrari. Illos autem quos praelibatae ecclesiae conversum occidisse, et domos et grangias combussisse constiterit, publice accensis candelis excommunicatos denuntietis, et praecipiatis ab omnibus devitari, donec de tanta iniquitate satisfactionem et emendationem congruam exhibeant, et occisores cum litteris vestris ad apostolicam sedem satisfacturi accedant.
Data Verulis, IV Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis MANASSE decano et universo capitulo Sancti Mammetis Lingonensi, tam praesentibus quam futuris canonicis instituendis, in perpetuum.
Officii nostri nos admonet et invitat auctoritas pro Ecclesiarum statu satagere, et earum quieti ac tranquillitati salubriter, auxiliante Domino, providere. Eapropter, dilecti in Domino filii, justis vestris postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam in qua divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut quascunque possessiones quaecunque bona [Col. 0661D] eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut iterum concessione pontificum, largitione regum et principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propria duximus exprimenda vocabulis:
Altare magnum in eadem ecclesia necnon et omnia altaria infra eamdem ecclesiam libere, cum beneficiis quae ibidem collata fuerunt et collationibus; capellam similiter B. M. inter duas turres, parochiam quoque Sanctae Crucis cum appendiciis suis, scilicet capellam de Bourona, et capellam Sanctae Trinitatis in porticu Lingonensis ecclesiae cum electione et ordinatione presbyterorum in ecclesiis [Col. 0662A] praefatis ab omni exactione liberis et absolutis; ecclesiam de Barium cum appendiciis suis, ecclesiam de Perceio cum appendiciis suis, ecclesiam de Curto-Campo cum decimis et appendiciis suis, ecclesiam de Mosteriolo cum decimis et appendiciis suis. In ecclesia S. Martini [ al. Maurelii] super Viennam fluvium duos bisantios, in ecclesia de Villa in Divionensi pago duos bisantios, in ecclesia de Bure duos bisantios, in ecclesia de Villania duos bisantios, ecclesiam de Dampetra super Salum fluvium, ecclesiam de Polesot cum decimis et appendiciis suis, ecclesiam de Laniaco cum decimis et appendiciis suis, ecclesiam de Vivaco cum decimis et appendiciis suis, ecclesiam de Anceio Franco, ecclesias de Taliceio, et de Blaceio, ecclesiam [Col. 0662B] de Merone [ al. Nerone] cum paratis, ecclesiam de Nancile [ al. Nuile] in pago Divionensi, ecclesiam de Ageio et de Gypseio, ecclesias de Barbire et de Coion, quidquid habetis in ecclesia de Rumille, ecclesiam S. Hilarii cum appendiciis, ecclesiam de Buxeria, ecclesiam de Provencheriis, ecclesiam Sancti Calixti, eleemosynam Alberici canonici Lingonensis apud villam Calinas [ al. Chalmi], et ecclesiam ejusdem villae cum decimis et appendiciis suis, ecclesiam de Audeliaco cum appendiciis suis, ecclesiam de Marcilliaco et de Planiaco, ecclesiam de Monte-Landonensi cum appendiciis suis, ecclesiam de Chalandre, ecclesiam de Annulle, et omnes alias ecclesias quas legitime possidetis.
Refectiones quoque quas episcopus capitulo Lingonensi [Col. 0662C] annuatim praestare debet, scilicet in Natale Domini, in Coena Domini, in Pascha, in die consecrationis suae annuatim, in festo sancti Mammetis, et unam aliam ab ecclesia Sancti Martini Lingonensis in ipso die festi, electionem omnium ecclesiarum et presbyterorum vestrorum sicut hactenus habuistis, vobis auctoritate apostolica confirmamus. Antiquas praeterea et rationabiles consuetudines de justitiis et observationibus tenendis et faciendis in ecclesia vestra et in aliis ecclesiis civitatis Lingonensis vobis nihilominus confirmamus. Consuetudines seu redditus quos Cruces appellant de toto episcopatu Lingonensi, exceptis illis qui ab episcopis Lingonensibus concessi sunt ecclesiis [Col. 0662D] aut monasteriis ejusdem episcopatus, et scripto eorum corroborati noscuntur, vobis duximus confirmandas.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed illibata omnia ac integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et Lingonensis episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, etc.
Datum Verulis, per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, III Kalend. [Col. 0663A] Aprilis, indictione tertia, Incarnationis Dominicae anno 1170, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno undecimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis canonicis Pisanis, salutem et apostolicam benedictionem.
Qualiter monasterium Sextense, quod ad jus beati Petri, et dispositionem nostram specialiter spectat per intrusum illum, qui possessiones et bona ejusdem monasterii sicut ille ad quem nihil de ovibus pertinebat distrahendo, et dilapidando consumptum [Col. 0663B] sit, et a suo statu valde dilapsum, non est, sicut credimus, prudentiae vestrae discretionis incognitum, sed ex vicinitate loci vobis esse debet liquide manifestum. Verum cum de universis Dei Ecclesiis pro nostri officii debito teneamur sollicitudinem gerere, illis propensiori studio debemus adesse, quae ad curam nostram nullo mediante respiciunt, et tutelam, et ne jura sua imminui possint, vel ab aliquibus illicite detineri, apostolicae sedis nos convenit suffragium adhiberi. Unde quod nos venditiones, vel infeudationes, sive alienationes, aut obligationes, quas idem intrusus de thesauro, vel possessionibus, seu de aliis rebus praescripti monasterii fecit, apostolica auctoritate cassamus, et [Col. 0663C] viribus prorsus carere decernimus, sicut de rigore juris carere noscuntur. Discretioni vestrae per apostolica scripta mandantes atque praecipientes, quatenus detentores earumdem possessionum, et rerum parochianos vestros monere curetis studiosius, et inducere, ut eas omni contradictione, et appellatione remota infra quadraginta dies post harum susceptionem, praedicto monasterio liberas et absolutas dimittant, nec ipsas ulterius in suae salutis periculum detinere praesumant. Quod si ad commonitionem vestram adimplere, contempserint, in eos auctoritate apostolica freti sublato appellationis remedio excommunicationis sententiam publice proferatis, qua ipsos teneatis usque ad satisfactionem congruam innodatos.
[Col. 0663D] Dat. Verul., XVII Kal. Aprilis [Col. 0663] Verba XVII Kal. April. mendum continent. JAFFร. .
Causam quae Joannem inter Laudunensem canonicum et He. mulierem novercam suam super haereditate et caeteris rebus patris ejusdem Joannis, diutius noscitur agitari, venerabili fratri nostro Ambianensi episcopo commisimus audiendam, et [Col. 0664A] remoto appellationis obstaculo fine debito terminandam. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus cum exinde fueris requisitus, utramque partem ad praesentiam praefati episcopi compellas accedere, et quod ipse inter eos exinde judicaverit, appellatione remota, firmiter et inconcusse facias observari et exsecutioni mandari.
Data Verulis, quinto Nonas Aprilis.
Quanto rarius tibi preces porrigimus, et te minus in hujusmodi oneramus, tanto decet industriam [Col. 0664B] tuam postulationes nostras, et praesertim honestas, libentius exaudire et efficacius promovere, ut affectionem illam quam te jampridem circa nos et ecclesiam Romanam multipliciter habere comperimus, adhuc etiam exhibitione operis comprobemus. Novit autem industria tua quod dilectus filius noster Stephanus, Ecclesiae tuae canonicus, vir sanguine nobilis, discretus etiam et probus existat, quare nos obtentu sui ipsius, nec non et respectu consanguineorum suorum, charum acceptumque tenemus, et ejus profectibus, quantum cum Deo possumus, libentius volumus aspirare: inde siquidem est, quod nos de tuae sinceritatis et de tuae devotionis affectu plenius confidentes, et dilectae in Christo filiae nostrae mulieris B. relictae bonae memoriae [Col. 0664C] R. [Col. 0663] Rogerii. quondam Siciliae regis precibus sollicitis inclinati, fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus attentius atque monemus, quatenus jam dicto Stephano aliquem honorem in Ecclesia tua, si quis vacat, vel primum quem in ea vacare contigerit, pro reverentia beati Petri et nostra, et obtentu nobilitatis ac probitatis suae concedas liberaliter et assignes, ut nos devotioni tuae multiplices gratias teneamur exsolvere, et preces ac petitiones tuas cum opportunitas se obtulerit libentius et efficacius promovere; memoratus quoque Stephanus tibi debeat omni tempore fidelior et magis devotus existere, et ad obsequium tuum ferventior apparere.
Data Verulis, V Non. Aprilis
Jampridem dilectus filius noster Stephanus Remensis canonicus ad praesentiam nostram accedens, a nobis, sicut bene meminimus, impetravit ut causam quae inter ipsum et dilectum filium nostrum P. abbatem Sancti Remigii super quibusdam consuetudinibus suorum hominum vertitur, pro quibus ab eodem Stephano ad nostram fuit audientiam appellatum, venerabilibus fratribus nostris Ambianensi et Belvacensi episcopis commisimus, sublato [Col. 0665A] appellationis remedio, terminandam. Verum postmodum, sicut memoriae nostrae occurrit, aliae fuerunt a nobis litterae impetratae, quoniam nequaquam memoriter tenebamus quod praescripta causa jam dictis judicibus commissa fuisset. Unde fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus si in supradictos homines occasione posteriorum litterarum, interdicti vel excommunicationis est sententia promulgata, eam dilatione et appellatione remota relaxes, dummodo idem Stephanus cautionem praestet, quod coram praedictis judicibus velit justitiae stare.
Data Verulis, quinto Nonas Aprilis.
Audierunt plures vestrum, ut credimus, quantis gravaminibus, quantis debitorum oneribus [Col. 0665D] Confer hanc epistolam cum epistola 719. Viconiensis Ecclesia sit afflicta, et nos quidem tum pro injuncti nobis cura regiminis, tum pro devotione dilecti filii nostri S. abbatis ipsius loci, quem [Col. 0665C] in visceribus nostris charum habemus, omnimodis vellemus, ut eadem ecclesia de tantis relevari posset angustiis, et ad statum pristinum, auxiliante Domino, reparari. Ne itaque sub oculis vestris contingat dici de illa: Omnes amici ejus spreverunt illam, non est qui consoletur eam inter angustias (Thren. I, 2) , fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus ubi vobis per jam dictum abbatem vel fratres et nuntios ejus necessitates ipsius Ecclesiae innotuerint, ad sublevationem earum sacerdotalem diligentiam apponatis, et in malefactores ejus, cum requisiti fueritis, ita zelum pontificalis exeratis officii, ita in cohibitione eorum quod ad ecclesiasticam censuram attinet compleatis, ut et ipsa ecclesia pro defectu justitiae laborare [Col. 0665D] non debeat, et vos de supportandis religiosorum necessitatibus et pravorum malitia reprimenda, et commendationem a nobis et cumulum mercedis a Deo recipere valeatis.
Data Verulis, X Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, Po. [Col. 0666A] decano et toti capitulo Suessionensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum tu, fili decane, et dilectus filius noster Petrus canonicus vester in nostra essetis praesentia constituti, tu et Nevelo confrater tuus, qui tecum erat, jam dictum Petrum a capitulo excommunicatum, et de Ecclesia vestra ejectum fuisse dixistis, eo quod cum fidem vobis dedisset, se illas consuetudines juraturum, quas eum volebatis jurare, id postmodum adimplere contempsit. Petrus vero econtra respondit quod fidem ea dederat conditione, si cum sana conscientia posset juramentum praestare, adjecit et quod, quia ea quae debebatis jurare sibi videbantur injusta, salva conscientia sua, juramentum non poterat exhibere. Unde quoniam [Col. 0666B] per eum non stetit, quod in Ecclesia vestra assiduus non permansit, praebendam suam cum fructibus etiam perceptis sibi restitui instantius postulabat. Quapropter cum se fidem pure dedisse negaret, et quia nullus contra conscientiam suam debet ad juramentum compelli, eum a sententia qua dicebatur innodatum fuisse absolvimus, et ad vos remittimus absolutum, per apostolica vobis scripta praecipiendo mandantes, et mandando praecipientes, quatenus eidem praebendam suam cum fructibus etiam perceptis infra quindecim dies post harum susceptionem omni excusatione et appellatione postposita restituatis, et ipsum sicut fratrem vestrum honorifice et benigne tractetis. Si autem nostro in hac parte, quod tamen nullatenus credimus, [Col. 0666C] praesumpseritis contraire praecepto, noveritis nos venerabili fratri nostro Henrico Remensi archiepiscopo in mandatis dedisse, ut praefato Petro praebendam suam et subtractos fructus, nullius contradictione et appellatione obstante, absque diminutione restituat, et integre faciat obtinere.
Data Verulis, VIII Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, HENRICO [Col. 0666D] Remensi archiepiscopo et comiti Flandrensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Gravamina Viconiensis Ecclesiae [Col. 0665D] Viconium insigne ordinis Praemonstratensis monasterium in dioecesi Atrebatensi, de cujus initiis historiam habes Spicilegii tom. XII. , nec ipsorum magnitudo, nec loci vicinitas vos patitur ignorare. Quia vero sicut dilecto filio nostro S. [Col. 0665D] Stephano de Ursina-valle dicto, qui quartus [Col. 0666D] monasterio praefuit, et illud exoneravit debitis, quae occasione gravaminum Balduini comitis Hannoniensis et incendii Harcies contraxerat, ut discimus ex Chronico ms. Viconiensi. ejusdem loci abbate suggerente didicimus, miserationis affectu compassi estis, gratum et acceptum habemus, et ut ad relevationem ipsius compassio vestra proveniat exoptamus. Tantis enim oneribus debitorum Ecclesiam illam accepimus oneratam, ut [Col. 0667A] nisi exhortatione apostolica accedente, auctoritas ei et potestas vestra subvenerit, cito timeatur in solitudinem redigenda; ita ut ubi religiosorum hactenus habitabat multitudo virorum, desertum, quod absit! fiat, aut habitatio laicorum. Et nos siquidem huic malo tanto fortius desideramus occurrere, quanto et de supportandis religiosorum necessitatibus sollicitiores esse debemus, et jam dictus abbas, quem his oneribus obedientia sola subjecit, devotior nobis et Ecclesiae Dei noscitur ac fidelior exstitisse. Quia igitur non facile videtur occurrere unde a tantis possit gravaminibus relevari, nisi a solutione usurarum fuerit absoluta, per praesentia vobis scripta mandamus, quatenus pro amore Dei, pro reverentia B. Petri et nostra, [Col. 0667B] ad sublevandas necessitates ejusdem Ecclesiae, officii et potestatis vestrae dexteram extendatis, et feneratorum exactiones ita faciatis ab ejus exactione quiescere, ut praeter sortem ab ea nihil valeant extorquere. In hoc enim non solum onus Ecclesiae sublevabitis, sed et animae ipsorum feneratorum a gehennae incendiis poterunt liberari. Quod si et invitos ad hoc oportuerit eos trahi, id ipsum quandoque illis erit fructuosum, dum compuncti aliquando et conversi ad cor, gratum habere incipient beneficium, quod invitis fuerat quandoque collatum. Exerce igitur in illos, venerabilis frater archiepiscope, arguendo, increpando, obsecrando et excommunicando, si pertinaces fuerint, pontificalis auctoritatem officii, et tu, fili comes, ita eos concessa [Col. 0667C] tibi desuper potestate coerce, ut et ipsa Ecclesia in statum pristinum, donante Domino, relevetur, et vos de collato eis suffragio et commendationem a nobis et ab omnipotente Deo sempiternae mercedis cumulum obtinere possitis.
Datum Verulis, VIII Kalendas Martii [ leg. Maii].
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis A. abbati, et fratribus, et universo clero, et populo Nonantulano, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0667D] Comperto ex relatione Alb. B. et M., nuntiorum vestrorum, quod frater noster Mutinensis episcopus se jactaverit a nobis privilegium impetrasse, propter quod monasterii vestri dignitas vel libertas diminueretur, mirati sumus pariter et turbati, nec unquam credere potuimus, quod episcopus hoc attentasset. [Col. 0668A] Cum enim monasterium vestrum ad jus et proprietatem B. Petri et provisionem pariter et tutelam nostram nullo mediante pertineat, nunquam in mente nostra descendit, nec Domino volente descendet, quod jura et libertates ipsius monasterii quomodolibet diminuere debeamus. Quin potius scire vos volumus, quod cum idem episcopus vehementer instaret ut antiquum privilegium cujusdam antecessoris nostri innovaremus, illud, quia in eo libertati monasterii vestri derogabatur, noluimus aliquatenus renovare. Sic absque innovatione privilegii a nobis recessit [Col. 0667D] Quรฌ si parla di un vescovo di Modena, che erasi transferito a Roma, e che in quella occasione avea cercato di ottener dal pontefice una bolla contraria a' privilegi della badia di Nonantola. Par dunque che quรฌ si indichi il vescovo Ardizzone, il qual di fatto, come nella serie de' vescovi si รจ veduto, intervenne al general concilio Lateranense tenuto sul principio di Mazo dell' anno 1179. Ma il breve che quรฌ publichiamo รจ diretto all' abbate A., [Col. 0668D] cioรจ ad Alberto; e abbiam veduto cne fin dal febbrajo dell' anno stesso a lui era succeduto l'ab. Bonifacio. Si puรฒ credere nondimeno che non essendo questi per anco passato a Roma a ricevere la benedizion del pontefice, se ne ignorasse l'elezione; o che l'estensore del breve avezzo gia da piรน anni a nominare l'ab. Alberto, nominasselo per errore in vece di Bonifacio. . Monemus itaque universitatem vestram atque mandamus, quatenus praedictum monasterium in antiquo statu et proprio robore conservetis, et jura ipsius manutenere [Col. 0668B] propensius et fovere curetis ita, quod ex hoc in conspectu Dei et oculis hominum laudem et gloriam invenire possitis.
Dat. Verul., VI Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis Alberto abbati et fratribus monasterii Nonantulani, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0668C] Ea quae ab apostolicae sedis legatis ordine judiciario sunt terminata et congruo fine decisa, perpetua debent firmitate muniri, et apostolicae tuitionis munimine roborari. Inde est quod nos vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, definitionis sententiam, quam dilectus filius noster Oddo S. Nicolai in Carcere Tulliano diaconus cardinalis apostolicae sedis legatus inter vos et venerabilem fratrem nostrum Offredum Cremonensem episcopum super ecclesia Sancti Benedicti de Cremona ordine judiciario pronuntiavit, sicut in ejus authentico scripto exinde facto continetur, ratam et firmam habemus, et eam auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus, [Col. 0668D] statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Verul., VI Kal. Maii.
Ad tuae discretionis notitiam volumus pervenire, nos dilectis filiis nostris decano et capitulo Suessionensi firmiter in mandatis dedisse, ut dilecto filio nostro Petro canonico suo praebendam ipsius cum fructibus etiam perceptis infra quindecim dies post susceptionem litterarum nostrarum, omni excusatione et appellatione cessante, restituant, et integre faciant obtinere. Unde quoniam nostrum in hac parte praeceptum debito nolumus in hac parte fraudari, praesertim cum nos pro jam dicto Petro [Col. 0669B] charissimi in Christo filii nostri Ludovici illustrissimi Francorum regis, cujus clericus est, preces sollicitas recepimus, et illius etiam justitia non modicum fuerimus provocati, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus si ecclesiae praescriptae capitulum id infra terminum sibi praefixum adimplere contempserit, tu praenominato Petro praebendam suam cum fructibus etiam perceptis, nullius contradictione vel appellatione obstante, sine aliqua dilatione reddas, et facias absque diminutione habere, nisi id forte juratae Suessionensis Ecclesiae consuetudini noveris obviare. Si autem id contra juramentum canonicorum suorum esse constiterit, tu praescriptum capitulum dignam [Col. 0669C] alias praenominato Petro de amissis fructibus recompensationem parare, dilatione et appellatione remota, districte compellas.
Data Verulis, sexto Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis V. archipresb. et can. Pisanis, salutem et apostolicam benedictionem.
Devotionis vestrae litteris consueta benignitate et [Col. 0669D] animi alacritate receptis, quod dilectum filium G. notarium nostrum, sicut ex relatione dilectorum filiorum nostrorum Gualandi subdiaconi nostri, et P. canonicorum vestrorum jampridem acceperamus, et postmodum ex eisdem litteris vestris cognovimus, in fratrem et canonicum Ecclesiae vestrae ad preces et interventum nostrum, placido animo elegistis, gratissimum gerimus, et valde acceptum, et exinde affectioni vestrae uberrimas gratiarum referimus actiones in proposito, et voluntate habentes petitiones vestras libentius et efficacius propter hoc exaudire, et circa commodum, et profectum vestrum pro hac re specialiter de caetero existere promptiores. Quapropter rogamus universitatem vestram atque monemus, quatenus, quod de ipso [Col. 0670A] ad instantiam precum nostrarum fecistis, firmum et inconcussum tenentes eum, cum ad vos venerit, tanquam fratrem, et canonicum vestrum laeto vultu recipiatis, et fraterne ac honeste tractetis. De caetero causam, quae inter vos, et abbatem, et monachos Sancti Savini super cadavere comitis Tancredi vertitur, quia iidem monachi factum ipsum longe aliter quam vos proponebant venerabili fratri nostro archiepiscopo vestro sub certa forma commisimus terminandam ei, mandantes ut, nisi apud idem monasterium praedictus comes elegerit sepulturam, si alias ad sepulturam Ecclesiae vestrae pertinebat interdictum nostrum maxime si post appellationem hoc fuit attentatum, faciat inviolabiliter observari quousque vobis cadaver praedicti comitis [Col. 0670B] restituatur, et de injuria illata congrue fuerit satisfactum.
Datum Verul., V Kal. Maii.
Inhonestis et pravis consuetudinibus exstirpandis pastorali debemus provisione intendere, et ne in ecclesiis Dei valeant pullulare, curam vigilem et promptam sollicitudinem adhibere. Sane quoniam in benedictione abbatum et susceptione pastoralis [Col. 0670C] curae ab archidiaconibus, pro eo quod abbates locant in stallo, palafredus exigitur quod non de aliqua rationabili causa, sed ex sola cupiditatis radice procedit, et in Simoniacam pravitatem erumpit, universitati vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus ut, si in aliquo vestrum ab archidiacono episcopatus sui palafredus fuerit tali modo exactus, eum sibi nulla ratione dare praesumat, ne uterque dans videlicet, et recipiens, propter Simoniae vitium divina ultione plectatur.
Datum Verulis, tertio Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, Po. decano et toti capitulo Suessionensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Injunctum nobis apostolatus officium et susceptae administrationis auctoritas nos hortatur propensius et admonet, ut viros ecclesiasticos sereno vultu respicere, et ne jura eorum indebitis agitentur molestiis, attenta sollicitudine providere. Inde est quod universitati vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus dilectum filium nostrum P. canonicum vestrum fructus praebendae suae integre faciatis sine molestia possidere, et quandiu fuerit in servitio ecclesiae vel episcopi vestri, aut in scholis, sine judicio et legitima citatione, [Col. 0671A] eum fructibus ejusdem praebendae privare nullatenus praesumatis.
Datum Verulis, Kal. Maii.
Non excidit a memoria nostra quam diligenter et affectuose olim per scripta nostra prudentiam tuam monuerimus, ut dilectum filium nostrum Balduinum super cancellaria Noviomensis Ecclesiae nullis indebitis vexationibus fatigares, quominus exinde suam justitiam obtineret. Quia igitur te decet officii tui debitum diligenter attendere, quo singulis [Col. 0671B] in suo jure adesse teneris potius quam obesse, fraternitati tuae per iterata scripta rogamus, atque monemus, atque mandamus, quatenus considerans diligenter et attendens qualiter non solum hi qui pontificalis gerunt officium dignitatis, sed et universi rationem debeant voluntati praeferre, memorato B. pro reverentia B. Petri et nostra super jam dicta cancellaria, nullam molestiam inferas vel gravamen, sed tam sibi quam universis, prout tuum officium exigit, communem te exhibeas justitiae defensorem.
Datum Verulis, Kal. Maii.
Pervenit ad nos quod, cum jampridem P. Berengaudus Guidonem perniciose satis et graviter vulnerasset, consanguinei praedicti G. adversus eumdem pro gravi animi commotione turbati, domum ejus calore iracundiae concitati fregerunt. Unde frater noster Catalaunensis episcopus violatores domus sententiae anathematis subjecit, quos sine pecunia absolvere omnino recusat, licet ipsi parati sint domum quam fregerant resarcire. Quia igitur propter hoc, si verum est, non ita in eos graviter animadvertere debuit, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus [Col. 0671D] memoratos viros, si res ita se habet, sine banno cum ei cui damnum intulerunt satisfecerint, contradictione et appellatione remota, prorsus absolvas et eos per provinciam tuam denunties penitus absolutos.
Datum Verulis, V Nonas Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GREGORIO abbati monasterii SS. Joannis, et Pauli quod dicitur Casae Marii, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
[Col. 0672A] Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, ut devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino mancipati estis obsequio, ad exemplar fel. memoriae praedecessorum nostrorum Calixti, Anastasii et Adriani Romanorum pontificum sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuimus ut ordo monasticus, qui secundum Deum, et B. Benedicti Regulam, et Cisterciensium fratrum institutionem in eodem loco noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. [Col. 0672B] Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesiam videlicet Sancti Archangeli, ecclesiam S. Hippolyti, et quidquid habetis in ecclesia S. Viti, quae sunt in territorio Verulanae civitatis, ecclesiam S. Angeli in monte de Corneto, ecclesiam S. Salvatoris, et ecclesiam S. Mariae de Regimenio in territorio montis S. Joannis, ecclesiam S. Nicolai [Col. 0672C] in Castro Babuci, ecclesiam S. Joannis et ecclesiam S. Sylvestri, cum amphitheatro quod vulgo Appretiatum dicitur; in territorio Frusinonensi, ecclesiam S. Crucis, in territorio Anagnino ecclesiam S. Vincentii juxta castrum Morrei in valle Orbetana, et ecclesiam S. Manni juxta castrum Castuli in territorio Marsicano, cum omnibus supradictarum ecclesiarum permanentiis, molendina ad Arinulam, et illa quae habetis in territorio Castrensi; rusticos etiam et haereditates quas in civitate Verulana, et Castro Babuci, ac montis S. Joannis quiete hactenus possedisse videmus. Pascua et usum silvarum in toto territorio Castrensi, et Montis Nigri, pascua et usum silvarum, et totam castellaturam ipsius Montis Nigri, et ultramuros [Col. 0672D] adjacentem centum passus, sicut inde descendit ab utraque parte in rivum, et circuitu versus aquilonem ipsum praecipitium Montis, et terram in territorio supradicti Montis, quantum duo aratra sufficiunt laborare; ecclesiam S. Benedicti, cum omnibus pertinentiis suis, et ecclesiam S. Angeli de Meruleto cum capellis et pertinentiis suis, quae omnia felicis memoriae Pater et praedecessor noster Eugenius papa vobis in ecclesiae vestrae dedicatione concessit, et Anastasius et Adrian. Rom. pontifices suo privilegio roborarunt, vobis vestrisque successoribus nihilominus confirmamus. Concambium quoque quod cum Verulano episcopo et canonicis S. Erasmi, atque quondam Gregorio custode castelli, quod Castrum nominatur, rationabiliter fecistis, [Col. 0673A] futuris temporibus inviolabiliter observari praecipimus.
Statuimus praeterea ut monasterium vestrum, quod ad jus et proprietatem B. Petri pertinere dignoscitur, nulli ecclesiasticae vel saeculari personae, praeterquam Romano pontifici debeat subjacere. Ad haec advertentes statuimus ut nulli archiepiscopo vel episcopo liceat praefatum monasterium interdicere, aut in vos absque auctoritate Romani pontificis interdicti vel excommunicationis sententiam promulgare. Nihilominus etiam apostolica auctoritate prohibemus, ut nullus quamlibet ecclesiam ad idem monasterium pertinentem, quae populum non habet, interdicto subjicere audeat; quominus si [Col. 0673B] quis fratrum vestrorum ibidem ex devotione cantare voluerit, exclusis excommunicatis et interdictis, cantandi liberam habeat facultatem. Praeterea per decreti hujus paginam duximus statuendum ut fratres vestri in quocunque loco positi fuerint, ab omni saecularis servitii actione, et ab omni gravamine mundanae oppressionis sint liberi et immunes. Sane laborum vestrorum, quos propriis manibus aut sumptibus colitis, seu de nutrimentis animalium vestrorum nullus a vobis decimas exigere praesumat. Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna provisione providere volentes, auctoritate apostolica inhibemus, ne quis terminos ab eodem antecessore nostro circa monasterii vestri ambitum institutos, et 500 passibus ab eo distantes transgredi [Col. 0673C] audeat, nec infra furtum aut rapinam facere, hominem capere, vel aliquam violentiam exercere. Si autem fecerit, et secundo tertiove commonitus, satisfactionem congruam exhibere contempserit, tanquam sacrilegus judicetur, et districtionis ecclesiasticae animadversione plectatur. Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum, ordinationes monachorum qui ad sacros ordines fuerint promovendi, a dioecesano suscipietis episcopo, siquidem Catholicus fuerit, et ea gratis et absque pravitate aliqua vobis voluerit exhibere. Alioquin liceat vobis Catholicum, quem malueritis, adire antistitem, qui nimirum nostra fultus auctoritate, quod postulatur, indulgeat. Neque illi episcopo, [Col. 0673D] aut episcoporum ministro facultas sit in capellis ad praedictum monasterium pertinentibus, praeter competentem ei quartam decimarum, et oblationum partem injuste sibi aliquid vindicare. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanior de suo vel de alieno Cisterciensis ordinis, si oportuerit, collegio, secundum Deum et B. Benedicti Regulam elegerint, a Romano pontifice consecrandum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum, etc. Amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- [Col. 0674A] Ego Bernardus, Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Ubaldus, presbyter cardinalis tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes, presb. card. SS. Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- Ego Aldobrandus, basilicae XII Apost. presbyter card.
- Ego Joannes, presbyter cardinalis tituli S. Anastasiae.
- Ego Albertus, presbyter card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Guillelmus, presbyter card. tit. S. Petri ad Vincula.
- Ego Boso, presbyter cardinalis S. Pudentianae [Col. 0674B] tit. Pastoris.
- Ego Joannes, presbyter cardinalis tituli Sancti Marci.
- Ego Theodinus, presbyter cardinalis S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Hyacinthus, diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Ardicio, diaconus cardinalis Sancti Theodori.
- Ego Cynthius, diaconus cardinalis Sancti Adriani.
- Ego Manfredus, diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Hugo, diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- [Col. 0674C] Ego Petrus, diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Aquiro.
Datum Verulis per manum Gratiani S. R. E. subdiaconi et notarii, VII Id. Maii, indict. III, Incarn. Dom. anno 1170, pontificatus vero D. Alexandri papae III anno XI.
Querelam Roberti presbyteri ad audientiam nostram noveritis esse perlatam, quod cum Jo. procurator archidiaconi Remensis, et Aegidius decanus [Col. 0674D] Villae Dominicae sibi objicerent, quod scienter participatione cujusdam excommunicati maculam anathematis contraxisset, et hoc se dicerent per testes legitimos probaturos, tandem die probationi statuta, id sicut promiserant non probarunt; sed jam dictus J. eidem ut se septima manu purgaret indixit, adjiciens ut tres sacerdotes quos sibi nominaverat et reliquos in purgatione juxta suam voluntatem haberet. Cum autem praefatus presbyter multoties paratus fuisset se cum suis testibus purgaturus, et praenominati J. et decanus causam inique proferrent, presbyter tam persona quam bonis suis sub protectione apostolicae sedis positis, ad nostram audientiam appellavit, sed nuntio ipsius coram nobis praesente, altera pars nec venit, nec [Col. 0675A] aliquem pro se responsalem transmisit. Quia igitur indignum est et iniquum innocentem sanguinem condemnare, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus si supradicti J. et decanus objecta probare potuerint, vos ab eodem presbytero juramento recepto, quod super hoc vestro debeat stare mandato, eum absque exactione alicujus pecuniae absolvatis, et ei congruam poenitentiam imponatis. Si vero absque exactione pecuniae ipsum non duxeritis absolvendum, eum auctoritate apostolica decernimus absolutum. Caeterum si in probatione defecerint, ab eodem presbytero purgatione propriae manus duntaxat recepta, eum super his ab impetitione ipsorum auctoritate apostolica penitus absolvatis. Pro tali enim culpa non est adeo gravis [Col. 0675B] indicenda purgatio.
Data Verulis, IV Idus Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ROBERTO priori et capitulo S. Victoris Parisiensis S. et A. B.
Saepius dilectum filium nostrum Ervisium abbatem vestrum, et nunc etiam per scripta nostra monuimus atque mandamus ut negotia Ecclesiae vestrae [Col. 0675] Hinc apparet Ervisium dignitati abbatiali cedentem, non omni fuisse regimine exutum, sed aliqua ei administranda reservata. tam intrinseca quam extrinseca cum consilio [Col. 0675C] majoris et sanioris partis capituli dirigat et pertractet, et ad profectum vestrum secundum institutionem ordinis vestri prompta sollicitudine et cura intendat. Quoniam igitur eumdem abbatem juxta commonitionem et mandatum nostrum libenter facturum credimus et speramus, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus eidem abbati debitam obedientiam et reverentiam impendentes, in ordinandis et disponendis negotiis ecclesiae vestrae provide et efficaciter assistatis, et juxta institutionem ordinis vestri taliter et ad religionis cultum et ad temporalium etiam incrementum vos exhibeatis ultroneos, quod eadem ecclesia studio et sollicitudine vestra, cooperante Domino, in spiritualibus amplietur, et [Col. 0675D] temporalibus etiam proficiat incrementis. Si quid autem in ecclesia vestra corrigendum fuerit, quod in concilio majoris et sanioris partis capituli non possit corrigi, volumus et mandamus, ut ad mandatum eorum quibus statum ejusdem ecclesiae dirigendum commisimus, commodius corrigatur.
Datum Venetiis, III Idus Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0676A] fratri HUGONI Ruthenensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Quoties ea quae ad pacem pertinent postulantur a sede apostolica confirmari, tanto super his benigniorem assensum nos convenit adhibere, quanto ex bono pacis plura commoda et gratiora singulis proveniunt incrementa. Ex quodam siquidem rescripto a tua nobis fraternitate transmisso, ad audientiam nostram pervenit, quod tu habito concilio abbatum, praepositorum, et archidiaconorum tuorum, et baronum terrae, cum nobili viro Hugone fratre tuo comite Ruthenae, hujusmodi pacem et concordiam statuisti: ยซQuod omnes res mobiles et immobiles, omnes homines tam clerici quam laici in omni tempore sint sub ea pace securi. Nec [Col. 0676B] ulli liceat praeter armatos milites, et clientes, quaelibet arma ferre, nisi milites enses solummodo, et clientes singulos baculos ferant, qui pacis, sicut caeteri, debent securitate gaudere. Et praeter eos qui hanc pacem, sicut statuta est, noluerint firmare, et inviolabiliter observare, sicut de his qui publice perjurant, vel fidem mentiuntur pro manifesto debito, seu pro cognita fidejussione, de rebus eorum pignorandis licentia non denegetur, vobis tamen exceptis.ยป Ad ejusmodi vero pacis et securitatis sustentationem et defensionem, statutum est ut abbates, archidiaconi, archipresbyteri, monachi, canonici, priores, omnes clerici, qui proprias ecclesias regunt, milites quoque et mercatores, [Col. 0676C] atque burgenses, qui facultatibus abundaverint; et omnes etiam homines tam clerici quam laici, qui habuerint par boum, seu aliorum animalium, cum quibus arare possint, sive amplius habuerint, vel qui habuerint sommarium, equum scilicet vel equam, mulum vel mulam, quae ad portanda onera locent, duodecim denarios Ruthenenses, sive alios tantumdem valentes donent. Cum vero habuerint ovile ovium, dent pro eo sex denarios ejusdem monetae, vel alios aequivalentes. Totidem autem dabunt qui habent unum bovem tantum, vel aliud animal cum quo valeant arare, sive asinum quem possint locare. Clientes vero, et artifices, scilicet fabri, sartores, pellicarii, et omnes operarii, aut sex, vel octo, seu duodecim denarios secundum suorum [Col. 0676D] capellanorum arbitrium dabunt. Verum si pater cum filiis, seu fratres, sive consanguinei fuerint, qui nondum sunt invicem separati, nec sunt res eorum divisae, unus pro omnibus dabit, alioqui solvat unusquisque pro se. Commune autem istud per singulas parochias debet reddi, cum scripto unius parochianorum, quem capellanus, cum consilio sui archipresbyteri et voluntate suorum parochianorum, elegerit. Et in die statuta ab ipso parochiano, et cum eodem scripto, ad Ruthenensem ecclesiam deferatur. Quisquis autem res suas amiserit, postquam commune, sicut praedictum est, solverit, in integrum restituatur: si tamen certam [Col. 0677A] personam quae res sibi ablatas habeat, vel locum ubi sunt, poterit demonstrare; sin autem, minime. Si vero inimicos, villas, vel oppida depraedari vel diruere forte contigerit, res quidem mobiles emendabuntur de communi, sed damna rerum immobilium non restituentur, nisi quantum a malefactoribus poterit recuperari. Clerici vero qui proprias ecclesias non habent, nisi par boum habuerint, non coguntur dare, si nolint: sed non dato communi, si forte res suas perdiderint, eis nequaquam emendabuntur.ยป Additum est in praedicta pace ยซut capellani ecclesiarum, et omnes laici, a quatuordecim annis et supra, pacem et commune firmare debeant et observare. Qui vero in hoc obedire contempserint, debent ab ecclesiae liminibus coerceri, [Col. 0677B] et ab omni pace fieri alieni. Ecclesiae quoque parochiarum, in quibus violatores pacis habitaverint, a divinis vacent officiis, donec ipsi ad emendationem venire cogantur.ยป Quam siquidem pacis institutionem, quemadmodum a vobis facta est, rescripto authentico roborata, firmam et ratam habemus, et eam auctoritate apostolica confirmamus, et praesentium scripto communimus: statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli, se noverit incursurum.
Datum Verulis, secundo Idus Maii [pontificatus [Col. 0677C] nostri anno secundo [Col. 0677D] Verba uncis inclusa aliena manus addidit. ].
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Tornacensi episcopo S. et A. B.
Significatum est nobis et ex parte tua monstratum quod commissa tibi Ecclesia paucos clericos ejus obsequio habeat deputatos, cum tamen magna possessionum copia gaudere dicatur. Quoniam igitur [Col. 0677D] indignum est tam celebrem Ecclesiam copiam clericorum sibi deservientium non habere, fraternitati tuae significatione praesentium auctoritate apostolica indulgemus, ut cum consilio discretorum et religiosorum virorum dioecesis vestrae, de XXX praebendis quadraginta instituere possis, dummodo Ecclesiae praescriptae possessiones ad hoc ita sufficientes existant, quod ecclesiae tuae canonici alias praebendas quaerere non cogantur, sed de ipsius ecclesiae beneficio honestam possint sustentationem habere.
Data Verulis, II Idus Martii [ leg. Maii].
Dilectioni tuae notificamus quod filius noster P. in praesentia nostra assistens, nobis intimavit quod in archiepiscopatu Remensi natus fuit, et ibi in subdiaconum ordinatus est, postea vero, sicut asserit, devotione bona Jerosolymam petens, ibi diaconatus ordinem adeptus est, reversusque ad natale solum, in ipso diaconatus ordine diu Deo deservivit, postea in sacerdotem promotus est. Nunc autem de novo de diaconatus ordine vocatus in causam, videns sui gravamen, ad remedium apostolicae [Col. 0678B] sedis, convolavit. Quoniam vero nostrum est misereri pauperum ad nos confugientium, inquirentes diligenter de diaconatus sui ordine rei veritatem, ex testimoniis quorumdam percepimus, praedictum P. in diaconum Sidonis ordinatum fuisse, et quoniam Romana Ecclesia cui ordinante Christo deservimus, consilii et auxilii tutamentum debet esse humiliter petentibus, fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus atque mandamus, intuitu divini amoris et timoris, memoratum P. benigne recipias, cum de sui ordine diaconatus apud nos satis firmiter constet, et in sacerdotali officio in pace Deo servire dimittas, et pro reverentia beati Petri ac nostra aliquod ecclesiasticum beneficium, unde honeste possit vivere, ei assignare non [Col. 0678C] differas.
Data Verulis, XII Kal. Junii.
Veniens ad apostolicae sedis clementiam U. lator praesentium, proposita nobis assertione monstravit quod, cum ipse et frater ejus Nic. de abbate et monachis [Col. 0677D] Auncinos monachos conjicio esse Aquicinctinos [Col. 0678D] in dioecesi Atrebatensi a verbo Gallico Anchin. Auncinis in curia Cameracensis Ecclesiae querimoniam deposuissent, quod vos irrationabiliter exhaeredarent, et causa ipsa super hoc fuisset [Col. 0678D] discussa, praedictus Nicolaus ad nostram audientiam appellavit, sed abbas et monachi non venerunt, nec aliquem pro se responsalem miserunt. Quia igitur universis Dei fidelibus in justitia sua debitores existimus, fraternitati tuae causam ipsam committimus audiendam, et appellatione cessante fine debito terminandam, per apostolica tibi scripta mandantes, quatenus cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, eamdem causam, sublato appellationis remedio, justitia mediante, decidas; ita quod neutra partium [Col. 0679A] merito conqueri possit pro juris defectu. Causam quoque quae inter praedictos fratres et abbatem Sancti Foillani [Col. 0679D] S. Foillani ordinis Praemonstratensis monasterium est in Hannonia dioecesis Cameracensis. et canonicos S. Vincentii, super quadam parte haereditatis ipsorum agitari dignoscitur, experientiae tuae committimus audiendam, tibi significatione praesentium injungentes, ut eamdem causam audias, et eam appellatione remota servata juris aequitate, decidas.
Data Verulis, X Kal. Junii.
[Col. 0679B] Ex transmissa conquestione abbatis et fratrum Caricampi [Col. 0679D] Caricampi insigne monasterium est ordinis Cisterciensis de linea Pontiniaci fundatum in dioecesi Ambianensi, haud procul ab Hesdino, circa [Col. 0680D] 1140, ab Hugone comite S. Pauli. ad audientiam apostolicae sedis pervenit, quod vicedominus Pinginniacensis eis et domui eorum plurima gravamina in rebus et possessionibus suis irrogare non dubitat, quos pro suae religionis et honestatis fragrantia ab aliorum oppressionibus, quantum possit, attenta deberet sollicitudine defensare. Quia igitur nostrum est religiosas personas et earum loca praecipua in Christo charitate diligere, et ad earum defensionem attentam sollicitudinem et diligentiam adhibere; fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratum vicedominum studiose convenias, et ecclesiastica districtione compellas, quod si qua damna eisdem fratribus intulit, ea cum digna satisfactione [Col. 0679C] restauret, et ab eorum gravamine et molestatione penitus conquiescat, aut exinde sibi in praesentia tua, sublato appellationis remedio, justitiae faciat complementum; ita quod jam dicti fratres tuae protectionis munimine esse possint ab ejus molestatione securi, et sua se gaudeant pacifice possidere.
Data Verulis, X Kal. Junii.
Licet universis Dei fidelibus pro nostri officii debito suam teneamur justitiam conservare, viris [Col. 0679D] tamen religiosis et ferventer divino officio mancipatis tanto promptiori studio debemus adesse, quanto minus convenit eis ex susceptae religionis proposito litigare. Conquerentibus autem nobis dilectis filiis abbate et fratribus Caricampi, ad nostram noveritis audientiam pervenisse, quod nobilis vir B. de S. Gualarico eis VIII marcas argenti restituere contradicit, quas cellerarius eorum sibi, sicut dicit, accommodavit. Accedit ad haec quod, cum idem Bernardus pro quodam milite eisdem fratribus super sexaginta libras se fidejussorem [Col. 0680A] constituisset, easdem libras, sicut tenetur, sibi restitui nullatenus facit, et alia quam plura gravamina eis et eorum monasterio non desinit irrogare. Unde quia ipsa pontificalis auctoritas, quae tibi est ab ipso omnium provisore collata, et etiam religionis [Col. 0680D] Quippe Henricus fuerat monachus ordinis Cisterciensis in Claravalle professus, et monachi olim ad episcopalem dignitatem sublimati vestem monachalem non deponebant in episcopatu. habitus quem praetendis, ad conservanda jura praedictorum fratrum te monere debent propensius et inducere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratum B. diligenter moneas et horteris, ut illas VIII marcas, quae sibi a praedicto cellerario accommodatae fuerint, eisdem fratribus sine molestia et difficultate restituat, et LX libras, pro quibus se eis fidejussorem constituit, ipsis exsolvat vel exsolvi faciat, et ab eorum molestatione omnino desistat, aut exinde [Col. 0680B] sibi sub examine tuo plenam et sufficientem justitiam, appellatione remota, non differat exhibere. Quod si ad commonitionem tuam adimplere noluerit, in eum, sublato appellationis remedio, excommunicationis sententiam proferas; et si nec sic resipuerit, terram ejus subjicias interdicto.
Data Verulis, X Kal. Junii.
Veniens ad apostolicam sedem Her., praesentium lator, supplici nobis relatione proposuit quod, cum [Col. 0680C] jampridem cum noverca sua, et patre ejusdem novercae, super quibusdam possessionibus causam haberet, ipse et soror ejus ad nostram audientiam appellarunt, unde quia infra congruum tempus non sunt appellationem interpositam prosecuti, J. vice archidiaconus tuus eos fecit vinculo anathematis innodari. Caeterum idem Her. in nostra praesentia constitutus constanter asseruit, quod tum propter suam puerilem aetatem, tum propter instantem necessitatem appellationem prosequi minime potuerunt. Nos itaque eorum necessitatibus paterno condescendentes affectu, praefatum Her. a sententia fecimus excommunicationis absolvi, fraternitati tuae praesentium auctoritate mandantes, quatenus sororem ejus ab eadem sententia absque alicujus [Col. 0680D] banni exactione prorsus absolvas, ab eis sufficienti cautione accepta, quod super praescripta causa coram venerabili fratre nostro [Theobaldo] Ambianensi episcopo et dilecto filio nostro F. decano Remensi, cum memorata noverca sua et patre ejus debeant justitiae stare. Deinde vero cum exinde fuerit requisitus, utramque partem ad praesentiam eorumdem judicum compellas accedere, et eorum judicium super praescripta causa, appellatione cessante, firmiter observare.
Data Verulis, VIII Kal. Junii.
Veniens ad praesentiam nostram Vivianus pauper presbyter, praesentium lator, supplici nobis narratione proposuit quod, cum quidam res cujusdam ecclesiae furatus fuisset, eas sibi per secretam confessionem commisit, suppliciter postulans ut proxima sequenti die res ipsas capellano ejusdem ecclesiae reddere non differret. Deinde vero fur fraudulenter eumdem capellanum adiit, suggerens ei obtentu quinque solidorum, quos ab ipso debebat [Col. 0681B] propter hoc recipere, praenominatum presbyterum res illas habere. Statuto itaque die, cum idem presbyter praedictas res secum, eas capellano redditurus, afferret, eumdem capellanum cum fure in via obvium habuit, quem secreto trahens in partem, ei res suas privatim reddidit, asserens eas per confessionem manifestatas fuisse. Capellanus vero id falsum esse constantius asseverans, eumdem presbyterum vocavit, et eum tanquam furem coepit impetere et graviter inquietare. Unde venerabilis frater noster G. Catalaunensis episcopus, sibi Ecclesiam quam per quadraginta annos possederat abstulit, et in eum sententiam excommunicationis promulgavit, alia tamen occasione, quod videlicet [Col. 0681C] bis per nuntium suum propter hoc citatus, ad suam praesentiam venire neglexisset. Quia igitur quod ipse bona fide fecerat, non est in suum damnum vel infamiam retorquendum, nec facile credere possumus quod vir tanti officii et aetatis furtum illud vel sacrilegium commisisset, eum a sententia excommunicationis absolvi fecimus, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandantes, quatenus, partibus ante praesentiam vestram convocatis, causam ipsam diligenter audiatis, et eam, contradictione et appellatione remota, fine debito terminetis, provisuri attentius, ne justitia pauperis hujus sub examine vestro valeat deperire. Si vero innocens inventus fuerit, ei auctoritate nostra ecclesiam cum fructibus inde perceptis, et [Col. 0681D] officium suum, appellatione cessante, faciatis restitui et in pace dimitti.
Data Verulis, VIII Kal. Junii.
Veniens ad apostolicae sedis clementiam Theobaldus clericus, lator praesentium, lacrymabili nobis conquestione monstravit, quod magister J. vicarius archidiaconi et Thomas presbyter in eum et fratrem suum violentas manus ausu diabolico injecerunt, et eum post factam ad nos appellationem carceri manciparunt, in quo per XL dies detenti [Col. 0682A] fuerunt, nec exinde exire potuerunt, donec se centum et duodecim solidis redimere sunt coacti. Deinde vero per quemdam praepositum fidem compulsi sunt praestare, quod appellationem suam nullatenus prosequerentur. Unde quoniam id gravissime in Ecclesiae Romanae redundat injuriam, nec hoc sicut non debemus, possumus in patientia sustinere, per apostolica vobis scripta praecipiendo mandamus, et in virtute obedientiae injungimus, quatenus cujuslibet timore, gratia et amore postposito, rei veritatem diligentius inquiratis, et si ita constiterit, memoratos T. et J. ab omni officio et beneficio ecclesiastico, sublato appellationis remedio, suspendatis, et tam eos quam illos qui praefatum T. et fratrem ejus de appellatione non prosequenda [Col. 0682B] fidem coegerunt praestare, excommunicatos publice denuntietis, et ab omnibus sicut excommunicatos facias cautius evitari, donec jam dicto T. et fratri suo ablata omnia cum integritate restituant, de damnis et injuriis illatis satisfaciant, et ad nos cum vestris litteris veniant satisfacturi. Si vero T. et ejus frater clericos vel sacerdotes in testimonium assertionis suae producere non potuerint, laicos tres aut duos, si producti fuerint, recipiatis, et tam in his quam in aliis, quae praediximus, juxta formam praecepti nostri, etsi appellatum fuerit, non minus procedatis.
Data Verulis, VI Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis LEONATI abbati, et conventui Sancti Clementis de Piscaria, salutem et apostolicam benedictionem.
Licet omnes qui pia et religiosa loca intuitu devotionis frequentant, et ibidem omnipotentem Dominum devotis orationibus et votivis cordis affectibus sibi reddunt placatum, suorum mereantur percipere veniam delictorum, in solemnibus tamen [Col. 0682D] et praecipuis festivitatibus tanto celebrius eadem loca debent ab universis Dei fidelibus frequentari, et majore devotione et reverentia venerari, quanto devotius tunc ecclesiastici viri obsequiis divinis insistunt, et pro excessibus populorum specialius omnipotens Dominus et ferventius exoratur. Quoniam igitur pium et justum est, et a sanctis Patribus institutum, ut ad ecclesias Dei universi fideles in praecipuis et solemnibus diebus compuncta mente et ardenti desiderio concurrere debeant, et in voto laudis et placationis suorum peccatorum indulgentiam implorare; nos vestris piis desideriis et justis postulationibus inclinati, universis qui ad ecclesiam vestram in die translationis corporis S. Clementis papae et martyris, quod, sicut in antiquis scriptis [Col. 0683A] habetur, in eadem ecclesia requiescit, devota mente concurrerint, et ibidem vobiscum in ejusdem gloriosi martyris veneratione vota laudis et placationis exsolverint, id ex parte omnipotentis Dei et auctoritate apostolorum Petri et Pauli ac nostra in suorum remissionem injungimus peccatorum.
Datum Verul. quarto Kal. Maii.
Ex transmissa conquestione Herberti Catalaunensis civis ad audientiam nostram pervenit, quod [Col. 0683B] Rollandus capellanus ejus in eum post factam ad nos appellationem, excommunicationis sententiam promulgavit. Quia igitur quidquid contra appellationem ab aliquibus attentatur, nullius debet robur stabilitatis habere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus reipsa diligentius inquisita, si tibi constiterit eumdem Her. post appellationem excommunicatum fuisse, eum, contradictione et appellatione remota, absolutum denunties et facias pro absoluto haberi. Deinde vero causam quae inter eumdem capellanum et praedictum Her. vertitur, studiosius audias, et eam, appellatione remota, debito fine decidas.
Data Verulis, IV Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio WILLELMO episcopo Senonensi, apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem
Litteras quas nobis super negotio venerabilis fratris nostri Cantuariensis archiepiscopi devotio tua transmisit, gratanter admisimus, et eas diligenter curavimus ac studiose audire. Verum quoniam Londoniensis episcopus ad nos nequaquam accessit, nihil de causa sua statuimus. Sed si ad [Col. 0683D] nos venisset, nos jam dicto archiepiscopo, Cantuariensi videlicet, quantum salva conscientia nostra fieri posset, suam justitiam studeremus conservare. Qualiter autem in causa ista processimus, ei jam ex parte, nec non et charissimo in Christo filio nostro Ludovico illustri Francorum regi, sicut tibi viva voce injunximus, satis credimus innotuisse. Nos enim nihil inde post discessum tuum mutavimus, [Col. 0684A] nec in posterum duximus immutandum, licet praefatus Anglorum rex nos exinde per consules Lombardiae, qui una cum nuntio coram nobis praesentes erant, nec non et per nuntios charissimi in Christo filii nostri Manuelis illustris Constantinopolitani imperatoris, instantissime sollicitaret, ut ei tempus deberemus aliquantulum prolongare. Et quoniam ipsius archiepiscopi causam, nostram et Ecclesiae reputamus, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus venerabiles fratres nostros Rothomagensem archiepiscopum et Nivernensem episcopum super diligentia ac festinanti exsecutione praecepti nostri studiose commoneas, et viva voce vel litteris, si utrumque non poteris praesentem habere, instantius exhorteris. Quod si adhuc in [Col. 0684B] negotio illo nullatenus processerunt, tu ipsos ex parte nostra durius increpes, et gravius redarguere non omittas. Si autem eos in praelibati regis terram sententiam interdicti juxta praeceptum nostrum proferre contigerit, tu eam per ejusdem regis terram, sententiam interdicti juxta praeceptum nostrum proferre contigerit, tu eam per ejusdem regis terram, quam in tua provincia habere dignoscitur, omni excusatione et appellatione remota, firmam et inconcussam observes, et ab omnibus facias, quantum in te est, irrefragabiliter observari.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Bituricensi [Col. 0683D] Petro de Castra, qui per triginta circiter annos sedem Bituricensem occupavit, defunctus anno 1171. , Remensi [Col. 0683D] Henrico, ad quem omnes fere hujus codicis epistolae. , Turonensi [Col. 0683D] Joscio, ex episcopo Briocensi translato ad Ecclesiam Turonensem, 1157, qui obiit 1175. , Rothomagensi [Col. 0683D] Rotrodo, qui et ipse ex Ebroicensi ad Rothomagensem [Col. 0684D] sedem translatus 1164; vita functus est 1183. archiepiscopis et eorum suffraganeis, S. et A. B.
Eis qui, disponente Domino, pontificali sunt praediti dignitate, studendum imminet et summopere vigilandum, ne in Ecclesia Dei prava doctrina valeat convalescere, quae contra fidem catholicam videatur venire, quia negligentiae praelatorum Ecclesiae posset attribui, si non curarent evellere quae sunt ab universis fidelibus penitus resecanda. Inde est quod ad vestri officii debitum exercendum, charitatem vestram attentius exhortantes, fraternitati [Col. 0684D] vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus vos singuli in provincia vestra, ascitis vobis prudentibus et religiosis viris [Col. 0684D] Adversus pravam hanc doctrinam scripsit opusculum Jacobus Cornubiensis a nobis editum tom. V Anecdotor. (Patr. t. CXCIX) , quod quidem dicavit Alexandro III, qui hanc perversam doctrinam jam damnaverat in concilio Turonensi 1163. , pravam doctrinam, quam adhuc quidam tenent et praedicant, quod Christus videlicet secundum quod est homo non est aliquid, penitus abrogare curetis, et Christum sicut perfectum Deum, sic et perfectum ac verum hominem ex anima et corpore secundum [Col. 0685A] quod homo consistentem tenendum et praedicandum praecipiatis, universis, sub interminatione anathematis, prohibentes ne doctrinam illam de caetero tenere seu docere praesumant, sed ipsam penitus detestentur.
Data Verulis, IV Nonas Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, WILLELMO Senonensi archiepiscopo, salutem.
Cum in nostra olim esses praesentia constitutus, tibi viva voce injunximus ut, suffraganeis tuis Parisiis tibi ascitis, abrogationem pravae doctrinae Petri quondam Parisiensis episcopi, qua dicitur quod Christus, secundum quod est homo, non est aliquid, omnino intenderes, et efficacem operam adhiberes. Inde siquidem est quod fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, quod tibi, cum praesens esses, praecepimus, suffraganeos tuos Parisios convoces, et una cum illis et aliis viris religiosis [Col. 0685C] et prudentibus, praescriptam doctrinam studeas penitus abrogare; et a magistris et scholaribus ibidem in theologia studentibus, Christum, sicut perfectum Deum, sic et perfectum hominem, ac verum hominem ex anima et corpore consistentem, praecipias edoceri: universis firmiter et distincte injungens, quod doctrinam illam de caetero nequaquam docere praesumant, sed ipsam penitus detestentur.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ARDICO magistro hospitalis quod est apud [Col. 0685D] Sanctum Blasium juncta Modoetiam, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris canonice substituendis, in perpetuum.
Ad hoc in apostolicae sedis regimen. . . . . . . . . petitionibus debeamus. Eapropter, dilecte in Domino fili Ardice, devotionem tuam laudabilem attendentes, ad exemplar praedecessoris nostri felicis memoriae Innocentii papae praefatum hospitale cum omnibus suis appendiciis, assensu et consilio Arnaldi et Joannis aliorumque vicinorum ipsius loci, sub censu sex denariorum Mediolanensis monetae veteris, nobis nostrisque successoribus annualiter persolvendae a praedecessore tuo Adam beato Petro oblatum, sub Romanae Ecclesiae ac nostra protectione. . . . . . . . . . communimus, statuentes ut [Col. 0686A] quascunque possessiones, quaecunque bona idem hospitale, inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, liberalitate principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, praestante Deo, potuerit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum, etc
VIAS TUAS, DOMINE, DEMONSTRA MIHI. In monogrammate: Bene valete.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Hubaldus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- [Col. 0686B] Ego Joannes presb. card. SS. Joannis et Pauli tit. Pamachii.
- Ego Albertus presb. card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Jac. diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
Dat. Verulis per manum Gratiani Sanctae Romanae Ecclesiae, subdiaconi et notarii, Nonis Junii, indictione III, Incarnationis Dominicae anno 1170, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XI.
Quantum Philippus filius dilecti filii nostri nobilis viri comitis Roberti respectu patris, et charissimi in Christo filii nostri Ludovici illustris Francorum regis, et venerabilis fratris nostri Remensis archiepiscopi, nobilis sit et potens, et quanta per eum Ecclesiae Carnotensi commoda et incrementa processu temporis valeant provenire, discretionis vestrae prudentiam decet diligenter attendere, et ejus consideratione tantorum virorum praerogativam facere quam aliis non facitis. Et quia nos ipsi respectu praedictorum virorum illi plurimum debitores [Col. 0686D] existimus, et pro ejus commodo et incremento vigiles et solliciti esse debemus, et alios ad hoc idem sollicitis exhortationibus invitare, dilectionem vestram rogamus attentius, solliciteque commonemus, quatenus pro reverentia beati Petri et nostra, et intuitu memoratorum virorum, praedicto Philippo redditus praebendae suae non tanquam forinseco, sed tanquam intrinseco cum integritate reddatis, et ei praerogativam in hoc faciatis, quam alias cuilibet non essetis facturi, ut exinde praenominati viri circa commodum et profectum ecclesiae vestrae, valeant promptiores et magis ferventes existere, et nos quoque sinceritati vestrae uberrimas teneamur gratiarum actiones referre.
Data Verulis, XVII Kal. Julii.
Probata fides et constans devotio, quam ab hujus turbationis initio erga sacrosanctam Romanam Ecclesiam et personam nostram inseparabili virtute exhibuisti, nos hortatur omnimodis et inducit, ut te sicut fratrem charissimum et immobilem columnam Ecclesiae mera velimus charitate diligere, et honori pariter et exaltationi tuae toto cordis desiderio aspirare, et petitionibus tuis gratuitum [Col. 0687B] effectum, quantum cum Deo possumus et justitia, indulgere. Inhumanitatis enim vitio merito possemus redargui, si exhibitae nobis tuae sinceritatis et constantiae fervorem ullo tempore traderemus oblivioni. Inde est quod, licet grave nobis videatur, contra institutionem Carnotensis Ecclesiae, quae rationabilis est, et quam confirmaveramus, rogare, intuitu tamen dilectionis tuae, quod alias non essemus facturi, pro dilecto filio nostro Philippo nepote tuo, venerabili fratri nostro Senonensi archiepiscopo apostolicae sedis legato, et Carnotensi capitulo satis affectuose scripsimus, prompti omnimodis et parati tam in hoc quam in aliis tuae fraternitati deferre, et petitiones tuas libenti animo exaudire. Monemus autem prudentiam tuam et hortamur [Col. 0687C] attentius, quatenus ecclesias et ecclesiastica negotia per maturas, et discretas, atque honestas personas procures, et, postpositis saecularibus curis, cultui virtutum et honestatis intendas, ut, si magnus es sanguine, virtutibus major et moribus comproberis.
Data Verulis, XVII Kal. Julii.
[Col. 0687D] Quod nobis in X marcis auri tua liberalitas subvenire curavit, et eas dilecto filio nostro Eust. magistro militiae Templi Parisius assignari fecisti, largitati tuae uberes gratias agimus. Ad haec de gratia et humanitate quam dilectis filiis nostris fratribus militiae Templi tua fraternitas exhibet, tibi gratiarum exsolvimus actiones: rogantes atque monentes, quatenus pietatis intuitu et pro reverentia B. Petri et nostra, et consideratione religionis suae, jam dilectos fratres diligas manuteneas et honores, et eis consuetam gratiam et benignitatem impendas, ipsorumque jura contra pravorum incursus protegas et conserves; ita quod ex hoc a nobis possis commendationem recipere, [Col. 0688A] et ab omnipotente Domino, praemium indeficiens exspectare.
Data Verulis, XVI Kalendas Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis universis clericis Spalatensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Quoties apostolicae sedis super aliqua re confirmatio postulatur, ad concedendum debemus faciles [Col. 0688B] inveniri, et rationabilibus votis gratuitum impertiri suffragium. Constitutus siquidem in praesentia nostra venerabilis frater noster G. archiepiscopus vester proposita nobis assertione monstravit, quod cum inter vos et laicos super ecclesiis, quas tenetis, gravis esset quaestio exorta, et laici dicerent quod archiepiscopo nostro, quando ad imperatorem CP. vel regem Hungariae esset iturus, adjutorium facere deberetis; praedictus archiepiscopus, eruditis et cognitis rationibus vestris, eamdem controversiam fine congruo definivit, et vos ab hujusmodi exactione absolvens ad exemplar bonae memoriae Gaudii quondam archiepiscopi vobis libertatem quam habebatis auctoritate pontificali corroboravit. Quam utique libertatem vestris justis postulationibus, [Col. 0688C] grato concurrentes assensu devotioni vestrae auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Verul., XII Kal. Jul.
[Col. 0688D] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PETRO WILLELMI abbati monasterii S. Stephani de Vallibus, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum, etc.
Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus libenter annuimus, et praefatum monasterium in quo divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesenti juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, propitiante Domino, poterit adipisci, [Col. 0689A] firma vobis vestrisque successoribus illibata permaneant, quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Villam de Vallibus et dominium ejusdem villae liberum et absolutum cum coemeterio ejusdem loci, cum decimis, justitiis, et universis pertinentiis suis; jus quod habetis in villa de Arcis, ecclesiam S. Saturnini, ecclesiam S. Palladii, ecclesiam S. Augustini, ecclesiam S. Sulpitii, ecclesiam S. Eparchii, ecclesiam S. Martini de Arcis, ecclesiam de Banella, ecclesiam S. Petri de Graia, ecclesiam S. Martini de Bots, ecclesiam S. Germani de Langoira; sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati qui se illic sepeliri deliberaverunt, nisi [Col. 0689B] excommunicati, vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus a vobis decimam praesumat exigere; cum autem commune interdictum fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce divina officia celebrare. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia, seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi assensu, vel fratrum pars consilii sanioris de sua, vel de Malliacensi Ecclesia secundum Dei timorem, [Col. 0689C] et B. Benedicti regulam praeviderint eligendum. In parochialibus vero ecclesiis quas tenetis, liceat vobis presbyteros eligere, episcopo praesentare; quibus, si idonei fuerint, episcopus curam animarum, committet, ut de plebis quidem cura episcopo, vobis autem de temporalibus debeant respondere; terras quoque, prata et omnia alia quae Arnaldus quondam de Mauritania, et successores ejus ecclesiae vestrae pia largitione dederunt, necnon prata, terras et terragia quae dedit Arnaldus Gamno et praepositi ipsius, Ramnulfus videlicet Gunbaldus, eidem ecclesiae obtinenda jure perpetuo confirmamus. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat, etc.
- [Col. 0689D] Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus presbyter cardinalis tituli S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes presbyter cardinalis SS. Joannis et Pauli tituli Pammachii.
- Ego Guillelmus presbyter cardinalis tit. S. Petri ad Vincula.
- Ego Jacynthus diacon. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Hugo diac. card. S. juxta templum Agrippae.
Datum Verul. per manum Gratiani sanctae Rom. Eccl., subdiaconi et notarii, VII Kalend., Julii, indict. III, Incarnat. Dominicae an. 1170, pontificatus vero domini papae anno XI.
Fratres militiae Templi pro sua religione et honestate, et quia pro defensione Christianitatis contra Saracenos viriliter et potenter decertant, a praelatis Ecclesiarum uberiori charitate sunt diligendi, et in justitiis suis propensius confovendi. Verum quoniam eorumdem fratrum transmissa relatione accepimus, quod quidam sunt in provincia tua qui bona eorum diripiunt, nec ecclesiastico gladio corripiuntur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus cum praedictorum fratrum de malefactoribus suis querelam receperis, [Col. 0690B] eosdem malefactores per te et per episcopos tuos moneas et districte compellas, ut memoratis fratribus de damnis et injuriis illatis, rebusque subtractis secundum quod ratio dictaverit, condigne satisfaciant. Quod si ad commonitionem tuam et episcoporum tuorum facere noluerint, eos vinculo excommunicationis astringas, et ad quaecunque loca tuae provinciae devenerint, ipsos ibidem facias tanquam excommunicatos vitari.
Data Verulis, II Julii.
Referentibus nobis fratribus militiae Templi, accepimus quod Rad. de Cociaco, capella eorum confracta, hominem inde violenter extraxit; unde quoniam tantae praesumptionis et sacrilegii excessum non possumus nec debemus impunitum relinquere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si res ita se habet, praedictum R. publice accensis candelis excommunicatum denunties, et ab omnibus facias tanquam excommunicatum vitari, donec fratribus de illata injuria plenarie satisfaciat, et ecclesiae per dignam satisfactionem studeas reconciliari.
Data Verulis, XVI Kal. Augusti.
Significaverunt nobis fratres militiae Templi quod, cum quemdam militem in suo coemeterio sepelissent, qui humiliter ante obitum suum poenitentiam, corpus et sanguinem Christi recepit, postea timore tuo inducti, eum de coemeterio extraxerunt, licet asserant falsum esse et nulla ratione posse probari eum excommunicatum fuisse. Verum si non fuit excommunicatus, nec malitiam cum filio suo exercuit, nec ei consensit, pro qua eum asseris excommunicationis laqueum incurrisse, apud Deum et [Col. 0691A] Ecclesiam absolutus est, nec ei debes sepulturam ecclesiasticam denegare. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus si praedictus miles excessum illum pro quo filius non fuit excommunicatus, cum eo non commisit, nec ei consensit, nec alias excommunicatus erat, ipsum facias in coemeterio ubi fuerat sepultus, occasione postposita, iterum sepeliri.
Officii nostri nos hortatur auctoritas, et debitum [Col. 0691B] charitatis exposcit, ut pauperibus subveniamus, et devios et errantes ad viam veritatis revocemus. Iste praesentium lator Guido sub regula S. Augustini in ecclesia B. Joannis Suessionensis canonicus diu exstitit, sed diaboli stimulante malitia, habitum suum deseruit. Ante nostram vero praesentiam veniens, et emendationem cum lacrymis promittens, litteras interventionis ad abbatem suum, ut eum reciperet, a nobis impetravit. Quas, sicut audivimus, abbas omnino contempsit. Culpam etiam suam nobis confessus est, et quod sine abbatis sui licentia ordinem sacerdotii susceperat. Unde eum liberum et absolutum remisimus. Quare discretioni tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praedictum abbatem, ut fratrem suum [Col. 0691C] recipiat diligenter admoneas. Hoc autem si forte facere contempserit, nostra fretus auctoritate, ovem quae deviavit ne pereat, ad ovile suum reducere infra XXX dies post litterarum nostrarum susceptionem, omni excusatione et appellatione cessante, non differas.
Datum Verulis, VIII Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati Sancti Remigii, et FULCONI decano [Col. 0691D] Remensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex litteris quas praepositus et capitulum Sancti Symphoriani [Col. 0691D] Clarum etiam nunc Remis canonicorum collegium. Flodoardus lib. II, cap. 4 de basilicis quibus Lando archiepiscopus diversa legavit: Item ad [Col. 0692D] basilicam S. Symphoriani, quae vocatur ad apostolos. Jac. SIRM. nobis miserunt, ad audientiam nostram noveritis esse perlatum quod, cum controversia inter N. clericum, et H. et E. et eorum coadjutores, super quadam domo censuali ejusdem ecclesiae, quam praedictus clericus in eleemosynam sibi datam asserebat, et praedicti viri dicebant sibi jure haereditario pertinere, fuisset exorta: iidem viri ad venerabilem fratrem nostrum Henricum [Col. 0692A] Remensem archiepiscopum, et praedictus N. ad nostram audientiam appellavit. Quia igitur absentibus partibus, eidem causae debitum non potuimus finem imponere, eam discretioni vestrae duximus committendam. Inde est quod prudentiae vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, cum exinde fueritis requisiti, partes ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus hinc inde auditis diligenter et cognitis, causam ipsam appellatione remota fine debito terminetis,
Datum Verulis, III Kal. Aug.
Perlatum est ad audientiam apostolicae sedis quod Thomas malus burgensis S. Remigii jam pridem a matre Milonis X libras exegit, quas viro suo viventi se asserebat mutuo concessise. Post spatium vero dimidii anni idem T. a praedicta muliere XII libras pro debito quondam juris sui instantius requisivit, super quibus tam ipsam quam eumdem filium suum saepius graviter infestabat. Pro siquidem infestatione prorsus indebita, cum se dicerent pecuniam ipsam nequaquam sibi debere, praedictus M. ad nostram audientiam appellavit. Thomas vero, appellatione contempta, ipsum temere cepit, et carceri mancipavit, tandiu eum in captione detinens, donec ab ipso LX solidos extorsit. [Col. 0692C] Quia igitur tantae praesumptionis audaciam relinquere nolumus incorrectam, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus universa quae tibi constiterit praedicto M. post appellationem ablata fuisse, eidem, dilatione et appellatione cessante, condigna satisfactione restitui facias et in pace dimitti, et Thomae de tanto excessu poenam convenientem infligas. Deinde vero causam quae inter eos super praedicta pecunia vertitur studiosius audias, et eam appellatione remota, debito fine decidas.
Datum Verulis, III Kal. Aug.
Significavit nobis abbatissa S. Petri Remensis quod, cum quidam homo S. Remigii quamdam feminam ecclesiae S. Petri in uxorem duxisset, abbas S. Remigii hominem illum convenit, et ei propter hoc res suas voluit violenter auferre. Ipse vero pro tanto gravamine ad nostram audientiam appellavit. Inde est quod nos causam ipsam tuae experientiae committentes, fraternitati tuae per [Col. 0693A] apostolica scripta mandamus, quatenus utraque parte coram te convocata, causam audias et debito fine decidas, ea gravitate servata, quod utraque ecclesia se gaudeat consecutam, et legitimum matrimonium ipsorum non possit dissolvi.
Data Verulis, III Kal. Augusti.
Pervenit ad nos quod J. procurator archidiaconi tui ab Hubaldo burgensi de castro S. Remigii, pro effusione sanguinis et pace quam eum violasse dicebat, legem effusi sanguinis et violatae pacis [Col. 0693B] exegit. Verum idem Hu. quae sibi objiciebantur coram eodem J. omnino negavit. Joannes vero econtra rem esse notam asseruit, nec aliqua posse ratione negari, cum sacerdos quidam se diceret a vulnerato in confessione poenitentiae didicisse, quod praefatus Hu. vulnera sibi inflixisset. Hubaldus autem, sentiens se ab eodem J. gravari, ad nostram audientiam appellavit. Nos itaque de tua prudentia et honestate plurimum confidentes, causam ipsam tuo examini delegamus, fraternitati tuae praesentium auctoritate mandantes, quatenus partibus coram te convocatis, causam ipsam diligentius audias, et eam, appellatione remota, debito fine decidas, ita quod sub examine tuo praedictus Hu. nullum [Col. 0693C] sui juris sentiat detrimentum.
Data Verulis, III Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ANGELO priori ecclesiae S. Andreae de Musciano ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Officii nostri nos hortatur auctoritas pro ecclesiarum statu satagere, et earum quieti et utilitati, auxiliante Domino, salubriter providere. Dignum namque et honestati conveniens esse cognoscitur, [Col. 0693D] ut qui ad ecclesiarum regimen assumpti sumus eas et a pravorum hominum nequitia tueamur, et eas B. Petri et sedis apostolicae patrocinio muniamus. Quapropter, dilecte in Domino fili Angele, praefatae ecclesiae prior, tuis rationabilibus postulationibus annuentes, ecclesiam Sancti Andreae de Musciano, cui, Deo auctore, praeesse dignosceris, sub B. Petri tutela et apostolicae sedis protectione suscipimus et nostri scripti pagina roboramus. Statuimus ergo ut quascunque possessiones, quaecunque bona, praefata ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, Domino praestante, poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus [Col. 0694A] et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Praedium in quo ecclesia vestra fundata est cum pertinentiis suis, et quidquid habetis in Poio et campo Silvano, et in campo de Navilo; et quidquid habetis in Villa obscura, et in costa de Musinuli, et in Fontanella, et in Diffranico, et in Rio Pascoli, et in Castagnito, et in Villanova, et in qua. . . . . . . . et in S. Paulo et in Piscina; et quidquid habetis in vallese et in tota villa de Tornioni, et in Lama de Cannito, et quidquid habetis in locis illis qui vocantur Godesoli, et in colle Montilli et in Poio de Novole; et quidquid a vobis detinent Galleffi et homines de Carcarelli cum consortibus suis, et quidquid a vobis detinent homines [Col. 0694B] illi qui vocantur generatim de Lebiano, et quidquid habetis in Plano de Septimo. Nominative quidquid juste et rationabiliter possidetis in ecclesia Sancti Petri de Soliciano et in pertinentiis suis, et vineam quam ibi habetis, et quidquid habetis in Lisceto et in Caselle et in Rospaldi, et ad Stratam et in Muricia et in Carcarelli, et quaecunque alia in praefatis seu in aliis locis rationabiliter possidetis. Ad haec decimationes proprietatum patronorum vestrorum, quas possident, vel alii per eos, vel in antea acquisierint, infra totum territorium plebis S. Juliani sitae Septimi, et plebis S. Martini sitae Brozi, et plebis S. Vincentii sitae Pezae, et in tota valle de Greve et in Villanova, et in tota capella Sancti Pauli, et in Casignano, exceptis Mosiis de Cucillatico, [Col. 0694C] quarum decimas in Florentina canonica persolvere debent. Omnes etiam decimas illarum proprietatum quae olim fuerunt Bentii, filii Petronis de Radda, quae sunt positae in loco Godosole, et in S. Paulo, et in Casignano, et per alia loca et vocabula in tota jam dictae ecclesiae parochia; et insuper omnes decimas novalium de silvis suprascriptotorum patronorum, ubicunque laborantur, vel laborabuntur, et omnium aliarum Silvarum quaecunque laborantur vel laborabuntur, infra totum ipsius ecclesiae territorium, sicut a quadraginta annis retro inconcusse habuistis, vobis auctoritate apostolica confirmamus. Simili modo omnes primitias populi praefatae ecclesiae, et testamenta quae vobis a Dei fidelibus rationabiliter conferuntur, [Col. 0694D] vobis nihilominus duximus confirmanda; sepulturam quoque patronorum vestrorum, et aliorum qui apud vos sepeliri deliberaverint liberam esse concedimus, et eorum devotioni et extremae voluntati, nisi excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci priore, vel tuorum quolibet successorum nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Deum et B. Augustini regulam providerint eligendum. Ordinationem quoque et dispositionem ipsius ecclesiae vestrae et repraesentationem clericorum [Col. 0695A] vestrorum ab episcopo Florentino ordinandorum, quandiu in eadem ecclesia ordo canonicus observabitur, vobis per praesentis scripti paginam confirmamus. Decernimus ergo, etc.
Datum Verulis per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae, subdiaconi et notarii, indict. III, Incarnationis Dominicae anno 1170, pontificatus vero domni Alexandri papae tertii anno XI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, et [Col. 0695B] dilecto filio P. abbati S. Luciani [Col. 0695] S. Luciani monasterium haud ignobile est ordinis S. Benedicti, apud Bellovacum, quod hactenus perstat sub congregatione S. Mauri. , salutem et apostolicam benedictionem.
Causam quae super matrimonium Adelelmi et uxoris suae noscitur agitari, discretioni vestrae duximus committendam et determinandam. Eapropter prudentiae vestrae, de qua plene confidimus, per apostolica scripta mandamus quatenus, cum exinde fueritis requisiti, praefatum A, et uxorem suam ante vestram praesentiam convocetis, et quoniam sicut nobis proponitur A. et uxor sua, post appellationem ad nos factam, excommunicationis sententia innodati fuisse dignoscuntur, ipsos auctoritate nostra ab anathematis nodo absolvatis. Et quia, ut religiosarum personarum scriptis et attestatione [Col. 0695C] didicimus, matrimonium A. impetentes, odii livore et cupiditatis ardore potius quam amore justitiae permoti esse deprehenduntur, cum vivente B. ejusdem A. fratre, super matrimonio suo per omnia A. simillimo, quaestio nulla mota fuerit: ex parte nostra infra XX dies a litteris receptis matrimonium A. in statu suo permanere faciatis, diligentius advertentes quod tutius est aliquos contra hominum statuta conjunctos insimul permanere, quam quos Deus conjunxit, occasione qualibet separare. Si autem uterque vestrum interresse non possit, alter non minus in causae cognitione procedat.
Data Verulis, IV Nonas Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis Petro, priori Sancti Sepulcri, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Quoties a nobis illud petitur, quod religioni et honestati noscitur convenire, animo nos decet libenti concedere et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino [Col. 0696A] filii, vestris justis postulationibus annuimus, et praefatam ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, ad exemplar praedecessorum nostrorum piae memoriae, Honorii, Innocentii, Coelestini, Lucii et Eugenii, Romanorum pontificum, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Deum et beati Augustini regulam in ipsa ecclesia institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur; praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, [Col. 0696B] praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Medietatem omnium oblationum, quae ad Sepulcrum Domini pertinebunt vel deferentur; sed de cera duas ecclesia partes, unam pro luminaribus ecclesiae, alteram vero ad servitium canonicorum semper habebit, tertia vero tantum venerabilis fratris nostri Amalrici, patriarchae vestri, et successorum ejus usibus cedet; vivificae nihilominus crucis, quae quidem custodiae vestrae deputatur, oblationes omnes, excepta sola die Parasceve, aut cum eumdem patriarcham vel successores suos necessitas compulerit eam in expeditionem portare; nec non [Col. 0696C] et magnum altare, quod est in choro vestro, cum oblationibus omnibus eidem provenientibus; carcerem quoque et altare cum omnibus quae ibidem offerentur; altare Sancti Petri et Sancti Stephani et inventionem cum altaribus et oblationibus cunctis; altare, quod est ad caput Sancti Sepulcri, parochiale cum oblationibus suis; cathedram, quae est pone magnum altare, et omnia, quae ibidem vel in quocunque praescriptorum altarium missam patriarcha celebraverit, ad manum suam sive pedem offerentur; omnes etiam oblationes compassi, quod in medio chori vestri est; plateam, quae est inter portam ecclesiae et columnas, et aliam plateam inter easdem columnas et Hospitale Sancti Joannis, sicut in longum et latum protenditur; domos insuper, [Col. 0696D] stationes, terras et quidquid in quarterio ecclesiae et patriarchae habetis, et de caetero juste acquirere poteritis, et omnes alias domos, stationes et terras, quae infra Jerusalem vel extra possidetis; item omnes furnos Jerusalem, exceptis duobus, unum Hospitalis et unum de Latina, et specialiter illum, quem vobis patriarcha reddidit testimonio Petri, Tyrensis archiepiscopi, quem a vobis commodatum tenuerat; praeterea ecclesiam et coemeterium extra portam David juxta viam, qua itur Bethlehem; dimidiam etiam partem illius possessionis, quam primus rex Balduinus pro excambio episcopatus [Col. 0697A] Bethlehemetici praefatae Dominici Sepulcri ecclesiae dedit; omnes decimas civitatis Jerusalem et totius episcopatus, exceptis decimis funde, a bonae memoriae Arnulfo, quondam Jerosolymitano patriarcha, rationabiliter vobis concessas, sicut eas inpraesentiarum pacifice possidetis, et alias etiam decimas, quas in eadem civitate et episcopatu legitime poteritis in posterum adipisci, vobis et eidem ecclesiae vestrae auctoritate apostolica confirmamus.
In Neapoliterram, quam Amalricus, illustris Jerosolymorum rex, in novo burgo vobis donavit, et ecclesiam, quam ibidem cum coemeterio ex concessione venerabilis fratris nostri Amalrici, Jerosolymitani patriarchae, aedificare coepistis, et quidquid [Col. 0697B] juris habetis apud Neapolim et in confinibus ejus; viginti et unum casalia, quae dux Godefridus cum pertinentiis suis ecclesiae vestrae dedit; villas etiam, quas aedificastis, Magnam Machomariam videlicet et Parvam et Bethsuri, et alias omnes, quas aedificaturi estis, ubi Latini habitabunt, cum ecclesiis et omni integritate justitiae et juris parochialis; item Thecue cum omnibus pertinentiis suis, et ecclesiam Quarantenae cum omnibus pertinentiis suis; Geladiam, et terram, quam emistis a Joanne Gomanno, et omnia casalia cum pertinentiis eorum, quae emistis ab Hugone de Hybelino; ecclesiam Sancti Petri in Joppen cum honoris et dignitatis suae integritate, quemadmodum eam quiete nunc possidetis, et decimam, [Col. 0697C] quam recipitis in toto comitatu illo a rege et a religiosis hominibus et ab omnibus Christianis; quidquid juris habetis apud Ascalonam et in confinio ejus; quidquid juris habetis sub potestate et dominio domini de Assur apud Caesaream et in toto archiepiscopatu ejus, castrum Feniculi, domum juxta Cayfas, Jebul, Lecara; cuncta etiam, quae in toto archiepiscopatu Nazaraeno et in Acconensi episcopatu atque in toto Tyrensi archiepiscopatu, et omnia nihilominus, quae in universo patriarchatu et regno Jerosolymitano rationabiliter possidetis vel possessuri estis; item quidquid juris apud Montem Peregrinum et in toto episcopatu Tripolitano habetis, et in Antiochia et in toto patriarchatu et principatu ejus habetis, vel in futurum, Deo donante, [Col. 0697D] legitime acquirere poteritis; praeterea omnes possessiones, quas citra mare habetis in regno regis Siciliae, videlicet in ipsa Sicilia, in Calabria, in tota Apulia: primum ecclesiam Sancti Sepulcri et Sancti Laurentii apud Brundusium cum omnibus pertinentiis suis, apud Barolum ecclesiam Sancti Sepulcri cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam Troie cum omnibus pertinentiis suis, apud Beneventum ecclesiam Sancti Theodori cum omnibus pertinentiis suis; quidquid juris Romae et in omnibus finibus ejus, in Tuscia et in tota Italia habetis, vel habituri estis; omnia insuper, quae in toto Franciae regno et universis eidem subjacentibus jure provinciis, nec non in cunctis regnis et comitatibus Hispaniarum, seu ubique locorum in partibus ultramontanis [Col. 0698A] supradicta Dominici Sepulcri ecclesia legitime possidere dignoscitur, vel in futurum, largiente Domino, acquirere poterit; omnes nihilominus antiquas et rationabiles ecclesiae vestrae consuetudines vobis vestrisque successoribus perpetualiter confirmamus. Sane de his et aliis possessionibus et bonis vestris liberam disponendi, communi tamen consilio, ad honorem Dei et ecclesiae vestrae profectum habeatis facultatem. Decedente vero vel transfretante patriarcha Jerosolymitano, prior et canonici, qui pro tempore in eadem ecclesia fuerint, domum, ut justum est, et familiam patriarchae, et omnia, quae ad jus ejus spectant, intus et extra fideliter custodient et regent, donec alter secundum Dominum substitutus fuerit, aut donec ipse redierit, [Col. 0698B] si transfretaverit.
Porro medietatem possessionum, quae inter vos communes sunt, ut in Anglia, in Dacia, in Alemannia, Polonia, Rutenia, Avagia, Hungaria, Constantinopoli et in omnibus finibus ejus, in quibus medietatem expensarum facere debetis, vobis confirmamus. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et Jerosolymitani patriarchae canonica justitia et reverentia. Si qua igitur in futurum, [Col. 0698C] etc.
- Ego Alexander, catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus, Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus, Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Hubaldus, presbyter cardinalis tituli Sanctae Crucis in Jerusalem.
- Ego Joannes, presbyter cardinalis Sancti Joannis et Pauli tituli Pamachii.
- Ego Albertus, presbyter cardinalis tituli Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Guillelmus, presbyter cardinalis tituli Sancti Petri ad Vincula.
- Ego Boso, presbyter cardinalis Sanctae Potentianae tituli Pastoris.
- [Col. 0698D] Ego Petrus, presbyter cardinalis tituli Sancti Laurentii in Damaso.
- Ego Joannes, presbyter cardinalis tituli Sancti Marci.
- Ego Theodinus, presbyter cardinalis Sancti Vitalis tituli Vestinae.
- Ego Hyacinthus, diaconus cardinalis Sancti Theodori.
- Ego Cinthyus, diaconus cardinalis Sancti Adriani.
- Ego Hugo, diaconus cardinalis Sancti Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Petrus diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Aquiro.
Datum Verulis, per manum Gratiani, sanctae Romanae [Col. 0699A] Ecclesiae subdiaconi et notarii, V Idus Septembris, indictione III, Incarnationis Dominicae anno 1170, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno undecimo
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri THOMAE Cantuariensi archiepiscopo, [Col. 0699B] salutem et apostolicam benedictionem.
Inter multiplices curas, quae pro malitia temporis se animo nostro ingerunt, fatigatio tua, quam pro tuenda libertate ecclesiastica suscepisti, non modicum nos perturbat, dum et tibi propensius desideramus adesse, et votum nostrum perstrepentium hinc inde causarum obstaculo retardatur. Ubi enim multa irruunt formidanda, non facile potest animus expedire, in quam potius partem debeat inclinare, praesertim si non datur intelligi, unde plus captare compendii, plus incommodi valeat et periculi evitare. Nam si aliquoties ipsi nautae ita redduntur ambigui diversitate ventorum, ut inter se nullo modo conveniant, utrum ad locum propositum [Col. 0699C] proficisci debeant, an ad portum, quem reliquerant, revehantur; nec admiratione dignum nec reprehensione videtur, si in hoc mari magno et spatioso, ubi reptilia sine numero cursum nostrum impediunt, et ubi non tam corporum et corporalium mercium, quam animarum et spiritalium virtutum pericula formidantur, ei qui navem regit Ecclesiae, de facili non occurrit, ad quam potius partem assensum inclinet, cum diversa consilia de diversitate veniant voluntatum, et aliter videatur illi, qui causam promovet singularem, aliter autem ei, qui providere debet et consulere in commune. Unde, frater charissime, si nos in causa tua et Ecclesiae Anglicanae remissius egisse videmur, nec ad petitiones tuas pro tua voluntate respondimus, [Col. 0699D] non ex eo processit, quod causam ipsam nobis tecum et cum Anglicana Ecclesia non credamus esse communem, aut quod tibi deesse ulla ratione velimus, sed quia patientia utendum esse credidimus, ut in bono malum superare possemus, Timuimus etiam ne, si major scissura fieret in Ecclesia, nostrae posset duritiae deputari.
Nunc autem quia turbatores pacis et libertatis ecclesiasticae depressores, ad corrigenda mala praeterita nulla videntur compunctione moveri, imo trahentes peccata sicut restem longam, tam in gravamen tuum quam in depressionem Cantuariensis Ecclesiae magis et magis exaestuant et omnem fere vobis spem videntur poenitentiae praecidisse, nos in fratrem nostrum Rogerium Eboracensem archiepiscopum, [Col. 0700A] et reliquos episcopos, qui juramentum de conservandis iniquis consuetudinibus praestiterunt, et tantae sunt malitiae incentores, sententiam canonicam jaculamur, et ab episcopali eos suspendimus dignitate. Saresberiensem autem et Londoniensem episcopos, qui majoris videbantur gratiae debitores et pro gratia dicuntur ingratitudinem rependisse, si coronando novo regi contra Cantuariensis Ecclesiae dignitatem praesentiam suam et ministerium praebuerunt, in sententiam anathematis, de qua soluti fuerant, revocamus. Sane Roffensem episcopum, vicarium tuum, qui pro tua et ecclesiae tuae justitia constantius debuerat decertare, nec non et Gaufredum Ridel Cantuariensem archidiaconum, qui, sicut dicitur, in matrem suam gravius debacchatur, [Col. 0700B] et excommunicationis a te latam in ipsum sententiam spernit, quam nos ratam habemus, et auctoritate apostolica confirmamus, vicarium quoque ejus Robertum, et G . . . . . . episcopum S. Asaph, mandati nostri contemptorem, et David ecclesiae ejusdem archidiaconum, auctoritati et potestati tuae relinquimus, ut tu, si durius aliquid in eos fuerit statuendum, de potestate tibi tradita remoto appellationis obstaculo exsequaris. Nos vero quod de poena illorum a te canonice factum fuerit, auctore Domino, ratum et firmum habebimus. Et haec quidem ad praesens videntur posse sufficere. Si autem tantam male agentium viderimus pertinaciam, ut nec sub hac poena moveantur ad poenitentiam, [Col. 0700C] assumemus adhuc contra eos, auctore Domino, fidei armaturam, et pontificalem zelum pro domo Domini, quantum expedire videbimus, exeremus. De caetero, quia Salomone docente instruimur, ut in omni re opportunitatem temporis attendamus, et inimicos Ecclesiae, qui etiam regno Francorum sunt in insidiis, Matisconensem civitatem audivimus invasisse, nostrae voluntatis esse noveris et consilii, ut super his charissimi in Christo filii nostri illustris Francorum regis consilium exquiras, et ad mittendas litteras nostras de ipsius voluntate procedas, ne si forte, quod Deus avertat aliqua in regno suo fuerit suborta turbatio, gravior tua et Ecclesiae causa ex regni turbatione reddatur, aut si pax tibi et Ecclesiae reddita fuerit, eam pro [Col. 0700D] facto isto duceres perturbandam.
Datum Verulis, IV Idus Septembris.
ALEXANDER papa Londoniensi, Saresberiensi, Exoniensi, Cestrensi, Roffensi, de S. Asaph, et Landavensi episcopis.
Oportuerat vos, quando primum charissimus filius noster Henricus rex vester sub regiae dignitatis et fidelitatis obtentu ea vobis constituta proposuit, [Col. 0701A] et scripto petiit et juramento firmari, quae liquido satis et libertatem Ecclesiae et sacerdotalis officii judicium deprimebant, erigere oculos vestros ad coelum, et ascendere pro domo Domini ex adverso, ut non posset in oculis vestris, tacentibus vobis, ecclesiastica dignitas naufragari. Et quidem, si ullus vos pro pastorali cura zelus rectitudinis tenuisset, cognovissetis vos super gentes constitutos et regna, ut in majoribus et minoribus evellere plantaria vitiorum, et germen delectabile Domino inserere debeatis. Nunc autem quia plus in vobis terreni principis reverentia, quam timor Domini et episcopalis honor valuit dignitatis, pro vili lentis edulio, quod moerentes dicimus, contempsistis primogenita cum Esau, et implevistis in vobis, quod in populo Judaeorum Jeremias lamentatur dicens: [Col. 0701B] Sederunt in terra, conticuerunt senes, consperserunt cinere capita sua virgines filiae Juda (Thren. II) . Sane si terroribus et minis exterriti ad recipiendas et juramento firmandas iniquas illas consuetudines processistis, nunquid non decuerat vos post tanti temporis spatium sacerdotalem resumere firmitatem, et contra tantas enormitates cum praeteritae transgressionis poenitudine sacerdotaliter reclamare? Caeterum vos detestabili facto pertinaciam adjungentes, et in illarum usurpationum observantia permanetis, et ita in depressionem ecclesiae praefati regis votum sequi videmini, ut quasi proscriptae jam de regno vestro ex magna parte leges ecclesiasticae videantur. Et nos quidem usque [Col. 0701C] modo exspectavimus, ut cor principis, aut per officium vestrum, aut per inspirationem suam et exspectationem nostram divina gratia visitaret, et supernae gloriae magis quam suae faceret amatorem. Nam et hoc plerumque suggestum fuerat, et optabile admodum pro qualitate temporis videbatur, ut asperitas ejus patientia potius et mansuetudine leniretur. Nobis autem praeteritorum correctionem et poenitentiam expectantibus, nihil ipse de pristina severitate mutavit, sed in consuetudinibus illis iniquis immobiliter perseverat. Quanto autem jam sane tempore venerabilis frater noster Thomas Cantuariensis archiepiscopus vester, quia usurpationibus illis, licet prius carnis infirmitate eis visus [Col. 0701D] fuerit consentire, voluit obviare, a commissa sibi ecclesia cum clericis suis et affinibus exsulavit. Nobis etiam tacentibus recognoscitis, et utinam eo compateremini charitatis affectu, quo in tali ei causa compati oporteret. Vos autem non solum ei fraternum subtraxistis auxilium, sed super dolorem vulnerum ipsius addidistis. Cum enim jam dictus rex filium suum nuper coronari voluerit, et hoc de antiquo jure ad Cantuariensem asseratur archiepiscopum pertinere, vos jam dicti fratris nostri auctoritate et reverentia, quam sibi et ecclesiae suae debetis, postposita, ad coronationem illius favorem vestrum et ministerium praebuistis, nulla de servanda Ecclesiae libertate praestita vel etiam exacta, sicut dicitur, cautione. Quinimo sustinuistis potius, [Col. 0702A] ut juramentum ab illo de servandis regni consuetudinibus praestaretur. . . Profecto pro reconciliatione illorum nos per litteras et personas ex latere nostro, et per plures alios viros, qui digni fuerant exaudiri, saepenumero laboravimus, et quidquid datum fuerit nobis spei, praeter inanem pompam verborum nihil hactenus potuimus reportare. Nec tamen hoc ideo dicimus quin, dum adhuc essemus in Francia, in multis eumdem regem liberalem erga nos senserimus ac devotum. Sed ob hoc non debemus omittere quin tantis nos transgressionibus et pro gloria Dei, et pro salute ipsius et nostra, zelo rectitudinis nos opponamus.
Nunc igitur quia saecularium hominum culpae nullos magis, quam desides praelatos, negligentesque [Col. 0702B] respiciunt, qui multam saepe nutriunt pestilentiam, dum necessariam adhibere negligunt medicinam, et post exspectationem diutinam nullo dolore contra vos ipsos, et nullo fervore contra illas iniquas usurpationes exsurgitis, nos de commissa nobis a Deo potestate, de auctoritate apostolicae sedis, cui licet immeriti, Deo disponente, servimus, ab omni episcopali vos suspendimus dignitate. Illos autem vestrum, Londoniensem videlicet et Saresberiensem episcopos, qui pro impetrata apud nos gratia, juxta spem nostram ad reconciliationem magis laborare debuerant, et a jam dicti archiepiscopi gravamine abstinere, si praefatae coronationi favoris sui ministerium praebuerunt, in sententiam anathematis revocamus, et sicut excommunicatos [Col. 0702C] praecipimus evitari. De Roffensi vero episcopo et Gaufredo Ridel Cantuariensi archidiacono, qui cum amplius Cantuariensi Ecclesiae debitores exstant, in minori reverentia et honore jam dictum archiepiscopum habere dicuntur, et alter eorum, Roffensis videlicet episcopus, illi coronationi interfuit, alter vero in se excommunicationis a praefato archiepiscopo latam sententiam spernit, illud a vobis remota appellatione observari praecipimus, quod ab eo canonice fuerit constitutum. Nos enim eos, quanto gravius videntur offendere, tanto durius decernimus addicendos. Ad haec, quidquid adversus Robertum vicarium Cantuariensis archidiaconi, contemptorem sententiae suae, idem archiepiscopus [Col. 0702D] statuit vel in futurum rationabiliter statuerit, firmiter et inviolabiliter, nulla ei suffragante appellatione custodiri praecipiendo mandamus. Clericos autem Hugonis comitis, Nicolaum, Thomam, Willelmum, et caeteros qui excommunicati a praedicto archiepiscopo divina scienter celebrare praesumpserunt, si ita est, anathematis vinculo innodari, eorumque communionem, sicut excommunicatorum praecipimus evitari.
Datum Ferentini, XVI Kalendas Octobris.
ALEXANDER papae ROGERIO Eboracensi archiepiscopo et Dunelmensi episcopo.
Licet commendabiles et grati nobis in plurimis existatis, et sincerae vos amplectamur brachiis charitatis, propter hoc tamen non debemus omittere, quin ea quae perpetrata et incorrecta generant mortem, et requiramus in vobis, et zelo rectitudinis corrigamus, dicente Domino per prophetam: Si loquente me ad impium morte morieris, non annuntiaveris [Col. 0703B] ei neque locutus fueris, ipse siquidem in peccato suo morietur, sanguinem autem ejus de manu tua requiram (Ezech. III) . Depressio siquidem Ecclesiae Anglicanae et diminutio libertatis ipsius, quae per regem vestrum sive proprio motu, sive potius aliis suggerentibus, facta dignoscitur, plurimum jampridem animum nostrum afflixit, et non modicum sollicitudinis et doloris ingessit. Cum enim oportuerit eum de corrigendis iis, quae ab antecessoribus suis male commissa fuerant, cogitare, ipse potius praevaricationibus praevaricationes adjiciens, tam iniqua statuta sub regiae dignitatis obtentu et posuit et firmavit, sub quibus et libertas perit Ecclesiae, et apostolicorum virorum statuta, quantum in eo est, suo robore vacuantur. Nec credidit debere [Col. 0703C] sufficere, si ab eo divinae leges in regno Angliae silentium et vacationes susciperent, nisi peccatum transmitteret ad haeredes, et longo tempore faceret sine ephod, et sine superhumerali regnum suum sedere.
Inde fuit quod iniquas illas usurpationes absque ulla exceptione vestro et aliorum fratrum et coepiscoporum vestrorum juramento fecit firmari, et plectendum judicavit ut hostem, quicunque vellet ab iniquis illis consuetudinibus dissentire. Indicat hoc venerabilis Thomae Cantuariensis archiepiscopi exsilium, demonstrat et hoc clericorum et consanguineorum ejus, illorum etiam qui adhuc pendentes ab uberibus matris vagiebant in cunis, miseranda [Col. 0703D] proscriptio, et metus mortis incutitur, si ad haec cujusquam animus erigatur, ut contra statuta illa divinis legibus velit obedire. Nos ipsi, quorum judicio praevaricationes illae corrigendae fuerant aut plectendae, ad confirmationem illarum sub occasione temporis impacati multa instantia fuimus provocati, et laboratum est apud nos actione non modica, ut usurpationibus illis, cum nondum nobis expressae fuissent, auctoritatis apostolicae conferremus firmitatem. Et hoc equidem a principio. Processu vero temporis exsulante pro debito pastoralis officii jam dicto archiepiscopo, et consuetum Romanae Ecclesiae subsidium ab officio nostro saepius requirente, misimus ad jam dictum regem de melioribus et majoribus fratribus nostris, misimus et alias ecclesiasticas [Col. 0704A] personas, et putavimus quod duritia ejus in nostra humilitate et mansuetudine frangeretur, et fieret quod Salomon dicit: Patientia lenietur princeps, et lingua mollis frangit iram (Prov. XV) . Ipse vero rex sufferentiam nostram multiplici legatorum suorum arte deludens, usque adeo contra monita nostra videtur animum obdurasse, ut nec contra praenominatum archiepiscopum deferveat, nec de perversis statutis illis quidquam minui patiatur: imo et ipsam Cantuariensem Ecclesiam plurimo detrimento possessionum suarum afficiat, et in ipso eam ecclesiastico ministerio antiqua spoliet dignitate. Nuper enim cum filium suum coronari voluerit, contempto eodem archiepiscopo, ad cujus hoc officium de antiquo jure noscitur pertinere, per manum tuam, [Col. 0704B] frater archiepiscope, et in aliena provincia, diadema regni ei fecit imponi.
In coronatione autem illius nulla ex more de conservanda Ecclesia libertate cautio est praestita, vel, sicut aiunt, exacta, sed juramento potius dicitur confirmatum, ut regni consuetudines, quas avitas dicunt, sub quibus dignitas periclitatur Ecclesiae, illibatas omni tempore debeat conservare. In quo, etsi multum praenominati regis vehementia nos conturbat, amplius tamen de vestra et aliorum coepiscoporum vestrorum possumus infirmitate moveri; qui quod dolentes dicimus: Facti sunt arietes non habentes cornua; abiistis absque fortitudine ante faciem subsequentis (Thren. I) . Et si licere forte tibi, frater archiepiscope, in propria [Col. 0704C] provincia potuisset, quomodo tamen in aliena provincia, et illius praecipue, qui exsulare pro justitia, et fere solus, exire voluit, et dare gloriam Deo, tibi licuerit, nec de ratione possumus nec de sanctorum Patrum constitutionibus invenire. Quod si ad excusationem tantae praevaricationis quisquam objiciat, in aliis quoque regnis gravia plurima et enormia perpetrari, in veritate possumus respondere quod nullum adhuc regnum in tantum divinae legis contemptum invenimus corruisse, ut scriptis et juramentis episcoporum tam manifestas enormitates fecerit communiri. Nisi quisquam illud impudenter allegat, quod schismatici postmodum, et a fidelium communione praecisi inaudita et damnabili [Col. 0704D] superbia commiserunt.
Unde quia juxta verbum prophetae, factum est in vobis perversum quid ultra omnes alias provincias in usurpationibus suis, et post tam iniquas consuetudines juramento firmatas non adjecistis resumere scutum fidei, ut staretis pro domo Domini in die praelii, sed posuistis corpus vestrum in terra, ut per vos fieret via transeunti, ne, si diutius tacuerimus, una vobiscum in die judicii damnationis sententia involvamur, auctoritate sacrosanctae Romanae, cui, Deo auctore, ministramus, Ecclesiae, ab omni officio episcopalis vos suspendimus dignitatis, sperantes quod sub disciplina saltem et paterno verbere constituti, redire tandem ad cor, et de tuenda debeatis Ecclesiae libertate satagere. [Col. 0705A] Si vero nec sic episcopalis officii zelum resumpseritis, nos adhuc auctore Domino, quod nobis imminet, faciemus. Vos videte ne illud vobis dicatur, quod cuidam dictum est per prophetam: Quia tu scientiam repulisti, repellam te ne sacerdotio fungaris mihi (Ose. IV) . Nos enim quia locum Petri illius, Deo, prout ipsi placuit, disponente, conspicimur obtinere, qui a praedicatione verbi Dei nec verberibus, nec vinculis potuit coerceri, non debemus sub ambigua exspectatione pacis creditam nobis divini verbi pecuniam reponere in sudario, et alligatam eam tandiu servare, donec paulatim lucrandi hora decurrat, et creditor veniens nos conveniat de reddenda ratione.
Datum Ferentini, XVI Kal. Octobris.
ALEXANDER papa ROTRODO Rothomagensi archiepiscopo.
Cum hi, qui superiorem obtinent dignitatem, ita virtutis et fidei robore deberent muniri, ut pro justitia et pro ecclesiastica libertate tuenda seipsos inexpugnabilem murum opponant, dolemus admodum, [Col. 0705C] quod plus in episcopis Angliae terreni principis reverentia, quam pontificalis honor valuit dignitatis. Ipsi non solum consuetudines, quas rex eis proposuit ecclesiasticae rationi contrarias, juraverunt, sed etiam filio ejus, in depressionem dignitatis et justitiae venerabilis fratris nostri Thomae Cantuariensis archiepiscopi et Ecclesiae suae, coronam imposuerunt. Quia vero tam gravem et enormem excessum nec possumus nec debemus relinquere impunitum, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et in virtute obedientiae praecipimus, quatenus litteras, quas Eboracensi archiepiscopo et episcopis Angliae dirigimus, per nuntium tuum, postposita [Col. 0705D] occasione, transmittas et facias assignari. Praeterea, utrum Bajocensis et Sagiensis episcopi coronationi quam diximus, interfuerint, diligenter inquiras. Et si eos interfuisse repereris, nobis, ut in eos vindicemus, significes. Sane praedictum Sagiensem qui, ministerio Dei neglecto, tanquam curialis factus est, sicut dicitur, rusticorum spoliator, et scelerum ultor, si ita est, vel ministerio regio, aut episcopatui abrenuntiare compellas. Si enim curiales prohibentur ad sacros ordines promoveri, multo minus, qui sunt in sacris ordinibus constituti inter curiales debent assumi.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus T. Cantuariensi archiepiscopo et G. Londoniensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
In beati Petri apostolorum principis cathedra ex divinae dispensationis arbitrio residentes, sic omnia in Dei Ecclesia dispensare debemus, ut nullus, quantum in nobis est, pro defectu justitiae cogatur diutius laborare, sed quisque sui juris per nostram [Col. 0706B] obtineat sollicitudinem complementum. Veniens autem ad nostri apostolatus praesentiam dilectus filius noster magister W. de Lega, lator praesentium, sua nobis relatione exposuit, quod bonae memoriae Walterus, olim Coventrensis episcopus, per librum et aureum annulum de archidiaconatu Deyberiae cum suis libertatibus, eum canonice investivit atque concessit. Unde, quoniam quae a fratribus nostris episcopis rationabiliter ordinantur, volumus firmitate immobili permanere, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si hujus assertio veritate subsistit, dilatione remota eumdem archidiaconatum cum pertinentiis suis praedicto magistro exhibeatis et assignetis. Quod si unus vestrum, imminente necessitate, huic negotio [Col. 0706C] exsequendo non potuerit interesse, alter in causa ipsa nihilominus procedat.
Data Ferentini, Kal. Octobris.
ALEXANDER papa THOMAE Cantuariensi archiepiscopo et aliis episcopis Angliae.
Quoniam enormitatibus et sceleribus iniquorum pontificali auctoritate, prout oporteret, non occurritur, insolentia et protervitas malorum quotidie [Col. 0706D] augmentatur, timor Dei contemnitur, ecclesiis et ecclesiasticis personis debita reverentia et devotio denegatur. Quia vero tantis malis sacerdotali ministerio nos oportet occurrere, et ne succrescere valeant, attentam providentiam et sollicitudinem adhibere, fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et mandando praecipimus, quatenus omnes presbyteros, diaconos et subdiaconos, qui contra speciale interdictum nostrum vel episcoporum suorum scienter divina celebrarunt, aut de caetero in terris excommunicatorum, ipsis excommunicatis praesentibus, divina celebraverint, vel aliquos celebrare coegerint, omni officio et beneficio ecclesiastico auctoritate nostra privatos denuntietis, donec ad nos veniant, et mandatum [Col. 0707A] nostrum recipiant. Quod si super hoc mandati nostri contemptores fuerint, ipsos excommunicetis. Etsi excommunicati cantaverint, eos quos poteritis comprehendatis, et retrudatis in monasteriis, ut ibi poenitentiam perpetuam agant, et aliis poena illorum formido existat.
Datum Agnaniae, VIII Idus Octobris.
ALEXANDER papa LUDOVICO regi Francorum.
[Col. 0707B] Saluti regum et principum principaliter expedire dignoscitur, ut quanto majori potentia, dignitate et munere divinae gratiae sunt decorati, tanto ea, quae ad opera pietatis et justitiae pertinent, studiosius et devotius exsequi, et ecclesias et ecclesiasticas personas, in quibus Deus maxime honoratur, reverentia pariter et honore debeant praevenire, et sanctorum Patrum statuta devotiori mente et puriori corde servare. Quantum vero iniquum sit et detestabile, et quomodo ab Ecclesia et sanctis Patribus prohibitum excommunicatis scienter communicare, et suae pravitatis malitiam confovere, regiae discretioni non credimus esse incognitum; praesertim cum se damnationis eorum participes faciant, qui eis, quos propria culpa et flagitia maculant, [Col. 0707C] scienter favorem ministrant. Excommunicatio enim ad modum leprae, quae totum corpus corrumpit, totum hominem contaminat et deturpat. Leprosi namque, sicut in Testamento Veteri legitur, extra castra abjiciebantur. Ad quorum similitudinem excommunicati a consortio et communione Dei fidelium debent omnino arceri. Ne autem tantae corruptionis sorde in modico regia contaminetur serenitas, aut occasione tua ecclesiasticae censurae imminuatur auctoritas, discretionis tuae prudentiam rogamus, monemus, consulimus et exhortamur, et in remissionem tibi peccatorum injungimus, quatenus eos, quos tibi a praelatis ecclesiarum constiterit excommunicatos, et ab Ecclesiae communione [Col. 0707D] alienatos, nulla ratione, praesertim in cibo et potu, vel oratione, seu osculo, amore personae, vel obtentu alicujus legationis, quam ad te gerat, scienter communices, aut gratiae vel familiaritatis favorem ministres. Et sententias archiepiscoporum et episcoporum, et aliorum ecclesiarum praelatorum firmiter et devote observes, ita quod exinde ab omnipotenti Domino praemium merearis perenne recipere, et turpitudo et iniquitas malorum tuae sinceritatis non valeant maculare virtutem
ALEXANDER papa Senonensi et Rothomagensi archiepiscopis.
Molestias et angustias et anxietates, onera et gravamina, quae venerabilis frater noster Thomas Cantuariensis archiepiscopus pro honore et libertate Ecclesiae invicta fortitudine sustinuit, et aequo animo toleravit, quoties ad memoriam nostram reducimus, toties super ejus admirandae virtutis et [Col. 0708B] patientiae constantia noster animus hilarescit: et circa eum de die in diem magis ac magis nostrae dilectionis affectus excrescit. Inde est, quod nos ei, tanquam fratri charissimo, et praecipuo membro Ecclesiae super variis molestiis et pressuris dignae consolationis remedium providere volentes, et charissimi in Christo filii nostri Henrici illustris Anglorum regis, qui quanto eidem archiepiscopo majores persecutiones et molestias intulit, et amplius Christum gravavit, tanto magis deliquit, nec potest tantum expiare delictum, nisi restituatur ablatum, consultius prospicere cupientes saluti, fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et in virtute obedientiae praecipimus, quatenus infra viginti dies post harum susceptionem [Col. 0708C] eumdem regem ex parte nostra diligenter conveniatis, commonere propensius et exhortari curetis, ut pacem quam cum eodem archiepiscopo verbotenus fecit, exsecutione operis compleat. Nihilominus etiam eidem regi suggeratis, ut postmodum omnia ablata restituat, damna data resarciat, pravas et exsecrabiles consuetudines omnino praecidat. Si autem infra triginta dies post commonitionem vestram, pacem, quam statuit et promisit, consummare noluerit, in tota terra ejus cismarina omnia divina, praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium, remoto appellationis obstaculo, prohibeatis officia celebrari: et sententiam ipsam usque ad condignam satisfactionem faciatis [Col. 0708D] inviolabiliter observari. Quod si alteruter vestrum, aliqua necessitate obstante, hujus rei exsecutioni non potuerit aut noluerit interesse, quod tamen nollemus, nec expediret, alter non minus id, quod dictum est, exsequatur.
Datum Anagniae, VII Idus Octobris.
ALEXANDER papa THOMAE Cantuariensi archiepiscopo.
Si enormitates et scelera iniquorum impunita [Col. 0709A] relinquerentur, virtus bonorum facile posset succumbere, et vitia viderentur virtutibus ordine postposito praevalere. Caeterum ab ipso Conditore mundi statutum est et ordinatum, ut virtutes praeemineant, et locum semper obtineant et ordinem superiorem. Sane venerabilibus fratribus nostris, Rothomagensi archiepiscopo et Nivernensi episcopo, per scripta nostra praecepimus ut, postquam de pace inter te, frater archiepiscope, et charissimum in Christo filium nostrum illustrem Anglorum regem reformanda certi existerent, eos qui a te fuerant excommunicati secundum formam sibi praefixam absolverent. Verum quoniam dubitamus utrum illi, quos excommunicatio tua involverat, secundum mandati nostri formam satisfecissent, ne illi de malitia [Col. 0709B] sua valeant gloriari, et inaniter sibi applaudere, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, et in virtute obedientiae injungimus quatenus, nisi illi, qui excommunicati fuerunt, per memoratum archiepiscopum et episcopum, vel per aliquem de mandato ipsorum absolutionis beneficium secundum formam nostram promeruerunt, et ecclesias et possessiones Cantuariensis Ecclesiae et omnium suorum, et omnes fructus inde perceptos infra viginti dies post commonitionem tuam et tuorum resignaverint, eos infra quindecim dies postquam litterae nostrae de hac causa ad praedictum archiepiscopum et episcopum pervenerint, in eamdem sententiam reductos, omni occasione et appellatione remota, tanquam excommunicatos vitetis, et [Col. 0709C] ab omnibus per parochias vestras faciatis sicut publice excommunicatos vitari, donec ab ipsis supradicta omnia compleantur. Si vero clerici aliqui ex illis praesumpserint celebrare divina vel divinorum interesse celebrationi, vel aliquem sacerdotem ad celebrandum coegerint, ipsos omni officio et beneficio privatos denuntietis, et per totam terram regis faciatis privatos denuntiari. Si vero laici fuerint, excepto rege et filio suo, qui talia praesumpserint, eis duram comminationem faciatis, et eis formidinem incutiatis et terrorem quod, nisi destiterint, graviori poena plectentur, et quousque satisfaciant a ferendo testimonio repellantur.
Datum Anagniae, VII Idus Octobris.
ALEXANDER papa ROTRODO Rothomagensi archiepiscopo et BERNARDO Narbonensi episcopo.
Audito et intellecto, quod charissimus in Christo filius noster, Henricus illustris rex Angliae, divina gratia inspiratus, et instantia commonitionum et exhortationum nostrarum devictus, venerabili fratri nostro Thomae Cantuariensi archiepiscopo apostolicae sedis legato, gratiam et pacem suam restituerit, laetati sumus plurimum et gavisi. Et exinde universali Ecclesiae magnum bonum et [Col. 0710A] incrementum credimus, auxiliante Deo, proventurum. Verumtamen quoniam quidam, tam clerici quam laici, in regno ejus constituti, plus faventes terreno principi quam Regi aeterno, pro eo quod tam ecclesias quam alia jura Cantuariensis Ecclesiae illicite et enormiter occuparunt, ab eodem archiepiscopo excommunicationis fuere vinculo innodati, quos a vestra fraternitate, si spes certa esset de pace complenda, sub certa forma mandavimus absolvi, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus et in virtute obedientiae praecipimus, quatenus nisi illi qui excommunicati fuerunt et a vobis vel de mandato vestro secundum formam nostram absoluti sunt, et ecclesias et possessiones Cantuariensis Ecclesiae, et omnium [Col. 0710B] suorum, et omnes fructus inde perceptos infra viginti dies post commonitionem ipsius Cantuariensis et suorum, si pacem habuerint vel non habuerint, resignaverint, eos in eamdem sententiam, in qua prius fuerunt, infra quindecim dies postquam exinde requisiti fueritis, fulti nostra auctoritate, omni occasione postposita, revocetis, donec ab ipsis omnia supradicta compleantur. Si vero aliqui clerici ex ipsis praesumpserint celebrare divina, vel divinorum interesse celebrationi, vel aliquem sacerdotem ad celebrandum coegerint, ipsos omni officio et beneficio privatos denuntietis, et per totam terram regis faciatisiprivatos denuntiari. Si vero laici fuerint, excepto rege et filio suo, qui talia praesumpserint, eis duram comminationem [Col. 0710C] faciatis, et formidinem incutiatis et terrorem, quod nisi destiterint, graviori poena plectantur, et quousque satisfaciant a ferendo testimonio repellantur.
Datum Anagniae, VII Idus Octobris.
ALEXANDER papa THOMAE Cantuariensi archiepiscopo.
Virtutis et fidei constantiam, et fortitudinis animum, quem pro libertate Ecclesiae tuae conservanda induisse dignosceris, studiosius attendentes, tibi [Col. 0710D] tanquam fratri charissimo super his, quae ad conservationem et augmentum Ecclesiae tuae spectare noscuntur, libenti animo consilium et auxilium impendimus, et contra eos qui jura et dignitatem ejusdem Ecclesiae imminuere, vel perturbare nituntur, apostolicae tuitionis praesidium diligenti studio volumus ministrare. Audivimus autem, et certa relatione comperimus, quod Eboracensis archiepiscopus contra prohibitionem et interdictum nostrum Henrico filio illustris Angelorum regis in provincia tua coronam imposuit. Quia vero ex hoc juri et dignitati Ecclesiae tuae immoderate asseris et enormiter derogatum, nos in hac parte tam tibi quam eidem Ecclesiae providere volentes, auctoritate apostolica statuimus ut factum praedicti archiepiscopi [Col. 0711A] vobis nulla ratione praejudicium possit in posterum generare, quominus coronationis et inunctionis regum Angliae possessionem taliter habeatis, sicut antecessores tui et eadem Ecclesia a quadraginta annis retro habuisse noscuntur.
Datum Anagniae, XX [Col. 0711D] Sic, sed mendose. Kal. Octobris.
ALEXANDER papa THOMAE Cantuariensi archiepiscopo.
Anxietate cordis et amaritudine premimur, cum [Col. 0711B] angustias, onera et gravamina, quae zelo justitiae, et pro libertate Ecclesiae manutenenda, aequo animo et invicta fortitudine tolerasti, ad memoriam nostram reducimus, et sedula meditatione cogitamus. Verumtamen quod in te virtutis perfectionem adimpleres, non potuisti frangi adversis, nec a tuae constantiae proposito moveri: tuam super hoc commendamus admirandam virtutem, et tibi super tanta patientia plurimum in Domino congaudemus. Caeterum quoniam charissimum in Christo filium nostrum Henricum, illustrem Anglorum regem, diutius in patientia et benignitate exspectavimus, et blandis et dulcibus verbis, et interdum duris et asperis, ut ad seipsum rediret, saepe monuimus, si pacem, quam tecum fecit, exsecutione operis non [Col. 0711C] adimpleverit, et tibi ac tuis, et Ecclesiae tuae possessiones et honores ablatos non restituerit, tibi plenam auctoritatem concedimus, ut in personas et loca, quae ad tuam legationem pertinent, excepta persona regis, uxoris quoque, et filiorum, ecclesiasticam justitiam secundum officii tui debitum nullius obstante appellationis obstaculo exerceas; providentia tamen et circumspectione adhibita, quam modestia sacerdotalis requirit.
Datum Signiae, III Idus Octobris.
ALEXANDER papa omnibus praelatis per terram regis Anglorum cismarinam constitutis.
Cura pastoralis officii, quam providente Domino, licet immeriti, gerimus, nos admonet propensius, et hortatur ad universos aciem nostrae considerationis extendere, et de universorum salute sollicitudinem gerere propensiorem. Inde est quod universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et in virtute obedientiae sub poena ordinis et officii injungimus, quatenus, si rex Angliae, secundum [Col. 0712A] quod nobis per litteras et nuntios saepius promisit, venerabili fratri nostro Thomae Cantuariensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, et suis plenam pacem et securitatem, quam mediantibus venerabilibus fratribus nostris Rothomagensi archiepiscopo et Nivernensi episcopo, in multorum postea praesentia obtulit, non adimpleverit, et ei archiepiscopatum suum cum plenaria restitutione ablatorum, possessionum et honorum, non restituerit, sententiam, quam venerabilis frater noster Willelmus Senonensis archiepiscopus, apostolicae sedis legatus, et praedictus Rothomagensis, vel alter eorum, in terram ejus cismarinam propter hoc promulgaverit, per parochias vestras, omni appellatione et occasione remota firmiter et inconcusse [Col. 0712B] observetis, et ab aliis faciatis inviolabiliter observari.
Datum Signiae, III Idus Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BENEDICTO praeposito Ecclesiae sedis episcopalis B. Mariani Eugubinae civitatis, ejusdem fratribus, tam praesentibus quam futuris, canonice institutis in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti [Col. 0712C] concedere, et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuentes, et ad exemplar praedecessorum nostrorum felicis memoriae Innocentii et Coelestini Romanorum pontificum, praefatam ecclesiam B. Mariani in qua divino estis obsequio mancipati, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, etc., in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Plebem vid. S. Joannis de civitate Eugub., plebem S. Mariae de sorvita, plebem de Lisiano, plebem S. Mariae de Algnana, pleb. S. Mariae de Glodiano, cum pleb., S. Donati et S. Viriani, pleb. S. [Col. 0712D] Gervasii, pleb. S. Paterniani de Modiano, curtem de lavari, cum omnibus aliis ecclesiis, ad bona praedictae ecclesiae pertinentibus, capellam videlicet S. Bartholomaei, capellam S. Crucis, capellam S. Verecundi, capellam S. Angeli, capellam S. Georgii, capellam S. Savini, capellam S. Angeli, capellam S. Christophori, capellam S. Salvatoris, capellam S. Mariae de Modiano, capellam S. Bartholomaei de Castro Venali, capellam S. Mariae, et capellam S. Georgii de Cortina, capellam S. Mariae de Scarafajo, capellam S. Margaritae cum omnibus pertinentiis, capellam S. Mariae Francolinorum de civitate Perusina, et capellam castri Montis auri, [Col. 0713A] capellam Podii filiorum Armanni, et partem quam habetis in castro Castellionis, et in ecclesia ejusdem castri, partem castri Carestelli et in ecclesia ejusdem castri, ecclesiam Podii Glodiani, et tertiam partem ejusdem Podii, castrum montis Juliani cum curte sua, castrum montis Analdi cum curte sua, castrum Goligatae cum curte sua, castrum vallis S. Marculae, cum ecclesia, et curte sua, castrum Agnaniae, castrum Agelli, cum ecclesia, quae siquidem vobis confirmamus, prout ea inpraesentiarum pacifice possidetis. Prohibemus quoque ut infra antiquos terminos majoris sive baptismalis ecclesiae absque vestra permissione nullus ecclesiam aedificare praesumat, nec intra majoris, et baptismalis ecclesiae illis concessa nullus vobis auferre audeat, nec homines [Col. 0713B] infra eosdem terminos habitantes ad sepulturam ad alia loca transire compellat; clericos, sive laicos liberos, qui de saeculari habitu converti et in vestra ecclesia religiose vivere voluerint, recipiendi facultatem liberam vobis concedimus. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati qui illic sepeliri deliberarint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva justitia illarum ecclesiarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur. Praeterea praesenti decreto sancimus, ut episcopo Perusino non liceat ecclesiae vestrae, quam Perusii habetis, novas et indebitas exactiones imponere, vel eamdem ecclesiam absque justa et manifesta causa interdictioni subjicere.
Quamvis curae pastoralis officii, etc., usque ibi: Noveritis itaque tandiu vos ab episcopali officio, commissa nobis a Deo auctoritate, suspensos, et etiam si pax completa non fuerit, in sententiam anathematis revocatos, quia pro impetrata apud gratia juxta spem nostram ad reconciliationem magis laborare debueratis, et a jam dicti archiepiscopi gravamine abstinere, donec ad sedem [Col. 0713D] apostolicam de tanto satisfacturi excessu accedatis, nisi per praefatum archiepiscopum steterit. Si vero ita eidem archiepiscopo et Cantuariensi ecclesiae, etc.
In eumdem modum Eboracensi archiepiscopo, praeterquam de relaxatione suspensionis, quam sibi reservat dominus papa.
Quamvis curae pastoralis officium et in suavitate [Col. 0714A] olei, et in austeritate vini nos oporteat exercere, et his qui subesse videntur, nunc mollia, nunc dura proponere, in voluntate tamen nostra esset ac desiderio, ut in omnibus, et praesertim in fratribus et coepiscopis nostris ita totius se subtraheret austeritatis occasio, ut semper eos et confortare in bono, et exhortari ad melius blandis solummodo et dulcibus deberemus. Quia vero refrigescente charitate multorum, et abundante malitia eo infelicium temporum horum processit iniquitas, ut hi etiam qui ad ducatum constituti sunt, et regimen aliorum, vix aliquoties in omni severitate a suis voluntatibus revocentur, contra eos interdum virgam cogimur extendere disciplinae, quos ad correctionem aliorum adjutores habere deberemus. Quid sane causae venerabilem [Col. 0714B] fratrem nostrum Thomam Cantuariensem archiepiscopum, sedis apostolicae legatum a sede sua exsulare compulerit, non oportet litteris praesentibus adnotare, quoniam et vos praesentialiter aspexistis, et per totam fere occidentalem Ecclesiam fama celebris divulgavit. Et pro ipso quidem ad Creatorem nostrum in commune resonare debet gratiarum actio, et vox laudis qui, ut credimus, vexatus in paucis, in multis bene disponetur, quoniam Deus tentavit illum, et invenit illum dignum se. De vobis autem non sine admiratione ferimus quod, spiritu compassionis amisso, a tribulatione ipsius ita miserationis oculum avertistis, ut dicere potuerit, quod vir ille justus et timoratus Job inter flagella positus querebatur, dicens: Fratres mei [Col. 0714C] praeterierunt me, sicut torrens, qui raptim fluit in convallibus (Job VI) . Poterat vobis satis divini judicii terrorem incutere, quod non ascendistis ex adverso, nec posuistis vos murum, ut staretis, pro domo Domini in die praelii; quod facti estis sicut arietes non habentes cornua ante faciem subsequentis (Thren. I) . Vos insuper in eum, qui unus de tanta multitudine zelatus est legem Domini, convertistis praelium, et sicut ait propheta: Desuper tunicam abstulistis et pallium (Mich. II) . Cum enim bonae memoriae Theobaldus, praedecessor ejusdem archiepiscopi, charissimo filio nostro Henrico Anglorum regi coronam, sicut dicitur, imposuerit, cum etiam antecessor ipsius regis ab eodem coronam [Col. 0714D] acceperit, ac per hoc Cantuariensis Ecclesia quasi possessionem hujus dignitatis haberet, vos nunc novi regis coronationi eo irrequisito, in provincia ejus, ministerium sive assensum vestrum praebere, nobis auctoritate apostolica et litteris inhibentibus, praesumpsistis. Et qui relevare ipsius exsilium qualibuscunque solatiis debuistis, aggravastis potius causam ejus, et super dolorem vulnerum ipsius, quod moerentes dicimus, addidistis. In quo facto, si contra personas vestras, non quantum culpa exigit, moveamur, pertransire tamen hoc sub silentio non debemus, ne forte, quod Deus avertat! et nos et vos sententia divinae severitatis addicat, si vobis, ut ait propheta, parietem erigentibus nos eum luto absque paleis liniamus, et similibus aditum pandamus [Col. 0715A] excessibus; si ea quae in oculis etiam omnium perperam acta sunt, neglexerimus vindicare. Noveritis itaque vos tandiu ab episcopali officio, commissa nobis a Deo auctoritate, suspensos, donec ad sedem apostolicam de tanto excessu satisfacturi accedatis, nisi per praefatum archiepiscopum steterit. Si vero ita eidem archiepiscopo et Cantuariensi Ecclesiae satisfacere curaveritis, ut poenam istam ipse videat relaxandam, vicem nostram per eum volumus adimpleri.
Datum Tusculani, VIII Kalendas Decembris.
ALEXANDER papa HENRICO regi Angliae.
Cognito ex litteris venerabilis fratris nostri Thomae Cantuariensis archiepiscopi, quod ei omni turbatione et rancore deposito gratiam et amorem tuum restituisses, tanto laetitiam et gaudium concepimus, quanto id Deo gratius et magis acceptum existere, et tibi amplius honorificum et tuae consideramus fructuosum saluti. Tanta enim eumdem archiepiscopum religione, prudentia, honestate ac fidei virtute praeeminere cognoscimus, quod ipsum tibi et regno tuo fidelem et devotum existere, honori et incremento tuo pro viribus et posse, et animo se intendere et pro augmento gloriae et exaltationis [Col. 0715C] tuae fideliter et sollicite vigilare non dubitamus. Caeterum quoniam non remittitur peccatum, nisi restituatur ablatum, et licet idem archiepiscopus, pro patientia et dilectione, quam erga te habet, hoc forte subticeat, nos tamen qui salutem tuam summopere cupimus, id minime reticere debemus, nec tuam decet magnificentiam, quem Dominus ita magnum et potentem constituit, jura et bona Cantuariensis Ecclesiae detinere, regiae serenitatis clementiam rogando monemus, et exhortamur attentius, quatenus exemplo Zacchaei, de quo legitur in Evangelio: Domine, ecce dimidium bonorum meorum do pauperibus, et si quid defraudavi, reddo quadruplum (Luc. XIX) , praedicto archiepiscopo et Ecclesiae [Col. 0715D] suae ablata restituere, damna et detrimenta, quae illis intulisti, in brevi studeas emendare, ut in eo, quod deliquisti, Deum sic possis placare, et nos tibi tantam offensam digne indulgere possimus, et idem archiepiscopus ad obsequium et devotionem tuam, ad augmentum honoris tui et haeredum tuorum debeat promptissimus inveniri. Volentibus autem inter te et ipsum pacem reformari, benigno favore acquiescas, quos vero hujus dissensionis noveris hactenus fuisse incentores, de caetero non exaudias, nihilominus et filium tuum super articulo juramenti, quod praetermisit de servando jure et libertate Cantuariensis Ecclesiae, secundum quod reges et principes Angliae fecisse noscuntur, eidem archiepiscopo et ecclesiae suae condigne satisfacere [Col. 0716A] moneas et horteris, et quod praetermissum est, facias adimplere. Ordinationes quoque ecclesiarum, et alia quae ad viros ecclesiasticos pertinent, praedicto archiepiscopo et aliis viris ecclesiasticis, tam tu, quam filius tuus, libere et pacifice relinquatis, ut sic agendo hostiam laudis Domino digne immolare possitis, et vobis regnum comparare aeternum.
ALEXANDER papa clero et populo regis Angliae citra mare et ultra mare.
Quam gratum Deo et acceptum existat inter discordantes [Col. 0716B] pacem et concordiam reformare, et quam grave et detestabile sit bonum pacis turbare, et jurgia et lites inter aliquos suscitare, universitatis vestrae prudentia non ignorat. Sane quia de concordia et pace, quae inter regem Anglorum et venerabilem fratrem nostrum Thomam Cantuariensem archiepiscopum divina cooperante gratia est reformata, non solum Ecclesia, sed etiam regnum ipsum magnum bonum et incrementum, Deo propitiante, recipiet, universitati vestrae monendo mandamus, et vobis sub interminatione excommunicationis praecipimus, ut praescriptam pacem nullus vestrum impedire aut perturbare attentet, sed potius ad incrementum et observationem ipsius pacis modis omnibus intendatis.
Pontificalis exigit cura regiminis ut fratres dissidentes, quantum potes, cum justitia satagas ad concordiam revocare. Inde est, quod praesentibus tibi litteris indulgemus, ut, si de rebus quae ad capitulum tuum pertinent inter canonicos tuos discordia, quod absit! emerserit, et infra terminum competentem, quam illis praefixeris nequiverint convenire, liberum tibi sit de causa cognoscere, vel committere alii negotium terminandum . . . . .
Dilecti filii nostri prior et canonici S. Frigdiani ad nos gravem contra vos querimoniam transmisere, asserentes quod vos ipsos eis inhumanos et duros nimium atque intractabiles exhibetis, et, quod gravius est et nostrum vehementi amaritudine animum pungit, corpus beati Frigdiani in ecclesia vestra quiescere publice praedicastis, et civibus vestris non estis veriti sub interminatione anathematis [Col. 0717A] prohibere ne ecclesiam illorum auderent in praecipuis solemnitatibus de caetero, sicut soliti fuerant, frequentare; hac occasione suscepta, sicut ab eis accepimus, quia festum beati Abrahae in die dedicationis ecclesiae vestrae praesenti anno celebrarunt. Verum licet praedicti canonici in hac parte minus fraterne et amicabiliter erga vos videantur egisse, vos tamen in tantum sanctae et venerandae memoriae Patri et praedecessori nostro Eugenio PP., qui praesentibus vobis et bonae memoriae G. quondam episcopo vestro et universa pene civitate corpus beati Frigdiani propriis manibus contrectavit, et in altari quod ipsemet dedicavit fecit recondi, detraxisse dicimini, quod nisi consueta apostolicae sedis clementia motum animi temperaret, in vos [Col. 0717B] ita dure vindicassemus quod, poena docente, sciretis, quoad periculosum sit auctoritati Romanae Ecclesiae et vobis ipsis, qui huic rei tunc consensistis, detrahere, vel ejus facta quomodolibet depravare. Quia vero nulla ratione pati volumus et debemus ut ecclesia Beati Frigdiani, quam, sicut praedecessores nostri fecere, specialiter, et tanto arctius diligere cupimus et fovere, quanto pro Ecclesia Dei et devotione nostra persecutiones sustinuit et pericula graviora, sua dignitate vel consueta veneratione populi Lucani verbo vel facto vestro aliquatenus defraudetur; quam etiam debetis gratia religionis et honestatis qua praeeminet, non opprimere, sed potius multipliciter confovere; universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo [Col. 0717C] mandamus, et mandando praecipimus, quatenus corpus beati Frigdiani non ex levitate aliqua vel ratione qualibet in ecclesia vestra jacere de caetero proponatis, nec ejus festum solemnius more solito celebretis, neque clericis vel laicis ne illorum ecclesiam in praecipuis solemnitatibus more solito visitent, audeatis aliquatenus prohibere; sed interdictum nostrum penitus relaxantes in his et aliis ita eis jura et honores suos servetis, quod adversum vos justam non habeant ulterius materiam querelandi. Quod nisi praecepto nostro parueritis, et talia de caetero attentaveritis, ea in irritum revocabimus, et inobedientiam et transgressionem vestram, auctore Domino, castigare curabimus, et [Col. 0717D] districta animadversione punire. Nos enim eisdem priori et canonicis dedimus in mandatis ut in die dedicationis ecclesiae vestrae festum beati Abrahae nullatenus celebrent, sed alio die magis congruo constituant celebrandum.
Data Tusculani, VI Idus Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis WERNHERO praeposito Ecclesiae S. Mariae Secoviensis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
[Col. 0718A] Quoties illud a nobis petitur quod rationi consentaneum est, etc. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus annuimus et praefatam ecclesiam Secoviensem, in qua, Deo adjuvante, praeesse dignosceris, ad exemplar sanctae recordationis patris et praedecessoris nostri Innocentii papae, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, inprimis siquidem statuentes ut ordo canonicus secundum B. Augustini Regulam perpetuis ibi temporibus inviolabiliter conservetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona inpraesentiarum juste possidetis, etc., in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum in quo memorata ecclesia Sanctae [Col. 0718B] Mariae Secoviensis sita est cum omnibus pertinentiis suis, quemadmodum locus ipse a bonae memoriae Chunrado Salisburgensi archiepiscopo vobis concessus est, pro mutatione loci, qui dicitur Feustrize. Ex dono nobilis viri Alrami, et uxoris ejus Richinzae, Feustrice Altedorff, V . . . . . Plesche, cum omni familia. In Bavaria, Waltenstein cum praediis suis et familia, videlicet Shelz, Willendorff, Geroldstorff cum vineis et omnibus aliis pertinentiis suis; curtim quae dicitur Chambe et Erla. In Marchia Chunberg, Arberdorff, Hainrichsdorff, et Lever Pozendorff cum omnibus ad eam pertinentibus. Ex dono Udalrici cognati memorati Alrami ipsius loci fundatoris, Henneberch cum omnibus praediis ad eam pertinentibus et alpibus Lichtst [Col. 0718C] [ f. Liechtsteig] Predegai. In Carinthia praedium apud S. Stephanum, curiam et duodecim mansos; praedium apud Juon [ f. Jaun] et montem ubi foditur argentum et plumbum cum omni jure. Apud Glan sex mansos: Ex dono praelibati archiepiscopi parochiam Cumbenz cum omni jure suo, decimationem apud Henrichsdorff, Erbendorff, Chunberg, Jeringen. Ex dono nobilis viri Otokari marchionis silvas et alpes ipsi coenobio adjacentes. Undrim, Setall, Gotestall, Forwiz, Teufental. Ex dono nobilis mulieris Gisilae, alpem quae dicitur Zecue ( f. Zeirice), electionem et praesentationem clericorum in ecclesia de Schonberch. Ex dono Burchardi de Murce et Judith uxoris ejus curtem et duos mansos apud [Col. 0718D] Talheim. ( Hucusque bona quibus subjungit facultatem suscipiendi conversos, et deficiente dioecesano episcopo recipiendi ordines ab alio antistite, admittendi sepulturas, eligendi praepositos ).
Datum Tusculani per manum Gratiani, S. Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, quarto Idus Februarii, indict. quarta, anno Incarnationis Dominicae millesimo centesimo septuagesimo, pontificatus vero D. Alexandri papae III anno duodecimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, [Col. 0719A] dilectis filiis Liutoldo abbati monasterii S. Blasii quod Admontis dicitur, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Officii nostri nos admonet et invitat auctoritas, pro Ecclesiarum statu satagere, et earum quieti ac tranquillitati salubriter, auxiliante Domino, providere. Dignum namque et honestati conveniens esse dignoscitur ut qui ad earum regimen, Domino disponente, assumpti sumus, eas et a pravorum hominum nequitiis tueamur, et beati Petri atque apostolicae sedis patrocinio muniamus. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino mancipati estis obsequio, praedecessorum [Col. 0719B] nostrorum bonae memoriae Paschalis, Innocentii, Lucii, Romanorum pontificum, vestigiis inhaerentes sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum, concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vetrisque successoribus illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ex dono bonae memoriae Gebehardi Salisburgensis archiepiscopi fundatoris ejusdem coenobii, in [Col. 0719C] valle Admontensi fundum Ecclesiae S. Blasii, et quaecunque Hemma comitissa ibi habuit. Patellam salis in vicina monasterii apud Halle, et maximam partem adjacentis nemoris. Ex dono Tiemonis archiepiscopi successoris ejus curtem ex altera parte alvei, qui dicitur Admont, et ecclesiam S. Amandi episcopi, et reliquum nemoris. Parochiam et praeconium ultra flumen Anesis cum ecclesia S. Amandi. Patellam apud Halle cum augia, quae adjacet praedicto flumini. Ex dono Chunradi senioris archiepiscopi Salzburgensis patellas et salinas apud Halle et forestum omne ad Wenge pertinens cum novalibus et decimis. Curtes Rudindorf, Arnieck, Rute, Chrumpowe, et quae dederunt praedicti episcopi in [Col. 0719D] variis usibus alpium et montium, ubi sal coquitur et ferrum foditur, cum agris, pratis, silvis, aquis, aquarumque decursibus a rivulo Zedelze usque Frodnize et a Luzahe usque Staiphe. Ex dono Eberhardi archiepiscopi Salzburgensis Ecclesiam S. Galli in silva nova cum decimis et novalibus et omni jure suo et salinis ibidem. Ex dono Chunradi primi ecclesiam S. Mariae Magdalenae et domum hospitalem Friesach cum decimis, praediis, et omnibus justitiis suis. Ex dono quorumdam nobilium, Rainerii videlicet et Petrissae et aliorum consanguineorum Liutoldi abbatis Admontensis, allodia Tovernick et Chirchaim cum omnibus pertinentiis suis. Medietatem ecclesiae S. Jacobi cum praedio Cholmenzi. Ex dono Gebhardi archiepiscopi decimas [Col. 0720A] apud Tivene, Flatsach, Chrapfeld, Michtendorf cum omnibus pertinentiis eorum. Ex dono Chunradi secundi archiepiscopi curtem decimalem ad Wertse cum praedio Rapotendorf, Guttenprunnen, et aliis possessionibus Mathildis matronae. Ecclesiam S. Michaelis cum praedio Zezen. Ecclesiam S. Joannis cum praedio Zozzen cum decimis et omni jure suo.
Ex dono marchionis Otaker alpem Scoberen ad idem praedium pertinentem. Quidquid apud Grazlup et Pals habetis. Ex dono Gebhardi archiepiscopi decimas Chatse, Welze, Lungowe cum appendiciis suis. Ex dono ejusdem archiepiscopi ecclesiam de Tiufenbach et Aichdorf, Preitenfurt cum omnibus pertinentiis eorum. Apud Wenge ecclesiam S. Agathae [Col. 0720B] cum omnibus pertinentiis suis. Ecclesiam Sancti Andreae et curtem Trieben cum omnibus pertinentiis suis. Ecclesiam Dietmarsdorf, et curtem cum adjacentibus praediis, videlicet Griez duas, Perndorf, Strechowe, Puhel cum omnibus pertinentiis suis. Ex dono Alberti archiepiscopi Salzburgensis parochiam Palte cum omni jure suo. Ex dono Chunradi primi archiepiscopi ecclesiam S. Mariae cum praedio, quod vocatur Jaeringen inferius. Ex dono Gebhardi archiepiscopi Jaeringen superius cum omnibus appendiciis eorum. Praedium Nazowe cum multis aliis adjacentibus praediis. Ex dono Chunradi et Eberhardi archiepiscoporum Ecclesiam S. Nicolai et praedium Gotfridi Mokkernowe cum novalibus et decimis. Ecclesiam S. Martini cum [Col. 0720C] praedio Strazganch, quod fuit Guntheri marchionis et Chunradi comitis de Pilstain cum omnibus pertinentiis suis. Praedium Radlach, quod fuit comitis Pernhardi. Quidquid habetis Lusniz, Chamere, Mutarn.
Ex dono nobilium Treboche, Tunewiz quinque curtes ad pontem S. Stephani: in eadem parochia ex dono Eberhardi archiepiscopi decimas. Quidquid apud S. Benedictum et Puchowe, Lobenich et Chrowat praediorum et decimarum habetis. Ex dono Chunradi primi decimas ad Murz. Ex dono nobilium praedia Muterndorf. Ex dono Eberhardi archiepiscopi duos mansos in villa Teschanschirchen cum decimatione tota inter Pincha et Lavenze. [Col. 0720D] Ex dono nobilium quaecunque apud Wurvelach, Potsach, Gomvarn, Phaphenstain et Aichowe possidetis. Ex dono Gebehardi archiepiscopi Ruste, Arnsdorf, Welmnich cum appendiciis eorum. Apud Wachowe quidquid comes de Wolfrathusen; apud Brunnen quidquid Fridericus advocatus vobis dederunt. Quaecunque dono nobilium apud Chremse, Ense et Ulsburch possidetis. Apud Treswiz et Liuzen praedia cum decimationibus suis. Ecclesiam S. Joannis et praedium Hagenberg, et Winzenbach et Gundachringen.
Ex dono archiepiscoporum apud Sundrmaeringen, Prukkarn, Aiche, Eberhartingen quaecunque habetis. Allodium magnum apud Hoveheim, quod a nobilibus de Abensberg emistis. Ex dono nobilium [Col. 0721A] praedium apud Hus superius et inferius cum Ecclesia S. Paterniani cum omnibus pertinentiis suis. In Enswalde, Schratengastei et Tricenwald. Ecclesiam S. Martini cum novalibus decimis usque Horgenbrucken. Ex dono Gebhardi archiepiscopi praedium Mittrehoven, Wenge, Elinowe. Ex dono Chunradi primi archiepiscopi praedium apud Chuchil, curtem apud Salzburch, Hirsehalm cum appendiciis eorum. In villa Beirhalle quaecunque a comite Pertholdo et Ottone palatino dono vel concambio acquisistis. Ex dono nobilium quidquid apud Pergen, in Brichaim, Haselbach habetis. Ecclesiam S. Martini cum praedio magno Elsindorf: quod fuit Udalrici, et alteram Ecclesiam cum praedio Pernhardi, et omnia, quae ibidem emistis.
[Col. 0721B] Nec episcopo, nec abbati ipsi, nec personae alicui facultas sit bona ejusdem coenobii in feudum sive beneficium sine consensu meliorum et discretorum fratrum aliquibus dare nec modis aliis alienare. Sane sepulturam ipsius loci liberam esse censemus, ut, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi excommunicati sint vel interdicti, extremae voluntati eorum nullus obsistat salva justitia matricis ecclesiae. Laicos sive clericos liberos et absolutos ad conversionem suscipere nullius episcopi vel praepositi vos inhibeat contradictio. Prohibemus quoque ut nulli fratrum post factam professionem absque abbatis totiusque congregationis permissione liceat ex eodem claustro discedere, discedentem [Col. 0721C] vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus a vobis decimas praesumat exigere. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate vel tuorum quolibet successorum nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel pars consilii sanioris secundum timorem Dei, et beati Benedicti regulam praeviderint eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, etc., salva sedis apostolicae auctoritate et Salzburgensis archiepiscopi canonica reverentia, cui tamen omnino [Col. 0721D] non liceat ei vexationem aliquam, vel consuetudinem quae regularium quieti noceat, irrogare. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander Catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Bernhardus Portuens. S. Ruffinae episcopus.
- Ego Chunradus Maguntinensis sedis archiepiscopus, et Sabinensis cardinalis.
- Ego Oddo Tusculanus episcopus.
- Ego Jacyntus diacon. cardinalis S. Mariae.
- Ego Cinthius diacon. cardinalis. S. Adriani.
- Ego Manfredus diacon. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Hugo diacon. cardinalis S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- [Col. 0722A] Ego Joannes presbyter cardinalis SS. Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- Ego Hildebrandus basilicae XII Apostolorum presbyter cardinalis.
- Ego Albertus presbyter cardinalis tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Gwillihelmus presbyter card. tit. S. Petri ad Vincula.
- Ego Boso presbyter cardinalis Sanctae Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Petrus presbyter cardinalis tit. S. Laurentii in Damaso.
Datum Tusculani per manum Gratiani, S. R. Ecclesiae subdiaconi et notarii, IV Idib. Febr., Indict. IV, Incarn. Dominicae anno 1170, pontificatus [Col. 0722B] vero domini Alexandri PP. III anno XII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis DRUDO praeposito ecclesiae S. Petri Tarvisii, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, canonice substituendis.
Effectum justa postulantibus indulgere et vigor aequitatis, et ordo exigit rationis, praesertim quando praesentium voluntatem et pietas adjuvat, et pietas non relinquit. Quapropter, dilecti in Domino filii, [Col. 0722C] vestris justis postulationibus clementer annuentes, ad exemplar papae ac praedecessoris nostri S. recordationis Eugenii PP. praefatam ecclesiam S. Petri, in qua divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. Communem vero vitam, quam in eadem ecclesia observare promisistis, sedis apostolicae auctoritate confirmamus, et ne cuiquam vestrum post factam promissionem nisi obtentu religionis retro abire prohibemus, et si quis hoc attentare praesumpserit, ejusdem ecclesiae beneficio privetur, nec aliquis, nisi qui hanc communem vitam se observaturum promiserit, in eadem ecclesia de caetero canonicus instituatur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque [Col. 0722D] bona eadem Ecclesia inpraesentiarum juste ac canocice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, vel aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
( Eorum possessiones enumerat. )
Datum Tusculani, per manum Gratiani S. R. E. subdiaconi card. notarii, tertio Idus Febr., Incarnat. Dom. anno 1170, pontif. vero D. Alexandri PP. III anno XII.
Causam quae inter abbatem S. Urbani [Col. 0723D] Ejusdem est ordinis coenobium, cujus Dervense, atque in eadem Catalaunorum dioecesi: sed in oppido Jouisvillae, sive, ut vocari postea coepit, [Col. 0724D] Joinvillae. Ecclesia vero S. Desiderii ea est quae non ignobili ejus tractus oppido nomen imposuit, ac juris est monasterii Dervensis. Jac. SIRM. et abbatem Dervensem, super ecclesia Sancti Desiderii, et quibusdam aliis noscitur agitari, vobis, de quorum prudentia et honestate confidimus, committimus audiendam, et fine debito terminandam. Ideoque experientiae vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, cum exinde requisiti fueritis, in unum pariter convenientes, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis: et rationibus hinc inde diligenter auditis et cognitis, eamdem causam, [Col. 0723C] sublato appellationis remedio, mediante justitia decidatis.
Datum Tusculani, V Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri BOSONI Cephaludensi episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis, in perpetuum.
[Col. 0723D] Quoniam sicut rerum gestarum memoria, et reverenda SS. Patrum institutio evidenter declarant, semper sedi apostolicae licuit non solum sedes episcopales de novo in locis idoneis instituere, verum etiam conjunctas disjungere, et disjunctas unire. nos, qui ex injuncto nobis a Deo summi pontificatus officio pro universarum statu Ecclesiarum debemus, quantum Deus dederit sollicite cogitare, Cephaludensem Ecclesiam, ad cujus regimen, disponente Domino, nuper vocatus fuisti, [Col. 0724A] et in episcopum consecratus, pontificalem sedem duximus statuendam. Ita quidem quod cathedralis ibidem sedes perpetuis temporibus inviolabiliter observetur. Statuimus etiam ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Civitatem ipsam Cephaludensem, sicut a regibus Siciliae cum omnibus pertinentiis suis praedictae ecclesiae Cephaludensi concessa est, et sui privilegii [Col. 0724B] nomine roborata; casale de Arsa cum omnibus pertinentiis suis, casale de Polla cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam Sanctae Luciae de Syracusa cum casalibus et omnibus pertinentiis suis, ecclesiam Sanctae Mariae de Camerata cum omnibus possessionibus et pertinentiis suis. Nihilominus etiam dioecesim cum decimis et omni jure episcopali, quemadmodum a Messanensi Ecclesia commissae tibi Ecclesiae concessa est, eidemque Ecclesiae auctoritate apostolica confirmamus, praenominatam videlicet Cephaludensem civitatem cum omnibus pertinentiis suis, Mistrectum cum suis, Thusum cum suis, Pollinam cum suis, Gratteram cum suis, Roccam Asini cum suis, Collisanum cum [Col. 0724C] suis, Politium cum suis, Colatabuturum cum suis, Sclefanam cum suis, Ascusam cum suis, et ut flumen Tortae incipit et ad mare descendit, et a mari usque ad Cephaludum. Statuimus praeterea, et per hujus scripti paginam stabilimus, ut ecclesiae, quae in tua sunt dioecesi constitutae occasione temporalis obsequii, in quo aliis respondere noscuntur, tibi in spiritualibus obedientiam non audeant denegare. Praeterea justas donationes ab illustris recordationis Rogerio et Willelmo quondam Siciliae regibus praescriptae ecclesiae factas, ratas et firmas habemus, et eas auctoritate apostolica roboramus. Ad haec, immunitates et libertates rationabiles a praenominatis illustribus Siciliae regibus, et successoribus tuis concessas, nostro privilegio confirmamus. Statuimus [Col. 0724D] insuper ut nulli archiepiscopo, episcopo, te et domum tibi commissam indebitis et inconsuetis exactionibus, seu gravaminibus liceat fatigare. Adjicimus etiam, et auctoritate apostolica interdicimus, ne cui ecclesiae tuae canonicos sive conversos liceat absque consensu tuo, vel successorum tuorum ad conversionem suscipere, nisi forte ad arctiorem voluerint religionem transire.
Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate et Messanensis archiepiscopi canonica justitia et reverentia. Si qua igitur, etc.
- [Col. 0725A] Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Odo Tusculanensis episcopus.
- Ego Jo. presbyt. card. SS. Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- Ego Ildebrandus basilicae XII apostolorum presb.
- Ego Jo. presb. card. tit. S. Anastasiae.
- Ego Albertus presb. card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Guillelmus presb. card. tit. S. Petri ad Vincula.
- Ego Boso presb. card. tit. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Laurentii in Damaso.
- [Col. 0725B] Ego Jacintus diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Ardicio diacon. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Hugo diacon. cardinalis S. Eustachii juxta templum Agrippae.
Datum Tusculani per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, V Idus Aprilis, indict. IV, Incarnationis Dominicae anno 1171, pontificatus vero domni Alexandri III papae anno XII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Bituricensi archiepiscopo et Nivernensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem.
Fraternitati vestrae non credimus esse incognitum, qualiter sanctae recordationis Thomas, quondam Cantuariensis archiepiscopus, de mandato nostro in Londoniensem et Salesberiensem episcopum excommunicationis sententiam promulgavit, [Col. 0725D] quam utique nos ratam habentes et firmam, eam auctoritate apostolica curavimus confirmare. Quia vero praedicti episcopi, senio et debilitate corporis confecti, et alter morbo laborans, ad praesentiam nostram venire non possunt, vobis, de quorum prudentia et honestate confidimus, absolutionem eorum, pro qua nuntii regis Henrici Angliae et eorumdem episcoporum apud nos vehementius institerunt, duximus committendam. Ideoque fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus infra mensem post quam iidem nuntii ad propria redierint, si de adventu legatorum nostrorum, quos ad partes illas pro cognoscenda atrocitate [Col. 0726A] illius facinoris et sceleris, quod perpetratum est, et reconciliatione regis disposuimus transmittere quod transalpinaverint vobis non innotuerint, eos publice, recepto juramento secundum morem Ecclesiae quod nostro debeant astare mandato, ab excommunicationis vinculo absolvatis, sententia suspensionis ob eam causam, qua fuerant ultimo in excommunicationem deducti, in suo robore permanente. Si autem vobis constiterit quod Salesberiensis episcopus morbo laborans ad vos venire non possit, illuc in propria persona, quod nobis placeret, accedatis, aut si accedere non poteritis, personas idoneas, de quibus nos et vos confidere valeamus, transmittatis, quae illum recepto juramento publice in conspectu Ecclesiae quod nostro debeat parere [Col. 0726B] mandato, absolvant. Si autem huic rei, frater archiepiscope, interesse non poteris, tu, frater episcope, ipse cum Pontiniacensi abbate, quae dicta sunt, diligentius exsequaris.
Datae Tusculani, VIII Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri JOCELINO Saresberiensi episcopo salutem et benedictionem apostolicam.
[Col. 0726C] Licet in proposito nostro et consilio fratrum nostrorum fuerit ut te non deberemus absolvere, nisi apostolico te conspectui praesentares, quia dilectus filius vester Rob. Ebroicensis ecclesiae decanus senium et infirmitatem tuam nobis saepe et saepius retulit, etiam pridem dilectus filius noster Reginaldus archidiaconus tuus hoc idem sollicite ac diligenter vobis exposuit; nos vero ad instantiam ejusdem decani et ad preces charissimi in Christo filii vestri Willelmi illustris Siciliae regis et Mathildae reginae matris suae, qui pro te nos instanter rogaverunt, et consideratione quoque et amore charissimi in Christo filii nostri Anglorum regis Henrici, impossibilitati tuae benignius condescendimus et tanti laborem itineris et periculum tibi [Col. 0726D] duximus misericorditer remittendum. Inde est quod tibi praesentium auctoritate injungimus ut quinque personas vel quatuor ad minus religiosas et honestas ac fide dignas de episcopatu tuo ad praesentiam nostram dirigas, quae te juxta tenorem mandati vestri super his quae tibi objecta sunt de sanctae recordationis Thoma quondam Cantuariensi archiepiscopo, et unde suspensus et excommunicatus fuisti, excusare debeant et purgare.
Datum Beneventi, III Kal. Aprilis [Col. 0725D] Clausula haec est sine dubio mendosa. JAFFร. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Jo. Turonensi archiepiscopo et universis suffraganeis ejus et ecclesiasticis personis in sua provincia constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
In apostolicae sedis specula licet immeriti constituti, universorum excessus per nos aut per eos qui sunt in partem sollicitudinis nobis commissae assumpti, provida debemus circumspectione corrigere, [Col. 0727B] et singulorum erratibus pontificali moderantia obviare: ne, nobis dissimulantibus, vitia videantur virtutibus praevalere. A memoria siquidem nostra non excidit, qualiter pro pace sanctae recordationis Thomae Cantuariae archiepiscopi, cujus anima Deo, sicut credimus, pretioso martyrio dedicata in coelis cum sanctis habitat, juxta officii nostri debitum solliciti et vigiles existentes, venerabilibus fratribus nostris Willelmo Senonensi apostolicae sedis legato et Ro[trodo] Rothomagensi archiepiscopis mandaverimus ut, si rex Anglorum ei ecclesiam suam in omni pace et libertate non dimitteret, et ablata non restitueret, nec pacem quam secum fecerat firmiter conservaret, terram ejus Cismarinam interdicto [Col. 0727C] subjicerent: et si uterque aliquo casu interesse non posset, vel nollet, alter nihilominus mandatum nostrum studiosius adimpleret. Quia vero praenominato Ro. Rothomagensi nolente mandatum nostrum exsequi, id per jam dictum Senonensem est adimpletum, nos de communi fratrum nostrorum consilio, sententiam quam idem archiepiscopus de mandato et auctoritate nostra in totam terram Cismarinam praedicti regis Angliae protulisse dignoscitur, ratam et firmam habentes, et eam auctoritate apostolica confirmantes, universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et in virtute obedientiae sub periculo ordinis et officii vestri praecipimus, quatenus eamdem sententiam in terra quae est in ditione memorati regis, [Col. 0727D] usque ad dignam satisfactionem firmiter et inviolabiliter observetis, et ab aliis faciatis inviolabiliter observari: nec aliquis vestrum eam relaxare, vel contra ipsam sine mandato Romani pontificis vel legati ab eo destinati divina officia celebrare praesumat.
Data Tuscul., II Idus Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis MAINARDO abbati monasterii S. Mariae [Col. 0728A] de Aquistris, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosis desideriis dignum est nos facilem praebere consensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Quocirca, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium in quo divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. Inprimis siquidem statuentes ut ordo monasticus qui secundum Domini et B. Benedicti regulam in eodem loco noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice [Col. 0728B] possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
In pago Burdegalensi ecclesiam S. Petri de la Landa, S. Genesii de Lugon, ecclesias de Fronsiaco, S. Petri et S. Martini, ecclesiam Sancti Petri de Gorcia, ecclesiam S. Joannis de Coutras, ecclesiam S. Petri de Porchiers, ecclesiam S. Stephani de Camedel, capellam S. Mariae de Insula, cap. S. Mariae de Fronsiaco, cap. S. Jacobi de Malmico, cap. S. Mariae Aegyptiacae de Bayas, cap. S. Jacobi [Col. 0728C] de Rotellans, cap. S. Vincentii de Picturis, cap. S. Nicolai de Fecie, cap. S. Mariae Magdalenae de las Artigas. In pago Xantonensi ecclesiam S. Mariae de Barda, ecclesiam S. Martini de Cruc, ecclesiam S. Martini de Aria, ecclesiam S. Viviani de Cleirac, ecclesias sanctorum Saturnini et Nazarii de Sercou, capellam S. Jacobi de Triac, cap. S. Aegidii de Casis solis, cap. S. Leodegarii de la Clota, cap. S. Pauli de Monte Ebrioso, cap. S. Mariae de Bedenac, cap. S. Valeriae de Frainel. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus, aut alienis colitis, sine detrimentis vestrarum animarum, nullus a vobis decimas praesumat exigere. Cum autem commune interdictum in [Col. 0727D] Deest aliquid in autographo. fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis [Col. 0728D] excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce officia celebrare. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. In parochialibus vestris ecclesiis quas tenetis, liceat vobis sacerdotes eligere, et electos episcopo repraesentare, quibus, si idonei fuerint, episcopus animarum curam committat, ut de plebis quidem cura illi, vobis autem de temporalibus debeant respondere. Praeterea processionem quam habet ecclesia vestra in ultimo die mensis Augusti, [Col. 0729A] ab archiepiscopis et episcopis Burdegalensis provinciae ab antiquis temporibus rationabiliter concessam, nihilominus confirmamus; prohibentes ne his qui ad eamdem processionem ex devotione accesserint, eundo vel redeundo aliquis molestiam vel injuriam inferre praesumat.
Decernimus ergo ut nulli hominum liceat, etc. Amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Hildebrandus presbyter cardinalis basilicae XII Apostolorum.
- Joannes card. S. Anastasiae.
- Guillelmus cardin. S. Petri ad Vincula.
- Boso cardin. S. Potentianae.
- [Col. 0729B] Hyacinthus cardin. S. Mariae in Cosmedin.
- Manfredus cardinalis S. Georgi ad Velum Aureum.
Datum Tusculani, per manum Granerii, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, Idib. Maii, indict. IV, Incarnat. Dominicae anno 1171, pontificatus Alexandri papae III.
Cum recolimus et in mente nostra studiosa meditatione pensamus, quantum in principio schismatis [Col. 0729C] et nostrae promotionis exordio fervens fuerit tuae charitatis devotio, quando nobis debito officio vel honore non tantum tenebaris astrictus, ex magna parte, ut non aegre feras, a tua videris devotione ferventissima tepuisse. Licet autem de charissimo in Christo filio nostro Ludovico illustri Francorum rege fratre tuo in nullo unquam dubitare possimus, sicut qui devotionem ejus circa nos et Ecclesiam inter caeteros reges et principes orbis unicam et specialem esse cognovimus, et ad commodum universalis Ecclesiae sollicitam omnimodis et ferventem, tuae tamen fraternitati plurimum expedisset, ut de colloquio quod nuper cum F. dicto imperatore habuisse dignoscitur, per te aliquid certitudinis [Col. 0729D] significatum fuisset. Verum quia non dubitamus tuae discretionis prudentiam ad pacem Ecclesiae universalis ferventer intendere, et indubitata veritate tenemus quod praefatus rex nihil tibi occultare debeat, quod sit alicui committendum, fraternitatem tuam rogamus, monemus atque mandamus, quatenus secundum ea quae venerabilis frater noster Trecensis episcopus et dilectus filius noster Pontiniacensis abbas [Col. 0729] Guarinus, qui postea factus est archiepiscopus Bituricensis. , aut alter eorum ex parte nostra tibi significaverint, ad honorem et provectum Ecclesiae promovendum, sicut de tua devotione confidimus, apud eumdem regem diligens studium et operam adhibeas efficacem, et quidquid exinde inveneris, per fidelem et discretam personam quanto [Col. 0730A] citius poteris, sollicitudini nostrae studeas intimare, quoniam non sunt omnia litteris committenda.
Data Tusculi, Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus episcopis suffraganeis Tarraconensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Audita mortae bonae memoriae Hugonis quondam [Col. 0730B] archiepiscopi vestri, vehementi sumus commotione turbati, et exinde tam vobis quam Ecclesiae Tarraconensi paterna mentis affectione compatimur, sicut qui providentiam et regimen ejus Ecclesiae Dei fructuosam novimus et utilem exstitisse. Quod autem charissimus in Christo filius noster illustris Aragonensis rex iniquos et sceleratos illos qui praefatum archiepiscopum neci dederunt de regno suo ejecerit, gratum nobis est et acceptum, et exinde regiam providentiam, prout commendanda est, in Domino commendamus. Unde quia mater illorum sceleratorum filiis suis favorem dicitur et consilium in tanto facinore praestitisse et fuisse tam atrox et immane flagitium machinata, si res ita se habet, eam ad districtam religionem transire cogatis; [Col. 0730C] aut si vobis in hoc forte acquiescere noluerit, apud eumdem regem certetis, quatenus et cum viro, filiis et nepotibus, si quos habet, de regni sui finibus expellatur. Caeterum quia de pastoris absentia et amarum, pericula et damna rerum temporalium non est dubium Ecclesiis provenire, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus de constitutione archiepiscopi vestri diligenter et studiose cum capitulo supradictae Ecclesiae tractetis, et ad eamdem ecclesiam convenientes una cum eodem capitulo in personam idoneam honestam et litteratam et tanto officio congruam unanimiter et concorditer convenire, curetis, et eam vobis in magistrum eligere, et ipsam [Col. 0730D] in competenti termino apostolico conspectui praesentetis, ut de electione ipsa plenius certiorari possimus. Sceleratos autem illos publice accensis candelis excommunicatos denuntietis, et in locis provinciae vestrae ad quae devenerint, quandiu ibi praesentes fuerint, divina prohibeatis officia celebrari.
Datum Tusculani, XIII Kal. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto [Col. 0731A] filio magistro HERBERTO, salutem et apostolicam benedictionem.
Devotionis tuae litteras paterna benignitate recepimus, et intellectis anxietatibus, et angustiis molestiis, et pressuris, quas aequo animo toleras, tibi tanquam devoto et speciali Ecclesiae filio sincera mentis affectione compatimur et libenter in quibus possumus gratae consolationis solatium impertimur. Sane quod sanctae recordationis Thomae quondam Cantuariensi archiepiscopo ita constanti animo adhaesisti, ut eum in exsilio suae persecutionis nolueris dimittere, et nunc tenaciter verbo et opere memoriam ejus observes, gratum gerimus et acceptum, et devotionis tuae constantiam in hac parte prout convenit dignis in Domino laudibus commendamus, [Col. 0731B] firmum gerentes propositum et voluntatem te sicut honestum et litteratum virum arctiori charitate diligere; et de incremento et utilitate tua vigili studio et sollicitudine cogitare. Unde pro statu tuo vigiles admodum et solliciti existentes, dilectis filiis nostris Alberto titulo Sancti Laurentii in Lucina et Theodwino titulo Sancti Vitalis, presbyteris cardinalibus apostolicae sedis legatis, firmiter dedimus in mandatis, ut tibi et aliis clericis ac laicis praefati archiepiscopi gratiam et pacem regis Anglorum acquirant, et vos in terra faciant reduci et ibidem secure manere. Si autem forte secundum desiderium nostrum non potuerint apud praefatum proficere regem et tibi ejus pacem et gratiam invenire, tua intererit nobis significare [Col. 0731C] qualiter tuae possimus provisioni commodius intendere et in quo tibi honeste valeamus et utiliter providere. Nos enim necessitatibus tuis libenti animo intendere cupimus, et tibi tanquam speciali et devoto Ecclesiae filio efficaciter in eo quod nos decuerit et expedire viderimus, auctore Domino, curabimus providere. Tu ergo confortare in Domino et in eo spem tuam et fiduciam ponas, qui non derelinquit sperantes in se, sed et post nubilum faciat tranquillum et cum tentatione proventum.
Datum Tusculani, VIII Kal. Julii.
Cum suscepti regiminis et charitatis officio commovemur pro ecclesiarum statu satagere et singulis Dei ecclesiis dignitates et jura sua attenta sollicitudine conservare; inde est quod nos ecclesiae de Southwelle in jure et dignitate sua providere volentes, universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus eidem ecclesiae debitum et consuetum honorem et reverentiam impendatis quam antecessores nostri et nos ipsi ei hactenus exhibuisse noscimini et ejusdem ecclesiae jura et antiquas libertates, consuetudines in chrismate [Col. 0732A] ab Eboracensi ecclesia ante Pascha, ad praedictam ecclesiam per vos, filii, decano deferendo, et inde per alias ecclesias ad monasteria illius archidiaconatus more solito distribuendo, et ad annuam synodum statuto tempore, et ad processionem in Pentecosten solemniter de more conveniendo, et in aliis illaesas et integras conservetis. Tibi vero, archidiacone, auctoritate apostolica prohibemus ne tu vel officiales vel clerici tui ecclesias vel clericos ejusdem archidiaconatus sub praetextu visitationis aut frequentiae capitulorum conventus indebite gravare tentatis, ne magna et sumptuosa convivia vobis faciatis de paupertate clericorum per tuas ecclesias praeparari, nec ab eisdem clericis indebitum pro redimendis hominibus, contra sanctorum [Col. 0732B] Patrum statuta ac antecessorum nostrorum consuetudinem erigatis, sed secundum loci facultatem, ubi ratio postulaverit, ita receptionem vestram moderari curetis, quod visitatio vestra magis eis grata esse debeat, quam damnosa. Clericis quoque praedictis discretos et honestos decanos providere studeatis, qui eos videantur conversatione et moribus informare, et qui non tam commodum temporale, quam morum correctionem et profectum exigant animarum. Provideatis autem attentius ut ita praeceptum nostrum in hac parte exsequi videamini, quod nulla exinde adversum vos ad nos debeat perferri querela, quia si nobis in hoc inobedientes fueritis, inobedientiam vestram auctore divino debito animadversionis curabimus verbere [Col. 0732C] castigare.
Datum Tusculani, Idus Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis canonicis Ecclesiae Sanctae Mariae de Southwell, tam praesentibus quam futuris canonice substituendis, in perpetuam memoriam.
Ad hoc sumus ad universarum Ecclesiarum regimen, licet insufficientibus meritis, superna providentia deputati, ut singularum commodis ac profectibus [Col. 0732D] propensiori studio debeamus intendere et pro ipsarum statu impigra sollicitudine vigilare, ne a superno Patre familias negligentiae merito possimus redargui, si circa Ecclesiam regimen minus, quod absit! fuerimus diligentes. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam Sanctae Mariae, in qua divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. Statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit [Col. 0733A] adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Praeterea antiquas libertatum consuetudines, illas videlicet quas Eboracensis Ecclesia ab antiquo habuisse et ad huc habere dignoscitur, sicut eas vobis et ecclesiae vestrae archiepiscopali, capitulum Eborum et illustres Anglorum reges pia et rationabili providentia indulserunt, et suis scriptis authenticis confirmarunt, auctoritate duximus apostolica confirmandas, sub interminatione anathematis . . . infringere, aut contra eas in aliquo, temeraria praesumptione venire.
Ad haec adjicientes statuimus ut, si aliquis parochianorum vestrorum, vobis in terris vel in domibus, aut rebus aliis ad vestram ecclesiam pertinentibus, violentiam seu injuriam irrogare praesumpserit, [Col. 0733B] liceat vobis in eum, absque alicujus contradictione, excommunicationis sententiam promulgare.
Caeterum, si quis parochianorum vestrorum, vel etiam parochianorum Eborum Ecclesiae infra coemeterium ecclesiae vestrae in aliquem violentas manus injecerit, aut ipsum inde, vel a domibus vestris violenter extraxerit, seu contra pacem Ecclesiae, in eisdem indultum censurae ecclesiasticae coercere; prohibemus insuper ut qui a vobis, sicut dictum est, pro suis excessivis et injuriis, ecclesiae vestrae et vobis illatis, vinculo fuerint interdicti vel anathematis innodati, nulli facultas vel licentia pateat eis absolutionis beneficium exhibere, nisi prius super his, unde a vobis interdicti vel excommunicati [Col. 0733C] sunt, congrue vobis et ecclesiae vestrae fuerit satisfactum.
Nihilominus etiam praesentis scripti decreto sancimus ut ecclesiae praebendarum et communionis ab omni jure et consuetudine episcopali liberae sint penitus et immunes, et in eisdem ecclesiis vobis liceat vicarios idoneos absque aliqua contradictione instituere, sicut Eboracenses archiepiscopi et capitulum id vobis et praedecessoribus vestris permisisse noscuntur, et inpraesentiarum in Ecclesia Eboracensi et vestra pacifice observantur. Praeterea quemadmodum ab eisdem archiepiscopis vobis concessum est et longa consuetudine observatum, statuimus ut tam clerici quam laici comitatus de Notinghamshire in Pentecosten ad ecclesiam vestram [Col. 0733D] cum solemni processione accedant et annis singulis ibidem, juxta antiquam et rationabilem ipsius ecclesiae consuetudinem synodus celebretur, ut illuc chrisma per decanos illius comitatus ab Eboracensi ecclesia deferatur, per alias inde ecclesias distribuendum.
Illud etiam, sicut antiqua et rationabili consuetudine noscitur observatum et inconcussum de caetero manere censemus, quod videlicet cum aliquis canonicorum vestrorum decesserit, vel habitum et vitam mutaverit, redditus qui ad ipsum eodem anno spectarent pro anima ejus, aut etiam solutione debitorum suorum, cum consilio capituli distribuatur.
Decernimus ergo, etc.
[Col. 0734A] Data Tusculani per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, quinto Kal. Augusti, indictione quarta, Incarnationis Dominicae anno 1171, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis JACOBO abbati monasterii ecclesiae S. Mariae Morimundi, quod juxta Ticinum situm est, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam profitentibus, in perpetuum.
[Col. 0734B] Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, etc. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino mancipati estis obsequio sub Beati Petri. et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes, ut ordo monasticus, qui secundum Deum et B. Benedicti Regulam atque instituta Cisterciensium fratrum in eodem loco noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona, etc., in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: eumdem locum, qui Morimundus dicitur, [Col. 0734C] olim dictus Campus Fulcherii, cum aquis, et aquaeductibus, et omnibus pertinentiis suis: grangiam ubi prius abbatia fuit nomine Morimundum. Grangiam de Fara Basiliana: Grangiam de Fara vetula: grangiam de Castelletto cum universis ratis, aquis, et aquarum decursibus, pascuis, silvis, et universis immunitatibus, et pertinentiis suis citra Ticinum, et ultra in piscationem in Ticino: commutationem quoque canonice factam super territorio praedictae grangiae de Fara Basiliana inter vos, et plebem S. Stephani de Roxiace, sicut in authentico scripto facto exinde continetur, et conventionem, quae inter vos, et praepositum plebis de Casolata super decimis, et territorio Farae vetulae juxta facta est, et scripto authentico roborata vobis auctoritate [Col. 0734D] apostolica confirmamus; sane laborum vestrorum, quos propriis manibus, aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus a vobis decimas praesumat exigere. Paci quoque, et tranquillitati vestrae paterna provisione providere volentes, auctoritate apostolica prohibemus, ut infra clausuram locorum, seu grangiarum vestrarum nullus violentiam facere, vel rapinam, seu furtum committere, aut ignem apponere vel homines capere, seu interficere audeat: liceat etiam vobis clericos vel laicos e saeculo fugientes liberos, et absolutos in monasterio vestro recipere, et eos sine contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum post factam in eodem loco professionem aliqua levitate [Col. 0735A] sine prioris, vel abbatis permissu fas sit de claustro discedere. Discedentem vero absque communium litterarum cautione, nullus audeat retinere.
Decernimus ergo, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis S. Ruffinae episcopus.
- Ego Joannes presb. card. SS. Joannis, et Pauli, et Pammachii.
- Ego Guillelmus presb. card. tit. S. Petri ad Vincula.
- Ego Boso presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Joannes, presb. tit. Sancti Marci.
- [Col. 0735B] Ego Ardico tit. S. Theodori diaconis card.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Petrus diac. card. S. Mariae Magrugio.
Datum Tusculani, per manum Gratiani S. R. E. subdiaconi et notarii, V Kal. Augusti, indictione, IV Incarnationis Dominicae an. 1171, pontificatus vero domini Alexandri PP. III an. XII.
ALEXANDER papa venerabili fratri Rothomagensi archiepiscopo et Ambianensi episcopo.
Et ipsa loci vicinitas et fama vulgata per orbem vos ignorare non patitur, quomodo frater noster Rogerius Eboracensis archiepiscopus, apostolicae sedis legatus, ab officio fuerit, quibusdam causis intervenientibus, pontificali suspensus. Ex qua re, sicut a pluribus dictum est et praedicatum, contigit quod illud immanissimum scelus et nefandum [Col. 0735D] flagitium sanctae recordationis Thoma quondam Cantuariensi archiepiscopo fuerit perpetratum. Nam cum illustri Anglorum regi nuntiatum fuisset, quod praefatus Cantuariensis ei, et regno suo, et episcopis tantam injuriam irrogasset, rex in tantum turbatus est et indignatus, quod quidam de circumstantibus ejus commotionem percipientes, ei volentes placere, instinctu diabolico praefatum Cantuariensem armata manu aggressi sunt, et ipsum, prout nostis, atrociter in propria ecclesia occiderunt, in qua profecto deberent esse securi homicidae. Quod utique tanto majori animos audientium horribilitate perfundit, et eis, qui tantae atrocitatis occasio fuisse dicuntur, majorem generat infamiam, quanto scelus crudelius et facinus gravius reputatur. [Col. 0736A] Verum cum praedicti regis nuntii nulla ratione sua a nobis possent instantia obtinere, ut ejusdem archiepiscopi, vel aliorum episcoporum, qui pro causa simili fuerant excommunicati vel interdicti purgationem in partibus illis committeremus, per nuntios proprios regis, et per suas et aliorum magnorum virorum litteras ad nos missas idem archiepiscopus nobis significavit, quod ob fervorem devotionis et fidei, quam ab hujus turbationis initio circa nos et ecclesiam gessit, Fredericus dictus imperator et persecutor Ecclesiae, sibi noluit, quod ad nos posset venire, securitatem praestare, licet voluntarius esset, et paratus venire, et se coram nobis purgare, nisi viarum obstacula eum retardassent. Unde quoniam ipsius archiepiscopi [Col. 0736B] fidem et devotionem circa nos, et Ecclesiam, puram et sinceram, et immutabilem comperimus, nos suae devotionis intuitu provocati, et consideratione praefati regis Anglorum, cui, quantum cum Deo et justitia possumus, volumus placido vultu deferre, nihilominus inclinati, eidem iter veniendi ad nos clementer et benigne, de communi fratrum nostrorum consilio, remisimus, et vobis de quorum prudentia et honestate confidimus, negotium ejus duximus committendum. Ideoque fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus in confinio terrae regis Francorum et regis Angliae, in Marchia videlicet, in unum pariter quam citius poteritis convenientes, praefatum archiepiscopum convocetis et accitis vobiscum viris religiosis et [Col. 0736C] discretis, si idem archiepiscopus cum duabus majoribus et melioribus personis ecclesiae suae, quae sint bonae famae et integrae opinionis, vel si fieri non poterit cum duabus aliis de canonicis suis, qui vita, et conversatione, et fide non habeantur inferiores personis, magistro scilicet Vacario, et magistro Angero, aut duobus aliis, qui eis meritis aequiparentur, aut si eos praesentes habere non potuerit, cum duobus prioribus vel abbatibus probatae vitae ac conversationis, de quibus verisimile sit, quod non debeant pejerare, coram positis sacrosanctis Evangeliis, juret quod pravas illas consuetudines, nec juramento praestito, nec fide data, seu scripto firmaverit, neque se promiserit [Col. 0736D] servaturum; neque scripto, verbo vel facto, scienter regem provocaverit, propter quod praenominatus archiepiscopus occisus vel fuerit vel in corpore poenam pertulerit; neque litteras vestras, quibus ne filio regis coronam imponeret, praecipiebatur, receperit; neque eas sibi cognoverit praesentari, aut scienter fecerit quominus praesentatae fuissent, ipsi vestra freti auctoritate officii sui plenitudinem incunctanter restituatis. Sane, si his exsequendis aliquo evidenti et necessario impedimento interesse ambo non potestis, alter vestrum cum religiosis, et discretis, et magnae auctoritatis viris provinciae illius, qui absens fuerit, ea secundum quod dictum est, maturius exsequatur.
Datum Tusculani, X Kalendas Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus suis, ROTRODO Rothomagensi archiepiscopo et episcopo Ambianensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quia nonnunquam evenit facilitatem veniae, sicut scriptum est, delinquendi incentivum praebere, ne vel perniciosum exemplo sit, vel nobis ad injustitiam debeat imputari, nolumus, ut alias venerabilis [Col. 0737B] frater noster Eboracensis archiepiscopus, licet multa instantia aliter a nobis debere fieri postulaverit, innocentiam demonstret, quam ut ei, si hoc fecerit in cismarinis partibus liceat officium suum exercere. Alioquin veremur, ne jam natum ulcus in saniem computrescat. Vobis igitur per apostolica scripta mandamus ut, praesentis purgationis veritate studiosius inquisita, sic coram vobis manifestum fiat examen, ut mandato nostro fraternitati vestrae super hoc nuper directo nihil penitus derogetur. Quoties enim talium tantarumque rerum veritas est asserenda, si non diligentior cautela vel inquisitio causae succurrat, periclitantur praemia cognoscentis et opinionis facile poterit incurrere detrimenta.
Inter caeteros magnificentiae tuae nuntios qui ad nostram praesentiam accesserunt, dilectus filius noster magister D., scholasticis disciplinis et studiis quibus Bononiae vacabat relictis, nostro se conspectui praesentavit et ad promovenda negotia tua sicut vir litteratus providus et discretus studium et operam quantam potuit adhibere curavit, et se excellentiae tuae fidelem in omnibus et devotum existere certis judiciis comprobavit. Nos autem [Col. 0737D] qui viris ecclesiasticis et illis maxime qui inter caeteros litteratura, honestate et discretione praefulgent et nostri officii debito subvenire debemus, et eorum commodis cura propensiori intendere, jam dicti D. scientiam, egestatem et prudentiam ad animum sollicite revocantes, ipsum munificentiae tuae duximus studiosius commendandum. Licet enim nos pro eo tua clementia sollicitare deberet, quia tamen personam, ejus statum quoque et facultatem ipsius plenius novimus tuam pro eo sublimitatem nostris precibus praevenimus. Unde quoniam in regno tuo de quo exstitit oriundus natalis soli dulcedine captus potius quam in extera regione desiderat permanere, nos illi in eodem regno curavimus providere. Credentes [Col. 0738A] siquidem et sperantes quod munificentiae tuae non debeat displicere, si ejus necessitati pro communi nobis ministerii auctoritate prospeximus, eidem primam praebendam quam in ecclesia Lincolniensi vacare contigerit, pia discretione concessimus, praesertim cum eum non solum canonicatu, sed et episcopatu dignum esse credamus et ad haec, quantum nos comprehendere potuimus, idoneum judicemus. Cum enim ecclesia jam dicta proprio sit hoc tempore destituta pastore juxta nostri officii auctoritatem, vices episcopi in ea de regia devotione ac sinceritate confisi supplevimus, et memoratum D. de prima praebenda quae ibidem vacabit canonicum instituimus, ne forte aliquo casu interveniente nostrae provisionis impediretur [Col. 0738B] effectus et idem desiderato gratiae tuae munere frustraretur. Ad regiae siquidem magnificentiae cumulum non est dubium pertinere viros litteratura et honestate conspicuos, et eos maxime qui de regno tuo oriundi existunt in beneficiis et aliis gratiae muneribus retinere, ne paupertatis occasione se ad exterorum regna cogantur transferre. Inde siquidem est quod serenitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino ut quod a nobis super hoc factum est, quantum ad tuam celsitudinem spectat, ratum velis et firmum haberi, et ita exsecutioni mandari ut idem ab aliquo malitiose turbari nequaquam sustineas, nec occasione donationis vel promissionis in alium a quolibet factae id aliquatenus [Col. 0738C] impediri permittas. Sed ita nostras in hac parte preces exaudias sicut tuas a nobis, cum oportunitas se obtulerit, et quantum cum Deo poterimus, volueris exaudiri. In hoc enim, sicut credimus, dignam a Deo mercedem recipies et coram hominibus laudem multiplicem non immerito reportabis.
Dilecto filio A. Reicherspergensi praeposito, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0739A] Dilectionis tuae litteris alacri animo et laeta mente receptis, quod spei tuae anchoram ita in B. Petri et nostra reverentia solidasti, quod in medio nationis pravae positus, fidem rectam atque catholicam in te sustinere non fuisti passus jacturam, et quod fidei tuae murus, crebris ictibus multisque tunsionibus et crepitante tuba minarum concussus, non potuit frangi, neque ventum validum venientem neque procellas saevientis pelagi timuisti, ei qui tibi, quae gravia sunt, animum tolerandi concessit, et tanquam pectori tuo gratiam sua dignatione infudit, ut inter hujus saeculi turbines intrepidus stares, devotas gratias agimus, et admirandae virtutis tuae constantiam digna gratiarum prosequimur actione. Unde et tanto majorem [Col. 0739B] voluntatem et desiderium gerimus, te et Ecclesiam tuam sincera charitate diligere et vestris commodis et profectibus aspirare, quanto pro fide Catholica constantius et firmius nosceris laborasse. Tu vero in devotione B. Petri et nostra ita de die in diem magis ac magis proficias et convalescas, quod Deo in sacrificio tuo caudam cum capite videaris offerre. Ad haec a communione illorum schismaticorum, qui nominatim sunt excommunicati, vel a capite schismatis ordines susceperunt, in salutatione, oratione, potu et cibo abstineas. Principibus vero, quoniam nullum ex nomine de his, qui supersunt, praeter F, caput hujus malitiae et O., excommunicavimus, indubitanter poteris [Col. 0739C] communicare. Sane incendiariis (de quibus, sicut credimus, decreta ut excommunicentur praecipiunt, etsi Ecclesia faciat ipsos, tanquam excommunicatos ad terrorem, absolvi), si quando necessitate cogente communicaveris, apud Deum non poteris exinde damnationis judicium formidare.
Non excidit a memoria nostra, nec te credimus esse oblitum, qualiter olim pro Waltero sacerdote et fratre suo, qui, relicto propter perfidiam schismaticorum episcopatu Tullensi, unde fuerant oriundi, sicut accepimus, ad Remenses partes se contulerunt, fraternitatem tuam sollicite rogaverimus, et ipsos tibi duxerimus sollicite commendandos. Nunc vero quia pro eodem sacerdote venerabilem fratrem nostrum Suessionensem episcopum, per scripta nostra rogavimus, ut ei ecclesiam, quam canonici S. Gervasii Suessionensis ad preces [Col. 0740A] charissimi in Christo filii nostri Ludovici illustris Francorum regis liberaliter promisisse dicuntur, vel aliam aequivalentem concedat liberaliter, et assignet, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus eumdem episcopum instanter moneas et inducas, ut preces nostras in hac parte celeriter studeat et utiliter effectui mancipare. Tu quoque praefatum sacerdotem et fratrem suum interventu nostro habeas de caetero commendatos, quod eorum necessitatibus paterna affectione compati videaris, et nos exinde charitati tuae multiplices debeamus gratiarum actiones referre. Fratrem etiam praedicti sacerdotis, si ipsum idoneum esse cognoscis, juxta tenorem aliarum litterarum nostrarum non differas ordinare.
[Col. 0740B] Data Tusculi, XIII Kal. Novembris.
Querelam abbatis et fratrum de Mari [Col. 0739D] Monasterium de Mari, quod olim dioecesis Remensis fuisse videtur, hodie non comparet. nos noveris recepisse, quod cum ab Hugone quondam archidiacono Remensi altare quoddam de voluntate et assensu bonae memoriae S. [Col. 0740D] Samsonis. praedecessoris tui eis fuisset concessum, Joannes presbyter ipsius ecclesiae, in qua idem altare consistit, eos exinde molestare praesumit, nec ipsos praescriptum altare permittit pacifice possidere, sicut idem archidiaconus [Col. 0740C] ipsum noscitur possedisse. Adjecerunt insuper idem abbas et fratres, quod praedictus presbyter duas partes oblationum, quae ad eosdem fratres pertinere dicuntur, eis solvere omnino recusat. Inde est quod fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatum sacerdotem ab indebito gravamine et molestatione praedictorum fratrum, tam super eodem altari, quam super aliis collata tibi auctoritate compescas. Si vero idem presbyter contra petitionem eorumdem fratrum se credit fore munitum, et causam cum eis intrare decreverit, tu rationibus utriusque partis diligenter auditis et cognitis, causam ipsam per te ipsum, non per alios, debito fine decidas. Caeterum quia supradicti fratres de terra quae ad se pertinet, [Col. 0740D] carrucam eorum per eumdem presbyterum fuisse conqueruntur ejectam, et per ipsum eamdem terram violenter asserunt occupatam, nihilominus eamdem causam per te cognosci volumus, et fine debito terminari.
Data Tusculi, XIII Kal. Novembris.
Ex parte dilectorum filiorum nostrorum abbatis [Col. 0741A] et fratrum de Mari nostris est auribus intimatum, quod quidam Remensis civis, qui in monasterio suo habitum religionis assumpserat, vineam quamdam eis dimisit, quam ab ipso quidam concivis suus H. nomine a XX annis retro pignori tenuerat obligatam. Mortuo vero praefato H., filius ejus praescriptam vineam, licet pater ejus inde sortem suam et amplius praeter expensas, sicut dicitur, recepisset, insuper nihilominus contra Deum et salutem suam detinuit, et saepius requisitus vineam ipsam praetaxato monasterio dimittere omnino contempsit. Ipso autem de praesenti luce morte repentina subtracto, Oddo sororius ejus eamdem vineam quasi propriam, sicut dicitur, occupavit, et eam violenter occupare praesumit. Quia igitur indignum est omnimodis [Col. 0741B] et iniquum, ut idem monasterium suo debeat fraudari, maxime cum idem abbas et fratres, sicut asserunt, pro praedicta vinea recolligenda sortem supradicto H. reddiderint, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatam vineam cum fructibus inde perceptis eidem monasterio infra XL dies post harum susceptionem restitui facias, et in pace dimitti, aut exinde sibi coram te, contradictione et appellatione cessante, plenam et sufficientem justitiam exhiberi. Testimonium autem fratrum ipsorum, per quos jam dictus abbas probare intendit, se praedicto H. sortem suam de praedicta vinea reddidisse, recipere non recuses.
[Col. 0741C] Data Tusculi, XIII Kal. Novembris.
Quanto Gallicana Ecclesia majorum personarum scientia et honestate praefulget, et cautius nititur evitare quae confundere videantur ecclesiasticam honestatem; tanto vehementiori dignum admiratione videtur, quod illi, qui nomen magisterii scholarum, et dignitatem in ecclesiis vestris assumunt, sine certo pretio ecclesiasticis viris docendi alios licentiam non impendunt. Cum autem hujusmodi prava et enormis consuetudo de cupiditatis radice [Col. 0741D] processerit, et decorem admodum ecclesiasticae honestatis confundat, providendum vobis est et summopere satagendum, ut consuetudo ipsa de vestris ecclesiis penitus exstirpetur, cum vobis praecipue et specialiter ascribatur, si quid in eisdem Ecclesiis laude dignum inveniatur, vel reprehensione laudandum: nos quoque, qui licet immeriti, dispensante clementia Conditoris, suprema fungimur potestate, tantae cupiditatis et rapacitatis vitium nolentes inemendatum relinqui, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus sub anathematis interminatione prohibere curetis, ne qui dignitate illa, si dignitas dici potest, fungentes, pro praestanda licentia docendi alios ab aliquo quidquam amodo exigere audeant vel extorquere; [Col. 0742A] sed eis districte praecipiatis, ut quicunque viri idonei et litterati voluerint studia regere litterarum, eos sine molestia et exactione qualibet scholas regere patiantur, ne scientia de caetero pretio videatur exponi, quae singulis debet gratis impendi. Si vero vestrae prohibitionis vel praecepti exstiterint transgressores, eos auctoritate nostra et vestra praescriptis officiis et dignitatibus spolietis. Porro si hoc juxta mandatum nostrum corrigere neglexeritis, negligentiam vestram gravem habebimus et molestam, et ad ea corrigenda manum extendere compellemur: ita quod si voluerint in hujus rapacitatis proposito persistere, non valebunt.
Data Tusculi, XIII Kal. Novembris
Causam quae inter Warinum de Wimericurt et sororem uxoris suae super quodam redditu cujus partem praefata mulier ad se jure haereditario asserit pertinere, praesentia venerabilis fratris nostri Remensis archiepiscopi diutius est agitata, et ad nos per appellationem delata, experientiae vestrae committimus audiendam, et appellatione remota fine congruo terminandam. Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, cum exinde requisiti fueritis, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus hinc [Col. 0742C] inde diligenter auditis et cognitis, eamdem causam, sublato appellationis remedio, concordia, vel mediante justitia decidatis.
Datum Tuscul., X Kal. Novemb.
Ex conquestione R. mulieris accepimus, quod Gerardus dives canonicus de S. Furseio, ei domum suam apud Peronam, et quaedam alia abstulit, et damna plurima irrogavit. Drogo vero de Chameis et Petrus de Glosa bocca illi de eadem domo non [Col. 0742D] modica detrimenta intulerunt, et adhuc inferre praesumunt. Quoniam igitur ex injuncto nobis apostolatus officio omnibus in justitia sua debitores existimus, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatum G. ut praescriptam domum cum omnibus ablatis et integritate damnorum eidem mulieri restituat, Drogonem vero et P. ut damna illata resarciant, et de caetero ab ejus molestia et inquietatione desistant, vel in praesentia vestra exinde sibi justitiam, appellatione remota, exhibeant, commonere diligentius et districte compellere studeatis. Si autem monitis vestris obtemperare contempserint, in eos canonicam justitiam exerceatis.
Data Tuscul., VI Kal. Novembris.
Quia nobis R. latrix praesentium conquesta est de ministerialibus dilecti filii nobilis viri Ph. comitis Flandrensis, quod ei bona sua per violentiam abstulissent, eumdem comitem rogavimus atque monuimus, ut praedictae mulieri ablata omnia faciat reddi, vel plenam exinde justitiam exhiberi. Si autem praedictus comes de ministerialibus suis eidem mulieri justitiam non fecerit, eosdem ministeriales moneatis et districte compellatis, ut memoratae [Col. 0743B] mulieri ablata universa restituant, vel in praesentia vestra plenam inde justitiam, appellatione remota, non differant exhibere. Si autem neutrum horum adimplere voluerint, eos excommunicationis vinculo perstringatis.
Data Tuscul., VI Kal. Novembris
Cum in Ecclesia Dei audimus aliquid pullulare quod de cupiditatis radice prodeat, et in Simoniacam pravitatem prorumpat, ad id celeriter succidendum [Col. 0743C] sollicite nos decet intendere, ne in Ecclesia quidquam valeat inveniri, quod oculos divinae Majestatis offendat, vel ecclesiasticae obviet honestati. Audivimus enim fama referente, et audientes non potuimus non moveri, quod in episcopatu Tornacensi usque adeo regnat effrena cupiditas, ut abbates et monachi, canonici et aliae personae ecclesiasticae, ad quarum praesentationem ipsius episcopatus ecclesiae spectant, in presbyteros, qui sunt in ipsis ecclesiis ordinati, indebitas exactiones contra rigorem canonum et instituta sanctorum Patrum exercere praesumunt, et nisi ecclesias ipsas ad firmam vel ad censum recipiant, et praedictis personis pro sua serviant voluntate, ipsis a praescriptis [Col. 0743D] ecclesiis violenter expulsis, alios qui majora offerant, ibi instituant sacerdotes, et in eisdem ecclesiis ordinandis personarum honestate neglecta, pecuniae, quod inviti dicimus, exigunt quantitatem. Quoniam igitur ad officium nostrum spectat tantae abominationis vitium radicitus exstirpare, venerabili fratri nostro T. Ambianensi episcopo dedimus in mandatis, ut super his rei veritatem diligenter inquirat; et si ecclesiam Tornacensem in capite vel in membris tantae pravitatis vitio invenerit involutam, tibi ex parte nostra significet, ut hujusmodi excessus pastorali sollicitudine corrigas et emendes. Inde est quod fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus cum super his corrigendis ejusdem episcopi scripta receperis, tantae iniquitatis [Col. 0744A] radicem et rapacitatis vitium ita ad vivum reseces et evellas, quod nec etiam vestigium tanti mali valeat inveniri, nec usquam rumor tam Simoniacae pravitatis debeat ultra de jam dictis personis perferri. Si vero in his corrigendis esses negligens vel remissus, nos ad ea corrigenda manum nostram extendere cogeremur.
Data Tuscul., IV Kal. Novembris.
[Col. 0744B] Quia te novimus sollicitum et ferventem pro jure et honore Romanae Ecclesiae conservando, fraternitatem tuam confidenter super his sollicitamus, quae ad incrementum et profectum ejusdem Ecclesiae cognoscimus pertinere. De caetero cum ecclesia B. Richerii ad jus et proprietatem B. Petri et dispositionem pariter et tutelam nostram specialiter spectare dicatur, et nos ei, si bene recolis, cum pastore vacaret, per tuam sollicitudinem abbatem providerimus, nunc eo defuncto, venerabilis frater noster Ambianensis episcopus auctoritate sua ibidem abbatem instituit, et eum sibi obedientiam praestare coegit. Quia vero nulla ratione pati possumus vel debemus, ut jura Romanae Ecclesiae [Col. 0744C] quomodo libet diminuantur, et in eodem episcopo, si scienter hoc fecit, tantae praesumptionis excessus gravis foret animadversione plectendus, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus hujus rei veritate plene comperta, si ita inveneris, episcopum moneas studiosius et inducas, ut ab obedientia sua abbatem absolvere non postponat; quod nisi fecerit, eum ab obedientia ejus auctoritate nostra absolvas, et cognito per monachos, si quis exinde census B. Petro debetur, eum nobis cum integritate praecipias reddi. Quidquid autem exinde feceris, nobis studeas tuis litteris quantocius intimare, et ita circa hoc efficiendum sollicitus et vigil existas, quod nos curam et diligentiam tuam in hac parte non immerito collaudare possimus.
[Col. 0744D] Data Tuscul., II Kal. Novembris.
Accepimus ex transmissa conquestione Rogeri hominis fratrum Hierosolymitani Hospitalis quod cum super causa quae inter ipsum et Guiardum socerum suum vertebatur, ad nostram jam dudum fuisset audientiam appellatum, idem G. diem appellationis praeveniens, causam ipsam dilectis filiis nostris R. archidiacono Catalaunensi et abbati [Col. 0745A] Omnium Sanctorum de [Col. 0745] Omnium Sanctorum in insula abbatia est canonicorum regularium ordinis S. Augustini in urbe Catalaunensi. Insula impetravit committi. Cum autem utraque pars in eorum esset praesentia constituta, praefatus R. ab eis, quoniam super capitulis quae non continebantur in litteris commissionis nostrae respondere compellebatur, ad nostram audientiam appellavit se, sed illi appellatione contempta, contra eum testes recipere, et ipsum excommunicationi subjicere praesumpserunt. Quoniam igitur non licuit praefatis judicibus metam et formam nostrarum litterarum excedere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus rei veritate studiosius inquisita, si ita esse inveneris, sententiam ipsam, dilatione et appellatione remota, publice non tenere denunties, et deinde causam, quae inter ipsos vertitur, studiosius [Col. 0745B] audias, et eam, sublato appellationis remedio, debito fine decidas. Si vero res aliter se habet, sententiam ipsam mandamus et volumus observari, nisi manifestam nequitiam contineret. Et quia praefatus R. nobis conquestus est, quod idem G. socer suus ei uxorem per violentiam detinet, discretioni tuae mandamus ut, si res ita se habet, eumdem G. ad restituendam praefato R. uxorem suam sub districtione anathematis compellas, nisi idem G. justum timorem ponat, quem si posuerit, eidem mulieri sufficientem facias securitatem praestari.
Data Tuscul., II Nonas Novembris.
Parochiani de villa Curtismunt adversus P. presbyterum suum gravem ad nos querimoniam transmiserunt, quod cum fuerit filius sacerdotis et in sacerdotio genitus, litteras a nobis per subreptionem obtinuit, et parochiam quam obtinuit pater, earum fuit occasione adeptus. Accedit ad haec quod, cum sedens in mensa multoties requisitus fuisset, ut ad quamdam parochianam suam quae ad mortem laborabat pro poenitentia danda accederet, ad eam ire noluit, et sic ob culpam et negligentiam suam jam dicta mulier absque confessione et Dominici corporis perceptione decessit. Opponitur etiam ei quod in Nativitate Domini post factas omnes oblationes [Col. 0745D] ab unoquoque parochiano suo, duos panes contra antiquam et rationabilem consuetudinem ex districtione requirat, et publice concubinarius existat. Quia vero haec, si vera sunt, non debent clausis oculis praetermitti, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, rei veritate subtiliter inquisita, si ob desidiam pigritiamque suam praedicta mulier sine poenitentia et perceptione Dominici corporis obiit, aut in sacerdotio genitus ecclesiam in qua pater ministravit, possidet, et eam per litteras nostras, tacita veritate, [Col. 0746A] obtinuit, vel publice concubinarius existit, eum a praedicta ecclesia, occasione et appellatione remota, non differas amovere.
Data Tusculi, VII Idus Novembris.
Audivimus ex transmissa conquestione quorumdam scholarium qui in burgo S. Remigii consistunt, quod cum I. presbyter de Burgo S. Remigii in die Dominico coram clericis et laicis, postposita modestia [Col. 0746B] clericali, choreas duceret, scholaribus ipsis eumdem presbyterum exinde increpantibus et deridentibus, idem presbyter quorumdam favore cum furore et impetu ostium et fenestras scholarum ausu temerario fregit, et in quosdam ex ipsis scholaribus violentas manus injecit; et his injuriis non contentus, absque conscientia venerabilis fratris nostri Henrici Remensis archiepiscopi et officialium suorum, in ipsos non citatos nec confessos, proxime sequenti die excommunicationis sententiam promulgavit, quam idem archiepiscopus fecit, prout debuit, relaxari. In quo utique iidem scholares libertatem suam plurimum fuisse laesam proponunt, cum eam se asserant libertatem habere, ut nullus in eos violentas manus injicere, aut ecclesiasticam [Col. 0746C] sententiam audeat promulgare, donec coram magistro suo velint justitiae stare. Hinc siquidem, et aliis injuriis praedicti scholares provocati, eumdem presbyterum, sicut asserunt, ad nostram praesentiam appellarunt: sed per se vel per alium nostro se conspectui minime praesentavit. Quoniam igitur idem presbyter, in hoc, si verum est, multipliciter excessisse videtur, nos excessus ejus nolentes, sicut non debemus, incorrectos relinqui, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, partibus ante vestram praesentiam convocatis, super his rei veritatem studiosius inquiratis; et si inveneritis praedictum presbyterum choreas in conspectu clericorum et laicorum duxisse, et pro tali [Col. 0746D] causa tantam praefatis scholaribus injuriam intulisse, aut ipsos ita incaute anathemati subjecisse, ipsum, auctoritate nostra, sublato appellationis remedio, de tanta levitate, praesumptione, et audaciadure et aspere puniatis; et si vobis constiterit eum vel complices suos, in aliquos praedictorum scholarium, qui essent clerici, violentas manus injecisse, ipsos, auctoritate apostolica freti, omni contradictione et appellatione postposita, publice excommunicatos denuntietis, et faciatis sicut excommunicatos cautius evitari: donec passis injuriam congrue satisfaciant; et cum vestrarum testimonio litterarum [Col. 0747A] apostolico se conspectui repraesentent; et prohibeatis omnibus, ne praefatos scholares contra libertatem eorum in aliquo molestare audeant vel gravare, quandiu coram magistro suo parati sunt justitiae stare.
Datum Tuscul., VI Idus Novemb.
Dilectus filius noster A. Aquicinensis ecclesiae abbas [Col. 0747D] Alexander. Auctarium Sigeberti a Miraeo editum. Anno 1170 obiit Balduinus IV comes Haginoensis, et ab Alexandro abbate Aquicinensi in ecclesia S. Waldetrudis sepelitur. Monasterium est ordinis S. Benedicti in dioecesi Atrebatensi, in qua [Col. 0748D] et ager Viconiensis. Jac. SIRM. , transmissis nobis litteris intimavit, quod [Col. 0747B] monachi de Gardo inter oppressiones et injurias, quas illi et ecclesiae suae irreverenter dicuntur inferre, eis quamdam decimam terrae Viconiensis ad ipsos rationabiliter pertinentis, injuste auferre praesumunt. Abbatissa vero et moniales S. Michaelis Vurlensis quamdam ecclesiam suam, S. Martini videlicet, parochianis suis spoliant, et jura ipsius illicite sibi usurpantes, parochianos praefati abbatis pro suis excessibus excommunicatos et ab ecclesiae liminibus sequestratos, ad divina officia recipiunt, et defunctis exhibent sepulturam. Unde quoniam viris religiosis perniciosum existit ea committere, quae pericula pariunt animarum: discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus infra viginti dies post harum susceptionem, [Col. 0747C] praenominatas personas moneatis, et districte compellatis, ut praedicto abbati et ecclesiae suae jura sua integra et illibata dimittant, et ablata sine molestia et difficultate restituant, vel in praesentia vestra suae justitiae plenitudinem appellatione remota exhibeant. Ad haec quoniam ecclesiastica sacramenta eis penitus sunt deneganda, qui a communione fidelium suis peccatis sunt exigentibus sequestrati: nihilominus praesentium auctoritate injungimus, ut praefatae abbatissae et monialibus S. Michaelis, sub poena ordinis et officii sui prohibeatis, ne quoslibet excommunicatos ad divina officia vel sepulturam recipere audeant, et si quos excommunicationis vinculo innodatos sepelierunt, eos, appellatione et [Col. 0747D] occasione remota, detumulare, et de coemeterio ejicere non postponant.
Datum Tuscul., V Idus Novemb.
Ex litteris quas nobis venerabilis frater noster Henricus Remensis archiepiscopus destinavit, evidenter accepimus quod Balduinus de Aigne Hierosolymam [Col. 0748A] profecturus, cuidam sorori suae viduae, Agneti nomine, quae in domo suo manebat, tres modios frumenti, et unum avenae, de decima sua annuatim percipiendos concessit. Mortuo vero eodem B. in peregrinatione, Girardus de Landas, qui ejus Balduini filiam duxerat in uxorem, praefatae Agneti jam dictos modios frumenti et avenae violenter auferre non dubitavit. Unde cum idem Gerardus ad curiam ipsius archiepiscopi appellatus, et mulier pariter, in ejusdem archiepiscopi essent praesentia constituti: mulier testes legitimos et idoneos produxit, et adjudicatis sibi praelibatis quatuor modiis, de quibus controversia vertebatur, ab eodem archiepiscopo in eorumdem fuit possessionem inducta. Praeterea sicut ex eisdem litteris intelleximus, praenominata [Col. 0748B] Agnes aliam adversus eumdem Girardum quaestionem proposuit: videlicet, quod praetaxatus Balduinus quemdam habebat filium de non legitimo matrimonio susceptum: cui cum haereditatem suam non posset conferre, quamdam terram de pecunia sua comparavit, quam eidem filio suo donavit. Qui cum patre suo iter arripiens, eam saepedictae Agneti, si forte non rediret, habendam, et perpetuo possidendam concessit: quam postmodum memoratus Girardus illi impudenter auferre praesumpsit. Conquesta est insuper eadem mulier, quod super terra nepotis sui sibi dimissa, indebita sibi violentia fuit illata. Super quibus cum idem Girardus summonitus, et mulier, ad diem praefixam in praesentia archiepiscopi convenissent, et eadem mulier suos vellet [Col. 0748C] testes producere: Girardus ad nostram audientiam appellavit. Quia vero muliere ad nostram praesentiam veniente, altera pars nec venit, nec pro se responsalem transmisit: vobis de quorum prudentia et honestate confidimus, causam ipsam committimus audiendam, et fine debito terminandam. Inde est quod discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, super capitulis, de quibus vobis constiterit ad nos appellatum fuisse, controversias et quaestiones, sublato appellationis remedio, ita studeatis mediante justitia terminare, quod neutra partium pro juris sui defectu debeat merito querelari, nec praelibata cogatur ulterius ad nos [Col. 0748D] exinde laborare.
Datum Tusculani, XVI Kal. Decembris.
Ex transmissa conquestione G. abbatis de Gardo [Col. 0748D] Ordinis Cisterciensis in dioecesi Ambianensi, ad quam etiam pertinet abbatia Serenicurtis, ordinis Praemonstratensis. ID. ad aures nostras pervenit quod abbas et canonici [Col. 0749A] ecclesiae S. Petri de Serenicurt monasterium suum quadam terra injuste propter mutationem ministrantium spoliarunt, et ipsam illicite detinent occupatam. Quia vero inter viros religiosos non debet dissensionis scrupulus remanere, aut materia jurgiorum, quos quieti convenit supernae contemplationis vacare, vobis de quorum prudentia et honestate confidimus, causam ipsam committimus audiendam et fine debito terminandam. Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, cum exinde requisiti fueritis, in unum pariter covenientes, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, eam causam infra duos menses, sublato appellationis remedio, concordia, vel mediante justitia decidatis. [Col. 0749B] Ita quidem, quod si vobis constiterit praedictum abbatem a praescriptae terrae fuisse possessione contra rationem ejectum, ei prius possessionem ipsam appellatione remota faciatis restitui. Si vero huic rei vos ambo interesse non poteritis, alter non minus in eadem causa procedat.
Datum Tusculani, IX Kal. Decembris.
[Col. 0749C] Ex transmissa relatione Reinerii et Galterii fratris ejus, ad aures nostras pervenit quod inter quemdam fratrem suum et sacerdotem contentione suborta, in eumdem presbyterum calore iracundiae succensi violentas manus injecerunt, et eo non laeso, capitulo Cameracensi et praedicto sacerdoti satisfecerunt. Unde quoniam propter discrimen et periculum viae, ad nostram venire praesentiam dubitant, absolutionis beneficium promerituri, nos eis volentes morem gerere, et tuae deferre fraternitati, eorum absolutionem experientiae tuae duximus committendam: ideoque discretioni tuae mandamus, quatenus ab eis secundum morem Ecclesiae juramento recepto, ipsos auctoritate nostra absolvas, et illis postmodum in virtute juramenti praecipias, quod de caetero [Col. 0749D] in clericum vel monachum seu conversum, Templarios vel Hospitalarios, nisi se defendendo, aut de mandato episcopi, vel alterius praelati sui, aut nisi cum uxore, vel sorore, sive cum filia invenirentur, violentas manus nullatenus injiciant. Nihilominus etiam eos sacerdoti de illata injuria, si nondum satisfecerunt, condigne satisfacere compellas, et ea quae in via expenderent ad nos veniendo, leprosis Cameracensibus facias exhiberi.
Data Tusculani, VIII Kal. Decembris.
Conquerente nobis G. paupere clerico, accepimus quod, cum cuidam canonico Ric. nomine diu servierit, et ei plusquam decem libras Valencenenses tam de suo proprio quam de alieno crediderit, expleto tempore servitii sui, non solum ipsi ea quae sibi crediderat reddere denegavit, verum etiam quinque modios frumenti et eo amplius, quos de proprio suo emerat, indebite et fraudulenter calumniari praesumpsit. Postmodum vero cum praedictum canonicum super his in causam traxisset, justitia [Col. 0750B] coactus, praefatum debitum recognovit, et cum apud eum de solvendo debito instaret, ipse appellatione ad nostram audientiam facta, nec venit, nec aliquem pro se responsalem transmisit. Quia igitur cuilibet et praesertim viris ecclesiasticis in sua justitia debitores existimus, nec decet ut praenominatus G. pro servitio suo, unde emolumentum percipere deberet, tantam de rebus propriis debeat sustinere jacturam, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praescriptum canonicum moneas et districte compellas, ut eidem G. debitum suum cum integritate restituat, damna data resarciat, vel in praesentia tua plenam exinde justitiam appellatione remota exhibeat. Si autem quantitatem debiti vel computi tam de frumento quam de pecunia inter eos, sicut [Col. 0750C] dicitur, facti denegare praesumpserit, eum, quoniam de pecunia agitur, calumniae juramentum praestare compellas.
Data Tuscul., VIII Kal. Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et fratribus Nonantulanis, salutem et apostolicam benedictionem.
Ea quae auctoritate Romanae Ecclesiae concordia vel judicio terminantur in sua debent firmitate consistere, [Col. 0750D] et ne aliquorum praesumptione temeraria valeant immutari apostolicae confirmationis patrocinio munienda sunt. Cum autem inter vos et venerabilem fratrem nostrum Mutinensem episcopum super possessione Loveleti coram dilecto filio nostro Ildebrando, basilicae XII Apostolorum presbytero cardinali apostolicae sedis legato, jam pridem controversia verteretur, idem episcopus ad nostram audientiam appellavit. Nos vero causam ipsam dilecto filio nostro O. [Col. 0749] Il card. Oddone da Brescia sollevato a quella dignitร da Eugenio III, l'anno 1150. Sancti Nicolai in Carcere Tulliano diacono cardinali apostolicae sedis legato terminandam commisimus, qui, auditis rationibus et allegationibus utriusque partis, et testibus etiam [Col. 0751A] receptis, utrique parti terminum praefixit, quo se deberent cum ipsis attestationibus et allegationibus apostolico conspectui praesentare. Caeterum cum nuntio vestro veniente praefatus episcopus per se vel per alios ad praesentiam non venisset, nos allegationes ipsas et depositiones testium dilecto filio nostro Manfredro [Col. 0751D] Manfredo da Siena nominato cardinale da Alexandro III l'anno 1163. , Sancti Georgii ad Velum Aureum diacono cardinali apostolicae sedis legato, sub bulla nostra transmisimus, eique dedimus in mandatis, ut causam ipsam appellatione postposita terminaret. Licet autem idem episcopus, sicut ex litteris ejusdem Manfredi cardinalis accepimus, peremptorie citatus per se vel per sufficientem responsalem suum ipsius noluisset adire praesentiam, quia tamen ei legitima probatione multorum testium [Col. 0751B] innotuerat ecclesiam vestram quadraginta annis et ultra possessionem praedicti loci pacifice tenuisse, et eumdem episcopum eam a sex annis proxime praeteritis auctoritate propria occupasse, idem Manfredus cardinalis, habito consilio prudentum virorum, restitutionem possessionis Loveleti liberam vobis adjudicavit, ita quidem ut vos de caetero commodo possessoris fungamini, et episcopus, si de proprietate litigare voluerit, onere petitoris. Quam utique sententiam sicut ab eodem M. cardinali lata est, et scripto authentico roborata, ratam et firmam habemus, et eam auctoritate apostolica confirmantes praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut nulli omnino hominum liceat [Col. 0751C] hanc paginam nostrae confirmationis infringere, aut ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Tusculani, VI Kal. Decembris.
Significavit nobis venerabilis frater noster Morinensis episcopus, quod cum olim preces sibi sollicitas porrexissemus, ut G. diacono latori praesentium in ecclesia de Undescota provideret, ipse B. presbytero [Col. 0751D] ejusdem ecclesiae convocato, de ordinatione sua coepit diligenter inquirere, et tandem ex ipsius confessione didicit in judicio, quod ab illo schismatico et superimposito Albestactensi, Gerone videlicet, fuisset in presbyterum ordinatus, sed ut ipse dicebat antequam in schisma laberetur, et ecclesiam illam se asseruit canonice adeptum fuisse. Cum autem praedictus diaconus apud praedictum episcopum ferventer instaret ut ei juxta tenorem litterarum nostrarum in praescripta ecclesia provideret, ipse B. eumdem diaconum ad nostram audientiam appellavit, et proximum festum Purificationis B. [Col. 0752A] Mariae terminum suae appellationi praefixit, ut sic eamdem posset ecclesiam detinere, et vitare periculum quod sibi sciebat proxime imminere. Quoniam igitur non est dubium quin praefatus Gero superimpositus Albestactensis fuisset ac schismaticus et excommunicatus, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, super his praefatum episcopum, et alios qui veritatem noverunt, causam studeas diligenter inquirere, et si tibi constiterit praefatum B. in judicio coram eodem episcopo recognovisse, quod a praedicto G. fuerat in presbyterum ordinatus, eum ab ordine, quem ab ipso recepit, perpetuo auctoritate nostra, appellatione remota, deponas, ipsumque ab ecclesia jam dicta removeas, praefatum episcopum monens et inducens, [Col. 0752B] ut memorato diacono in eadem ecclesia juxta tenorem precum nostrarum non differat providere.
Data Tuscul., V Kal. Decembris.
Ex parte dilectorum filiorum nostrorum abbatis et fratrum Maurimontensis [Col. 0751D] Maurimontense monasterium, ordinis S. Benedicti, [Col. 0752D] in dioecesi Catalaunensi, hactenus perstat sub congregatione S. Vitoni. Ecclesiae nobis graviter conquerentium audivimus, quod sacerdos S. Manehildis domum ipsorum manu armata violenter invadens, familiam verberibus affecit, et P. monachum latorem praesentium diabolico ausu vulneravit, [Col. 0752C] et ipsius sanguinem atrociter effudit. Quia vero haec, si vera sunt, non sunt opera Christiani, et tanto severius punienda sunt, quanto hujusmodi a sacerdote minus attentari deberent, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus si ita est, praedictum sacerdotem, et coadjutores, et fautores ipsius, quorum consilio et auxilio id tibi factum esse constiterit, appellatione remota, vinculo non differas excommunicationis innodare, et tandiu facias sicut excommunicatos vitari, donec injuriam passis congrue satisfaciant, ablata restituant, damna data resarciant, et tam presbyter ab officio et beneficio suspensus, quam caeteri qui violentas manus in monachum injecisse noscuntur, cum tuarum testimonio litterarum apostolico se [Col. 0752D] conspectui repraesentent.
Data Tuscul., V Kal. Decembris.
Iteratam querelam infirmorum Cameracensium fratrum nobis transmissam accepimus, quod S. Andreae de Castello et S. Sepulcri abbates et canonici S. Gaugerici, et Phil. miles de Ruminiaco [Col. 0753A] ab eis de novalibus suis et nutrimentis animalium suorum contra scriptum quod eis indulsimus, decimas exigere et per violentiam extorquere praesumunt: ita quidem quod ab exactione decimarum ipsarum, mandatis vel praeceptis nostris super hoc toties iteratis non possunt aliquatenus coerceri. Cum autem causam ipsam jam pridem experientiae tuae commissam prosequi velles, quaedam litterae, quae a nobis videbantur manasse, coram te, sicut accepimus lectae fuerunt. Quae litterae pro fratribus ipsis transmissis videbantur manifestius contraire. Inde est quod fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatum militem ab exactione decimarum illarum, omni dilatione, contradictione et appellatione postposita, nostra et tua [Col. 0753B] auctoritate compescas, et si quas forte per violentiam occupavit, ipsum infra XI, dies post harum susceptionem ad earum restitutionem ecclesiastica censura compellas. Nihilominus etiam volumus et mandamus, ut tam praedictos abbates quam canonicos sollicite monere studeas, et collata tibi auctoritate compellere, ut, si quas decimas memoratis fratribus de nutrimentis animalium suorum vel de novalibus quae propriis manibus aut sumptibus excolunt, temere abstulisse noscuntur, ipsis infra praescriptum terminum, appellatione cessante, integrum restituere non postponant, et de his desinant ulterius exigere ab ipsis decimas vel auferre. Verum si qua ipsi habent novalia, quae ab aliis reducta fuissent ad cultum, exinde praefatis abbatibus [Col. 0753C] et canonicis decimae solebant exsolvi, nolumus eosdem abbates vel canonicos decimis eorum privari, quominus ex his decimas ipsi percipiant, quemadmodum ab aliis qui ante illos eadem novalia tenuerant percipere consueverunt.
Data Tusculi, III. Kal. Decembris.
[Col. 0753D] Dilecti filii nostri abbas et fratres ecclesiae S. Mariae de Brana, transmissa nobis relatione monstrarunt, quod eis dilecti filii nostri abbas et fratres Corbeienses [Col. 0753D] Nobile inprimis est monasterium ad Somonam fluvium in Ambianensium dioecesi. Antiquam Corbeiam vocant, ut distinguatur a Saxonica, quae multo recentior originem duxit a Gallica. SIRM. quamdam non dubitarunt decimam contra jus aequitatis auferre. Unde quoniam, sicut nobis ex voluntate divinae Providentiae Ecclesiarum omnium sollicitudo incumbit, sic quoque unicuique in suo jure providere tenemur, et quae inordinate aut enormiter fiunt consideratione injuncti nobis officii, compellimur ad statum rectitudinis revocare, discretioni vestrae per apostolica scripta [Col. 0754A] mandamus, quatenus Corbeiensem abbatem et fratres ejus moneatis, et districte compellatis, ut eidem abbati et fratribus praescriptam decimam postposita occasione restituant, et in pace dimittant, vel sub vestrae discretionis examine plenam exinde sibi justitiam exhibeant. Si autem causam potius intrare decreverint, quam decimam restituere: vos in unum convenientes, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, eamdem causam, sublato appellationis remedio, concordia vel mediante justitia decidatis.
Praeterea, sicut ex transmissa insinuatione ejusdem abbatis et fratrum, auribus nostris innotuit, Rodulfus quondam abbas praedictae ecclesiae, monachis [Col. 0754B] S. Leodegarii [Col. 0754D] Ordinis S. Augustini apud Suessiones. ID. quamdam decimam vendidit, propter quod eadem ecclesia grave et enorme patitur detrimentum. Quia vero contractus ille parvus et Simoniacus fuit, et principales personae, vendentis scilicet et ementis, si superstarent, perpetua deberent depositione damnari: nihilominus vobis injungimus, ut eosdem monachos monere, et districte compellere studeatis, quod recepto pretio illis decimam ipsam appellatione remota restituant, et in pace dimittant: quia non est conveniens, aut consentaneum rationi, ut una ecclesia locupletari debeat de aliena jactura. His vero qui tam perniciosum et detestabilem contractum fecerunt, talem, si supersunt, poenam infligatis, quod alii qui hoc audierint, metum habeant similia praesumendi.
[Col. 0754C] Datum Tuscul., II Kal. Dec.
Ad audientiam apostolicae sedis noveritis fuisse perlatum monachos Sancti Remigii de Brana religiosis viris abbati et fratribus Sanctae Mariae de Brana districtius inhibere, ne familiam comitis et comitissae de Brana ad aliqua audeant recipere sacramenta. Unde quoniam indecens est eis et inhonestum aliquos indebitis fatigare molestiis, qui in religionis habitu elegerunt Domino deservire, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictos [Col. 0754D] monachos moneatis, et auctoritate nostra compellatis, ut nulla ratione contra antiquam comitis vel comitissae familiam, vel milites castri, aut supervenientes, sive uxores eorum, aut liberos, vel familias suas, ad ecclesiam illorum accedere, et ibidem ecclesiastica suscipere sacramenta prohibeant, aut in praesentia vestra quod justitia dictaverit exsequi non postponant. Nos enim eis dedimus in mandatis, ut coram vobis alterum praedictorum exsequantur.
Datum Tuscul., II Kal. Dec.
Dilecti filii nostri abbas et fratres ecclesiae Sanctae Mariae de Brana, transmissa nobis relatione monstrarunt, quod vos eis quamdam non dubitatis contra juris aequitatem auferre decimam. Unde quoniam sicut nobis ex voluntate divinae Providentiae Ecclesiarum omnium sollicitudo incumbit, sic quoque unicuique in jure suo providere tenemur, et quae inordinate aut enormiter fiunt, consideratione injuncti nobis officii compellimur ad statum rectitudinis revocare: nos venerabili fratri nostro Silvanectensi [Col. 0755B] episcopo, et dilecto filio abbati S. Remigii Remensis hujus rei causam committimus audiendam, et appellatione remota, mediante justitia terminandam. Ideoque per apostolica vobis scripta mandamus, quatenus jam dictis abbati et fratribus praescriptam decimam restituatis, et in pace dimittatis: vel in praesentia praedictorum judicum plenam exinde justitiam, sublato appellationis remedio, exhibeatis, eorum super hoc judicium suscepturi et inviolabiliter observaturi.
Datum Tuscul., II Kal. Decemb.
Ex transmissa conquestione dilectorum filiorum nostrorum abbatis et fratrum ecclesiae de Brana, auribus nostris innotuit quod Joannes miles de Hostel eis quatuor modios frumenti, et novem avenae, et quinque sextarios ad mensuram Suessionis, violenter abstulit, et in curia eorum duodecim modios vini, et in vinea sua duos, accipere ausu temeritatis praesumpsit. Praeterea quia illos vineam suam tempore suo vindemiare prohibuit, ipsis damnum intulit sex modiorum vini, et eos sextarium frumenti et dimidium quem monachi S. Nicolai de Nemore singulis annis eis solvebant, tribus annis amittere fecit, [Col. 0755D] et in nemore suo damnum ad aestimationem LX librarum illis inferens, terram in qua duos modios uno sextario minus seminare solebant, et terram etiam Roberti filii Widelae, et VII sextarios vinagiorum, quae idem Robertus assensu Berneri domini terrae eis sub annuo censu unius modii frumenti dederat, illicite auferre non dubitavit. Insuper quoque terram quamdam, quam longo tempore possederant, et sumptibus quadraginta librarum exstirpaverant, per violentiam occupavit: et illis multas alias molestias, injurias, gravamina, et persecutiones, et damna irrogare non formidavit.
Unde quoniam ex parte praedicti Joannis nobis fuit jam pridem relatum, quod, cum ipse et praefatus abbas super quibusdam possessionibus, pratis videlicet, [Col. 0756A] terris et vineis, in certas pariter compromisissent personas, et personae illae arbitratae inter illos fuissent; abbas in parte earum recepit arbitrium, et in parte refutavit: nos utrique volentes in suo jure adesse, tibi, frater Tornacensis, mandavimus, ut praedictum abbatem moneres ad arbitrium illud inconcusse tenendum. Quia vero nobis est nunc intimatum, quod non abbas, sed miles ab arbitrio resilivit, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus in unum pariter convenientes, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, ipsos monentes propensius, et mandantes, ut arbitrium super possessionibus illis super quibus in arbitros spontanee compromiserunt, firmiter et inconcusse observent. Si autem arbitrio stare noluerint, [Col. 0756B] et fidejussores eos non potuerint de jure compellere ad ipsum servandum, vos tam super iis, de quibus arbitratum est inter eos, quam super aliis, de quibus inter ipsos hinc inde quaestio vertitur, causam studiosius audire, et eam amicabili compositione, vel mediante justitia, sine personarum acceptione terminare curetis. Ita quidem quod quaecunque memoratus Joannes eidem abbati et fratribus per violentiam abstulit, super quibus non fuit arbitratum, ipsum ea reddere appellatione postposita compellatis. Si autem praefatus Joannes a vobis citatus, ad praesentiam vestram accedere, vel judicio vestro parere contempserit: eum appellatione et occasione remota excommunicationis vinculo innodetis, et in terra in qua habitat, omnia divina, [Col. 0756C] praeter baptisma parvulorum, et poenitentias morientium, prohibeatis officia celebrari. Si qua tamen partium duxerit appellandum, vos rationes, et allegationes, quae hinc inde producentur in medium, diligenter et sollicite audientes, testes quos utraque pars produxerit, appellatione remota, recipiatis, et eorumdem juratorum depositiones fideliter conscribere, et nobis sub sigillo vestro clausas mittere studeatis: terminum utrique parti congruum praefigentes quo debeant se cum ipsis attestationibus apostolico conspectui praesentare. Caeterum si vos tres huic negotio non potueritis simul interesse, tu frater Tornacensis, cum altero vestrum, haec quae dicta sunt maturius exsequamini.
[Col. 0756D] Datum Tuscul., II Kal. Decemb.
Significantibus nobis dilectis filiis nostris abbate et fratribus S. Medardi, ad nostram noveris audientiam pervenisse, quod cum Godoinus quidam eis quamdam summam pecuniae credidisset, et ab eis ducentas marcas argenti ultra sortem usurarum nomine recepisset, tandem peccatis exigentibus intestatus decessit. Quoniam igitur indignum est penitus, et iniquum, ut ultra, si res ita se habet, monasterium ipsum super usuris vel sorte gravetur; [Col. 0757A] fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, rei veritate studiosius inquisita, si ita tibi constiterit, praedictum monasterium super exactione sortis vel usurarum non sustineas amodo molestari, cum potius haeredes praedicti G. quod est a praedictis fratribus ultra sortem extortum, eis cum integritate debeant restituere. Si vero haeredes ipsius G. praescriptum monasterium super pecunia praetaxata molestare praesumpserint, eos a praesumptione sua, sublato appellationis remedio, ecclesiastica districtione compescas.
Data Tuscul., IV Nonas Decembris.
Ex parte abbatis et fratrum Maurimontensis monasterii ad nostram est audientiam querela perlata, quod Milo cognomine Arrivatus, eidem monasterio XL sextarios annonae irrationabiliter auferre non veretur. Super quo ad rationem positus, cum fidem dedisset, quod praefato monasterio praedictam annonam restitueret, ipse nihilominus postposita fidei religione, eamdem annonam impudenter non cessat detinere. Unde nos volentes praedictis fratribus debitam justitiam exhiberi, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si ita est, praelibatum M. moneas, et appellatione remota districte compellas, ut praescriptos XL sextarios annonae [Col. 0757C] memoratis fratribus infra XX dies post harum susceptionem, sine diminutione restituat et in pace dimittat, ejus in hac parte excessum ita corrigens, quod se plurimum deliquisse cognoscat, et alii exemplo illius a tam periculoso excessu sibi debeant cautius praecavere.
Data Tuscul., IV Nonas Decembris.
Civitatum, castellorum et aliorum locorum terrae Orientalis desolationes, tribulationes et angustias, pariter et dolores licet ex relatione commeantium [Col. 0757D] vestra potuerit universitas didicisse, vobis tamen non sine moerore necessarium duximus significare, et ad compassionem tantorum malorum vestram sollicitare studiosius charitatem. Divino siquidem et occulto judicio faciente, ex terrae motu plures civitates et oppida, quaedam ex toto, quaedam ex parte diruta et funditus evulsa, in ruina quorum ingens hominum multitudo est suffocata. Unde quidam inimici contrarii Christi audaciam assumentes, nonnulla loca Christianorum invasione tyrannica occuparunt. Inter quae magnum et populosum casale Ecclesiae Nazarenae peccatis exigentibus capientes, clericos et caeteros habitatores in captivitatem duxerunt. Inde est quod canonici praescriptae Ecclesiae [Col. 0758A] tum ex hoc, tum ex aliis malis et angustiis supervenientibus ad tantam devenere inopiam et paupertatem, quod nisi a Dei fidelibus adjuventur, in Ecclesia sua non poterunt diutius ad summi Conditoris obsequium permanere. Caeterum quoniam evangelica Scriptura testatur: Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi (Gal. VI, 2) , et quicunque ad jubar incircumscripti luminis et ad illam aeternitatis gloriam pervenire desiderant, quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit (I Cor. II, 19) , et ubi fures non fodiunt nec furantur (Matth. IV, 20) , necesse est ut illam sementem boni operis studeant seminare in terra, quam cum multiplicato fructu recolligere possint in coelis, universitatem vestram rogamus, monemus [Col. 0758B] et exhortamur in Domino, et in remissionem peccatorum vobis injungimus, quatenus fratres et nuntios praedictorum canonicorum qui ad vos mittuntur onera et necessitates suas exposituri, tam devote quam humiliter recipiatis, et eis charitatis solatia et subventionis auxilium porrigatis, ut ab omnipotente Domino, qui nullum bonum praetermittit inremuneratum aeternae retributionis praemia recipiatis, et ad supernae beatitudinis gaudia mereamini Deo propitio pervenire.
Datum Tusculi, VI Idus Decembris.
Insinuante nobis Theobaldo, latore praesentium, accepimus quod fidejussores sui de Appia, postquam pro eo fidejusserunt in XV libris, illi dixerunt quod, si vellet et concederet, illum cui libras illas debebat, exinde acquietarent; quod quia facere renuerunt, et eum super LX et XI solidis et VI denariis impetierunt, ad nostram audientiam appellavit. Verum quia hujus rei veritas nobis constat, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus si praenominatus T. legitimis testibus probare poterit quod praedicti fidejussores tantum de rebus suis habuerunt quantum est illud in quo pro eo fidejusserunt, eos moneas et compellas ut vel exinde [Col. 0758D] ipsum absolvant, aut in tua praesentia ei plenam justitiam exhibeant; quod si facere noluerint, ipsos ecclesiastica censura, appellatione remota, percellas. Super LX vero et XI solidis et VI denariis, quos ab eo petierunt, causam audias, et eam, sublato appellationis remedio, mediante justitia, decidas.
Data Tusculi V Idus Decembris
Comperto nobis ex transmissa relatione dilectorum filiorum nostrorum abbatis et fratrum Corbeiensis [Col. 0759A] Ecclesiae [Col. 0759D] Corbeia antiquum et insigne monasterium ordinis S. Benedicti, quatuor horis ab Ambianis distans, a S. Bathilde uxore Clodovei II regis Francorum [Col. 0760D] fundatum. , quod eos gratia et affectione praeveneris, et ipsis benefacere studueris, plurimum sumus inde laetificati et ad amorem et dilectionem tuam magis accensi, tanto id gratius et acceptius reputantes, quanto monasterium ipsum specialius diligimus et sollicitiori provisione sicut rem [Col. 0760D] Corbeiense siquidem monasterium nullum agnoscit alium episcopum praeter papam. propriam et specialem protegere, fovere et conservare tenemur. Inde est quod nos sinceritati tuae de praeteritis gratias uberes exsolventes, pro eodem monasterio fraternitatem tuam rogamus, solliciteque monemus, quatenus ipsum divini amoris intuitu et pro reverentia B. Petri ac nostra diligas, manuteneas, et in justitiis suis protegas atque conserves, nec jura et libertates ejus aliquo modo imminuas, aut a quoquam, quantum in te est, imminui [Col. 0759B] patiaris, sed de parochianis tuis cum exinde querelam receperis, ita plenam justitiam facias exhiberi, quod in hac parte studium tuae sollicitudinis multipliciter commendare possimus, et exinde tibi uberes gratiarum actiones referre.
Data Tusculi, V Idus Decembris.
Nullus esset litium finis si ea quae judicio vel compositione sunt terminata, in recidivae contemplationis [ f. contentionis] scrupulum devenirent. [Col. 0759C] Relatum est siquidem auribus nostris quod, cum causa quae inter M. viduam et fratrem nostrum G. Catalaunensem episcopum vertebatur, fine fuisset congruo terminata, nunc eam per quemdam burgensem suum praedictus facit episcopus suscitari, et sic praefatam mulierem sumptuosis litigiis fatigari Unde quoniam iniquum est et rationi contrarium, quae legitime decisa noscuntur, occasione qualibet revocare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatum episcopum ex parte tua et nostra commoneas, et districte compellas, ut praedictam mulierem super causa sua, si compositione vel judicio terminata est per se seu per submissam personam, indebite molestare nulla ratione praesumat, et si temere tentaverit, ejus [Col. 0759D] temeritatem animadversione condigna compescas.
Datum Tusculi, IV Idus Decembris.
Perlatum est ad audientiam nostram quod Robertum et Martinum homines monasterii tui trahis in causam, quia de alterius dominio uxores duxerunt. Quia vero hujusmodi occasio frivola et vana videtur, [Col. 0760A] nec decet te indebitum alicui gravamen imponere: discretioni tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatos homines pro causa quam diximus nullis agites molestiis, vel indebite gravare praesumas. Verumtamen si super hoc agere secum volueris, in curia tua ordine judiciario experiaris.
Datum Tuscul., III Idus Decembris.
Cum Lambertus et Bartholomaeus pro causa quae [Col. 0760B] inter eos super ecclesia de Octava vertitur, apostolico se conspectui praesentassent; Lambertus coram nobis asseruit praescriptam ecclesiam sibi canonice fuisse concessam, et Willelmum archipresbyterum eam Bartholomaeo, cum idem L. iret Parisius gratia studendi, usque ad suum reditum commisisse. E contra vero Bartholomaeus proposuit se jam dictam ecclesiam invenisse vacantem, et eam canonice fuisse adeptum, et duobus annis et amplius pacifice possedisse. Et quoniam neutra pars super his quae allegabant nobis fidem facere poterat, nos de tua honestate et discretione plurimum confidentes, causam ipsam experientiae tuae committimus audiendam, et fine debito terminandam. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, [Col. 0760C] quatenus cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, eamdem causam remoto appellationis obstaculo, justitia mediante, decidas, illam providentiam et diligentiam adhibiturus, quod neutra partium merito conqueri valeat pro juris defectu.
Data Tuscul., III Idus Decembris.
Ea quae ad incrementum Ecclesiarum et venustatis [Col. 0760D] spectant decorem, juxta officii nostri debitum studiosius prosequi volumus, et iis promptam curam et diligentiam adhibere optamus, quae ad vestrum et Ecclesiae vestrae cognoscimus pertinere profectum. Ex litteris autem quas nobis devotio vestra transmisit, evidenter accepimus quod, quia quidam vestrum alienis insistentes negotiis, raro Ecclesiae vestrae sui praesentiam exhibeant, et caeteri eamdem licentiam absentandi se velint habere, communi consilio illos canonicorum vestrorum forinsecos ordinastis qui per medietatem anni in Ecclesiae vestrae servitio assidui non fuerint, ita tamen [Col. 0761A] quod circa quatuor marcas argenti de praebenda sua annuatim recipiant, eis exceptis qui in servitio nostro vel regis Francorum permanserint, et hoc sub anathematis interpositione firmastis. Unde nos paci, quieti et utilitati vestrae, sicut diximus, paterna mediatione providere volentes, praescriptam institutionem, sicut a majori et saniori parte capituli facta est, ratam et firmam habemus, et ne quorumlibet valeat praesumptione mutari, eam auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patronicio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignitatem omnipotentis Dei et beatorum Petri et [Col. 0761B] Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Tusculani, II Idus Decemb.
Dilectus filius noster Humulariensis [Col. 0761D] Qui nunc de Humbleriis, in dioecesi Noviomensi; in qua et Hamense S. Mariae coenobium ordinis [Col. 0762D] S. Augustini. Jac. SIRM. abbas transmissis nobis litteris intimavit, quod abbas Hamensis quemdam hominem suum cum rebus suis ad habitum regularem suscepit, in quo praedictus abbas Humulariensis justitiae suae queritur [Col. 0761C] non modicum derogatum. Quia igitur ex commisso nobis officio unicuique in jure suo adesse debemus, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praedictum abbatem auctoritate nostra moneatis, et districte compellatis, ut praedicto abbati praenominatum hominem cum rebus suis restituat, vel secum amicabiliter pacificeque componat; aut in praesentia vestra sufficientem exinde justitiam, appellatione remota, exhibeat.
Datum Tuscul., XV Kal. Januarii.
Ex transmissa conquestione Gerardi de Joรซcort, nobis est insinuatum quod cum ab Oda sorore cujusdam leprosi, Bernardi nomine, centum solidos ad usuram mutuo accepisset, et eidem de usuris excrescentibus usque ad C solidos persolvisset, non eo minus idem leprosus defuncta sorore praedictos C solidos sibi ab ipso G. instanter poscit exsolvi. Unde quia, sicut tua novit discretio, usura inter gravissima crimina reputatur, et cum eam in animarum periculum non sit dubium redundare, [Col. 0762A] Deo et fidelibus abominanda existit, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus tam praefatum leprosum quam Gerardum in praesentia tua constituas, et si tibi ex demonstratione ejusdem G. legitime constiterit, praedictum leprosum vel sororem suam ab ipso G. centum solidos pro usuris accepisse; praenominatum Bernardum ab impetitione sua qua praelibatum G. impetit tam de sorte quam de usuris desistere, et ipsum in pace et quiete dimittere, auctoritate nostra districte compellas.
Datum Tusculi, XV Kal. Januarii.
Ad apostolicae sedis clementiam veniens Albertus, lator praesentium, supplici nobis conquestione monstravit quod, vacante Suessionensi Ecclesia, dilectus filius noster N., archidiaconus ejusdem Ecclesiae, ipsi ecclesiam de Angeio et Cersolio secundum antiquam et rationabilem consuetudinem ecclesiae suae concessit, quam ipse longo tempore quiete pacificeque possedit. Tandem autem cum ad curiam nostram venisset, et super eadem ecclesia confirmationis nostrae litteras impetrasset, venerabilis frater noster Hu. Suessionensis episcopus, [Col. 0762C] eo absente, cuidam familiari suo Ric. nomine ecclesiam ipsam concessit, quam idem R. comitissa Branensi et parochianis interdicentibus intrare minime potuit. Longo vero tempore post cum praedictus R. eum super hoc in causam ante praefatum episcopum traxisset, et cum iste ad tuam audientiam appellasset, tu, visa confirmatione nostra, et legitimis testibus, quos ipse produxerat, et certitudine habita pro N. archidiacono quod ecclesiam illam canonice adeptus fuisset, eum in pace dimisisti; sane cum Ric. ad nostram audientiam appellasset, et eo veniente, iste nec venisset, nec aliquem pro se responsalem misisset, tibi in hunc modum scripsimus, quod si constaret istum de manu episcopi ecclesiam [Col. 0762D] non suscepisse, illum ea privares. Sicque factum est quod ei praescriptam ecclesiam abjudicasti, et ipsum nisi eam dimitteret, tam in episcopatu quam in eadem ecclesia excommunicatum denuntiasti. Verum quoniam non scripsimus homini illitterato, sed perito atque discreto, et archidiaconi, sicut diximus, vacante majori Ecclesia, archidiaconatuum suorum libere possunt ecclesias ordinare, et satis videtur de manu episcopi beneficium recipere, quod de manu illius recipit qui vicem ejus gerit, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, si res ita se habet, ipsum a nobis denunties absolutum, et ei ecclesiam suam [Col. 0763A] facias in pace dimitti. Verum si res aliter se habet, quod inde venerabiles fratres nostri Belvacensis et Ambianensis episcopus statuerint, appellatione remota, suscipi facias et firmiter observari. Nos enim cum tibi sicut fratri charissimo libenter deferre velimus, ad examen tuum causam ipsam remittere non potuimus, pro eo quod a te fuit ad nostram audientiam appellatum.
Datum Tusculi, XV Kal. Januarii.
[Col. 0763B] Cum gravia sint et multa animadversione plectenda ea quae de P. [Col. 0763D] Petro de Alsatia, filio Theoderici Flandriae comitis et Sibyllae filiae Fulconis Jerosolymitani regis, qui non consecratus episcopatum dimisit anno 1170, ducta uxore filia comitis Nivernensis, ex qua prolem non suscepit. Cameracensi dicto electo et Drogone nobis significasti, etsi propter Maricolensem Ecclesiam [Col. 0764D] Maricolae monasterium ordinis S. Benedicti ad Helpram fluvium in dioecesi Cameracensi. doleamus, laetamur tamen quod Deus in hac parte in praesenti tuos punit excessus, et te male egisse ex operibus illorum manifeste cognoscis. Quanta vero in episcopalibus sedibus ordinandis gravitas, circumspectio et puritas sit exhibenda, quomodo etiam aliquando in his excesseris, qualiter etiam pro Drogone, ut cancellariam Noviomensis ecclesiae ei confirmaremus, nobis institeris, diligenter debes ad memoriam reducere, et quomodo quod tibi de praedicto Cameracensi contigit, qui propter aetatem non erat ad [Col. 0763C] episcopalem dignitatem vocandus, cum etiam secundum leges saeculi, si persona esset saecularis, in propria causa procuratorem haberet patris, sollicita te convenit meditatione pensare, et de satisfactione Creatori tuo propter hoc exhibenda studiosum existere, et hujus delicti veniam corde et animo postulare, et ita prudenter et caute providere, quod Ecclesia graviora non possit incurrere detrimenta. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus praedictum D. ad Ecclesiam suam redire, et ibi peccata et facinora sua digna poenitentia deplorare, ut non ad obedientiam exire vel transire debeat, districte compellas: et si infra mensem post commonitionem tuam ad [Col. 0764D] Hamense ordinis S. Augustini in dioecesi Noviomensi. claustrum unde [Col. 0763D] exivit reverti et ibi assidue manere noluerit, ipsum publice accensis candelis excommunices, et a suo abbate facias excommunicari. Praefatum vero Cameracensem dictum electum a molestatione Maricolensis Ecclesiae et rerum suarum desistere, et ei ablata restituere, et quae inique contra ipsam agit emendare, omni cum districtione coerceas, et si nec resipuerit, debitam pro qualitate temporis personae animadversionem adhibeas.
Datum Tusculi, XV Kal. Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, nobili viro PHILIPPO comiti Flandrorum, salutem et apostolicam benedictionem.
Relatum est nobis, et certa assertione monstratum, quod Cameracensis dictus electus, de tua potentia et nobilitate confidens, archiepiscopo suo jam incoepit contumax et rebellis existere, monita et mandata ejus despicere, et in sacras Dei Ecclesias et ecclesiasticas personas non dubitat debacchari. [Col. 0764B] Quia vero nemo, quantumcunque sit potens et fortis, de viribus et fortitudine sua debet praesumere, aut contra Deum suae potentiae manum extendere, magnitudinem tuam rogamus attentius atque mandamus quatenus praedictum fratrem tuum super excessibus suis dure redarguens, corrigens et castigans, in his quae contra Deum sunt, ei nullam audaciam vel favorem tribuas, sed potius omnem spem et auxilium tuum subtrahas, ipsum quoque moneas, horteris propensius et inducas, ut ea quae contra Maricolensem Ecclesiam nequiter egisse asseritur, ad mandatum archiepiscopi sui studeat emendare, et ita se illi humilem devotum et obedientem exhibeat, et ecclesiasticis documentis informet, ut in eo sanguinis nobilitatem morum nobilitas [Col. 0764C] valeat decorare. Quod si secus fecerit, pro certo cognoscas quod nec fortitudo, nec nobilitas ejus poterit audaciam vel praesumptionem tueri, manus enim Domini valida est et nullum consilium, sapientia vel fortitudo contra Deum.
Cum scriptum sit: Melius est nomen bonum quam divitiae multae (Prov. XXII, 1) , summopere debemus eniti et studere modis omnibus quomodo fama opinionis vestrae et honestatis conservetur illaesa, [Col. 0764D] et de jure non valeat inhonestatis vitio denigrari, aut sinistra interpretatione corrodi. Quia vero actus et opera quae Drogo canonicus vester exercet, illum et ordinem vestrum deturpant, et famam et honestatem vestram, quam super omnia conservare debetis, denigrant, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praefatum D., occasione et dilatione cessante, revocetis ad claustrum, et eum non permittatis ad obedientias transire aut ibi moram facere. Si autem [Col. 0765A] commonitioni vestrae parere contempserit, ipsum publice accensis candelis excommunicetis, et faciatis ab omnibus tanquam excommunicatum vitari. Turpe est enim lucrum quod acquiritur cum honestatis jactura, et divitias veras accumulat qui bonum sibi nomen et famam conservat. Quod si eum ad mandatum nostrum citius non revocaveritis, et ejus praesumptionem et insolentiam non compescueritis, pro certo sciatis quod eum a venerabili fratre nostro II. Remensi archiepiscopo excommunicari praecepimus, et in nos et in Ecclesiam vestram gravius forte quam creditis et durius auctore Deo vindicare cogemur.
Data Tusculi, XV Kal. Januarii.
Ex transmissa relatione Richerii ad aures nostras pervenit, quod Oddo macellarius ei decem et septem libras solvere debet, quas sibi reddere contradicit. Unde quoniam omnibus ex injuncto nobis officio debitores existimus, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus eumdem O. moneas et districte compellas, ut ei praetaxatam pecuniam reddat, vel pignus pro eodem assignet, aut in praesentia tua plenam exinde justitiam, appellatione remota, exhibeat.
[Col. 0765C] Datum Tusculi, XII Kal. Januarii.
Ad audientiam nostram pervenit quod Jo. Suessionensis terram pupillorum, quorum Th. civis Remensis gerit tutelam, pignori detinet obligatam: unde sortem suam et tantumdem dicitur percepisse. Quoniam igitur usurarum crimen, et quodlibet superabundantiae genus, universis Christianae professionis viris est omnimodis abhorrendum, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus [Col. 0765D] si praefatum Jo. sortem suam de praescripta terra, et tantumdem ultra praeter expensas recepisse constiterit, ipsum eamdem terram memoratis pupillis et tutori eorum, omni occasione et appellatione cessante, restituere et in pace dimittere, auctoritate nostra districte cogatis. Quod si ipsum sortem suam aut amplius exinde non suscepisse noveritis, eumdem, sorte sua recepta pupillis terram, dilatione et appellatione postposita, reddere constringatis: et hoc infra XL dies post harum susceptionem diligentius exsequamini.
Recepta conquestione T. civis Remensis, quod God. quondam Suessionensis, pupillis, quos idem T. habet in custodia, domum, quae ipsis haereditario dicitur jure competere, detineret: discretioni tuae nos mandasse recolimus, ut eumdem G. ad restituendam praedictis pupillis domum detentam, vel coram venerabile fratre nostro Noviomensis episcopo justitiam exhibendam, moneres, et districtius coerceres. Sed eodem G. prout dicitur, antequam ad te litterae nostrae pervenissent, sublato de medio, cum uxorem ejus commonuisses, ut alterum horum exsequeretur: [Col. 0766B] respondit non ad se causam filiorum pertinere, et quod filii propter minorem agere non possent aetatem. Unde quoniam ex dilatione et exspectatione ista, multa possunt praedictis pupillis juris sui detrimenta et incommoda provenire, et nostra interest utriusque pupillis secundum commissum nobis officium providere: discretioni tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praedictam mulierem infra XL dies post harum susceptionem moneas, et districte compellas, ut tutori praedictorum pupillorum pro pueris suis, quorum habet tutelam, in praesentia tua super jam dicta domo respondeat, vel procuratorem, qui pro eis debeat respondere, constituat: aut ipsis eamdem domum libere et quiete dimittat. Tu vero, si experiri [Col. 0766C] voluerit, utraque parte ante te convocata causam audias, et eam justitia mediante, appellatione remota, decidas.
Significavit nobis venerabilis frater noster T., Ambianensis episcopus, quod cum quidam suus [Col. 0766D] presbyter, Willardus nomine, de quadam muliere conjugata, cum qua compaternitatem habere dicitur, a parochianis diffamatus, et publica esset nota respersus, quod videlicet de ipsa duas filias genuisset, et postquam eam abjuravit, iterum de ea filiam recepisset; idem episcopus presbyterum supradictum pro tanta infamia traxit in causam, et ei de tanto excessu purgationem indixit, quam presbyter ipse se obtulit praestiturum. Cum autem semel et secundo eidem presbytero ad petitionem suam canonicae induciae datae fuissent, et die tandem purgationis praedictus presbyter coram episcopo et multis aliis publica confessione dixisset, se de tanta infamia non posse purgare, idem episcopus, habito consilio [Col. 0767A] plurium discretorum virorum, praefatum presbyterum ab officio et beneficio pro causa ipsa suspendit. Sed multis diebus post presbyter ipse ad nostram audientiam appellavit. Tandem vero ad praesentiam nostram accedens, suggerendo nobis quod post appellationem suspensus fuisset, ad te nostras litteras impetravit, ut ei, si res ita se haberet, officium et beneficium suum restitueres, antequam cogeretur purgationem suam praestare. Licet autem antequam litteras nostras audires, praedictus episcopus eumdem presbyterum de falsa suggestione ad nostram, sicut asserit, praesentiam appellasset; nihilominus tamen eidem presbytero suum officium et beneficium reddidisti. Super quo utique, si assertio aeque veritati innititur, non possumus non [Col. 0767B] mirari, cum in litteris nostris soleat, si ita est, semper apponi: et si in litteris illis fuit forte, quod non credimus, eadem conditio praetermissa, nihilominus ea subintelligi debet et semper inquiri si relatio veritati subsistat. Inde est quod fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus utraque parte coram te convocata, veritatem exinde diligenter inquiras, et si tibi constiterit quod memoratus episcopus in his vera nobis suggesserit, supradictum presbyterum, dilatione et appellatione cessante, in eamdem sententiam suspensionis reducas, aut si coram episcopo et multis aliis confessus fuit se super infamia illa non posse purgare, nec rationabilem causam posuit, quare non posset purgationem [Col. 0767C] praestare, nisi quod sibi hujus iniquitatis conscius erat, eum perpetuo ab officio sacerdotali dispenses.
Data Tuscul., XIII Kal. Februarii
Significante nobis dilecto filio nostro R. Catalaunensi archidiacono, accepimus quod cum causa quae inter V. latorem praesentium et J. presbyterum super ecclesia S. Mariae vertitur, in [Col. 0767D] tua praesentia tractaretur, et jam dictus V. testes suos, Herm. scilicet et Henricum presbyteros, produceret, qui super causa ipsa veritatem quam inde noverunt profiterentur, adversa pars eos minus idoneos esse proponens, ipsos tanquam reos criminis ad nostram audientiam appellavit. Caeterum cum utraque pars coram praedicto archidiacono convenisset, et praedictus J. recognosceret, quod eisdem testibus ob solam iracundiam crimina objecisset, tandem eis propter brevitatem termini appellationem prosequi non valentibus, inter ipsos fide hinc inde interposita, de utriusque voluntate idem archidiaconus tali modo composuit, quod si praefatus J. in tua praesentia recognosceret, quod coram eodem [Col. 0768A] archidiacono confessus fuerat, appellationi supersederent. Die vero statuta memoratus J. suam tibi praesentiam exhibere contempsit, et ideo praedictus V. cum testibus suis nostro se conspectui praesentavit, sed ille tunc non venit, nec pro se responsalem transmisit. Cumque super principali negotio appellatum fuisset, examini tuo eamdem causam duximus remittendam, mandantes ut, utraque parte coram te constituta, si tibi constaret praefatum J. fidem, quam dederat violasse, ei de violatione fidei condignam poenitentiam imponens, et praedictis testibus, appellatione remota, receptis, infra XV dies post litterarum nostrarum susceptionem, sublato appellationis remedio, eamdem causam terminares. [Col. 0768B] Sane cum idem V. a nostra praesentia recessisset, et secundum praescriptam formam litteras nostras ad te reportasset, adversarius ad praesentiam nostram accessit, et cum, prout credimus, non essemus memores, quod idem V. scripta nostra detulisset, litteras super eadem causa a prioribus diversas obtinuit. Quo reverso, utraque pars coram te convenit, sed tu secundum priores litteras in causa noluisti procedere, asserens semper extremae voluntati esse cedendum, et litteras posteriores prioribus debere praejudicare. Quia vero idem V. per mensem in curia nostra adversarium exspectavit, et plurimum videtur vexatus, et juramenta priora posterioribus praejudicant, et in contractibus [Col. 0768C] venditionum et emptionum idipsum contingit, fraternitati tuae per praesentia scripta praecipiendo mandamus, quatenus litteris posterioribus, praesertim cum tacita veritate fuerint impetratae, nullas vires habentibus, secundum tenorem priorum litterarum, ita videlicet quod testes examinatos, et qui idonei fuerint recipias, omni occasione et appellatione remota, infra XV dies post harum susceptionem, in causa ipsa procedas, provisurus attentius, ne Joanni, in quo famae et honestati tuae plurimum detrahitur, eamdem causam committas, sed tu ipse eam maturitate et diligentia adhibita terminare debeas.
[Col. 0768D] Data Tusculi, XII Kal. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus HENRICO Remensi archiepiscopo, Catalaunensi episcopo, et dilecto filio Virdunensi electo, S. et A. B.
Religiosos viros a pravarum incursibus nos convenit attentiori cura defendere, et in suis justitiis prompta sollicitudine confovere, ut liberius [Col. 0769A] possint divinis obsequiis vacare, cum eorum paci fuerit sollicita consideratione provisum. Dilecti autem filii nostri abbas et fratres de Caladia [Col. 0769D] Abbatia ordinis Cisterciensis in dioecesi Virdunensi, quam, si Wasseburgio fides sit, inhabitaverunt olim trecenti monachi, nunc vero paucissimi. , transmissa nobis conquestione monstrarunt, quod castellanus Vitriaci eis carrucas suas per violentiam abstulit, et tam ipse, quam quidam alii parochiani vestri eorum bona diripere et praedas ipsis auferre nulla ratione formidant. Quia igitur vestro officio congruit, insolentiam laicorum a gravaminibus virorum religiosorum compescere, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratum castellanum monere curetis et districte compellere, ut jam dictis fratribus de illatis damnis et injuriis irrogatis congrue [Col. 0769B] satisfaciat, et tam ipsi quam caeteris parochianis vestris sub anathematis interminatione districtius prohibere curetis, ne bona ipsorum fratrum violenter diripiant, aut eis praedam auferre praesumant, nec praedas de bonis eorum factas scienter recipiant, aut comparare attentent. Si vero de aliquibus eorum ex parte praedictorum fratrum querimoniam receperitis, ita de ipsis districtam justitiam faciatis, quod iidem fratres suffragio vestrae protectionis adjuti, sua se gaudeant pacifice possidere, et nos studium et diligentiam vestram debeamus in hac parte non immerito commendare.
Data Tuscul., X Kal. Februarii.
Cum dilecti filii nostri prior et fratres de Noveio monachi Silvae-majoris [Col. 0769D] Silva Major, insigne olim monasterium ordinis [Col. 0770D] S. Benedicti a S. Gerardo monacho Corbeiensi in dioecesi Burdigalensi fundatum, hactenus perstat sub congregatione S. Mauri. nobis conquestionem fecissent, quod clerici Braguensis ecclesiae, quam bonae memoriae Samson praedecessor tuus cum assensu comitis Regitestensis praedictis monachis contulit, ita videlicet, ut decedentibus clericis saecularibus, monachi loco eorum substituerentur, eos praepositura et quibusdam praebendis, domibus et aliis bonis contra [Col. 0769D] justitiam spoliassent: nos causam ipsam venerabili fratri nostro Suessionensi episcopo et dilecto filio abbati S. Remigii Remensis sub certa forma commisimus terminandam, mandantes ut si clerici eorum judicio nollent parere, ipsos, nullius obstante appellatione, excommunicationis vinculo innodarent. Sed, sicut ex litteris ipsorum judicum accepimus, ipsi causam diffinientes, clericos, quia noluerunt judicio suo parere, vinculo anathematis perstrinxerunt. Unde cum postea quidam eorum venisset ad praesentiam nostram, [Col. 0770A] ipsos fecimus absolvi, mandantes ut sententia praedictorum judicum rata et inconcussa maneret. Caeterum quoniam relatum est nobis quod occasione litterarum, quas eis pro absolutione sua concessimus, praefatos monachos infestare praesumunt, et contra sententiam punienda temeritate venire attentant, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praescriptam sententiam firmiter faciatis et inviolabiliter, remoto appellationis obstaculo, observari, et si clerici eosdem monachos contra praescriptae sententiae tenorem infestare praesumpserint, eorum praesumptionem debita animadversione percellas. Si qua vero scripta iidem clerici a nobis, quod non credimus, contraria reportarunt, [Col. 0770B] ea litteris istis nulla ratione praejudicent nec monachis sit licitum clericos illos qui, antequam ecclesia praescripta illis fuisset concessa, ibi habuere praebendas, eisdem aliquatenus spoliare.
Data Tusculi, VI Kal. Februarii.
[Col. 0770C] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri C. Magunt. archiep., apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilecti filii nostri G . . . . . Potestas Veronen. et ejusdem civitatis communitas transmissis nobis litteris intimarunt quod, cum super controversia quae inter monasterium Sancti Zenonis et cives Ferrarienses de Hostilia diutius est agitata per arbitrum quemdam Ubertum de Orto, quem utraque pars elegit in arbitrum, et ejus super hoc stare mandato juravit, definitiva sententia lata fuisset, et praedicto monasterio praescripta Hostilia adjudicata, controversiam ipsam niteris suscitare, et abbati praescripti monasterii item Ferrarienses super hoc respondere [Col. 0770D] mandasti. Quia vero non decet quaestionem sopitam, et eam maxime ex qua tot homicidia, et mala perpetrata noscuntur retractare, et sententiam rescindere; de qua observanda dicitur fuisse ab utraque parte juratum, praesertim cum nullus esset litium finis, si causae, quae decisae sunt, in recidivae contentionis scrupulum devenirent, et oportet nos inter civitates Lombardiae, et eorum cives hoc tempore praecipue pacem et concordiam ponere, et ad eorum unitatem vigili studio et meditatione intendere: fraternitatem tuam monemus, atque mandamus, [Col. 0771A] quatenus diligenter considerans et attendens quanta tempora nunc gravia et periculosa existant . . . . praefato abbati super praedicta Hostilia nullam moveat quaestionem, nec enim exinde aliquatenus instinctu quolibet contendas molestiis vel gravaminibus fatigare. Si enim controversia illa suscitaretur, multa mala pericula et homicidia plurima provenirent, et statum pacis et unitatis Lombardiae non modicum perturbarent, ad quem conservandum te volumus toto studio et labore eniti.
Datum Tusculani, V Kal. Februar.
Insinuatum est nobis quod G. et R. Gozo fratribus militiae Templi terras, vineas, et non modica de rebus suis mobilibus per violentiam praesumpserunt auferre. Verum quoniam officio nostro convenit praedictos fratres ab injuriis malignantium defendere, et apostolico patrocinio confovere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictos viros monere studeas, et districte compellere, ut eisdem fratribus terras, et vineas, et alia ablata non morentur cum integritate restituere, vel sub tuae discretionis examine plenam exinde justitiam exhibere. Quod si facere forte contempserint, per te anathematis vinculo innodentur.
Data Tuscul., II Kal. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus W. Senonensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, et S. Meldensi episcopo, et dilecto filio abbati Vallis-Secretae, salutem et apostolicam benedictionem.
Crebra jamdudum suggestio super statu Ecclesiae S. Victoris nostrum pulsavit auditum, et timemus [Col. 0771D] nos in extremo examine severius judicandos si ad inquirenda et corrigenda quae suggeruntur tardi fuerimus, aut remissi, dicente Scriptura: Maledictus qui prohibet gladium suum ab omni sanguine (Jer. XLVIII) . Olim sane ad doctrinam salutis, quae de loco illo fluebat, et bonae conversationis odorem, quo eadem fragrabat Ecclesia, in multis Ecclesiis, et prava in directa, et aspera convertebantur in vias planas, et erat vere puteus aquarum viventium, de quo arentia corda multorum, ad exstinguendum mundanorum desideriorum aestum, potum vitae haurirent. Nunc autem, ut dicitur, dormitante paulatim custodia provisoris, et refrigescente in capite religionis amore, ad partem quoque membrorum quidam se lethalis torpor effudit, et factum est [Col. 0772A] ibi quod de quodam dicitur per prophetam: Comederunt alieni robur ejus, et ipse nescivit. Sed et cani effusi sunt in eo, et ipse ignoravit (Ose. VII) . Nec hoc tamen dicimus, quod non credamus ibi et sapientes et gloriosos viros plurimum inveniri, qui multis esse possunt odor vitae in vitam. Sed non est facile cum multa quoque vi remigum dirigi navem ad portum, si rector qui clavum tenet, imperitus fuerit aut remissus. Idcirco, ne forte contingat illi quod de se ipso lamentabatur Propheta, dicens: Amici mei et proximi mei adversum me appropinquaverunt, et qui juxta me erant a longe steterunt (Psal. VII) , quia in propria persona eamdem ecclesiam visitare non possumus, ei visitationis officium decrevimus dependendum, per apostolica [Col. 0772B] vobis scripta mandantes, quatenus illuc accedentes, de statu ejus et de actibus abbatis et fratrum maturitate ac diligentia qua convenit inquiratis, et quidquid ibi cognoveritis corrigendum, vice nostra taliter corrigatis, ut et religio ibi per studium vestrum ex gratia divina refloreat, et nos de dissolutione tantae domus non teneamur in die judicii reddere rationem. Si videritis autem quod nisi per amotionem unius aut plurium personarum status ecclesiae reformari non possit, nec in hoc parcat gladius vester, sed plenam a nobis auctoritatem accipite, appellatione remota, quae evellenda fuerint evellendi, et quae plantanda fuerint, Domino auctore, plantandi. Nos enim ita per vos apud Deum volumus excusabiles inveniri, ut non sit quod a [Col. 0772C] nobis de spirituali ejusdem Ecclesia detrimento in extremo examine requiratur. Si autem hic exsequendis vos tres non poteritis interesse, duo vestrum non minus haec quae dicta sunt maturius exsequantur.
Datum Tuscul., Kal. Febr.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et canonicis Sancti Victoris Paris., salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0772D] Jamdudum ad nos de statu vestro pervenit quod requiri districtius et corrigi oportebat. Nos autem, quia Ecclesia vestra longo tempore per Dei gratiam religione floruit et scientia, ita ut in odore unguentorum vestrorum multi concurrerint, et in lumine vestro viderint lumen, exspectavimus hactenus, si tandem per vosmetipsos rediretis ad vos, et de medio vestri dissentionis et scandali materiam tolleretis. Caeterum quia in exspectatione nostra non tam correctionem aliquam subsequi quam infirmitatem vestram aggravari conspicimus, dignum duximus ad ecclesiam vestram personas aliquas destinare, venerabiles scilicet fratres nostros W. Senonensem archiepiscopum, apostolicae sedis legatum, et S. Meldensem episcopum, et dilectum [Col. 0773A] filium N. abbatem Vallis Secretae, qui quomodo se habeat status vester inquirant, et quae corrigenda cognoverint, appellatione remota, corrigant et emendent. Quocirca per apostolica vobis scripta praecipiendo mandamus, quatenus, expositis eis cum ad vos venerint quae necessitas et emendatio vestra poscit exponi, quae inter vos ipsi, vel duo eorum, aut de reformanda ordinis disciplina, aut de personis, si res exegerit, amovendis, statuendum esse cognoverint, suscipiatis humiliter et firmiter observetis.
Datum Tuscul., Kal. Febr.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio LUDOVICO Christianissimo Francorum regi, S. et A. B.
Considerantibus nobis eximia gloriae tuae praeconia, nihil facile videtur occurrere quod te tanta commendatione dignum, et tam securum de sempiterna retributione possit efficere, quam quod sincera devotione religionem diligere comprobaris, et ad eam in regno tuo plantandam juxta quod regiae convenit officio dignitatis, libenter intendis. Utinam qui sunt in ordine sacerdotum ad institutionem et conservationem religionis eo animo et [Col. 0773C] cura procederent, quo favor regius ad defensionis auxilium sequeretur! Credimus enim quod ita per regnum tuum totius. Ecclesiae status se haberet, quod et nomen Domini honoraretur in omnibus, et turba fidelium populorum in via vitae duces plurimos invenirent. Nunc autem dormitantibus sacerdotibus, quos aliorum custodiae oportet intendere, tepescit in multis locis sacra religio, et, ut cujusdam verbis utamur, pro molli viola et purpureo narcisso,
Datum Tusculi, Kalendis Februarii.
Milites Templi quod Jerosolymis situm est, quam specialiter sint omnipotentis Dei servitio mancipati, et coelesti militiae dediti, reverendus eorum habitus indicat, et signum crucis Dominicae quod in suo corpore assidue bajulant, evidenter declarat. Ipsi enim in hoc constituti sunt, ut pro fratribus animas ponere non formident. Unde quia dignum est ut tam praeclaris athletis Christi modis omnibus, quibus secundum Deum poterimus, providere curemus, fraternitatem tuam rogamus, monemus atque mandamus, quatenus [Col. 0774D] divini amoris intuitu, et pro reverentia beati Petri et nostra, necnon et pro animae tuae salute, ipsos diligas, manuteneas et honores, et eis jura sua integra et illibata conservans, tuae protectionis patrocinium et favorem ministres, et de malefactoribus suis eis plenam justitiam non differas exhibere. Specialiter autem tuae fraternitati mandamus ut Guitterium parochianum tuum moneas instanter et districte compellas ut praedictis fratribus praedam, quam olim de villa Onisvisner dicitur abstulisse, si ita est, sine dilatione restituat, et de violentia illata congrue satisfacere non postponat. Si autem commonitioni tuae obtemperare contempserit, eum vinculo excommunicationis astringas.
Data Tuscul., IV Nonas Februarii.
Constitutus in praesentia nostra O. subdiaconus, praesentium lator, supplici nobis relatione proposuit, quod, cum dilectus filius noster abbas S. Petri Catalaunensis eum ordinandum in ecclesia S. Medardi, quae ad suam dicitur ecclesiam pertinere, de assensu capituli sui venerabili fratri nostro Suessionensi episcopo praesentasset, ut eum de praedicta [Col. 0775B] ecclesia investiret, et animarum sibi curam committeret, memoratus episcopus ea facere recusavit; verum, quia indecens est et penitus obvium rationi, ut praenominato subdiacono, nisi pro manifesta et rationabili causa, plebis cura denegetur: discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus infra XL dies post harum susceptionem, praedictum episcopum monere, ac propensius inducere studeatis, ut praedictum subdiaconum de praescripta ecclesia investiat, et animarum sibi curam committat; aut quare id facere non debeat, coram vobis rationabilem causam ostendat. Quod si monitis vestris obtemperare contempserit, vos nostra freti auctoritate saepe dictum subdiaconum, omni dilatione et appellatione cessante, de praedicta [Col. 0775C] ecclesia investiatis, et animarum sibi curam committatis: ita quidem quod memorato episcopo de plebis cura, praedicto vero abbati de temporalibus debeat respondere.
Datum Tusculani, III Non. Februarii.
ALEXANDER papa III presbyteris et aliis clericis [Col. 0775D] parochialium ecclesiarum ad monasterium S. Petri de Montibus pertinentium.
Pervenit ad nos quod cum habitatores parochiarum vestrarum ex antiqua consuetudine apud monasterium S. Petri de Montibus consueverunt sepeliri, vos contra consuetudinem illam corpora defunctorum in vestris ecclesiis sepelitis. Quoniam igitur non decet vos praescripto monasterio quidquid juris subtrahere, cui jura sua sicut devoti filii integra conservare debetis: per apostolica vobis scripta praecipiendo mandamus, quatenus, si ita est, in ecclesiis vestris neminem de habitatoribus ipsis ad sepulturam recipere praesumatis, nisi apud vos elegerint sepeliri: nec quemquam de caetero laicum infra muros ecclesiarum vestrarum sepelire tentetis, quia [Col. 0776A] id indignum esset, et ab institutione ecclesiastica penitus alienum.
Datum Tuscul., Non. Febr.
Insinuavit nobis Araldus presbyter, lator praesentium, quod cum prior et capitulum Sarmeliensis ecclesiae Dominico diacono ecclesiam S. Remigii de Masdeio, quae ad jurisdictionem eorum spectare dignoscitur, vivente presbytero ejusdem ecclesiae, concessissent, memoratus diaconus eam in manibus praedicti prioris multis [Col. 0776B] praesentibus refutavit. Transacto vero aliquanto tempore, presbyter ille, qui erat in eadem ecclesia, ipsam priori et capitulo resignavit: quam praefatus prior de assensu capituli praedicto Araldo concessit, et eum venerabili fratri nostro Catalaunensi episcopo praesentavit, a quo curam animarum recipiens, praescriptam ecclesiam postea per septem annos pacifice possedit. Post haec autem, ut idem presbyter asseverat, praenominatus diaconus ad nostram praesentiam accedens, nostras ad te litteras impetravit, in quibus continebatur quod, si legitimis testibus probare posset, sibi praedictam ecclesiam prius canonice concessam fuisse, ipsam ei restituere non differres. Quam quidem ecclesiam presbytero reclamante, [Col. 0776C] et ad nostram praesentiam diaconum appellante, illi restituisti: verum quoniam ex nostri officii debito singulis et praesertim viris ecclesiasticis justitiam suam integram conservare tenemur, et quae aliquo errore facta esse noscuntur, ad rectitudinis tramitem revocare; fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus infra XL dies post harum susceptionem, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rei veritate diligenter inquisita et cognita, si constiterit tibi quod praedictus diaconus praescriptam ecclesiam in manibus praefati prioris refutaverit, et eam postea praedictus A. canonice fuerit adeptus, et libere possederit, [Col. 0776D] ipsam, amoto diacono, praenominato presbytero, omni dilatione et appellatione cessante, restituas, quam eum facias pacifice possidere.
Data Tuscul., VI Idus Februarii.
Paci et quieti religiosorum virorum pastorali sollicitudine nos oportet diligenter intendere, et ne indebitis molestiis agitentur, attentiori studio providere; intelleximus autem ex insinuatione dilectorum filiorum nostrorum abbatis et fratrum monasterii Virtuensis, quod Laudatus [Col. 0777A] Catalaunensis civis eos pro quadam pecunia, quam ab eis injuste requirit, jugiter inquietat, licet praedicti abbas et fratres firmiter asseverent ei se nihil debere persolvere. Unde quoniam ex injuncto nobis officio viros ecclesiasticos ab universorum injuriis et molestiis defensare tenemur, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus memoratum virum moneas, et districte compellas, ut nihil indebite a praedictis fratribus exigere, nec eos de caetero inquietare vel eorum bona injuste molestare praesumat. Si autem de ratione confidit, et adversus eos super jam dicta pecunia agere voluerit, coram te ordine judiciario experiatur, et tu causam audias et eam debito [Col. 0777B] fine decidas.
Data Tuscul., V Idus Februarii.
Dilectus filius noster abbas S. Theodori transmissa nobis conquestione monstravit quod Helisendis mulier, et vir suus, eum super quadam terra multipliciter inquietant, et indebitis molestiis agitare praesumunt. Cumque super hoc causam intrassent, demum ad nostram audientiam appellarunt. Quia vero ex injuncto nobis officio universis Dei [Col. 0777C] fidelibus debitores existimus, et cuique in jure suo adesse debemus, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictam mulierem et virum ejus commoneatis, et districte compellatis, ut ab infestatione praefati abbatis super praescripta terra omnino desistant, et eam in pace sibi ac quiete dimittant; vel si de jure confidunt, in praesentia vestra ordine judiciario experiantur. Si autem causam intrare decreverint, partibus ante vestram praesentiam convocatis, et rationibus hinc inde auditis et cognitis, eamdem causam, remoto appellationis obstaculo, mediante justitia, decidatis.
Datum Tuscul., II Idus Febr.
Eos quos honestate credimus et scientia praeeminere, tanto diligentius tuae commendamus sollicitudini, quanto ad tuam fraternitatem specialius spectat viros honestos et litteratos diligere, et eis honorem et gratiam exhibere, attendentes itaque prudentiam et honestatem dilecti filii nostri F. Ostrevandensis archidiaconi, ipsum tanquam virum probum honestum et discretum sincero cordis affectu diligimus, et eum fraternitati tuae sollicite duximus commendandum. Quapropter charitatem tuam rogamus atque monemus, [Col. 0778A] quatenus pro reverentia B. Petri et nostra, et intuitu probitatis et honestatis suae ipsum diligas, manuteneas, et honores, et in petitionibus suis efficaciter et clementer exaudias et eum in honore et beneficiis suis nullatenus graves, nec a quoquam gravari permittas: ita quod se gaudeat dilectioni tuae nostris precibus commendatum, et nos quoque sinceritati tuae gratias teneamur copiosas referre.
Data Tuscul., Idus Februarii.
[Col. 0778B] Cum olim conquestione Stephani pauperis clerici latoris praesentium causam, quae inter ipsum et canonicos Catalaunensis Ecclesiae super terris ad dotem altaris de Cortoismunt pertinentibus, quas iidem canonici detinebant, vertebatur, dilectis filiis nostris archidiacono et decano Ecclesiae tuae commiserimus, appellatione postposita, terminandam, ipsi, sicut ex litteris eorum accepimus, terras ipsas ad dotem ejusdem altaris pertinere, et praedicto clerico restituendas esse per sententiam judicarunt; sed jam dicti canonici sententiam exsecutioni mandare, aut jam dicto clerico ad commonitionem eorum fructus inde perceptos restituere noluerunt. Nos itaque sententiam ipsam ratam et firmam habentes, fraternitati tuae per apostolica [Col. 0778C] scripta mandamus, quatenus memoratos canonicos et nostra et tua auctoritate compellas, ut praescriptas terras supradicto clerico, quemadmodum sibi a praedictis judicibus adjudicatae fuerunt, in pace et quiete, appellatione cessante dimittant, et fructus, si quos inde a tempore latae sententiae perceperunt, ei sine dilatione et diminutione qualibet restituere non postponant.
Data Tuscul., X Kal. Martii.
ALEXANDER papa III GUIDONI abbati S. Nicasii, et M. RADULFO canonico Remensi.
Suggestum est auribus nostris quod Galcherus de Castellione villam de Belloi, quae ad monasterium B. Remigii pertinet, diabolico furore accensus destruxit, et duas alias villas ejusdem monasterii ita spoliavit, quod spolia inde abducta XL librarum pretio aestimantur. Milo vero Malus-Vicinus, cum eidem monasterio plura damna et injurias intulisse dicatur, nec vult inibi satisfacere, neque quod ratio exigit exhibere. Simon autem de burgo praedicto monasterio apud Wandrecicurt damna plurima et injurias inferre non cessat. Praeterea Burdinus [Col. 0779A] de Besanes terram, quae praenominato monasterio fuit in eleemosynam data, duobus hominibus, quibus eam abbas ejusdem loci haereditario jure concesserat, auferre laborat. Sane presbyter de Alem. in villa praescripti monasterii quamdam domum in damnum ejusdem ecclesiae aedificare praesumit. Ad haec cum quidam homo Sancti Remigii se cum quadam parte haereditatis suae, divini amoris et charitatis ardore succensus, hospitali S. Mariae Remensis ad serviendum hospitibus pro animae suae remedio reddidisset, parentes ejus a longe venientes, quamvis magnam partem bonorum suorum eis dederit, praelibatum monasterium et Ecclesiam Remensem super jam dicta eleemosyna inquietare nituntur. Unde quoniam nostra interest jura ecclesiarum [Col. 0779B] defendere, et eis contra malefactores suos apostolicae protectionis patrocinium ministrare, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus ex parte nostra praedictas personas commoneatis, et districtius compellatis, ut praedicto monasterio de damnis et injuriis allatis congrue satisfaciant, et ablata restituant, et de caetero ab ejus et rerum suarum molestatione penitus conquiescant, vel sub vestrae discretionis examine plenam exinde sibi justitiam exhibeant.
Praeterea abbas saepe dicti monasterii, de thesaurario Laudunensi, quod apud Creonam justitiam suam imminuat, et penitus subtrahat; et de Willermo marescalco nobilis viri comitis Henrici, quod [Col. 0779C] cuidam homini suo X libras abstulerit, et multa ei mala fecerit; et de abbate Tenaliis, qui cum dicatur multa illi damna inferre, ei exinde coram venerabili fratre nostro Remensi archiepiscopo noluit, prout mandavimus, respondere, gravem ad nos querimoniam transmisit. Ideoque vobis praesentium auctoritate injungimus, ut praedictos viros ad resarcienda illata damna praefato abbati, et ad restituenda ablata, et ad satisfactionem de illatis injuriis exhibendam, vel ad complementum justitiae faciendum, auctoritate nostra monere, et districte compellere studeatis: et in supradictis omnibus cum ea maturitate et providentia procedatis, quod exinde diligentia et sollicitudo vestra valeat non immerito commendari, et nos discretioni vestrae confidentius [Col. 0779D] negotia ecclesiastica committere valeamus.
Datum Tusculani, IX Kal. Martii.
Causam quae inter dilectos filios nostros abbatem S. Urbani [Col. 0779] S. Urbani abbatia ordinis S. Benedicti, in dioecesi Catalaunensi, sub congregatione S. Vitoni, uti et Dervensis. et abbatem Dervensem super quadam capella vertitur, dilectis filiis nostris P. abbati S. Remigii et F. decano Remensi commisimus audiendam, et fine debito terminandam. Verum [Col. 0780A] quoniam abbas Dervensis super falsa suggestione, licet eadem causa fuerit, appellatione remota, commissa, ad nostram, sicut accepimus, audientiam appellavit, et illi appellationi ad nos factae voluerit deferre, tibi de cujus prudentia et honestate confidimus, causam ipsam committimus audiendam et fine congruo terminandam. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et, rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, eamdem causam concordia vel justitia mediante, remota appellatione, decidas.
Data Tuscul., IX Kal. Martii.
Rationabiles et honestas petitiones gratanti animo debemus admittere, et vota quae a rationis tramite non discordant prosequente effectu complere. Relatum est siquidem auribus nostris quod, cum singulis annis duas procurationes, unam in depositione sancti Remigii, et alteram in translatione ipsius, Remensi archiepiscopo debeatis persolvere, et singulis quibusque certis numeris et mensuris distinctis, de frescengiarum pretio nulla aestimatio facta fuisset: venerabilis frater noster Henricus Remensis [Col. 0780C] archiepiscopus molestiam et inquietationem, quam inde habebatis, pia consideratione respiciens, vobis et monasterio vestro frescengias omnino remisit: ita sane quod in depositione beati Remigii quinquaginta solidos, Remensis monetae, et totidem in translatione ipsius Remensibus archiepiscopis annuatim solvere teneamini. Quam utique remissionem, quemadmodum a praedicto archiepiscopo facta est, et sigilli sui munimine roborata, ut firmam et ratam habeatis, eam auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus: statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem [Col. 0780D] hoc attentare praesumpserit, indignationem Omnipotentis et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Tuscul., VIII Kal. Martii.
Perlatum est ad audientiam nostram quod, cum causa quae inter dilectos filios nostros canonicos [Col. 0781A] S. Nicolai Catalaunensis et abbatem Dervensem super ecclesia Campi-Auberti vertitur, in praesentia fratris nostri Catalaunensis episcopi tractaretur, ad nostram fuit audientiam appellatum. Quia igitur neutra partium ad agendum venit instructa, tibi, de cujus prudentia et honestate confidimus, eamdem causam committimus audiendam, et appellatione remota fine debito terminandam. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et, rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, eamdem causam infra duos menses, remoto appellationis obstaculo, mediante justitia decidas.
Data Tuscul., VIII Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Bituricensi et Ambianensi [Col. 0781D] Theobaldo. episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
Quoniam certo experimento didicimus vos esse cultores et amatores justitiae, et ea modis omnibus abhorrere quae de radice iniquitatis noscuntur procedere, vobis, quorum fidem et sinceritatem sumus experti, causam matrimonii quae inter nobilem [Col. 0781C] mulierem S. et R. de Guisia virum ejus vertitur, jampridem commisimus audiendam et fine debito terminandam. Quia vero eadem causa, sicut ex litteris vestris accepimus, nondum est fine congruo terminata, fraternitati vestrae per iterata scripta mandamus, quatenus in unum pariter convenientes, utramque partem congruo loco et tempore ante vestram praesentiam convocetis, et, rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, eamdem causam pontificali maturitate ac gravitate adhibita, et cujuslibet gratia et favore postposito, ita pure et sincere secundum aliarum nostrarum litterarum tenorem, servata canonum aequitate, remoto appellationis obstaculo, decidatis, quod judicium vestrum tam apud Deum quam apud homines debeat [Col. 0781D] non immerito comprobari. Si quae vero litterae a nobis ex parte viri, istis aut prioribus litteris nostris contrariae fuerint impetratae, eis fidem nullatenus adhibeatis, sed eas tanquam subreptitias reputetis. Caeterum si praedictus vir mulieri quod ipsam recipere debeat, et maritali affectione tractare, juxta mandatum vestrum, plenam securitatem praestare noluerit, eum appellatione remota, excommunicationis sententia percellatis, et per totum episcopatum Landunensem auctoritate nostra freti, faciatis sicut excommunicatum vitari, et apud nobilem virum Philippum comitem Flandrensem partes [Col. 0782A] vestras efficaciter interponatis, ut eidem mulieri terram quam ex parte sua vir ejus accepit, sine molestia faciat reddi, et in pace dimitti, donec praedictus vir suum plenius cognoscat excessum, et Ecclesiae humiliter adimpleat et devote mandatum. Volumus autem ut infra XI dies post harum susceptionem quae supradicta sunt maturius exsequamini.
Data Tuscul., VIII Kal. Martii.
[Col. 0782B] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri G. Mediolanensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectus filius Obertus subdiaconus noster, Modoetiensis Ecclesiae archipresbyter, transmissa nobis relatione monstravit quod proceres et vavassores de Sexto ecclesiae suae decimas recusant exsolvere et divinae propter hoc Majestatis oculos contra se non dubitant provocare. Nam cum decimae a Deo sint non ab homine institutae, offensam Dei incurrunt qui eas subtrahere locis quibus sunt deputatae praesumunt. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praedictos proceres et vavassores moneas [Col. 0782C] instanter et districte compellas ut praefato presbytero et ecclesiae suae debitas decimas de animalibus et aliis suis rebus de quibus consuetum est decimum dari, sine diminutione deinceps et difficultate persolvant, nec eas ulterius in animae suae perniciem detinere praesumant. Si qui autem monitis tuis contumaciter parere contempserint, eos ecclesiastica censura percellas.
Datum Tusculani, IV Kalend. Martii.
Relatum est nobis quod abbas de Chimeignon [Col. 0781] Chemino, abbatia ordinis Cisterciensis in dioecesi Catalaunensi. , se jactitat ac gloriatur a nobis litteras impetrasse, ut quoscunque de tuo vellet archiepiscopatu impetere, eos ante venerabilem fratrem nostrum Willelmum Senonensem archiepiscopum, apostolicae sedis legatum, posset, remoto appellationis obstaculo, convenire. Quod utique falsum esse cognoscas, et qua fronte id jactitet vehementer miramur: cum nec ei nec aliis nos credamus similes litteras indulsisse, nisi per errorem forte hoc contigisset. Unde volumus et mandamus ut, si tibi litteras tales [Col. 0783A] ostenderit, eas ab illo extorqueas, et ipsas nobis transmittas, ut, si per errorem factae sunt, corrigere possimus, aut poenam infligere, si fuerit infligenda.
Data Tuscul, III Kal. Martii.
Perlatum est ad audientiam nostram quod, cum Leo canonice fuisset in abbatem Sancti Gisleni [Col. 0783D] S. Gisleni monasterium ordinis S. Benedicti in Hannonia altero a Montibus lapide distans in dioecesi Cameracensi. electus, postea quia noluit illud nefandum et detestabile juramentum praestare, a schismaticis fuit ejectus, et alius in loco suo per Cameracensem [Col. 0783B] dictum electum [Col. 0783D] Petrum de Alsatia scilicet, de quo supra. intrusus. Unde quoniam ex eo quod fidei catholicae et unitatis virtutem servavit, gloriam meruit et laudem acquirere, et dignae retributionis praemium exspectare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, rei veritate comperta, si tibi constiterit, quod de persona praedicti L. canonice fuisset facta electio, et pro alia causa non fuerit amotus, nisi quia schismaticae pravitati noluit consentire, nec illo detestabili juramento foedari, ipsius electionem, si alias idoneus est, nullius obstante appellatione, confirmes, et ipsum administrationem praedictae Ecclesiae, intruso amoto, libere facias sine molestatione, habere, et si quis eum super hoc ausu temerario infestare praesumpserit, in eum ecclesiasticae [Col. 0783C] animadversionis non differas exercere censuram.
Data Tuscul., III Kal. Martii.
Suggestum est nobis quod charissimus in Christo filius noster Ludovicus illustris Francorum rex fuerit requisitus, ut filio F., persecutoris Ecclesiae, suam desponsaret filiam in uxorem. Quia vero id regno periculosum et Ecclesiae posset esse damnosum, fraternitatem tuam monemus atque mandamus, [Col. 0783D] quatenus ne matrimonium illud fiat, praedicto regi modis omnibus studeas dissuadere, et rem penitus impedire. Si enim regi placuerit, eam filio imperatoris Constantinopolitani poterit tradere in uxorem, quia nos opportune, Deo adjuvante, laborabimus quod res celeri compleatur effectu. Sane apud imperatorem regnum et consanguinei puellae aerarium indeficiens semper invenient.
Data Tuscul., II Kal. Martii.
Ex insinuatione Danielis presbyteri S. Joannis in Gandavo accepimus quod, cum ei et quibusdam aliis singulis annis exactionem pecuniae irrationabilem faceres, et in consuetudinem, duceres, illis te suppliciter et devote rogantibus ut te a tali exactione temperares, tu vehementer commotus atque turbatus, praedictum D. quia verbum proposuit, ab officio suspendisti, alios terrore minarum ad hoc inducens quod quidquid statueres de rebus eorum pro tuo nutu acciperes, et quod grave est, [Col. 0784B] abbati S. Petri Gandensis [Col. 0784D] Vulgo Blandiniensis, insignis abbatiae ordinis S. Benedicti. firmiter praecepisti ut illo prorsus expulso, alium loco suo presbyterum substitueret. Quae utique si veritate subsistunt, quam gravia sint et dura animadversione plectenda, nisi personam tuam multo charitatis fervore diligeremus certis experimentis sentires, et evidentibus indiciis comprobares. Dignitas vero et officium quod, providente Domino, geris, debet te circa subditos tuos modestum et temperatum efficere et propitium reddere ac benignum, et illud deberes semper attendere, quod in epistola B. Petri legitur: Non sicut dominantes in clero, sed forma facti gregis; ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, et sub periculo ordinis et officii tui districte praecipimus quatenus, si ita est, praefato sacerdoti [Col. 0784C] beneficium et officium suum cum integritate in pace et quiete restituens, ab hujusmodi exactionibus, quae tuae administrationis dignitati noscuntur penitus obviare, desistas. Hoc enim de radice cupiditatis et avaritiae provenit, unde Simoniacae pravitates erumpunt et enormitates plurimae committuntur, et exempla perniciosa procul dubio generantur. Consulens ergo tuae honestati, ita excessus et praesumptiones tuas in hac parte corrigas atque emendes, quod nullam a praefato sacerdote vel aliis de te querelam super hujusmodi de caetero audire debeamus. Scias enim et pro certo cognoscas quod, si ad nos super his querela fuerit ulterius perlata, quantumcunque personam tuam diligamus, [Col. 0784D] ita duriter in te animadvertimus quod caeteri hoc audientes similia timebunt ullatenus attentare.
Data Tusculi, Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus [Col. 0785A] fratribus nostris Meldensi [Col. 0785D] Stephano de Capella, anno 1164 facto episcopo. et Ambianensi [Col. 0785D] Theobaldo. episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
Suggestum est nobis quod, cum dilectus filius noster nobilis vir comes Robertus disposuerit filiam suam Hugoni de Brois, tradere in uxorem et matrimonio copulare, nobilis vir comes Henricus inter eos eam lineam affinitatis esse proposuit, quod non possent cum Deo et ratione conjungi: cumque super hoc ab examine venerabilis fratris nostri Trecensis episcopi [Col. 0786D] Henrici de Carinthia, ex monacho Morimundi episcopi creati, qui jacet in monasterio de Bulencuria. ad nostram audientiam fuisset appellatum, comite Roberto nuntium suum mittente, altera pars nec venit, nec aliquem pro se responsalem transmisit. Nos igitur de prudentia et honestate vestra plenius confidentes, [Col. 0785B] experientiae vestrae causam ipsam duximus committendam. Ideoque fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus, si quae personae apparuerint quae matrimonium ipsum legitime velint et possint impetere, rationes et allegationes, quae hinc inde in medium producentur, diligenter audiatis, et testes, si qui idonei fuerint, quibus fides sit adhibenda, appellatione remota, recipiatis, et eorumdem juratorum attestationes studiosius conscribentes, eas sub vestris sigillis clausas nobis mittatis, terminum utrique parti congruum praefigentes, quo debeant cum ipsis attestationibus apostolico se conspectui praesentare. Verumtamen si super eadem causa non fuerit appellatum, nolumus [Col. 0785C] quod in ejus exsecutione aliquatenus procedatis.
Data Tuscul., IV Nonas Martii,
Dilectos filios nostros S. magistrum et D. fratrem militiae Templi, nuntios tuos, ad nos cum tuae fraternitatis litteris venientes, debita benignitate recepimus, et accepto ex eorum fideli et prudenti assertione quod frater noster episcopus [Col. 0785D] Belvacensis in quibusdam inobediens tibi existens, in duabus synodis quas celebrasti, non ita reverenter et humiliter, sicut decuit, respondisset, et quod antequam fraternitatem tuam requisisset, significaverit nobis se a te fuisse gravatum, et nec, cum tu eum propter hoc appellasses, et in propria persona iter arripuisset ad nostram praesentiam veniendi, prosequi appellationem curasset, licet clerici sui eum excusarent, quod hoc non contemptu vel contumacia aliqua, sed pro infirmitate solummodo dimisisset, adversus eum commoti sumus atque turbati, et ipsum prout expedire cognovimus [Col. 0786A] et salva honestate nos decuit, per litteras nostras super hoc redarguere curavimus, utpote qui tuae sincerissimae devotionis et fidei quam circa sacrosanctam Romanam Ecclesiam, et specialiter circa personam nostram a tempore nostrae promotionis insuperabili constantia, exhibuisti, memores existentes, ferventissimum desiderium et voluntatem habemus, te sicut fratrem charissimum, et magnum membrum, ac firmissimam columnam Ecclesiae, sincerissimo cordis affectu diligere, et honori et exaltationi tuae, quantum cum Deo et justitia possumus, prompta voluntate deferre. Verumtamen quia decet te, tum nobilitate sanguinis qua praeemines, tum etiam obtentu dignitatis qua polles, erga subditos et maxime suffraganeos tuos [Col. 0786B] spiritum benignitatis et mansuetudinis gerere, et benignum ac misericordem existere, nos de clementia et mansuetudine tua plurimum praesumentes, et tibi tanquam fratri charissimo prompto desiderio cupientes deferre, praedicto episcopo dedimus in mandatis, ut a te misericordiam et veniam suppliciter postulans tibi tanquam patri et domino super his quae manifesta sunt, et unde ad nos est appellatum, cum omni humilitate et reverentia satisfaciat, et se humilem, devotum et obedientem exponat. Ideoque fraternitatem tuam rogamus, consulimus et monemus, quatenus ex quo episcopus se in conspectu tuo humiliaverit, et a te misericordiam et veniam expetierit, ei satisfactione [Col. 0786C] congrua, quam te deceat exigere, et ipsum exhibere, recepta, rancorem et indignationem remittas, et clementer gratiam tuam restituas et amorem, et circa eum animum benignum exhibeas et placatum, et ita ipsum in mansuetudine et benignitate pertractes, quod exinde mansuetudinis tuae clementia valeat potissimum commendari, et nos quoque una cum eo laetari possimus, quod eum ad tuam misericordiam et benignitatem remisimus, et exinde affectioni tuae uberes teneamur gratiarum actiones referre.
Data Tuscul., IV Nonas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HENRICO Remorum archiepiscopo, et PETRO abbati S. Remigii, S. et A. B.
Ex transmissa conquestione Richardi pauperis clerici ad aures nostras pervenit quod G. clericus Gandavensis ei praebendam in ecclesia Sanctae Pharaildis sibi concessam illicite auferre praesumpsit. Unde quoniam viris ecclesiasticis, et his maxime qui paupertate laborant, in sua justitia debitores [Col. 0787A] existimus, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictum clericum instanter moneatis et districtius compellatis, ut eidem R. praescriptam praebendam sine molestia et difficultate restituat, et in pace et quiete dimittat, vel in praesentia vestra plenam exinde, appellatione remota, non differat exhibere justitiam.
Data Tuscul., IV Nonas Martii.
Sicut ex litteris decani et canonicorum Atrebatensis [Col. 0787B] Ecclesiae nobis innotuit, cum Ecclesia ipsa pastore vacaret, ipsi in dilectum filium nostrum R. [Col. 0787D] Robertum, qui fuit etiam praepositus Ariensis, S. Donatiani Brugensis et S. Amati Duacensis, et etiam episcopus Cameracensis, ac misere periit [Col. 0788D] occisus 1172, teste Alberico in Chronico. praepositum S. Audomari unanimiter convenerunt, et eum sibi elegerunt episcopum et magistrum. Licet autem ad te sicut ad metropolitanum suum pertineat electionem eorum confirmare, quia tamen idem praepositus infra ordines est, et dispensatio talis electionis ad Romanum pontificem et non ad alium spectat, a nobis instanter et suppliciter postularunt ut eorum electionem dispensative auctoritate apostolica firmaremus. Nos itaque eorum precibus annuentes, et attendentes prudentiam et discretionem ipsius praepositi, et per eum praefatae Ecclesiae credentes grata commoda proventura, in hoc de communi fratrum nostrorum [Col. 0787C] consilio dispensandum duximus, et electionem ipsam, salva dignitate et justitia tua et ecclesiae tibi commissae, auctoritate apostolica confirmandam. Ad haec attendentes quomodo praedicto electo apud nobilem virum Philippum Flandrensem comitem tot immineant negotia, quod ab his facile non possit ac celeriter expediri, ad instantiam precum ipsius comitis ei duximus indulgendum, ut a proximo festo Pentecostes usque ad annum revolutum, ad recipiendos ordines contra voluntatem suam non debeat cogi: ita quod eisdem negotiis expeditis, devotiori animo ordines et consecrationem possit recipere, et liberius officio pontificali vacare. Unde volumus et mandamus, quatenus eumdem electum [Col. 0787D] de recipiendis ordinibus infra terminum ipsum non graves, quoniam sacri canones multo majus temporis interstitium his indulgent, qui sunt ab ordine ad ordinem promovendi.
Data Tusculi, IV Nonas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus HENRICO Remensi archiepiscopo, [Col. 0788A] et G. Tornacensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Relatum est auribus nostris ex transmissa conquestione parochianorum Dudasselensis Ecclesiae, quod, cum alicui eorum a circatoribus decimarum objectum fuerit, quod integras decimas non exsolverit, et post tertiam Dominicam non exhibuerit quod de decimis dicitur esse subtractum; tandem proxime sequenti feria post tertiam Dominicam eum oportebit juramento firmare, quod integre decimas persolvisset, nisi forte supplere voluerit quod de decimis dicitur subtraxisse. Si vero in praestando sacramento manu, vultu, vel oculis, seu aliqua parte trepidavit, ita quod trepidatio possit notari; vel si unus vel plures digiti manus defuerint, qui non sint [Col. 0788B] positi super reliquias sine trepidatione qualibet, cogitur de prava et iniqua consuetudine duos solidos et decimam in duplum solvere, quam dicitur subtraxisse. Quae utique consuetudo prava est penitus et detestabilis, et tam divino quam humano juri contraria, nec nisi de superabundantis cupiditatis radice noscitur processisse, cum magis sint commendandi, qui cum tremore, quam illi qui ad sacras reliquias irreverenter, ut non dicamus impudenter, accedunt. Quoniam igitur pravae consuetudines sunt penitus exstirpandae, nec debent locum inter clericos vel laicos invenire, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si res ita se habet, tam horrendam et detestabilem consuetudinem auctoritate [Col. 0788C] nostra et vestra evellatis et penitus exstirpetis, et ex eo quod in praestando juramento trepidaverunt, qui juramentum facere compelluntur, aut quod totam manum super reliquias non posuerunt, ipsos non sustineatis de caetero aliqua poena mulctari. Si qui vero fuerint, qui propter hoc poenam aliquam irrogaverint, ipsos a tanta praesumptione, sublato appellationis remedio, censura ecclesiastica compescatis, prohibentes attentius decimas a laicis exigi, vel eas ipsis exsolvi, aut eis de subtractione decimarum excusationem vel juramentum quodlibet exhiberi.
Data Tusculi, III Nonas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus HENRICO Remensi archiepiscopo, et G. [Col. 0788D] Galterio de Mauritania ex decano facto episcopo. Laudunensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum dilectus filius noster L. pro canonicis Brugensibus, et R. presbyter Dudasselensis Ecclesiae in nostra essent praesentia constituti, super quibusdam [Col. 0789A] oblationibus coram nobis inter se coeperunt quaestionem movere; ad easdem sibi oblationes vindicandas, idem presbyter privilegium quoddam sub nomine praepositi Brugensis et praedictorum canonicorum nobis repraesentavit, quod, a nobis confirmari attentius postulabat, adjiciens quod cum ipse et ecclesia sua praescriptis oblationibus sine judicio spoliati sint, idem presbyter ad nostram audientiam appellavit. Praefatus vero L., qui verbum pro supradictis canonicis faciebat, asseruit pactionem quae super eisdem oblationibus facta fuerat, de jure stare non posse, nec debere praescriptum privilegium confirmari, quoniam pravus contractus fuerat, cum pro recompensatione oblationum, quae spirituales sunt, temporalia fuerint erogata. Nos itaque volentes eidem [Col. 0789B] causae finem imponere, cum neuter super his quae dicebat fidem nobis facere posset, eamdem causam experientiae vestrae committimus, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandantes, quatenus, utraque parte ante vestram praesentiam convocata, rei veritatem studiosius inquiratis, et si inveneritis praefatum presbyterum et ecclesiam secum praescriptis oblationibus absque judicio vel post appellationem spoliatos, eis oblationes ipsas, sublato appellationis remedio, faciatis restitui, et deinde si praedicti canonici exinde agere voluerint, causam audiatis et appellatione remota fine debito terminetis.
Data Tuscul., XI Nonas Martii.
Significavit nobis dilectus filius noster W., decanus S. Salvatoris, quod cum parochianus quidam ecclesiae S. Mariae Brugensis, ad quamdam mulierem consuetudinem habuisset, tandem mulier eum reclamavit in virum, et vir mulierem ipsam suam esse uxorem negavit, sed recognovit se eam aliquanto tempore carnaliter habuisse. Cum autem in praesentia sua eadem controversia tractaretur, in prima et secunda vocatione mulier in matrimonii probatione defecit, et deinde datis induciis, praefata mulier matrem suam et servum fratris sui et propriam [Col. 0789D] ancillam sororis suae ad matrimonium probandum produxit. Eodem vero decano super causa ipsa sententiam ferre volente, praefata mulier venerabilem fratrem nostrum Tornacensem episcopum appellavit, diem praefigens quo ad ecclesiam accederet. Vir vero ad audientiam nostram in voce appellationis prorupit. Unde quia propter absentiam partium non potuimus in causa procedere, eam experientiae tuae committimus, fraternitati tuae praesentium auctoritate mandantes, quatenus cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde plenius [Col. 0790A] auditis et cognitis, causam ipsam infra XI dies post harum susceptionem, sublato appellationis remedio, canonico fine decidas.
Data Tusculi, XI Nonas Martii.
Querelam P. presbyteri ad nos venientis accepimus, quod Rain. comes ei decem et septem solidos contradicit exsolvere, quos sibi data fidejussoria cautione exhibere tenetur. Adjecit insuper quod Henricus de Magno-prato ei per servientem suum jumentum quoddam fecit violenter auferri, et eumdem [Col. 0790B] presbyterum, in eum violentas manus injiciendo, turpiter et inhoneste tractari. Nihilominus etiam nobis proposuit, quod idem H. T. presbytero nepoti suo XXV solidos contra justitiam abstulit, quos reddere sibi contemnit. Quia igitur sustinere non possumus vel debemus, ut laici debeant clericorum jura violenter invadere, vel in ipsos ausu temerario deservire, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus ablata omnia memoratis presbyteris infra XL dies post harum susceptionem facias cum integritate restitui, aut exinde sibi coram te, appellatione remota, plenam et sufficientem justitiam exhiberi, ita quidem quod si jam dicti milites aliter tibi non acquieverint, eos ecclesiastica [Col. 0790C] censura percellas. Si vero tibi constiterit servientem praefati Henrici ad supradictum presbyterum de mandato ejusdem Henrici violentas manus ausu nefario injecisse, quid exinde facere debeas tua discretio plenius recognoscit.
Data Tuscul., Non. Martii.
His quae pertinent ad incrementa virtutum et animarum salutem, promptam nos convenit curam et diligentiam adhibere, et Ecclesiarum commodis et [Col. 0790D] profectibus ferventi desiderio et sollicitudine aspirare. Sane non est prudentiae tuae incognitum, sed certum et manifestum, quantum oporteat episcopum super cura gregis sibi commissi circumspectionem et sollicitudinem gerere, et ne luporum morsibus exponatur, oculo attentioris sollicitudinis vigilare. Caeterum quoniam venerabilis frater noster Suessionensis episcopus cancellariae officium et pontificalis administrationis sollicitudinem non potest simul et congrue exercere, cum utrumque officium totam non divisam desideret habere personam, ei mandavimus ut, relicta cancellaria [Col. 0789D] Alexandri papae monitis haud dubium paruit Hugo Suessionensis episcopus, cancellariam dimittendo; nam, uti observat Mabillonius in libro II De [Col. 0790D] re dipl., cap. 12, vacabat cancellaria annis 1171 et 1173; obiit autem Hugo 1175. , curae et administrationi [Col. 0791A] injunctae sibi sollicitudinis diligenter et studiose intendat, et super custodia Ecclesiae et populi sibi commissi vigil et intentus existat, ut inde coram Patrefamilias, plenam valeat reddere rationem. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus eumdem episcopum super hoc eodem commoneas, et si cum assensu et pace charissimi in Christo filii nostri E. illustris Francorum regis fieri potest, districte compellas.
Data Tuscul., Nonis Martii.
[Col. 0791B] Constitutus in praesentia nostra Jac. presbyter, supplici nobis conquestione monstravit quod, cum abbas S. Salvatoris de Virtute eum ad ecclesiam S. Stephani villae Senioris venerabili fratri nostro Catalaunensi praesentasset episcopo, et ipsum episcopus de ecclesia investisset; postmodum abbas, quia idem presbyter ad nutum suum nolebat censum augere, coepit negare quod illi dedisset ecclesiam, aut ipsum ad eam praesentasset. Cumque super hoc tam ipse quam W. clericus, cui abbas praescriptam concessisse ecclesiam asserebat, coram praefato episcopo convenisset, licet episcopus fateretur se praedicto W. curam illius ecclesiae non commisisse; timens tamen praefatus presbyter adversarii potentia praegravari, ad nostram audientiam appellavit. [Col. 0791C] Cumque propter hoc se nostro conspectui praesentasset, nec ipse et responsalis abbatis ad agendum venissent instructi, nos minime potuimus in causa procedere, aut ei debitum finem imponere. Quapropter de tua prudentia et honestate plenius confidentes, eamdem causam experientiae tuae committimus audiendam, et fine debito terminandam. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus tam abbatem, quam presbyterum et clericum ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, si legitime tibi constiterit, quod praenominato presbytero praescripta ecclesia per repraesentationem abbatis et concessionem episcopi collata fuerit, nec postea [Col. 0791D] commiserit, propter quod ea debuerit merito spoliari, ipsam ei, appellatione et occasione remota, facias pacifice ac quiete dimitti: alioquin causam audias, et quod justum fuerit, sublato appellationis remedio, judices.
Data Tuscul, VI Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus HENRICO Remensi archiepiscopo, et G[ALTERO] Laudunensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0792A] Licet in litteris quas de quibusdam oblationibus, unde inter canonicos Ecclesiae S. Donatiani Brugensis et R. Dudassellensis ecclesiae presbyterum vertitur controversia, vestrae discretioni direximus, positum fuerit, quod dilectus filius noster L. pro canonicis verbum fecisset: meminimus nos tamen et fratres nostri nihilominus recolunt, quod idem L. se praedicti praepositi tantum fuisse asseruit responsalem. Unde quod ipse in aliis litteris canonicorum fuisse dicitur, ex nimia negotiorum frequentia incorrectum remansit. Supradictus vero presbyter se dicebat contra eumdem praepositum nullam causam habere, sed duntaxat contra canonicos. Volumus igitur et mandamus ut, eo quod in aliis litteris praefatus L. responsalis canonicorum fuisse [Col. 0792B] perhibetur, non obstante, super eadem causa rei veritatem, juxta tenorem aliarum litterarum nostrarum studiosius inquiratis: et si inveneritis memoratum presbyterum et ecclesiam suam fuisse praescriptis oblationibus sine judicio vel post appellationem spoliatos, eis oblationes ipsas, dilatione et appellatione cessante, faciatis restitui, et deinde si praedictus praepositus vel canonici adversus eumdem presbyterum vel ecclesiam suam exinde noluerint agere, vos causam audiatis, et eam, appellatione remota, fine canonico terminetis.
Data Tuscul., V Idus Martii.
Ex parte Catalaunensis capituli adversus Rogerum Tokellum et Guidonem filium senescalli et alios complices suos querelam accepimus, quod in thesaurarium ecclesiae suae et clericos ejus violentas manus ausu temerario injicientes, eos turpiter et inhoneste tractaverunt. Unde quoniam tantae praesumptionis excessus gravi est animadversione plectendus, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus hujus rei veritatem diligenter inquiras, et si ita esse inveneris, praedictos viros publice accensis candelis, appellatione remota, [Col. 0792D] excommunicatos denunties, et eos attentius facias evitari, donec eidem thesaurario et clericis ejus de illata injuria condigne satisfaciant, et cum litteris tuis de tanto satisfacturi excessu, apostolico se conspectui repraesentent.
Data Tuscul, III Idus Martii.
Quoniam scriptum est in libro Psalmorum: Universae viae Domini misericordia et veritas (Psal. XXIV, 10) ; et alibi: Misericordia et veritas praeibunt ante faciem tuam (Psal. LXXXVIII, 13) , P. latorem [Col. 0793A] praesentium, quem ignorans filium esse sacerdotis in presbyterum ordinasti, ad misericordiam tuam jampridem duximus remittendum ut, si alias idoneum et honestum eum esse cognosceres, ad ecclesiam reciperes ad quam fuerat praesentatus. Unde quod ei ad suggestionem nostram praescriptam ecclesiam assignasti, gratum gerimus et acceptum; fraternitatem tuam monentes, atque mandantes quatenus eum in praescripta ecclesia manuteneas, et eam ibi occasione illa molestari vel perturbari nulla ratione permittas: ita tamen quod dispensatio, quam circa istum adhibere volumus, aliis non debeat legem praefigere, nec tu inde sumas exemplum, ut de caetero filios sacerdotum in sacerdotio genitos ad ordines promoveas, nisi in claustro canonicorum [Col. 0793B] regularium vel monachorum fuerint dignae conversationis judicio comprobati.
Data Tuscul. III Idus Martii.
Constituto in praesentia nostra Henrico, archidiacono Silvanectensi, dilecti filii nostri S. et magister S. et D. fratres militiae Templi nuntii tui, in audientia nostra et fratrum nostrorum adversus fratrem nostrum Silvanectensem episcopum [Col. 0793D] Henricum, ex abbate S. Quintini Bellovacensis factum episcopum. , ex parte tua querimoniam gravem deposuerunt, quod [Col. 0793C] eum G. clerico tuo primam praebendam quae in ecclesia sua vacaret ad preces suas concessisset, eam quae vacavit inter ipsum et praedictum archidiaconum contra decretum nostrum, quod in concilio Turonensi edidimus [Col. 0793D] Sic enim in concilio Turonensi, cap. 1: Majoribus ecclesiae beneficiis in sua integritate manentibus, indecorum nimis videtur, ut minores clericorum [Col. 0794D] praebendae recipiant sectiones. Idcirco ut in magnis, ita et in minimis suis membris, firmam habeant Ecclesiae unitatem. Divisionem praebendarum aut digni tatum per mutationem fieri prohibemus. , dividere non formidavit, et cum eum per litteras et viva voce, ut quod fecerat corrigeret monuisses, ipsum quia noluit, tuae commonitioni parere, ad nostram audientiam appellasti. Archidiaconus vero servata modestia et humilitate in sui prolatione sermonis, quod nuntii tui proposuerant, noluit diffiteri, sed episcopum fuisse immemorem decreti nostri, quando praebendam dimidiavit, constanter proposuit, et quod non pro contemptu tuo, sed infirmitate praepediente, appellationem exsequi [Col. 0793D] omisisset, prudenti relatione adjecit. Nos vero volentes honori et dignitati tuae, in quibus cum Deo et justitia possumus deferre, et ne alii audaciam delinquendi assumant, et occasionem violandi decretum nostrum attentiori studio providere, episcopum suspendimus ab auctoritate donandi praebendas, usque ad misericordiam nostram vel catholici successoris nostri, et archidiaconum dimidia praebenda, quam contra decretum nostrum suscepit, deliberato fratrum nostrorum consilio privavimus, auctoritate [Col. 0794A] nostra in archidiaconatu et canonicatu remanentem, ita quod dimidia illa praebenda perpetuo careat; sed ei dimidia quam habet ab episcopo suo postquam per misericordiam apostolicae sedis ei donandi praebendas auctoritas erit restituta, vel a successore suo integretur, vel alia integra assignetur. Verum licet praedictus G. clericus tuus eadem ratione sua debuisset dimidia praebenda privari, pro honore tamen tuo, et pro consideratione fraternitatis tuae, et quia ipse absens erat, eam sibi dispensative dimisimus; ita quod integra praebenda in eadem ecclesia cum vacaverit, relicta dimidia ei debeat assignari. De caetero praedictum episcopum charitati tuae sollicite commendamus, rogantes atque monentes, quatenus eidem episcopo gratiam tuam clementer restituens [Col. 0794B] et amorem, eum sicut facturam tuam diligas, manuteneas, et honores, et benigne ac mansuete pertractes. Nos enim ei dedimus in mandatis, quod tibi tanquam patri et domino suo debitam obedientiam et reverentiam exhibeat, ad quod eum promptum et voluntarium esse non dubitamus.
Data Tuscul., III Idus Martii.
Constitutis in praesentia nostra dilectis filiis nostris fratre Simone et magistro Stephano, nuntiis [Col. 0794C] tuis, et magistro Gerardo latore praesentium, iidem nuntii tui eumdem G. dixerunt excommunicatum fuisse, et debere sicut excommunicatum vitari: praedictus vero G. asseruit quod, cum mulier quaedam, quae super XVIII libris ab alia impetebatur, decesserit, dilectus filius noster Bos. archidiaconus Ecclesiae tuae, qui vices tuas in causis gerebat, adversus eum occasione suscepta; quia causa ipsa tibi committebatur, et idem G. pro praedicta muliere ad litteras commissionis impetrandas apud nos steterat, ipsum convenit, ut tanquam fidejussor super causa ipsa in sua praesentia responderet. Ipse vero se fidejussorem non recognoscens, et quomodo in litteris ipsis de fidejussione nihil continetur considerans, coram eodem [Col. 0794D] archidiacono noluit exinde respondere, imo ad nostram audientiam appellavit. Verum quod idem archidiaconus eum excommunicasset, se dicebat penitus ignorare, nisi quod praedicti nuntii eum asservabant excommunicatum fuisse. Licet autem non teneret sententia, si in eum post appellationem lata fuisset, quia tamen utrum ante vel post appellationem excommunicatus fuisset nobis erat incognitum, eum fecimus a sententia illa absolvi, eumque remittimus absolutum; fraternitatem [Col. 0795A] tuam monentes attentius et mandantes, quatenus eum pro absoluto habeas, et ab omnibus facias pro absoluto haberi, nec occasione illius excommunicationis ab eo quidquam exigas, vel ab aliis exigi patiaris, nec aliquam sibi propter hoc poenam infligas aut permittas infligi.
Data Tusculi, II Idus Martii.
Veniens ad apostolicae sedis clementiam D. diaconus, lator praesentium, lacrymabili nobis conquestione [Col. 0795B] monstravit quod, cum ei abbas et fratres S. Eugendi [Col. 0795D] S. Eugendi, abbatia nobilis et antiquissima in dioecesi Bisuntina, a S. Romano fundata, Condatum primum appellata, dein a tertio suo abbate S. Eugenio dicta, hodie innotescit sub nomine [Col. 0796D] S. Claudii, cujus corpus hactenus incorruptum servat. ecclesiam de Masdeio canonice concessissent, frater noster Catalaunensis episcopus eum ad praesentationem illorum recipere noluit, sed alium ipsis invitis in eadem ecclesia intrusit; unde idem diaconus compulsus est ad sedem apostolicam appellare. Quia vero hujus rei veritas nobis non constat, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus rem ipsam diligenter inquiras, et si ita esse inveneris, et episcopus rationabilem causam ostendere non potuerit, quare ipsum ad eamdem ecclesiam recipere nolit, praefato D. praescriptam ecclesiam, occasione et appellatione cessante, facias assignari: ita quod iste non cogatur pro defectu justitiae amplius laborare. Si [Col. 0795C] autem de ratione ista a sua portione fuerit amovendus, illo amoto, qui contra voluntatem abbatis et fratrum fuit immissus, alium idoneum ibidem ad repraesentationem illorum non differas ordinare.
Data Tusculi, XVII Kal. Aprilis.
Causam quae inter G. Remensem et A. mulierem super quadam domo coram dilecto filio nostro B. archidiacono Remensi diutius est agitata, et, sicut [Col. 0795D] dicitur, ad nos per appellationem delata experientiae vestrae committimus audiendam, et, appellatione remota, fine congruo terminandam. Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, cum exinde requisiti fueritis, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis et si cognoveritis causam ipsam ad nos per appellationem fuisse delatam, rationibus hinc inde auditis, et cognitis, eamdem causam, sublato appellationis remedio, concordia vel judicio terminetis.
Datum Tuscul., XVI Kal. Aprilis.
Relatum est auribus nostris quod, cum frater noster G. [Col. 0796D] Guido de Joinvilla. Catalaunensis episcopus parochianos suos, Evannum scilicet et alios quosdam et eorum familias pro suis excessibus excommunicationis sententia percussisset, mandato nostro recepto, et satisfactione, sicut credimus, congrua praestita, caeteros praeter uxorem praenominati E. a sententia qua tenebantur absolvit. Uxorem vero ejusdem E. contempsit absolvere, quoniam novem libras, quas [Col. 0796B] pro ejus absolutione idem episcopus exigebat, ei noluerat exhibere, licet eadem mulier super eo unde excommunicata fuerat parata fuisset juris aequitati parere. Cum autem praefatus episcopus in proposito suo persisteret, jam dictae mulieri in morte sua, poenitentia fuit, viaticum, nec non et coemeterium denegatum. Quia igitur, si vera sunt haec quae de jam dicto episcopo ad nostram audientiam perferuntur, multa debent et gravi animadversione puniri, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus super hoc rei veritatem diligenter inquiras, et si tibi constiterit jam dictum episcopum eidem mulieri, ipsa absolutionem petente, cupiditate pecuniae absolutionis beneficium denegasse, et eam [Col. 0796C] propter illius avaritiam sine poenitentia decessisse, et episcopum usque ad mandatum nostrum ab officii pontificalis exsecutione suspendas, et corpus praedictae mulieris ecclesiasticae tradi facias sepulturae, quoniam in illum poena redundare debet et culpa, qui in mortis articulo ei absolutionem petenti absolutionis beneficium denegavit.
Data Tusculi, XVI Kal. Aprilis.
Quoties a viris ecclesiasticis committuntur ea [Col. 0796D] quae a laicis gravi debeant animadversione requiri, tanto in ipsis celerius commissae iniquitatis excessum debemus corrigere, quanto eorum exemplo ad bonum vel malum caeteri facilius provocantur. Innotuit autem auribus nostris ex conquestione M. diaconi, latoris praesentium, quod Joannes Brieter et Erlewinus avunculus ejus, Ecclesiae tuae canonici, ipsum infra capitulum coram dilectis filiis nostris decano et canonicis ejusdem Ecclesiae contumeliis et conviciis affecerunt, et violentas in ipsum manus injiciendo, non sunt veriti turpiter [Col. 0797A] et inhoneste tractare. Quia igitur non solum in clericis, sed in quibuslibet et aliis tantus et tam gravis excessus multa debet severitate puniri, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, qualiter per eos qui interfuerunt, super hoc veritatem diligenter inquiras, et si ita esse inveneris, supradictos canonicos, appellatione remota, excommunicatos denunties, et donec eidem diacono de injuriis irrogatis, congrue satisfaciant, et cum litteris tuis apostolico se conspectui repraesentent, eos facias sicut excommunicatos attentius evitari.
Data Tusculi, XVI Kal. Aprilis.
Ex parte abbatissae et sororum S. Petri Remensis ad audientiam nostram est querela perlata quod, cum inter ipsas et dilectos filios nostros canonicos Laudunensis Ecclesiae super quadam silva et terra de communi dividenda, judicio divisio jampridem facta fuisset, iidem canonici jam dictis sororibus infra divisionem illam damna gravia et injurias intulerunt. Licet autem sorores illae ad sui juris tuitionem obstaculum appellationis interposuissent, nihilominus tamen iidem canonici, appellatione [Col. 0797C] contempta, ipsis damna et injurias intulerunt; quibus damnis et injuriis provocatae, ad apostolicam sedem suam coactae sunt destinare querelam. Quia igitur non est sub silentio relinquendum, quod a quibuslibet, nedum a viris ecclesiasticis contra juris ordinem in contemptum nostrum et Ecclesiae attentatur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus rem ipsam diligenter inquiras, et si ita esse inveneris, praefatos canonicos moneas, et collata tibi auctoritate compellas, ut supradictis sororibus illata damna infra XI dies post harum susceptionem, appellatione remota, cum integritate resarciant, et de injuriis irrogatis satisfactionem exhibeant competentem. De contemptu vero appellationis, eam ipsis, sublato [Col. 0797D] appellationis remedio, poenam infligas, quod, fama referente, ad audientiam nostram debeat pervenire.
Data Tusculi XVI Kal. Aprilis.
Relatum est auribus nostris quod, cum Elisendis vidua Joannem Aculensem et sororem ejus super debito XII librarum, quas sibi solvere tenebantur, [Col. 0798A] ipsa et filii sui in praesentia tuae discretionis impeterent, ipsi volentes justitiam effugere, ad nostram justitiam appellarunt; sed spatio duorum annorum elapso, appellationem per se vel per alios non sunt aliquatenus prosecuti. Quia igitur indignum esset et contrarium penitus rationi, ut justitia jam dictae viduae vel filiorum suorum sub occasione derisoriae appellationis debeat deperire, nos eamdem causam tuo examini remittentes, per apostolica tibi scripta mandamus, quatenus, si tibi constiterit eumdem J. et sororem ejus appellationem per se vel per alium non fuisse tanto tempore elapso prosecutos, eos moneas et omni cum districtione compellas, ut praescriptam pecuniam memoratae viduae et filiis suis infra XI dies [Col. 0798B] post harum susceptionem sine molestia et diminutione persolvant, aut exinde sibi coram te, appellatione remota, exhibeant justitiae complementum.
Data Tusculi, XVI Kal. Aprilis.
Ad apostolicae sedis audientiam ex parte ecclesiae S. Remigii querela pervenit quod canonici Suessionenses et Nicolaus de Bazochis homines S. Remigii ad redemptionem compellant, eosque multis [Col. 0798C] vexationibus et injustis exactionibus iniquietare praesumant. Eapropter quoniam indignum est ut ab eis praefata ecclesia indebitam hominum suorum jacturam sustineat, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus jam dictos viros diligentius commonere et districte compellere studeas, ut a praenominatae hominum ecclesiae redemptione, et ab ipsorum molestiis et exactionibus curent omnimodis abstinere. Si autem super hoc aliquid juris se habere confidunt, in praesentia tua poterunt experiri.
Data Tusculi, XII Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Turonensi [Col. 0797D] Joscio, qui ab anno 1157 ad 1175 rexit Ecclesiam Turonensem. archiepiscopo et Eduensi episcopo [Col. 0798D] Henrico Odonis II Burgundiae ducis fratri. , salutem et apostolicam benedictionem.
Cum dilecti filii nostri magistri Stephanus et Milo Catalaunenses, nuntii venerabilis fratris nostri H. Remorum archiepiscopi, cum litteris ejus ad nostram praesentiam accessissent, sollicitis apud [Col. 0799A] nos precibus institerunt ut excommunicationis sententiam quam in nobilem virum Henricum comitem pro suis excessibus promulgavit, apostolicae sedis munimine firmaremus. Dilecti vero filii nostri Joannes Salvalupus et magister Melior, qui pro ipso comite super eodem negotio venerant, sententiam ipsam non esse tenendam coram nobis constantius asserebant, quoniam post appellationem ad sedem apostolicam factam, ipsam aiebant fuisse prolatam. Verum jam dicti nuntii archiepiscopi sententiam, sicut pars altera constanter asseverabat, post objectum appellationis obstaculum in eumdem comitem latam fuisse recognoverunt; sed addentes dixerunt quod idem comes, fines appellationis transgrediens, per praepositos [Col. 0799B] et malitiam suam terras Ecclesiae Remensis post appellationem invasit, et ecclesiam quamdam jurisdictionis archiepiscopi, hominum ibidem existentium aliis interfectis, aliis vero in captionem ductis, pro sua fecit voluntate comburi, nec homines quos in sua captione tenebat ad preces et commonitionem praedicti archiepiscopi absolvere voluit, donec ipsos sese redimere injuste coegit. Contra quod siquidem nuntii jam dicti comitis responderunt quod, si praepositi et militia sua post appellationem talia commiserunt, non de ipsius conscientia vel mandato processit, et quod de captivis requisitus fuisset, omnino inficiabantur, adjicientes quod homines ipsius comitis terram [Col. 0799C] archiepiscopi non invaserunt, sed cum praepositi et militia ejusdem archiepiscopi terram comitis invaderent, ei sui homines occurrerunt, et ipsos fortuna prosperante in fugam verterunt, de quibus alios occiderunt, alios vero in captionem duxerunt.
Licet autem hinc inde coram nobis varia super eodem negotio dicerentur, super his tamen neutra partium nobis fidem facere potuit, et cum duo ex his solummodo ex utriusque partis confessione nobis constarent, quod videlicet ad nos appellatum fuisset, et post appellationem praenominatum comitem archiepiscopus excommunicationi subjecerit, sententiam ipsam juxta preces et petitionem ipsius non potuimus nec debuimus confirmare vel [Col. 0799D] ratam habere, quamvis ei sicut venerabili fratri nostro, et tam dignitatis officio quam sanguinis generositate praeclaro, in omnibus quae cum Deo possumus, prompta voluntate condescendere velimus, nisi prius super his quae nuntii ejus nobis proposuerant, certitudinem possemus habere. Ne igitur alterutri partium pro juris defectu relinquere videamur materiam conquerendi, horum cognitionem experientiae vestrae, de qua plenam et indubitatam fiduciam gerimus, duximus committendam, apostolica vobis auctoritate mandantes ut insimul convenientes, super his omnibus infra XI dies post harum susceptionem, rei veritatem diligentius inquiratis; et si vobis constiterit jam dictos praepositos et militiam de mandato vel [Col. 0800A] conscientia supradicti comitis, post appellationem et ante excommunicationem terram praefati archiepiscopi non repellentes, sed inferentes injuriam aggressos fuisse, aut etiam ipsum ab eodem archiepiscopo requisitum, homines ei quos tenebat in vinculis reddere noluisse, vel exinde sibi justitiam exhibere, sententiam in eum latam, nisi interim inter se, quod magis cupimus, amicabiliter convenerint, remoto appellationis obstaculo auctoritate nostra ratam habeatis et confirmetis, et eam praecipiatis inviolabiliter observari. Caeterum incendiarios illos quae in praescripta ecclesia ignem apponere praesumpserunt, usque ad dignam satisfactionem excommunicatos denuntietis, et ab omnibus faciatis cautius evitari. Alioquin [Col. 0800B] sententia tenere non debet, quia sententia post appellationem lata, sicut vestra novit fraternitas, nullius potest vel debet esse momenti, nisi cognitum fuerit vel probatum quod postea commiserit quare debet anathematis vinculo detineri. Nihilominus etiam praesentium vobis auctoritate mandamus, vel super aedificatione castrorum, si inde mandatum charissimi in Christo filii nostri L. illustris Francorum regis receperitis, partes nostras efficaciter interponatis, et causam compositione, si poteritis, vel etiam judicio studeatis terminare; quod autem de excommunicatione mandavimus, hoc idem de interdicto terrae praecipimus observari.
[Col. 0800C] Data Tusculi, XI Kal. Aprilis
Illum sinceritatis et devotionis ardorem et integritatis constantiam quam a nostrae promotionis exordio circa unicam et singularem matrem tuam sacrosanctam Romanam Ecclesiam, et specialiter circa personam nostram magnanimiter exhibuisti, semper in pectore nostro gerentes, et admirandae fidei tuae virtutem nihilominus sollicita meditatione [Col. 0800D] pensantes, firmum propositum et ferventem admodum gerimus voluntatem, personam tuam sicut fratris charissimi et immobilis columnae Ecclesiae affluenti charitate diligere, et honori et exaltationi tuae ardenti desiderio aspirare. Cum enim te pro domo Domini et fide catholica murum inexpugnabilem et turrim fortitudinis opposueris, et negotium, et causam Ecclesiae pro viribus laboraveris promovere, merito confidere potes et plenam obtinere certitudinem, quod personam tuam de puritate animi diligamus, et pro tuo velimus honore esse solliciti omnimodis et studiosi. Unde si quando tuae fraternitati aliqua scribimus quae forte tibi gravia videantur, non ex minori affectione hoc facimus, sed quanto ferventius diligimus, tanto [Col. 0801A] ea quae ad conservationem tuae honestatis et famae, et incrementa spectant virtutum, tibi libentius suademus, et te ab his proponendo interdum aspera et dura revocare semper intendimus, quae tuae opinionis famam aliqua possint detractionis nebula obfuscare. Nam cum pater quem diligit corrigat et castiget, et meliora sint verbera amici quam blanda oscula inimici, minime posses de nobis plenam habere fiduciam, si tibi non sollicite consuleremus quae tuo honori expediunt et saluti, et ad famae tuae integritatem reservandam potissimum spectare noscuntur, praesertim cum scriptum sit: Qui famam suam negligit, crudelis. Quapropter cum nobis et tibi forma sit praefixa secundum quam subditos adhibita providentia et [Col. 0801B] moderatione debeamus tractare, non debet moveri fraternitas tua, nec ulla ratione turbari, si monitis et mandatis nostris tibi suggerimus, quod suffraganeos tuos, et maxime Belvacensem episcopum, ultra metam a SS. Patribus praefixam non graves, sed potius in mansuetudine et benignitate pertractes, et circa te habeas personas ita maturas, honestas atque discretas, quod earum conversatione opinio tua redoleat, et honestatis tuae virtus laudabilius enitescat, et quarum consilio in tractandis negotiis ecclesiasticis confidenter inniti possis, et eis in absentia tua incunctanter committere quae emergunt negotia exsequenda.
[Col. 0801C] Sane si clerici Belvacensis episcopi gloriati sunt, quod non credimus, nos in eo juri et dignitati tuae derogasse, non debuisti fidem facile adhibere, cum adeo nostrae circa te ferveat affectio charitatis, quod scienter pro aliquo juri et dignitati tuae detrahere in nullo velimus. Verum eidem indulsimus quod non potuimus de jure sibi denegare, videlicet quod tibi non licet ecclesias et jura ipsius contra formam canonum et SS. Patrum statuta disponere vel ordinare, aut ejus gravare personam; alias enim nullatenus credere debes quod pro Belvacensi episcopo juri vel dignitati tuae a nobis detractum fuisset. Porro nos tanta circa te puritate animi et sinceritate cordis affluimus, quod de plenitudine dilectionis et gratiae apostolicae sedis [Col. 0801D] et nostrae ita securus et certus potes existere, et ita confidenter de nobis praesumere, sicut aliqua persona melius unquam possit confidere vel sperare, nec animum aut aures accommodes, si quis unquam in contrarium praesumpserit susurrare. Caeterum nolumus quod pro gratia quam in conspectu nostro et totius Ecclesiae tuis exigentibus meritis invenisti, praedictum Belvacensem vel quoslibet alios graves, unde in te pontificalis maturitas vel modestia sacerdotalis debeat sustinere defectum. De caetero prudentiam tuam rogamus, monemus, consulimus et exhortamur, quatenus juxta consilium et exhortationem charissimi in Christo filii nostri illustris Francorum regis, fratris tui, et aliorum amicorum tuorum cum nobili viro comite [Col. 0802A] Henrico de discordia quae inter te et eum de Castello vertitur pacifice amicabiliterque componas, considerans, sicut vir providus et discretus, quanta ex eadem discordia tibi et Ecclesiae tuae et eidem comiti damna possint et incommoda provenire. Si autem componere secum super hoc non potueris, regis super hoc vel alius judicium subeas, cui causam ipsam idem rex duxerit committendam.
Datum Tusculi, XI Kal. Aprilis.
Cum sacrosancta Romana Ecclesia caput et magistra [Col. 0802B] omnium Ecclesiarum sit, disponente Deo, constituta, et ad eam consultationes et quaestiones de diversis mundi partibus merito referantur, quod eam super variis juris quaestionibus consulueris, gratulamur, et prudentiam tuam non immerito commendamus. Inde est quod fraternitati tuae scriptis praesentibus dignum duximus respondere. Si frustratoriae dilationis causa vel etiam necessario ante sententiam vel postea fuerat appellatum, hujusmodi appellantibus annus indulgeri solet, aut si urgens et evidens necessitas comparuerit, indulgetur biennium, nisi forte judex a quo appellatum fuerit, secundum locorum et provinciarum distantiam et quantitatem temporis, recisius tempus fuerit moderatus, infra quod si is, qui appellavit, [Col. 0802C] causam appellationis non fuerit prosecutus, tenebit sententia, si post sententiam appellaverit, et a causa sua cecidisse videtur, nec amplius super eodem negotio audietur appellans. Si vero absque omni gravamine et ante litis ingressum fuerit appellatum, hujusmodi audietur appellans, quoniam sacri canones passim appellare permittunt. Si tamen ante sententiam appellavit, cogetur illius stare judicio a quo noscitur appellasse. Si autem in agro vel alias ante causae ingressum fuerit appellatum, non solent dici hujusmodi appellationes, sed in jus vocationes. Praeterea si raptor sit, vel alias violentus detentor alienae rei qui appellat, hujusmodi appellatio facta in judicio apud ecclesiasticas personas [Col. 0802D] solet audiri, nisi forte manifestus raptor, vel fornicator existat, sicut ille quem absentem et non requisitum Apostolus excommunicavit. Ad haec si in una causa aliquis appellaverit, et pendente appellatione aliquod crimen committat, vel prius commisisse dicatur, vel modo etiam accusetur, vel conveniatur de alia re de qua non sit appellatum, nec illa contingat judicem a quo in alio quoque negotio appellavit, potest, si voluerit, tanquam suspectum vitare. Alioquin debebit stare judicio ipsius a quo appellatum est, maxime si judex suus ordinarius existit.
Item, si duobus coram judice litigantibus, alter ad nostram, alter ad sui judicis audientiam super eodem negotio appellaverit, et ille qui ad suum [Col. 0803A] judicem appellavit, ad diem appellationis veniens, ad eum se appellasse proponat, eo tacito quod adversarius ad audientiam Romani pontificis appellasset; si legitime citatus neque venerit, nec aliquem miserit responsalem, aut etiam alias parere contemnit, et in eum excommunicationis sententiam tulerit, tenebit utique excommunicationis sententia pro contumacia, nisi cognoverit judex eum ad audientiam Romani pontificis appellasse.
Denique, quod in fine quaestionum tuarum quaeris, si a civili judice ante judicium vel post ad nostram audientiam fuerit appellatum, an hujusmodi appellatio teneat: tenet quidem in his qui nostrae sunt temporali jurisdictioni subjecti; in aliis vero si de consuetudine Ecclesiae teneat, secundum juris [Col. 0803B] rigorem tenere non credimus.
Datum Tusculi, XI Kal. Aprilis
Constitutis in praesentia nuntiis venerabilis fratris nostri Henrici Remensis archiepiscopi, fratris tui, et nobilis viri comitis Henrici, et coram nobis inter se litigantibus, ex eorum assertione comperimus inter eumdem archiepiscopum et comitem contentionem non levem, sed gravem nimis exortam, quae nobis tanto magis gravis est et molesta, quanto [Col. 0803C] universos de regno tuo et praesertim nobiles et potentes potiori vellemus pace gaudere, sicut qui pacem tuam et ejusdem regni, prout bene meruisti, non alienam, sed nostram et Ecclesiae specialem et propriam reputamus. Nos autem contentiones eorum pro nostri officii debito sedare volentes, utriusque petitionibus, quantum de ratione fieri potuit, condescendimus, et tam de appellatione quam de excommunicatione quae ad nos specialiter pertinebant causam venerabilibus fratribus nostris Turonensi archiepiscopo et Eduensi episcopo, viris utique prudentibus et discretis, cognoscendam commisimus et fine debito terminandam. Caeterum quoniam supradictus comes quaedam castra per [Col. 0803D] eumdem archiepiscopum in damnum etiam non modicum et detrimentum suum conqueritur de novo esse constructa, unde tanta et tam gravis radix dissensionis videtur habere fomentum, nos super eamdem dissensione non modica commotione turbati, et de ipsorum pace prout debemus solliciti, regiam magnitudinem rogamus, consulimus et monemus, quatenus ad reformandam inter eos pacem atque concordiam partes tuas efficaciter inter eos interponas, et de medio ipsorum omnem studeas tollere materiam jurgiorum, et causam ipsam judicio vel amicabili compositione, quod magis optamus, [Col. 0804A] decidas, quia melius est et salubrius nascenti morbo occurrere quam postquam induruerit quaerere medicinam. Si vero super aedificatione praedictorum castrorum te forte, quod non credimus, nolueris intromittere, causam ipsam personis discretis committas, quae super hoc studium adhibeant et laborem, et causam ipsam, si fieri poterit, compositione amicabili aut etiam judicio satagant terminare. Multum enim tibi et regno tuo expedit ut inter adeo magnas et potentes personas pax et concordia celerius reformetur.
Data Tusculi, XI Kal. Aprilis.
Clerici et nuntii venerabilis fratris nostri Remensis archiepiscopi proposita nobis assertione monstrarunt quod clerici tui cum insultatione in via asseverabant se a nobis litteras impetrasse quibus jurisdictione et reverentia ipsius archiepiscopi exemptus fuisses. Unde vehementer miramur plurimumque movemur qua praesumptione id attentaverunt, cum omnino a vero alienum existat. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedicto archiepiscopo debitam obedientiam et honorem impendas, et ei plenam [Col. 0804C] devotionem et reverentiam exhibeas, et clericos tuos de tanta praesumptione veniam postulare, aut si inculpabiles sunt, seipsos excusare compellas. Nos enim eumdem archiepiscopum rogavimus atque monuimus ut te vel quoslibet pro gratia nostra, quam habet, non gravet, ita quod in eo pontificalis maturitas vel sacerdotalis modestia non videatur sustinere defectum.
Data Tusculi, XI Kal. Aprilis.
Venerabilis frater noster Remensis archiepiscopus, transmissa nobis relatione, monstravit quod de mera et spontanea liberalitate nepoti ejus archidiaconatum Ecclesiae tuae, cum vacaret, concessisti. Caeterum quantus sit in Ecclesia Dei praedictus archiepiscopus, et quanta reverentia et devotione eum debeas praevenire, et quomodo nos ei qui se pro defensione Ecclesiae contra inimicos murum et antemurale opposuit, debitores existamus, et suae voluntati teneamur deferre, prudentiam tuam decet diligenter attendere, et ad complendam voluntatem [Col. 0805A] illius promptam diligentiam et efficaciam exhibere. Inde est quod fraternitatem tuam rogamus, monemus et hortamur, quatenus pro reverentia B. Petri et nostra, et intuitu praedicti archiepiscopi, nepoti suo secundum quod nosceris promisisse archidiaconatum, qui in Ecclesia tua vacaverit, liberaliter concedas et assignes, ita quod propter hoc idem archiepiscopus te pariter et Ecclesiam tuam sincerius diligere debeat, et honori et profectui tuo propensiori cura intendere, et nos exinde sinceritati tuae gratias debeamus exsolvere pleniores.
Data Tusculi, XI Kal. Aprilis.
Cum olim ex parte Warini et filii sui Remensium civium, causa, quae inter ipsos, et Oldewinum et Joannem Remenses burgenses [Col. 0805D] Utrique erant Remenses. Sed burgenses a civibus distinguit, quia cives eos vocat, quibus intra urbis moenia domicilium erat; burgenses, [Col. 0806D] quibus in burgo seu castro S. Remigii. Jac. SIRM. , super domo quadam vertitur, ad nos delata fuisset: eamdem causam, si bene meminerimus, venerabili fratri nostro Ambianensi episcopo commisimus terminandam. Nunc autem, sicut ex transmissa conquestione praedicti Oldewini et Joannis ad aures nostras pervenit, cum ipsi juxta mandatum nostrum ad eumdem episcopum accessissent: ab eo ad audientiam [Col. 0805C] nostram appellarunt, judicem ipsum sicut suspectum vitantes, quoniam praedictus Warinus et filius ejus familiaritatem cum eodem episcopo habere dicuntur, et alter eorum de mensa sua esse perhibetur. Quia igitur praedictis burgensibus per responsalem suum ad nos venientibus, altera pars nec venit, nec aliquem pro se responsalem transmisit: nos attendentes, qualiter judex non debeat in causa constitui, qui merito alterutri partium possit esse suspectus, causam ipsam experientiae vestrae committimus: mandantes quatenus, utraque parte ante vestram praesentiam convocata, causam diligentius audiatis, et eam, si vobis constiterit appellatum fuisse, contradictione et appellatione remota, fine debito terminetis.
[Col. 0805D] Datum Tuscul., IX Kal. Aprilis.
Ex transmissa conquestione pauperum domus de Vitriaco ad audientiam pervenit quod, cum R. mulier, M. mulierem pro quadam domo quam iidem pauperes ad se asserunt rationabiliter pertinere, coram archidiacono Catalaunensi traxisset in causam, et [Col. 0806A] archidiaconus pro eadem R. exinde diffinitionis sententiam tulisset, praefata M. ad venerabilis fratris nostri Henrici Remensis archiepiscopi, R. vero ad nostram audientiam appellavit. Quia vero responsali praedictae R. veniente, altera pars nec venit, nec aliquem pro se responsalem transmisit, experientiae vestrae causam ipsam committimus audiendam, et fine debito terminandam. Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus cum exinde requisiti fueritis, in unum pariter convenientes, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis; et, rationibus hinc inde auditis et plenius cognitis, eamdem causam, sublato appellationis remedio, mediante justitia, terminetis
Datum Tusculani, VIII Kal. April.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, Atrebatensi episcopo [Col. 0806D] Andreae, qui Godescalco cedenti anno 1164 successit, obiitque 1171. , salutem et apostolicam benedictionem.
Non excidit a memoria nostra, nec te credimus immemorem esse, qualiter pro R. nepote Roberti Bug. latore praesentium semel et iterum tibi scripsimus; sed ita ad admittendas preces nostras te durum exhibuisti, quod litteris nostris, sicut ejusdem iterata querela demonstrat, acquiescere noluisti; [Col. 0806C] quod quam grave nimis gerimus et molestum et exinde non possumus non moveri, cum videaris aures tuas nostris precibus obturare, quas reverenter deberes et humiliter exaudire. Novimus sane praedecessorem tuum G. ad preces nostras primum praebendam, quae in Ecclesia Atrebatensi vacaret, eidem clerico liberaliter contulisse, et decem solidos per singulos menses, donec in episcopatu fuit, nostro intuitu assignasse. Cum autem eidem episcopo successeris, et plures quoque praebendae in eadem Ecclesia vacassent, nullam habere potuit, et sic sua spe et intentione frustratus, cogitur ad nos non sine labore recurrere, et nostrum suffragium postulare. Quia igitur indignum est et penitus indecorum ut tu debeas exscindere quod ad preces nostras [Col. 0806D] constat factum fuisse, fraternitatem tuam monemus atque praecipimus, quatenus praefato clerico praebendam, si qua nunc vacat, vel quam primo in Ecclesia tua vacare contigerit, omni occasione et excusatione cessante, concedas liberaliter et assignes, ne de inobedientia possis redargui, vel nos debeamus adversum gravius commoveri, aut cur praeceptum nostrum non adimpleas, manifestam rationabilem causam coram venerabili fratre nostro domino Morinensi episcopo infra XL dies post harum susceptionem ostendas; si vero neutrum [Col. 0807A] horum efficere forte nolueris, eidem episcopo dedimus in mandatis ut id celerius nobis per sua scripta significet, quatenus te secundum tua merita puniamus.
Data Tusculi, VIII Kal. Aprilis.
Relatum est nobis quod postquam O. Sancti Theodorici Remensis civis Dominicam crucem suscepit Hierosolymam profecturus, Gerardus de Roseio quamdam terram ejus violenter invasit, et eam adhuc [Col. 0807B] detinet occupatam. Nos autem uxoris praedicti O. lacrymabili postulatione devicti, et officii nostri debito, quo universos, qui in Dei servitio commorantur, et eorum bona attentiori studio defensare tenemur, propensius inclinati, discretioni tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, si res ita se habet, memoratum Gerardum studiose moneas, et auctoritate nostra sub excommunicatione compellas, quod praetaxatam terram uxori praefati O., omni contradictione et appellatione remota, cum fructibus inde perceptis restituat et in pace dimittat. Deinde vero, si praenominatus Gerardus quidquam juris in eadem terra credit sibi competere, cum supradicto O., postquam de partibus Hierosolymitanis redierit, coram te ordine judiciario experiatur.
[Col. 0807C] Datum Tusculani, III Kal Aprilis.
Ex parte abbatis et fratrum S. Joannis de Vineis querelam accepimus quod, cum ecclesia de Bonnis ad ipsos pertineat, R. presbyter in ipsa sine conscientia et repraesentatione abbatis, et contra tenorem privilegiorum Romanae Ecclesiae, missarum solemnia et alia divina officia celebrare praesumit. Quia igitur jura et dignitates praescriptae Ecclesiae [Col. 0807D] conservare volumus imminutas, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus rei veritatem super hoc infra XX dies post harum susceptionem diligenter inquiras, et si ita esse inveneris, memoratum presbyterum ab eadem ecclesia de Bonnis, dilatione et appellatione remota, nostra et tua auctoritate non differas amovere.
Data Tusculi, III Nonas April.
Ex transmissa conquestione nobilis mulieris Helvidis de Sonunt viduae, auribus nostris insonuit quod cum pecuniam ad usuram a quadam feneratrice [Col. 0808A] Aaliz nomine mutuo accepisset, et ei ultra sortem XIX libras usurarum nomine persolvisset, contra eam apud Ecclesiam pro repetendis usuris querelam deposuit. Cumque jam dicta feneratrix ad judicium convocata fuisset, illa de jure diffidens, et subterfugere quaerens, ad audientiam nostram appellavit. Quia vero ad terminum sibi praefixum nec venit, nec responsalem super hoc transmisit, cum omnibus et maxime viduis et orphanis ex pastoralis sollicitudinis debito in suo debeamus jure adesse, tibi per apostolica scripta mandamus, quatenus usque ad XX dies post litterarum nostrarum susceptionem utramque partem ante praesentiam tuam convoces, et si ita esse tibi constiterit, praescriptam feneratricem cum ea componere, vel sublato appellationis [Col. 0808B] remedio, quidquid pro usuris inventa fuerit excessisse, aut majorem partem praedictae viduae restituere ecclesiastica censura compellas
Data Tusculi, III Nonas Aprilis.
Significaverunt nobis dilecti filii nostri abbas et fratres Dervenses quod, cum causam quae inter eos et clericos S. Nicolai Catalaunensis, super ecclesia Campi Alberti vertitur, venerabili fratri nostro Remensi archiepiscopo commiserimus terminandam: [Col. 0808C] idem archiepiscopus causam ipsam magistro R. Remensi canonico delegavit. Cum autem in praesentia ipsius canonici utraque pars constituta fuisset, praedicti clerici testes minus idoneos produxerunt super decimis Campi Alberti, quas sibi vindicare nitebantur. Praedictus vero abbas alios testes idoneos coram eodem canonico ad praenominatos testes reprobandos produxit, quos, sicut asserit, idem canonicus recipere noluit; sed causam ipsam intendebat protrahere, et utramque partem sumptuosis contentionibus fatigare. Unde idem abbas se credens in hac parte gravari, ad nostram audientiam appellavit, et appellationi suae proxime praeteritas octavas Purificationis B. Mariae terminum [Col. 0808D] praefixit. Quoniam igitur propter absentiam partium non potuimus de causa cognoscere, eam experientiae vestrae committimus, discretioni vestrae mandantes, quatenus utraque parte ante vestram praesentiam convocata, eamdem causam studiosius audiatis, et eam infra XI dies post harum susceptionem, sublato appellationis remedio, fine debito terminetis. Si vero eadem causa alii est forte commissa, vos duo, vel unus vestrum cum eo, vel eis quibus commissa est, conveniatis: et litteris istis, sive aliis, si quae super eadem causa sunt impetratae, diligenter inspectis, neutris litteris praejudicantibus veritati, causam ipsam concordia vel judicio, appellatione postposita, terminetis.
Datum Tuscul., II Nonas Aprilis.
Preces quae charitatis effectum praetendunt, promptiori animo debes admittere, et nos in ipsis tanto libentius exaudire, quanto magis tuam devotionem et charitatem desideramus commendari. Pro dilectis siquidem filiis nostris D. et G. qui episcopatum olim Tullensem, unde oriundi exstiterunt, omnemque substantiam suam pro devotione Ecclesiae Romanae, cum schismatis error ibidem invalesceret, sicut dicitur, reliquerunt, tuae fraternitati [Col. 0809B] nos meminimus preces sollicitas porrexisse: tu vero, sicut audivimus, preces nostras in hac parte volens admittere, venerabili fratri nostro Suessionensi episcopo mandasti ut quamdam ecclesiam alteri eorum concederet, sed quia in lite et contentione erat, eam sibi non potuit conferre. Unde cum ad nostri officii debitum specialiter pertineat circa necessitates indigentium curam et sollicitudinem adhibere, et eis praecipue qui pro catholicae unitate Ecclesiae inopiam sustinent et labores, paterna provisione adesse, fraternitatem tuam per iterata scripta rogamus, monemus atque mandamus, quatenus divinae miserationis intuitu et pro reverentia beati Petri et nostra ad eorumdem clericorum provisionem diligenter et charitative intendens, utrique ipsorum [Col. 0809C] in episcopatu Remensi vel provincia tua, per te et fratres nostros episcopos suffraganeos tuos ita commode et decenter provideas, ut nos in hac devotionis tuae sinceritatem erga nos et Ecclesiam Romanam possimus hac vice plenius experiri, et exinde tibi majoris dilectionis et gratiae debeamus plenitudinem exhibere, et ipsi exsilii sui dignam et gratam apud te consolationem se gaudeant invenisse.
Data Tusculi, VIII Idus April.
[Col. 0809D] Insinuatum est nobis quod ille qui dicitur Cameracensis electus abbatem de [Col. 0809D] Mareolae seu Mareolum abbatia est canonicorum regularium ordinis S. Augustini, quos canonicis [Col. 0810D] saecularibus substituit Alvisus episcopus Atrebatensis. Mareolis de equo suo praecipitari praecepit, et turpiter et inhumane tractari. Unde quoniam turpe nimis et triste videtur ut viri religiosi ab his injurias et dedecora patiantur, a quibus deberent defendi, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, si res ita se habet, praedictum Cameracensem, etsi propter hoc meruerit laqueo excommunicationis involvi, ab ingressu ecclesiarum coerceas, et eos qui praefatum abbatem de equo ejecerunt, donec illi de illata injuria congrue satisfaciant, et de tanto excessu satisfacturi cum tuarum [Col. 0810A] testimonio litterarum apostolico se conspectui praesentent, publice accensis candelis excommunicatos denunties, et ab omnibus facias cautius evitari.
Data Tusculi, VII Idus April.
Alexander episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis . . . decano et capitulo Carnotensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Pontificalis auctoritatis providentia exigit et pastoralis sollicitudo requirit ut cunctorum invigilemus profectibus, et ad ea studio totius sollicitudinis [Col. 0810B] aspiremus quae ad Ecclesiarum pertinent incrementum; quia laudabilis est et commendanda providentia praelatorum, cum Ecclesiis salubri regimine provident, et earum statum dirigere satagunt et conservare illaesum. Intelleximus autem quod venerabilis frater noster Willelmus Senonensis archiepiscopus apostolicae sedis legatus, cognoscens dolum et fraudem, quae in tractandis et disponendis redditibus ecclesiae vestrae ab infidelibus ministris fiebat, consilio et conniventia capituli vestri statuit et ordinavit ut duo, tres, quatuor vel plures numero juxta competentem praebendalium proventuum aestimationem sibi ad invicem adjungantur, qui partes sorti suae deputatas servata honestate procurent, et [Col. 0810C] de tuendis, fovendis atque juvandis qui in sua sunt ditione terrarum colonis curam fidelissimam gerant; et ne circa injunctam sibi sollicitudinem minus solliciti aut negligentes existant, omnes justitias quae saeculares appellantur et quae solent ad praepositos pertinere sive terrarum seu rusticorum in canonicorum jura transfudit; ita ut pro nullo penitus forisfacto liceat praeposito quempiam ex rusticis summovere vel justitiare. Si autem aliquis eorum tam temerarius exstiterit, ut eidem redditus suo tempore quo debentur non solvat, illum praepositus justitiabit, et emendationem foris facti sibi solvi vindicabit. Sane si quis rusticorum cuilibet extraneo injuriosus fuerit, clamor ad canonicos deferatur. Praesentatio autem presbyterorum in ecclesiis quae [Col. 0810D] vocaverint, canonicorum pariter et praepositi erit, et si praepositus noluerit, aut dissimulaverit interesse, canonici quod suum est nihilominus exsequentur. Presbyter vero qui fuerit praesentatus fidelitatem praestabit utrisque. Sane praedictus archiepiscopus volens constitutionem ipsam ratam et firmam manere, omnia quae praescripta sunt in praepositura quam detinebat, observari decrevit, et de caeteris praeposituris censivis quoque atque precariis idipsum similiter censuit observandum, cum illos qui eas detinent contigerit ex hac vita discedere, vel forte illas quoquo modo dimittere. Praeterea [Col. 0811A] ab eodem statutum est et ordinatum ut qui ante hanc institutionem canonici facti anno ad minus dimidio mansionarii in vestra civitate non fuerint, centum solidos minus quam mansionarii annuatim consequantur. Eos autem qui erunt canonici nihil de praebenda quadraginta solidos, si mansionarii non fuerint, esse percepturos constituit; his quos excepistis exceptis. Additum est etiam, quod haec partitio praebendarum quinquennalem terminum debeat obtinere, et hi quibus data est et collata potestas cum subjectis modeste agere, non eis calumniam imponere, nec ipsos opprimere angariis debeant, aut immoderate gravare. Quam siquidem constitutionem, prout superius datum est, ratam et firmam habemus et auctoritate apostolica [Col. 0811B] confirmamus. Ad haec libertatem claustri vestri, sicut in privilegiis regum Franciae continetur et antiquam et rationabilem consuetudinem ecclesiae vestrae, scilicet quod homines et hospites ipsius ecclesiae in tota civitate et episcopatu vestro de omnibus mercationibus ad suum et familiae suae usum pertinentibus nullam vendentes vel ementes consuetudinem seu theloneum reddant, nihilominus auctoritatis apostolicae robore confirmandam: statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, aut ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, se noverit incursurum.
[Col. 0811C] Datum Tusculi, VII Id. Aprilis.
Veniens ad nos G. pauper presbyter, praesentium lator, diligenti nobis relatione proposuit quod, cum ipse adeo gravi aegritudine laboraret, ut sui compos non esset, monachi S. Petri Catalaunensis ipsum et omnia sua secum ad eorum monasterium portaverunt, et eum insuper monastico habitu induerunt, cumque ad se rediisset, et quod de se [Col. 0811D] factum fuerat obstupesceret, continuo reclamavit, habitum ipsum data opportunitate abjecit. Licet autem jam dicti monachi ipsum, sicut asserit, dimisissent, ecclesiam tamen quam per bonae memoriae A. [Col. 0811] Ansculfum de Petra-fonte, qui ab anno 1152 ad 1159 praefuit Ecclesiae Suessionensi. quondam Suessionensem episcopum ad eorum repraesentationem habuerat, et reliqua sibi ablata ei restituere contradicunt. Quia igitur hujus rei veritas nobis non liquet, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus infra XX dies post harum susceptionem, rem ipsam sollicite ac diligenter inquiras, et si tibi constiterit praefatum presbyterum sui compotem non fuisse, cum jam dicti monachi cum monastico habitu vestierunt, [Col. 0812A] nec postquam ad se rediit ratum habuisse quod de ipso factum fuerat, tam ecclesiam quam caetera ablata, dilatione et appellatione remota, sibi cum integritate restitui facias et in pace dimitti. Si vero compos sui erat cum monasticis fuit indumentis indutus, aut si forte tunc temporis compos sui non erat, et postquam ad se rediit, id ratum habuit, cum nostra et tua auctoritate compellas in eodem monasterio habitum abjectum resumere, et eosdem monachos ipsum recipere, et fraterna charitate tractare, quia non tantum lac et lanam quantum salutem ovis inquirere debent.
Data Tusculi, VI Idus Aprilis.
Apostolica sedes tanquam pia et benigna mater omnibus injuste gravatis pio consuevit favore adesse, et contra adversantes protectionis clypeum exhibere. Relatum est auribus nostris quod, cum B. presbyter vicariam ecclesiae de Suast canonice et perpetuo fuisset adeptus, Aicardus presbyter potentia et fortitudine sua ipsum ab eadem vicaria ejecit, et eam detinet contra justitiam occupatam. Unde quoniam hujusmodi oppressiones et violentiae in quolibet laico, nedum clerico, detestabiles sunt et penitus exsecrandae, fraternitati tuae per apostolica [Col. 0812C] scripta mandamus, quatenus si praescriptae ecclesiae vicaria praefato B. concessa fuit, ut ibi perpetuus vicarius esset, praedictum A. moneas instanter et districte compellas, ut eidem B. vicariam praelibatae ecclesiae cum universis ablatis, postposita mora et occasione, restituat, et in pace et quiete dimittat, aut in praesentia tua plenam exinde justitiam, appellationis remedio sublato, exhibeat. Quod si facere forte contempserit, eum officio et beneficio non differas spoliare.
Data Tusculi, V Idus Aprilis.
Ex conquestione dilecti filii nostri A. canonici S. Petri Laudunensis, ad audientiam nostram pervenit quod cum Robertus de Bove in Laudunensi provincia tyrannidis suae sententiam exerceret, inter caeteras rapinae suae violentias vaccas illius et oves violenter abduxit, quas in suae salutis periculum non dubitat retinere, minus caute considerans quod scriptum est: Raptores et maleficos condemnavit Deus. Quia igitur ex suscepto summi pontificatus officio praecavere tenemur ne raptores de impunitate valeant gloriari, fraternitati tuae per apostolica [Col. 0813A] scripta mandamus, quatenus praefatum R. moneas, et omni cum districtione compellas, ut infra XL dies post harum susceptionem jam dicto canonico praedictarum vaccarum et ovium aestimationem restituat, aut sub tuae discretionis examine ei plenam exinde justitiam, sublato appellationis obstaculo, non differat exhibere. Si vero id facere forte noluerit, tu ipsum gladio excommunicationis percellas, et terram ejus usque ad dignam satisfactionem interdicto supponas.
Data Tusculi, IV Idus Aprilis.
Dilecti filii nostri abbas et fratres S. Medardi Suessionensis transmissa nobis conquestione monstrarunt quod Hugo de Juncheri [Col. 0813D] Junceriacum oppidum est altero a Sedano milliari distans, ubi S. Medardi monasterium pinguissimam possederat olim cellam. terram eorum depraedatur, et violenter invadit, et eos super hoc indebitis vexationibus fatigare non cessat. Quia igitur bona et possessiones ejusdem monasterii tanto propensiori cura defensare tenemur, quanto ad jus et proprietatem B. Petri et nostram specialius pertinere dignoscitur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si ita est, praedictum malefactorem studiose moneas, et omni cum districtione compellas, ut memoratis fratribus praescriptam terram restituat, damna data resarciat, [Col. 0813C] et ab ipsorum molestatione de caetero penitus conquiescat. Si vero tuis in hac parte mandatis parere contempserit, infra XX dies post commonitionem tuam omni occasione et appellatione cessante, eum excommunicationi et terram ejus interdicto supponas.
Data Tusculi, IV Idus Aprilis.
Quoniam abbas et fratres S. Joannis de Vineis et presbyter de Espiers nobis conquesti sunt quod dilectus [Col. 0813D] filius noster J. [Col. 0813D] Ingramnus monachus Corbeiensis, deinde abbas Marchianensis, tum Suessionensis S. Medardi anno 1148 factus, abdicavit anno 1177, ex [Col. 0814D] Chronico S. Medardi Spicil. tom. II. abbas S. Medardi Suessionensis eis tractum decimae communis, et decimam de novalibus, quae coloni parochiae de Espiers excolunt, contra justitiam aufert, nos utrique parti suam volentes justitiam conservare, causam ipsam, experientiae tuae committimus audiendam et fine debito terminandam. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam [Col. 0814A] praesentiam convoces, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, causam infra XXX dies post harum susceptionem, contradictione et appellatione cessante, debito fine decidas, provisurus attentius ne causam ipsam alii committas, sed eam per te ipsum ascitis tibi viris prudentibus et discretis, audias, et cum omni diligentia et gravitate studeas terminare.
Data Tusculi, III Idus Aprilis.
[Col. 0814B] Ex parte decani Ambianensis, et S. quondam nepotis I. quondam canonici Ambianensis, auribus nostris innotuit quod pecuniam, quam prior de Abbatis Villa [Col. 0814D] Villa Abbatis initio dicta est, quae possessio erat abbatis S. Richarii, titulo prioratus, in agro Pontivo, Ambianensis dioecesis ad Somonam. Nunc priscum etiam nomen retinet, postquam ad justae amplitudinis oppidum excrevit. Jac. SIRM. mutuo accepit, idem canonicus per manum jam dicti decani et nepotis sui ecclesiis et pauperibus, pro animae suae remedio, distribuendam reliquit. Quo defuncto, cum a praenominato priore decanus, et S. pecuniam praetaxatam requirerent eam noluit reddere: sed diffugia quaerens, ad audientiam nostram appellavit, qui nec venit, nec aliquem pro se responsalem transmisit. Quia vero periculosum esset cuilibet, nedum viro religioso, pecuniam alterius, et illam maxime quae pro anima defunctorum ecclesiis vel pauperibus praecipitur erogari, per violentiam detinere, discretioni vestrae [Col. 0814C] per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praedictum priorem moneatis, et auctoritate nostra districte compellatis, ut praescriptam pecuniam, centum videlicet sexaginta libras, aut parum minus, praefato decano et S. ecclesiis, et pauperibus, secundum quod praedictus canonicus disposuit, erogandas integre restituat: vel sub vestrae discretionis examine infra duos menses plenam sibi justitiam, appellatione remota, exhibeat. Si autem legitime monitus neutrum horum efficere voluerit, in eum canonicam non differatis exercere censuram.
Datum Tusculani, XVIII Kal. Maii.
Ex parte dilectorum filiorum nostrorum abbatis et fratrum S. Joannis de Vineis, adversus Gilonem militem, gravem querelam recepimus, quod ipse super quadam decima, quam tempore praedecessorum suorum apud Vernolium in pace possedisse [Col. 0815A] dicuntur, eos et ecclesiam suam molestare praesumit, licet ab eisdem fratribus quatuor libras, sicut asserunt, pro bono pacis receperit, ut hac molestatione eos deinceps non vexaret. Quia igitur nequaquam sustinere volumus vel debemus ut iidem fratres de collatis sibi beneficiis cujuslibet invasionis temeritate molestiam perferant vel gravamen, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus tam diligenter quam celeriter investiges; et, si ita esse inveneris, infra XXX dies post harum susceptionem, praedictum militem studiose moneas, et omni cum districtione compellas, ut praefatos fratres eamdem decimam in pace ac quiete possidere permittat. Si vero id ad commonitionem tuam adimplere noluerit, eum, excusatione et appellatione [Col. 0815B] remota, vinculo excommunicationis astringas, et per provinciam tuam tanquam excommunicatum facias cautius evitari, et eamdem sententiam donec praedictae Ecclesiae congrue super hoc satisfecerit, nulla ratione relaxes.
Data Tusculi, XV Kal. Maii.
Conquestus est nobis Joannes clericus, praesentium lator, quod Adam de Corbeia tres marcas argenti, quas sibi commodaverat, reddere ei contradicit. Quia igitur periculosum est, et ab ordine [Col. 0815C] juris extraneum, ut aliquis debeat aliena jura per violentiam detinere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratum A. moneas et sub excommunicationis districtione compellas, praescriptam pecuniam praefato Joanni infra XXX dies post harum susceptionem in integrum restituere, aut exinde sibi coram te, sublato appellationis remedio, plenam et sufficientem justitiam exhibere.
Data Tusculi, XV Kal. Maii
[Col. 0815D] Ex transmissa conquestione Mariae, Catalaunensis civis, ad aures nostras pervenit quod cum causa quae inter eam et fratrem nostrum Catalaunensem episcopum et Radulfum burgensem super haereditate sua vertebatur, sub examine apostolicae sedis fuisset, et decisa sententia, jam per quinquennium et ultra exsecutioni mandata, nunc idem R. eamdem querelam suscitare praesumit, et mulierem super hoc non veretur multiplici vexatione turbare. Unde quoniam ea quae decisa sunt et judicio sedis apostolicae terminata, non debent in recidivae contentionis scrupulum devenire, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si res ita se habet, praedictum burgensem praescriptam sententiam, occasione et appellatione cessante, firmiter [Col. 0816A] observare, et a molestatione praedictae mulieris de caetero super hoc desistere, et ei damnum XX librarum in integrum resarcire, vel coram te exinde justitiae plenitudinem exhibere omni cum districtione compellas.
Data Tusculi, XV Kal. Maii.
Ex transmissa conquestione canonicorum Sancti Petri Laudunensis querelam accepimus, quod dilecti filii nostri canonici Laudunensis Ecclesiae allodium [Col. 0816B] de Vallibus, quod ad suam jurisdictionem asserunt pertinere, violenter detinere contendunt. Quia igitur indignum est et penitus indecorum, ut ecclesiasticae personae consimilis professionis viros injustis vexationibus debeant molestare, quos potius ab aliorum incursibus, quantum in eis est, defensare tenentur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus ut praedictos canonicos Laudunenses moneas et districte compellas, quod infra XX dies post harum susceptionem, praescriptum allodium praedictis canonicis S. Petri restituant, et in pace et quiete dimittant, aut ipsis exinde coram te justitiae faciant complementum.
Data Tusculi, XV Kal. Maii.
Ex parte clericorum S. Trinitatis querelam iteratam recepimus, quod provisor hospitalis S. Stephani coemeterium eorum, quod pro parochianis suis et pauperibus praedicti hospitalis extra muros civitatis infra fines parochiae suae communiter institutum fuit, ausu temerario clausit, et eos parochianos suos non patitur sepelire. Unde quoniam ex hoc praedicti clerici gravem se queruntur jacturam et dispendium sustinere, et indignum est ut jure suo priventur, fraternitati tuae per apostolica scripta [Col. 0816D] mandamus, quatenus praedictum provisorem moneas instanter et districte compellas, ut praefatos canonicos idem coemeterium suum libere habere, et ibi parochianos suos sepelire sine omni contradictione et appellatione permittat, aut sub tuae discretionis examine exinde quod justum et aequum fuerit, sublato appellationis remedio, diligentius et plenius exsequatur. Altare vero quod infra parochiam eorum sine suo et episcopi proprii assensu dicitur erexisse, si ita est, nisi auctoritate scripti authentici Romanae Ecclesiae super hoc fuerit praemunitus, exinde facias remoto appellationis obstaculo amoveri, nisi forte inter eos pacifice poteris amicabiliterque componere.
Data Tusculi, XII Kal. Maii.
Licet olim per litteras nostras tam vobis quam dilecto filio nostro decano Ecclesiae vestrae mandaverimus, ut ad correctionem eorum quae in Ecclesia vestra corrigenda erant, unanimiter intenderetis, et eidem decano nihilominus mandaverimus, ut si haec praetermitteretis, ipse cum consilio episcopi et assensu capituli aut sanioris partis ipsius, appellatione remota, corrigeret, non fuit tamen intentionis nostrae, ut in alia causa, nisi illa quae tunc in vestra [Col. 0817B] Ecclesia vertebatur, appellatione remota, canonicos corrigere posset. Inde utique fuit quod nos praefato decano dedimus in mandatis ut Stephanum concanonicum vestrum, congrua satisfactione exhibita, a sententia illa quam in eum post appellationem protulit, prorsus absolvat. Prohibuimus insuper ne aliquem vestrum absque manifesta et rationabili causa, et tunc nonnisi consilio et assensu capituli, aut sanioris partis ipsius, sicut in litteris nostris continetur, ab officio vel beneficio suspendere praesumat, sed cum ea gravitate et moderantia habito, sicut diximus, fratrum suorum consilio, in officio sibi commisso procedere videatur, quod discretioni suae non possit merito detrahi, nec facta sua possint de jure dissolvi. Ut autem mandatum [Col. 0817C] nostrum quod eidem decano fecimus, plenius scire possitis, praesentes vobis litteras in testimonium duximus dirigendas.
Data Tusculi, XII Kal. Maii.
Querelam I. clerici, praesentium latoris accepimus, quod I. de Hospitio circiter VI libras sibi contradicit exsolvere, quas in praesentia multorum ei se debere publice recognovit, et alia plura incommoda sibi non dubitat irrogare. Unde, quia universis [Col. 0817D] ex officii nostri debito in suo tenemur adesse, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praedictum I. de Hospitio monere curetis, et auctoritate nostra districte compellere, ut jam dicto clerico praescriptam pecuniam sine molestia et diminutione restituat, et de illatis injuriis congrue satisfaciat, aut exinde sibi sub examine vestro, sublato appellationis remedio, justitiae non differat plenitudinem exhibere, et vos causam audiatis, et appellatione cessante, fine debito terminetis.
Datum Tuscul., VI Kal. Maii.
Veniens ad praesentiam nostram dilectus filius B. canonicus S. Joannis de Vineis, diligenti nobis relatione proposuit quod, cum ipse in obsequio bonae memoriae A., quondam Suessionensis episcopi, diutius fideliter perstitisset, idem episcopus ei duo altaria de Troisli, S. Petri videlicet et S. Martini, cum decimis eorum, donec idem B. viveret, concessit habenda. Scriptum autem concessionis ipsius episcopi sigillo munitum ad majorem certitudinem [Col. 0818B] nobis repraesentavit, ut ejus dictis in hac parte fidem facilius adhibere possemus. Post decursum vero aliquanti temporis, praedictus episcopus eadem altaria canonicis Suessionensibus jure proprietario contulit, ita quidem quod supradictus B. in vita sua praedictis canonicis V solidos exinde solveret annuatim. Tandem vero eodem episcopo mortuo, Herbertus Suessionensis canonicus favore et potentia P. archidiaconi Suessionensis Ecclesiae, B. super altaribus ipsis graviter coepit impetere, ita quidem quod eum ad praesentiam praedecessoris nostri piae recordationis Adriani papae non sine magnis laboribus et expensis venire coegit. Cumque supradictus archidiaconus, qui causam ejusdem Herberti agebat, et idem Ber. coram venerabili fratre Ostiensi [Col. 0818C] episcopo ad invicem litigarent, coram eo sicut ex scripto quodam et viva voce ejusdem episcopi novimus, inter ipsos compositio hujusmodi intercessit, quod jam dictus Her. duas partes illorum altarium integre possideret, et praedictus B. partem reliquam sine aliqua contradictione perciperet: ita quidem quod quicunque illorum praemoreretur, alter qui adviveret, reditus eorumdem altarium integros obtineret. Nunc autem, sicut supradictus B. nobis proposuit, cum idem Her. de praesenti vita migrasset, canonici Suessionensis Ecclesiae, praescripta compositione non observata, universos reditus eorumdem altarium per violentiam occuparunt, et eos auctoritate propria detinere nituntur. Quia igitur [Col. 0818D] nobis providendum est ne praedictus B. sui juris sustineat detrimentum, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus illam tertiam partem, quae jam dicto B. tunc sicut et modo canonico regulari per compositionem concessa fuit, omni dilatione et appellatione remota, cum fructibus a tempore occupationis canonicorum inde perceptis, facias sine molestia et diminutione restitui et in pace dimitti. Deinde vero super aliis duabus partibus rei veritatem diligenter inquirens, memoratos canonicos attente moneas, et omni cum districtione compellas, ut infra XXX dies post harum susceptionem praescriptas duas partes cum fructibus quos a tempore occupationis suae exinde percepisse noscuntur, praedicto B: restituant, in [Col. 0819A] pace possidere permittant, vel in praesentia tua super his plenam et sufficientem justitiam, omni occasione et appellatione remota, non differant exhibere. Praeterea fratres Praemonstratensis monasterii infra praescriptum terminum studiose moneas et districte compellas, eidem B. duos modios frumenti et unum avenae, quos a X annis et supra illi absque calumnia et contradictione censualiter reddiderunt, sine difficultate qualibet appellatione remota restituere, aut coram te plenam justitiam exhibere. Sacerdotes quoque de Troisli praefato canonico solitum censum et praecipue XXII solidos, quos de oblationibus et minutis decimis anni praeteriti ad se, sicut asserit, pertinentibus percepisse dicuntur, infra eumdem terminum, sublato appellationis [Col. 0819B] obstaculo, reddere, aut in praesentia tua justitiae stare ecclesiastica districtione compellas.
Data Tusculi, III Kal Maii.
Causam quae inter abbatem ecclesiae Omnium Sanctorum de insula Catalaunensi, et canonicos sanctae Trinitatis, super quodam coemeterio vertitur, experientiae vestrae audiendam committimus, et fine [Col. 0819C] debito terminandam. Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, cum exinde fueritis requisiti, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, eamdem causam infra XL dies post harum susceptionem fine debito terminetis. Nihilominus etiam causam quae inter ipsos eosdem super quibusdam terris vicedomini noscitur agitari, studiosius audiatis, et eam mediante justitia decidere studeatis.
Datum Tuscul., Kal. Maii.
Ex parte G. sacerdotis Atrebatensis ad nos querela perlata est, quod canonici Atrebatensis Ecclesiae eum de ecclesia S. Mauritii, ubi per XV annos quiete se asserit ministrasse, per violentiam ejecerunt. Quia igitur a viris ecclesiasticis alienum prorsus existit quemlibet violenter a sua possessione dejicere, fraternitati tuae per apostolica scripta [Col. 0820A] mandamus, quatenus memoratos canonicos studiose commoneas, et omni cum districtione compellas, praescriptam ecclesiam praedicto presbytero cum omnibus inde ablatis sine molestia restituere, aut exinde sibi coram te, sublato appellationis remedio, infra XL dies post harum susceptionem justitiae plenitudinem exhibere.
Data Tusculi, Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0820B] fratri BARTHOLOMAEO Belvacensi episcopo, et dilecto filio PETRO abbati S. Remigii Remensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Perlatum est ad audientiam nostram quod monasterium de Flaiaco, occasione abbatis qui ibidem canonice dicitur non fuisse electus, ita sit in spiritualibus et temporalibus diminutum, quod ubi forma religionis esse consuevit, sicut dicitur, et exemplum, ibi nulla fere honestatis, vel religionis videantur vestigia remansisse. Asseritur enim quod postquam idem abbas per aliquot monachos claustrales et idiotas, personis insciis et ignaris, quae extrinseca gerebant negotia, minus canonice ipsius monasterii fuit administrationem adeptus, non in conservanda religione, vel in ampliandis bonis Ecclesiae, sed in distrahendis [Col. 0820C] his quae a praedecessoribus suis ibidem reperit conservata, studium et sollicitudinem non erubuit adhibere. Quoniam igitur providendum nobis est, et sollicite vigilandum, ne praescriptum monasterium in deterius illabatur, si ei non fuerit celeri provisione consultum, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus infra XXX dies post harum susceptionem, ad locum ipsum pariter accedentes, vel abbatem et monachos ante vos in alio loco congruo convocantes, de statu monasterii diligentius inquiratis, et qualiter in spiritualibus et temporalibus valeat reformari, ipsis modum et formam praefigatis. Si vero verisimile sit quod per abbatem commode restaurari non possit, eum ab administratione, appellatione postposita, removentes, [Col. 0820D] aliam personam idoneam et religiosam, si in monasterio ipso inventa fuerit, aut de alio religioso loco, eidem monasterio, cum consilio religiosorum virorum, in abbatem provideatis, per cujus studium et diligentiam spes sit idem monasterium posse in spiritualibus et temporalibus reformari: si praefati monachi ad commonitionem vestram in personam qualem diximus non poterunt convenire.
Datum Tusculani, IV Non. Maii.
Ex parte cujusdam mulieris, filiastrae nobilis viri R. militis de Vilario, nostris est auribus intimatum quod cum ipsa quosdam reditus, qui terragia dicuntur, G. avunculo suo canonico Ambianensis ecclesiae, pro XXX libris jampridem pignori obligasset, idem canonicus reditus suos illi restituere contradicit, licet ultra sortem suam pleraque deductis expensis recepisse dicatur. Quoniam igitur in laicis, nedum in clericis, detestabile et horrendum existit usurarum crimen, utpote utriusque Testamenti pagina [Col. 0821B] condemnatum, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus utraque parte ante vestram praesentiam convocata, exinde rei veritatem diligenter inquiratis, et si ita vobis constiterit, memoratum canonicum moneatis, et nostra auctoritate districte compellatis, ut praescriptos reditus supradictae mulieri, dilatione et appellatione cessante, sine qualibet exactione restituat, et in pace dimittat. Querelas vero alias, si quae hinc inde vertuntur, studiosius audiatis, et eas concordia, vel mediante judicio, decidatis.
Datum Tusculani, IV Non. Maii.
Causam quae inter R. de Vilers, et Amilium militem de Becloi super dote uxoris praedicti R. diutius est agitata, et ad nos, sicut dicitur, per appellationem delata, experientiae vestrae, de qua plene confidimus, committimus audiendam, et fine debito terminandam. Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus postquam exinde requisiti fueritis, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, eamdem causam, si vobis constiterit eam ad nos per appellationem delatam fuisse, ablato appellationis remedio, concordia, vel mediante justitia decidatis. Nihilominus etiam praesentium [Col. 0821D] vobis auctoritate mandamus ut alias querelas de quibus vobis adversus se proposuerint audiatis, et eas concordia vel judicio terminetis. Si autem huic causae ambo non potueritis interesse, alter vestrum eidem causae, prout dictum est, finem imponere non postponat.
Datum Tusculani, V Non. Maii.
Constitutus in praesentia nostra Hilardus, lator praesentium, supplici nobis relatione proposuit quod frater noster T. [Col. 0821D] Theobaldus, Willelmo de Campania cardinali et archiepiscopo Senonensi affinitate conjunctus, ex archidiacono episcopus electus circa annum 1170. Ambianensis episcopus, quia in praesentia ejus confessus fuit quod in vigilia S. [Col. 0822D] S. Fuscianus, sub Rictiovaro martyr, inter praecipuos Ambianensium patronos recensetur, exstatque haud procul civitate Ambianis monasterium sub nomine S. Fusciani, ordinis S. Benedicti. Fusciani licet, sicut asserit, in partibus suis non sit instituta, carnem comederit, ei divinum officium interdixit, nec ab eo misericordiam potuit impetrare. Accedit ad hoc quod cum illi crimen adulterii opposuerit, et dederit inducias sese purgandi, [Col. 0822B] sociis et vicinis suis presbyteris, ne secum starent in purgatione, timor obstitit episcopalis; sed episcopus, appellatione contempta, ei nihilominus officium et beneficium interdixit, et ipsum ab Ecclesia violenter ejecit, et cum vinculo excommunicationis innodavit. Unde fraternitati tuae per apostolica scripta in virtute obedientiae praecipiendo mandamus, quatenus si in praesentia tua per legitimos testes se purgare potuerit, omni appellatione et contradictione remota, ei officium pariter et beneficium assignes, et auctoritate nostra quiete possidere facias. Sed quoniam inermes armatis opponere non debemus, primo praecipimus ei omnia ablata in integrum restitui, et demum post canonicas inducias de objectis purgari. Nos autem eumdem [Col. 0822C] absolutum ad vos remittimus.
Data Tusculi, IV Nonas Maii.
Conquestus in praesentia nostra Wibaudus clericus sua nobis relatione monstravit quod Savem et Hugo Vitulus, Atrebatenses canonici, ei ecclesiam S. Mauricii, quam sub annuo censu concesserant, contra justitiam abstulerunt, licet de solutione census ab eodem clerico, sicut asserit, fidejussoriam receperint cautionem. Quoniam igitur non decuit [Col. 0822D] eosdem canonicos praefato ecclesiam praescriptam sine causae cognitione subtrahere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratos canonicos studiose commoneas, et collata tibi auctoritate districte compellas, ut praedictam ecclesiam memorato Wibaudo, sicut eam sibi concesserunt, infra XL dies post harum susceptionem sine mora et difficultate restituant, aut exinde sibi coram te, sublato appellationis remedio, quod juris forma dictaverit facere non postponant.
Data Tusculi, VII Idus Maii.
Credibile fuerat, dilecti in Deo filii, quod vocato bonae memoriae Phil. [Col. 0823D] Philippo, qui obiit anno 1170. quondam abbate vestro, sopitis contentionibus, semotis diversis partium studiis, adhibito consilio seniorum, talis inter vos fieret pastoralis electio, per quam non ignis dissensionis, qui jampridem in domo vestra subortus fuerat, excandesceret, sed concordia posset et fraterna unio provenire. Si essetis vere sapientes et disciplinati, perficeretis in mansuetudine opera [Col. 0823B] vestra, et ostenderetis ex bona conversatione religionis amorem, et pacis desiderium vos habere. Nunc autem cum sit inter vos zelus atque contentio, nonne, sicut ait Apostolus, carnales estis, et secundum hominem ambulatis? Sane cum scriptum sit, nihil per contentionem aut inanem gloriam, vos ad id quod deliberatione majori ac maturiore consilio in Ecclesia Dei fieri semper oportet, in impetu spiritus et calore animi processistis, et neglecto vestri ordinis instituto, non exspectato illorum abbatum consilio et assensu, qui pro facienda electione ad vos ex more convenerant, et cum aliquantis vestrum ex voluntate communi de electione tractabant, abbatem Belli-loci [Col. 0823D] Is erat Joannes, frater comitis Briennensis, cujus tamen electio praevaluit, utpote cujus nomen reperiatur in abbatum Praemonstratensium catalogo [Col. 0824D] immediate post Philippum. voluistis vobis [Col. 0823C] assumere in pastorem, hominem utique de quo pridem audivimus, et super quo non est necesse ut ad instruendos nos ullatenus laboretis. Accepimus enim ecclesiam vestram et scandalis fatigatam interius et exterius mole debitorum gravatam. Oportet autem eam super humeros diutius regularibus disciplinis attritos in statum pristinum relevari. Inde siquidem fuit quod non tam quid vobis placeat, quam quid vobis et toti ordini expediat attendentes, de communi fratrum nostrorum consilio constituimus, ut abbas ille ad locum suum, dilatione postposita, revertatur, et vos ejus obedientia absoluti, juxta institutionem ordinis vestri ad electionem aliam procedatis. Per apostolica ergo scripta universitati vestrae mandamus, quatenus, ascito dilecto filio [Col. 0823D] nostro G. [Col. 0824D] Garino, secundo abbate celeberrimi monasterii S. Martini Laudunensis, ordinis Praemonstratensis. abbate S. Martini, necnon et aliis qui alia vice cum eo et aliquantis fratrum vestrorum eligendi abbatis sollicitudinem assumpserunt, ad electionem faciendam de illorum consilio et conniventia procedatis: scientes quod si aliter quidquam agere tentaveritis, frivolum erit et vacuum, et nullas vires poterit obtinere. Nos siquidem in concedendo vobis abbate, animarum compendium, non patrocinium attendimus personarum, et illud solum volumus ratum esse, quod regularibus institutis et [Col. 0824A] profectui ordinis visum fuerit convenire. Cum autem jam dictus abbas schisma dudum foverit et extulerit, licet ad obedientiam nostram et ecclesiae redierit unitatem, licet gratiam nostram et reddiderimus ei, et paterne velimus, si non eidem se ipse subtraxerit, conservare: multum tamen et nobis et toto vestro ordini posset derogari, si super illam Ecclesiam, quae caput est ordinis, magisterium ipsum hoc tempore pateremur habere. Sed et id communiter debetis attendere, quod nec in vestro, nec in Cisterciensi ordine consuetudo aut institutio dicitur hactenus exstitisse, ut pro superiori loco litigia fierent, et litigia quaererentur, cum non solum pro culpa, sed etiam pro suspicione sola cedere multi maluerint, quam sub obtentu aut obtinendi [Col. 0824B] regiminis aut innocentiae demonstrandae locum quaesierint disceptandi.
Data Tusculi, VI Idus Maii
Viris litteratis atque devotis tanto propensiori studio providere tenemur, et suis commoditatibus diligentius intendere, quanto ex eorum provisione sacris Dei Ecclesiis fecundior potest fructus et utilitas provenire. Inde est quod nos litteraturam dilecti filii nostri magistri Uberti, et devotionem quam [Col. 0824C] circa te gerit, studiosius attendentes, ipsum charitati tuae sollicite commendamus, rogantes, et rogando mandantes, quatenus pro reverentia B. Petri ac nostra, et intuitu devotionis et litteraturae suae, praebendam in ecclesia S. Timothei, si qua nunc vacat, vel quae primo vacaverit, ei concedas liberaliter, et assignes: ita quod ex hoc sinceritati tuae uberes debeamus gratias agere, et prudentiam et devotionem tuam multipliciter propter hoc in Domino commendare.
Dat. Tusc., IV Id. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Silvanectensi episcopo, et dilecto filio abbati S. Medardi, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex parte dilecti filii nostri abbatis S. Remigii Remensis auribus nostris innotuit quod, cum quaedam ancilla et quaedam possessiones judicio Remensis Ecclesiae suo fuissent monasterio restitutae, [Col. 0825A] quarumdam litterarum nostrarum occasione, sicut asserit, exinde postea quamplurima damna sustinuit. Quia igitur ea quae judicio rationabiliter terminata noscuntur, in recidivam contentionem revocari non debent: discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus rei veritatem diligenter et sollicite investigetis: et si vobis constiterit jam dictum monasterium de praescriptis possessionibus et ancilla rationabiliter restitutum fuisse, restitutionem ipsam ratam et firmam permanere, et damna eidem monasterio super his irrogata, omni occasione et appellatione remota, nostra freti auctoritate restitui faciatis.
Datum Tuscul., IV Idus Maii.
Culpae maculam contrahunt, et gravi merentur ultione percelli, qui praelatis suis non solum obedire postponunt, sed etiam in illos a quibus pro suis excessibus corriguntur, ausu temeritatis insurgere, et eos a propriis sedibus ejicere non formidant. Ex transmissa nobis relatione dilectae filiae nostrae C. Malbodiensis abbatissae nostris est auribus intimatum quod moniales [Col. 0825D] Hac ex epistola patet moniales ordinis S. Benedicti in ecclesia Malbodiensi adhuc fuisse tempore Alexandri III, quarum locum hodie occupant canonicae saeculares. Sed qua auctoritate? ejus, quas pro [Col. 0825C] suis excessibus secundum B. Benedicti Regulam corrigebat, diabolico furore succensae, eam de nullo crimine convictam laicali manu, post appellationem ad nos factam, turpiter ejicere non erubuerunt. Verum quia contumaces et rebelles ex injuncto nobis officio correctionis et castigationis freno cohibere tenemur, et de tanto excessu prius vindictae quam culpae fama ad nos pervenire debuisset, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus rei veritatem diligenter et sollicite investigare procures; et si ita esse inveneris, praefatam abbatissam, occasione et appellatione cessante, in suo monasterio in plenitudinem administrationis et regiminis restituere non postponas, et in eas personas, quarum violentia a suo monasterio est ejecta, [Col. 0825D] taliter vindicare studeas, ut caeteris metum incutias, et ipsae similia de caetero attentare formident. Postmodum autem si adversum eam agere voluerint, causam audias, et eam, appellatione remota, justitia mediante, decidas.
Data Tusculi, IV Idus Maii.
Ex insinuatione Willelmi, latoris praesentium, accepimus quod cum a quodam cive Remensi pro sexaginta et novem solidis segetem quae sexaginta etiam solidos valebat emisset: ille non vult, sortem accipere, sed usuras immoderatas exinde nititur extorquere. Quia vero sicut accepimus, super hoc ad nostram audientiam est appellatum: vobis de quorum prudentia et honestate confidimus, causam ipsam committimus audiendam: discretioni vestrae [Col. 0826B] auctoritate praesentium mandantes, ut praedictum civem instanter moneatis, et districte compellatis, ut pretium constitutum recipiens, eumdem Willelmum super usurarum exactione nulla ratione vexare praesumat. Si autem rem aliam justam et rationabilem causam praetenderit, eum audiatis, et appellatione cessante, fine debito decidatis.
Datum Tuscul., XVI Kal. Junii.
Quanto personam tuam brachiis purioris charitatis [Col. 0826C] amplectimur, tanto vehementius movemur atque turbamur in his quae adversum te a pluribus proponuntur. Ut autem illam gravem querelam quam ex parte monasterii S. Basoli [Col. 0825D] S. Basoli monasterium, tribus aut quatuor [Col. 0826D] horis a civitate Remensi distans, in quo Artaldus archiepiscopus anno 961, clericis ejectis, substituit monachos ordinis S. Benedicti, hactenus perstat sub congregatione S. Mauri. adversum te nuper recepimus, praesentialiter omittamus, quasi communis querela omnium episcoporum suffraganeorum tuorum haec est, quod tu eos tanquam simplices clericos gravas, et eorum Ecclesias et clericos tanquam tuos proprios pro tua voluntate pertractas, cum tuam discretionem deceret ita te jam dictis episcopis exhibere benevolum et benignum, quod et ipsos fraterna videreris charitate diligere, et illud habere fixum in pectore, quod B. Petrus in Epistola sua dicit: Non quasi dominantes, sed formam vitae gregi praetendentes. Quoniam igitur te sicut [Col. 0826D] charissimum fratrem diligimus, prudentiam tuam paterna affectione monemus, et tibi auctoritate qua praeeminemus injungimus, quatenus ab his de caetero diligenter abstineas, et praedictos episcopos tanquam fratres et coepiscopos tuos diligas propensius et honores, et eis jura et dignitates suas integras et illaesas conservans, Ecclesias vel clericos eorum in causas non convoces, nisi ad audientiam tuam fuerint per appellationem delatae. Si vero de tarditate sunt aliquando redarguendi, eos benigne [Col. 0827A] redarguas, et ad exhibendam subditis suis justitiam ipsos sollicites, et eis in verbo studeas et operis exhibitione deferre.
Data Tusculi, XVI Kal. Junii.
Ad audientiam nostram pervenit quod cum Jordanis Laudunensis civis ab examine tuo ad audientiam nostram appellasset, et nuntius quem ad exsequendam pro se appellationem miserat, in via decessisset, magister Joannes, tunc vicarius tuus, eum, tanquam appellationem non prosecutus fuisset, excommunicationis vinculo innodavit. Verum quoniam [Col. 0827B] idem J. quantum in eo fuit appellationem est prosecutus, venerabili fratri nostro Ambianensi episcopo dedimus in mandatis, ut si res ita se haberet praedictus J. penitus absolveretur. Cumque in praesentia dilecti filii nostri R. canonici ecclesiae tuae, idem Jordanis idoneis testibus rem ita esse probasset, eum praedictus R. de mandato praefati episcopi ab excommunicatione absolvit, et venerabili fratri nostro Laudunensi episcopo, ut ipsum et familiam ejus pro solutis haberet, ex parte nostra mandavit. Unde quoniam rei veritas nobis exstat incognita, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus rem ipsam diligenter et sollicite inquiras, et si ita esse inveneris, praefatum J. et familiam [Col. 0827C] suam a praedicto episcopo facias pro absolutis haberi, districte prohibens, et tu ipse cavens, ne pro maleficio domini et patrisfamilias ejus familia excommunicetur, nisi forte ejus malitiae consentiret, quia in sacris canonibus expressum habetur quod pro forisfacto dominorum eorum familiae excommunicari non debeant, neque communionem ipsorum vitare cogantur. Praeterea homines de Martegni, videlicet Wer. et Willelmum, et R. et G. moneas instanter, et districte compellas, ut memorato J. VII libras et dimidiam, quas ei dicuntur abstulisse illicite, reddant, et in praesentia tua plenam exinde justitiam, appellatione remota, exhibeant.
Data Tusculi, XVI Kal. Junii.
Ex transmissa relatione E. mulieris accepimus quod, cum G. ab ea quinquaginta quinque solidos Remensis monetae instanter exigeret, illa proponente quod marito suo, dum esset in patria, idem G. jam dictam pecuniam condonasset, super hoc ad audientiam venerabilis fratris nostri Remensis archiepiscopi causa fuit deducta: a cujus examine mulier ad nostram audientiam appellavit. Quia vero muliere nuntium suum destinante, altera pars nec venit, nec aliquem pro se responsalem transmisit, experientiae vestrae, de qua plene confidimus, causam ipsam committimus [Col. 0828A] audiendam, et fine debito terminandam. Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus cum exinde fueritis requisiti, viris discretis et honestis vobis ascitis, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, eamdem causam, appellatione remota, mediante justitia, decidatis. Si autem adversarii G. legitime citati, ad praesentiam vestram venire, vel judicio vestro parere contempserint, eos auctoritate nostra ecclesiastica censura compellatis.
Datum Tusculani, XIII Kal. Junii.
Ex transmissa relatione Roberti clerici auribus nostris intimatum est quod nolens et coactus homicidio interfuit, et post dignos fructus poenitentiae egit. Unde quoniam praevaricatoribus, si suos excessus corrigere et emendare voluerint, poenitentiae medicina non est deneganda, nec misericordiae viscera sunt aliquatenus claudenda, discretioni tuae per apostolica scripta mandando praecipimus, quatenus eum auctoritate nostra absolutum animadversa ejus litteratura tempore opportuno ad sacros ordines promovere non postponas, et si ei in aliquo [Col. 0828C] beneficio ab aliquo fuerit provisum, auctoritate apostolica indulgemus, ut sine impedimento et calumnia illud recipere possit, et libere de caetero Ecclesiae deservire. Si autem praefatam indulgentiam aliquis infringere vel attentare praesumpserit, eum ecclesiastica censura percellas.
Data Tusculi, X Kal. Junii.
Causam quae inter Odierium burgensem Laudunensem [Col. 0828D] et Mauricium clericum super CXIII solidis, quos idem Hodierius ab eodem clerico pro fidejussione Reinerii, cui in bonis suis successit, requirit, noscitur agitari, experientiae tuae committimus audiendam, et, appellatione cessante, fine debito terminandam. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, eamdem causam infra XL dies post harum susceptionem, sublato appellationis remedio, justitia mediante decidas.
Data Tusculi, VII Kal. Junii.
Cum dilectum filium nostrum Dervensem abbatem super dilapidatione bonorum monasterii sui, et dissolutionem, quam per eumdem abbatem audiveramus jampridem factam fuisse, ad rationem posuissemus: ipse se super his coram nobis, et fratribus nostris prudenter et laudabiliter excusavit, asserens quod, cum multitudo Brebentionum [Col. 0829D] Qui vel sua sponte, vel alienis auspiciis conducti, per haec tempora incursantes omnia populabantur, nec ecclesiis, nec monasteriis parcentes, ut est in concilio Lateranensi Alexandri papae, cap. 27. Jac. SIRM. partem quamdam terrae monasterii sui hostiliter invasisset, et ad reliquam occupandam intenderet, coactus est debita plura contrahere, ut terram ipsius monasterii posset [Col. 0829B] ab illius iniquae gentis manibus liberare. Adjecit insuper, quod reditus ejusdem monasterii quibusdam personis assignavit, ut ex his eadem debita persolvantur, et quod nec in his culpa sua gravatum sit idem monasterium, nec in aliis dissolutum. Caeterum, quoniam haec nobis non constant, horum cognitionem et correctionem experientiae vestrae, de qua plene confidimus, duximus committendam, discretioni vestrae praesentium auctoritate mandantes, quatenus ad monasterium ipsum pariter accedentes, rei veritatem diligenter et sollicite inquiratis, et quae in abbate, vel monachis inveneritis corrigenda, auctoritate nostra, sublato appellationis remedio, adhibita gravitate et modestia corrigatis. Quod si noveritis monasterio expedire, ut aliqui ex monachis [Col. 0829C] ipsius loci amoveantur, eos inde auctoritate nostra, appellatione cessante, amovere minime differatis, et alios de religiosis illic instituatis: ita super his diligentes et providi existentes, quod studio et diligentia vestra in meliorem statum jam dictum monasterium auctore Domino reformetur, et sollicitudo ac vigilantia vestra praeconio multae digna commendationis existat. Reditus vero ipsius monasterii personis quibus pro solutione debitorum sunt assignati, si solutioni debitorum convenienter non intendunt, nec eosdem reditus bene dispensant, auctoritate apostolica auferatis, et eos personis aliis cum consilio abbatis et fratrum monasterii, magis qui providi sint et discreti, assignare curetis: per quorum studium [Col. 0829D] et providentiam celerius et convenientius eadem persolvantur. Si qui autem ex ipsis abbas et monachi, vobis in his contumaces fuerint, vel rebelles, quominus mandatum nostrum in hac parte adimplere possitis, in eos auctoritate nostra, sublato appellationis remedio, canonicam sententiam proferatis: quia nos sententiam, quam in ipsos canonice protuleritis, auctore Domino ratam et firmam habebimus.
Datum Tusculani, V Kal. Junii.
Veniens ad apostolicae sedis clementiam Vivianus presbyter, praesentium lator, lacrymabili nobis conquestione monstravit quod, cum ecclesiam S. Memmii de Cosantia, quiete et libere possedisset, frater noster G. Catalaunensis episcopus ipsum eadem eclesia sine judicio et justitia spoliavit. Unde quoniam ea quae contra juris ordinem fiunt, ad formam aequitatis removere debemus, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus rei veritate diligentius inquisita et cognita, si tibi [Col. 0830B] constiterit praefatum presbyterum praescripta ecclesia absque judicio et justitia spoliatum fuisse, eumdem episcopum moneas, et si fuerit necesse compellas ut, infra XXX dies post harum susceptionem ei praedictam ecclesiam cum fructibus inde perceptis, occasione et appellatione remota, restituat, et libere et quiete dimittat. Quod si forte facere noluerit, tu nostra et tua fretus auctoritate id efficere non postponas.
Data Tusculi, II Nonas Junii.
Humanam est et pietati consentaneum eorum [Col. 0830C] necessitatibus, qui leprae sunt morbo percussi, paterna provisione intendere, et eis quadam manu sollicitudinis subvenire. Audivimus autem quod infirmi de Sparnaco [Col. 0830D] Sparnacum, oppidum ad Matronam fluvium, in dioecesi Remensi, quinque horis distans a civitate. saepe pro defectu capellani gravia incurrunt pericula, et sine viatici participatione decedunt. Unde quoniam pro eo quod in tua parochia consistunt, eis tuae provisionis solatium debes impertiri, ubi eo indigere noscuntur, fraternitatem tuam monemus atque mandamus, quatenus praedictis infirmis infra XX dies post harum susceptionem, ad opus suum tantum et eorum qui secum morantur, capellanum concedas, et coemeterium benedicas, ita quod de coetero spiritualium non possint penuriam sustinere.
[Col. 0830D] Data Tusculi, VII Idus Junii.
Constitutus in praesentia nostra Lambertus presbyter lacrymabili nobis conquestione monstravit quod venerabilis frater noster Catalaunensis episcopus ecclesiam S. Memmii de Cosantia, quam bonae [Col. 0831A] memoriae praedecessor ejus sibi canonice concessit, et ipse per quinquennium pacifice et quiete possedit, violenter et absque ordine judiciario abstulit. Verum quia indecens est, et a sacris canonibus penitus alienum, ut aliquis absque rationabili et manifesta causa ecclesia sibi rationabiliter concessa privetur, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus infra XL dies post ipsarum susceptionem rei veritatem diligenter inquiras, et nisi tibi constiterit, quod pater praefati presbyteri sacerdos fuerit, et in sacerdotio eum, sicut dicitur, genuerit, si alia injusta et absque rationabili causa fuit ab ecclesia sua remotus, eam sibi, occasione et appellatione cessante restitui facias et in pace dimitti. Postea vero si praefatus [Col. 0831B] episcopus, vel alius adversus eum super jam dicta ecclesia agere voluerit, causam audias et debito fine decidas.
Data Tuscul., V Idus Junii.
Ex transmissa conquestione Stephani clerici de Roi accepimus quod, cum pater suus quasdam decimas, quas jure haereditario possidebat, volens peccati maculam evitare, sibi in eleemosynam dedisset, [Col. 0831C] Radulfus traditor eas ausu temerario sibi vindicare praesumpsit. Cumque memoratus clericus praefatum R. in praesentia venerabilis fratris nostri archiepiscopi vestri convenisset, ut coram eo justitiam obtineret, compulsus est ad nostram audientiam appellare. Verum licet pater suus eas de jure sibi dare non potuisset, quia tamen tutius ut idem clericus ipsas habeat, quam ad laicum devolvantur: discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, si ita est, infra XL dies post harum susceptionem, memoratum R. moneatis et districte compellatis, ut perceptas decimas praenominato clerico sine diminutione restituat, et de percipiendis nullam sibi molestiam inferat, vel gravamen: ita tamen, quod post decessum praedicti [Col. 0831D] clerici praescriptae decimae, ad quam de jure pertinere noscuntur, restitui debeant, pacificeque dimitti. Quod si monitis nostris parere contempserit, ipsum usque ad earumdem restitutionem excommunicationis vinculo, omni appellatione remota astringatis.
Datum Tuscul., III Idus Junii.
Si pontificalis officium dignitatis, quod de largitate superni muneris geritis, recta velitis consideratione [Col. 0832A] pensare, noveritis ex ipso officio vobis congruere ut ecclesiarum jura debeatis a parochianis vestris defendere propensius et tueri, sicut qui ad defensionem ecclesiarum in partem estis sollicitudinis advocati. Inde est quod fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus quoties a capitulo B. Mauritii [Col. 0831] Id est cathedralis ecclesiae, quae S. Mauritium habet patronum. Turonensis de parochianis vestris querimoniam receperitis, ita de ipsis plenam et sufficientem justitiam faciatis, quod nec ipsi in vobis inveniant quemlibet juris defectum, nec parochianorum vestrorum temeritas vel praesumptio remaneat impunita. Multum enim vobis expedit ut parochianorum vestrorum excessus ab universarum Ecclesiarum seu clericorum gravaminibus vel molestiis debeatis arctius coercere. Si vero aliqui ex [Col. 0832B] parochianis vestris in his contumaces vobis vel rebelles exstiterint, in eos, dilatione et appellatione remota, excommunicationis sententiam proferatis.
Data Tuscul., III Idus Junii.
Et generositas sanguinis et dignitas pontificalis officii, qua, disponente Domino, praeemines, ab his te debent debent propensiori cura retrahere, in quibus honestati tuae possit merito detrahi, aut generositati [Col. 0832C] tuae aliquatenus derogari: quia quanto majori dignitate et sanguinis claritate praefulges, tanto in te propensius reprehenditur, si quid attentas, quod sit reprehensione vel animadversione qualibet dignum. Ex parte siquidem abbatis et fratrum S. Basoli auribus nostris innotuit quod tu villam quamdam Septem-salices nomine, quam praedecessores nobilis viri comitis Henrici eorum monasterio in perpetuam eleemosynam contulerunt, et progenitores tui illustres Francorum reges authenticis scriptis, et Romani pontifices suis privilegiis confirmarunt, eidem monasterio per violentiam abstulisti, et duobus monachis qui ad obsequium ecclesiae ipsius loci deputati fuerant, in motu propriae voluntatis ejectis, in eadem villa castrum de [Col. 0832D] calce et lapidibus ad restaurationem praedictae ecclesiae adunatis, praedictis fratribus contradicentibus, construxisse, et in eorum nemore occasione constructionis ejusdem castri eis damnum trecentarum librarum fecisti, quod te prorsus dedecuit irrogari. Ubi autem idem castrum constructum est, castellanus et complices sui ita praescriptum monasterium in suis bonis et possessionibus oppresserunt, quod propriis monachorum horreis violenta manu confractis, annonam inde, fenum, stramen et paleam asportaverunt, et terram ipsius monasterii depraedantes, homines etiam carceri manciparunt. Accidit ad haec quod tu praedictum abbatem centum [Col. 0833A] tibi libras solvere coegisti, ita quidem quod ei in civitate tua existenti in virtute obedientiae praecepisti, ne ante solutionem praedictae pecuniae civitatem ipsam exiret, et ab hominibus cujusdam villae eorum, Verzei nomine, sexaginta libras post eorum captionem et carcerem immisericorditer extorsisti, et, quod deterius est, et in quolibet viro, nedum archiepiscopo, modis omnibus reprehensibile, eosdem homines ad indebitam consuetudinem compulisti, ut videlicet quisque ipsorum singulas mensuras avenae tibi annuatim exsolvat, et de alia villa eorumdem fratrum XL libras extorquere minime dubitasti. Quia igitur reprehensione et animadversione dignum omnimodis reputatur, si eum jam dicti fratres hostem sentiunt, quem deberent habere [Col. 0833B] patronum, nos quantumcunque tibi deferre velimus, nolentes nec debentes aures nostras tam gravibus clamoribus obturare, haec per te non per alium, volumus ad praesens corrigere, et utiliter emendare: quoniam personam tuam eo charitatis fervore diligimus, quod, cum ea alii potuissemus committere corrigenda, malumus tibi sicut venerabili fratri nostro in hoc et aliis in quibus cum Deo possumus prompta voluntate deferre. Monemus itaque fraternitatem tuam, mandamus atque praecipimus, quatenus, si res ita se habet, haec quae praediximus sub omni celeritate, sicut tuam prudentiam decet, per teipsum corrigas et emendes, vel ita cum eisdem fratribus exinde amicabiliter pacificeque [Col. 0833C] convenias, quod super hoc non possis reprehensionis notam incurrere, nec ad nos debeat iterata querela proferri. Si vero haec tandiu emendare distuleris, donec exinde ad audientiam nostram iterum querimonia perferatur, eisdem fratribus in jure suo, auctore Domino, propensius assistemus.
Data Tuscul., XVI Kal. Julii.
B. et R. clericos, latores praesentium, quos a a sententia fecimus excommunicationis absolvi qua tenebantur astricti, pro eo quod in Dei amicum [Col. 0833D] diaconum Laudunensem violentas manus injecerant, devotioni tuae attentius commendamus, fraternitatem tuam per apostolica scripta rogantes, monentes atque mandantes, quatenus eos divini amoris intuitu, et pro reverentia beati Petri et nostra, et quia ad nostrum spectat officium universos et praesertim viros ecclesiasticos a malignantium inquietationibus propensius defensare, manuteneas et defendas, et illos praedicto diacono, et caeteris quorum odium occasione ejusdem diaconi incurrerunt, studeas reconciliare, et eosdem clericos ad praedicti diaconi satisfactionem, et ipsum ad satisfaciendum eisdem clericis, si videris expedire, compellas, universis de Laudunensi episcopatu sub interminatione anathematis prohibens, ne memoratis [Col. 0834A] clericis occasione illa, quia manus in praedictum diaconum injecerunt, in personis vel rebus, eis aliquam molestiam inferant vel gravamen. Si quis autem eosdem clericos post inhibitionem tuam praedicta occasione inquietare, praesumpserit, eum, appellatione remota, ecclesiastica censura percellas.
Data Tusculi, XVI Cal. Julii.
Cum tibi sicut venerabili fratri nostro prompto animo deferre velimus, et preces charissimi in Christo filii nostri L. illustris Francorum regis et [Col. 0834B] tuas libenter admittere, ejusdem regis et tuis precibus inclinati, tibi auctoritate apostolica indulgemus, ut Arnulfum de Landast, qui pro violenta manuum injectione in presbyterum, sententiam excommunicationis incurrit, recepto ab eo juramento, secundum Ecclesiae consuetudinem vice nostra liceat tibi absolvere, et ei secundum qualitatem et quantitatem excessus poenitentiam injungere competentem. Cum autem absolutus fuerit, ei in virtute juramenti praecipias ne ulterius violentas manus in clericum, monachum, Templarium, vel Hospitalarium, aut alicujus religionis conversum mittat, nisi se defendendo, aut id de mandato praelati sui fecerit.
Data Tuscul., XIV Kal. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus W[ILLELMO] Antissiodorensi et M[ATTHAEO] Trecensi episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum dilecti filii nostri Amelinus canonicus S. Potentiani de Castro-Censorii ( Chรขteau-Censoir ), et Werricus Avalonensis canonicus, nuntius venerabilis [Col. 0834D] fratris nostri Eduensis episcopi, in nostra fuissent praesentia constituti, praefatus Amelinus coram nobis constanti relatione proposuit quod, eodem episcopo a praescripta ecclesia ad officium pontificalis dignitatis vocato, canonici ipsius ecclesiae eidem episcopo significaverunt quod, sicut a praedecessoribus suis episcopis quondam Eduensibus libertas celebrandi electionem, quae de communi jure debetur omnibus ecclesiis conventualibus, eis indulta fuerat, electionem in eadem ecclesia facere vellent, ne de pastoris absentia eadem ecclesia grave damnum posset, et non modicum incommodum sustinere. Memoratus vero episcopus eisdem canonicis suum in hoc noluit praestare consensum, asserens quod eidem ecclesiae nondum [Col. 0835A] renuntiaverat, et quod ipsi in eum pariter convenissent, et ipsum abbatem decrevissent habere. Cum autem quidam ex jam dictis canonicis voluntatem ejusdem episcopi cernerent ad electionis celebrationem non esse proclivem, sed potius eumdem viderent velle curam ejusdem ecclesiae retinere, eamdem ecclesiam et seipsos in protectione nostra et Romanae Ecclesiae posuerunt et ad nostram insuper audientiam appellaverunt. Asserit insuper praefatus A[melinus] quod cum stationarii canonici vellent de electione tractare, forinseci rogaverunt ut electioni diem alium assignarent, quatenus a supradicto episcopo faciendi electionem licentiam impetrarent: promittentes quod, sive ab eodem episcopo licentiam obtinerent, vel non, in eodem termino eorum [Col. 0835B] electioni non contradicerent. Cum autem licentiam ipsam a jam dicto episcopo non potuerunt obtinere, in termino constituto omnes stationarii praeter unum, recepta, sicut diximus, permissione forinsecorum, dilectum filium nostrum Seguinum [Col. 0835] Seguinus nepos erat Hugonis de Moncellis, abbatis S. Germani Paris., cujus et favore in abbatia ad quam electus fuerat confirmatus fuit. concanonicum suum in abbatem sibi concorditer elegerunt. Praedictus vero nuntius memorati episcopi constanter asseruit electionem ipsam nullius esse debere momenti, quoniam postquam praedicti canonici in praefatum episcopum communiter convenerant, quidam ex ipsis quos idem episcopus excommunicaverat, aliis ad nostram audientiam appellantibus, praefatum Seguinum eligere praesumpserunt: adjiciens quod ad preces canonicorum [Col. 0835C] excommunicationi subjecerat universos qui sine assensu saepe fati episcopi in eadem ecclesia abbatem eligere tentarent, et pro molendinis etiam et aliis possessionibus quas eidem episcopo abstulerant. Amelinus autem ad objecta respondens, asseveravit quod nunquam in jam dictum episcopum eo modo convenerant, ut illius ecclesiae specialem curam haberet, sed ut eamdem ecclesiam protegeret, tanquam eorum episcopus, et ab aliorum injuriis defensaret. Et adjecit excommunicationis sententiam non tenere, quoniam in ipsos post appellationem ad nos factam fuerat promulgata, asserens quod, postquam electionem fecerant, molendina et possessiones alias saepe fato episcopo abstulerunt, et quod excommunicatio ante appellationem [Col. 0835D] facta ad eorum notitiam minime pervenisset, constanter adjecit.
Nos itaque, in hac parte transgressionem ejusdem episcopi attendentes, et considerantes quomodo idem episcopus potentia potius quam de jure eamdem electionem fieri prohibuerat, cum ei non liceret propter hoc in eosdem canonicos sententiam ferre, aut a communi et privato jure eos aliquatenus prohibere (quoniam electionis libertas, quae de communi jure debetur conventualibus ecclesiis, eis praedecessore ejusdem episcopi privato jure indulta fuerat), excommunicationem vel appellationem illam decernimus [Col. 0836A] nullius esse momenti, non ut praefigamus exemplum in aliis, sed ut ambitionem et transgresssionem ejusdem episcopi reprimamus. Inde est quod fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus in unum convenientes utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, eamdem causam, sublato appellationis remedio, infra XL dies post harum susceptionem fine canonico terminetis, ita quidem quod, si vobis constiterit omnes stationarios qui tunc erant praeter unum, recepta permissione forinsecorum quod eorum electioni non contradicerent, saepefatum Seguinum sibi elegisse, appellatione vel excommunicatione ex parte episcopi propter hoc facta non obstante, electionem [Col. 0836B] ipsam, dilatione et appellatione postposita, auctoritate apostolica confirmetis. Nec id etiam obstet quod canonici in episcopum post promotionem suam convenisse dicuntur, et licet id pars altera prorsus inficietur, quia si in ipsum etiam convenissent, id sacris canonibus contrarium esset, quibus cautum est ut unaquaeque ecclesia proprio debeat gaudere pastore.
Si qua vero partium ante vel post susceptionem litterarum nostrarum in vocem appellationis proruperit, vos in eadem causa nihilominus prout dictum est, appellatione postposita, procedatis. Si vero uterque his exsequendis non poterit interesse, alter vestrum, adjunctis sibi viris prudentibus et discretis, appellatione remota, prout dictum est [Col. 0836C] in eadem causa procedat.
Data Tusculi, IX Kal. Julii.
Ex transmissa relatione dilectae filiae nostrae abbatissae [Col. 0836D] S. Petri Remensis, auribus nostris innotuit quod, cum controversiam quae inter eam et abbatem de Calade super reditibus cujusdam curtis quam idem abbas habet in terra S. Petri, vertebatur, venerabilibus fratribus nostris Belvacensi et Ambianensi episcopis commisissemus fine debito terminandam, et illi, auditis et cognitis rationibus utriusque partis, abbatissam in possessionem misissent, et ei ab eodem abbate damna resarciri debere adjudicassent, abbas schismatica pravitate pollutus, adjudicata non reddidit, et eosdem reditus adhuc injuste detinere praesumpsit. Cumque fratri nostro [Col. 0837A] Catalaunensi episcopo ex parte nostra mandasset ut sicut in parochia sua praedicta curtis exstitit, ita quoque abbatissam faceret quod judicatum est possidere, id efficere penitus supersedit. Unde quia praedictae abbatissae nolumus ad justitiam suam consequendam aliqua ratione obesse, quod praefatus abbas schismatica est contagione respersus, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si res ita se habet, de reditibus jam dicti abbatis, quos habet in provincia tua, memoratae abbatissae damna sibi adjudicata facias, omni occasione et appellatione postposita, resarciri, et reditus quos praedicti episcopi adjudicasse noscuntur, nostra et tua auctoritate in pace et quiete dimitti.
Data Tuscul., VII Kal. Julii.
Conquesti sunt nobis dilecti filii nostri abbas et fratres S. Joannis de Vineis quod quidam milites Suessionensis episcopatus, decimam de Cervenai sigillo bonae memoriae G., quondam Suessionensis episcopi, eidem ecclesiae confirmatam, et postmodum praedecessorum nostrorum et scripti nostri munimine roboratam, eis auctoritate propria subtraxerunt, et eos super hoc molestare non cessant. Quoniam igitur hoc, si verum est, in nostram injuriam [Col. 0837C] et in praefatae damnum ecclesiae redundare non est ambiguum, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, partibus infra XX dies post harum susceptionem ante tuam praesentiam convocatis, si rem ita esse inveneris, praefatos milites moneas studiosius et inducas, ut praefatis fratribus praescriptam decimam cum omnibus inde perceptis atque oblatis sine molestia et difficultate restituant, et in pace ac quiete dimittant. Quod si tuae in hac parte commonitioni acquiescere forte noluerint, eos nostra et tua auctoritate, occasione et appellatione cessante, vinculo excommunicationis astringas; et si nec sic resipuerint, terras eorum, appellatione remota, subjicias interdicto.
Data Tuscul., VI Kalendas Julii.
Homines trium villarum Compendiensis Ecclesiae, Prunastr., Fabarol. et Mesvilers videlicet, adversus dilectum filium nostrum abbatem ipsius Ecclesiae ad nos quaerimoniam transmiserunt, asserentes quod cum nobilis vir Petrus de Tornella, advocatus villarum ipsarum, ab eis tallias et exactiones indebitas [Col. 0838A] extorqueret, nobis tibi mandantibus ut eumdem virum ab his ecclesiastica districtione compesceres, tandem vix ipse coram venerabili fratre nostro T. Ambianensi episcopo praestito juramento, firmavit, quod a praedictis hominibus tallias vel exactiones nullatenus extorqueret, et idem abbas sub excommunicatione prohibuit ne quis ipsos ulterius eisdem talliis et exactionibus fatigaret. Nunc autem idem abbas discrimen excommunicationis non formidans incurrere, adhibitis sibi favore et potentia praedicti P. a praefatis hominibus adeo gravem talliam extorquere praesumpsit, quod quamplures ex ipsis jam dictas villas coacti sunt deserere, et ad alium locum transire. Quoniam igitur graviter nimis excedit, qui subditos suos praesertim contra [Col. 0838B] religionem juramenti et excommunicationis sententiam violenta damnatione opprimit, et indebita exactione fatigat, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictum abbatem et P. necnon et R. filium ejusdem P. ante tuam praesentiam convoces, et inquisita veritate diligenter et cognita, eos moneas, et apostolica fultus auctoritate compellas ut praedictas villas in ea libertate et immunitate, omni contradictione et appellatione cessante, dimittant, in qua tempore [Col. 0837D] Quippe Ecclesiam Compendiensem pro canonicis fundaverat Carolus Calvus, quibus monachos [Col. 0838D] jussu Eugenii papae III substituit Sugerius abbas S. Dionysii et regni administer. canonicorum fuisse noscuntur, sicut in scripto authentico quod idem abbas et P. dicuntur habere, noscitur contineri. Ut autem melius et commodius viris praescriptae Ecclesiae et indemnitati praedictorum hominum consulere possis, eumdem abbatem et P. auctoritate [Col. 0838C] apostolica compellas coram te jam dicta scripta ostendere, et secundum eorum tenorem utrosque facias esse suo jure contentos. Ad haec quoniam idem abbas multa dicitur de bonis Ecclesiae ipsius illicite distraxisse, et sine causa multa debita contraxisse, volumus et mandamus, ut eum super his convenias, et ad rationem ponas, et veritate plenius cognita, quidquid exinde tibi constiterit, nobis tuis litteris absque admistione falsitatis plenius et expressius studeas intimare ut eum, si noxium et culpabilem invenerimus, animadversione debita puniamus.
Data Tuscul. VIII Idus Julii.
Conquerente nobis G. Catalaunensi canonico accepimus quod Wermundus miles, nepos archidiaconi, ipsum et homines villae de Alneto, irrationabiliter depraedatus, eis damna gravia irrogavit. Cumque praedictus miles propter hoc sententia fuisset excommunicationis astrictus, memoratus archidiaconus eumdem militem ab eadem fecit absolvi sententia, obligans se praefatis viris, quod eis damna [Col. 0839A] data pro ipso absque diminutione resarciret, atque super hoc se illis principalem debitorem constituit. Postea vero praedictus miles crucem suscepit, et ut Dominicum sepulchrum visitaret iter arripuit, et idem archidiaconus partem ablatorum restituit, et partem reddere contradicit. Quia ergo ex commissae nobis dignitatis officio singulis suo jure debitores existimus, et minus potentes a potentium oppressionibus apostolicae tuitionis clypeo defensare tenemur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus si assertio praedicti canonici innititur veritati, praedictum archidiaconum moneas, et, si opus fuerit, ecclesiastica districtione compellas, ut praenominatis canonico et hominibus, sicut se illis obligavit, et principalem debitorem [Col. 0839B] constituit, appellatione remota, damna data resarciat, ablata sine diminutione restituat, vel exinde cum eis pacifice et amicabiliter componat.
Data Tusculi, V Idus Julii.
Querelam Seberti Remensis civis nobis transmissam accepimus, quod, cum ipse a Galvino et uxore sua quamdam domum emisset, et illi data fide firmiter sibi promisissent quod exinde nullo tempore ei molestiam vel gravamen inferrent, nunc, fidei religione contempta, praefatum S. super jam [Col. 0839C] dicta domo inquietare praesumunt. Verum quia periculosum est admodum et detestabile fidem praestitam violare, et ad nostrum spectat officium unicuique in suo jure adesse, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatum G. et uxorem suam moneas et districte compellas ut jam dicto S. super praefata domo nullam de caetero molestiam vel gravamen inferre praesumant, et de violata fide taliter eos punire studeas, quod poena docente cognoscant, quam sit iniquum scienter fidem praestitam violare.
Data Tusculi II Idus Julii.
Cum dilectus filius noster Joannes Multo, quoad potuit, pro honore tuo, dum in curia nostra praesens exstitit, sollicitus admodum et studiosus fuerit, et ipsum quantum comprehendere possumus, tibi multa devotione non dubitemus esse astrictum, confidenter eum affectioni tuae duximus commendandum, indubitata veritate tenentes, quod etiam absque precibus nostris ipsum consideratione devotionis [Col. 0840A] et probitatis suae protegere debeas, et in suis justitiis confovere. Inde est quod fraternitatem tuam rogamus attentius et monemus, quatenus ipsum divino intuitu, et pro reverentia beati Petri et nostra, et consideratione devotionis et probitatis suae propensius diligas, et in jure manuteneas et defendas, nec ipsum in aliquo sustineas indebite molestari; sed taliter eum in justitiis suis habeas nostro intuitu et respectu sui servitii commendatum, quod ipse sub ala protectionis tuae ab incursibus malignantium possit esse securus, et in devotione tua ferventior semper existere, et nos exinde affectioni tuae gratias debeamus exsolvere copiosas.
Data Tusculi, XI Idus Julii.
Dilectus filius noster abbas S. Petri de Montibus, transmissa nobis relatione monstravit quod magister scholarum Catalaunensis Ecclesiae in terra jam dicti abbatis sibi scholarum magisterium vindicat et nullum per abbatem ibi regere scholas permittit. Unde quoniam, cum donum Dei sit scientia litterarum, liberum debet esse cuique talentum gratis cui voluerit erogare [Col. 0839D] Quod de magistris hoc loco censet Alexander III, id ipsum de scholaribus statuit Alexander IV pro Dominicanorum scholis in haec verba scribens episcopo Parisiensi: Insuper statuimus ut scholares omnes, tum religiosi de praelatorum suorum licentia [Col. 0840D] Parisiis gratia studii quandolibet commorantes, quam etiam saeculares, ubicunque voluerint, lectionibus vel praedicationibus audiendis, sive quaestionibus disputandis, libere valeant interesse. Jac. SIRM. , fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus tam abbati, quam magistro scholarum praecipias, ne aliquem probum [Col. 0840C] et litteratum virum regere scholas in civitate, vel suburbiis, ubi voluerit, aliqua ratione prohibeant, vel interdicere qualibet occasione praesumant. Non enim debet venale exponi, quod munere gratiae coelestis acquiritur: sed gratis debet omnibus exhiberi, ut impleatur quod scriptum est: Gratis accepistis, gratis date (Matth. X) . Verum licet idem magister scholarum, illud sibi forte in civitate ipsa obtentu pravae consuetudinis vindicet: hoc in terra abbatis non potest aliquatenus vindicare.
Datum Tusculani, Idibus Julii.
Ex conquestione T. pauperis clerici, praesentium latoris, accepimus quod cum frater noster G. Catalaunensis episcopus eum super ecclesia sua de Acciti-curia indebita vellet molestatione gravare, idem clericus ejus gravamen praesentiens, se, ecclesiam et bona sua in protectione nostra et Ecclesiae posuit, et insuper sedem apostolicam appellavit. Inde est quod fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus [Col. 0841A] quatenus, re veritate studiosius inquisita, si tibi constiterit, quod idem episcopus eum velit super jam dicta ecclesia indebite molestare, ipsum ab illius molestatione, nostra et tua auctoritate, appellatione remota, compescas; sed si quid in eo viderit corrigendum, paterne corrigat et emendet. Ad haec quoniam ad audientiam nostram pervenit, quod nobilis vir A. de Possessa ecclesiam et domos ejusdem clerici, post appellationem ad nos factam et totam villam ejusdem loci combussit, discretioni tuae nihilominus praesentium auctoritate mandamus ut, si res ita se habet, eumdem virum, dilatione et appellatione remota, excommunicatum denunties, donec eidem clerico et ecclesiae suae illata damna resarciat, et de injuriis irrogatis Deo et Ecclesiae [Col. 0841B] satisfactionem exhibeat competentem. Si vero per excommunicationem ad satisfactionem quam diximus cogi non poterit, terram ejus non differas subjici interdicto.
Data Tusculi, XVII Kal. Augusti.
Auditis gravibus et difficilibus querelis, quae adversus Drogonem [Col. 0841D] Canonicum regularem Hamensis monasterii in dioecesi Noviomensi, adversus quem exstat supra epistola 540. nobis proponebantur, nos ei volentes malignandi aditum intercludere, tibi, [Col. 0841C] si bene meminimus, dedimus in mandatis, ut ipsum ecclesiastica, si opus esset, censura compelleres ad claustrum suum quantocius remeare. Verum quoniam preces dilecti filii nostri P. [Col. 0841D] Philippi, filii Theoderici comitis. nobilis viri Flandrensis comitis et aliorum plurium affectuosas pro eodem Drogone recepimus, et ipsum ab his quae de eo nobis prius suggesta erant excusantium, et abbas et fratres sui eum nobis attentius commendarunt, nos eorum precibus inclinati, fraternitati tuae per iterata scripta mandamus, quatenus mandato quod contra ipsum per alia scripta direximus penitus supersedeas, et eum circa dilectum filium nostrum Cameracensem electum manere permittas, nec occasione litterarum nostrarum in eumdem D. [Col. 0841D] sententiam feras, sed fraternitati tuae modis omnibus prohibemus, ne tenorem earumdem litterarum, quas contra eum tibi direximus, aliquatenus exsequaris. Nos enim tam eumdem D. quam alios religiosos viros circa praefatum electum, cum assensu tamen praelatorum suorum esse permittimus.
Data Tuscul., VIII Kal. Augusti.
Causam quae inter Odonem de S. Dionysio [Col. 0841D] Odo ille videtur esse Odo abbas S. Dionysii, qui Sugerio successit, obiit 1169. et Paganum Anglicum et uxorem ejus quondam filiam Genovefae de S. Germano, super quadam fenestra quae est super Pontem magnum primum, in praesentia venerabilis fratris nostri M. [Col. 0842D] Mauricii, qui Petro Lombardo successit anno 1160. Parisiensis episcopi, postmodum vero coram venerabili W. [Col. 0842D] Willelmo cardinali, qui ex Senonensi Ecclesia post mortem nostri Henrici translatus est ad sedem Remensem. Senonensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, diutius est agitata, et ad nos per appellationem delata, experientiae tuae, de qua plene confidimus, [Col. 0842B] committimus audiendam, et fine debito terminandam. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus cum exinde requisitus fueris, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde diligenter auditis et cognitis, eamdem causam, si tibi constiterit, eam per appellationem ad nos delatam fuisse, sublato appellationis remedio, concordia vel justitia mediante, decidas.
Data Tusculi, VII Kal. Augusti.
[Col. 0842C] Illos speciali praerogativa dilectionis et gratiae confovere nos convenit, et ab injuriis malignantium studio propensiori defendere, qui ad curam et provisionem nostram atque tutelam noscuntur principaliter pertinere. Attendentes itaque quomodo canonici Compendienses praeter Romanum pontificem nullum habeant episcopum vel magistrum, considerantes etiam qualiter nobis immineat de ipsis curam et sollicitudinem gerere, et eos pravorum impugnatione conservare illaesos, ipsos defensioni tuae tanto studiosius duximus commendandos, quanto ratione ordinis et dignitatis nobis magis appropias, et fervore devotionis et sinceritate fidei amplius nosceris et probaris astrictus. Ideoque fraternitatem [Col. 0842D] tuam monemus atque mandamus, quatenus eosdem canonicos, sicut speciales Ecclesiae Romanae filios, in justitiis suis vice nostra manuteneas, protegas et defendas, salvo jure abbatis et fratrum Compendiensium, ita quidem, quod si quid controversiae inter eos et abbatem Compendiensem emerserit, ad controversiam sopiendam et pacem inter eos reformandam diligenti studio et sollicitudine elabores, ita quod ipsi de tuo possint auxilio laetari, et nos [Col. 0843A] exinde affectioni tuae gratias multimodas exsolvere debeamus.
Data Tusculi, VII Kal. Augustii.
Dum attendimus et sollicite ad memoriam revocamus qualiter charissimus in Christo filius noster L. illustris rex Francorum et progenitores ejus et regnum sibi commissum B. Petro devoti exstiterint, et inseparabili fide semper et dilectione adhaeserint, et Ecclesiam Romanam in omnibus necessitatibus et angustiis suis tempore nostro maxime brachio [Col. 0843B] fortitudinis adjuvare et benignius confovere curaverint, tantae devotionis et fidei non possumus esse immemores, sed de statu ejusdem regis et filii, quem Dominus sibi sua pietate et miseratione donavit, vigiles semper et solliciti volumus inveniri, et ad ea toto cordis desiderio et affectu intendere, quae ad pacem regni et gloriam et exaltationem ipsius regis debeant pertinere: ita quod eidem regi et regno verbo et opere tanto ardentius videamur velle pro meritis digna rependere, quanto circa nos ipsos sinceriorem fidem et devotionem noscuntur gerere puriorem. Sane quia prudentis hominis est et sapientis, temporum et rerum varietates provida circumspectione attendere, et quae contingere possunt adversa eminus praevidere, fraternitatem tuam, [Col. 0843C] quam specialiter prae aliis ex officio dignitatis et ratione sanguinis pro statu regis et regni convenit esse sollicitam, per apostolica scripta monemus, consulimus, atque mandamus, quatenus eumdem regem moneas diligentius et horteris, et cum omni instantia inducas, ut sibi et filio suo providens, eum habito tuo et aliarum magnarum personarum regni saniori consilio, cum auxilio coelestis gratiae faciat coronari et inungi in regem [Col. 0843D] Philippus, Ludovici Junioris primogenitus, anno 1165, natus, non fuit coronatus nisi post aliquos a scripta hac epistola annos, scilicet, 1179, quo anno, inquit Chronicon S. Dionysii, consecratus est rex Philippus puer filius Ludovici regis Kal. [Col. 0844D] Novembris a Guillelmo Remensi archiepiscopo, et a Guillelmo abbate S. Dionysii, qui post consecrationem ejus suscepit ab eo coronam, et camisiam et caetera regalia indumenta secum, tunicam, calcaria et sceptrum. et universum regnum juramento sibi fidelitatis astringi. Ex hoc enim regi et toti regno gloriam et exaltationem et maximum incrementum speramus auctore Domino proventurum, et laudabili studio peragenda sunt quae prodesse ac proficere possunt, et nulla ratione [Col. 0843D] obesse noscuntur. Nam illustris imperator Constantinopolitanus, providere cupiens ne imperium suum aliqua posset mutatione turbari, filium, cum vix sit triennis, jam fecit coronari, et ei totum imperium juramento fidelitatis astringi, et hoc idem alias sublimes personas fecisse vidimus.
Data Tusculani, III Nonas Augusti.
Ex litteris venerabilis fratris nostri Laudunensis episcopi nobis transmissis, enormitatem illius facinoris et excessus, quem B. clericus et R. socius ejus in Dei amicum canonicum S. Joannis de Burgo commiserunt, plenius intelligentes, licet eos absolvi fecerimus, tamen praedicto clerico, qui adhuc erat in nostra praesentia constitutus, dedimus in mandatis ut ipse et socius suus passo injuriam congrue satisfaciant, et quae idem canonicus probare [Col. 0844B] poterit sibi ablata fuisse ab eis, vel eorum aestimationem sine diminutione restituant. Praecepimus etiam eidem clerico, ut ab ingressu Laudunensis episcopatus, nisi a praefato episcopo vel canonico impetrata licentia, per triennium abstineat, vel nisi ut memorato canonico satisfaciat, accesserit, si ipse voluerit satisfactionem eorum recipere. Si autem praedictus canonicus in satisfactione modum, qui eum decet, vellet excedere, tu ei, prout tibi melius visum fuerit, satisfieri facias. Laico vero per istum dedimus in mandatis ut post satisfactionem suscipiat crucem, et sepulcrum Domini visitans, ibidem in servitio pauperum Jerosolymitani hospitalis per unum annum existat. Quia vero decet nos qui misericordiam praedicamus, eam circa delinquentes [Col. 0844C] benignius exercere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus eos pro absolutis habens, memoratum canonicum attentius moneas et inducere satagas, ut ipsi a praedictis viris de illatis injuriis congruam satisfactionem, et de his quae probare poterit sibi ab eisdem fuisse ablata, emendationem recipiens, illis pro ejus amore, qui pro persecutoribus oravit, et delinquentibus ex corde dimitti praecepit, hanc noxam condonet, et gratiam et amorem suum restituat, et eis nullam per se vel per alios hac occasione molestiam inferat et gravamen.
Data Tuscul., Nonis Augusti.
Ex transmissa conquestione Euronii meminimus nos causam quae inter eumdem Euronium et Rolandum vertitur experientiae tuae commisisse. Sed quia, sicut accepimus, nondum in eadem causa juxta tenorem mandati nostri processisti, praedictus R. falsa suggestione ab apostolica sede litteras obtinuit; magister Joannes vero praedictum Euronium [Col. 0845A] vinculo excommunicationis innodavit. Quoniam igitur sententia non potest, sicut non debet, tenere, discretioni tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praefatum Euronium nostra fretus auctoritate absolutum publice denunties, et praefatum R. de caetero non audias, neque appellationem ejus ad praesentiam nostram ullo modo recipias, et rei veritate a venerab. fratre nostro Catalaunensi episcopo diligenter inquisita, R. et Susannam uxorem ejus instanter commoneas, et districte compellas, ut infra viginti dies post harum susceptionem, omni contradictione et appellatione remota, supradicto Euronio res et expensas suas restituant. Si autem monitis tuis obtemperare contempserint, eos vinculo excommunicationis astringas. [Col. 0845B] Postea si idem R. adversus Euronium agere voluerit, coram venerabili fratre nostro Catalaunensi episcopo ordine judiciario experiatur, et ipse causam audiat, et debito fine decidat.
Datum Tusculani, VI Idus Augusti.
Ex parte Guidonis orphani gravem querelam recepimus, quod cum G. pater suus in extremis laborans, ipsi domum, agros, vineas, et quidquid in mobilibus possideat, jure haereditatis reliquerit possidendum, [Col. 0845C] et in praesentia venerabilis fratris nostri Remensis archiepiscopi id ipsum recognoverit, nunc N. et nepotes ejus praedictum orphanum in causa trahere, et super hoc indebite molestare praesumunt. Quia igitur ex suscepti cura regiminis, orphanorum patroni tenemur et defensores existere: discretioni tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, si tibi constiterit in causa ipsa ad nos appellatum fuisse, et praedictum N. et nepotes ejus moneas, et auctoritate nostra districte compellas, ut praedictum orphanum super jam dicta haereditate molestare desistant, et eam sicut a patre suo concessam, et in praesentia praedicti archiepiscopi constat fuisse recognitam, in pace et quiete [Col. 0845D] ipsum possidere permittant: aut si quid juris in ea se habere confidunt, coram te, sublato appellationis obstaculo, ordine judiciario experiantur.
Datum Tuscul., V Idus Augusti.
Pastoralis cura et sollicitudo, quam licet immeriti, [Col. 0846A] disponente Domino, gerimus, nos admonet propensius et hortatur, pro viris ecclesiasticis, et praesertim pro his qui nullum habent ecclesiasticum beneficium, et sunt bonae opinionis et famae sollicitos semper et studiosos existere et ecclesiarum praelatos ut eis in competentibus beneficiis provideant, propensius invitare. Hac itaque ratione inducti, et de vestra nihilominus devotione confisi, pro dilecto filio nostro M. clerico, latore praesentium qui asserit se omnino ecclesiae vestrae devotum, cujus mores et conversationem dilecti filii nostri fratres militiae Templi, circa quos est conversatus, plurimum commendant, charitati vestrae preces affectuosas porrigimus: devotionem vestram per apostolica scripta rogantes attentius, monentes, atque [Col. 0846B] mandantes, quatenus eidem clerico, divini amoris intuitu, et pro reverentia B. Petri ac nostra, in aliquo beneficio ecclesiastico sibi competenti, unde vitae necessaria in vestra semper devotione possit honeste percipere, liberaliter provideatis: ut liberalitas et devotio vestra exinde commendabilis debeat apparere: nos quoque vobis, propter hoc uberes gratiarum actiones exsolventes, preces et petitiones vestras, cum se opportunitas obtulerit, libentius et efficacius admittamus.
Datum Tusculani, V Idus Augusti.
Constitutus in praesentia nostra R. presbyter lacrymabili nobis conquestione monstravit quod R. et Willelmus canonici ecclesiae S. Donatiani Brugensis, quia inter ipsum et praefatae ecclesiae decanum et canonicos, de oblationibus ecclesiae ejusdem presbyteri erat suborta controversia, in eum violentas manus injecerunt, et post appellationem ad nos factam, ipsum a sua ecclesia ejicientes, alium in eam intrudere non formidarunt: et Galterus praedictae ecclesiae S. Donatiani cantor [Col. 0845D] Archiepiscopi Remensis cujus eo delatae reliquiae. Flodoardus lib. I, cap. 5: Hinc Donatianus exstitit episcopus, cujus etiam pignora maritimas in partes episcopi Noviomagensis vel Tornacensis perlata, vario signorum memorantur splendore decorata. [Col. 0846D] Brugae quippe Flandrorum, quae suum quoque nunc habent episcopum, ad dioecesim tum pertinebant Tornacensem, quae adnexa erat Noviomensi. Jac, SIRM. , et Gillenus canonicus, in Dominica die, coram omni [Col. 0846D] populo, vestes ejus in plena processione lacerantes, illum de choro turpiter ejicere praesumpserunt. Quia vero tantae praesumptionis excessum non possumus nec debemus impunitum relinquere, ne laici sumant inde materiam in clericos insurgendi: fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus infra quadraginta dies rei veritatem diligenter inquiras, et si ita tibi esse constiterit, praefatos viros, qui in tantam audaciam proruperunt, publice accensis candelis excommunicatos denunties, et [Col. 0847A] sicut excommunicatos ab omnibus cautius facias evitari, donec injuriam passo congrue satisfaciant et de tanto excessu satisfacturi, cum litteris tuis ei veritatem continentibus, apostolico se conspectui repraesentent. Illum autem, qui in praedictam ecclesiam post appellationem ad nos factam dicitur esse intrusus, exinde cessante appellatione amoveas, et ipsam jam dicto presbytero cum fructibus inde perceptis restituere non postponas. Postea vero si quis adversus praenominatum presbyterum super jam dicta ecclesia agere voluerit, coram te ordine judiciario experiatur, et tu causam audias, et fine debito decidas.
Datum Tuscul., XI Kal. Septemb.
Constitutus in praesentia nostra Constantius subdiaconus, lator praesentium, sua nobis conquestione monstravit quod G. de Poegni quamdam domum suam sitam in villa de Poegni violenter sibi abstulit, et injuste detinet occupatam. Unde cum uterque esset propter hoc in praesentia dilecti nostri R. canonici Remensis constitutus: praedictus subdiaconus timens se praegravari, ad nostram audientiam appellavit. Verum quoniam eo conveniente altera pars nec venit, nec aliquem pro se responsalem [Col. 0847C] transmisit: causam ipsam experientiae vestrae, de qua plene confidimus, committimus audiendam, et fine debito terminandam. Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, cum exinde requisiti fueritis, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus hinc inde diligenter auditis et cognitis, eamdem causam infra XL dies post harum susceptionem, sublato appellationis remedio, concordia vel justitia terminetis.
Datum Tuscul., VI. Kal. Septemb.
[Col. 0847D] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis universo capitulo Corbeiensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum bonae memoriae Joannes quondam abbas vester ad nos cum dilectis filiis nostris H. et H. confratribus vestris, venisset, nos eumdem abbatem intuitu devotionis suae et consideratione specialitatis quod monasterium vestrum nullo mediante nobis adhaeret, debita benignitate recepimus, et sicut devotum et specialem filium benigne curavimus et paterne tractare. Inspecto autem privilegio Romanae Ecclesiae quod memoratus abbas nobis de immunitate [Col. 0848A] et libertate vestri monasterii praesentavit, et audito ex ipsius diligenti relatione quod idem monasterium non sit infra fines Remensis episcopatus, sed in Ambianensi episcopatu constitutum, et in duabus villis, Folliaco videlicet et Nova-Villa Corbeiae contiguis, Ambianensis episcopus duas solas ecclesias, unam in ingressu et alteram in egressu habeat, et cum aliae tres parochiales ecclesiae Corbeiensis villae proprie ac specialiter ad idem monasterium spectent, Remensis archiepiscopus vel alius non consueverit ibidem, sicut dicitur esse publicum et notorium, aliquid juris habere, venerabili fratri nostro Remensi archiepiscopo dedimus in mandatis ut in appellationibus vel in aliis violenter possessionem vobis non impediat vel perturbet, sed [Col. 0848B] si de jure confidit, recepturus et exhibiturus justitiam, per procuratores suos a proximo festo beati Lucae usque ad annum revolutum apostolico se poterit conspectui praesentare. Inde est quod discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus si idem archiepiscopus propter hoc ad praesentiam nostram duxerit suos procuratores mittendos, vos cum instrumentis et rationibus vestris occasione postposita veniatis, vel ad sedem apostolicam sufficientes responsales mittatis, quia nos quantum Dominus nobis dederit, jura et libertatem monasterii vestri integram curabimus et illibatam servare.
Datum Tuscul., IV Kal. Septemb.
Fratres et coepiscopos nostros, et eos praecipue qui in medio pravae nationis sunt positi, et in remotis mundi partibus constituti, arctiori nos convenit charitate diligere: et ut in commisso sibi amplius talento proficere valeant, et ad cultum justitiae et domus Dei decorem fortius accingi, eis apostolicae sedis gratiam et favorem nos convenit impertiri. Attendentes igitur devotionis tuae constantiam, et fidei puritatem, qua beato Petro et nobis immobili [Col. 0848D] firmitate adhaerere conspiceris: te sicut venerabilem fratrem nostrum diligere et honorare, et tuis rationabilibus votis et desideriis debita cupimus benignitate favere. Inde est quod Ecclesiam tuam sub B. Petri ac nostra protectione recipientes, ea quae in praesentiarum pacifice ac legitime possedit, et specialiter Neeric, sicut a rege, et metropolitano tuo, et a venerabili fratre nostro Eskilo Londensi archiepiscopo apostolicae sedis legato, tibi confirmata est, et scripti sui munimine roborata, tibi, et per te eidem ecclesiae, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus: statuentes, [Col. 0849A] ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Tuscul., VII Idus Septembris.
Ex dispensatione commissae nobis sollicitudinis, et ex debito charitatis, viros pontificali officio praeditos, [Col. 0849B] et morum honestate ornatos, sincera tenemur charitate diligere, et eorum vota quae a rationis tramite non discordant, effectu prosequente complere, ut tanto fortius ornamenta virtutum appetere, et honestis insistere moribus studeant, quanto se ab apostolica sede majore honore cognoverint et gratia praeveniri. Relatum siquidem est auribus nostris, quod dilecto filio Stenar, quondam Lingacopensi episcopo claustralem quietem episcopali honori praeponente, et pontificalem dignitatem in manu venerabilis fratris nostri Eskili Londensis archiepiscopi, apostolicae sedis legati, et regalia coram rege et primatibus regni libere et spontanee resignante, clerus et populus ejusdem loci, de assensu [Col. 0849C] praedictorum archiepiscopi et regis, atque ducis terrae, te in patrem et episcopum suum unanimiter et concorditer elegerunt. Verum licet ei non licuerit absque auctoritate Rom. pontificis episcopati dignitati abrenuntiare: volentes tamen necescitati Ecclesiae tuae paterna provisione prospicere, et honestati tantorum virorum deferre, id aequanimiter supportamus, et electionem et consecrationem tuam ratam et firmam habentes, eam auctoritate apostolica confirmamus, et tibi in subditis tuis corrigendi vitia et superflua resecandi plenam concedimus facultatem. Tu vero subjectorum culpas tanta redargutionis instantia insequaris: quod, et qui culpabiles sunt, suos excessus corrigant celeriter et emendent; et alii hoc videntes, ad committenda similia [Col. 0849D] non aspirent: hac tamen consideratione praehabita, ut dure et aspere, leniter et mansuete, secundum naturas et qualitates personarum, vitia corrigas subditorum. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum hanc paginam nostrae confirmationis infringere liceat, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Tusculani, VI Idus Septembris.
Vice beati Petri apostolorum principis, largiente Deo et Domino nostro, qui ait: Speculatorem te dedi domui Israel (Ezech. III) , super gentes et regna, licet immeriti, in apostolicae sedis specula constituti, pontificalis officii debito pro universis compellimur sollicitudinem gerere, et antiquo hosti, qui tanquam saevissimus leo circuit quaerens quem devoret, [Col. 0850B] pastorali providentia obviare, ne gregem Dominicum invadat, et diversis eum vitiorum morsibus laceret. Inde est quod vehementi cor nostrum doloris pulsatur stimulo, audito quod in partibus vestris in tantum libido crudelis et turpis excreverit, ut quaedam mulieres prolis suae procurent interitum, earumque corruptores tam horrendo et detestabili facinori non solum consentire, verum etiam persuadere praesumant: alii incestuosa conjunctione, plerique cum jumentis abominanda se pollutione commaculent. Quae quantum sint gravia, et Creatori nostro penitus inimica, ipsa sceleris atrocitas satis demonstrat, quam nec audientium aures sine ingenti possunt horrore percipere. Si enim qui jactato in terram semine prolem nolebat ex [Col. 0850C] uxore suscipere, percussus a Domino Testamenti Veteris serie dignoscitur, qua poena feriendus esse monstratur qui natum proprium non abhorret occidere, et mavult interire quam vivere? Cujus utique criminis poena; illud etiam persuadentes vel consentientes involvi beatus Augustinus ostendit dicens: Se periculose decipiunt, qui existimant eos tantum homicidas existere, qui manibus hominem occidunt, et non potius eos, per quorum consilium, et fraudem, et exhortationem homines exstinguuntur. Nam Judaei Dominum nequaquam propriis manibus interfecerunt, sicut scriptum est: ยซNobis non licet interficere quemquam,ยป sed tamen illis mors Domini imputatur, quia ipsi eum lingua interfecerunt, [Col. 0850D] dicentes: ยซCrucifige, crucifige eum.ยป Incestum vero quantum sacri abhorreant canones, concilium Ilerdense demonstrat: Cum his, inquit, qui incestus se pollutione commaculant, quandiu in ipso detestando et illicito carnis contubernio perseverant, nec sumere cibum ulli Christianorum, sicut Apostolus jussit, licebit. Porro scelus cum jumentis coeuntium quanta sit animadversione plectendum, legislator Moyses declarat, cum etiam ipsa interfici animalia jubeat quae tali contaminata flagitio indignam refricant acti memoriam,
Quia igitur abominabilem horum excessuum praesumptionem severa satis districtione congruit insequi, [Col. 0851A] praedictos propriae prolis necatores, et tam ipsum facinus persuadentes quam consentientes, seu quoslibet parricidas, aut cum matre, filia, consobrina, vel nepte agentes, quam cum jumentis coeuntes, arctiori poenitentiae jugo curetis compescere; et nisi senio confecti, vel corporis fuerint debilitate seu egestate oppressi, eos ad sedem apostolicam compellatis venire, et beatorum apostolorum Petri et Pauli limina visitare, ut in sudore vultus sui, et viarum labore, superni Judicis iram evadere, et ipsius misericordiam valeant invenire.
Ad haec qui dormiendo, non voluntate sed casu filios suos oppressisse inveniuntur, triennio, si iidem filii fuerint baptizati; si vero absque sacro baptismate decesserint, quinquennio poenitentiae [Col. 0851B] disciplinis subjaceant. Sacerdotes, quos ab his studiosius praecavere convenit, officii sui perpetua exsecutione priventur. Verum si qui parentum absentes fuerint quando eorum filii suffocantur, aut si id sub aliena custodia contigerit, extra culpam erunt: si tamen eos non furiosae, sed congruenti custodiae ipsos se crediderint tradidisse.
Praeterea non sine cordis amaritudine quosdam sacerdotes contra apostolicas institutiones, cum sicca faece vini, vel cum micis panis vino intinctis, missam celebrare audivimus: et fideles laicos non Christiano more, absque sacerdotali benedictione et missa, matrimonium contrahere. Unde saepe illicita contingit fieri conjugia, et inter legitimas [Col. 0851C] personas divortium intervenire. Sane cum omne crimen atque omne peccatum oblatis Deo sacrificiis deleatur, quid de caetero pro delictorum expiatione Domino dabitur, quando in ipsa sacrificii oblatione erratur? Cum enim Magister veritatis, discipulis suis sacramentum commendaret nostrae salutis, non siccam faecem vini, non micas panis vino intinctas accepit, sed panem et calicem, et benedicens dedit discipulis suis. Quia igitur secus agere, evangelicae et apostolicae doctrinae contrarium, et consuetudini ecclesiasticae penitus est adversum: apostolica prohibemus auctoritate, ut cum sicca faece vini, vel cum micis panis vino intinctis, vel alio modo quam Dominus instituit, nullus de caetero sacrificare attentet, sed secundum formam sacrosanctae Ecclesiae [Col. 0851D] Romanae, quam vos in omnibus imitari oportet, solum panem, et vinum aqua mistum in sacrificio corporis et sanguinis Christi offeratis.
Caeterum clandestina et absque sacerdotali benedictione non debere contrahi conjugia, aut nisi inter legitimas personas, quae infra septimum gradum nulla consanguinitatis linea conjungantur: nec contracta, nisi canonice et consensu episcopi dissolvi, [Col. 0852A] multorum sanctorum Patrum declarat auctoritas. Vos itaque muniti sanctorum Patrum sanctionibus et ecclesiasticis institutis, haec quae dicta sunt, diligenter servate, et ab aliis praecipite inviolabiliter observari, dispensationis moderamine utentes, ut qui in quinto vel quarto gradu conjuncti sunt, eos non separetis, sed ne amplius taliter conjungantur pontificali auctoritate et districtione prohibeatis.
Datum Tuscul., V Idus Septembris.
ALEXANDER papa III Upsalensi archiepisco et suffraganeis ejus, et GUTHERMO duci [Col. 0851D] Sueonum. Guthermus dicitur Saxoni Grammatico, lib. XIV, ubi de baptismo agit Kanuti filii Waldemari Daniae regis. Quod religiosae, inquit, exsecutionis officium, Sueonum ducis Guthermi, qui neptem Waldemari eorumdem regi Karolo desponsam adducendi causa legationem attulerat, praesentia venustabat. Jac. SIRM. .
Gravis admodum et difficilis est ad apostolicam sedem querela perlata, quod Phinni [Col. 0851D] Finni, boreales Sueciae populi, qui Finniam seu [Col. 0852D] Finningiam incolunt. ID. semper imminente sibi exercitu inimicorum, fidem servare Christianam promittunt, et praedicatores et eruditores Christianae legis desideranter requirunt: et recedente exercitu fidem abnegant, praedicatores contemnunt, et graviter persequuntur. Unde quoniam in hoc Deo illudere, et Christianam religionem deridere videntur, et illis se duplo filios gehennae constituentibus, salus et vita eorum tota in terrenis, neglectis coelestibus, conspicitur consistere; nec est dignum ut eis in adversitate Christianum nomen [Col. 0852C] defensionem conferat, quod in prosperitate despicere et horrere probantur: universitatem vestram monemus, atque mandamus, quatenus a fallaciis et fraudibus eorum ita prudenter et discrete de caetero caveatis, quod, si ingruerit necessitas, ad auxilium et defensionem vestram non possint recurrere, nisi munitiones, si quas habent, vobis tenendas assignent, aut alias adeo sufficientem cautionem exhibeant et securitatem, quod amodo nullatenus pedes retrahere, aut vestram prudentiam valeant circumvenire: sed Christianae fidei documenta cogantur tenere firmiter et servare, ne amplius de eorum numero videantur, de quibus dictum est: Confitebitur tibi, cum benefeceris ei.
[Col. 0852D] Datum Tuscul., V Idus Septembris.
ALEXANDER papa III Trundensi archiepiscopo [Col. 0852D] In Norvegia. Norvegiae metropolim alii Trondemum nominant: Saxo lib. X, extremo: Corpus ejus, Magni regis, Norvegiam relatum, Trondemi in regiorum monumentorum arca sepulturam possedit. Ejusdem etiam metropolis suffraganeus est episcopus Stavengarensis. Jac. SIRM. , et A. quondam Staveng. episcopo.
[Col. 0853A] Lex divina et humana desiderat, et debitum charitatis exposcit, ut bono et utilitati communi debeamus intendere, et ad revocationem et conversionem infidelium operam omnimodam et sollicitudinem adhibere. Inde est, quod prudentiam vestram rogamus attentius et monemus ut venerabili fratri nostro Fulconi Estonum episcopo, qui ad convertendam gentem illam divina gratia inspiratus, ministerium praedicationis et laborem proponit assumere, Nicolaum monachum, qui de gente illa, sicut accepimus, est oriundus, virum religiosum, atque discretum, in socium concedatis: ut tantum bonum possit perficere, et gentem illam ad agnitionem veri luminis, et ad culturam et doctrinam Christianae fidei, verbo praedicationis, auxiliante Domino revocare, [Col. 0853B] et vobis exinde valeat aeternae mercedis cumulus provenire.
Datum Tuscul., V Idus Sept.
Cum olim Daniel presbyter [Col. 0853D] Presbyter S. Joannis in Gandavo: quod oppidum cum monasterio S. Petri, de quo epistola sequenti, eo tempore dioecesis erat Tornacensis: nunc proprium habet antistitem. Jac. SIRM. ad praesentiam nostram accedens de fratre nostro Tornacensi episcopo gravem apud nos querelam deposuisset, asserens quod eum idem episcopus, quia sibi solvere noluerat quod ab eo fuerat postulatum, officio [Col. 0853C] et ecclesia sua spoliasset, et eam Waltero presbytero concessisset, eidem episcopo super hoc litteras nostras direximus, secundum quod officio nostro et rationi congruere videbatur. Tandem autem episcopus proprios nuntios et scripta nobis direxit, significans quod praedicto Danieli praescripta ecclesia non fuerit concessa, sed ad probationem usque ad annum commendata: ita quidem, ut si non esset idoneus, et ejus conversationis et vitae cujus esse deberet, exinde amoveretur, ut ecclesia illa libere posset honestae personae concedi. Postremo vero cum idem Daniel, quod tabernam frequentaret, et quod ibi multoties ita pernoctasset, quod omissa dormitione sequenti die missam celebrasset, apud episcopum accusatus fuisset, et in purgatione quam [Col. 0853D] sibi indixerat, defecisset, ipsum ab officio suspendit, et ecclesiam in qua ministrabat, ad repraesentationem abbatis ad quem pertinet, Waltero sacerdoti concessit. Quo facto, postea ad venerabilis fratris nostri Remensis archiepiscopi, et deinde ad nostram audientiam appellavit. Daniel vero haec omnia inficians, constanter asseruit quod a praedecessore suo, ad repraesentationem praefati abbatis, praescriptam ecclesiam habuerit, et hac sola de causa eum episcopus officio et beneficio spoliasset, quia illi noluit quod postulaverat exhibere, et ei [Col. 0854A] pro se et aliis compresbyteris audacter prohibuit ne tam frequenter adversus eos extorsiones exerceret. Adjecit insuper, quod cum ipsum propter hoc appellasset, crimina suprascripta postea sibi objecit, quae primitus non fuerant objecta: et cum esset paratus se inde purgare, et minis et terroribus suos purgatores subtraxit: nec tamen super criminibus illis ulla potuit ratione convinci. Cumque Daniel et Walterus se nostro conspectui praesentassent, et varia et diversa coram nobis adversus se allegarent: quia testium et rationum sufficientiam non habebant, in causa illorum non potuimus procedere, nec eam fine congruo terminare. Quapropter de vestrae honestatis et discretionis prudentia confidentes, eamdem causam prudentiae vestrae [Col. 0854B] committimus audiendam, et fine debito terminandam. Ideoque apostolica vobis scripta praecipiendo mandamus, quatenus, cum exinde requisiti fueritis, congruo loco et tempore pariter in unum convenientes, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, causam ipsam, remoto appellationis obstaculo, mediante justitia, terminetis: ita quidem, quod si legitime vobis constiterit, quod saepe dicto Danieli praescripta ecclesia non fuerit perpetuo concessa, sed ad tempus commendata, aut de vinolentia, et quod ita in taberna pernoctaverit, quod altera die, nulla praecedente dormitione missam cantasset, rationabiliter convictus, aut in judicio, [Col. 0854C] apud episcopum videlicet, vel archiepiscopum suum accusatus, vel ad rationem positus, sine coactione, coram pluribus fuerit confessus, ei, nullius appellatione obstante, super eadem ecclesia perpetuum silentium imponatis, et ipsum a Walteri impetitione desistere compellatis. Caeterum si Danieli ecclesia illa fuit canonice tradita, et postea de aliquo crimine non fuit convictus aut confessus, propter quod ea de jure debuerit spoliari; vel si post appellationem, sicut aliquando allegavit, ecclesia illa fuit spoliatus, ipsam ei faciatis restitui, et pacifice ac quiete dimitti. Postmodum vero si Walterus, vel alius, adversus cum agere voluerit, causam audiatis, et eam appellatione remota fine debito terminetis.
[Col. 0854D] Datum Tuscul., V Idus Septembris.
ALEXANDER papa Upsalensi archiepiscopo [Col. 0854D] Upsellensem alii vocant, et Upsalam civitatem, regni Sueciae Gothiaeque metropolim. Ad hunc vero ejusque suffraganeos scriptae item epistolae 973 et 975. , et universis suffraganeis ejus, tam in Suecia quam in Gothia constitutis.
Constituti a Domino, licet insufficientibus meritis, [Col. 0855A] super gentes et regna, et injunctae nobis administrationis officio debitoque compellimur aciem nostrae considerationis ad universum commissi gregis corpus extendere, atque omnium fidelium corda institutionis apostolicae ac doctrinae salutaris imbre perfundere: ut sicut in omnem terram exivit sonus apostolorum, et in fines orbis terrae verba eorum, ita quoque nos, qui eorum cathedrae praesidemus, qui eis non in vitae merito, non in operum sanctitate, sed in pastorali cura et dignitate successimus, verbum salutis, evangelium Christianae atque catholicae veritatis annuntiemus his qui longe, et his qui prope, nomen apostolicum non inane, neque nudum et in sola voce gerentes, sed in exsecutione officii et veritate operis, in quantum nobis Deus [Col. 0855B] dederit, adimplentes.
Audivimus enim, et audientes non potuimus non dolere, quod apud vos, tam in Suecia videlicet quam in Gothia, ex nimia et perversa non libertate, sed abusione potius et insolentia laicorum, consuetudo pessima et detestabilis inolevit, ex qua etiam multa illicita provenerunt, et mala non solum enormia, verum etiam intolerabilia pullularunt. Ipsi enim, vobis inconsultis, sicut dicitur, aut contemptis, concedunt et conferunt ecclesias, quibus volunt, omnia Simoniace, sive per pecuniam, sive per privatam gratiam, vel odium agentes. Ex hoc autem multa dicuntur tam in ipso actu quam exemplo nociva et perniciosa contingere. Quilibet enim [Col. 0855C] et undecunque sacerdos adveniens, licet ordinationis suae nullum habeat testimonium, solo mandato seu nutu etiam laicorum, divina in salutis eorum suaeque periculum celebrare praesumit. Unde nonnunquam evenit, ut monachi fugitivi, vel homicidae, seu quibuslibet irretiti et notati sceleribus, aut in gradum sacerdotii non promoti, sacerdotio fungi nefaria nimis et damnabili praesumptione non metuant. Quilibet vero, vel omnino carens ecclesia, vel pauperem habens, et ambiens ditiorem, potentioribus de parochia, data vel promissa pecunia, alium non erubescit tam impudenter quam illicite supplantare.
Accedit ad haec quod clerici sive ipsi adversus laicos, sive laici adversus eos, litigantes experiri [Col. 0855D] voluerint laicorum judicia subire, et secundum ipsorum instituta sive leges agere vel defendere se coguntur. Nec solum inferioris ordinis clerici talibus injuriis fatigantur; verum etiam vos ipsi, si justitiae rigorem zelo Dei succensi aliquando exercetis, aliquam contra vos causam inobedientis, gregis invidia machinante, vel ad igniti ferri examen, vel ad aliquod aeque prohibitum et exsecrabile judicium provocamini: nulla canonibus, qui id prohibent, seu pontificali dignitati exhibita reverentia vel honore. Ad augmentum vero summamque malorum, clerici passim in eodem regno impune caeduntur, quandoque etiam occiduntur. Et quidem gravia sunt ista, nec professionis opera Christianae, sed inimici potius zizania reputanda.
[Col. 0856A] Ad quae radicitus evellenda, et de medio vestrum penitus exstirpanda, tanto acrius vos decet et oportet insurgere, quanto magis desides praelatos negligentesque respiciunt vitia subditorum: et eorum culpae crimen adscribitur, quod ab his quibus praesident, et pro quibus etiam reddituri sunt in extremo examine rationem, tam frequenter quam licenter et impune committitur: maxime cum per prophetam dicatur: Clama, ne cesses, annuntia populo meo scelera eorum (Isa. LVIII) ; et alibi: Nisi annuntiaveris iniquo iniquitatem suam, sanguinem ejus de manu tua requiram (Ezech. III) ; et in sacris canonibus, quos prudentiam vestram ignorare non expedit, scriptum legatur: ยซNegligere, cum possis, perturbare perversos, nihil est aliud quam fovere; [Col. 0856B] nec caret scrupulo societatis occultae, qui manifesto facinori desinit obviare.ยป Ex eo autem, quod peccata ex nimia et longaeva licentia in consuetudinem jam venerunt, cum sit, juxta quemdam philosophum, infelicitas consummata, et vix videatur locus esse remedio, ubi quae fuerunt vitia, mores fiunt; et juxta Evangelium, qui mortuus fuerat in peccato, jam feteat, multo majori opus est ad suscitandum cum Domino mortuum, non sine lacrymis et compassione, conamine, ne desperentur, sicut quatriduanus in monumento, quibus potest invocato Dei nomine cum ipsius adjutorio subveniri.
Ut ergo etiam in eis glorificetur Deus, et sapientia honorificetur a filiis suis, charitatem Moysi pro populo Dominum obsecrantis, zelum Phinees vindicantis, [Col. 0856C] contritionem David orantis, misericordiam Jesu Christi super Jerusalem flentis et pro Lazaro lacrymantis, assumite: et habentes secundum Apostolum scutum fidei, loricam justitiae et galeam spem salutis, accingimini armatura Dei, et pugnate cum antiquo serpente, eum de obsessis per inhabitantia peccata corporibus expellentes, et diripientes universa in quibus habet fiduciam, eos quos domum sibi facere nititur, cum gratiae coelestis auxilio, a vitiorum sordibus emundantes, ut domus Dei, templum videlicet Domini sanctum quod estis vos, dici ac fieri mereantur. Nec vos ullus terror ab officii pastoralis exsecutione retardet, recolentes, et non tantum verbo, sed opere profitentes, quod summus [Col. 0856D] et primus pastor docuisse legitur et fecisse: Bonus, inquit, pastor animam suam ponit pro ovibus suis (Joan. X) .
Et quoniam per errorem, et tam divini quam humani juris ignorantiam, apud vos inolevisse videntur mala, quae diximus, et a laicis tanquam licita impune hactenus usurpata, sanctorum Patrum statutis tanquam armis utentes, ipsis inniti debebitis atque ea et vos cum eis his quae illicite committuntur opponere, ut ex eorum scientia et auctoritate dispereant, quae per abusionem nimiam et ignorantiam succreverunt. Sane laicos, ecclesias, vel ecclesiastica beneficia dignitatesque concedere, seu de ipsis ulla ratione disponere, sanctorum Patrum ad instar sacrilegii prohibent instituta. Clericos tamen, [Col. 0857A] qui ab eis vel per eos, dato pretio, sive gratis, ecclesiam, vel investituram ecclesiae seu ecclesiasticae dignitatis acceperint, praeter ordinis sui periculum, excommunicationis etiam poena condemnant.
Nam in synodo Symmachi papae [Col. 0857D] Synod. Rom. 502. statutum legitur: Non placuit laicum statuendi in ecclesia aliquam habere facultatem, cui subsequendi manet necessitas, non auctoritas imperandi. Item: laicis, quamvis religiosis, nulla de ecclesiasticis dignitatibus aliquid disponendi legitur attributa facultas. Item Callixtus papa: Si quis principum, inquit, vel aliorum dispositionem, seu donationem, sive possessionem ecclesiasticarum rerum sibi vindicaverit, ut sacrilegus judicetur. Item Paschalis: Nullus laicorum ecclesiarum bona occupet vel disponat: qui vero secus egerit, [Col. 0857B] juxta B. Alexandri capitulum, ab Ecclesiae liminibus arceatur. Item Alexander: Per laicos nullo modo quilibet clericus aut presbyter retineat ecclesiam, neque pretio, neque gratis. Item Paschalis: Si quis clericus, abbas, vel monachus, per laicos ecclesiam obtinuerit: secundum apostolorum SS. canones, et capitulum Antiocheni concilii, excommunicationi subjaceat. Item: Constitutiones sacrorum canonum sequentes, statuimus, ut quicunque clericorum ab hac hora investituram ecclesiae vel ecclesiasticae dignitatis, de manu laici acceperit, et qui ei manum imposuerit, gradus sui periculo subjaceat et communione privetur. Et in hanc sententiam alia multa canonum instituta et sanctorum Patrum decreta conveniunt.
[Col. 0857C] Caeterum ecclesias vel ecclesiastica beneficia, pretii, seu cujuscunque muneris interventu conferre, Simoniacum est, et Simoniacam sapit procul dubio pravitatem. Porro Simonis crimen, quam sit detestabile, quam horrendum, ipsa vos ejus infamis immanitas ignorare non sinit. Ex quo profecto tam dantem quam accipientem damnatio Simonis, quam sacra Actuum apostolorum lectio protestatur, involvit: ad cujus condemnationem cum plurima, praeter apostolorum sanctionem, sanctorum Patrum rescripta manaverint, pauca credimus ex pluribus suffectura.
Inter quae primum sit illud B. Gregorii: Presbyter, inquit, si ecclesiam per pecuniam obtinuerit, non solum ecclesia privetur, sed honore sacerdotii spolietur: [Col. 0857D] quia altare, decimas, et Spiritum sanctum emere vel vendere, Simoniacam haeresim esse nullus fidelium ignorat. Idem alibi: Audivimus, dilectissimi, quod nos audire oportuit, sed audivisse profecto non libuit: quosdam scilicet sacrorum ordinum esse professores, qui sub munerum datione vel acceptione Dei ecclesias, vel earum sibi sacrificia usurpant: quod quidem scelus vos non jamdudum acriter correxisse miramur. Juste enim uterque corripiendus est, et a sanctae liminibus Ecclesiae submovendus, et qui pro ecclesiae ambitu munera largitur, et qui, ut ecclesiam det, quidquam praesumit accipere. Iste [Col. 0858A] quippe donum Dei emere, hic autem vendere praesumit. Sacrilegio quoque hoc facinus haud dispar dixerim, cum id quod sponte et sacro deliberationis arbitrio gratis fieri debuit, sub pecuniae pactione causatur. Quare, fratres charissimi, quae taliter facta sunt curiose refellite, infecta prohibete, vestrisque jussionibus resistentes, digno anathematis vinculo percutere non dubitate. Item: Si quis dator vel acceptor Dei ecclesias, vel ecclesiastica beneficia, quae quidam praebendas vocant sub pecuniae interventu, sive dando emerit, sive accipiendo vendiderit, a Simonis non excluditur perditione.
Non solum autem pecunia, sed et quaelibet obsequii aut muneris species, in hujusmodi criminaliter intercedit. Unde idem beatus Gregorius: Bene, inquit, [Col. 0858B] cum virum justum pro praebenda describeret, ait: ยซBeatus qui excutit manus suas ab omni munere.ยป Non dixit solum a munere, sed ab omni munere. Quia aliud est munus ab obsequio, aliud a manu, aliud a lingua. Munus ab obsequio, est servitus indebite impensa; munus a manu, pecunia est; munus a lingua, favor. Qui ergo sacros ordines tribuit, tunc ab omni munere manus excutit, quando in divinis rebus, non solum pecuniam nullam, sed nec etiam humanam gratiam requirit. Quod autem sacerdos, aut quilibet clericus, aliunde adveniens, vel ignotus, sine testimonio et litteris saltem episcopi sui, in aliena dioecesi recipi aut ministrare non debeat, in Chalcedonensi legitur concilio definitum per haec verba: [Col. 0858C] Extraneo clerico, vel lectori, extra suam civitatem, sine litteris commendatitiis proprii episcopi, nusquam penitus liceat ministrare. Item in concilio Carthaginensi: Clericum alienum, nisi concedente ejus episcopo, nemo audeat retinere, vel promovere in ecclesia sibi credita. Item, beatus Augustinus in sermone quodam ad populum: Hortamur, inquit, Christianitatem vestram, ut juxta sanctorum canonum instituta, in ecclesiis a vobis fundatis, aliunde veniens presbyter non suscipiatur, nisi a vestro fuerit episcopo consecratus, aut ab eo per commendatitias litteras suscipiatur.
Ad hoc, ne clerici ad saecularia judicia pertrahantur, et Rom. imperatorum leges prohibent, quae tanquam canones, ubi canonibus non obviant, sunt [Col. 0858D] observandae; et sanctorum Patrum ac praedecessorum nostrorum auctoritas interdicit. Scribit enim beatae memoriae Gelasius papa dicens: Nemo unquam episcopum, aut reliquos clericos, apud judicem saecularem accusare praesumat. Item Alexander omnibus orthodoxis: Relatum est ad hujus sanctae et apostolicae sedis apicem, cui summarum dispositiones causarum et omnium negotia Ecclesiarum ab ipso Domino tradita sunt, quasi ad caput, dicente: ยซTu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam (Matth. XVI) ,ยป quod quidam aemuli, ejusque sanctae Ecclesiae insidiatores, sacerdotes Dei apud [Col. 0859A] publicos judices accusare praesumant, cum magis apostolus Christianorum causas ad ecclesias deferre, ut ibidem terminari praecipiat. Taliter praevaricantes praevaricaverunt in Deum suum, et non obediunt praeseptis ejus.
Ferventis vero aquae, vel candentis ferri judicium, sive duellum, quod monomachia dicitur, catholica Ecclesia contra quemlibet etiam, nedum contra episcopum, non admittit. Unde Stephanus papa V: Ferri candentis, inquit, vel aquae ferventis examinatione confessionem extorqueri a quolibet, sacri non censent canones: et quod sanctorum Patrum documento sancitum non est, superstitiosa adinventione non est praesumendum. Item Nicolaus papa: Monomachiam in legem non assumimus, quam praeceptam [Col. 0859B] non fuisse reperimus; quam licet inisse quosdam legamus, sicut sanctum David et Goliam sacra prodit historia, nusquam tamen ut pro lege teneatur, divina sanxit auctoritas, cum hoc et ejusmodi sectantes Deum solummodo tentare videantur.
Praeterea illud adjiciendo mandamus, quatenus populum regimini et gubernationi vestrae commissum decimas ecclesiis fideliter et devote persolvere, sicut ab ipso Domino noscitur institutum, diligenter ac sollicite moneatis; et, si necesse fuerit, sub districtione anathematis compellatis: juxta illud Malachiae prophetae in persona Domini loquentis: Inferre, inquit, omnem decimationem in horreum meum, ut sit cibus in domo mea (Malach. IV) .
Unde in concilio Maguntiensi: Decimas Deo et [Col. 0859C] sacerdotibus Dei dandas, Abraham factis, Jacob promissis insinuat; et omnes sancti sacerdotes commemorant. Item ex concilio Rothomagensi: Omnes decimae terrae, sive de frugibus, sive de pomis arborum, Domini sunt, et illi sanctificantur. Sed quia multi inveniuntur decimas dare nolentes, statuimus ut secundum Domini nostri praeceptum admoneantur semel, secundo et tertio. Qui si non emendaverint, anathemate usque ad satisfactionem et emendationem congruam feriantur. Nec tamen ideo ea quae ecclesiis, imo Deo ipsi, vel parentes eorum contulisse noscuntur, revocare, vel ecclesiasticarum personarum dispositioni subtrahere volentes, erunt aliquatenus audiendi: quae si etiam homini contulissent, [Col. 0859D] repetere non valerent. Unde Ambrosius in libro De poenitentia: Sunt qui opes suas tumultuario mentis impulsu, non judicio perpetuo, ubi Ecclesiae contulerint, postea revocandas putant. Quibus nec prima merces grata est, nec secunda: quia nec prima judicium habuit, et secunda habuit sacrilegium. Item ex concilio Agathensi: Clerici vel saeculares, qui obligationes parentum, aut datas, aut testamento relictas, retinere perstiterint, aut id quod ipsi donaverint ecclesiis, vel monasteriis, crediderint auferendum: sicut sancta synodus statuit, velut necatores pauperum, quousque reddant, ab ecclesiis excludantur.
Illos vero qui in clericos violentas manus, nisi forte se defendentes, injiciunt, poenam excommunicationis [Col. 0860A] incurrere sacrosancta Romana jampridem statuit, et inviolabiliter tenet Ecclesia: nec a quoquam omnino, nisi a Romano pontifice, vel de mandato ejus, absolvi patitur, aut permittit.
Vos itaque ipsius, quae omnium Ecclesiarum caput est et magistra, vestigiis inhaerentes, ejus ac nostrae in supradictis omnibus acquiescite sanctioni: et secundum ea quae a sanctis Patribus et praedecessoribus nostris instituta praediximus, observate, atque ab omnibus per episcopatus vestros, quantum in vobis est, faciatis firmiter et inviolabiliter observari. Contemptores equidem, ecclesiastica praecipimus, usque ad condignam poenitentiam, ultione percelli. Obedientibus autem sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis [Col. 0860B] percipiant, et in futuro praemia aeternae pacis inveniant.
Datum Tuscul., IV Idus Septembris.
ALEXANDER papa III, regibus et principibus, et aliis Christi fidelibus, per regna Danorum, Norvegensium, Guetomorum, et Gothorum constitutis.
Non parum animus noster affligitur, et amaritudine non modica et dolore torquetur: cum feritatem Estonum, et aliorum paganorum illarum partium [Col. 0860C] adversus Dei fideles, et Christianae fidei cultores, gravius insurgere, et immanius debacchari audimus, et Christiani nominis impugnare virtutem. Verumtamen laudamus et benedicimus Dominum, quod vos in fide catholica, et in devotione sacrosanctae Romanae Ecclesiae, quae omnium Ecclesiarum caput est, et magistra a Domino constituta super omnes alias Ecclesias coelesti privilegio obtinet principatum, immobili firmitate persistitis, et Christianae religionis vinculum et unitatem servatis. Unde quoniam expedit officio nostro, ea quae ad corroborationem fidei et animarum vestrarum noscuntur pertinere salutem, vobis sollicita exhortatione suggerere, et studiosius suadere: universitatem [Col. 0860D] vestram monemus et exhortamur in Domino, quatenus divino cultui intendere; misericordiam, et justitiam et judicium diligere; a rapinis et iniquis operibus abstinere: devota Deo et accepta obsequia impendere; praedictae sacrosanctae Romanae Ecclesiae, tanquam matri et magistrae vestrae, debitum honorem et reverentiam exhibere; episcopis, sacerdotibus et aliis praelatis vestris humiliter obedire, et eis decimas, primitias, et oblationes et alias justitias suas reddere, et ipsos tanquam patres et pastores animarum vestrarum honorare, modis omnibus studeatis; et jura eorum defendere, manu tenere propensius, et conservare curetis: et armis coelestibus praemuniti, et apostolicis exhortationibus confirmati, ad defendendum Christianae fidei [Col. 0861A] veritatem spiritu fortitudinis accingamini: taliter in brachio forti ad propagandam Christiani nominis religionem intendentes, ut victoriam de inimicis possitis consequi, et coronam justitiae, quae vobis reposita est, patrante Domino, adipisci. Nos enim eis qui adversus saepe dictos paganos potenter et magnanimiter decertaverint, de peccatis suis de quibus confessi fuerint et poenitentiam acceperint, remissionem unius anni, confisi de misericordia Dei, et meritis apostolorum Petri et Pauli, concedimus, sicut his qui sepulcrum Dominicum visitant, concedere consuevimus. Illis autem, qui in conflictu illo decesserint, omnium suorum, si poenitentiam acceperint, remissionem indulgemus peccatorum.
Datum Tuscul., III Idus Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et fratribus Corbeiensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Illis ecclesiis et personis quae ad jurisdictionem beati Petri et nostram nullo mediante pertinere noscuntur, specialem tenemur provisionem impendere, et apostolicae sedis auctoritate debitoque compellimur pro earum statu servando propensiorem curam et sollicitudinem gerere promptiorem: audivimus autem, et non modicum sumus turbati, [Col. 0861C] quod cum monasterium vestrum ita proprium et speciale beati Petri esse noscitur, quod nullum praeter Romanum pontificem praelatum habeat vel magistrum, venerabilis frater noster Henricus Remensis archiepiscopus appellationes quae fiunt a burgensibus vestris contra rationem recipit, et causas eorum vobis invitis discutere vel tractare praesumit. Si enim appellationes parochianorum Turonensis vel Senonensis archiepiscopi non admitteret, multo minus quae sunt a parochianis vestris debet admittere, qui tanto studiosius Romanae Ecclesiae jura servare tenetur atque tueri, quanto ei amplius ex commissa sibi dignitate, astrictius et nobis arctiori noscitur devotione conjunctus. Inde est quod [Col. 0861D] nos eum monuimus, mandavimus atque praecepimus ut de burgensibus praedicti monasterii vestri de caetero nulla ratione judicare, nec in eis aliquam sibi jurisdictionem vindicare praesumat; et si quis eorum duxerit ad eum appellandum, ejus appellationem nullo modo admittat, sed in his et in aliis jura praelibati monasterii ita integra et illibata relinquat, quod exinde a nobis valeat commendationem recipere, et praescriptum monasterium per eum vel per suos nullum debeat sustinere gravamen: si quando autem, quod Deus avertat! contra id venire tentaverit, ad tuitionem et conservationem juris et libertatis [Col. 0862A] vestrae vobis praesentes litteras de consueta apostolicae sedis clementia indulgemus.
Datum Tuscul., III Idus Sept.
ALEXANDER papa [THEOBALDO] Ambianensi episcopo, et abbati S. Remigii.
Cum ex insinuatione Danielis presbyteri Sancti Joannis in Gandavo nostris fuisset auribus intimatum, quod fratre nostro Tornacensi episcopo ab eo et quibusdam aliis intolerabilem exactionem pecuniae [Col. 0862B] annis singulis extorquente, et in consuetudinem deducente, illi eum suppliciter et devote rogassent, ut a tali exactione se temperaret; ipse vehementer commotus atque turbatus, praedictum Danielem, pro eo quod verbum proposuit, ab officio suspendit, et alios ad hoc terrore minarum induxit, quod quidquid statueret de rebus eorum, pro suo nutu acciperent: et, quod grave est, abbati S. Petri Gandavensis praecepit ut, jam dicto Daniele prorsus expulso, alium loco suo presbyterum ordinaret. Verum praedictus episcopus transmissis nobis litteris intimavit quod, cum Danieli praescripta fuisset ecclesia ad tempus commendata, et vinolentiae deditus frequenter in taberna pernoctasset, ita quod nulla dormitatione praecedente missam non timuisset ausu temerario [Col. 0862C] celebrare, et hoc in purgatione deficiens confessus fuisset, eum ab officio suspendit: et ei ecclesiam, quam non habebat perpetuam, sed commendatam, nihilominus abstulit. Et quoniam eodem Daniele omnia haec inficiante, communis est, et quasi generalis querela omnium quod memoratus episcopus presbyteros et clericos suos plusquam mercenarios tractat, et ab eis annuatim graves et importabiles exactiones extorquet, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus haec omnia diligenter et sollicite inquiratis, et quidquid exinde inveneritis sine admistione falsitatis, nobis meram et puram veritatem vestris litteris significetis: ut nos habita rei certitudine confidentius et securius corrigere [Col. 0862D] valeamus quae noverimus corrigenda.
Datum Tusculani, XVI Kal. Octobris.
Omnes qui pie volunt in Christo vivere, et ad jubar incircumscripti luminis, et ad illam coelestem patriam, quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit (I Cor. II) , ubi nec fures [Col. 0863A] fodiunt, nec furantur, nec tinea demolitur (Matth. VI) , pervenire desiderant, diem oportet extremum, misericordiae operibus praevenire, et aeternorum intuitu seminare in terris, quae cum multiplicato fructu, largiente Domino, recolligere possint in coelis. Scriptum est enim: Qui parce seminat, parce et metet; et qui seminat in benedictionibus, de benedictione metet vitam aeternam (I Cor. X.) Credimus sane universitati vestrae innotuisse qualiter venerabilis frater noster Fulco Estonum episcopus inopia et paupertate prematur, et ad convertendam gentem illam sui episcopatus, quae Christianae fidei ignara est, totis viribus elaboret, et quantam potest sollicitudinem ac diligentiam adhibere procuret. Quia vero particeps mercedis efficitur, qui ei, ad tam [Col. 0863B] pium et sanctum opus perficiendum, consilium et subsidium subministrat, devotionem vestram monemus et exhortamur in Domino, et in remissionem peccatorum vestrorum injungimus, quatenus de bonis a Deo vobis collatis praedicti episcopi inopiam sublevantes, ei manum auxilii porrigatis, et charitatis solatia, divini amoris intuitu ministretis: ut per haec et alia bona, quae, Deo inspirante, feceritis, apud Altissimum peccatorum vestrorum veniam consequi, et ad aeternae felicitatis gaudia mereamini, propitiante Domino, pervenire.
Datum Tuscul., XV Kal. Octobris.
ALEXANDER papa III universis tam clericis quam laicis Lingacopensis [Lincopiensis] episcopatus.
Decet universitatem vestram, quae ad perfectionem virtutum et salutem pertinent animarum, toto studio cogitare; et ea voluntario effectu perficere, per quae gratiam possitis Altissimi acquirere, et ad aeternae felicitatis gloriam cum auxilio divini numinis pervenire. Caeterum, quoniam sine obedientiae virtute nemo Deo perfecte potest placere, aut acceptum servitium reddere, per apostolica vobis scripta praecipiendo mandamus, et mandando praecipimus, [Col. 0863D] quatenus venerabili fratri nostro C. episcopo vestro, sicut bonae memoriae Giloni praedecessori suo fecisse noscimini, omnimodam obedientiam et reverentiam impendatis: et in his quae Dei sunt, et ad vestrarum animarum spectant salutem, monitis et mandatis ejus humiliter parere curetis, et ei de justitiis suis integre, et plenarie respondeatis: ita quod apud Deum pro humilitate et obedientia [Col. 0864A] vestra peccatorum vestrorum veniam et gloriam valeatis promereri aeternam. Si qui autem vestrum, ei contumaces vel rebelles exstiterint, sententiam quam idem episcopus propter hoc in eos rationabiliter tulerit, auctore Domino, ratam et firmam habebimus.
Datum Tuscul., XV Kal. Oct.
Ex transmissa nobis conquestione Hodeardis de Maderiis et filiorum suorum accepimus, quod cum Balduinus quondam vir ejusdem mulieris abbati et [Col. 0864B] fratribus S. Pauli Virdunensis [Col. 0863D] S. Pauli abbatia, olim ordinis S. Benedicti, quae saeculo XII transiit ad Praemonstratenses. octoginta libras et XLVI solidos Catalaunensis monetae, absque usurarum exactione, mutuo concessisset, iidem fratres eis pecuniam ipsam reddere contradicunt. Adjecerunt insuper filii ejusdem mulieris, quod et fratres ecclesiae Regis-Vallis [Col. 0863D] Regis vallis, abbatia ordinis Praemonstratensis a Rainardo comite Barrensi fundata in dioecesi Tullensi. eis LXIII libras, quas ipsis debent, recusent exsolvere, licet pecuniam ipsam per certos terminos ipsis se pepigerint soluturos, et abbas et fratres Triumfontium [Col. 0863D] Trium fontium, ordinis Cisterciensis monasterium, prima filia Claraevallis in dioecesi Catalaunensi. C libras et ultra quas apud eum deposuerunt, eis reddere contradicunt. Quoniam igitur singulis in sua justitia tenemur adesse, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus abbates et fratres ipsarum ecclesiarum moneas, et auctoritate nostra districte compellas, ut praescriptam pecuniam praefatae mulieri [Col. 0864C] et filiis suis cum integritate restituant, aut ipsi exinde coram te justitiae non differant plenitudinem exhibere.
Data Tuscul., III Kal. Octobris.
Ex parte Hodeardis de Maderiis mulieris et filiorum suorum ad aures nostras est querela perlata, quod, cum abbati et fratribus S. Benedicti de Vepria [Col. 0864D] S. Benedicti in Vepria, ordinis Cisterciensis in dioecesi Virdunensi. CXXXIII libras et V solidos, et abbati et fratribus de Villario [Col. 0864D] Villarium, duabus horis distans a Mediomatrico, abbatia ordinis Cisterciensis. LXX libras, et abbati et fratribus S. Leonis Tullensis [Col. 0864D] S. Leonis papae IX nomine dicata abbatia in urbe Tullensi, ordinis canonicorum regularium S. Augustini. LV libras Catalaunensis [Col. 0864D] monetae, XV solidis, IV denariis et uno obolo minus sine usuris mutuo concessisset, ab ipsis pecuniam ipsam rehabere non potest. Unde quia nemini possumus vel debemus in suo jure deesse, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratos abbates moneas, et auctoritate nostra districte compellas, ut praescriptam pecuniam praefatae mulieri et filiis suis cum integritate [Col. 0865A] restituant, aut ipsis exinde coram te justitiae non differant plenitudinem exhibere.
Data Tuscul., III Kal. Octobris.
Ex parte Hodeardis de Maderiis mulieris et filiorum suorum ad aures nostras est querela perlata, quod, cum ipsa abbati et fratribus de Insula [Col. 0865D] Insula Barrensis dicta, abbatia olim canonicorum regularium ordinis S. Augustini congregationis Aroasicensis, a quo saeculo XII transiit ad Cistercienses in linea Morimundi XXVI libras, et abbati et fratribus de Prisneio [Col. 0866D] Prisneium monasterium quodnam fuerit omnino me latet, maximeque dubito an adhuc subsistat. XIII libras Catalaunensis monetae sine usuris mutuo concessisset et ab ipsis pecuniam illam rehabere non poterat; unde, quia nemini debemus vel possumus [Col. 0865B] in suo jure deesse, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratos abbates et fratres moneas et auctoritate nostra districte compellas, ut praescriptam pecuniam praefatae mulier et filiis suis cum integritate restituant, aut ipsis exinde coram te, appellatione remota, justitiae non differant plenitudinem exhibere.
Data Tuscul., III Kal. Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Marsicano, Pinnensi, et Valvensi episcopis, et dilectis filiis, Teatinensis, et Furconensis Ecclesiarum clericis, salutem et apostolicam benedictionem.
Varias et multiplices querelas ex parte dilecti filii nostri Leonatis abbatis S. Clementis de Piscaria, adversus nobiles viros Berardum Gentilem, et fratres ejus, Rogerium filium Riccardi, et fratres ejus ad audientiam nostram noveris pervenisse, quod ipsi ei et monasterio suo de terra Sansonesca [Col. 0865D] debitum et consuetum censum subtrahunt, ecclesias ejusdem terrae, et earum possessiones inter se dividere, et inde presbyteros instituere, et destinare non formidant. Accedit ad haec quod, cum idem abbas in eamdem terram interdicti, et in quemdam Simoniacum, qui ecclesiam quamdam a praefatis viris certe dicitur pretio comparasse, excommunicationis sententiam protulisset, iidem viri jam dictum excommunicatum fovere non desinunt, et contra interdictum abbatis in praefata terra per clericos Farfensis monasterii, qui sunt schismatici, [Col. 0866A] divina faciunt celebrari. Inde est quod fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus clericos qui scienter in praescripta terra contra interdictum abbatis cantaverint, omni dilatione et contradictione postposita, excommunicatos denuntietis et faciatis sicut excommunicatos vitari; et cum praefatus abbas in supradictos viros pro tantis excessibus juxta mandatum nostrum excommunicationis sententiam tulerit, eam, omni occasione et appellatione remota, observetis firmiter et faciatis inviolabiliter observari, nec eis praesentibus divina in Ecclesiis vestris permittatis officia celebrari, et clericos episcopatuum vestrorum ad terram illam pro celebrandis ibi officiis prohibeatis transire.
Datum Tusculani, IV Nonas Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio LEONATI abbati S. Clementis de Piscaria, salutem et apostolicam benedictionem.
Nuntium et litteras tuas debita mentis alacritate recepimus, et comperta sollicitudine quam de statu nostro et Ecclesiae tanquam devotus et specialis filius habere dignosceris, affectioni tuae praesentibus [Col. 0866C] litteris significamus quod nos et fratres nostri per Dei gratiam sani et incolumes sumus, et circa commodum et profectum universalis Ecclesiae, sicut Dominus nobis ministrare dignatur, pastorali sollicitudine vigilamus. De caetero auditis ex ore nuntiorum tuorum gravaminibus et molestiis quas nobiles viri Berardus Gentilis, et fratres ejus, Rogerius filius Ricardi, et fratres ejus . . . tibi et monasterio tuo congrue satisfacere non postponant, sicut ex scripto quod eis dirigimus tibi plenius innotescit. Mandamus itaque discretioni tuae, quatenus, si jam dicti viri monitis et mandatis nostris infra quindecim dies post susceptionem litterarum nostrarum noluerint acquiescere, ipsos auctoritate nostra excommunicatos denunties, et facias sicut excommunicatos [Col. 0866D] attentius evitari; nisi forte eos videris amplius sustinendos. Nos enim vicinis episcopis dedimus in mandatis ut sententiam tuam observent firmiter, et faciant inviolabiliter observari; et clericos qui contra interdictum tuum in terra Sansonesca scienter cantaverint excommunicent, et faciant sicut excommunicatos vitari. Voluntatem siquidem et fervens desiderium gerimus personam tuam sincera in Domino et speciali charitate diligere, et jura monasterii tui tanquam nostri specialis et proprii attenta sollicitudine conservare. De [Col. 0867A] visitatione autem tua affectioni tuae gratiarum referimus actiones.
Datum Tusculani IV Nonas Octobris.
Alexander episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et fratribus monasterii Nonantulani, proceribus et aliis vassalis atque hominibus ejusdem monasterii, salutem et apostolicam benedictionem.
Attendentes onera et pressuras, quibus jam dictum monasterium vehementer affligitur, considerantes etiam quomodo in spiritualibus sit et temporalibus [Col. 0867B] diminutum atque attritum, quod olim multa religione et honestate florere solebat, et magnis abundare divitiis, ejus contritioni et egestati pro nostri officii debito quadam speciali affectione compatimur, et ad ejus revelationem arctiori studio et sollicitudine provocamur. Inde est quod nos dilecto filio nostro I[ldebrando] basilicae XII Apostolorum presbytero cardinali [Col. 0867D] Questi รจ il card. Ildebrando, che credesi della famiglia Bolognese de'Grassi, creato cardinaledel titolo di S. Eustachio da Eugenio III, e poscia secundo il Ciaconio el 'Oldoino trasferito al titolo SS. Dodici Apostoli l'anno 1161. Egli finรฌ di vivere agli 8 di [Col. 0868D] Novembre del 1178. (V. Trombelli mem. di S. Maria di Reno p. 223) Egli รจ quel midesimo, a cui fue data a reggere la chiesa di Modena, allor quando Eugenio III le tolse la dignitร della sede vescovile. apostolicae sedis legato dedimus in mandatis ut ad locum ipsum accedens illos vestrum, de quibus magis expedire viderit ibidem simul faciat convenire, et cum eis deliberatione et consilio habito ita provideat et disponat, quod universa ipsius monasterii debita valeant solvi; et monasterium in religionis ordinem reformari. Ideoque universitati vestrae per apostolica [Col. 0867C] scripta praecipiendo mandamus quatenus ad vocationem illius quos . . . . . accedatis, et universi ei ad reformationem ejusdem monasterii et ad revelationem debitorum consilium robur et auxilium ministretis, et ejus mandatis atque statutis in hac parte humiliter et sine contradictione parere curetis, provisuri vos, filii abbas et monachi, ne de caetero per incuriam et incautelam vestram idem monasterium ad tantam valeat devenire jacturam.
Datum Tusculani, XVIII Kal. Januari.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0868A] fratri Petro Caesaraugustano episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis, in perpetuum.
In apostolicae sedis specula, disponente Domino, constituti, fratres nostros episcopos tam vicinos quam longe positos, fraterna debemus charitate diligere, et eorum quieti ac tranquillitati salubriter, auxiliante Domino, providere. Hujus itaque rei consideratione, venerabilis in Christo frater episcope, provocati, praefatam Caesaraugustanam Ecclesiam, cui Deo auctore, praeesse dignosceris, praedecessorum nostrorum sanctae recordationis Eugenii et Adriani Romanorum pontificum vestigiis inhaerentes, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; [Col. 0868B] statuentes, ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesiam Sanctae Mariae, quae est infra muros civitatis, quidquid juris habes in ecclesia sanctarum Mossarum, ecclesias de Torocha, tam infra villarum, quam infra terminos suos cum omnibus earum pertinentiis, ecclesias de Monreial cum pertinentiis suis; Arodenes ecclesias de Sancta Maria de Benaein, et de Pennagolosa, de Torol, et de Alambra, cum [Col. 0868C] omnibus earum pertinentiis; ecclesias de Castellot, ecclesias de Alcanica, et de Moditerrania cum omnibus pertinentiis suis; ecclesias de Cosp, de Nonasp, et de Michinentia, et de Scatron, Sastago, Vilella, Pina, Alfaxarin, ecclesias de Rosera, Salz, Gorreia, et de Espanes, cum omnibus suis pertinentiis, ecclesias de Luna, de Exea, de Baio, et de Escoron cum pertinentiis suis; ecclesias de Noveles, de Rozazol, de Cortes, de Mestit, de Frescano, de Mogalon, de Alberit, de Borota, de Ajaccione, de Crocle, quae in rivo Burge continentur, cum omnibus pertinentiis suis; ecclesias de Ricla, de Cappanis, de Epila, de Rota, de Orrea, de Alagon, de Gallus, de Petrola cum omnibus pertinentiis suis; [Col. 0868D] ecclesias de Codo, de Ferrera, de Bardones, de Monfort, de Osa, de Martin, de Monte Albano, de Belgit, et de sancto Petro cum omnibus pertinentiis suis, castrum de Cotanda, et castrum de Albalat cum omnibus terminis suis, et ecclesias ibidem constructas. Sancimus etiam ut ex parte Sarracenorum universi fines ipsius episcopatus, sicut antiquitus legitime fuisse noscuntur, tibi tuisque successoribus quieti deinceps et integri conserventur. Sane transactionem illam inter te et Lupum quondam [Col. 0869A] Pampilonensem episcopum in praesentia dilecti filii nostri Hiacynthi diaconi cardinalis, tunc temporis apostolicae sedis legati, apud Colagurram canonice factam, tibi tuisque successoribus in perpetuum confirmamus, ex qua transactione ad te pervenisse noscuntur ecclesiae de Luna, ecclesia de Exea, ecclesia de Toust, et ecclesiae desuper Caesaraugustanam, ecclesia del Baio, et ecclesia de Escoron cum omnibus suis pertinentiis. Confirmamus insuper tam tibi quam tuis successoribus in perpetuum terminos Caesaraugustani episcopatus, secundum divisionem a rege Wamba factam in concilio Toletano, et quaecunque infra eosdem terminos ad jus ecclesiae tuae pertinere noscuntur. Item donationes, et concessiones a rege Ildephonso, [Col. 0869B] et a rege Ramiro fratre suo, atque ab illustri Ildephonso rege Hispaniae Ecclesiae Caesaraugustanae rationabiliter factas, tibi tuisque successoribus auctoritate apostolica perpetuo confirmamus; libertates quoque et immunitates a praedicto rege Ildephonso et a nobili viro Raimundo Barchinonensi comite eidem Ecclesiae pia devotione concessas, et scripto suo firmatas, per praesentis scripti paginam confirmamus, et eamdem Ecclesiam ab omni jugo saeculari et dominatione liberam esse censemus. Ad haec quaecunque bona, quascunque possessiones charissimus in Christo filius noster Ildephonsus illustris Aragonum rex quondam filius R. comitis Barchinonen., tibi et Ecclesiae tuae pia largitione noscitur contulisse, libertates etiam clericorum et [Col. 0869C] decimas Sarracenorum tui episcopatus ab eodem rege tibi et Ecclesiae tuae concessas, sicut in authenticis scriptis ipsius regis exinde factis continetur, tibi auctoritate apostolica confirmamus. Praeterea paci et tranquillitati tuae, et Ecclesiae tibi commissae paterna sollicitudine providere volentes, concordiamque inter te et abbatem de Pina super ecclesiis de Luna et de Taust per manum bonae memoriae Bernardi, quondam Tarraconensis archiepiscopi, venerabilium fratrum nostrorum Will. nunc Tarraconen. archiepiscopi, tunc vero Barchinonen. episcopi, et Will. Illerde. episcopi, et recolendae memoriae R. quondam comitis Barchinonen. praesentibus quibusdam varonibus, et aliis personis regni Aragonum [Col. 0869D] de convenientia et beneplacito utriusque partis rationabiliter factam, et scripti nostri munimine duximus roborandam, et praesenti privilegio confirmandam, quemadmodum in authentico scripto exinde facto noscitur contineri.
Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Joannes presbyter cardinalis Sanctorum Joannis et Pauli tit. Pamachii.
- Ego Joannes presbyter cardinalis Sanctae Anastasiae.
- Ego Buil presb. card. tit. Sancti Petri, etc.
[Col. 0870A] Datum Tusculani, per manus Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XI Kal. Februarii, indictione quinta, Incarnationis Dominicae anno 1171, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno tertio decimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio ILDEFONSO illustri Aragonum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0870B] Suggesto nobis quod armis justitiae praecinctus in Robertum et Berengarium, matrem quoque et haeredes ipsorum, atrocitatem facinoris et saevissimum scelus quod in morte piae memoriae Tarraconensis archiepiscopi fuerat, instigante diabolo, perpetratum atrociter vindicasti, et eos a regno tuo regio edicto proscribi fecisti, gratum gerimus et acceptum, et inde regiae magnitudinis providentiam magnificentius in Domino laudibus commendamus. Et quia tam fuit eorum detestabile facinus quod perpetua inde meruerunt damnatione puniri et toto vitae suae tempore ad expiationem tanti delicti in fletu deberent et poenitentia esse, regiae serenitatis industriam monemus, hortamur attentius, et mandamus [Col. 0870C] ut praedictos maleficos et eorum matrem a toto regno et terra tua cum sua progenie in perpetuum excludens, eos nullius unquam suggestione deinceps in terra tua recipias, et Ecclesiae Tarraconensi medietatem possessionum quae sunt Tarraconae vel in territorio ejus secundum tenorem conventionis quae inter eam et Raimundum bonae memoriae quondam patrem tuum facta est libere et sine molestatione restituas et in pace habere permittas, ita quod eadem Ecclesia, quae de morte archiepiscopi sui tantum deplorat damnum illatum, in ea se parte sentiat alleviari, et tu non videaris contra patris tui pactum venire aut eamdem Ecclesiam jure suo defraudare: quod tibi esset admodum periculosum. Si autem praefatos proditores [Col. 0870D] in terra tua aliqui tuae ditionis receperint, eis bona sua penitus auferas, et timorem incutiens personarum, poenam aliam addas. Caeterum si surdis auribus, quod non credimus, monita nostra pertransieris, regnum tuum praecipimus interdici. Et si nec sic fuerit nostris monitis paritum, personae quoque tuae nequaquam parcemus.
Datum Tusculani, VII Kal. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri PETRO Tarentasiensi archiepiscopo ejusque [Col. 0871A] successoribus canonice substituendis, in perpetuum.
In apostolicae sedis specula, disponente Domino, constituti fratres nostros episcopos tam vicinos quam longe positos fraterna debemus charitate diligere, et eorum quieti ac tranquillitati salubriter, auxiliante Domino, providere. Hujus itaque rei consideratione, venerabilis in Christo frater archiepiscope, tuis justis postulationibus clementer annuimus et praefatam Ecclesiam cui, Deo auctore, praesides sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia impresentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum [Col. 0871B] vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma tibi, tuisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Augustensem et Sedunensem episcopatus, Musterium cum omnibus pertinentiis suis, castrum Sancti Jacobi et ecclesiam ejusdem loci cum decimis et omnibus pertinentiis suis, ecclesiam de Campagniola cum decimis et omnibus pertinentiis suis, villam de Allodiis et ecclesiam ejus cum decimis et omnibus pertinentiis suis, villam S. Joannis et ecclesiam ejus cum decimis et omnibus pertinentiis suis, villam de Flacheria cum omnibus decimis et pertinentiis suis, villam de Comba cum decimis et pertinentiis [Col. 0871C] suis, villam S. Martini de Desertis cum decimis et omnibus pertinentiis suis, ecclesiam de Monte Pontio cum decimis et omnibus pertinentiis suis, ecclesiam S. Mauritii cum omnibus decimis et pertinentiis suis, ecclesiam de Ayma cum decimis et pertinentiis suis, ecclesiam de Viletta cum decimis et omnibus pertinentiis suis, vallem S. Desiderii et ecclesias ejusdem vallis cum decimis et omnibus pertinentiis suis, partem quam habet in castro de Conflens et ecclesiis ejusdem castri cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam de Venthone cum omnibus pertinentiis suis, quatuor ecclesias de Luciaco cum decimis et pertinentiis suis, ecclesiam de Saesarchiis cum decimis et omnibus pertinentiis suis, ecclesiam de Clariaco [Col. 0871D] cum omnibus ecclesiis ad ipsam pertinentibus decimis et pertinentiis earum.
Statuimus insuper ut praescripta Ecclesia nulli unquam archiepiscopo vel Ecclesiae primatiae jure subesse debeat, sed soli sacrosanctae Romanae Ecclesiae sit, nullo mediante, subjecta sicut hactenus fuisse dignoscitur. Justitias quoque, forum et bonos usus quos in terra Tarentasiensis Ecclesiae tu et praedecessores tui hactenus rationabiliter habuistis, tibi et successoribus tuis auctoritate apostolica confirmamus. Nihilominus etiam feuda et casamenta quae rationabiliter vel ad manus tuas tenes, aut alii tenent nomine tuo, et praescriptae Ecclesiae, tibi et successoribus tuis duximus confirmanda sub interminatione anathematis; prohibentes ne quis eorum [Col. 0872A] qui feuda tuo vel Ecclesiae tuae nomine tenent, bonos usus feudorum vobis subtrahere, aut eadem feuda, vel usus celare seu temeritate qualibet ab eadem Ecclesia alienare praesumat.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur, eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus et commodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- [Col. 0872B] Ego Joannes presbyter cardinalis titulo S. Joannis et Pauli.
- Ego Joannes presbyter cardinalis titulo S. Anastasiae.
- Ego Willelmus titulo S. Petri ad Vincula presbyter cardinalis.
- Ego Boso presbyter cardinalis S. Pudentianae titulo Pastoris.
- Ego Petrus presbyter cardinalis titulo S. Laurentii in Damaso.
- Ego Ardico diac. cardinalis titulo S. Theodori.
- Ego Cinthius diaconus cardinalis S. Adriani.
- Ego Hugo diaconus cardinalis S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Petrus de Bono diaconus cardinalis S. Mariae [Col. 0872C] in Ayugo.
Datum Tusculani, per manum Gratiani sacrae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, decimo quinto Kalendas Martii, indictione V, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo septuagesimo primo, pontificatus domini Alexandri papae III anno decimo tertio.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Rothomagensi archiepiscopo et Ambianensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Fraternitati vestrae non credimus esse incognitum, cum fama referente sit in magna parte orbis vulgatum, qualiter fratres nostri Gilbertus Londoniensis et alii episcopi Angliae, quibusdam causis intervenientibus, quondam fuerint ab officio suo auctoritate nostra suspensi, et alii excommunicationis vinculo innodati. Cum per recolendae et sanctae memoriae Thomam quondam Cantuariensem archiepiscopum litterae nostrae super suspensione [Col. 0873A] et excommunicatione illorum in regno Angliae publicatae fuissent, et hoc regi esset Angliae nuntiatum, tantam ex hoc adversus eumdem archiepiscopum indignationem, amaritudinem et turbationem concepit, et ita eam vultu et gestu ostendit, quod quidam de circumstantibus, [putantes] se ei dignum et acceptum obsequium impendere et sibi ob id ejus gratiam comparare plenius et favorem, in praefatum Cantuariensem cum armis iniquitatis et impietatis irruentes, eum in ecclesia sua ante altare atrociter et crudeliter occiderunt, non cogitantes quam flagitiosum sit in christum Dei manum mittere, et sponsam Christi ejus sanguine cruentare. His autem, qui tantae atrocitatis et flagilii occasio fuisse dicuntur, horribilitas facinoris [Col. 0873B] tanto majorem generavit infamiam et eorum magis denigravit honestatem, quanto scelus crudelius et facinus detestabilius reputatur. Caeterum cum praedictus rex nuntios suos apud nos multa instantia laborasset ut eorum purgationem, quos de hac re infamia resperserat, in partibus illis committeremus recipiendam, huic rei noluimus aliquatenus consentire, quia si qui apparent qui eos vellent impetere, in praesentia nostra causam disposueramus discutere, aut non apparentibus impetitoribus illos decreveramus super hoc ad rationem ponere, et eis purgationem indicere, quam cognosceremus ad tantam abolendam infamiam expedire. Sane cum nulli apparuissent qui vellent [Col. 0873C] eos impetere et praedictus Londoniensis, obstante sibi debilitate corporis, ad tantum laborem suscipiendum non esset sufficiens, et in via plurima discrimina et pericula imminerent, dilectos filios nostros R. archidiaconum suum, et magistrum Ricardum, et magistrum Hugonem, clericos ejus, ad praesentiam nostram transmisit, ut pro se coram nobis purgationem praestarent. Nos autem cum fratribus nostris, utrum apud nos illius purgatio esset recipienda, studiosius deliberantes, tandem decrevimus vobis purgationem ipsam suscipiendam committere, quia vobis et eidem episcopo magis honestum et expediens esse cognovimus, ut in loco ubi amplius infamia crebrescit, ejus purgatio reciperetur et suam episcopus innocentiam demonstraret. [Col. 0873D] Quapropter de vestra religione et prudentia et honestate plenius confidentes, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus in confinio regis Francorum et regis Angliae, in Marchia videlicet, citius post litterarum nostrarum inspectionem quam poteritis, in unum pariter convenientes praedictum episcopum convocetis ante vos, et ascitis viris religiosis et discretis, si idem episcopus cum sexta manu religiosorum abbatum et priorum monachorum et canonicorum regularium probatae vitae et conversationis, aut monachorum quos secum habet et canonicorum Ecclesiae suae, qui sint integrae famae et opinionis, et de quibus verisimile sit quod non velint pejerare, coram positis sacrosanctis Evangeliis juraverit, quod [Col. 0874A] nec scripto nec verbo vel facto regem scienter provocaverit, propter quod praenominatus Cantuariensis occisus fuerit, vel etiam in corpore poenam protulerit, ei, nostra freti auctoritate, officii sui plenitudinem, absque opinionis et famae suae diminutione incunctanter restituatis. Sane si his exsequendis aliquo evidenti et necessario impedimento interesse ambo non poteritis, alter vestrum cum religiosis et discretis et magnae auctoritatis viris provinciae illius, qui absens fuerit negotium ipsum maturius exsequatur.
Datum Tusculani, III Kalen. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GALDINO Mediolanensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex litteris tuis et decumanorum Ecclesiae tuae, qui adversum te de electione primicerii causam habere noscuntur, et ex scripto quod nobis dilecti filii nostri Manfredus Sancti Georgii ad Velum Aureum diaconus cardinalis, apostolicae sedis legatus, et consules Mediolani direxerunt, manifeste nobis innotuit, quod cum inter te et eosdem decumanos super causa primiceriatus diutius apud nos et alios [Col. 0874C] disceptatum sit et tractatum, tandem rationes et allegationes hinc inde ad nos transmittentes a nobis sollicitis precibus postulastis, ut eidem causae, quae diu sub delegatis judicibus et arbitris est tractata, debitum finem imponere studeremus, et omnem de medio tollere materiem jurgiorum. Receptis siquidem allegationibus et rationibus vestris, super his cum fratribus nostris diutinam et circumspectam deliberationem habuimus, quoniam allegationes ipsae satis prolixae erant atque diffusae. Si vero integra causa ad examen nostrum delata fuisset, aliter forte in ea deliberavissemus; sed quia in eadem causa a delegatis judicibus fuerat sententia lata, nec per appellationem suspensa, imo ab utraque parte recepta, eam in hoc quod manifestum [Col. 0874D] est et apertum non duximus irritandam. Sane cum iidem judices sententiam protulissent, ut liceret presbyteris et clericis decumanorum eligere octo de collegio suo ad hanc causam quos putaverint magis idoneos, et pacis et concordiae amatores, qui sint cum archiepiscopo, exhibentes ei honorem et reverentiam tanquam patri et domino, ipso eis tanquam filiis morem gerente et electionem primicerii unanimiter, et concorditer, et sincere faciant, et ipse cum eis, et ipsi cum eo. Ipsi secundum tenorem sententiae octo electores de collegio elegerunt, qui multoties tamen super electione primicerii facienda tractarunt. Tandem vero octo electores voluntatem tuam reverenter inquirentes, et secundum tenorem praedictae sententiae tecum volentes [Col. 0875A] electionem facere, cum te viderent, sicut aiunt, non tantummodo sacerdotum, sed quorumdam familiari directione studentem, absque assensu tuo, sicut ex ipsis allegationibus datur intelligi, magistrum Gibuinum praepositum Sancti Georgii nominarunt, arbitrantes, sicut credimus, quod tu cum eis tanquam filiis, prout in sententia statutum est, morem gerere deberes, et ipsi octo sint numero, tu vero unus, si ab eis discordares, nihilominus eorum electio robur firmitatis haberet. Verum post nominationem eorum factam, magistrum Nicolaum praepositum Sancti Nazarii, continuo in primicerium, imo sicut tuae allegationes continebant, tres nominasti, credens sicut arbitramur ex eo verbo quod positum est in sententia, id tibi licere, quoniam ipsi tibi sicut [Col. 0875B] patri et domino in electione primicerii honorem debent et reverentiam exhibere. Inspectis itaque rationibus quae super his allegatae fuerant, exinde cum fratribus nostris studiose satis et diutius deliberavimus, et post diutinam deliberationem, utramque electionem, non ratione personarum vel meritorum suorum, sed pro vitio ipsarum electionum apostolica auctoritate cassavimus, quia neutram earum, secundum tenorem praescriptae sententiae, vel secundum jus commune comperimus factam fuisse. Cum enim in sententia statutum fuerit, quod tu cum praefatis electoribus, et ipsi tecum unanimiter, concorditer, et sincere electionem primicerii faceretis, constat neutram electionum ipsarum secundum tenorem [Col. 0875C] ipsum factam, quia non concorditer nec ipsi tuo, et ex eorum assensu, sicut credimus, et ex ipsis allegationibus apparet, non requisito, electionem fecistis. Secundum vero jus commune, neutra debet electio stare, quia licet ex parte decumanorum octo sint numero electores, unam tamen personam in eadem electione solummodo gerere videntur; cum enim inter te et collegium tanquam inter duas personas quaestio verteretur, placuit judicibus delegatis utrique electionem adjudicare, statuentibus ut de toto collegio octo electores ad electionem tecum celebrandam eligerentur, cum grave et difficile videretur, omnes in electionem insimul convenire. Qui utique, sicut statuerunt de octo, ita etiam potuissent statuisse de uno, vel de pluribus et [Col. 0875D] paucioribus; et cum illi octo sicut diximus unam tantum gerant personam et tu alteram, nec tu sine ipsis, nec ipsi sine te electionem facere potuistis. Qualiter autem de caetero debeat electio fieri, et quae electio sit rata habenda, omissa disceptatione illarum duarum quaestionum, utrum videlicet arbitris interpretari licuerit, et an juste interpretati sint, volentes praesenti scripto decernere, de communi fratrum nostrorum consilio judicamus, quod cum illi octo, sicut praedictum est, unam personam gerere videantur, et tibi et ipsis sit adjudicata electio, si ipsi sine te, vel tu sine eis electionem feceritis, utraque electio nullius debet esse momenti, tanquam si, duobus in eadem causa judicibus delegatis, unus eorum unam ferat sententiam, et alter [Col. 0876A] alteram, neutra sententia tenet. Si vero tu, et idem octo electores communiter et concorditer electionem feceritis, electio ipsa sine quaestione rata debet haberi, nisi esset pro personae vitio reprobanda. Caeterum si in personam non poteritis communiter convenire, et duo saltem vel plures ex illis octo electoribus tecum in electione convenirent, electionem ipsam ratam esse censemus; quia cum ipsi vicem in hoc unius personae gerere videantur, et tu alteram geras personam, postquam duo ex his tecum, qui digniorem geris personam in electione convenirent, non immerito electio ipsa rata debet haberi; tanquam si conventus duarum ecclesiarum, habentes parem numerum personarum, ad quas spectat electionem facere, in electione non poterunt [Col. 0876B] concorditer convenire, et duae personae vel una etiam de uno conventu, cum altero in electione convenerint, ipsa electio tenet, praesertim si dignior conventus electionem fecerit. Sicut autem ex praedictis allegationibus intelleximus, arbitri statuerunt ut quando collegium convocari debet pro electione primicerii facienda, petita licentia ab archiepiscopo convocetur; et si archiepiscopus licentiam dare noluerit, nihilominus sacerdotibus liceat collegium pro electione primicerii facienda convocare; et e converso si sacerdotes collegium pro hac causa convocare noluerint, tunc archiepiscopus sincere et paterne collegium convocet, et illos octo, qui secum electionem facere debent, eligi faciat. Quod quidem, sicut ab eisdem arbitris est statutum, non [Col. 0876C] duximus immutandum, sed id ratum et firmum habentes, auctoritate apostolica confirmamus, et perpetuae firmitatis robur habere sancimus. Ut autem haec nostrae definitionis sententia perpetuis temporibus inviolabiliter observetur, eam auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae definitionis et confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Tusculani, VIII Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis canonicis ecclesiae S. Victoris Parisiensis S. et A. B.
Quanto Ecclesia vestra majori hactenus religione floruit, et ampliori refulsit gloria meritorum, tanto audita reformatione ipsius laetati sumus et gavisi, et de ipsius commodo et profectu exhilarati. Audivimus sane quod venerabilibus fratribus nostris Bituricensi et Senonensi archiepiscopis cooperantibus, et ad hoc juxta mandati nostri tenorem toto studio laborantibus, Ecclesia vestra in statum et [Col. 0877A] gradum sit pristinum reformata; et Ervisio quondam abbate spontanee in praesentia dilectorum filiorum nostrorum Alexandri tituli S. Laurentii in Lucina, et Theodorici tituli S. Vitalis presbyterorum cardinalium, apostolicae sedis legatorum, ad ministrationi cedente, cujus culpa status ejus fuerat in parte non modica deformatus, personam idoneam, honestam et litteratam in abbatem vestrum communiter elegistis, et providere vobis curastis unanimiter in pastorem. Nos vero quibus convenit rationabilibus votis ac statutis gratuitum praestare favorem, et incrementa desiderare, recentem electionem vestram, et abrenuntiationem illius, de communi nostrorum fratrum consilio ratam et firmam habemus et confirmamus: universitatem [Col. 0877B] vestram monentes atque mandantes, quatenus abbati vestro quem elegistis, debitam reverentiam et obedientiam impendatis, et ita vos sibi devotos et humiles exhibere curetis, quod per obedientiam vestram et providentiam illius ordo religionis et honestatis in ecclesia vestra refloreat, et plenius valeat, auxiliante Domino, conservari.
Datum Tuscul., tertio Idus Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto [Col. 0877C] filio GUARINO abbati Sancti Victoris Parisiensis, S. et A. B.
Intellecto et cognito quod cum Ervisio quondam abbate Ecclesiae, cui praeesse dignosceris, libera et spontanea voluntate, administratione cedente, fratres ipsius Ecclesiae te sibi elegissent communi voto et desiderio in abbatem, tanto inde magis laetamur atque gaudemus, quanto de ipsius Ecclesiae tribulatione dolebamus amplius, et pro ejus statu majori anxietate et sollicitudine urgebamur. Unde quia decet te sollicite attendere, quantae religionis et honestatis Ecclesia, ad quam es, Domino providente, vocatus, hactenus exstiterit, et quomodo ibi rigor regularis disciplinae viguerit, discretionem tuam [Col. 0877D] monemus atque mandamus, quatenus injunctae tibi administrationi providenter et constanter intendas, et ita commissum tibi officium ad honorem Dei et aedificationem tuam et eorum qui tibi commendati sunt, cum auxilio coelestis gratiae efficaciter et diligenter exerceas, quod ibi per prudentiam tuam et sollicitudinem tuam religionis ordo semper refloreat, et de die in diem magis ac magis suscipiat incrementum. Nos enim te et eamdem Ecclesiam diligere volumus et fovere, et vobis cum fuerit opportunum apostolicae defensionis patrocinium ministrare.
Datum Tusculani, III Idus Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis VIBIANO abbati ecclesiae Sanctae Mariae de Monte Laeto, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Immaculata Dei genitrix virgo Maria, quae merita sanctorum sua virtute transcendit, angelis purior et eminentior cunctis, tanto devotius et specialius debet ab universis fidelibus jugiter honorari, [Col. 0878B] quanto amplius ab ipso immortalitatis auctore super omnes angelos meruit feliciter sublimari. Nos vero qui ejus intercessionis auxilio desideramus apud Altissimum adjuvari, ecclesias illas, quae in honore ipsius singularis Virginis aedificatae sunt, quadam speciali volumus praerogativa fovere, et ne indebitis agitentur molestiis, apostolicae tuitionis praesidio communire. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus annuentes, praefatam ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri ac nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, [Col. 0878C] largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Yegui cum omnibus pertinentiis suis, Hugar cum universis pertinentiis, Surbac cum universis pertinentiis, et San cum omnibus pertinentiis; Yrugium cum omnibus pertinentiis, Ollonium cum omnibus pertinentiis, Urriatciriaga cum omnibus pertinentiis, Villariam cum omnibus pertinentiis, monasteriolum S. Clementis cum omnibus pertinentiis, ecclesiam Sancti Justi cum omnibus pertinentiis; Yart cum omnibus pertinentiis, honorem de Arcubus cum [Col. 0878D] omnibus pertinentiis, Turres cum omnibus pertinentiis, Turellas cum omnibus pertinentiis, Mendavia cum omnibus pertinentiis, Sotogarria cum omnibus pertinentiis, Althesam cum ecclesia Sancti Salvatoris, Legardam cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam Sanctae Eulaliae cum omnibus pertinentiis, Monarisgustiam cum omnibus pertinentiis suis, Oivartum cum omnibus pertinentiis, Tafaliam cum omnibus pertinentiis, Olith cum omnibus pertinentiis; Harroniz cum omnibus pertinentiis, ecclesiam Sancti Aemiliani cum omnibus pertinentiis, Luquing cum omnibus pertinentiis, Loyen cum omnibus pertinentiis, Subice cum omnibus pertinentiis, Cirria cum omnibus pertinentiis, Rotas de Ponte-Regina, Arbescaa cum omnibus pertinentiis, Subjelcaa [Col. 0879A] cum omnibus pertinentiis, Hisquidiam cum omnibus pertinentiis, ecclesiam Sancti Martini de Estella. Sanctum Martinum de Arria, Sanctum Emeterium, Sanctum Jacobum de Aloru, ecclesiam de Melche, villam de Sabaal, Sanctum Joannem de Sada.
Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverit, nisi forte excommunicatus vel interdictus fuerit, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce divina officia celebrare. Sane novalium vestrorum, [Col. 0879B] quae propriis manibus ac sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus a vobis decimas praesumat exigere. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia, seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam, providerint eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus [Col. 0879C] omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Theobaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Joannes presbyter cardinalis Sanctorum Joannis et Pauli et Januariae.
- Ego Boso presbyter cardinalis S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Guillelmus presbyter cardinalis S. Petri ad Vincula.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Laurentii in [Col. 0879D] Damaso.
- Ego Ardicio diaconus card. Sancti Theodori.
- Ego Hugo diac. card. juxta templum Agrippae.
- Ego Petrus de Bosi diac. card. S. Mariae in Aquiro.
- Ego Cinthius diac. card. Sancti Adriani.
- Ego Vitellus diac. card. Sanctorum Sergii et Bacchi.
Datum Tusculani per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VIII Kalendas Julii, indictione V, Incarnationis Dominicae anno 1172, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XIII.
ALEXANDER, episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ANASTASIO abbati monasterii Sanctae Mariae Tremitensis, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis, in perpetuum.
Apostolicae sedis auctoritate debitoque compellimur pro universarum Ecclesiarum statu satagere, earum maxime quae eidem sedi specialius adhaerent, ac tanquam jure proprio subjectae sunt, quieti auxiliante Domino providere. Eapropter, dilecti in [Col. 0880B] Domino filii, vere justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo Domini estis mancipati obsequio, ad exemplum praedecessorum nostrorum felicis memoriae Innocentii et Paschalis Romanorum pontificum, sub beati Petri et nostra protectione suscepimus, et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum beati Benedicti Regulam in eodem monasterio constitutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentarium juste ac canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, sive aliis justis [Col. 0880C] modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
In comitatu Theatino ecclesiam Sanctae Mariae in Frisa cum pertinentiis suis, castellum de Rivo Maris, cum ecclesia Sancti Petri, et suis pertinentiis, Castellum de Aquaviva cum ecclesiis et suis pertinentiis, castellum Senellae cum suis pertinentiis, castellum de Turricella, castellum Planati, tertia pars de Castello Linari, castellum, qui vocatur Sparpaglia cum pertinentiis suis. In comitatu Tremulano ecclesiam Sancti Pauli cum podio, et ecclesiam Sancti Nicolai, et aliam ecclesiam Sancti [Col. 0880D] Nicolai, cum pertinentiis earum, ecclesiam Sancti Joannis de Montenigro cum pertinentiis suis, et ecclesiam Sancti Silvestri de Terramala, ecclesiam Sancti Leotherii cum suis pertinentiis, castellum Guillionisii, et in ejus territorio ecclesiam Sancti Nicolai, ecclesiam Sanctae Luciae, et ecclesiam Sancti Viti de Vallesurda, et aliam ecclesiam Sancti Viti de Biferno, cum omnibus pertinentiis suis, castellum de Vetrana, ecclesiam Sanctae Mariae in Arcora, castellum de Campo abbatissae, et ecclesiam Sancti Quirici, cum omnibus eorum pertinentiis. In principatu Beneventano ecclesiam Sanctae Luciae, Sancti Martini, Sancti Nicolai, Sancti Joannis, Sanctae Mariae in Corneto, et Sancti Nicolai de Sapione, cum omnibus earum pertinentiis; castellum [Col. 0881A] de Tora, castellum de Petraficta, cum omnibus eorum pertinentiis, ecclesiam Sancti Andreae cum suis pertinentiis, ecclesiam Sancti Petri in Puliano, civitatem de Mari, castellum de Vena de Causa, cum omnibus eorum pertinentiis. In territorio Ripaealtae, ecclesiam Sancti Joannis, Sancti Angeli, Sancti Pauli, et Sancti Laurentii, cum omnibus earum pertinentiis. In territorio Lisinae, ecclesiam Sanctae Crucis, Sanctae Mariae, et Sancti Antonii, et Sancti Andreae, cum suis pertinentiis. in territorio Civitatis, ecclesiam Sanctae Felicitatis, et Sancti Simeonis cum omnibus pertinentiis. Et in territorio Castelli Serrae, ecclesiam Sancti Joannis cum pertinentiis suis. In territorio Tragonariae, ecclesiam Sancti Angeli cum omnibus pertinentiis [Col. 0881B] suis. In territorio Deniae, ecclesiam Sanctae Mariae de Mari cum pertinentiis suis, ecclesiam Sancti Angeli de Rocca, ecclesiam Sancti Nicolai de Lauris, et aliam ecclesiam Sancti Nicolai de Gregorio cum omnibus pertinentiis suis. In territorio montis Sancti Angeli de Gargano ecclesiam Sanctae Mariae de Calana cum omnibus pertinentiis suis. In territorio Tranensi ecclesiam Sancti Blasii cum omnibus pertinentiis suis, Sanctae Mariae de Calenella. In civitate Bestiae ecclesiam Sancti Joannis foris ipsam civitatem, ecclesiam Sancti Jacobi Sancti Laurentii, Sanctae Teclae, cum omnibus possessionibus earum. In civitate Trojana ecclesiam sancti Vincentii cum omnibus pertinentiis suis.
Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes [Col. 0881C] ecclesiarum, seu altarium, ordinationes monachorum, seu clericorum, qui ad sacros ordines fuerint promovendi, a quo volueritis, suscipiatis episcopo, si quidem catholicus fuerit, et gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et ea gratis et absque ulla pravitate vobis voluerit exhibere. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Deum et beati Benedicti Regulam, praeviderit eligendum. Electus autem ad Romanum pontificem consecrandus accedat. Sciens autem locum ipsum apostolicae nostrae sedi [Col. 0881D] ita esse specialem ac proprium, ut nullus archiepiscopus, abbas, dux, marchio, comes, vicecomes, castaldus, vel alia quaelibet magna, parvaque persona praeter eum sibi in eodem loco usurpet quodlibet dominium vel aliquam molestiam eidem monasterio.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus perturbare, sed illibata omnia integra conserventur eorum, per quorum gubernationem ac substentationem concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica, saecularisve persona hanc nostrae constitutionis [Col. 0882A] paginam sciens, contra ea temere venire tentaverit, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus subscripsi.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus subscripsi.
- Ego Joannes presbyter cardinalis Sanctorum Joannis et Pauli tituli Pamachii subscripsi.
- Ego Gulielmus presbyter cardinalis tituli Sancti Petri ad Vincula subscripsi.
- Ego Boso presbyter cardinalis Sanctae Pudentianae tituli Pastoris subscripsi.
- Ego Petrus presbyter cardinalis tituli Sancti Laurentii in Damaso subscripsi.
- [Col. 0882B] Ego Ardicio diaconus cardinalis Sancti Theodori subscripsi.
- Ego Cintius diaconus cardinalis Sancti Adriani subscripsi.
- Ego Ugo diaconus cardinalis Sancti Eustasii juxta templum Agrippae, subscripsi.
- Ego Vitellius diaconus cardinalis Sanctorum Sergii et Bacchi subscripsi.
- Ego Petrus de Bono diaconus cardinalis sanctae, Mariae in Aquirio subscripsi.
Datum Tusculani, per manus Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VIII Kal. Augusti, indictione V, Incarnationis Dominicae an. 1171, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno tertio decimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis D. abbati et fratribus Casinensibus salutem et apostolicam benedictionem.
Ea quae judicio vel transactione rationabiliter inter aliquos statuuntur, ne malignitate cujuslibet a sua valeant firmitate divelli vel praesumptione temeraria immutari, rata debent et inconvulsa [Col. 0882D] persistere, et apostolico convenit munimine roborari. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus benignius annuentes, transactionem quam venerabilis frater R. Aquinas episcopus, et dilecti filii G. Fossae novae, A. Sancti Laurentii de Aversa, et G. Casemarii abbates, inter vos et venerabilem fratrem nostrum Fundanum episcopum super ecclesiis Sancti Magni, Sancti Honufrii in campo de Melle, et S. Heliae in Ambrifo, et Sancti Martini in Terelle, rationabiliter fecisse noscuntur . . . concedentes eidem episcopo ecclesiam S. Martini in Ynula, et quamdam terram quae dicitur limata, quemadmodum in authentico scripto exinde facto continetur, auctoritate apostolica confirmamus, et ut perpetuis temporibus inviolabiliter [Col. 0883A] observetur, praesenti scripto communimus. Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Tusculani, II Id. Sept.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio HENRICO illustri Anglorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Celebri fama et veridica relatione plurimum non sine multa mentis alacritate comperimus quomodo, sicut pius rex et magnificus princeps, de gente illa Hybernica quae, divino timore postposito tanquam effrenis passim per abrupta deviat vitiorum, et Christianae fidei religionem abjicit et virtutis, et se interimit mutua caede, et de regno illo quod Romani principes, orbis triumphatores, suis temporibus inaccessum, sicut accepimus, reliquerint, faciente Domino, cujus intuitu, sicut indubitanter credimus, [Col. 0883C] adversus ipsam gentem incultam et indisciplinatam, potentiam tuae serenitatis extenderes, mirabiliter ac magnifice triumphasti.
Nam ut alias enormitates et vitia, quibus eadem gens, omissa religione Christianae fidei, satis irreverenter deservit, praesentialiter omittamus; sicut venerabiles fratres nostri Christianus Lesmoriensis episcopus, apostolicae sedis legatus, archiepiscopi et episcopi terrae suis nobis litteris intimarunt, et dilectus filius noster R. Londaven. archidiaconus, vir prudens et discretus, et regiae magnitudini vinculo praecipue devotionis astrictus, qui haec oculata fide perspexit, viva vobis voce tam sollicite quam prudenter exposuit, praedicta gens sic forte [Col. 0883D] plenius ad notitiam regiae serenitatis pervenit: novercas suas publice introducunt, et ex eis non erubescunt filios procreare; frater uxore fratris, eo vivente, abutitur; unus duabus se sororibus concubinis immiscet, et plerique illorum, matre relicta, filias introducunt; et omnes passim in Quadragesima vescuntur carnibus, nec solvunt decimas, nec sacras Dei ecclesias et personas ecclesiasticas, prout debent, aliquatenus reverentur.
Unde quia, sicut eisdem archiepiscopis et episcopis significantibus, et praefato archidiacono plenius et expressius nobis referente, comperimus, coadunato tuo magnifico navali et terrestri exercitu ad subjugandam tuo dominio gentem illam, et ad exstirpandam tantae abominationis spurcitiam, [Col. 0884A] divina inspirante clementia, tuum animum erexisti, gratum, sicut debemus, gerimus, et acceptum; et exinde ei a quo omne bonum procedit, et qui pios fidelium suorum actus et voluntates in suo beneplacito salutis disponit, devotas gratiarum referimus actiones. Omnipotentem Deum votivis precibus exorantes ut sicut per potentiam tuae magnitudinis, ea quae tam illicita inscripta terra fiunt, incipiunt jam desistere, et pro vitiis virtutum germina pullulare; ita etiam, cooperante Domino, per te praedicta gens ad tuae sempiternae gloriae coronam immarcessibilem et suae salutis profectum, abjecta spurcitia peccatorum, omnimodam Christianae religionis suscipiat disciplinam.
Rogamus itaque regiam excellentiam, monemus [Col. 0884B] et exhortamur in Domino, atque in remissionem tibi peccatorum injungimus quatenus in eo quod laudabiliter incoepisti, tuum propensius animum robores et confortes et gentem illam ad cultum Christianae fidei per potentiam tuam revoces et conserves: ut sicut pro tuorum venia peccatorum, adversus eam tantum laborem, ut credimus, assumpsisti, ita etiam de suae salutis profectu coronam merearis suscipere sempiternam.
Et quia, sicut tuae magnitudinis excellentia, Romana Ecclesia aliud jus habet in insula quam in terra magna et continua, nos eam de tuae devotionis fervore spem fiduciamque tenentes, quod jura ipsius Ecclesiae non solum conservare velis, sed etiam ampliare, et ubi nullum jus habet, id debes [Col. 0884C] sibi conferre, magnificentiam tuam rogamus et sollicite commonemus, ut in praescripta terra jura beati Petri nobis studeas sollicite conservare, et si etiam ibi non habet, tua magnitudo eidem Ecclesiae eadem jura constituat, et assignet, ita quod exinde regiae celsitudini gratias debeamus exsolvere copiosas, et tu primitias tuae gloriae et triumphi Deo videaris offerre.
Dat. Tuscul., XII Kal. Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis nobilibus viris, regibus et principibus Hiberniae, salutem et apostolicam benedictionem.
Ubi communi fama et certa relatione plurimum nobis innotuit, quod vos charissimum in Christo filium nostrum H[enricum] regem Angliae illustrem, in vestrum regem et dominum suscepistis, et ei fidelitatem jurastis, tanto ampliorem laetitiam in corde concepimus, quanto per ejusdem regis potentiam in terra vestra, cooperante Domino, major pax erit atque tranquillitas, et gens Hybernica, [Col. 0885A] quae per enormitatem et spurcitiam vitiorum adeo videbatur longius recessisse, divino cultu propensius informabitur, et melior Christianae fidei suscipiet disciplinam.
Unde super eo quod tam potenti et magnifico regi, et tam devoto Ecclesiae filio, vos voluntate libera subdidistis, providentiam vestram digna laudis commendatione prosequimur, cum exinde vobis, Ecclesiae, et toti populo illius terrae, utilitas speretur non immodica proventura; monemus itaque nobilitatem vestram attentius, et mandamus quatenus fidelitatem quam tanto regi sub juramenti religione fecistis, ei cum debita subjectione firmam et inconcussam servare curetis; et ita vos sibi in humilitate et mansuetudine exhibeatis obnoxios [Col. 0885B] et devotos, quod ejus semper gratiam possitis uberiorem percipere, et nos inde prudentiam vestram digne debeamus commendare.
Dat. Tusculani, XII Kalend. Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus CHRISTIANO Lesmoren. episcopo, apostolicae sedis legato, et GEL[ALIO] Ardmachen., DONATO Casilien., LAWR. Duflinen. et [Col. 0885C] CATHOLIC. Tuanen. archiepiscopis, et eorum suffraganeis, salutem et apostolicam benedictionem.
Quantis vitiorum enormitatibus gens Hybernica sit infecta, et quomodo, Dei timore et Christianae fidei religione postposita, ea sequatur quae pericula pariunt animarum ex vestrarum serie litterarum nobis innotuit, et aliorum etiam veridica relatione nihilominus ad notitiam apostolicae sedis plerumque pervenit.
Inde est utique quod nos ex vestris litteris intelligentes, quod per potentiam charissimi in Christo filii nostri H[ENRICI] illustris Anglorum regis qui, divina inspiratione compunctus, coadunatis viribus suis, gentem illam barbaram, incultam et divinae [Col. 0885D] legis ignaram, suo dominio subjugavit ea quae in terra vestra tam illicite committuntur, cooperante Domino, incipiunt jam desistere, gaudio gavisi sumus; et ei qui jam dicto regi tantam victoriam contulit et triumphum, immensas gratiarum actiones exsolvimus, prece supplici postulantes ut per vigilantiam et sollicitudinem ipsius regis, vestro cooperante studio, gens illa indisciplinata et indomita ad cultum divinae legis et religionem Christianae fidei, per omnia et in omnibus incitetur, et vos ac caeteri ecclesiastici viri, honore et tranquillitate debita gaudeatis.
Quoniam igitur decet vos ad ea persequenda, quae tam pio sunt inchoata principio, sollicitam adhibere diligentiam et favorem, fraternitati vestrae [Col. 0886A] per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus memorato regi, sicut viro magnifico et devotissimo Ecclesiae filio, ad manutenendam et conservandam terram illam, et ad exstirpandam inde tantae abominationis spurcitiam, quantum, salvo vestro ordine et officio, poteritis, diligenter et viriliter assistatis.
Et si quis regum, principum, vel aliorum hominum ipsius terrae, contra juramenti debitum et fidelitatem praedicto regi exhibitam, ausu temerario venire tentaverit; si ad commonitionem vestram, celeriter, sicut debet, non resipuerit, eum auctoritate apostolica freti, omni occasione et excusatione postposita, censura ecclesiastica percellatis. Ita mandatum nostrum fideliter efficaciter exsecuturi, [Col. 0886B] ut sicut praefatus rex tanquam catholicus et Christianissimus princeps, nos tam in decimis quam in aliis ecclesiasticis justitiis vobis restituendis, et in omnibus quae ad ecclesiasticam pertinent libertatem, pie et benigne dicitur exaudisse, ita etiam vos sibi ea quae ad regiam respiciunt dignitatem conservetis firmiter, et quantum in vobis est, faciatis ab aliis conservari.
Datum Tusculani, XII Kal. Octob.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0886C] filiis WILFREDO archipresbytero et canonicis Paduanae Ecclesiae, tam praesentibus quam futuris, canonice substituendis, in perpetuum.
Ideo nobis est quanquam immeritis omnium ecclesiarum cura, et sollicitudo commissa ut pro eorum statu vigili debeamus cura satagere, et apostolicae circumspectionis sollicitudinem adhibere, quia cum ex susceptae administrationis ministerio teneamur paci Ecclesiarum diligenter intendere, vobis et Ecclesiae vestrae nulla ratione patrocinium debet apostolicae protectionis deesse. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris postulationibus clementer annuimus, et praefatam Ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et [Col. 0886D] nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. Statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona vestris utilitatibus et necessitatibus deputata, juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. E quibus vero ea, quae bonae memoriae quondam Paduani episcopi ad usus canonicorum praescriptae Ecclesiae pia liberalitate et rationabili deputarunt vobis, et successoribus vestris, auctoritate apostolica duximus confirmanda, et propriis vocabulis adnotanda:
Capellam Sanctae Luciae de Padua, et omnes decimas [Col. 0887A] ipsius civitatis, et specialiter molendinorum in confinio Paduae positorum cum omnibus villis et vicis sibi adjacentibus, et quidquid juris habetis in decima de Limina, et decimas de vico Aggeris, et decimam Bussilagi quod pertinet ad commune de vico Altiheri, de Turre, de Milianiga, et Cacintaga, de Noenta, de vico Bergani, et medietatem decimarum Scandolati, de Fovea Liutara, de Casale, de Leone, de Albinasico, de Roncone, de Mandria, de Spasiano, de Volta, de Burzigana, de Tencharola, de Sermedaula, ex utroque latere Stortae et de Bibano, decimas quoque de plebe Pernumiae cum villis et titulis suis; et decimas de Cartura, de Arzere, de Gazo et Gurgo, et decimas de omnibus amplis, quae tempore bonae memoriae Bellini quondam [Col. 0887B] episcopi vestri roncata sunt, vel deinceps in praenominatis locis roncabuntur. Excepta tamen decima de dominicatu monasterii Sancti Petri, quae habet in Volta, juxta concessionem quam canonici olim in praefatum monasterium fecerunt; et excepta decima de quadam parte silvae de Brenta, quam Choatiam vocant, eidem monasterio una cum proprietate ipsius terrae a praenominato episcopo Bellino oblata, sive concessa sunt; item capellam Sancti Salvatoris de Camino, et capellam Sancti Petri de Strata, et capellam Sancti Martini de Savonaria, decimas de Amplis, quae ecclesia vestra roncavit, aut roncare faciet in silva, quae dicitur Purpura, sive aliis nominibus nuncupatur. [Col. 0887C] Cui ab uno latere Brenta defluit, ab alio latere fossa de Stalvetere; et capellam Sancti Nicolai et Sancti Basilii de Roncalia, et capellam Sancti Fidentii de Roncaliutari et capellam Sancti Fidentii de Pulveraria cum omnibus decimis ipsius loci qui appellatur Pulveraria, et capellam Sancti Michaelis de puteo Vitalianorum, cum omnibus terris quas vos ibi tenetis cum decimis suis; et capellam Sanctae Mariae de Spaxiano, et capellam Sancti Bartholomaei de Tencarolia; et capellam Sanctorum Fabiani et Sebastiani de Bruzigona, et capellam Sancti Fidentii de Sermendaula, et capellam Sancti Bartholomaei de Fossato. Praeterea omnes terras de Padua et de Roncalia cum decimis et quartis quas Ildebertus et Gauslinus Paduani episcopi, et caeteri [Col. 0887D] antecessores eorum ecclesiae vestrae contulerunt, et terras de Lignario cum tribus decimalibus, et universas oblationes, seu concessiones praefatae Ecclesiae rationabiliter factas vobis et per vos ecclesiae vestrae nihilominus confirmamus.
Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus [Col. 0888A] possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae et episcopi vestri debita reverentia.
Si qua igitur, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Joannes presb. card. SS. Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- Ego Roto presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- [Col. 0888B] Ego Pegus presb. card. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Adicio diac. card. S. Theodori.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Hugo diac. card. custos juxta templum Agrippiae.
Datum Tusculani, per manum Gratiam sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VI Idus Octobris, indict. VI, Incarnationis Dominicae anno 1172, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XIV.
ALEXANDER episcopus servus servorum Dei, dilecto filio nobili viro HUGONI duci Burgundiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Petitionibus nobilium et potentium virorum, quae rationi et honestati noscuntur inniti animo nos convenit placido condescendere, et eas libenter efficaciter exaudire, ut ad Ecclesiarum commodum et profectum ferventius accendantur, cum in eorum justis petitionibus ab apostolica sede facile se noverint exaudiri. Inde est quod devotionis fervore et instantia tuae petitionis inducti, fundum quem apud [Col. 0888D] Divionem, pro ecclesia et officiis ejus aedificandis B. Petro et nobis liberaliter obtulisti [Col. 0887D] Dum ab Hierosolymitano dux Hugo rediret itinere, prout ipse enarrat in litteris an. 1172 pro fundanda et dotanda Divionensi capella. ยซEgo, inquit, Hugo dux Burgundiae notum volo esse praesentibus et futuris, quoniam Jerosolymam proficiscens, prae nimia maris turbatione et imminentis periculi acerbitate, tam ego quam omnes qui in navigio erant, graviter perterriti fuimus. Eapropter votum [Col. 0888D] faciens, Deo promisi me constructurum in mea curte, apud Divionem, ecclesiam in honorem Sanctae Dei genitricis Mariae et Beati Joannis evangelistae. Unde factum est ut in reditu meo Romam veniens, quod voveram per manum bonae memoriae Alexandri summi pontificis, Deo obtuli, et auctoritate apostolica quemadmodum in authentico scripto quod ab eo impetravi continetur, confirmari feci,ยป etc. in jus et proprietatem Ecclesiae Romanae recepimus, et ibidem ecclesiam construendi, quae soli Romano pontifici debeat respondere, tibi facultatem et licentiam indulgemus, auctoritate apostolica prohibentes ne cui episcopo vel aliae ecclesiasticae personae liceat [Col. 0889A] quidquam juris sibi in eadem ecclesia vel clericis eidem ecclesiae servientibus, vindicare.
Datum Tusculi, VI Idus Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis priori monasterii de Cona, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, ut et devotionis sinceritas laudabiliter [Col. 0889B] enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et B. Benedicti Regulam in eodem loco institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante [Col. 0889C] Domino poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Ecclesiam Sancti Petri de Cona cum omnibus pertinentiis suis, et quidquid in eadem habetis; quidquid habetis in territorio de Foissy, quidquid habetis in monte Arlais, ecclesiam Sancti Martini de Dormella cum omnibus pertinentiis suis, et molendinum de Monte Moret, quod est in parochia ejusdem ecclesiae. Quidquid habetis in ecclesia S. Martini de Miri, quidquid habetis in ecclesia de Savius; quidquid habetis in ecclesia de S. Valeriano; quidquid habetis in ecclesia S. Lupi de Villa Thierry; quidquid habetis in ecclesia S. Martini de Truisi, et [Col. 0889D] in eadem villa; quidquid habetis in Varennis et in Valentiis, et in Lavile, aquam scilicet quae superfluit monasterio cum passagio, et prata de Milleris quae data sunt monasterio vestro a bonae memoriae Ata comitissa Blesensi, et quartam partem salagii de Masteriolo et censum de Moncellis; quidquid habetis in molendino stasmi de Sancto Valeriano, terram de Chasneto; quidquid habetis in villa Emanti, terram quam habetis ad montem Machoi, et quidquid habetis apud Palai, et nemus Arlais, quidquid habetis in nemore S. Mauritii, et in nemore S. Petri quod est vice comitis, et terram quam habetis in parochia de Blena, prata, molendinum, alnetum et nemus, et quartam partem territorii de Villafrod, et allodium de Saveniaco.
[Col. 0890A] Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni, et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat; salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. In parochialibus autem ecclesiis quas tenetis, liceat vobis sacerdotes eligere et episcopo praesentare, quibus, si idonei fuerint, episcopus animarum curam committet, ut de plebis quidem cura episcopo, vobis autem de temporalibus debeat respondere. Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus a vobis decimas praesumat exigere. Cum autem commune interdictum terrae fuerit, liceat [Col. 0890B] vobis clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce divina officia celebrare. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci priore, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus [Col. 0890C] omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica, etc.
Datum Tusculan., per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XVI Kalend. Decemb. indictione VI, Incarnationis Dominicae anno 1172, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XIV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0890D] in Christo filiabus CHRISTIANAE priorissae monasterii Sanctae Mariae de Sinningthwaite, ejusdem sororibus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur animo nos decet libenti concedere et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilectae in Christo filiae, vestris justis postulationibus clementer annuimus et praefatum monasterium beatae Dei genitricis semper virginis Mariae in quo divino estis obsequio mancipatae sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes ut ordo monasticus qui secundum Dei et beati Benedicti [Col. 0891A] Regulam et institutionem Cisterciensium fratrum in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque succedentibus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum in quo praefatum monasterium situm est cum omnibus pertinentiis suis; ex dono Galfridi filii Bertranni Haget; duas carucatas terrae ex dono Simonis Ward et Mathildae uxoris tuae et Willielmi filii ejus; [Col. 0891B] locum qui dicitur Essholt cum suis pertinentiis in bosco, et plano, et in terra arata, et aqua, libera et absoluta ab omni exactione, sicut in eorum authentico scripto exinde facto continetur. Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna sollicitudine providere volentes, auctoritate apostolica prohibemus ut infra clausuras seu grangiarum vestrarum nullus violentiam vel rapinam seu furtum committere, ignem apponere, seu hominem capere vel interficere audeat. Liceat quoque vobis clericos vel laicos e saeculo fugientes liberos et absolutos ad conversionem vestram recipere et in vestro monasterio absque contradictione alicujus retinere. Prohibemus insuper, etc.
Datum Tusculani, per manum Gratiani Romanae Ecclesiae subdiaconi notarii, decimo quinto die Kalend. [Col. 0891C] Januar., indictione sexta, Incarnationis Dominicae anno 1172 pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XIII.
Veniens ad apostolicae sedis clementiam Agatha mulier, latrix praesentium, supplici nobis conquestione [Col. 0892A] monstravit quod cum R. de Adversa legitime fuisset in conspectu Ecclesiae desponsata, et XVIII annis secum mansisset, et tres ex eo liberos procreasset, R. de Sablois, dominus terrae, ipsum et propinquos suos fecit jurare quod eam dimitteret et a se separaret, sicque factum est, quod absque justa causa ipsam dimisit, et eam tribus annis vitae solatio destituit, et inopia et angustia multa laborare coegit. Quia igitur non potest nec debet vir uxorem absque justa causa dimittere, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, si ita est, praedictum R. moneas instanter et auctoritate nostra compellas ut praefatam A. sicut sororem suam benigne recipiat, et maritali affectione pertractet, et pecuniam quam pro necessitatibus [Col. 0892B] suis mutuo accepit, cum integritate persolvat. Sane si de viro dubitaverit, ei plenam facias ab eodem viro securitatem praestari, ita quod exinde eam non oporteat amplius dubitare. Si autem monitis tuis parere contempserit, eum et praedictum R., et alios principales ejus in malitia ista fautores, remoto appellationis obstaculo, auctoritate nostra vinculo excommunicationis astringas, terras eorum interdicas, et eidem mulieri dotalitium suum, omni occasione et appellatione cessante, facias restitui. Verumtamen si, postquam eam receperit, aliquae personae apparuerint quae matrimonium inter eos contractum velint et legitime possint impetere, causam audias et pontificali maturitate adhibita, canonico fine decidas. Caeterum [Col. 0892C] si tanto tempore simul fuerunt, nisi certa indicia et suspiciones appareant, quod inter eos tanta sit parentela quod secundum Deum et justitiam non possint nec debeant insimul remanere, ad accusationem hujus matrimonii facile non sunt aliqui admittendi. Volumus autem ut infra XI dies post harum susceptionem, mandatum nostrum, secundum quod superius dictum est, studiosius exsequaris, et de his qui eorum sponsalitiis interfuerunt, et contestati contra matrimonium nihil proposuerunt, nullos ad testimonium admittas, sciens quia tutius est minus licite conjunctos simul dimittere quam legitime conjunctos separare.
Data Tuscul., II Nonas Januarii.
Ex transmissa conquestione abbatis et fratrum Ecclesiae de Maricolis nobis innotuit quod C. miles de Taisneria et filii ejus decimationes domorum suarum, quae ad praedictam Ecclesiam pertinere noscuntur, violenter detinere, atque terragium unius carrucatae terrae quae est in silva Becloiz, eidem Ecclesiae irrationabiliter auferre praesumunt; et, quod gravius est, altare praescriptae ecclesiae, abbate et fratribus contradicentibus custodiunt, et ejus oblationes in periculum animae suae percipere [Col. 0893A] non verentur. Significarunt etiam nobis idem abbas et fratres quod cum B. miles de Romeriis medietatem reddituum ejusdem villae ab ipsis in feodum habeat, aliam medietatem se debere recolligere atque custodire fatetur, et ita eosdem abbatem et fratres domum in praescripta villa aedificare prohibet, nec eorum custodem ibidem esse permittit, et de propriis rebus ejusdem Ecclesiae LX libras Hainonenses detinere praesumit. Quia vero ex commissae nobis dignitatis officio, universis Ecclesiis jura sua conservare tenemur, et eas a malignantium incursibus, clypeo apostolicae tuitionis propensius defensare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratum C. et filios ejus moneas et districte compellas, ut retentas [Col. 0893B] decimas vel earum aestimationem et praefatum terragium praedictis abbati et fratribus restituant, et de praescripto terragio et recipiendis decimis nullam eis de caetero molestiam inferant vel gravamen, vel in praesentia tua infra XL dies post harum susceptionem, sublato appellationis remedio, exhibeant justitiae complementum. Custodiam quoque altaris et ablatas oblationes praefatis abbati et fratribus restituant, et exinde se de caetero nullatenus intromittant. Praedictum vero B. militem de Romeriis monere attentius et compellere non postponas, ut medietatem redituum praescriptae villae praenominatos fratres recolligere, atque in praescripta villa domum aedificare, et ibidem eorum custodem esse nulla ratione prohibeat, et praetaxatam [Col. 0893C] pecuniam LX librarum eisdem abbati et fratribus absque diminutione restituat, vel in praesentia tua infra praescriptum terminum, remoto appellationis obstaculo, justitiae plenitudinem non differas exhibere. Quod si ille et alii quos diximus monitis tuis parere contempserint, eos usque ad ablatorum restitutionem, et dignam satisfactionem, appellatione remota vinculo excommunicationis astringas.
Data Tusculi, VIII Idus Januarii.
Querelam abbatis et fratrum Ecclesiae de Maricolis accepimus, quod Lambertus de Nigella et Oilardus de Landrecies decimam de Fustor, ad praedictam Ecclesiam pertinentem, violenter auferre praesumunt, dicentes eamdem se decimam a praescripta Ecclesia in feodum habere, cum id abbas et fratres, prout dicitur, penitus ignorent, et quidam convicini eorum de propriis horreis praescriptae Ecclesiae frumentum et avenam violenter auferre non timeant, asserentes quod ea pro feodo debent accipere. Quia vero hujusmodi malefactores gladio ecclesiasticae adnimadversionis pro sua praesumptione acriter sunt puniendi, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictos [Col. 0894A] viros et eorum convicinos, quos praenominati abbas et fratres tibi nominaverint, moneas et districte compellas, ut eis ablatam decimam, frumentum et avenam, vel eorum aestimationem absque diminutione restituant, et de caetero eisdem fratribus nullatenus auferre praesumant, vel in praesentia tua infra XL dies post harum susceptionem, appellatione remota, exhibeant justitiae complementum. Quod si ad commonitionem tuam neutrum horum adimplere voluerint, eos donec alterum exsequantur, appellatione remota, vinculo excommunicationis astringas.
Data Tuscul., VIII Idus Januarii.
ALEXANDER tertius episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri B. Exoniensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Sicut dignum est et omni cousentaneum rationi, graves et difficiles quaestiones ad examen apostolicae [Col. 0894C] sedis deferri, ita etiam nobis ex ministerio susceptae sollicitudinis imminet easdem quaestiones, prout nobis Deus dederit, solvere, et singulis a nobis consilium postulantibus respondere; ut providentia Romanae Ecclesiae, quae ubique terrarum obtinet disponente Domino principatum, quaestiones solvantur, et removeatur in his ambiguitas de cordibus singulorum. Licet autem super quaestionibus, quas nobis discretio tua solvendas direxit, te non dubitemus providum et circumspectum existere, cogimur tamen ex servitutis ministerio juxta discretionem et providentiam nostram tibi exinde respondere. Sane cum vir litteratus sis et sapiens et discretus, in his plurimum exercitatus plenius nosti, quia in [Col. 0894D] excessibus singulorum non solum qualitas delicti et quantitas, sed aetas, scientia, et sexus atque conditio sunt attendenda, quia non solum secundum qualitatem et quantitatem facinoris, sed secundum ea quae praediximus, et secundum locum et tempus quo delictum committitur, unicuique debet poenitentia indici, cum, sicut tu ipse non ignoras, idem excessus magis in uno quam in alio sit puniendus. Illi autem qui animo occidendi illum sanctum et reverendum virum Cantuariensem quondam archiepiscopum, aut feriendi, aut capiendi, si de illa captione mors ejus subsecuta fuisset, citra vel circa manuum injectionem se fatentur venisse, pari poena vel fere pari puniendi, et illi etiam qui non ut ferirent, sed ut percussoribus opem ferrent, si forte [Col. 0895A] violentia quam quidam moliri debebant, impedirentur, paulo minori poena mulctari, quia cum scriptum sit, qui potuit hominem liberare a morte et non liberavit, ipsum occidit, constat ipsos ab homicidii reatu immunes non esse, qui occisoribus opem contra alios praestare venerunt, nec caret scrupulo societatis occultae, qui cum possit manifeste desinit facinori obviare.
Illi vero qui se asserunt animum regis inflammasse ad odium, unde forte fuit homicidium subsecutum, satis dure et aspere, sed non ita severe sunt puniendi, nisi forte regem ipsum ad illud homicidium suis suggestionibus provocassent. Illi quoque non fuerunt a culpa liberi nec a poena debent esse immunes, qui licet fuerint illius iniquae machinationis [Col. 0895B] ignari, tamen si eos sicarios esse sciebant, in sarcinis eorum custodiendis ministerium praebuerunt. Eos vero qui se dicunt illius sancti viri et suorum post mortem ejus occupasse spolia, si nil aliud in tanto facinore commiserunt, a poena mortis ejus arbitramur esse immunes, sed quae occupaverunt, eis quorum fuerunt tenentur in integrum restituere, si habent in facultatibus unde ea reddere possint, et ipsis ex hoc poenitentia moderata tamen est indicenda. Quia licet quidam ex his ea quae occuparunt se fatentur pauperibus erogasse, non tamen alienas res, cum ipsas potuissent eis quorum fuerint restituere, debuerunt pauperibus erogare. Illi vero qui sola excommunicatorum participatione [Col. 0895C] se reos esse cognoscunt, considerata temporis quantitate, quo in eadem nequitia perdurarunt, et inquisito etiam si eis timore vel affectione communicaverint scienter vel ignoranter, secundum hoc poenitentia est indicenda.
Clericos autem, quos constat armatos interfuisse tanto facinori, et illos etiam clericos, qui consilium illud dederunt, ut idem vir sanctus caperetur, perpetuo non solum ab altaris ministerio deponendos esse censemus, sed ita etiam, quod in ecclesiis nullo [modo] unquam ipsi lectiones legant, vel responsaria in choro separatim cantent, sed in psalmis apud Deum de commisso veniam satagant implorare. Insuper autem clerici ipsi in districto claustro monachorum vel canonicorum regularium, [Col. 0895D] si fieri potest, sunt recludendi; ita quidem quod usque ad septennium vel quinquennium debeant ab ecclesiarum introitu coerceri. Super eo vero, quod a nobis consilium postulasti, utrum scholares si se invicem percusserint, in plena vel in minori aetate, clerici aut religiosi viri in claustris, secundum canonem istum, quo statutum est ut illi qui in clericos violentas manus injiciunt, mittantur ad apostolicam sedem absolvendi, debeant ad eamdem sedem pro sua absolutione venire, inquisitioni tuae taliter respondemus, quod si clerici infra puberes annos sese ad invicem, aut unus alterum percusserit, non sunt ad apostolicam sedem mittendi, quia aetas eos excusat, nec etiam clerici, si sint plenae aetatis et non de odio vel invidia vel indignatione, sed levitate [Col. 0896A] jocosa se ad invicem percutere contingat.
Nec magister, si scholarem clericum intuitu disciplinae vel correctionis percusserit, quia non potest in ipsis manuum injectio violenta notari. Caeterum si ex odio iidem scholares vel saeculares clerici sese percusserint, pro sua absolutione debent ad apostolicam sedem venire. Monachi vero et canonici regulares, quocunque modo sese in claustro percusserint, non sunt ad eamdem mittendi, sed secundum providentiam et discretionem sui abbatis, disciplinae subdantur. Et si discretio abbatis non sufficit ad eorum correctionem, est dioecesani episcopi providentia adhibenda. Si vero aliquis alicujus potestatis ostiarius, sub praetextu officii sui malignatus clericum laeserit, ab episcopo suo potest absolvi, [Col. 0896B] nisi forte eumdem clericum graviter vulneraverit. Officialis pro injectione manuum in clericum non potest sine mandato Romani pontificis, absolutionis beneficium promereri, quia nulli laico tanta super clericum datur auctoritas, nisi forte turbam arcendo irruentem, non ex deliberatione sed fortuito casu clericum laedat. Si clericum vero vim sibi inferentem vi repellat vel laedat, non debet propter hoc ad apostolicam sedem transmitti, si incontinenti vim vi repellat, cum vim vi repellere leges et omnia jura permittant. Nec ille compellendus est ad eamdem sedem venire, qui in clericum cum uxore, matre, sorore, vel filia sua propria turpiter inventum, manus injecerit violentas. Caeterum si eum in stupro [Col. 0896C] vel adulterio, quando ea cum qua stuprum vel adulterium committitur, ipsum ita proxima consanguinitatis linea non contingit, ceperit, aut alias in eum violentas manus injecerit, non est a sententia illius excommunicationis immunis.
Meminimus nos scripsisse E. decano S. Quintini, [Col. 0896D] quod gratis, sicut decet, et sine omni exactione, in desponsatione mulierum officia celebrare divina, et presbyteros facere hoc ipsum compelleret, qui sub eo sunt constituti. Qui, sicut accepimus, praeceptum nostrum contemnere non dubitavit, et R. presbyterum, latorem praesentium, qui super hoc illum redarguebat, cum tribus presbyteris fautoribus suis ad audientiam nostram appellavit, ut sub hoc pretextu suam exercere posset liberius pravitatem. Quod ad nos veniente, praefatus decanus et jam dicti sacerdotes nec venerunt, nec aliquem pro se responsalem miserunt. Quoniam vero officio nostro noscitur imminere, tam in benedictione nuptiarum et in sepulturis, quam etiam in quibuslibet sacramentis ecclesiasticis Simoniacam pravitatem radicitus [Col. 0897A] amputare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praelibatum decanum in benedictione nuptiarum et in sepulturis mortuorum, seu in quibuslibet etiam aliis sacramentis ecclesiasticis nihil exigere apostolica fretus auctoritate compellas. Si autem tibi constiterit, quod post appellationem praedictam, exactionem facere praesumpserit, ipsum ab officio et beneficio ecclesiastico suspensum cum litteris tuis rei veritatem continentibus ad nos transmittere, omni appellatione cessante, minime postponas, de tantae pravitatis excessu poenam quam meruit portaturum. Praedictos vero sacerdotes, qui in vocem appellationis prorumpentes, ipsam appellationem prosequi contempserunt, ita graviter corrigas et castiges, ut ulterius ab hujusmodi [Col. 0897B] praesumptione quiescant, et caeteri eorum exemplo valeant deterreri. Nihilominus quoque praesentium tibi auctoritate mandamus, ut praedictum decanum praefato presbytero omnes sumptus, quos ejus occasione fecit in via, restituere cum omni integritate, contradictione et appellatione cessante, compellas.
Data Signiae, IV Nonas Febr.
Simoniacam pravitatem tanto propensiori cura nos convenit per falcem apostolicae provisionis [Col. 0897C] evellere, quanto amplius praelati ecclesiarum hujusmodi peste possunt corrumpi, et honestas ecclesiastica denigrari. Insinuatum est siquidem auribus nostris, quod G. decanus de Unacort, temporale lucrum potius quam animarum salutem requirens, ad vitium cupiditatis in tantum frena laxavit, ut in desponsationibus mulierum, omni timore divino postposito, in ecclesia de Joi non permittit celebrari divina, nisi sibi pro pretio vini duo aut tres solidi Cameracensis monetae assignentur: et si forte aliqua desponsatur, de qua praedictum pretium non recepit, tam sponsum quam sponsam vinculo excommunicationis facit astringi. Quoniam vero id indecens est, et a sacris canonibus penitus alienum, [Col. 0897D] et ferro resecanda sunt vulnera, quae medicamenti fomenta non sentiunt, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus si ita esse constiterit, praefatum sacerdotem ab officio suspensum, cum litteris tuis rei veritatem continentibus, apostolico facias conspectui praesentari, de tanto pravitatis excessu poenam quam meruit portaturum.
Data Signiae, IV Nonas Februarii.
Ex parte dilectorum filiorum nostrorum abbatis [Col. 0898A] et fratrum ecclesiae S. Salvatoris Virtuensis querelam accepimus, quod G. presbyter et P. et R. milites, et R. de Cismai, et quidam alii praelibatam ecclesiam multis molestiis et gravaminibus vexare praesumunt, et ad bona ipsius ecclesiae diripienda violentas manus extendere non formidant. Quoniam igitur nostra interest, ne loca religiosa pravorum incursibus exponantur, pastorali sollicitudine provideri; fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si ita est, infra XI dies post harum susceptionem praedictos viros instanter moneas et districtius cogas, ut quae praedictis abbati et fratribus injuste et sine ratione abstulisse noscuntur, omni contradictione cessante, restituere non postponant, et eos ulterius in pace et quiete [Col. 0898B] dimittant. Alioquin ipsos ad hoc efficiendum ecclesiastica censura compellas.
Data Signiae, XII Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PETRO abbati monasterii Sancti Salvatoris et Sancti Rotrudis quod in Tervanensi parochia situm est, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur, etc. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus qui secundum [Col. 0898C] Deum et beati Benedicti regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum in quo praefatum monasterium situm est, cum domibus, terris et aliis pertinentiis suis. Sane novalium vestrorum, quae propriis [Col. 0898D] manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus omnino a vobis decimas exigere praesumat. Liceat quoque vobis clericos vel laicos e saeculo fugientes liberos et absolutos ad conversionem vestram recipere, et in vestro monasterio absque contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum post factam in loco vestro professionem fas sit de eodem loco absque licentia abbatis vel magistri sui discedere, discedentem vero absque communium litterarum vestrarum cautione, nisi ad arctiorem religionem voluerit transmigrare, nullus audeat retinere.
Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati [Col. 0899A] qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Praeterea cum generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis clausis januis, non pulsatis tintinnabulis, exclusis interdictis et excommunicatis, suppressa voce divina officia celebrare.
Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia vel violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Deum et beati Benedicti Regulam providerint eligendum. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum [Col. 0899B] monasterium temere perturbare, etc., salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in posterum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, etc.
Datum Signiae, per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, V Kal. Martii, ind. VI, Incarnationis Dominicae anno 1172, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno quarto decimo.
Conquerente nobis Hugone presbytero latore praesentium intelleximus, quod dilectus filius noster Aquicinctensis abbas eum ecclesia quadam, quam de ipsius abbatis concessione tenuerat, absque judicio et causa rationabili, spoliavit. Unde quia non debent ecclesiastici viri a possessionibus ecclesiarum suarum irrationabiliter ejici, aut super his indebite molestari, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus utraque parte coram te convocata, rei veritatem diligenter inquiras, et si assertio memorati presbyteri innititur veritati, ecclesiam ipsam cum omnibus inde ablatis et perceptis ei facias, appellatione cessante, restitui, et [Col. 0899D] presbyterum Jesse, qui post appellationem ad nos factam dicitur ipsam ecclesiam recepisse, si ita est, graviter punias, quod timeat amodo appellationibus contraire. Deinde vero si praefatus abbas aut idem presbyter adversus praedictum Hugonem super jam dicta ecclesia agere forte voluerint, tu causam audias et appellatione remota, debito fine decidas.
Data Signiae, IV Nonas Martii.
Causam quae inter dilectos filios S. Martini canonicos, [Col. 0900A] et clericos S. Mariae Laudunensis super duabus partibus decimae de Monte Cavillo noscitur agitari, experientiae tuae, de qua plene confidimus, committimus audiendam, et appellatione remota, concordia vel judicio terminandam. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, causam ipsam infra XL dies post harum susceptionem, sublato appellationis remedio, concordia vel justitia mediante, decidas.
Data Signiae, VIII Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecti sfiliis, ALBERTO tituli Sancti Laurentii in Lucina et THEODWINO Sancti Vitalis, presbyteris cardinalibus apostolicae sedis legatis, salutem et apostolicam benedictionem.
Quamvis nonnulla de mirabilibus illius sancti viri Thomae, quondam Cantuariorum archiepiscopi, a plerisque, quibus fidem adhibere consuevimus et debemus, ad audientiam nostram perlata fuissent, exspectavimus tamen testimonium vestrum, ut in eo canonizando liberius possemus procedere, cum [Col. 0900C] super mirabilibus illius sancti viri per vos nos contigerit fieri certiores. Habito itaque testimonio litterarum vestrarum, in capite jejunii, multitudine clericorum in Ecclesia consistente, illum sanctum solemniter canonizavimus, eumque glorioso martyrum collegio decrevimus conscribendum. Quoniam igitur super hoc non solum Ecclesiae Anglicanae, sed et ipsis regibus ipsa scripta dirigimus, vestrae discretioni mandamus ut eadem scripta per vos ipsos si fieri potest eisdem regibus assignetis et scripta, quae monachis Cantuariensibus et Ecclesiae Anglicanae dirigimus, assignari faciatis.
Data Signiae, VI Id. Martii.
Mandamus vobis, quatenus ecclesiam Cantuariensem faciatis reconciliari, ita tamen ut sacramentum pristinae dedicationis non debeat iterari, sed, sicut solet fieri in ecclesia beati Petri, tantum aqua benedicta aspergatur. Bene valete.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0901A] filiis priori et monachis Cantuariensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Gaudendum est universitati fidelium de mirabilibus illius sancti et reverendi viri Thomae archiepiscopi vestri. Sed vos exinde tanto ampliori gaudio debetis et exsultatione repleri, quanto ipsius miracula oculata fide saepius intuemini, et ejus sacratissimo corpore ecclesia vestra specialius meruit illustrari. Nos autem, considerata gloria meritorum ejus, quibus in vita sua magnanimiter claruit, et de miraculis ejus non solum communi et celebri fama, sed etiam dilectorum filiorum Alberti titulo Sancti Laurentii in Lucina, et Theodwini, titulo Sancti Vitalis, presbyterorum cardinalium, et sedis apostolicae legatorum, et aliarum plurium personarum [Col. 0901B] testimonio certitudinem plenam habentes, praefatum archiepiscopum in capite jejunii, multitudine clericorum ac laicorum praesente in ecclesia, deliberato cum fratribus nostris consilio, solemniter canonizavimus, eumque decrevimus sanctorum martyrum collegio annumerandum. Vobis itaque et universitati fidelium de Anglia apostolica auctoritate mandamus, ut natalem ejus diem in quo vitam suam gloriosa passione finivit, annis singulis cum veneratione debita celebretis. Quoniam igitur dignum est, et vobis plurimum expedit, ut sanctum corpus ejus, cum ea qua decet reverentia et honore condatur, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus corpus ejus devote et reverenter, facta solemni processione, aliquo [Col. 0901C] praecipuo die, congregato clero et populo, in altari honorifice recondatis, aut ipsum in aliqua decenti capsa ponentes, prout convenit, elevetis in altum, et patrocinium ejus pro salute fidelium et pace universalis Ecclesiae satagatis apud Dominum vestris piis orationibus impetrare.
Datum Signiae, IV Idus Martii. Valete.
ALEXANDER papa clero et populo totius Angliae de canonizatione sancti Thomae.
[Col. 0901D] Redolet Anglia fragrantia et virtute signorum quae per merita illius sancti et venerandi viri Thomae, quondam Cantuariensis archiepiscopi, omnipotens Deus operatur, et universa laetatur ubique fidelium Christiana religio, pro eo, quod ille, qui est mirabilis et gloriosus in sanctis, sanctum suum post mortem clarificavit, cujus vita laudabilis multa fulsit gloria meritorum, et tandem martyrio consummata est certaminis gloriosi. Quamvis autem de sanctitate ipsius dubitare non possit, qui ejus et laudabilem conversationem attendit, et gloriosam considerat passionem, voluit tamen Redemptor ac Salvator noster ejus sanctitatis insignia magnificis irradiare miraculis, ut qui pro Christo insuperabilis virtutis constantia necessitates et pericula [Col. 0902A] pertulit, sui laboris et certaminis in aeterna beatitudine cognoscatur ab omnibus percepisse triumphum. Nos vero, auditis innumeris et magnis miraculis, quae jugiter per sancti illius viri merita fieri universitas narrat fidelium, et super his non sine magno gaudio per dilectos fratres nostros Albertum tituli Sancti Laurentii in Lucina, et Theodwinum tituli Sancti Vitalis presbyteros cardinales atque apostolicae sedis legatos, qui eadem miracula tanto perspicacius didicerunt, quanto amplius sunt loco vicini, praecipue certiores effecti, et plurimi aliarum personarum testimonio fidem, sicut debuimus, adhibentes, praedictum archiepiscopum solemniter in ecclesia magno ibidem clericorum et laicorum collegio praesenti, in capite jejunii, deliberato [Col. 0902B] fratrum nostrorum consilio canonizavimus, ipsumque decrevimus sanctorum catalogo ascribendum. Universitatem itaque vestram monemus, et auctoritate, qua fungimur, districte praecipimus, ut natalem praedicti gloriosi martyris diem passionis suae solemniter annis singulis celebretis, et apud ipsum votivis orationibus satagatis veniam peccatorum promereri; ut qui pro Christo in vita exsilium, et in morte virtutis constantia passionis martyrium pertulit, fidelium jugi supplicatione pulsatus, pro vobis apud Dominum intercedat.
Datum Signiae, IV Idus Martii.
Redolet Anglia, etc, ut in epistola superiori. Datum Signiae, III Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis HER. abbati S. Stephani Divionensis, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
[Col. 0902D] Apostolici moderaminis clementiae convenit religiosos viros diligere, et eorum loca pia protectione munire: dignum namque et honestati conveniens esse dignoscitur, ut qui ad ecclesiarum regimen, Domino disponente, assumpti sumus, eas et a pravorum hominum nequitia tueamur et apostolicae sedis patrocinio muniamus. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus et praefatam ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Deum et B. Augustini regulam in eodem loco noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. [Col. 0903A] Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum, in quo praenominata ecclesia in honore beati protomartyris Stephani dedicata est cum coemeterio infra murum castri; ecclesiam Sancti Medardi cum capella S. Vincentii et coemeterio, et decimis; ecclesiam Sancti Jacobi de Tremoleto cum capella Sanctae Mariae de Foro: ecclesiam Sancti Martini de Fixius cum capella S. [Col. 0903B] Symphoriani de Breschon et coemeteriis. Adjicientes insuper ut praefatae ecclesiae regulares canonici libere et absque contradictione in parochialibus ecclesiis, ubi tres aut quatuor manserint, instituantur, quorum unus curam suscipiat animarum. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum nullus a vobis decimas praesumat exigere.
Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia.
Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- [Col. 0903C] Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- Ego Joannes presb. card. SS. Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- Ego Guillelmus presb. card. S. Petri ad Vincula.
- Ego Boso presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Marii.
- Ego Ardicio presb. card. S. Theodori.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Hugo diac. card. S. Just. juxta templum Agrippae.
- [Col. 0903D] Ego Vitellius diac. card, SS. Sergii et Bacchi.
- Ego Petrus diac. card. S. Mariae in Aquiro.
- Ego Hugo diac. card. S. Angeli.
Datum Signiae, per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, II Idus Martii, indict. VI, Incarnationis Dominicae anno 1172, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XIV.
Conquerentibus nobis dilectis filiis nostris abbate et fratribus S. Medardi, ad audientiam nostram pervenit quod Elisabeth, relicta Codini, et Thomas, gener ejus, et alii successores praedicti C. ab eorum ecclesia per potentiam saecularem XI marcas argenti pro usuris extorquere nituntur, licet praedicta E. et vir ejus ab eadem ecclesia quingentas marcas argenti ultra sortem in suae salutis periculum usurarum nomine recepisse dicantur. Quoniam [Col. 0904B] igitur sustinere non possumus nec debemus, ut praescripta ecclesia a supradictis feneratoribus cum suae detrimento salutis super usurarum exactione gravetur, cum deberent potius restituere, quae ab eadem ecclesia perperam receperunt, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus partibus infra XX dies post harum susceptionem ante tuam praesentiam convocatis, super his rei veritatem studiose et diligenter inquiras; et si praedicti fratres probare poterunt, quod iidem feneratores sortem suam cum integritate receperint, ipsos moneas et inducas, ut ab eisdem fratribus nihil amodo pro sorte vel usuris praesumant exigere, sed super hoc ab eorum molestatione, sublato appellationis remedio, omnino desistant. Si vero commonitioni [Col. 0904C] tuae noluerint acquiescere, ipsos publice, sublato appellationis remedio, excommunices, et usque ad dignam satisfactionem facias per provinciam tuam cautius evitari. Ipsos quoque nihilominus moneas et inducas, ut si quid supradictus C. vel uxor ejus ultra sortem receperunt a jam dicta ecclesia, memoratis fratribus sine difficultate restituant, aut cum eis pacifice non differant et amicabiliter convenire.
Data Signiae, XIII Kal. Aprilis.
Significaverunt nobis presbyteri de decanatu Virtuensi, quod cum olim precibus et admonitione G. [Col. 0903] Guidonis de Monteacuto qui electus fuit 1143, aut qui eum praecessit, Gaufridi. quondam Catalaunensis episcopi parochianos suos diligentibus monitis et exhortationibus induxissent, ut ad luminaria ecclesiae S. Stephani quadraginta libras cerae conferrent, et postea ad interventum Bosonis episcopi decem libras auxissent, thesaurarius quod ex donatione collatum fuit, conatur convertere in debitum, et quaestum facere de opere pietatis, compellens eos ab unoquoque parochiano suo tam paupere quam divite obolum unum exigere, et sibi pro cera assignare. Verum decanus [Col. 0905A] et capitulum Catalaunensis ecclesiae transmissis nobis litteris intimarunt quod praescriptus census non ex liberalitate, sed ex debito debeat exhiberi. Quia vero rei veritas nobis non constat, per apostolica scripta fraternitati vestrae mandamus, quatenus, cum exinde requisiti fueritis, in unum pariter convenientes, utramque partem ante vestram praesentiam convocetis, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, causam, concordia vel justitia mediante, sublato appellationis remedio, decidatis; ita quod neutra partium conqueri valeat pro juris defectu.
Data Signiae, XII Kal. Aprilis.
Si bene meminimus, causam quae inter A. presbyterum S. Mauricii et P. super quadam domo agitatur, venerabilibus fratribus nostris Ambianensi et Silvanectensi episcopis commisimus audiendam, et fine debito terminandam. Qui utique, sicut accepimus, utraque parte ante se convocata, rationibus hinc inde auditis et cognitis, praefato P. eamdem domum secundum ordinem juris adjudicarunt; praelibatum autem presbyterum eo quod domum ipsam sibi reddere contradicit, anathematis vinculo innodarunt. Qui etiam ad nostram accedens praesentiam, sicut non debuit, ita non est a nobis absolutus. [Col. 0905C] Cumque ad propria remeasset, sicut insinuatum est auribus nostris, tanquam contumax et inobediens officia divina celebrare praesumpsit. Quoniam igitur officio nostro congruit, hujusmodi praesumptionem debita ultione punire, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si ita est, praefatum presbyterum sententiam excommunicationis in se latam firmiter et inviolabiliter facias observare, donec de tanto excessu digne satisfaciat, et firmam praestet cautionem, ut sententiae praedictorum episcoporum acquiescat.
Data Signiae, VIII Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis SAVINO abbati monasterii S. Savini, quod secus Placentiam situm est, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regulariter substituendis, in perpetuum.
Officii nostri nos admonet, etc. Eapropter, etc. Praeterea quascunque possessiones, etc., in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
In civitate Placentina ecclesiam S. Mariae, ecclesiam S. Victoriae, et unum hospitale cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam S. Bartholomaei, ecclesiam S. Trinitatis, ecclesiam S. Ambrosii cum hospitali, ecclesiam S. Salvatoris, cum quodam [Col. 0906A] hospitali, et suis omnibus pertinentiis, curiam Robiani cum duabus ecclesiis, decimis et omnibus ad se pertinentibus. Quidquid etiam intra castrum Arcuatum, et extra possideritis, vobis praesenti scripto firmamus. Castrum Besentioni cum duabus ecclesiis, et omnibus ad se pertinentibus. In curte Albiani duas ecclesias cum omnibus pertinentiis. In Pontepuro ecclesiam S. Martini cum suis pertinentiis. Curiam Paterne cum duabus ecclesiis. Curiam de Turre cum una ecclesia, et suis pertinentiis. Curiam Conii cum ecclesia, et aliis, quae ibi juste possidetis. In Marcia Januensi, in valle scilicet Segestina, monasterium S. Victoriae cum tribus capellis. Quidquid insuper in ecclesiis, decimis, rationalibus, discretione in monte Arxitio bonae [Col. 0906B] recordationis Sigifredus Placentinus episcopus vestro monasterio noscitur contulisse. In Visilano ecclesiam S. Georgii, et quaecunque alia ibi habetis: curiam Regiani cum ecclesia S. Savini, et omnibus ad eam pertinentibus, curiam Fabiani, cum ecclesia S. Stephani, curiam SS. Naboris et Felicis cum ecclesia S. Savini, in Tavernaco ecclesiam S. Mariae, in curia Fontanae Petrosae, ecclesiam S. Savini, et ecclesiam S. Gregorii cum aliis omnibus quae juste ibi possidetis. In Suprarivo ecclesiam S. Mariae cum decimis, hospitale de Tretia cum ecclesia S. Nicolai, Curiam Moze cum ecclesia S. Savini, et omnibus ad ipsam pertinentibus. Decimas quoque vineae, et Brolii episcopi, et alterius vineae, quae est extra portam S. Antonii, et [Col. 0906C] piscationes, quas habetis in Pado, a portu portario usque ad ora rivi frigidi; castrum Calenzani cum omnibus, quae ibidem habetis, capellam S. Savini de Lechi cum caeteris, quae ibidem habetis.
Sane novalium vestrorum, etc. Ad haec praesenti decreto sancimus ut in nocte Natalis Domini more solito, et in Sabbato sancto in introitu missae, et ad Vesperas liceat vobis secundum antiquam consuetudinem campanas pulsare. Praesenti quoque decreto prohibemus ne liceat episcopo Placentino vobis, vel monasterio, aut ecclesiis vestris novas et indebitas exactiones imponere, vel indebita gravamina irrogare. Prohibemus insuper ne cui liceat infra fines parochiae vestrae sine assensu [Col. 0906D] dioecesani episcopi, et vestro, ecclesiam vel oratorium de novo construere, salvis privilegiis et authenticis scriptis Romanae Ecclesiae. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat, etc., salva, etc. Si qua igitur, etc. Amen.
- Ego Alexander, catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus, Ostiensis episcopus,
- Ego Gualterius Albanensis, episcopus.
- Ego Joannes, S. R. E. presb. card. tit. S. Anastasii.
- Ego Guillelmus, presb. card. tit. S. Petri ad Vinc.
- Ego Bozo, presb. card. S. Pudentianae, tit. Pastoris.
- Ego Petrus, presb. card. tit S. Laurentii in Damaso.
- [Col. 0907A] Ego Joannes presb. card. tit. S. . . . .
- Ego Oddo diac. card. S. Nicolai in Carc. Tulliano.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Manfredus diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Vitellus diac. card. SS. Sergii et bacchi.
- Ego Petrus diaconus card. S. Mariae in Aquiro.
Datum Anagniae, per manum Gratiani S. R. E. suddiaconi et notarii, V Kal. Aprilis, indict. VI, Incarnat. Dom. anno 1172, pontificatus vero D. Alexandri papae III, anno XIV.
ALEXANDER episcopus, servus sevorum Dei, dilectis filiis PHILIPPO praeposito ecclesiae Sancti Eustorgii, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, canonice substituendis, in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur quod religionis et honestati noscitur convenire, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer [Col. 0907C] annuimus, et praefatam ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Hospitale quod constructum est ad honorem Dei et pauperum sustentationem in suburbio portae Ticinensis, ordinationem et institutionem, [Col. 0907D] regimen, dominium et investituram hospitalis et superstantiae, quemadmodum a venerabili fratre nostro Galdino Mediolanensi archiepiscopo apostolicae sedis legato, haec omnia vobis concessa sunt, et scripti sui munimine roborata, vobis confirmamus; ecclesiam Sancti Petri, ecclesiam Sancti Stephani cum decimationibus et aliis pertinentiis suis.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva [Col. 0908A] sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia
Si qua igitur in futurum, etc.
In circulo:
VIAS TUAS, DOMINE, DEMONSTRA MIHI.
In monogrammate. Bene valete.
- Ego Alexander, catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus, Ostiensis episcopus.
- Ego Gualterius, Albanensis episcopus.
- Ego Joannes, sanctae Romanae Ecclesiae presb. card. S. Anastasiae.
- Ego Guillelmus, presb. card. tit. S. Petri ad Vincula.
- Ego Boso, presb. cardinalis S. Pudentianae tit. Pastoris.
- [Col. 0908B] Ego Petrus, presb. card. tit. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Joannes, presb. card. tit. S. Marci.
- Ego Oddo, diac. card. S. Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Cinthius, diac. card. S. Adriani.
- Ego Manfredus, diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Hugo, diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Vitellus, diac. card. SS. Sergii et Bacchi.
- Ego Petrus, diac. card. S. Mariae in Aquiro.
Datum Anagniae, per manum Gratiani, S. Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, V Kal. Aprilis, indict. VI, Incarnationis Dominicae 1172, pontificatus [Col. 0908C] vero domni Alexandri papae III anno XIV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis canonicis Lausannensis Ecclesiae, eorumque successoribus canonice substituendis, in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenter concedere, et petentium desideriis congruum [Col. 0908D] suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris postulationibus clementer annuimus et praefatam Lausannensem Ecclesiam in qua divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona inpraesentiarum juste et canonice possidetis, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poteritis adipisci firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: Ecclesiam S. Mariae et altare S. Crucis cum omnibus oblationibus totius anni, eccles. de [Col. 0909A] Crans; eccl. S. Rothasii; eccl. de Telochino; eccl. de Juolene, cum omnibus appendiciis suis; eccles. de Cavornaco cum appendiciis suis; eccl. de Crisi; E. de Grangia; E. de Rota; E. de Albaco; E. de Bullo; E. de Viviaco; E. de Orba cum app. suis; E. de Morsiaco; E. de Danusiaco cum app. suis.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat vos vel praefatam Ecclesiam temere perturbare, aut possessiones vestras auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et episcopi vestri canonica reverentia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica [Col. 0909B] saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei ac Domini nostri Redemptoris Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini Jesu Christi quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.
( Sigillum.) (Monogr. )
- [Col. 0909C] Ego Alexander, catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Joannes, presb. card. titulo S. Anastasiae.
- Ego Guill., presb. card. tit. S. Petri ad Vincula.
- Ego Boso, presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Petrus, presb. card. tit. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Hubaldus, Ostiensis episcopus.
- Ego Gualterius, Alban. episcopus.
- Ego Oddo, diac. card. S. Nicolai in Carcere Tulliano, etc., etc.
Datum Anagniae, per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, II Kal. April., ind. VI, Incarnat. Dom. anno 1173, pontificatus [Col. 0909D] vero domni Alexandri papae III anno XIV.
Redolet Anglia, etc., ut in epist. 1024, supra.
Datum Tusculani [ leo. Anagniae], IV Non. April.
ALEXANDER papa Aversano episcopo.
Quia vice beati Petri apostolorum principis supremum in Ecclesia Dei, licet immeriti, locum obtinemus, ex injuncto nobis apostolatus officio gloriosissimum martyrem Thomam, quondam Cantuariensem archiepiscopum, qui pro justitia Dei et Ecclesiae libertate decertavit usque ad mortem, et veluti supra firmam petram fundatus, a verbis impiorum non timuit, tanto studiosius in terris venerari [Col. 0910B] debemus, quanto certius, meritis ipsius exigentibus, eum constat inter exsulantium sanctorum choros aeterna felicitate laetari. Audistis siquidem, et maxima pars orbis divina gratia revelante cognoscit, qualiter omnipotens Deus, qui mirabilis et gloriosus est in sanctis suis, cum potentia virtutis suae a die, qua per martyrii palmam coelos, sicut indubitanter credimus, victor introivit, magnifice in terris glorificavit, et sub nomine ipsius multa quotidie miraculorum signa non cessat operari. Unde et nos deliberato consilio cum fratribus nostris, post multam sollicitationem archiepiscoporum, episcoporum et praesertim commonitione dilectorum filiorum nostrorum, Alberti tituli Sancti Laurentii in Lucina, et Theodwini tituli Sancti Vitalis, [Col. 0910C] presbyterorum cardinalium, apostolicae sedis legatorum, qui exinde veritatem plenius investigaverant, et visu et auditu cognoverant, ipsum canonizavimus, et in catalogo Sanctorum connumerantes, diem passionis suae proximo post festum Sanctorum Innocentium, ad honorem Dei singulis annis solemniter celebrandam, et inter sanctorum martyrum festivitates connumerandam esse constituimus: et eam per praedictos cardinales, nec non et per archiepiscopos et episcopos, tam in Anglia quam in Gallia, nec non et in aliis regionibus constitutos praecipimus devotissime celebrari. Quia igitur quod a sacrosancta Romana Ecclesia, quae ab ipso Domino caput est et magistra omnium Ecclesiarum [Col. 0910D] constituta, tam sancta constat et provida deliberatione ordinatum, ab universis Christi fidelibus cum magna est veneratione observandum, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus solemnitatem praenominati martyris annuatim cum magna veneratione celebres, et a parochianis tuis praecipias generaliter celebrari, eos studiose commonens, ut ad ipsius sancti venerationem ita ferventer intendant, quod meritis ejus intervenientibus Redemptoris sui gratiam sibi valeant indeficienter comparare. Ad haec praesentium tibi auctoritate injungimus, ut fratribus tuis comprovincialibus episcopis ex parte nostra significes, te istud a nobis mandatum suscepisse, et eos ad celebrandam illius pretiosi martyris festivitatem invites [Col. 0911A] attentius et horteris, ita quod ipsi ad hoc per studium et sollicitudinem tuam vehementius accendantur, et eam faciant a suis parochianis annuatim cum magna devotione observari. Per cujus merita nos illi societ coelestis gratia. Amen.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GIRALDO abbati monasterii de Belloloco, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit [Col. 0911B] adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeritatis incursus, aut eos a proposito revocet, aut robur, quod absit! sacrae religionis infringat. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus benignius annuentes, praescriptum monasterium quod illustris memoriae Fulco quondam Andegavensis comes, beato Petro de felicis recordationis praedecessore nostro Sergio papa jure perpetuo a fundatione obtulit, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio munimus. Statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesenti juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum oblatione fidelium, seu aliis justis [Col. 0911C] modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesiam S. Petri ac S. Ursi de Lochis cum decimis, terris, pratis, vineis et aliis appendiciis suis; ecclesiam Sanctae Mariae de Vineo monte, S. Medardi de Dedra, S. Mariae de Crusillis, S. Jacobi de Mose; S. Petri de Belesma, Sanctae Mariae Magdalenae, S. Petri de Dolis, S. Leubacii de Senapariis, S. Laurentii de Langiaco, S. Martini de Fontanis; medietatem doni ecclesiarum Salone et Cherceii, S. Stephani de Canaiis cum feudo quod habet in Bosogerio, S. Loti de Mostello, [Col. 0911D] S. Petri de Mimia, S. Martini de Perol; V solidos census de abbatia monachorum de . . . . . ecclesiam S. Petri de Veschero, domum de Rochanescia, Plessiacum alodium, Trionem, Tressortem, terram Archebaudi, terram de Chavancio, et insulam et domum de Sorpilleriis, domum Villepagani. Praeterea antiquas et rationabiles consuetudines et libertates monasterio vestro a fundatoribus ipsius loci concessas, sicut in authentico scripti praedicti comitis continentur, vobis auctoritate apostolica confirmamus.
- Ego Joannes, presbyter cardinalis tituli Sanctae Anastasiae.
- Ego Guillelmus, presb. card. tit. Sancti Petri ad Vincula.
- [Col. 0912A] Ego Boso, presbyt. card. S. Pudentianae.
- Ego Pegus presb. card. tit. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Joannes, presbyter cardinalis tit. S. Marci.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Galterus Albanensis episcopus.
- Ego Luchrius diaconus cardinalis S. Adriani.
- Ego Manfredus diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Hugo diaconus cardinalis juxta templum Agrippae.
- Ego Willelmus diaconus Sanctorum Sergii et Bacchi.
Petrus diaconus cardinalis S. Mariae.
Datum Anagniae, VI Idus Aprilis, anno Incarnationis Dominicae 1173, pontificatus vero domni Alexandri [Col. 0912B] anno XIV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GEMINIANO abbati Sancti Petri Mutinensis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeritatis incursus aut eos a proposito revocet, aut robur, quod absit! sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus [Col. 0912C] clementer annuimus, et praefatam ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, etc. Praeterea diffinitionis sententiam, quae super causa quae inter vos et venerabilem fratrem nostrum G. Paduanum episcopum de monasterio Candian. diutius est agitata a venerabilibus fratribus nostris Papiense et Placentino episcopis, et dilecto filio B. electo Sancti Sepulcri, lata esse dignoscitur, sicut in authentico scripto exinde facto continetur, vobis et monasterio auctoritate apostolica confirmamus, et eam firmam et ratam in perpetuum manere sancimus. Ad haec correctionem, ordinationem et dispositionem ipsius monasterii, et omnium ad ipsum pertinentium, [Col. 0912D] secundum quod vobis per sententiam concessa sunt, tibi, fili abbas, et successoribus tuis, et per vos eidem monasterio duximus integra auc oritate apostolica confirmanda. Statuimus quoque ut infra parochias monasterii et ecclesiarum vestrarum nullus ecclesiam vel oratorium sine assensu episcopi et vestro aedificare praesumat. Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus a vobis decimas praesumat exigere. Prohibemus insuper ut nullus laicus a vobis decimas exigere audeat, vel quomodolibet extorquere. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, [Col. 0913A] seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur, etc.
VIAS TUAS, DOMINE, DEMONSTRA MIHI.
- Ego Alexander, catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Bernardus, Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Gualterius, Albanensis episcopus.
- Ego Guillelmus, presbyter cardinalis Sancti Petri ad Vincula.
- Ego Boso, presbyter cardinalis Sanctae Pudentianae [Col. 0913B] titulo Pastoris
- Ego Petrus, presbyter cardinalis titulo Sancti Laurentii in Damaso.
- Ego Joannes, presbyter cardinalis titulo Sancti Marci.
- Ego Oddo, diaconus cardinalis Sancti Nicolaii in Carcere Tulliano.
- Ego Cinthius, diaconus cardinalis Sancti Adriani.
- Ego Manfredus, diaconus cardinalis Sancti Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Hugo, diaconus cardinalis Sancti Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Vitellus, diaconus cardinalis Sanctorum Sergii et Bachi.
- Ego Petrus, diaconus cardinalis Sanctae Mariae in [Col. 0913C] Aquiro.
Datum Anagniae, per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XII Kal. Julii, indictione VI, Incarnationis Dominicae anno 1172, pontificatus vero domni Alexandri papae tertii anno XIX.
Signum Bullae plumbeae pendentis deperditae.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ROBERTO praeposito, AKETTO decano et [Col. 0913D] canonicis Ecclesiae B. Donatiani Brugis, eorumque successoribus canonice instituendis, in perpetuam memoriam.
Effectum justa postulantibus indulgere, et vigor aequitatis et ordo exigit rationis, praesertim quando petentium voluntates, et pietas adjuvat, et veritas non relinquit.
Quocirca, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam in qua divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus.
Statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, [Col. 0914A] largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Ad haec liberam praepositi vestri electionem, sicuti huc usque habuisse noscimini, vobis et ecclesiae vestrae duximus in perpetuum confirmandam.
Praeterea precibus et instantia dilecti filii nostri nobilis viri Philippi Flandrensis comitis, benignius inclinati, praesenti decreto statuimus ut, sicut a primis temporibus statutum est, quicunque communi electione decani et capituli ecclesiae vestrae constitutus fuerit praepositus idem a comite Flandrensi cancellarius ordinetur.
Rationabiles etiam consuetudines ecclesiae vestrae, [Col. 0914B] et assiduam devotissimamque divini servitii curam, necnon etiam communitatem refectorii ac dormitorii consideratione pia ac provida constitutam auctoritate apostolica confirmamus, et sicut huc usque servata est, ita deinceps praecipimus inviolabiliter observari.
Sepulturam quoque Flandrensium comitum et notariorum atque officialium suorum, sicut eam hactenus habuistis, necnon etiam aliorum, qui apud vos sepeliri elegerint, nisi excommunicati sint vel interdicti, liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora asumuntur.
[Col. 0914C] Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce divina officia celebrare.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere pertubare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi reverentia. Si qua igitur in futurum, etc.
Datum Anagniae per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, IV Nonas [Col. 0914D] Julii, indictione sexta, Incarnationis Dominicae anno 1173, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno decimo quarto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus W[ILLELMO] Senonensi apostolicae sedis legato, Turonensi et Burdegalensi archiepiscopis, Cenomanensi, Pictaviensi, Andegavensi, [Col. 0915A] Agennensi, Trecensi et Lingonensi, et dilectis filiis Arten. electo et canonicis Bituricensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
In conservandis Ecclesiarum justitiis, et earum maxime quae specialiter B. Petri et nostri juris existunt, sollicitos vos decet et diligentes vos existere, ne per tepiditatem et negligentiam vestram ecclesiarum jura depereant, quae debetis attenta sollicitudine conservare. Unde [cum] ecclesia Beati Martini Turonensis nullum episcopum praeter Romanum pontificem habeat, pro ipsius justitiis conservandis tanto vos convenit sollicitiores existere, quanto specialius jura Romanae Ecclesiae debetis defendere et fovere, et in his sollicitudo vestra potest amplius commendabilis apparere. Inde est [Col. 0915B] quod fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus parochianos vestros qui praescriptae ecclesiae Beati Martini decimas vel alia jura debent exsolvere, studiose monere curetis, eisque sub interminatione excommunicationis injungere, et eidem ecclesiae decimas et alia jura sicut debent, omni contradictione et appellatione cessante, cum integritate persolvant. Si qui autem eorum ipsi ecclesiae decimas debitas et alia jura post commonitionem vestram subtrahere forte praesumpserint, eos in synodis vestris, sublato appellationis remedio, excommunicatos denuntietis, et usque ad dignam satisfactionem faciatis sicut excommunicatos vitari.
[Col. 0915C] Datum Anagniae, III Nonas Augusti.
Cum omnibus ecclesiis et ecclesiasticis personis debitores ex apostolicae sedis auctoritate et benevolentia existamus, illis tamen personis, propensiori studio providere nos convenit, quae sanctae Romanae Ecclesiae noscuntur specialiter subjacere. Proinde, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus accommodantes assensum, ecclesiam Beati Martini Turonensis, in qua divino vacatis [Col. 0915D] officio, quae utique ad jus et proprietatem Romanae Ecclesiae nullo mediante specialiter noscitur pertinere, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, etc.
Data Anagniae, VII Idus Augusti, indict. VI, anno Christi 1173; pontificatus vero domini Alexandri papae III anno XIV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GAUFREDO decano et canonicis Carnotensis [Col. 0916A] Ecclesiae, tam praesentibus quam futuris, canonice substituendis, in perpetuum.
Ideo sumus, quanquam immeriti, ad universalis Ecclesiae regimen superna providentia deputati, etc., statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum et principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Gualdum S. Stephani, et ecclesiam, et omnes decimas ejusdem Gualdi; villam quae dicitur Disconfectura, cum ecclesia ibidem constituta; ecclesiam [Col. 0916B] de Fontanella; ecclesiam de Boseri; ecclesiam de Poli cum capellis et omnibus ad eas pertinentibus, et decimis Carnoti; ecclesiam Sancti Saturnini cum omnibus pertinentiis suis; ecclesiam Sancti Leodegarii de Alberiis, sicut a Willelmo Senonensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato curam et administrationem Carnotensis Ecclesiae gerente libera et absoluta ab omni jurisdictione archidiaconi capitulo in perpetuum donata est et concessa, Milone archidiacono in cujus erat archidiaconatu, conniventiam et assensum praebente; praeposituram de Alvers; praeposituram de Unigradu, praeposituram de Masengi; praeposituram de Normannia cum hominibus, villis, territoriis, ecclesiis, capellis, decimis, et terragiis, et aliis consuetudinibus et libertatibus, [Col. 0916C] et omnibus ad easdem praeposituras pertinentibus. Ad haec praesenti decreto sancimus, et auctoritate apostolica arctius prohibemus ne quis in civitate vestra vel suburbiis sibi contiguis absque auctoritate et assensu episcopi vestri et vestro ecclesiam, capellam, oratorium vel coemeterium construere audeat, salva apostolicae sedis auctoritate. Insuper etiam nihilominus districte praesenti pagina prohibemus ne alicui liceat parochianos Carnotensis Ecclesiae excommunicatos, vel nominatim interdictos prae vobis ad divina officia, aut ad sepulturam recipere, vel eis absque satisfactione congrua absolutionis beneficium indulgere. Libertates quoque seu immunitates, sive a Romanis pontificibus, [Col. 0916D] sive ab episcopis vestris, vel etiam a regibus et principibus vobis et Ecclesiae vestrae indultas, et antiquas et rationabiles consuetudines ipsius Ecclesiae confirmamus, et eas decernimus obtinere perpetuam firmitatem.
Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate.
Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
[ Sequuntur plurimi cardinales. ]
Datum Anagniae, per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, V Idus Septembris, indictione VI, Incarnat. Domini anno 1173, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno XIV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Andreae Teatino episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis, in perpetuum.
In eminenti sedis apostolicae specula disponente Domino constituti, etc. Eapropter, venerabilis in Christo frater episcope, tuis justis postulationibus clementer annuimus, et praedecessorum nostrorum sanct. mem. Nicolai II, Paschalis II et Eugenii III Romanorum pontificum vestigiis inhaerentes, B. Thomae Teatinam Ecclesiam, cui Deo auctore praeesse dignosceris, sub B. Petri et nostra protectione [Col. 0917B] suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, etc. in quibus haec propriis duximus exprimenda nominibus.
Parochiam Teatinae Ecclesiae, sicut antiquis, et justis limitibus terminatur, scilicet a Staffilo inter montes, et ipso monte de Ursa, et quomodo pergit in Coza, et ponit terminum in aqua subtus usque ad aquam Sonulani, et quomodo pergit in montem de Reste et vadit per Crinis montem, et qualiter pergit usque mons Selani, et quomodo pergit in ipso flumine, qui dicitur Trinium usque ad littora maris, et per littora maris usque in Piscariam, et redit in priorem finem, videlicet in praedicto Staffilo. [Col. 0917C] Praeterea ipsam Teatinam civitatem, castellum Trevellianum, Villam magnam, montem Filardi, castellum Orni, castellum Scurcula, castellum S. Pauli, castellum, quod dicitur Furca, castellum Genestrulae et castellum S. Cosidii cum eorum pertinentiis; ultra Piscariam vero, castellum montis Silvani, ecclesiam Sanctae Mariae in Rigoli, castellum Sculculae, castellum Lastiniani, ecclesiam S. Mariae de Populo, ecclesiam S. Justae cum pertinentiis suis, in Aterno plebem S. Leguntiani, et Domitiani, ecclesiam S. Thomae, ecclesiam S. Salvatoris, ecclesiam S. Jerusalem, et ecclesiam S. Nicolai cusu omnibus earum pertinentiis; decimam pontis et portus Aterni in Buclanico, ecclesiam S. [Col. 0917D] Salvatoris et S. Angeli cum decimis comitis, plebem S. Silvestri, decimas comitis, in castello S. Angeli trium finium, et decimas castellorum, quae in Teatino episcopatu sub dominio comitis Roberti de Rotello fuerunt, et quod Teatina ecclesia in castello Septi tenet, ecclesiam S. Mariae in Bari, ecclesiam S. Blasii; in Lanciano monasterium S. Martini de Pallitta, ecclesiam S. Lentii, in Atissa cum omnibus pertinentiis suis, monasterium S. Joannis in Arclano, monasterium S. Angeli in Cirnaclano cum omnibus pertinentiis suis; in monte Odensi ecclesiam S. Nicolai, et medietatem ecclesiae S. Mariae, ecclesiam S. Salvatoris, et ecclesiam S. Petri cum pertinentiis suis, monasterium S. Mauri cum beneficio suo, monasterium S. Salvi, ecclesiam S. Nicolai [Col. 0918A] de Heremitano; in Ortana ecclesiam S. Mariae, et S. Georgii cum earum pertinentiis, monasterium S. Mariae in Basilica: in civitate Luparelli plebem S. Petri cum pertinentiis suis, monasterium Sanctae Mariae in Palatio, ecclesiam Sancti Jacobi de Turcella cum pertinentiis earum, monasterium S. Pancratii, monasterium Sanctae Mariae de Letto cum Casale, aliisque ad ipsam pertinentibus, monasterium S. Martini in Valle, ecclesiam S. Justini in Casule, in castro Bissi plebem Sanctae Mariae cum pertinentiis suis, plebem S. Martini filiorum Tresidii, ecclesiam S. Mariae de Casa Candidellae, ecclesiam S. Petri in castro Lori, ecclesiam S. Mariae in Biano, ecclesiam Sancti Basilii, monasterium S. Petri in Campis, ecclesiam S. Nicolai de Sunnio [Col. 0918B] viculo, ecclesiam Sanctae Mariae de Latro; in Abbatejo plebem S. Martini cum pertinentiis suis, ecclesiam Sancti Francisci de plebe, plebem de Juliano, plebem S. Caeciliae, plebem de Pizzocortano, ecclesiam S. Luciae de Argelli, ecclesiam Sancti Lini, plebem de Ovele, plebem Sanctae Mariae de Caramanico, plebem S. Joannis de Abbatejo, ecclesiam S. Cosidii, et ecclesiam S. Pontii de S. Valentino in castello de Jocco, ecclesiam S. Mariae in Percle, ecclesiam S. Eustasii, ecclesiam Sancti Martini de Fara: inter montes ecclesiam S. Joannis de Pedara, ecclesiam S. Joannis de Cantalupo, ecclesiam S. Salvatoris de Limari, ecclesiam S. Mariae de Sparpalia, ecclesiam S. Nicolai de Ilice, ecclesiam S. Salvatoris de Valle surda, ecclesiam [Col. 0918C] S. Mariae de Valle Caruncli, ecclesiam Sanctae Trinitatis de Faragine, ecclesiam S. Joannis in Valdo cum omnibus pertinentiis earum, ecclesiam Sancti Petri de Troja, ecclesiam Sanctae Mariae de Tasso.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, aut aliquibus vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salvo jure beati Petri proprietatis et apostolicae sedis auctoritate. Si qua igitur in futurum, etc.
- [Col. 0918D] Ego Alexander, catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus, Ostien. episc.
- Ego Bernardus, Portuensis S. Rufinae episcopus.
- Ego Guillelmus, presb. card. tit. S. Petri ad Vincula.
- Ego Boso, presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Petrus, presb. card. tit. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Joannes, presb. cardinalis t. S. Marci.
- Ego Manfredus, presbyter card. tit. S. Caeciliae.
- Ego Petrus, presbyter cardinalis tit. S. Susannae.
- Ego Oddo, diac. card. S. Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Cinthius, diac. card S. Adriani.
- [Col. 0919A] Ego Hugo, diac. card. S. Eustachii juxta Templum Agrippae.
- Ego Vitellius, diac. card. SS. Sergii et Bacchi.
- Ego Hugo, diacon. card. S. Angeli.
Dat. Anagniae, per manum Gratiani, S. R. E. suddiaconi et notarii, IV Kalend. Octobr., indict. VII, Incarnat. Domin. anno 1173, pontif. vero domini Alexandri papae III an. quarto decimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0919B] filiis ODDONI, magistro religiosae militiae Templi quod Jerosolymis situm est, ejusque successoribus et fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio (Jac. I) . Proinde, dilecti in Domino filii, de vobis et pro vobis omnipotentem Dominum collaudamus, quoniam in universo mundo vestra religio et veneranda institutio nuntiatur.
Cum enim natura essetis filii irae, et saeculi voluptatibus dediti, nunc per aspirantem gratiam Evangelii non surdi auditores effecti, relictis pompis saecularibus, et rebus propriis, dimissa etiam [Col. 0919C] spatiosa via quae ducit ad mortem, arduum iter quod ducit ad vitam humiliter elegistis, atque ad comprobandum quod in Dei militiae specialiter computemini, signum vivificae crucis in vestro pectore assidue circumfertis.
Accedit ad hoc quod tanquam viri Israelitae, atque instructissimi divini praelii bellatores, verae charitatis flamma succensi, dictum Evangelium operibus adimpletis; quo dicitur: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis (Joan. XV) .
Unde etiam juxta summi Pastoris vocem animas vestras pro fratribus ponere, eosque ab incursibus paganorum defensare minime formidatis; et cum [Col. 0919D] nomine censeamini milites Templi, constituti estis a Domino catholicae Ecclesiae defensores, et inimicorum Christi impugnatores.
Licet autem vestrum studium, et laudanda devotio in tam sacro opere, toto corpore et tota mente desudet, nihilominus tamen universitatem vestram exhortamur in Domino, atque in peccatorum remissionem, auctoritate Dei et B. Petri apostolorum principis tam vobis quam servitoribus vestris injungimus, ut pro tuenda catholica Ecclesia, et ea quae est sub paganorum tyrannide, de ipsorum spurcitia eruenda, expugnando inimicos crucis, invocato Christi nomine, intrepide laboretis. Ea etiam quae de eorum spoliis ceperitis, fidenter in usus vestros convertatis; et ne de his contra velle [Col. 0920A] vestrum portionem alicui dare cogamini, prohibemus. Statuentes ut domus seu templum, in quo estis ad Dei laudem et gloriam, atque defensionem suorum fidelium et liberandam Dei Ecclesiam congregati, cum omnibus possessionibus et bonis suis, quae inpraesentiarum legitime habere cognoscitur, aut in futurum concessione pontificum, liberalitate regum vel principum, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, perpetuis futuris temporibus sub apostolicae sedis tutela et protectione consistat.
Praesenti quoque decreto sancimus ut vita religiosa, quae in domo vestra est, divina inspirante gratia, instituta, ibidem inviolabililer observetur, et fratres inibi, omnipotenti Domino servientes, [Col. 0920B] caste et sine proprio vivant, et professionem suam dictis et moribus comprobantes, magistro suo, aut quibus ipse praeceperit, in omnibus et per omnia subjecti et obedientes existant.
Praeterea quemadmodum domus ipsa hujus sacrae institutionis vestrae et ordinis fons et origo esse promeruit, ita nihilominus omnium locorum ad eam pertinentium caput et magistra in perpetuum habeatur.
Ad haec adjicientes, praecepimus ut, obeunte te, dilecte in Domino fili Oddo, vel tuorum quolibet successorum, nullus ejusdem domus fratribus praeponatur, nisi militaris et religiosa persona, quae vestrae conversationis habitum sit professa, nec ab aliis, nisi ab omnibus fratribus insimul vel a [Col. 0920C] saniori parte, qui proponendus fuerit, eligatur.
Porro consuetudines ad vestrae religionis et officii observantiam a magistro et fratribus communiter institutas, nulli ecclesiasticae, saecularive personae infringere vel minuere sit licitum; easdem quoque consuetudines a vobis aliquanto tempore observatas et scripto firmatas, non nisi ab eo qui magister est, consentiente tamen saniori parte capituli, liceat immutari.
Prohibemus siquidem et omnimodis interdicimus ut fidelitates, hominia, sive juramenta, vel reliquas securitates, quae a saecularibus frequentantur, nulla ecclesiastica saecularisve persona a magistro et fratribus ejusdem domus exigere audeat.
[Col. 0920D] Illud autem scitote quoniam sicut vestra sacra institutio et religiosa militia divina est providentia stabilita, ita nihilominus, nullius vitae religiosioris obtentu, ad locum alium vos convenit transvolare; Deus enim qui est incommutabilis et aeternus mutabilia corda non approbat, sed potius sacrum propositum semel incoeptum perduci vult usque in finem debitae actionis.
Quot et quanti sub militari cingulo et chlamide terreni imperii Domino placuerunt, sibique memoriale perpetuum reliquerunt! Quot et quanti in armis bellicis constituti pro testamento Dei et paternarum legum defensione suis temporibus fortiter dimicarunt, atque manus suas in sanguine infidelium Domino consecrantes, post bellicos sudores [Col. 0921A] aeternae vitae bravium sunt adepti! Videte itaque vocationem vestram, tam milites quam servientes, atque juxta Apostolum, unusquisque vestrum, in qua vocatione vocatus est, in ea permaneat (Ephes. IV) .
Ideoque fratres vestros semel devotos atque in sacro collegio vestro receptos, post factam in vestra militia professionem, et habitum religionis assumptum revertendi ad saeculum nullam habere praecipimus facultatem; nec alicui eorum fas sit post professionem factam, semel assumptam Crucem Dominicam, et habitum vestrae religionis abjicere, vel ad alium locum, seu etiam monasterium majoris sive minoris religionis obtentu, invitis sive inconsultis fratribus, aut eo qui magister exstiterit, [Col. 0921B] liceat transmigrare, nullique ecclesiasticae saecularive personae ipsos suscipiendi aut retinendi licentia pateat.
Et quoniam qui sunt Ecclesiae defensores, de bonis Ecclesiae debent vivere ac sustentari, de rebus mobilibus, vel se moventibus, seu de quibuslibet quae ad vestram venerabilem domum pertinent, a vobis decimas exigi, contra voluntatem vestram omnimodis prohibemus.
Ut autem ad plenitudinem salutis et curam animarum vestrarum nihil vobis desit, et ecclesiastica sacramenta et divina officia vestro sacro collegio commodius exhibeantur, simili modo sancimus ut liceat vobis honestos clericos et sacerdotes, secundum [Col. 0921C] Deum, quantum ad vestram conscientiam ordinatos undecunque ad vos venientes suscipere; et tam in principali domo vestra, quam etiam in obedientiis et locis sibi subditis, vobiscum habere, dummodo, si e vicino sunt, eos a propriis episcopis expetatis, iidemque nulli alii professioni vel ordini teneantur obnoxii; quod si episcopi eosdem forte vobis concedere noluerint, nihilominus tamen eos suscipiendi et retinendi auctoritate sanctae Romanae Ecclesiae licentiam habeatis.
Si vero aliqui horum post factam professionem, turbatores religionis vestrae aut domus, vel etiam inutiles apparuerint, liceat vobis eos cum saniori parte capituli amovere, eisque transeundi ad alium [Col. 0921D] ordinem, ubi secundum Deum vivere voluerint, licentiam dare, et loco ipsorum alios idoneos substituere, qui etiam unius anni spatio in vestra societate probentur; quo peracto, si mores eorum hoc exegerint et ad vestrum servitium utiles inventi fuerint, tunc demum professionem faciant regulariter vivendi, et magistro suo obediendi, ita tamen ut eumdem victum et vestitum vobiscum habeant, necnon lectisternia, excepto eo quod clausa vestimenta portabunt.
Sed nec ipsis liceat de capitulo, vel cura domus vestrae se intromittere, nisi quantum a vobis fuerint requisiti; praeterea nulli personae, extra vestrum capitulum, sint subjecti; tibique, dilecte in Domino fili Oddo, tuisque successoribus, tanquam magistro [Col. 0922A] et praelato suo, in omnibus et per omnia obedientiam deferant.
Praecipimus insuper . . . . . ordinationes earumdem clericorum, qui ad sacros gradus fuerint promovendi, a quocunque malueritis catholico suscipiatis episcopo, siquidem gratiam et communionem apostolicae sedis habuerit, qui, nimirum nostra fultus auctoritate, quod postulatur indulgeat.
Eosdem autem pro pecunia praedicare, aut lucro, vosque pro ejusmodi causa eos ad praedicandum mittere prohibemus, nisi forte magister Templi, qui pro tempore fuerit, certis ex causis id faciendum providerit.
Quicunque sane ex his in vestro collegio suscipientur, stabilitatem loci, conversionem morum, [Col. 0922B] seque militaturos Domino diebus vitae suae, sub obedientia magistri Templi, posito scripto super altari, in quo contineantur ista, promittant, salvo quoque episcopis jure episcopali, tam in decimis quam oblationibus et sepulturis.
Nihilominus vobis concedimus facultatem, in locis sacro Templo collatis, ubi familia vestra habitat, oratoria construere, in quibus utique ipsa familia divina officia audiat; ibique, si quis ex vobis vel ex eadem familia mortuus fuerit, tumuletur; indecens enim est et animarum periculo proximum, religiosos fratres, occasione adeundae ecclesiae se virorum turbis et mulierum frequentiae immiscere.
Caeterum decimas quas consilio et consensu episcoporum de manu clericorum vel laicorum studio [Col. 0922C] vestro extrahere poteritis, illas etiam [quas,] consentientibus episcopis et eorum clericis, acquretis, vobis auctoritate apostolica confirmamus.
Decernimus insuper auctoritate apostolica, ut ad quemcunque locum vos venire contigerit, ab honestis atque catholicis sacerdotibus poenitentiam, unctiones, seu alia quaelibet sacramenta ecclesiastica, vobis suscipere liceat, ne forte ad perceptionem spiritualium bonorum vobis quidpiam deesse valeat.
Quia vero in Christo omnes unus sumus et non est personarum differentia apud Deum, tam remissionis peccatorum quam alterius beneficentiae atque apostolicae benedictionis quae vobis indulta est etiam [Col. 0922D] familiam vestram, et servientes vestros, volumus esse participes.
Cum autem fratres vestri, qui ad suscipiendas collectas destinati fuerint, in civitatem, castellum vel vicum advenerint, si forte locus ille interdictus sit, in jucundo eorum adventu pro Templi honore, et eorumdem militum reverentia, semel in anno aperiantur ecclesiae, et exclusis excommunicatis divina officia celebrantur.
Nulli ergo omnino hominum liceat praedictum locum temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, aut aliquibus vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur vestris et aliorum Dei fidelium usibus omnimodis profutura. Si quis igitur hujus nostrae [Col. 0923A] constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonitus, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reumque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini nostri Redemptoris Jesu Christi alienus fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat; conservantes autem haec omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, benedictionem et gratiam consequatur. Amen, amen, amen.
- Ego Alexander, catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus, Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus, Portuensis et Sanctae Rufinae [Col. 0923B] episcopus.
- Ego Vic. Sancti Petri, ad vincula presbyter cardinalis.
- Ego Boso, presbyter cardin. S. Pudentianae tituli Pastoris.
- Ego Petrus, tit. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Joannes, presbyter cardinalis S. Marci.
- Ego Manfredus, presb. card. tit. S. Ceciliae.
- Ego Petrus, presb. card. tit. S. Chrysogoni.
- Ego Oddo, diac. card. S. Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Cinthius, diac. card. S. Adriani.
- Ego Hugo, diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- [Col. 0923C] Ego Vitellus, diac. card. SS. Sergii et Bacchi.
- Ego Hugo, diac. card. S. Angeli.
Datum Anagniae, per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VII Kalend. Novemb., indictione VI, Incarnationis Dominicae anno 1173, pontificatus vero domni Alexander papae III anno quinto decimo.
[Col. 0923D] Ex transmissa conquestione abbatis monasterii de Maricolis nobis innotuit quod nobilis vir Willelmus, castellanus de S. Audomaro, quasdam decimas et terragia ad praescriptum monasterium pertinentia violenter auferre praesumit. Quia igitur ad nostrum spectat officium, jura praescripti monasterii conservare pariter et tueri, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus eumdem W. sollicite moneas, et, si necesse fuerit, appellatione remota, ecclesiastica districtione compellas, ut ablatas decimas et terragia vel eorum aestimationem absque diminutione praescripto monasterio restituat, et de percipiendis nullam ei de caetero molestiam inferat vel gravamen, aut in praesentia tua infra XL dies post harum susceptionem, sublato [Col. 0924A] appellationis remedio, justitiae faciat complementum.
Data Anagniae, XIV Kal. Dec.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis RADULPHO, abbati ecclesiae de Castello, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam protessis, in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus, etc. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus et praefatam ecclesiam, in [Col. 0924B] qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus. Inprimis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Deum et B. Augustini regulam, et institutionem fratrum Praemonstratentium in eadem ecclesia institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus [Col. 0924C] haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
( Eorum possessiones enumerat. )
Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus a vobis decimas exigere praesumat. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce divina officia celebrare. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. In parochialibus autem ecclesiis, liceat [Col. 0924D] vobis quatuor aut tres de canonicis vestris ponere, quorum unus episcopo praesentetur, ut ab ipso animarum curam suscipiat, et ei de spiritualibus, vobis vero de temporalibus debeat respondere. Liceat quoque vobis clericos vel laicos liberos e saeculo fugientes, ad conversionem vestram recipere, et eos absque alicujus contradictione in vestra ecclesia retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum post factam in eodem loco professionem, aliqua levitate, sine prioris vel abbatis licentia fas sit de claustro discedere, discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Statuimus praeterea ut nulli ecclesiasticae saecularive personae liceat indebitis et inconsuetis exactionibus ecclesias vestras [Col. 0925A] et clericos ibidem commorantes gravare vel indebite fatigare. Illud autem modis omnibus prohibemus, ne pro electione vel benedictione abbatis vestri quidquam aliquis exigere, vel extorquere praesumat, quia libera et gratuita debet esse abbatis electio et benedictio. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus cujuslibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem et B. Augustini regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo, etc.
- Ego Alexander, catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus, Ostiensis episcopus.
- [Col. 0925B] Ego Bernardus, Portuensis episcopus.
- Ego Walterius, Albanensis episcopus.
- Ego Joannes, presbyter cardinalis Ecclesiae S. Anastasiae.
- Ego Willelmus, presbyter cardinalis S. Petri ad Vincula.
- Ego Boso, cardinalis S. Pudentianae Ecclesiae presbyter.
- Ego Oddo, diaconus cardinalis S. Nicolai in Carcere Tulliano.
- Ego Cinthius, cardinalis diaconus S. Adriani.
- Ego Hugo, diaconus cardinalis.
- Ego Witellius, diaconus cardinalis SS. Sergii et Bacchi.
- [Col. 0925C] Ego Wanfredus, presbyter cardinalis S. Caeciliae.
- Ego Petrus, presbyter cardinalis S. Chysogoni.
Datum Anagniae, per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae. . . . . . . XIII Kal. Decembris, indict. VI, Incarnationis Dominicae anno 1173, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XV.
Significante nobis magistro Radulfo accepimus, quod cum causa inter ipsum et Joannem [Col. 0925D] de Novis aedibus super XXX lib. Remensis monetae in curia tua agitata diutius fuisset, et eidem R. praetaxata pecuniae restitutio adjudicata, praenominatus Joannes a curia tua contumaciter recedens, juris aequitati parere contempsit. Unde in eum tanquam in contumacem excommunicationis sententiam promulgasti. Nos igitur sententiam ipsam, sicut rationabiliter lata est, ratam et firmam habentes, eam usque ad dignam satisfactionem praecipimus inviolabiliter observari.
Data Anagniae, II Kal. Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GILLEBERTO abbati ecclesiae S. Joannis Baptistae de Valencenis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Desiderium quod ad religionis propositum et animarum salutem pertinere monstratur, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum impertiri suffragium. Eapropter, dilecti [Col. 0926B] in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri et Pauli protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo canonicus qui secundum Deum et B. Augustini regulam atque institutionem Arroensium, id est Arroasiae abbatiae, fratrum in eadem ecclesia institutus esse dignoscitur perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu justis [Col. 0926C] aliis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum in quo praefata ecclesia sita est, cum omnibus pertinentiis suis; ecclesiam Sancti Petri in foro, ecclesiam de Alneto et de Saltem cum possessionibus suis, et omnibus decimis earumdem villarum; altare de Struem cum quinque hortulis in eadem villa, altaria de Elpines et de Presel, altare de Sepmeries, scholas totius castri de Valencenis, quas ab antiquo ecclesia vestra possedit; mansiones canonicorum quae sunt circa ecclesiam cum camba una; mansionem Gervasii de Provino ante fores ecclesiae; domum quae fuit magistri Adam, domum [Col. 0926D] Gonteri de Putero, cum domo Fredesendis et aliis domibus quae ad illas pertinent cum furno, censuales domos quas habetis in Valencenis; terram de Mortrui, molendinum quod dicitur Fossart; hortum ad olera fratrum intra septa castri, etc., comitem et familiam ejus, ministeriale ipsius quoque, et omnes de pane vestro viventes, castellanos et pares cum familiis suis, ministerialibus quoque, clericos scholares et canonicorum familias. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus a vobis decimas praesumat exigere. Cum autem commune interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa [Col. 0927A] voce divina officia celebrare. Sepulturam quoque illius loci liberam esse decernimus ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat; salva tamen justitia matricis ecclesiae.
In parochialibus autem ecclesias quas tenetis, liceat vobis quatuor, aut tres ad minus de canonicis vestris ponere, quorum unus episcopo praesentetur, ut ab ipso animarum curam suscipiat, et ei de spiritualibus, vobis autem de temporalibus debeat respondere, etc.
Datum Anagniae, per manum Gratiani S. Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, II Non. Dec., ind. VII, Inc. Dom. anno 1193, pontificatus vero D. [Col. 0927B] Alexandri papae III anno XV.
Non sine gravi dolore et moestitia cordis audimus terram illam sanctam, in qua steterunt pedes Domini, extremis periculis subjici, et contra eam nefariam paganorum gentem exsecrabilis robore virtutis armari, cum tanta sit illius gentis multitudo atque potentia, quod nisi ille apud quem non est differentia in multis vincere vel in paucis, [Col. 0927C] eidem terrae subvenerit, timendum est nobis et universitati fidelium, ne sanctuarium Dei paganorum, quod absit! direptionibus exponatur, et ibidem periclitetur fides Christiani nominis, ad quam tuendam et conservandam Ecclesiarum praelati vigiles debent existere, et parochianos suos ferventius animare, ut sicut potentia regum et principum et aliorum fidelium Christi non sine multa effusione sanguinis erepta est terra illa de manibus impiorum, ita etiam eorum viribus et labore ab ipsorum impetu illaesa possit, cooperante Domino, conservari, prout est hactenus per Dei misericordiam conservata. Sane ut ista gens nefaria valeat exsequi quod in corde nequiter conceperunt, [Col. 0927D] facti sunt unanimes et concordes, qui antehac videbantur ab invicem dissentire, et usque adeo furor eorum et iniquitas crevit, quod ab una parte Aegyptii et Turci, et ab altera Persae et Medi in confusionem fidelium et interitum convenerunt, et hoc anno per duorum mensium spatium devastationi ejusdem terrae cum campestri exercitu intrepidi institerunt, qui olim fortitudinem fidelium illuc de ultramontanis partibus venientium in propriis finibus formidare solebant. Illud est siquidem quod eidem nefariae genti inter caetera praestat ad hoc praesumendum, audaciam, vigorem, quia ubique fere inter Christianos reges et principes guerra mota est et contentio, et sic peccatis nostris exigentibus factum est ut se interimant [Col. 0928A] mutua clade bellorum, qui olim consueverant nationes paganas et exteras debellare.
Licet autem bella quae inter alios principes Christianos geruntur, inimicos crucis Christi in his quae conceperunt audaces faciant, illa tamen guerra quae inter charissimos in Christo filios nostros L. Francorum, et Henricum Anglorum illustres reges hostiliter exercetur, eos fortes reddit amplius et audaces, cum videant eos mutuis bellis et contentionibus detineri, quorum viribus se fugatos saepe recolunt et contritos. Quoniam igitur eisdem regibus et Christianitati plurimum expedit ut ipsi inter se pacem habeant, cum de ipsorum guerra uterque gravia damna noscatur et pericula sustinere, et Orientalis Ecclesia [Col. 0928B] duris paganorum afflictionibus fatigetur: nos attendentes quomodo nobis ex ministerio susceptae servitutis immineat paci et concordiae intendere singulorum, et praescriptae terrae imminentibus sibi periculis pastorali sollicitudine providere; considerantes etiam qualiter vestra et universorum ecclesiasticorum virorum intersit super his nobiscum pariter diligentem operam adhibere; prudentiam vestram ad haec tanto confidentius invitamus, quanto vos scimus in his magis esse sollicitos, quae ad honorem Dei ac commune Christianitatis pertineant incrementum. Inde est quod fraternitatem vestram monemus attentius et mandamus, quatenus reformationi pacis inter utrumque regem diligentius intendentes, eumdem regem [Col. 0928C] Francorum fratrem tuum, frater archiepiscope, sollicite moneatis, et inducere laboretis, ut ad habendam pacem cum praefato rege Anglorum animum suum, quantum salvo honore suo fieri poterit, clementer inclinet, et orientali terrae per potentiam regni sui celeri virtute succurrat. Homines quoque qui sunt de provincia vestra propensius animetis, ut secundum exhortationem venerabilis fratris nostri Liddensis episcopi, et dilecti filii subprioris Dominici Sepulchri, religiosorum et honestorum virorum, qui propter hoc ad ultramontanas partes legatione funguntur, defensioni ejusdem terrae fideliter et diligenter intendant, et clero et populo ipsius terrae celeriter succurrere non postponant, [Col. 0928D] ita quod tam vos, quam ipsi propter hoc immarcescibilem coronam possitis, largiente Domino, promereri, et eadem terra fidelium adjuta praesidio infidelium violentiis non succumbat.
Data Anagniae, X Kal. Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Norwicensi episcopo, salutem.
Ex tenore litterarum tuarum et quorumdam relatione accepimus, quod multi subditorum tuorum non suam justitiam attendentes, sed protervitati potius insistentes, te litibus et verbis contentiosis ac taediosis afficiunt, et maxime sacerdotum filii, et ecclesiarum vicarii, qui, defunctis patribus vel dominis suis, in ecclesiis et possessionibus earum, spreta sacramentorum aut fidei religione, frustratoriis appellationibus se tuentur, et sic locis quibus [Col. 0929B] aliorum nomine serviebant, auctoritate sua incubare praesumunt, antequam in vacantibus ecclesiis personae possint idoneae subrogari. Demum vero cum in causam trahuntur, in facinus consimile lapsos, et cum eis aut aliis talibus conjuratos, in testimonium suae pravitatis adducunt, et sic falsum quod intendunt, verisimiliter monstrare conantur. Quidam etiam nostris apicibus impetratis eos falsare non metuunt, et sic scriptis ad voluntatem suam conversis, delegatos a nobis judices frequentius circumvenire attentant. Unde, quoniam decet nos moribus hujusmodi medelam congruam adhibere, et supradictos cavillatores a tam praesumptuosis litigiis sicut convenit saevius coercere, sollicitudini tuae super his significatione praesentium respondemus, [Col. 0929C] ut personas ecclesiarum in tua dioecesi consistentium, ita tuis et dominorum fundi authenticis scriptis praemunias, ut, cum aliquam illarum decedere forte contigerit, decedentis filius vel vicarius, seu alius quilibet personatum ecclesiae vacantis viro idoneo conferendi tibi viam praeripere aliqua calliditate non possit. Quod si aliquis talium frustratoriae dilationis causa ad nostram audientiam appellaverit, et appellationi suae terminum prolixum praefixerit, tu ei diem infra quem sedem apostolicam possit convenienter adire assignes, et si ad illum venire contempserit, tu ipsum extunc judicio tuo super his quae in quaestione vertuntur, sine contradictione aliqua stare omni excusatione et appellatione cessante, [Col. 0929D] districte compellas. Si autem quisquam appellationi suae terminum congruentem praefigat, nec tamen eam ad diem praefixum fuerit prosecutus, ipsum nihilominus extunc sententiae tuae sicut de alio diximus, appellatione remota, parere constringas. Verum si coram te vel alio quolibet hujusmodi negotia ventilentur, noluimus ut aliqui morbo simili laborantes, si certum sit aut legitime possint convinci super his, si ab alterutra parte adducti fuerint, in testimonium recipiantur. Ad haec, de sacerdote illo qui litteras nostras quas nobis misisti falsavit, discretioni tuae praesentium auctoritate praecipimus, ut, si inveniri poterit, omni officio sacerdotali et beneficio ecclesiastico perpetuo privatum, in aliquod monasterium districtae religionis [Col. 0930A] detrudas, ut ibi tanti facinoris poenas luens, se talia commisisse defleat, et alii per hoc a consimilibus valeant de caetero deterreri. Quod si aliquos de consimilibus ulterius deprehendere poteris, ipsos arctissimae custodiae, sublato appellationis remedio, tradas, donec apostolicum susceperis inde mandatum.
[Col. 0930B] Inter caetera sollicitudinis tuae curae commissa, prudentiae tuae convenit studiose ac diligenter attendere, ut tales ecclesiis tuae gubernationi commissis ministros ordines et praeponas, qui et domui Domini sciant decenter disponere, et populo Dei praeesse possint utiliter et prodesse. Pervenit autem ad audientiam nostram quod quidam in tua dioecesi commorentur, qui se ecclesiasticae professionis esse fingentes, cum tamen ecclesiastica beneficia habeant, matrimonia contrahunt, et adepta beneficia nihilominus obtinere contendunt. Alii autem, licet filii sacerdotum existant, patribus suis in ecclesiis quasi haereditario jure succedunt, et in his postmodum instituti, ad sacros ordines minus licite promoventur. [Col. 0930C] Quod quia indignum est, et sacrorum canonum institutionibus noscitur penitus obviare, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus illos qui infra subdiaconatum matrimonia contraxerunt, a suis uxoribus separari nulla ratione permittas, nisi de communi assensu illae ad religionem transire voluerint, et ipsi in Dei servitio jugiter commorari. Si autem cum uxoribus vixerint, ecclesiastica beneficia, quae ad illos tantum qui assidue in servitio Dei persistunt, spectare noscuntur, non debent ullatenus obtinere. Ipsi vero, qui in subdiaconatu vel supra ad matrimonia convolarunt, mulieres possunt et debent invitas et renitentes relinquere, nec hujusmodi conjunctio matrimonium, sed contubernium est potius nuncupandum. [Col. 0930D] Praesentium etiam tibi auctoritate jubemus ut filios sacerdotum in paternis ecclesiis ministrare, vel eas occasione qualibet obtinere nullatenus patiaris, sed ipsos ab ecclesiis, in quibus patres eorum ministrasse noscuntur, cessante omni appellationis obstaculo, studeas penitus amovere. De sacerdotibus vero publice fornicariis discretioni tuae nihilominus praecipiendo mandamus, ut eos diligenter convenias et attentius commoneas, quod fornicarias suas dimittant, et a se prorsus expellant. Quod si ad commonitionem tuam facere contempserint, et in sua immunditia duxerint persistendum, tu eos, absque appellationis remedio, ab omni officio et beneficio ecclesiastico non differas spoliare.
Cum jura et dignitates Ecclesiae tibi commissas integras et illibatas conservare velimus, et in spiritualibus et temporalibus tibi tanquam charissimo fratri, quem inter alios abundantiori charitate diligimus, consilium et auxilium impertiri, et in quantum cum Deo et justitia possumus, animo libenti [Col. 0931B] deferre, grave nobis videtur et indecens tibi dare consilium, per quod Ecclesiae tuae dignitas ratione aliqua minuatur, vel tua fraternitas ea efficiat, per quae oculos divinae Majestatis offendas. Postulasti siquidem a nobis consilium per dilectum filium nostrum M. clericum et nuntium tuum, utrum a Leodiensi intruso [Col. 0931D] Is esse videtur Radulfus, Bertholdi ducis Thuringiae, Conradi et Alberti frater qui, propter avaritiam expulsus de sede Moguntina favore Henrici comitis Namurcensis et aliorum cognatorum [Col. 0932D] episcopus Leodiensis electus est anno 1167. , qui est schismatis contagione pollutus, hominium recipere debeas, quod hucusque idcirco recipere distulisti, ne forte contra id quod a sanctis Patribus prohibetur, te sibi communicare oporteret, et ita de participatione sua notam contraheres, et exinde graviter Deum offenderes. Asseruit autem idem M. quod per hujusmodi dilationem jura et dignitatem Ecclesiae tuae deperire times, quod nullatenus volumus, et Creatorem tuum [Col. 0931C] alias offendere vereris, quod super omnia prudentiam tuam et omnes Christi fideles summopere cavere oportet. Super quo fraternitati tuae taliter duximus de consilio respondendum, ut eidem intruso, nisi a schismatica pravitate ad Ecclesiae unitatem et devotionem B. Petri et nostram redierit, si salvo jure et dignitate Remensis Ecclesiae abstinere poteris, in nullo communices, et hominium ab eo donec in schismate perseveraverit, si absque gravi detrimento ejusdem Ecclesiae id potes omittere, non recipias, ne omnipotentem Deum in hac parte offendas, et alii a te exemplum sumant participando schismatica contagione pollutis. Verum si cognoveris quod Ecclesia tua gravem jacturam sustineat, si hominium ejusdem recipere distuleris, id arbitrio [Col. 0931D] relinquimus. Monemus tamen honestatem tuam et exhortamur attentius, ut ita temporalibus utaris, quod aeterna et spiritualia non omittas.
Data Anagniae, VI Kal. Aprilis.
Ex parte tuae fraternitatis ad nostram noveris [Col. 0932A] audientiam pervenisse, quod si quando a Catalaunensi episcopo appellationes ad tuam audientiam fiunt, Catalaunensis appellationibus ipsis non defert, in quo te plurimum gravari conquereris. Verum quia gravamur plurimum et movemur, si memoratus episcopus vel aliquis suffraganeorum tuorum tibi tanquam praelato suo non defert et obedire contemnit, eidem Catalaunensi praecipiendo mandavimus, ut in appellationibus et caeteris tibi sicut metropolitano suo, et cui tenetur in spiritualibus respondere, humiliter deferat. Alioquin timere poterit, ne sui inferiores ei obedire ac deferre contemnant, et ad ultimum si in hujusmodi contumacia perseverare praesumpserit, injuriam et contemptum tuum sicut personae nostrae, auctore Domino, in eo graviter vindicare [Col. 0932B] curabimus.
Dilecti filii nostri canonici S. Nicolai Catalaunensis, transmissa nobis insinuatione, monstrarunt quod dilectum filium nostrum Dervensem abbatem vinculo excommunicationis astrinxeris, quoniam mandato tuo, quod sub juramento se observaturum promiserat, super diffinitione sententiae, quam super causa quae inter ipsum et praefatos canonicos vertebatur, promulgaveras, parere contempsit. Quoniam igitur hujusmodi excessum, nec volumus, nec [Col. 0932C] debemus clausis oculis pertransire; fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si ita est, praefatum abbatem tandiu teneas sententia excommunicationis astrictum, donec mandatum tuum, sicut juravit, suscipiat firmiter et observet.
Data Anagniae, V Kal. Aprilis.
Dilecti filii nostri abbas et fratres Cussiacensis [Col. 0932D] Cussiacum monasterium ordinis Praemonstratensis in dioecesi Laudunensi. Ecclesiae, transmissa nobis conquestione, [Col. 0932D] monstrarunt quod canonici S. Petri Laudunensis ab eis decimas contra privilegium praedecessoris nostri piae recordationis Innocentii papae injuste exigere non formidant. Quoniam vero nostra interest jura religiosorum pastorali sollicitudine conservare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatos canonicos studiose commoneas et inducas, ut a praedictis abbate et fratribus praescriptas decimas exigere non praesumant. Sed si de jure confidunt, in praesentia tua cum eis ordine judiciario experiantur, et tu causam diligentius [Col. 0933A] audias, et concordia vel justitia mediante decidas. Quod si neutrum facere voluerint, tu ipsos ad alterum efficiendum ecclesiastica censura compellas.
Data Anagniae, IV Nonas Aprilis.
Cum olim nobis insinuatum fuisset quod Radulfus presbyter dilecto filio nostro Henrico subdiacono aditum inhibens ecclesiae de Arsi, quam a dilecto filio nostro abbate S. Petri de Montibus sibi asserebat, persona ejusdem ecclesiae viam universae carnis ingressa, canonice concessam fuisse, eumdem Henricum [Col. 0933B] ad nostram audientiam appellasset, proponens quod prior ejusdem loci ipsum in eadem ecclesia instituisset, et illi administrationem ejus ad repraesentationem archidiaconi et ipsius prioris Suessionensis episcopus commisisset, nos causam ipsam dilectis filiis nostris praeposito, decano et capitulo Remensis Ecclesiae commisimus audiendam, et fine debito terminandam. Qui siquidem, prout nobis suis litteris intimarunt, utraque parte ante se convocata, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, praedictum R. a praelibata removeri ecclesia, et memoratum Henricum in ejus praeceperunt possessionem induci, et cum Suessionensi episcopo per suas litteras significassent, ut eidem [Col. 0933C] Henrico curam committeret animarum, episcopus appellationem quam idem R. ad nos fecerat, et quomodo ad repraesentationem prioris ei commiserat curam animarum, praetendens memoratum Henricum ad praelibatam ecclesiam recipere recusavit. Tandem autem cum praefati Henricus et Radulfus ad nostram praesentiam venissent, idem Henricus [ f. Radulfus], prout Domino placuit, sublatus est de medio, et debitum naturae persolvit: unde nos attendentes labores et anxietates ejusdem Henr., et considerantes quomodo sibi auctoritate praelibata ecclesia fuisset adjudicata, sententiam memoratorum praepositi, decani et capituli ratam et firmam habemus, et memorato Hen. praelibatam Ecclesiam auctoritate apostolica confirmare curavimus, et scripti [Col. 0933D] nostri robore communire. Quia igitur decet saepedictum episcopum statutis apostolicae sedis reverenter et devote deferre, et in nullo ejus auctoritati quomodolibet obviare, eidem episcopo praecepimus, ut praedicto Hen. curam et administrationem praefatae ecclesiae infra XX dies post litterarum nostrarum susceptionem committat, et nullam exinde patiatur ei molestiam vel gravamen inferri. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, si praedictus episcopus praeceptum nostrum infra praescriptum terminum non adimpleverit, tu ipsum, nullius contradictione vel appellatione obstante, sine difficultate vel dilatione qualibet exsequaris.
Data Anagniae, VI Idus Aprilis.
Dolor et miseria infirmorum fratrum de Osdayn, ad compatiendum eis universos debet inducere, ut sic facilius et commodius eorum necessitatibus et profectibus possint intendere, cum ipsorum incurabilem aegritudinem fraterna curaverint meditatione pensare. Unde cum quidam eorum debiles sint admodum et horrendi, ut sanis non possint, nec audeant se aliquatenus immiscere, decet prudentiam tuam ipsis oratorium et coemeterium providere, [Col. 0934B] ubi valeant divinis officiis interesse, et habere cum decesserint sepulturam. Inde est quod fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus attentius et mandamus, quatenus praefatos infirmos capellanum habere et oratorium cum coemeterio construere, sine qualibet contradictione permittas, ita tamen ut capellanus eorum parochianos aliarum ecclesiarum ad quotidiana officia, vel in praecipuis solemnitatibus non admittat, nec ad sepulturam recipiat, nec decimas vel oblationes ab eisdem aliquatenus exigat, sed ipsis infirmis et familiae suae duntaxat, prout animarum saluti noverit expedire, sollicitius consulat, et ferventer intendat. Praeterea volumus et mandamus, quatenus de novalibus quae iidem infirmi propriis manibus aut sumptibus excolunt, sive [Col. 0934C] de nutrimentis animalium suorum, decimas ab eis nullatenus exigas, nec ab aliquo exigi aliqua ratione permittas.
Data Anagniae, V Idus Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et fratribus Sancti Remigii, salutem et apostolicam benedictionem.
Ea quae judicio sunt vel compositione amicabili terminata, rata debent et firma consistere, et ne [Col. 0934D] recidivum contentionis possit incurrere, ipsa nos convenit auctoritatis nostrae munimine roborare. Accepimus autem et ex authentico scripto venerabilis fratris nostri G. Avinionensis episcopi cognovimus, quod, cum inter vos et monachos Montis- Majoris, in Avinionensi episcopatu morantes, super jure parochiali cujusdam villae quaestio verteretur, tandem ab eodem G. cui sanctae recordationis Pater et praedecessor noster Eugenius papa causam ipsam commiserat, hoc modo fuit de assensu partium terminata: ut videlicet totum jus parochiale memoratae villae Sancti Remigii ecclesiae Sancti Martini, quae sub jurisdictione Remensi est, in pace et quiete remaneat, et perpetuo in integrum conservetur. Si tamen mulieres a partu surgentes ad capellam monachorum [Col. 0935A] Montis-Majoris pro devotione gloriosae semperque virginis Mariae convenerint, juxta tenorem privilegii piae recordationis Callisti papae, sua ibi persolvere vota debeant, ita tamen, ut tantum earum et obstetricum suarum oblationes praedicti monachi percipiant; campanam quoque plusquam semel et tantum quod sufficiat ad excitandam familiam suam, interdixit pulsare. Adjecit etiam praedictus G. ad sopiendas utriusque partis in perpetuum controversias, ut monachi Montis-Majoris in capella sua aliquem vel aliquam nisi de familia propria, et mulieres supra memoratas, secundum quod diffinitum est, ad aliquod divinum officium nec ordinent, nec admittant. Quam utique compositionem, sicut in authentico scripto saepe dicti [Col. 0935B] episcopi continetur, et huc usque noscitur observata, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo hominum, etc.
Datum Anagniae, IV Id. Aprilis.
Significarunt nobis dilecti filii nostri abbas et fratres de Humbleriis quod, cum causa quae inter eos et abbatem de Ribodimonte, et abbatissam de Monasteriolo, [Col. 0935C] et G. militem de Bresnoto vertebatur, sub examine Laudunensis et Noviomensis episcoporum, quibus causam ipsam terminandam commiseramus, finem debitum suscepisset: postmodum quidam monachus de Ribodimonte pro negotiis thesaurarii Laudunensis ad praesentiam nostram accedens, eamdem causam, tacito quod fuerit terminata, postulavit episcopo Tornacensi committi, licet ab episcopis illis, multis reclamantibus vel appellantibus, fuisset sententia lata. Quoniam igitur qui tenemur litibus et contentionibus finem imponere, litem sopitam nolumus suscitare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus a praefatis episcopis et ab aliis qui veritatem noverunt rem ipsam diligenter inquiras; et, si tibi constiterit [Col. 0935D] praescriptam causam per eosdem episcopos terminatam fuisse, nec eorum sententiam per appellationem suspensam, sententiam ipsam ratam habeas, eamque facias inviolabiliter observari, nec obtentu commissionis nostrae, in eadem causa procedere praefatum Tornacensem episcopum patiaris.
Data Anagniae Idus Aprilis.
Veniens ad nos dilectus filius noster Walcherus clericus, praesentium lator, diligenti nobis assertione [Col. 0936A] proposuit, quod Hu. praepositus et canonici S. Petri Duacensis eum jam pridem unanimiter et concorditer in suum fratrem et canonicum receperunt, sibique praebendam, quae in ipsa ecclesia primo vacaret liberaliter concedentes, concessionem suam scripto authentico roborarunt. Cum autem praescripta praebenda vacasset, eamque jam dictus praepositus sibi contradiceret assignare, praedictus clericus ad nostram audientiam appellavit, et appellationem interpositam est in multo labore et discrimine sui corporis prosecutus. Volentes itaque eidem clerico in hac parte sollicite providere, jam dicto praeposito et canonicis dedimus in mandatis, ut sicut eum in suum canonicum receperunt, et concesserunt sibi praebendam ipsam quae nunc vacat, [Col. 0936B] infra XV dies post litterarum nostrarum susceptionem, omni occasione et appellatione cessante, incunctanter assignent; et si praebendam ipsam alii post appellationem ad nos factam, quod non credimus, contulerunt; ipsam infra eumdem terminum, appellatione postposita, revocent, eamque praefato clerico, appellatione remota, non differant assignare. Inde est quod fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus si idem praepositus et canonici mandatum nostrum non fuerint exsecuti, tu super hoc rei veritatem non differas districte ac diligenter inquirere; et si tibi constiterit quod idem praepositus et canonici praefatum clericum in suum canonicum recepissent, sibique praebendam, cum primo vacaret, concessissent, et scripto authentico roborassent; [Col. 0936C] eos ad exsequendum super hoc mandatum nostrum infra alios quindecim dies, sublato appellationis remedio, nostra et tua auctoritate districte compellas.
Data Anagniae, XVIII Kal. Maii.
Querelam leprosorum de Sparnaco recepimus, asserentium quod, cum ipsi de domo sua protectionis a nobis litteras impetrassent, et ab exactione decimarum de novalibus suis, quae propriis sumptibus [Col. 0936D] excolunt, et de nutrimentis animalium suorum eos clementia sedis apostolicae fecisset immunes, canonici de Sparnaco adversus ipsos inde commoti sunt et turbati: usque adeo scilicet, quod cum magister leprosorum cum quibusdam fratribus et servientibus suis pro colligendo feno in propriis pratis existeret, octo de praedictis canonicis insurgentes in eos, magistrum et fratres, qui cum eo erant, graviter verberaverunt, et servientes eorum multis afficientes vulneribus, fenum illud fecerunt de pratis per violentiam asportari. Quoniam igitur graviter nimis offendimur, si ea quae sunt a nobis statuta, temeritate quorumlibet rescindantur, et negligentiae possemus redargui, si tantum excessum dimitteremus inultum, fraternitati tuae, per apostolica [Col. 0937A] scripta mandamus, quatenus a praedictis infirmis decimas de novalibus suis quae propriis sumptibus excolunt, sive de nutrimentis animalium suorum exigi vel extorqueri nullatenus patiaris, et super his quae praediximus, veritate rei studiosius inquisita, si ita tibi constiterit, eos qui tantum facinus commiserunt, sublato appellationis remedio, publice excommunicatos denunties, et facias sicut excommunicatos vitari, donec passis injuriam congrue satisfaciant, fenum ablatum restituant, et hi qui in praefatum magistrum et fratres suos, si clerici sunt, violentas manus injecerunt cum litteris tuis rei veritatem continentibus, apostolico se conspectui repraesentent.
Data Anagniae, XVIII Kalendas Maii.
Tantam sollicitudinem habuit in negotiis tuis dilectus filius noster Milo quem ad nos destinasti, et ita ferventer apud nos institit pro ipsis negotiis promovendis, quod ipsum manifeste novimus tibi fidelem existere plurimum et devotum. Ipsum itaque consideratione suae devotionis et obsequii tibi sollicite commendantes, fraternitatem tuam rogamus attentius et monemus, quatenus eumdem M. pro reverentia B. Petri ac nostra, et intuitu servitii sui, quod jam secundo ad nos veniendo tibi [Col. 0937C] noscitur impendisse, propensius diligas et honores, sibique ita commode et utiliter benefacias, quod ipse facilius et libentius pro te periculis personam suam debeat exponere, et nos exinde tibi copiosas gratias agere teneamur, et providentiam tuam digne in Domino commendare possimus.
Data Anagniae, XV Kal. Maii.
Gravem querelam R. subdiaconus in audientia nostra deposuit, quod An. de Loesi, eum diabolo [Col. 0937D] instigante carceri mancipavit, et ab eo pecuniam impudenter extorsit. Quia igitur tantae iniquitatis audaciam non possumus nec debemus impunitam relinquere, ad quam durius vindicandam apostolica compellimur auctoritate succingi, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus hujus rei veritate diligenter et subtiliter inquisita, si ita esse inveneris, praefatum An. et principales ejusdem sceleris complices, appellatione remota, excommunicatos denunties, et ab omnibus facias sicut excommunicatos vitari, donec memoratus A. praedicto subdiacono de tam gravi injuria condigne satisfaciat, universa quae ab eo extorsit, vel auferri fecit, sine diminutione restituat, et ad sedem apostolicam de tanto excessu satisfacturus, [Col. 0938A] cum tuarum testimonio litterarum accedat.
Data Anagniae, XV Kal. Maii.
Querelam A. presbyteri, latoris praesentium, recepimus quod cum, parochiam de Nisi canonice fuisset adeptus, et eam diu pacifice possedisset, G. presbyter ipsam irrationabiliter auferre praesumpsit, et injuste detinet occupatam. Quia igitur in decens est et obvium rationi, ut memoratus presbyter praescripta parochia sine manifesta et rationabili causa privetur, fraternitati tuae per apostolica [Col. 0938B] scripta mandamus, quatenus partibus ante tuam praesentiam convocatis, praedictum G. moneas et districte compellas, ut praefato A. praedictam parochiam cum redditibus inde perceptis restituat, et in pace dimittat, vel in praesentia tua, sublato appellationis remedio, exhibeat justitiae complementum
Data Anagniae, XIV Kal. Maii.
Querelam Evrardi presbyteri in scriptis nobis transmissam accepimus, quod Matthaeus civis Catalaunensis ei plateam quamdam contra justitiam [Col. 0938C] abstulit, quam per potentiam suam detinet occupatam. Quoniam igitur praedicto presbytero cum pauper sit, sicut dicitur, et adversus divitem causam habeat, propensiori studio in suo jure tenemur adesse, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratum M. moneas, et appellatione remota, sub excommunicationis poena compellas, ut praescriptam plateam praefato presbytero sine difficultate restituat et in pace dimittat, aut exinde sibi sub examine tuo, appellatione remota, non differat justitiae plenitudinem exhibere.
Data Anagniae, XIII Kal. Maii.
Cum devotionis et fidei tuae argumenta et indicia certissima teneamus, et eam circa honorem et exaltationem matris tuae sacrosanctae Romanae Ecclesiae utiliter simus semper experti, honestati nostrae non modicum videremur detrahere, et totius humanitatis oblivisci, nisi personam tuam sicut carissimi fratris nostri, et praecipui membri Ecclesiae, sincerissime diligeremus, et tibi studeremus honorem et dignitatem tuam plenissime conservare. Ne autem ulla exinde in animo tuo dubitatio vel scrupulus ambiguitatis remaneat, scire te volumus [Col. 0939A] quod nobili viro Ph. comiti Flandrensi nullam immunitatem contra jus et dignitatem tuam indulsimus, nec eum a potestate tua exemimus, quominus in eum illam jurisdictionem et auctoritatem habere valeas, quam antecessores tui habuisse noscuntur, et canones sacri permittunt.
Data Anagniae, XIII Kal. Mail.
Jam pridem, si bene meminimus, venerabili fratri nostro B. Belvacensi episcopo causam inter abbatem et fratres Humolarienses et T. de Nigella [Col. 0939B] super modio salis commisimus audiendam, et fine debito terminandam. Qui utique, sicut ex insinuatione praedictorum fratrum accepimus, praenominatum T. in possessionem induxit: unde memorati fratres se plurimum gravatos esse affirmant, tum quia judicem ipsum tanquam adversarium suspectum habuerunt; tum quia tenorem litterarum, quae super hoc a nobis emanarunt, non fuerunt permissi, eodem episcopo prohibente, videre. Caeterum quia iidem fratres se justitiam adversus praedictum T. habere confidunt, et nos eis denegare non possumus nec debemus, quod universis ex officio nobis commisso exhibere tenemur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus si praedicti fratres de proprietate agere voluerint, [Col. 0939C] tu convocatis partibus causam, si ab eo non fuit terminata, nec alii commissa, diligentius audias, et eam, appellatione remota, ita justitia mediante decidas, quod tua debeat exinde discretio non immerito commendari.
Data Anagniae, XII Kal. Maii.
Constituti in praesentia nostra Ric. et Arn., mercatores Flandrenses, sua nobis relatione monstrarunt quod ipsi jam pridem abbati monasterii [Col. 0939D] Dervensis XXX marcas argenti mutuaverunt, quas postmodum, licet exinde mandatum nostrum receperit, ab ipso non potuerunt aliquatenus rehabere. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus cum litteras praesentes receperis, praedictum abbatem moneas, et auctoritate nostra districte compellas ut praedictam pecuniam memoratis mercatoribus sine dilatione restituat, et de hoc quod supererogare tenetur; cum eis ita conveniat, quod iidem mercatores non cogantur propter hoc ad nos aliquam querimoniam reportare.
Data Anagniae, XI Kal. Maii.
Significantibus nobis dilectis filiis nostris abbate et fratribus Compendiensibus, ad nostram noveris audientiam pervenisse quod, cum ipsi portiones quasdam in grandia de Hortiis, de Borcherra, per X annos in pace tenuerint, nunc canonici ipsius ecclesiae eos exinde indebite molestare non cessant, nec volunt grangiam ipsam in eo statu dimittere, in quo fuisse dignoscitur, cum monachi ad ipsam grangiam recepti fuerunt. Quoniam igitur sustinere nolumus, nec debemus, ut praedictus abbas et monachi [Col. 0940B] super hoc vel aliis indebita molestatione graventur, fraternitati tuae apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus eumdem abbatem et monachos super partibus illis non patiaris a praefatis canonicis molestari, sed eosdem monachos partes ipsas, sicut eis a canonicis rationabiliter concessae fuerunt, in pace facias appellatione postposita possidere. Si vero eumdem abbatem et monachos exinde contra tenorem mandati nostri molestaverint, ipsos a praesumptione sua auctoritate nostra, omni contradictione et appellatione cessante, ecclesiastica districtione compescas. Nihilominus etiam tuae discretioni mandamus ut libertates et jura praescripti monasterii et privilegia quae ab apostolica sede habere dignoscitur, sicut de te [Col. 0940C] confidimus, et tuam prudentiam decet, integra et illaesa conserves, et si quando ab abbate et fratribus ejusdem loci de his qui sunt in provincia tua querelam receperis, ita malefactores eorum ab iniquitate sua studeas coercere, quod exinde tuae sollicitudinis studium non immerito commendetur, et monasterium ipsum a malignorum incursibus sub tua conservetur defensione securum.
Data Anagniae, IV Kal. Maii.
Dilecti filii nostri abbas et fratres Compendienses cum multa gratiarum actione per nuntium suum nobis sollicite retulerunt quomodo monasterium eorum propensius diligis, et jura ipsius loci attente protegis et conservas, et praefato abbati et fratribus abundanter tuam gratiam exhibes et favorem. Super quo utique prudentiam tuam sollicite in Domino commendantes, et exinde affectioni tuae uberes gratias exsolventes, fraternitatem tuam rogamus attentius et monemus, quatenus praescriptum monasterium, et abbatem, et fratres inibi Domino servientes, sicut bene coepisti, propensius diligas, et eorum jura integra et illaesa conserves, et ita monasterium ipsum ab indebitis gravaminibus [Col. 0941A] tuearis, quod praedictus abbas et fratres sub patrocinio defensionis tuae jura sua se gaudeant pacifice possidere, et nos exinde affectioni tuae uberiores debeamus gratias exhibere. De caetero quia canonici, qui adhuc ibi sunt, antiquum et commune sigillum in sua, sicut accepimus, detineant potestate, praedictus abbas et fratres se timere proponunt, ne de ipso sigillo aliqua faciant scripta bullari, quae in detrimentum praedicti monasterii convertantur, fraternitati tuae praesentium auctoritate injungimus, ut praefatis canonicis sub excommunicationis interminatione prohibeas, ne scriptum quod obsit jam dicto monasterio de praescripto sigillo bullare praesumant. Si quod autem scriptum iidem canonici absque assensu et voluntate praedicti [Col. 0941B] abbatis et fratrum super bonis et possessionibus praescripti monasterii sigillo bullaverint scriptum ipsum auctoritate nostra, appellatione remota, irritum denunties penitus et inane.
Data Anagniae, IV Kal. Maii.
Ex transmissa nobis insinuatione abbatis et fratrum Compendiensium auribus nostris innotuit quod, cum abbas et fratres Tenolienses [Col. 0941D] f. Tenoliensis abbatia, Gallice Tenaille, ordinis Praemonstratensis in dioecesi Laudunensi. quaedam [Col. 0941C] nemora ad jus Compendiensis monasterii pertinentia, eis inconsultis et nolentibus, exstirpassent et redegissent ad cultum, tandem in curia tua coram dilectis filiis nostris S. Remigii et S. Crispini abbatibus, et aliis honestis viris, inter eos de assensu partium amicabilis facta est compositio. Quoniam igitur ea quae sunt amicabili compositione sopita, non debent qualibet praesumptione rescindi, fraternitati tuae per apostolica scripta precipiendo mandamus, quatenus praescriptam compositionem, sicut de assensu partium facta est, hinc inde, sublato appellationis remedio, facias inviolabiliter observari, nec alterutram partium contra compositionem ipsam temere venire permittas. Si qua vero partium contra eamdem compositionem venire praesumpserit, [Col. 0941D] et commonita non destiterit, eam a praesumptione sua, appellatione remota, ecclesiastica districtione compescas.
Data Anagniae, IV Kal. Maii.
Ex transmissa conquestione canonicorum ecclesiae [Col. 0942A] S. Laurentii Belvacensis ad aures nostras pervenit quod venerabilis frater noster [Bartholomaeus] Belvacensis episcopus plusquam septem pistores qui solebant molendinum ipsorum frequentare, eis injuste subtraxit, et alibi molere pro voluntate potius quam ratione compellit. Ecclesiam quoque Franci Castelli, quam per donationem praedicti canonici ad se asserunt pertinere, ipsis nihilominus auferre praesumpsit. Unde quoniam viris ecclesiasticis apostolicae sedis auctoritate compellimur sua jura servare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatum episcopum moneas propensius et horteris, ut praescriptos pistores in molendino praedictorum canonicorum libere molere, prout consueverunt, permittat, et [Col. 0942B] eisdem canonicis praescriptam ecclesiam quiete pacificeque restituat, vel in praesentia tua plenam sibi exinde justitiam non differat exhibere. Ad haec quoniam antecessor praedicti episcopi annualia defunctorum canonicorum praedictae ecclesiae vicariis dicitur abstulisse, nihilominus tibi praesentium auctoritate injungimus, ut eidem episcopo firmiter injungas, quod vel vicariis annualia ipsa restituat, vel sub tuae discretionis examine justitiae super hoc plenitudinem non differat exhibere.
Data Anagniae, II Kal. Maii.
Ex transmissa conquestione H. mulieris de Suune, ad aures nostras pervenit quod, cum magister G. Laudunensis ei pro A. quondam domina de Rochenies pro XVIII libris fidejussisset, illa decessit, et praefata H. pecuniam suam nondum potuit rehabere. Quia vero indignum et injustum videtur, ut praedicta H. debita debeat pecunia defraudari, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praefatum G. moneas et compellas, ut praenominatae Hu. praetaxatam pecuniam sine diminutione persolvat, vel in praesentia tua plenam exinde sibi justitiam non differat exhibere. [Col. 0942D] Tu vero, si potius causam intrare decreverit, eam studiosius audias, et appellatione remota, concordia vel justitia mediante, decidas.
Data Anagniae, Kal. Maii.
Significavit nobis dilectus filius noster abbas Majoris Silvae [Col. 0941D] Majoris Silvae abbatia ordinis S. Benedicti in dioecesi Burdigalensi, quae olim pinguem possidebat [Col. 0942D] cellam haud procul a Codiciaco, seu, ut hic loquitur Alexander, Coceio ( Coucy ), quam infestabant Wiscardus et Radulfus. , quod Wiscardus et Radulfus de [Col. 0943A] Coceio, et quidam alii monachos de Silva super nemoribus et aliis eorum possessionibus multipliciter inquietant, magnasque eis injurias et gravamina inferre non cessant. Quia igitur ex commisso nobis officio ecclesiarum nos convenit indemnitatibus providere, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praedictos viros et alios quos praedictus abbas vobis nominaverit, moneas instanter, et cum omni diligentia inducas, et si necesse fuerit, per excommunicationem, appellatione remota, compellas, ut praedictum abbatem et monachos super jam dictis nemoribus, et aliis possessionibus suis nullatenus iniquietent, sed ejus universa ablata cum integritate restituant, et ab eorum gravaminibus penitus conquiescant, [Col. 0943B] vel si aliquid contra eos proponere voluerint, in praesentia tua ordine judiciario experiantur, et tu causam studiosius audias, et appellatione cessante, canonico fine decidas. Porro si de aliis parochianis tuis praedictus abbas vel monachi tibi querimoniam deposuerint, tu eis de ipsis ita plenam justitiam facias, quod sollicitudinem tuam et zelum in te justitiae possumus merito commendare.
Data Anagniae, IV Nonas Maii.
Etsi periculosa sint tempora, et partes tuas varii bellorum eventus affligant, propter hoc tamen non te decet immoderate dolere, aut animum tuum usque in amaritudinem dejicere, ut videaris virtutis et fortitudinis oblivisci. Sed quanto major tibi et terrae adversitas imminet et turbatio, tanto fortius [Col. 0943D] debes circa tribulationes ipsas insurgere, et majoris robur fortitudinis, et virtutis induere, quia prudentis viri constantia in adversitate probatur. Quamvis autem de scandalo regum et terrae doleas, sicut merito potes dolere, non tamen tibi expedit te tanto dolore affici, vel moerore confundi, quod pusillanimitati tuae possit ascribi: quia potens est Dominus facere post tempestatem tranquillum et dare post tribulationem quietem. Super eo vero te multipliciter commendamus, quod tantam circa nos et Romanam Ecclesiam devotionem exhibes, ut non possis esse negligens vel remissus in his quae spectant ad commodum et profectum ejusdem Ecclesiae, sed omnimodis honori et exaltationi ipsius Ecclesiae, sicut vir nobilis, prudens et sapiens, [Col. 0944A] ferventer intendis. Inde est ut quanto plus tuam personam diligimus, tanto in his quae ad tuum spectant officium, magis te sollicitum reddimus, fraternitatem tuam monentes et districte praecipientes, quatenus, omisso illo dolore nimio, et amaritudine cordis, qua te pro turbatione terrae audimus affligi, officium commissae tibi sollicitudinis prudenter gerere satagas; et si quando se opportunitas exhibet, reformationem pacis inter reges diligenter intendas, et excessus episcoporum, decanorum, archidiaconorum, abbatum et aliorum, tam clericorum quam laicorum, qui tuae gubernationi sunt commissi, studiosius solito pontificali severitate corrigas et emendes: nec ita pietatem matris sequaris, quod videaris postponere severitatem magistri. [Col. 0944B] Commendamus siquidem mansuetudinem et patientiam tuam, sicut se nobis merito commendabilem reddit. Sed non te debes ita mansuetum et benignum tuis subditis exhibere, quod tua patientia et benignitate possint abuti, aut de nimia mansuetudine tua sumant audaciam illicita committendi, quia tum licentius illicita committuntur, cum de sua impunitate se delinquentes conspiciunt esse securi. Canonicos autem tuae majoris Ecclesiae, et eos praecipue qui in ea alicujus dignitatis officium gerunt, sicque notabiles inveniuntur, cum ea qua convenit diligentia, a suis excessibus, collata tibi auctoritate compescas, et eos ad virtutem et honestatem propensius incites et informes, ut sicut in tua provincia dignitate praeeminent, ita morum polleant [Col. 0944C] honestate, et aliis bene vivendi formam praebeant et exemplum. Illos vero qui ad audientiam tuae metropolitanae sedis appellant, cum se in protectionem tuam per remedium appellationis recipiunt, non repellas; sed potius omnes ad te venientes patienter et aequanimiter audias, et injuste gravatis, pro tui officii debito, patrocinium exhibeas et favorem, et eos in justitia sua pastorali sollicitudine foveas, et sic te omnibus patrem exhibeas, ut non tantum esse pater videaris, sed archiepiscopus et magister.
De caetero fraternitati tuae praecipimus, quatenus si aliquis laicus de provincia tua, voluntate propria, vel de mandato saecularis potestatis in clericum [Col. 0944D] nondum ab Ecclesia damnatum violentas manus injecerit, aut ipsum in vincula dejecerit, vel in carcere eum detinuerit, eum gratia et amore postpositis, contradictione quoque et appellatione remota, publice accensis candelis excommunicatum denunties, vel denuntiare facias, et sicut excommunicatum vitari. Si vero clericus aliquis pro suis culpis a ministerialibus praelatorum Ecclesiae captus fuerit, non patiaris eum custodiae publicae mancipari, aut in carcerem laicorum retrudi, sed potius in domo tua, vel alterius ecclesiasticae personae, ejus custodiae locum facias congruum provideri, ubi secundum qualitatem et quantitatem delicti debeat custodiri. Ea vero quae ad jus Ecclesiae tuae spectare noscuntur, omni favore et timore [Col. 0945A] postposito, strenue satagas et legitime revocare, ita quod exinde sollicitudo et providentia tua debeat non immerito commendari, et ecclesia tibi commissa de taciturnitate tua nullum valeat praejudicium sustinere.
Illud autem arctius tibi duximus injungendum, ut occasione praescriptae contentionis quae inter reges versatur, aut alia de causa, curas non praesumas pastorale deserere, quia juxta verbum Domini, non pastor, sed mercenarius existere comprobatur, qui, adveniente lupo, commissi sibi gregis custodiam deserit, ipsumque morsibus lupinis exponit. Si quis autem episcopus tuae jurisdictionis ad aliam ecclesiam propria auctoritate transierit, aut bona ecclesiae, vel alicujus monasterii, laicali auctoritate [Col. 0945B] praesumpserit usibus propriis applicare, eum auctoritate nostra et tua a suo proposito districtione ecclesiastica revoces, et ad restitutionem alienatorum cogere non postponas, aut priorem ecclesiam ab ejus obedientia prorsus absolvas. Super his autem, sicut vir et prudens et sapiens, sollicitus et studiosus existas, et ita prudenter in omnibus tuum geras officium quod clero et populo tibi credito praeesse valeas et prodesse, et Ecclesia cui praees de cura et regimine tuo in spiritualibus et temporalibus, cooperante Domino, grata suscipiat incrementa. Praeterea de tuae sincerae dilectionis fervore procedit quod nos tibi licentiam et auctoritatem concedimus illos a suae temeritatis audacia compescendi, qui dignitati Romanae Ecclesiae [Col. 0945C] contraire praesumunt: indeque quod nos in omnibus, quae cum Deo possumus, volentes tibi sicut charissimo fratri nostro deferre, auctoritate apostolica indulgemus ut, si quando aliquis suffraganeorum tuorum contra appellationem ad nostram vel tuam audientiam factam venire praesumpserit, liceat tibi excessum suum nostra et tua auctoritate pastorali sollicitudine coercere.
Adhuc quia quaesitum est a nobis ex parte tua utrum liceat tibi pallium tuum alii metropolitano commodare, si contingat ipsum sine pallio suo ad Ecclesiam tibi commissam in aliqua praecipua solemnitate venire, et in eadem ecclesia missarum solemnia celebrare: licet exinde non recolamus [Col. 0945D] nos expressum canonem vidisse, super hoc inquisitioni tuae taliter respondemus, quod non videtur esse conveniens ut pallium tuum alii commodes, cum pallium tuum personam non transeat, sed quisquam cum eo debeat, sicut tua novit discretio, sepeliri. Suffraganeis autem alicujus metropolitani post confirmationem electionis suae, ad mandatum ipsius metropolitani, etiamsi pallium non receperit, licitum est electum aliquem consecrare, qui ad ejus jurisdictionem pertineat: et metropolitano aegritudine laborante, vel alias praepedito, post susceptionem pallii, et etiam ante, si ejus est electio confirmata, suffraganei sui ad mandatum ipsius possunt electo munus consecrationis conferre.
Datum Anagniae, V Idus Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Remensi archiepiscopo, episcopis et dilectis filiis abbatibus et aliis Ecclesiarum praelatis per archiepiscopatum Remensem constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum oporteat nos ratione injunctae nobis sollicitudinis pro conservando statu singulorum esse sollicitos, eorum conservationi et tuitioni specialiter debemus intendere, et ipsorum jura integra et illibata [Col. 0946B] servare, qui religioni sunt dediti, et divinis obsequiis arctius mancipati. Hac itaque ratione inducti, universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus ubicunque malefactores dilectorum filiorum nostrorum abbatis et fratrum S. Remigii Remensis, aut illi qui capitalicia quae illis debent injuste retinere praesumunt, infra parochias vestras inventi fuerint, nisi moniti ab illis vestrum quorum parochiani fuerint, resipiscere voluerint, vel justitiam exhibere, eos excommunicationis vinculo astringatis, eorumque terras interdicto subjiciatis, et sententiam ipsam usque ad dignam satisfactionem inviolabiliter observetis, et faciatis per provincias vestras firmiter observari.
[Col. 0946C] Data Anagniae, Idus Maii.
Cum paganus et Rainaldus burgenses civitatis tuae apud nos diutinam moram fecissent, tandem a quodam Anagnino cive fideli nostro, Alagrino nomine, sub fidejussione Galteri presbyteri infirmorum de Sparnaco, sexdecim libras Provinensis monetae mutuo receperunt, et tam praedicti burgenses, quam idem presbyter de solutione praescriptae pecuniae, sicut ipsi idem coram dilecto filio nostro V. SS. Sergii et Bacchi diacono cardinali recognoverunt, [Col. 0946D] praestiterunt juratoriam cautionem, addentes in juramento, quod a curia nostra non recederent, donec praescripta pecunia esset memorato creditori soluta. Quoniam igitur violato juramento, et pecunia non soluta, ad propria redierunt, fraternitati tuae per apostolica scripta preacipiendo mandamus, quatenus memoratos burgenses et presbyterum ecclesiastica et etiam temporali districtione, si opus fuerit, appellatione remota, compellas, ut praedicto creditori et nuntio suo, qui ad te cum istis litteris venerit, praescriptam pecuniam et necessarias expensas itineris, infra XV dies post harum susceptionem, cum integritate persolvant, et apostolica auctoritate decernas, ut litterae quas [Col. 0947A] a nobis impetrarunt, usque ad solutionem crediti et restaurationem expensarum itineris, nullum debeant habere vigorem.
Data Anagniae, XV Kal. Junii.
Ex transmissa quaestione Rainoldi ad audientiam nostram pervenit quod, cum ei Adam de Villari quamdam terram in feodum et hominium jam pridem donasset, et ipse eam longo tempore quiete et pacifice possedisset, praedictus A. eumdem praescripta terra absque ordine judiciario spoliavit, et ea [Col. 0947B] quemdam fratrem suum investire praesumpsit. Unde quia universis Dei fidelibus in sua justitia debitores existimus, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus super his rei veritatem diligenter inquiras; et si ita esse inveneris, praescriptum A. et fratrem suum auctoritate nostra moneas, ut memorato R. terram ipsam cum fructibus restituant inde perceptis, de damnis et injuriis illatis eidem satisfaciant. Restitutione autem facta, si praedicti fratris de jure confidunt, cum ipso in praesentia tua ordine judiciario experiantur. Tu vero causam audias, et eam, justitia mediante vel amicabili compositione, studeas terminare. Quod si praedicti viri monitis tuis parere contempserint, tu eos excommunicationi, omni occasione et appellatione [Col. 0947C] cessante, auctoritate nostra fretus subjicere non postponas.
Data Anagniae, XIV Kal. Junii.
Pervenit ad nos ex transmissa conquestione abbatis et fratrum Compendiensis monasterii quod, cum ecclesia S. Clementis ad idem monasterium spectet, mortuo ipsius ecclesiae capellano, canonici ejusdem ecclesiae ibidem capellanum contra voluntatem praedicti abbatis et fratrum intrudere praesumpserunt, [Col. 0947D] qui contra prohibitionem eorum ex parte nostra factam, et post appellationem in ipsa ecclesia non est veritus divina officia celebrare, cum ad ipsum abbatem spectare dicatur in eadem ecclesia institutio capellani. Quoniam igitur tam gravis et enormis praesumptio non debet incorrecta relinqui, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, utraque parte coram te convocata, super hoc rei veritatem diligenter inquiras, et si tibi constiterit quod institutio capellani in praescripta ecclesia ad praedictum abbatem pertineat, et praefatus capellanus contra voluntatem suam ibi fuerit institutus, ipsum inde sublato appellationis remedio, apostolica fretus auctoritate, removeas, et tam eum quam praedictos [Col. 0948A] canonicos de hujus temeritatis excessu digne punias et castiges, et eidem abbati instituendi ibi capellanum plenam indulgeas facultatem. Canonicos autem praescriptae ecclesiae ad restituenda memorato abbati authentica instrumenta ipsius ecclesiae, quae occultasse noscuntur, sublato appellationis remedio, ecclesiastica districtione compellas, eis sub anathematis interminatione praecipiens, ut thesaurum vel ornamenta ecclesiae distrahere aut ab eadem ecclesia alienare nequaquam praesumant; sed ea potius sub conscientia abbatis studeant fideliter conservare, et eidem abbati obedientiam, sicut debent, reverenter impendant. In his autem, prout decet prudentiam tuam, ita pure ac studiose procedas, quod exinde studium tuae sollicitudinis non [Col. 0948B] immerito commendare possimus.
Data Anagniae, XIII Kal. Junii.
Cum W. presbyter, praesentium lator, et responsalis Roberti presbyteri pro ecclesia S. Medardi de Barleus, in nostra essent praesentia constituti, nos rationibus hinc inde diligenter auditis et cognitis, eamdem ecclesiam praedicto W. adjudicavimus, dilectis filiis nostris decano et thesaurario Noviomensis ecclesiae praecipiendo, mandantes ut eidem W. praescriptam ecclesiam, amoto inde presbytero R. [Col. 0948C] auctoritate nostra, omni contradictione et appellatione cessante, non differant assignare, et fructus interim inde perceptos, si qui sunt apud sequestrum positi, sublato appellationis remedio, ei faciant nihilominus exhiberi. Inde est quod fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, quod idem decanus et thesaurarius juxta mandatum nostrum inde fecerint, omni occasione et appellatione postposita, facias inviolabiliter observari.
Data Anagniae, XII Kal. Junii.
Ex transmissa conquestione G. pauperis clerici nobis innotuit, quod Ro. de Thori, canonicus Belvacensis domum avunculi sui, quae ad ipsum debet jure successionis devolvi, contra justitiam detinet occupatam. Quoniam igitur nos divitibus et pauperibus in sua recognoscimus justitia debitores, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratum R. moneas, et sub excommunicationis districtione compellas, ut praescriptam domum praefato clerico sine molestia et difficultate restituat, et in pace dimittat, aut exinde sibi sub examine tuo, sublato appellationis remedio, justitiae non differat plenitudinem exhibere. Si vero causam intrare maluerit, tu eam studiosius audias, [Col. 0949A] et sine personarum acceptione, appellatione remota, sicut diximus, debito fine decidas.
Data Anagniae, VII Kal. Junii.
Recepimus querelam leprosorum de Turribus super Marnam, quod monachi [Col. 0949D] Ordinis Cluniacensis. ejusdem villae, et presbyter Evirvinus in quosdam eorum, post appellationem ad nos factam, excommunicationis sententiam protulerunt, et tres de fratribus eorum, qui post illam sententiam decesserunt, fecerunt [Col. 0949B] extra coemeterium sepeliri. Quoniam igitur gravamina praedictorum leprosorum non possumus, nec debemus surdis auribus pertransire, cum ita sunt justo Dei judicio flagellati, quod non immerito, praeter commune debitum, ipsis adesse compellimur; fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus partibus coram te convocatis, super his rei veritatem diligenter inquiras, et si ita tibi constiterit, praescriptam sententiam, appellatione posposita, denunties non tenere, et corpora praedictorum facias infra coemeterium sepeliri, et praedictos monachos et presbyterum tandiu facias sicut excommunicatos vitari, quandiu praefati leprosi et fratres eorum occasione praescriptae sententiae vitati fuisse noscuntur.
[Col. 0949C] Data Anagniae, Kal. Junii.
His quae ad cultum religionis pertinere videntur studio totius sollicitudinis nos decet intendere, et quae ad decorem Domini spectare noscuntur, diligenter et sollicite confovere. Ex scripto siquidem venerabilis fratris nostri Henrici Gurcensis episcopi nobis innotuit, quod ipse divinae inspirationis gratia tactus, cum consilio et assensu praepositi et canonicorum ecclesiae suae, et ministerialium ejusdem [Col. 0949D] ecclesiae, in praedio quodam Gyrio nomine, in Marchia sito, quod ad jus praedictae ecclesiae pertinet, de congregatione vestra ad honorem Dei collegium statuit, et fratribus illic commorantibus tantum in redditibus et possessionibus assignavit, quantum ad necessaria vitae eorum honeste sufficere possit. Attendentes itaque religionem vestram Deo gratam et acceptam existere, ad preces praedicti episcopi praescriptum locum cum terminis et possessionibus cultis et incultis eidem loco ab episcopo, sicut diximus, assignatis, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et quod inde praefatus episcopus fecit, firmum et stabile perpetuo manere [Col. 0950A] sancimus; statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae protectionis et confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Anagniae, IV Nonas Junii.
Ex parte dilectorum filiorum nostrorum fratrum Jerosolymitani Hospitalis, qui in Catalaunensi episcopatu morantur, ad nostram noveris audientiam [Col. 0950B] pervenisse quod, cum Jacobus de Porta Marnae, quamdam domum suam eisdem pro animae suae suorumque parentum remedio in eleemosynam dedisset, quidam de partibus illis diabolico furore commoti, fratres ipsos de praescripta domo ejicere praesumpserunt, et clausuram circa locum, qui ad praedictam domum pertinet, destruxerunt. Adjecerunt etiam quod Lambertus Blundus, et Clarembaldus, et quidam alii domum praedictorum fratrum quae dicitur Fraisnoi, juxta Cameracum sitam, armata manu invaserunt, et exinde XL oves extraxerunt, de quibus nihil adhuc eisdem fratribus reddiderunt. Quia vero memoratis fratribus, quos obtentu suae religionis sincerae charitatis brachiis amplexamur, jura sua conservare tenemur, qui [Col. 0950C] universis ex commisso nobis officio in sua justitia nos debitores esse cognoscimus; fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictos viros, et caeteros malefactores, quos iidem fratres tibi nominabunt, moneas attentius et inducas, ut eisdem fratribus ablata universa restituant, damna data resarciant, et de illatis injuriis satisfactionem exhibeant competentem, et ab eorumdem injuriis et gravaminibus penitus conquiescant, aut in praesentia tua sublato appellationis remedio exhibeant justitiae complementum. Quod si ad commonitionem tuam nihil horum fecerint, eos, appellatione et occasione cessante, sententia excommunicationis astringas, quam sine satisfactione [Col. 0950D] congrua non relaxes.
Data Anagniae, III Nonas Junii.
Licet de universorum provisione debeamus esse solliciti, illos tamen benigniori oculo nos convenit respicere, et eis utiliter providere, qui, cum ad sacros ordines sint promoti, nullum in Ecclesia Dei locum aut beneficium obtinent, ne, si turpiter egere coeperint, cum ipsis honestas ordinis vilescere videatur. Inde est quod G. latorem praesentium, qui [Col. 0951A] a bonae memoriae S. praedecessore tuo quondam fuit ordinatus in diaconum, et nullum ecclesiasticum habet beneficium, fraternitati tuae duximus attentius commendandum, rogantes atque mandantes, quatenus divini amoris intuitu, et pro reveventia B. Petri et nostra, necnon ex officii tui debito, ei aliquo beneficio, unde possit necessaria vitae percipere, studeas liberaliter providere, ut ex hoc ab omnipotenti Deo debeas indeficiens praemium recipere, et idem G. apud te gratum sustentationis suae subsidium se gaudeat invenisse.
Rediens ad nos J. pauper presbyter, praesentium lator, qualiter in causa sua super ecclesia Villae Senioris processum fuisset, ad memoriam nostram reduxit, asserens quod, cum repraesentatio capellani ad ipsam ecclesiam ad abbatem S. Salvatoris [Col. 0951] S. Salvatoris extra civitatem Virtuensem monasterium est ordinis S. Benedicti in dioecesi Catalaunensi. pertineat, per priorem suum venerabili fratri nostro Catalaunensi episcopo repraesentatus fuit, et ab eodem episcopo curam animarum recepit. Cum autem Willelmus clericus jam dictum presbyterum favore memorati abbatis super eadem ecclesia molestaret, idem presbyter ad nos veniens, ad te nostras litteras impetravit, in quibus tibi mandatum dedimus, ut, si tibi constaret ipsum a praefato episcopo [Col. 0951C] ad repraesentationem praefati prioris de praescripta ecclesia investitum fuisse, ecclesiam ipsam eum in pace faceres possidere. Postmodum vero a te jam dictus episcopus requisitus asseruit quod, praedicto priore eumdem presbyterum praesentante, habita prius licentia abbatis sui, asserentis se ratum habere, quod idem prior exinde faceret, ipsum ad ecclesiam jam dictam recepit, et ei curam animarum commisit. Unde tum propter assertionem ejusdem episcopi, tum propter depositiones testium, qui super hoc tibi repraesentati fuerunt, eidem presbytero praescriptam ecclesiam pacifice dimisisti. Post multum vero temporis idem Willelmus ad praesentiam nostram accedens, ad te litteras nostras [Col. 0951D] obtinuit, quarum occasione praedictus presbyter iterum fuit tractus in causam, et cum memoratus abbas et prior diffiterentur se praedictum presbyterum praesentasse, tu eum propter eorum assertionem praescripta ecclesia spoliasti, et eumdem G. exinde investisti. Quoniam igitur non est major fides adhibenda abbati et priori quam episcopo, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus si pro sola assertione memorati abbatis et prioris, testibus super hoc non receptis, nec juratis, praedictum presbyterum eadem ecclesia spoliasti, ecclesiam ipsam ei, appellatione cessante, restituas, et si praenominatus G. plures praebendas [Col. 0952A] et ecclesias habet, eumdem presbyterum ab ejus impetitione prorsus absolvas, et eum facias praescriptam ecclesiam pacifice possidere.
Data II Nonas Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Willelmo Tarraconensi archiepiscopo apostolicae sedis legato et suffraganeis ejus, [Col. 0952B] salutem et apostolicam benedictionem.
Officio nostro congruit scelera et enormitates sceleratorum corrigere et delinquentium culpas debita animadversione punire, ne aliis de impunitate facinoris relinquatur audacia delinquendi. Sane quam graviter et enormiter deliquerint qui necem bonae memoriae Hugonis quondam Tarraconensis archiepiscopi machinati sunt fraternitatis vestrae prudentiam non debet latere. Accepimus autem quod Robertus in mortem praedicti archiepiscopi instigante diabolo conspiravit, et in eum quod conceperat virus iniquitatis effudit. Quoniam igitur tam iniquum et crudele facinus non possumus nec debemus impunitum relinquere, fraternitati vestrae [Col. 0952C] per apostolica scripta praecipiendo mandamus et mandando praecipimus, quatenus charissimum in Christo filium illustrem Aragonensium regem ex parte nostra et vestra moneatis et inducere modis omnibus laboretis ut praedictum Robertum in regno suo nulla ratione recipiat, nec ibi velit aliqua ratione retinere, nec ei exhibeat aliquam gratiam vel favorem. Si autem monitis vestris acquiescere forte noluerit, in regno ejus omni occasione et appellatione remota divina, praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium, prohibeatis officia celebrari, et in ipsum regem omni timore et favore postposito excommunicationis sententiam promulgetis, et sententiam ipsam usque ad dignam satisfactionem faciatis irrefragabiliter observari.
[Col. 0952D] Datum Anagniae, VII Idus Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ILDEFONSO illustri regi Aragonum, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum scriptum sit: Honor regis judicium diligit (Psal. XCVIII, 4) , honori tuo plurimum expedit et saluti justitiam diligere et eam unicuique secundum dignitatem a Deo tibi collatam servare, quia felix [Col. 0953A] est gloria regnantis cum tuta est conditio subditorum. Sane quam graviter et enormiter deliquerint qui necem bonae memoriae Hugonis quondam Tarraconensis archiepiscopi machinati sunt, regiae celsitudinis prudentiam non debet latere. Accepimus autem quod Robertus in mortem praedicti archiepiscopi instigante diabolo conspiravit, et in eum quod conceperat virus iniquitatis effudit. Unde quia tam immane facinus gravissima debet ultione puniri, ne aliis praestetur audacia delinquendi si ejus excessus remanserit impunitus, regiam celsitudinem monemus attentius et mandamus, quatenus praedictum Robertum in regno tuo nulla ratione recipias nec ibi velis aliquatenus retineri, ut sic saltem suum corrigat et emendet excessum. Si autem [Col. 0953B] monitis nostris non duxeris acquiescendum, venerabili fratri nostro Tarraconensi archiepiscopo apostolicae sedis legato et suffraganeis ejus dedimus in mandatis ut regnum tuum interdicant et in te etiam auctoritate nostra sententiam excommunicationis promulgent.
Datum Anagniae, V Idus Junii.
Quanto plures in vos Ecclesiae suos intendunt [Col. 0953C] oculos et doctrina et exemplo vestro viam salutis sperant discere ac tenere, tanto amplius vos in mandatis Dei exerceri oportet, consequentibus in vobis ipsis ostendere qua virtute atque cautela per viam vitae debent ambulare. Sane his retroactis temporibus, sicut celebris se relatio multorum habebat, et ab antecessoribus vestris laudabiliter servabatur, qui id studii videbantur habere, ubi sicut adjacentibus ecclesiis dignitatis ordine praeeminebant, ita etiam eas et honestatis forma et virtute operis anteirent; et sicut erant in vertice per officium, ita nihilominus primi essent per virtutis exemplum: lucebat inter eos forma honestatis in habitu, et de communi refectorio juxta traditionem canonicam quotidianam refectionem cum gratiarum [Col. 0953D] actione sumebant. Proveniebant ex hoc subsidia non parva pauperibus, et in minori substantia major erat providentia egenorum. Hoc autem ideo quia pluris res communis quam propria pendebatur, et non tam de fastu saeculi et divitiis quam de compositione morum, quam de rectitudine vitae fiebat aemulatio inter eos. Nunc autem quod sine animi dolore non dicimus, paulatim moribus ex abundantia depravatis et communi utilitate per studia privata consumpta, recessistis singuli ad coenacula vestra, et communem mensam, et susceptionem hospitum, et provisionem pauperum omisistis, in quo plurimum formidamus, ne cum discessione corporum discessio secuta sit vel praecesserit animorum, et sicut non probavistis, in loco uno [Col. 0954A] refectionem accipere: ita etiam nec in una voluntatum concordia incedatis, et contingat vobis, quod dicit Dominus per prophetam: Olivam fructiferam speciosam vocavi nomen tuum, ad vocem loquelae grandis exarsit ignis in ea, et combusta sunt fruteta ejus (Jerem. XI) . Illud et timemus dici posse quod legitur: Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus. Lapides sanctuarii dispersi sunt in capite omnium platearum (Thren. IV) . Unde ne propter hoc nos ipsis vobiscum in die judicii, si tacuerimus, addicamur, universitatem vestram exhortatione nostra duximus excitandam, per apostolica scripta monentes et sub divini judicii comminatione mandantes atque praecipientes, quatenus ad antiquitatem vestram resumpto spiritu redeatis, et [Col. 0954B] quod in communione mensae, provisione pauperum, compositione vestium, sedulitate officii, atque aliis honestis operibus, inter vos noscitur vanitate subrepente dilapsum, ad honestatis formam et statum pristinum reducatis. Cogitetis quod labenti Ecclesiae in Apocalypsi praecipitur: Memor esto unde excideris, et prima opera fac: alioquin veniam tibi cito, et movebo candelabrum tuum de loco suo (Apoc. XXV) . Cogitate itaque quot sint illi quorum cura vos respicit, et qui sive in bonum, sive in malum, vestra opera aemulantur: et videte ne quibus debetis esse odor vitae in vitam, eisdem potius odor mortis in mortem, quod avertat Dominus, existatis. Non differatis de die in diem nec trahamini multitudine delinquentium, sed reflorete in gratiam [Col. 0954C] et talem fructum afferte, qui non cum carne intereat, sed cum Spiritu Dei vivat et maneat in aeternum.
Datum Anagniae, III Idus Junii.
Si, juxta verbum sacrae Scripturae, cui plus commissum est, plus exigetur ab eo, multum a te, fili charissime, in die messionis extremae, non ambigis exigendum, cum multam in cursu temporis ad profectum [Col. 0954D] Ecclesiae collatam tibi videas potestatem. Licet autem ex auctoritate officii multis habeas providere, sollicitius tamen his qui tibi specialiter commissi sunt, debes semper intendere, atque ad reddendam de ipsis in die judicii rationem, in timore ac tremore te quotidie praeparare. Quantum sane commissa gubernationi tuae Remensis Ecclesia honestate vitae olim et morum compositione floruerit, crebra filiorum tuorum relatio te non patitur ignorare. Cum autem multum proficere sub tua gubernatione debuerit, cum et potestas qua praeeminere dignosceris, et exercitium disciplinae sub quo diutius laboraveras, monuerit hoc sperandum; nunc sive pro multis occupationibus tuis, sive pro ipsorum duritia subditorum, non ita cernitur evenisse. [Col. 0955A] Cum enim multum in temporalibus studio et auctoritate tua profecerit, spiritaliter tamen quamplurimum a statu suo, unde dolemus, dicitur inclinata: ita ut in augmento temporalium jactura morum non modica sit secuta. Cum enim olim canonici tui communem mensam habuerint, et non solum sibi ad honestatem, sed et pauperibus ad sustentationem liberaliter providerent; cum etiam honeste satis in habitu et vitae ordine se haberent, et timorate in sacris officiis ad ecclesiam convenirent, nunc ad studia privata conversi, et communis mensae consuetudinem, sicut dicitur, omiserunt; et subventione pauperum intermissa, approbatam gravitatem in moribus non observant, sed declinaverunt ex magna parte in animas suas; et ita juniores impatientes [Col. 0955B] facti sunt disciplinae: ita seniores habenas magisterii remiserunt, ut quae olim inter Ecclesias Gallicanas et subjectis et aliis ecclesiis erat forma vivendi, quae longe lateque honestatis suae spargebat odorem, defecisse nunc ab antiquo praeconio . . . et nunc in se, nunc in aliis optatum . . . afferre . . . quod in ecclesia plures personae . . . graves, sed quod ita facilitas in . . . animarum . . . multitudine . . . lectionis verbum vix aliquem in eis locum . . . quod non parum ex eo timemus accidere, quod fraternitas tua exterioribus occupata, administrationem istorum, non ea forte instantia qua oportet intendit. Quocirca ne in istis omnino exstinguatur ignis altaris, si non fuerit qui per singulos dies ligna subjiciat, et a tua fraternitate in [Col. 0955C] die judicii requiratur, quod in filiis tuis minus fuerit virtutis inventum; charitatem tuam per apostolica scripta monemus, atque praecipimus quatenus circa profectum spiritualem filiorum tuorum magis invigiles, et quod in communionem mensae, et subventionem pauperum, aliisque pietatis operibus, aut negligentia subrepente, aut invalescente malitia, videtur abolitum ad pristinum statum et honestatis formam studeas revocare, ut secundum nomen tuum, ita sit et laus tua; et quanto majorem habes in Ecclesia potestatem, tanto in opere perfectus appareas et virtute. Et quia juxta verbum Salomonis dicentis: Da partem septem, da partem et octo (Eccle. XI) , ad usum vitae praesentis plurima jam [Col. 0955D] parasti, quae ad statum vitae perennis amplius valere debeant, in extremo inveniaris tempore praeparasse, bonaque susceptae administrationis reddita ratione ab eo qui exacturus est, rationem merearis audire: Date ei de fructu manuum suarum, et laudent eum in portis opera ejus.
Dilecti filii nostri abbas et fratres ecclesiae S. [Col. 0956A] Medardi transmissa nobis conquestione monstrarunt, quod dilecti filii nostri canonici ecclesiae S. Gervasii [Col. 0955] Id est ecclesiae cathedralis Suessionensis, quae SS. martyribus Gervasio et Protasio sacra est. decimas eorum, quas ab antiquo praefata ecclesia noscitur possedisse, injuste et per violentiam illis auferre praesumunt. Quoniam igitur officio nostro incumbit, omnium ecclesiarum jura, et earum praecipue, quae ad provisionem sedis apostolicae noscuntur specialiter pertinere, sollicitius conservare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si ita est, praefatos canonicos instanter moneas, et districtius cogas, ut praelibatis abbati et fratribus praescriptas decimas restituere non postponant, et postmodum, si in ipsis decimis se aliquid juris habere confidunt, in praesentia vestra ordine judiciario experiantur, et tu [Col. 0956B] causam audias, et remota appellatione, debito fine decidas.
Data Anagniae, XVI Kal. Julii.
Pervenit ad audientiam nostram ex parte dilectorum filiorum nostrorum abbatis et fratrum S. Medardi Suessionensis quod nobilis vir comes Regitestensis et nepotes ejus in homines eorum de Jungeri indebitas exactiones exercent, et eos jugiter molestare praesumunt, quos etiam capere atque ad [Col. 0956C] redemptionem cogere non verentur. Quia vero ex nostri officii debito viris ecclesiasticis jura sua conservare tenemur, et eos ab injuriis malignantium propensius defensare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictum comitem et filios ejus moneas et inducas, ut praefatis hominibus ablata universa restituant, et eos de caetero nullatenus molestare praesumant, vel in praesentia tua infra viginti dies post harum susceptionem, appellatione remota, exhibeant justitiae complementum. Quod si monitis tuis parere contempserint, eos usque ad ablatorum restitutionem et dignam satisfactionem, appellatione cessante, vinculo excommunicationis astringas.
Data Anagniae, XVI Kal. Junii.
Ex part Phy. de Petrafonte ad aures nostras est querela perlata quod, licet Petrus miles Compendiensis de fructibus cujusdam terrae, quam Phy. ei pignori obligaverat, sortem suam ultra, deductis expensis, receperit, nihilominus tamen terram ipsam detinet occupatam. Quoniam igitur eradicanda sunt vitia, quae periculum pariunt animarum, [Col. 0957A] fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus utraque parte coram te convocata, super hoc rei veritatem diligenter inquiras, et si tibi constiterit praedictum Petrum de fructibus praescriptae terrae sortem suam recepisse, ipsum moneas et appellatione remota, sub excommunicationis districtione compellas, ut eamdem terram praefato Phy. sine dilatione qualibet et exactione restituat, et in pace et quiete dimittat.
Data Anagniae, XV Kal. Junii.
Ex relatione dilecti filii B. canonici Laudunensis, ad aures nostras pervenit, quod Ernaldus diabolico furore succensus, violentas in eum manus injecit, et cum propter hoc suo stare mandato jurasset, id efficere postea recusavit. Unde quia tantae praesumptionis excessum non possumus, nec debemus impunitum relinquere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si res ita se habet, praedictum E. publice, accensis candelis, appellatione remota, excommunicatum denunties, et ab omnibus facias cautius evitari, donec memorato B. de illatis injuriis congrue satisfaciat, et cum litteris tuis apostolico se conspectui repraesentet.
[Col. 0957C] Data Anagniae, XV Kal. Julii.
Venientes ad nos Joannes clericus et Radulfus frater ejus, latores praesentium, adversus Lambertum fratrem suum in audientia nostra deposuere querelam, asserentes quod idem L. eos super quadam domo infra claustrum Catalaunensis ecclesiae posita, et rebus mobilibus super quadam summa pecuniae irrationabiliter molestare praesumit. Adjecerunt [Col. 0957D] insuper quod idem L. portionem haereditatis quae ipsos paterno et materno jure contingit, et quamdam vineam ad eos pertinentem per violentiam detinet occupatam. Quoniam igitur, qui ex susceptae servitutis ministerio tenemur omnibus in suo jure diligenter adesse, ecclesiasticis viris specialius cogimur in suis justitiis providere; fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatum L. studiose moneas, et ecclesiastica censura compellas, ablata omnia cum fructibus inde perceptis, memoratis fratribus suis sine molestia restituere, aut ipsis exinde coram te, sublato appellationis [Col. 0958A] remedio, sufficientem et plenam justitiam exhibere. Nihilominus etiam eumdem L. monere cures, et ecclesiastica districtione compelle, ut a molestiis praedictorum fratrum suorum super jam dicta domo et rebus mobilibus, et super summa pecuniae omnino desistat, aut si de jure confidit, coram te cum eis ordine judiciario, appellatione remota, experiatur.
Data Anagniae, XIV Kal. Julii.
Conquerentibus nobis Joanne clerico et Rad. fratre suo, ad nostram noveris audientiam pervenisse, quod licet a praesentia venerabilis fratris nostri Catalaunensis episcopi ad nostram audientiam appellassent, idem tamen episcopus appellationi non deferens, eos auctoritate nostra excommunicatos denuntiavit, et praecepit pro excommunicatis haberi, cum ipse nostras litteras non haberet, quibus eadem auctoritas sibi fuisset indulta. Licet autem, si res ita se habet, eadem sententia non potuisset eos astringere, ipsos tamen quia res erat nobis incognita, ab ipsa sententia absolvi fecimus, tuae fraternitati mandantes, quatenus eos, appellatione remota, absolutos denunties, et facias [Col. 0958C] pro absolutis haberi, et si tibi constiterit, praefatum episcopum in hoc contra appellationem venisse, ipsum auctoritate nostra et tua, omni contradictione et appellatione remota, compellas, eis expensas necessarias, quas ad nos veniendo, morando vel redeundo fecerunt, in integrum restituere, et veritatem inde nobis significes, ut praesumptionem ejus alias, auctore Domino, punire possimus.
Data Anagniae, XII Kal. Julii.
Relatum est auribus nostris quod, cum olim quaedam ecclesia et villa Anor nomine in confinio praediorum Lissiensis [Col. 0957D] Lissiensis sive Letiensis ecclesia est insignis abbatia ordinis S. Benedicti in dioecesi Cameracensi, [Col. 0958D] cui praefuit Ludovicus Blosius, scriptis et piis moribus praeclarus. et Malbodiensis monasteriorum fuerit de novo constructa, de praescripta ecclesia quaestio mota est inter eadem monasteria, cui videlicet monasteriorum ipsorum deberet esse subjecta. Cum autem quaestio coram dioecesano episcopo tractata fuisset, et ab eo hoc modo decisa, ut in cujus praedio post divisionem terminorum eadem ecclesia inveniretur, ei perpetuo subjaceret; post divisionem terminorum, inventa est [Col. 0959A] In allodio Malbodiensis monasterii, sed abbas Lissiensis ecclesiam ipsam, sicut judicatum fuerat dimittere noluit, imo eam contra justitiam detinere contendit. Quoniam igitur non decet viros religiosos inferre cuilibet quod nollent ab alio sustinere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus, utraque parte coram te convocata, super his rei veritatem diligenter inquiras, et, si ita tibi constiterit, praefatum abbatem moneas et ecclesiastica districtione compellas, ut praescriptam ecclesiam Malbodiensi monasterio, contradictione et appellatione cessante, restituat, et in pace dimittat, non obstantibus litteris confirmationis nostrae, si quas praedictus abbas de ipsa ecclesia noscitur impetrasse, nisi sententia praefati episcopi fuisset [Col. 0959B] per appellationem suspensa. Si vero per appellationem suspensa fuit, nec infra biennium pars quae appellavit appellationem interpositam est persecuta, nihilominus sententiam ipsam, appellatione cessante, facias exsecutioni mandari.
Data Anagniae, IX Kal. Julii.
Relatum est auribus nostris quod, cum in Ecclesia Laudunensi certae portiones ejusdem Ecclesiae canonicis assignarentur, unde praebendas suas perciperent tandem capitulum ejusdem ecclesiae tribus [Col. 0959C] ex canonicis in villa quae dicitur Tavaux, de majori et minori decima et de reditu molendini praebendas concessit et assignavit, retinens sibi collectas, census domorum, capitalia, furnum et quoddam nemus ejusdem villae propinquum, quae alicui canonicorum per quinquennium consueverunt sub certa pensione conferri, ita quidem, ut qui ea de assensu capituli possideret, in his plenariam sicut capitulum potestatem haberet, et liceret ei nemus vendere superficietenus, unde partem solveret debitae pensionis. Cum autem hoc anno G. canonico praescriptae ecclesiae quae supra diximus juxta consuetudinem praescriptae ecclesiae assignata fuissent, pars quaedam nemoris supradicti exstirpata fuerat, et in arabilem terram reducta, de qua siquidem [Col. 0959D] terra praefati tres canonici ultra portiones sibi assignatas decimam et terragium exigere non verentur. Inde est quod fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus illos tres canonicos ab exactione praescriptae decimae et terragii ultra portiones sibi assignatas, quantocius revoces, et si quid memorato G. inde subtraxerunt, id sibi restitui facias, aut si de jure confidunt, causam audias, et appellatione remota, concordia vel justitia mediante, decidas.
Data Anagniae, VII Kal. Julii.
Dilecti filii nostri abbas et fratres S. Nicasii [Col. 0959D] S. Nicasii haud ignobile coenobium ordinis S. Benedicti in civitate Remensi, a Gervasio archiepiscopo fundatum. , transmissis nobis litteris, intimarunt quod, cum fratres de Eslans [Col. 0960D] Elantium monasterium ordinis Cisterciensis in dioecesi Remensi, in quo S. Rogerus abbas clarus miraculis habetur. quamdam curtem eorum, quae Singlis dicitur, ab eis sub annua pensione duorum modiorum frumenti, ipsis in festo S. Remigii ad Remensem mensuram persolvendorum, cum aedificiis et aliis appendiciis suis recepissent, et pactio exinde facta mutuis chirographis cum assensu utriusque capituli, et tuo etiam fuisset privilegio roborata, praedicti fratres praescriptam pensionem [Col. 0960B] septem annis continuis quiete et pacifice persolventes, eam a quatuor annis retro solvere destiterunt. Unde quoniam non decet viros ecclesiasticos alicui propriae voluntatis arbitrio subtrahere quod se cognoscunt illi debere, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictos fratres moneas, et districte compellas, ut subtractam pensionem memorato abbati et fratribus integre, et sine aliqua molestia et difficultate restituant, et de caetero praescriptam pactionem firmiter et inconcusse observent, vel in praesentia tua plenam exinde sibi justitiam, contradictione et appellatione remota, exhibeant. Verum si potius causam intrare decreverint, partibus ante tuam praesentiam convocatis, [Col. 0960C] eam studiosius audias, et concordia vel mediante justitia, appellatione remota, decidas.
Data Anagniae, VIII Idus Julii.
Ex parte vicedomini de Pinconio ad aures nostras pervenit quod, cum ipse abbatem Aquicinctensem super quibusdam possessionibus, quas illicite sibi detinere dicitur, coram venerabili fratre nostro Ambianensi episcopo traxisset in causam, idem abbas ad nostram audientiam appellavit, sed altera parte per suum nuntium veniente, ipse nec venit [Col. 0960D] nec per se responsalem transmisit. Confidentes itaque de prudentia et honestate tua, causam ipsam tuae sollicitae discretioni committimus, praesentium tibi auctoritate mandantes, quatenus utraque parte coram te convocata, praescriptam causam diligentius audias, et eam, sublato appellationis remedio, concordia vel justitia mediante, decidas. Si vero praedictus abbas citatus ad praesentiam tuam accedere vel judicio tuo parere contempserit, tu praedictum vicedominum in possessionem eorum de quibus controversia vertitur, appellatione cessante, [Col. 0961A] inducere non postponas, ut sic praedictus abbas affectus taedio justitiae stare cogatur.
Data Anagniae, V Idus Julii.
Significaverunt nobis infirmi fratres de Mellento, quod coemeterium non habent, ubi corpora sua possint tradere sepulturae, rogantes nos humiliter et devote, ut pro eorum coemeterio benedicendo devotioni tuae preces porrigeremus. Quia vero decet nos eorumdem tribulationibus et angustiis compati, ne humano auxilio destituantur, qui continuis doloribus [Col. 0961B] affliguntur, fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus attentius et mandamus quatenus divini amoris intuitu, et pro reverentia B. Petri et nostra, coemeterium ad opus praedictorum infirmorum et familiae suae tantum, a quolibet de suffraganeis tuis facias benedici, ita quod iidem fratres propter hoc non cogantur per se vel per suum nuntium ad nostram praesentiam laborare.
Data Anagniae, XV Kal. Aug.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis fidelibus infirmis fratribus juxta Remensem civitatem commorantibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Dignum est et consonum rationi ut qui circa omnes injunctae nobis dispensationis ministerium exercere tenemur, necessitatibus vestris non debeamus deesse, quorum calamitatibus et continuis doloribus paterna mentis affectione compatimur, et subsidium quod cum Deo et justitia possumus, libenti animo impertiamur. Eapropter, dilecti filii, vestris justis postulationibus inclinati, et pietatis officio moti, domum vestram cum omnibus quae inpraesentiarum rationabiliter possidet, aut in futurum [Col. 0961D] poterit adipisci, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus. Praeterea nundinas quas venerabilis frater noster Henricus Remensis archiepiscopus ad utilitatem domus vestrae juxta eam domum annuatim celebrari concessit, et scripto suo confirmavit, scilicet a die Paschae usque ad vesperas sequentis Dominicae, vobis et per vos domni vestrae apostolica auctoritate confirmamus. Prohibemus autem ut nullus audeat alicui venienti ad easdem [Col. 0962A] nundinas, aut revertenti ab eis, in persona vel rebus suis molestiam vel injuriam irrogare. Sane novalium vestrorum, et horum quae propriis manibus aut sumptibus colitis de hortis vestris, ac fructibus arborum, et de nutrimentis animalium vestrorum nullus a vobis decimas praesumat exigere. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae protectionis infringere: si quis hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et BB. Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Anagniae, XII Kal. Aug.
Cum de discordia et decertatione quae inter charissimum in Christo filium nostrum L. illustrem Francorum et Henricum Anglorum reges, et filios ejusdem regis Anglorum instinctu diabolicae fraudis emersit, toti Christianitati et praesertim Orientali terrae gravissima videamus pericula imminere, et nisi fuerit celeriter Domino faciente sopita, timeamus, quod avertat Dominus! graviora, nos ad reformationem pacis inter eosdem reges pro nostri officii debito volumus diligenter intendere, et ad hoc idem eos sollicitis monitis et exhortationibus invitare. [Col. 0962C] Nosti siquidem, et omnia regna mundi noverunt, quomodo illa Orientalis terra viribus et laboribus fidelium Christi, qui de Francorum et Anglorum regnis illuc accesserunt, fuerit a paganorum spurcitia liberata, et hactenus ab eorum incursibus per Dei gratiam conservata, et nisi praedicta dissensio celeriter sopiatur, timemus admodum, sicut possumus de ratione timere, ne contra fideles Christi infidelium audacia crescat, et juxta pravum suae iniquitatis propositum, in ignominiam Christiani nominis illam terram sanctam, illam utique ad quam tuendam et conservandam succingi debet omnium Christianorum devotio, praesumant invadere, cum undique ab inimicis Christi obsessa sit, et anno praeterito bis ab eis decursa fuerit, et sicut audisse [Col. 0962D] te credimus combusta, et in locis pluribus devastata. Nos itaque, non solum ista, sed alia plura pericula, juxta officii nostri debitum praevidentes, et cogitantes quomodo occasione praedictae discordiae, religionis ordo in eorum regnis et alibi perit, et vigor ecclesiasticae disciplinae, et ecclesiarum status dissolutus est et turbatus, venerabilibus fratribus nostris Tarentasiensi [Col. 0961D] Is erat magnus ille S. Petrus, ex abbate Stamedii creatus archiepiscopus Tarentasiensis, qui sua prudentia etiam Alexandro papae reconciliavit Fridericum imperatorem, ut constat ex epistolis quae ad calcem vitae ejus vidimus in ms. Hardenhousano, exstantque apud Bollandum. archiepiscopo, Claromontensi [Col. 0962D] Pontio, qui ante episcopatum erat abbas Claraevallis, nec parum laboravit in reconciliando Friderico imperatore legitimo pontifici, ut videre est in epistola Frederici, quam ipsi edidimus in Anecdotorum tom. I. episcopo, et dilectis filiis Cisterciensi [Col. 0963A] abbati [Col. 0963] Alexandro, qui anno 1174 una cum Petro Tarentasiensi, Henricum regem cum filiis reconciliavit. , et priori Carthusiensi et fratri G. magistro domus militiae Templi de partibus Cismarinis dedimus in mandatis, ut ipsi omnes, vel aliqui eorum, te et venerabili fratre nostro W. Senonensi archiepiscopo apostolicae sedis legato sibi adhibitis, praescriptam discordiam ad bonum pacis cum auxilio coelestis gratiae reducere satagant, et inter supradictos reges firmam pacem et concordiam stabilire. Quoniam igitur te sicut virum providum et honestum novimus pacem diligere, et ad eam te credimus velle summopere laborare, ne maxime catholicae unitatis vinculum rescindatur, ad quam conservandam te scimus esse sollicitum et omnibus circumpectum, fraternitatem tuam per apostolica scripta monemus attentius et mandamus, quatenus [Col. 0963B] cum personis religiosis omnibus, vel aliquibus, quas praediximus, ad reformationem pacis sollicite ac prudenter intendas, et apud praefatum regem Francorum et barones ejus partes tuas divino intuitu, et tuae salutis obtentu, ita efficaciter interponas, quod per studium et sollicitudinem tuam et eorum quos praediximus, praedicta discordia ad bonum pacis, cooperante Domino, reducatur, et tu exinde apud Altissimum sempiternae mercedis fructum valeas adipisci, et apud homines copiosae laudis gloriam obtinere. Nihil utique posses efficere, in quo tibi major honor proveniret et gloria, et copiosior fructus mercedis aeternae, quam si ad reformandam pacem inter eosdem reges sollicitudinem adhibueris et operam efficacem. Rescriptum autem litterarum, [Col. 0963C] quas super hoc eidem regi Francorum dirigimus, tibi et praefato Senonensi inspiciendum mittimus, ut si videritis expedire, eas ipsi regi faciatis praesentari, alioquin eas retineatis.
Data Anagniae, V Kalendas Septemb.
Ex transmissa conquestione F. Remensis civis nobis innotuit, quod S. burgensis S. Remigii eum super quadam domo, quam sibi quatuor libris et [Col. 0963D] duodecim solidis vendidit, graviter molestare non cessat, licet in venditione sibi fide data promiserit, quod nullam eidem F. per se vel per alios super praescripta domo molestiam vel gravamen inferret, et ei hac occasione damna plurima et gravamina irrogavit. Quia vero periculosum est cuilibet ac saluti contrarium fidem praestitam violare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus partibus ante tuam praesentiam convocatis, rei veritatem diligenter inquiras, et, si tibi ita esse constiterit, praedictum S. sollicite moneas, et, si necesse fuerit, appellatione remota ecclesiastica districtione compellas, ut memorato F. super praescripta domo [Col. 0964A] nullam molestiam de caetero inferat, vel gravamen; sed ipsum eam sicut fide data promisit, pacifice possidere permittat, ac de damnis datis occasione praescriptae domus restaurationem sibi faciat competentem, aut exinde secum pacifice amicabiliterque conveniat, vel in praesentia tua, sublato appellationis remedio, exhibeat justitiae complementum.
Data Anagniae, XI Kal. Sept.
Cum de contrahendo matrimonio inter filium charissimi [Col. 0964B] in Christo filii nostri L. illustris Francorum regis, et filiam illius F. dicti imperatoris, verbum jam diu sopitum, sicut audivimus, suscitetur, quia ex hoc nobis et Ecclesiae, nec non etiam Francorum regno scandala timemus et pericula proventura, prudentiam tuam omnimodis sollicitam reddimus et attentam, quasi pro certo tenentes, quod id sine consilio tuo et venerabilis fratris nostri W. Senonensis archiepiscopi apostolicae sedis legati non poterit consummari. Unde quia de te speciali praerogativa confidimus, et memoratum regem novimus prompto animo tuis consiliis et monitis acquiescere, fraternitatem tuam per apostolica scripta monemus attentius et mandamus, quatenus studiose considerans et attendens, quomodo in hoc tua res agatur, [Col. 0964C] ita labores efficere, ut vel jam dictum negotium revocetur, aut si revocari non poterit, taliter provideatur, quod Ecclesia Dei nullum exinde incommodum sustineat vel jacturam, et tua sollicitudo et vigilantia possit non immerito commendari. Illud autem te praefato regi volumus efficaciter suadere, ut contra inimicos suos de coelo quaerat auxilium, non ab homine: quia divinum auxilium omnino fructuosum et efficax, sed humanum multoties inefficax invenitur, et ita super his sollicitus et studiosus existas, quod sermo tuus in operis efficacia comprobetur, et Ecclesia Dei in hoc sicut in aliis de studio et sollicitudine tua levamen sentiat et augmentum.
[Col. 0964D] Data Anagniae, VIII Idus Septembris.
Decet nos provisioni Ecclesiarum diligenter intendere, et alios Ecclesiarum praelatos ad hoc idem sollicitis monitis et exhortationibus invitare. Relatum est siquidem auribus nostris quod, cum dilectus filius noster abbas Maurimontensis intuitu Dei et amore inductus, Horricum clericum fratri nostro [Col. 0965A] G. Catalaunensi episcopo ad ecclesiam S. Juliani de Helissia praesentasset, episcopus ipsum recipere recusavit, non aliam causam praetendens, nisi quia idem Horricus non erat in sacerdotis officio constitutus. Unde quoniam non est conveniens ut provisio clericorum pro tali causa impediatur, qui ecclesiastico sunt beneficio destituti, praesertim cum postquam ecclesias adepti fuerint, ad sacerdotii gradum velint et valeant provehi, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefato episcopo per litteras tuas ex parte nostra et tua injungas, ut praefatum Horricum, nisi manifesta et rationabilis causa praepediat, ad praelibatam ecclesiam, occasione et appellatione remota, restituat, et ei curam animarum committat, si modo eidem [Col. 0965B] ecclesiae in persona propria deserviturus velit et possit infra congruum tempus in presbyterum promoveri.
Data Anagniae, IV Id. Sept.
Dilectus filius noster H. Antissiodorensis ecclesiae thesaurarius, praesentium lator, ad nos accedens, sua nobis assertione proposuit quod, cum quidam de servis patris sui a terra ipsius aliena loca inhabitanda confugissent, idem pater suus ei servos illos concessit habendos, unde a nobis suppliciter postulavit ut, ad justitiam suam de illis obtinendam, [Col. 0965C] ei apostolicae sedis deberemus suffragium exhibere. Quia igitur, quantum in nobis est, nullatenus sustinere debemus, ut idem thesaurarius suo jure fraudetur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus quatenus, si praedictos servos alicubi infra tuam dioecesim morari cognoveris, ipsos moneas et appellatione remota districte compellas, ut ad praelibatum thesaurarium accedentes, ei tanquam Domino suo debitum servitium exhibeant, aut sub examine tuo justitiae faciant complementum, et tu causam audias, et eam justitia mediante decidas. Verum si praedicti servi legitime citati ad praesentiam tuam accedere, vel judicio tuo parere noluerint, tu eos et illos pariter qui ipsos contra [Col. 0965D] mandatum tuum fovere praesumpserint, excommunicationi subjicias, et per totam dioecesim tuam facias sicut excommunicatos cautius evitari.
Data Anagniae, VII Kal. Nov.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus archiepiscopis, episcopis, et dilectis filiis suis abbatibus, et aliis ecclesiarum praelatis, et universo clero per Angliam et Cismarinam terram illustris regis Anglorum constitutis salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 0966A] Non est vobis, sicut arbitramur, incognitum, qualiter Henricus illustris Anglorum rex pro discordia quae inter ipsum et filios suos peccatis exigentibus est suborta, uxores eorum, filias videlicet charissimi in Christo filii Ludovici illustris regis Francorum detineat: pro quibus sibi restituendis idem rex Francorum et filii praedicti regis Anglorum generi sui, preces nobis sollicitas porrexerunt. Nos itaque studiosius attendentes justum et honestum existere ut viri suas uxores repetere debeant; et precibus ejusdem regis Francorum et generorum suorum, non solum in his quae ex officii debito tenemur efficere, sed etiam in omnibus quae a justitia non discordant, volentes prompto animo acquiescere, praefatum regem Angliae studiose satis [Col. 0966B] et attente monuimus, eique dedimus in mandatis, ut ad commonitionem venerabilium fratrum nostrorum Tarentasiensis archiepiscopi, Claremontensis episcopi, et dilecti filii Carthusiensis prioris, vel loco ejus, prioris de Monte Dei, si ipse adesse non poterit, vel duorum ex his, si tres non potuerint interesse, filiis suis uxores infra XL dies post litterarum nostrarum susceptionem restituere non postponat. Si vero eas infra praescriptum terminum viris suis non restituerit, apostolica auctoritate praecipimus ut tota provincia infra quam detinentur, et ad quam transferentur, quandiu ibi fuerint, donec viris suis restituantur, ab omnibus divinis officiis, praeter baptisma parvulorum et poenitentiam morientium, cesset. Inde est quod universitati [Col. 0966C] vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et mandando praecipimus, quatenus eumdem regem Anglorum ad eas restituendas sollicitis monitis et exhortationibus inducatis, proponentes ei quod non minus sibi expedit eas restituere quam viris suis ipsas recipere. Et si juxta commonitionem et mandatum nostrum filiis suis uxores eorum infra terminum constitutum non restituerit, et tunc in quacunque provinciarum vestrarum detinentur, vel ad quas transferentur, donec ibi fuerint, nulla divina officia, praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium celebretis, vel permittatis ab aliis celebrari, omni super his contradictione et appellatione cessante. Scituri pro certo quia, si qui contra interdictum nostrum, [Col. 0966D] quod non credimus, venire tentaverint, suae temeritatis et transgressionis poenam debitam auctore Domino reportabunt.
Quanto Cluniacense monasterium ad jurisdictionem B. Petri et provisionem atque tutelam nostram specialius pertinere probatur, tanto jura ipsius manutenere propensius et conservare tenemur, et a malignantium incursibus defensare: quia congruam officii nostri actionem prosequimur, cum ea sollicite agimus, quae sollicitudini nostrae imminere noscuntur. Inde est quod universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et mandando praecipimus, quatenus eos clericos sive laicos, qui prioratus, ecclesias et [Col. 0967C] alias possessiones, quae ad Cluniacense monasterium pertinent, locatas vel commendatas habent sine assensu capituli Cluniacensis vel majoris et sanioris partis, instantissime commoneatis, inducere modis omnibus laboretis, ut eas Cluniacensi monasterio, si de possessionibus locatis, deductis expensis, perceperunt, quod pro earum locatione dederunt, occasione et contradictione cessante, restituant, et in pace deinceps et quiete dimittant. Quod si monitis nostris obtemperare contempserint, eos nullius appellatione vel refragatione obstante, apostolica auctoritate excommunicatos denuntietis, et sententiam ipsam usque ad dignam satisfactionem faciatis inviolabiliter observari.
Data Anagniae, XII Kal. Februarii.
Significavit nobis abbas S. Remigii quod nobilis vir comes Regitestensis scholam ejusdem castri, quam pater suus post decessum Gal. qui eam tenebat, monachis suis in eodem castro manentibus pia liberalitate reliquit, ausu temeritatis auferre praesumit. Unde quia universis Dei fidelibus, et praecipue viris religiosis in suo jure adesse debemus, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si ita est, praedictum virum instanter moneas, et si necesse fuerit appellatione remota, [Col. 0968A] sub anathematis districtione compellas, ut memoratis monachis praescriptam scholam restituant, et eis super hoc nullam inferant ulterius molestiam vel gravamen. Praeterea nobilem virum Anselmum de Possessa moneas diligentius et inducas, ut hominibus praedicti abbatis manentibus in villa quae dicitur Aisencella novas vel indebitas consuetutudines imponere nulla ratione praesumat. Quod si ausu nefario praesumpserit, ejus praesumptionem animadversione debita punias et castiges.
Data Anagniae, V Kal. Februarii.
Significatum est nobis ex parte dilecti filii nostri abbatis S. Remigii, quod, cum in civitate Catalaunensi ditissimos homines habeat, in contumaciam sunt et superbiam tantam elati, quod ei servire contemnunt, sicut antecessoribus suis ipsi et antecessores eorum servire consueverunt. Unde quoniam iniquum est, et nullatenus in patientia tolerandum, ut praedictus abbas debitis servitiis defraudetur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictos viros moneas, et sub anathematis districtione, appellatione remota, compellas, ut praefato abbati servitia, quae ipsi et antecessores eorum sibi et suis antecessoribus [Col. 0968C] soliti sunt exhibere, sine molestia et contradictione reverenter et devote exhibeant. Si autem rationabilem causam ostenderint, quare illi servire non debeant, eam diligentius audias, et exinde statuas, quod ratio dictaverit aequitatis.
Data Anagniae, IV Kal. Februarii.
Insinuatum est auribus nostris quod Gaufridus de Jaenvilla et filius ejus villam monasterii S. Remigii, quae Corcellis dicitur, injuste opprimunt, et abbati ejusdem monasterii injurias et damna [Col. 0968D] plurima inferre praesumunt. Willelmus vero de Meallen, Josbertus de Calvomonte et filius ejus, et G. de Noelli, praedictum monasterium damnificare non verentur. Radulfus autem de Cuzeio eidem monasterio consuetudines detestabiles et pravas imponit, et LX solidos, quos pro castello de Cuzeio in festo S. Remigii tenetur annuatim persolvere, singulis annis differt reddere, non sine damno monasterii ultra terminum constitutum. Quoniam igitur in eo loco in officio sumus, quanquam immeriti, providente Domino, constituti, ut jura universorum et maxime religiosorum virorum diligenti debeamus sollicitudine conservare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus. quatenus praefatum G. et filium ejus, [Col. 0969A] W. et Josbertum filium ipsius, et G. de Nuelli instanter moneas et inducas, ut jura praelibati monasterii nulla ratione diminuant vel perturbent, aut indebitis fatigent molestiis, sed data damna resarciant, ablata universa restituant, et de injuriis illatis congrue satisfaciant, aut sub tuae discretionis examine plenam exinde sibi justitiam, appellatione remota, exhibeant. Radulfum vero de Cuzeio, ut monasterio detestabiles vel pravas consuetudines non imponat, et debitum censum tempore statuto sine diminutione persolvat, diligenter monere et inducere studeas. Si autem ipse et alii quos praediximus, monitis acquiescere forte contempserint, eos, nullius appellatione obstante, vinculo excommunicationis astringas, et sententiam ipsam usque [Col. 0969B] ad dignam satisfactionem facias inviolabiliter observari.
Ad haec ex parte praedicti abbatis nostri est auribus intimatum quod Gal. Bertot monasterio suo magnas possessiones abstulit, pro quibus auctoritate sanctae memoriae Patris et praedecessoris nostri Eugenii papae excommunicationis fuit vinculo innodatus. Unde quoniam ecclesiastica sententia, quae in malefactores pro suis excessibus de auctoritate Romani pontificis promulgatur, rata debet et firmiter consistere, et eam usque ad dignam satisfactionem firmitatis robur necesse est obtinere, nihilominus sollicitudini tuae praesentium significatione injungimus ut, si ita est, praedictum G. publice in ecclesia tua excommunicatum denunties, [Col. 0969C] et usque ad dignam satisfactionem facias cautius evitari, et dilecto filio nostro Cameracensi electo, ut hoc idem in sua ecclesia faciat, auctoritate nostra et tua firmiter et districte injungas. Praeterea, sicut nobis est intimatum, comes Gisebaldus de Ruceio monasterio praelibato XX solidos, quos ei debet annuatim pro censu a quindecim annis retro subtraxit, et damnum sexaginta libr. et eo amplius irrogavit, et hominibus ejusdem monasterii frequentibus rapinis et exactionibus gravamina importabilia inferre praesumit, eum ad restituendum quod de censu statuto subtraxit, et ad eumdem censum in integrum deinceps persolvendum et ad restaurandum damnum sexaginta libr. et ad alia [Col. 0969D] restituenda quae per rapinas et exactiones noscitur extorsisse, vel ad justitiam super his exhibendam cum omni instantia moneas, et studiose inducas. Quem, si neutrum efficere forte voluerit, anathematis gladio ferias, donec suum corrigat digna satisfactione reatum.
Data Anagniae, IV Kal. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BERENGARIO priori ecclesiae Sanctae Mariae [Col. 0970A] Montisdesiderii, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Suscepti regiminis administratione compellimur, etc. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et ecclesiam vestram, in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui in ecclesia vestra secundum Deum et beati Benedicti Regulam, et institutionem Cluniacensium fratrum institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, etc., in quibus [Col. 0970B] haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
In primis locum ipsum in quo praescripta ecclesia sita est cum omnibus pertinentiis suis; ecclesiam videlicet Beatae Mariae cum tredecim praebendis, quas solebant habere canonici saeculares, illamque quam olim habuerunt magistri scholarum in castro Montisdesiderii, qui scholas regebant, vel pro ipsa praebenda triginta solidos Provinienses, regimen scholarum, unctionis oleum, ecclesiam Sancti Petri cum atrio, et decima et censu decem et septem solidorum, quos singulis annis presbyteri illius ecclesiae solvere debent; de oblationibus vero altaris sancti Petri jam a multis annis statutum est ut quinque partes earum, quae scilicet ad missas pro vivis offeruntur monachis, sexta vero pars presbyteris [Col. 0970C] cederet; de his autem quae ad missas pro defunctis veniunt media pars monachorum, altera presbyterorum esset; quod etiam ne ab aliquo mutaretur, Xarinus bonae memoriae Ambianensis episcopus sub anathemate interdixit; et ecclesiam quoque Sancti Sepulcri cum altari, et atrio et decima, ecclesiam de Farelli cum curte, altari et atrio et decima tota, ecclesiam de Villa cum capella du Maisnil, cum altaribus et atriis et decimis, ecclesiam quoque de Nova Villa cum altari et atrio et tota decima, ecclesiam quoque de Fretcio cum altari et atrio et decima, ecclesiam de Dommalich cum altari et atrio et tota decima, ecclesiam de Esteltay cum altari et atrio et tota decima, ecclesiam [Col. 0970D] quoque de Domna Petra cum altari et atrio et tota decima, ecclesiam quoque de Brach cum altari et atrio, totaque decima, ecclesiam de Souviller, cum capella d'Aubviller quae subjecta est ei cum altaribus, atriis et decimis, ecclesiam quoque de Contorio cum altari et atrio, et tota decima, medietatem ecclesiarum de Annethi et de Fenerii, et altarium et minutarum decimarum, ecclesiam de Cais cum altari et atrio, et duabus partibus totius majoris decimae; item villam de Curcellis cum appendiciis suis; apud Montisdesiderium molendinum de ponte, et singulis hebdomadis tres denarios Viromandensis monetae ad teloneum, panis apud Contorium, medietatem molendini de Prato; apud Forsenviller totum allodium in terris et nemoribus, [Col. 0971A] quod dedit Elizabeth Rabies, item decimam de Spatenis per manum venerabilis fratris nostri Odonis Belvacensis episcopi, petitione Rodulphi Viromandorum comitis, necnon Yvonis Suessionensis comitis, a vobis susceptam; item in episcopatu Ambianensi majorem decimam de Septemfortis, terragium de Plenivilla, et quinque modios frumenti ad molendinum novum de eleemosyna Roberti de Tournella et reditus segetis de Corbeiis. Apud Contorium molendini superioris medietatem, et aquae et mares ad jus ipsius pertinentes; apud Leplessis Rodulphi Vitali tres partes terragii de Goy. Apud Montisdesiderium medietatem molendini cognomento Engelrani. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni [Col. 0971B] et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat; salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus corpora mortuorum assumuntur. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce divina officia celebrare. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis sive de nutrimentis animalium vestrorum nullus a vobis decimas exigere praesumat.
Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum, etc.
Datum Anagniae, per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, V Nonas [Col. 0971C] Februarii, indictione VII, Incarnationis Dominicae anno 1173, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno XV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ROBERTO abbati ecclesiae Sanctae Mariae de Liskes, ejusque fratribus Praemonstratensis ordinis, Morinensis dioecesis, salutem et apostolicam benedictionem.
Justis religiosorum desideriis consentire ac rationabiliter [Col. 0971D] eorum petitionibus clementer annuere, apostolicae sedis, cui largiente Domino deservimus, auctoritas et fraterna charitas nos hortatur. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus gratum impertientes assensum, praefatam ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, ad exemplar praedecessoris nostri felicis memoriae Adriani papae, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Deum et Regulam beati Augustini, atque consuetudinem Praemonstratensis Ecclesiae in eodem loco dignoscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, [Col. 0972A] quaecunque bona in presentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum in quo memorata ecclesia sita est, cum omnibus pertinentiis suis, ex dono Drogonis quondam Morinensis episcopi, altare de Liskes cum tertia parte decimae ejusdem parochiae, et cum aliis partibus quas ibidem juste habetis ex dono Roberti de Hamis et Balduini filii ejus, terras in eadem parochia, terras ex dono Eustachii de Liskes tam in dicta parochia quam in villa de Lostinguee, [Col. 0972B] etc.
Datum Anagniae, per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, II Idus Februarii, indictione II, Incarnationis Dominicae anno 1173, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XV.
Referente nobis dilecta in Christo filia nostra nobili muliere C. comitissa Tolosana, sorore tua, ipsa disposuerat caste vivere, pro eo quod [Col. 0972C] nobilis vir Tolosanus comes vir suus ei fidem non servet, sed aliis mulieribus se conjungat illicite, eamdem comitissam satis attente monuimus, ut ad virum suum rediret. Verum quia ipsa nostris in hac parte monitis noluit acquiescere, donec praefatus comes viam hujus pravitatis ac dissolutionis relinquat, eidem comiti apostolicae exhortationis scripta direximus, ut, hujusmodi via penitus praetermissa, praedictam comitissam uxorem suam per magnos et honorabiles nuntios, missis ei et tibi litteris suis, ad se honorifice, prout convenit, revocet, data plenaria cautione, quod eamdem comitissam, prout decet tantam et tam nobilem dominam, decenter debeat et honeste tractare. Venerabilibus quoque [Col. 0972D] fratribus nostris [Pontio] Narbonensi archiepiscopo et [Adelberto] Nemausensi episcopo, et dilecto filio R. S. Mariae in Via Lata diacono cardinali dedimus in mandatis, ut eumdem comitem ad hoc faciendum monere studeant et diligenter inducere, et quidquid inde illi invenerint, nobis et tibi per litteras significare nullatenus praetermittant. Rogamus itaque fraternitatem tuam, monemus et exhortamur attentius, quatenus si praefatus comes jam dictam comitissam honorifice, sicut diximus, ad se duxerit revocandam, tu eam fraterna exhortatione commoneas, et diligenter inducas, ut ad praefatum comitem redeat: quia non est conveniens vel honestum, ut uxor debeat sine viro suo manere, dummodo ab eodem viro ita honorifice teneatur, [Col. 0973A] quod justam causam ab ipso non habeat recedendi.
Data Anagniae, XVI Kal. Martii.
Lator praesentium F., parochianus tuus, lacrymis nobis proposuit adversus eum te graviter esse commotum, pro eo quod tibi fuerit falsa relatione suggestum, ipsum tibi in nostra curia detraxisse. Unde cum omnino sit impium et iniquum innocentem nocentibus adjici, aut innoxium sanguinem condemnari, nos providere volentes, ne quamlibet poenam [Col. 0973B] reportet, unde alicujus criminis maculam non contraxit, fraternitatem tuam monemus et mandamus, quatenus si quam indignationem vel animi rancorem adversus eumdem F., quod non credimus, concepisti, cum praesertim non sit dignus Caesaris ira, ipsum sibi divino intuitu et pro reverentia beati Petri et nostra pia benignitate remittas, eique restituas gratiam et amorem, et eum non impedias, nec impediri permittas, quominus jus suum tam de medietate domus, quam de aliis super quibus ipse conqueritur sub examine delegatorum judicum valeat adipisci. Nunquam sane occurrit memoriae nostrae quod tibi detraxerit, vel in aliquo contra tuam fuerit locutus dignitatem.
[Col. 0973C] Data Anagniae, VIII Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis O. abbati et fratribus S. Petri Antissiodorensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Ea quae ad honorem et profectum Ecclesiarum rationabili providentia statuuntur approbare, et ut debitam obtineant firmitatem auctoritate apostolica roborare nos decet. Audivimus autem quod venerabilis frater noster Willelmus Antissiodorensis episcopus, [Col. 0973D] ad preces vestras et venerabilis fratris nostri Senonensis archiepiscopi, apostolicae sedis legati, ecclesiam vestram de decanatu in abbatiam mutavit, et ut in ea abbas de caetero et non decanus ordinetur firmiter instituit observandum, quam quidem institutionem sicut rationabiliter facta est, nos ratam et firmam habentes eam praesentis scripti munimine roboramus, statuentes ut ordo canonicus qui in eadem Ecclesia secundum Deum et B. Augustini Regulam noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Nihilominus ecclesiam de Venosa cum capellania de Rouvre sicut etiam in [Col. 0974A] praesentiarum rationabiliter possidetis vobis et per vos ecclesiae vestrae auctoritate apostolica confirmamus. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae constitutionis, etc.
Datum Anagniae, V Kalendas Martii, indictione VII.
Dilecti filii abbas et fratres monasterii Gorziensis [Col. 0973] Gorziense monasterium insigne ordinis S. Benedicti, in dioecesi Metensi, a Chrodegango episcopo fundatum est. transmissa nobis conquestione monstrarunt quod nobilis vir G. de Aspero-monte ecclesias [Col. 0974B] et villas ipsorum multipliciter inquietare, et homines eorumdem ad redemptionem cogere non formidat, et praeter haec praefatum monasterium in C marcis argenti damnificavit. Quoniam igitur ex injuncto nobis apostolatus officio tenemur omnium jura, et maxime religiosorum, qui in medio schismaticorum constituti, ab unitate sacrosanctae Romanae Ecclesiae non recedunt, pastorali sollicitudine defensare, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si ita est, praefatum G. sollicite moneas et diligenter inducas ut praelibatis abbati et fratribus universa ablata cum omni integritate restituat, damna data resarciat, et de illatis injuriis satisfactionem exhibeat competentem, et eos deinceps in pace et quiete dimittat. Quod si [Col. 0974C] forte commonitioni tuae parere noluerit, tu terram ejus apostolica fretus auctoritate interdicto supponas: ita quod in ea nulla divina officia, praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium, celebrari permittas, et si nec sic resipuerit, personam ejus et eorum qui sunt principales fautores malitiae suae vinculo excommunicationis astringas, quousque ipsos ad dignam satisfactionem teneas innodatos.
Data Anagniae, II Kal. Martii.
[Col. 0974D] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ALFANO Capuano archiepiscopo, ejusque successoribus canonice substituendis, in perpetuum.
Cum ex injuncto nobis a Deo apostolatus officio, etc. Hujus itaque rei consideratione, venerabilis in Christo frater archiepiscope, tuis justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam Ecclesiam, cui Domino auctore praeesse demonstraris, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona [Col. 0975A] eadem Ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, etc., in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Episcopatum Aquinatem, episcopatum Venafranum et Isernien., episcopatum Theanen., Suessan., Calinensem, episcopatum Calven., episcopatum Cajacen., episcopatum Casertanum. In Capua abbatiam S. Mariae Majoris, ecclesiam Domini Salvatoris, ecclesiam S. Joannis ad Curtim, ecclesiam S. Michaelis, ecclesiam S. Mariae de Arcu, ecclesiam Sanctorum Apostolorum, ecclesiam S. Jacobi in Castello. In dioecesi Ecclesiae Theanen., ecclesiam S. Erasmi, ecclesiam S. Mariae, ecclesiam S. Helenae, et ecclesiam S. Nicolai, quae sunt in territorio Scarpati. In loco Baulani ecclesiam S. Heliae, et ecclesiam [Col. 0975B] S. Martini. In Fontana de Corregiis ecclesiam S. Mariae. In dioecesi Ecclesiae Suessanae ecclesiam S. Luciae de loco Sorbelli. In dioecesi Ecclesiae Calinen. In Rocca Montis Draconis ecclesiam S. Rufini, et ecclesiam S. Pancratii. In dioecesi Ecclesiae Calven. ecclesiam S. Andreae ad Cementa, ecclesiam S. Germani ad Palera, ecclesiam S. Tammari de monte, ecclesiam S. Pauli de Formello, ecclesiam S. Petri de Borlerano, ecclesiam S. Symmachi, et ecclesiam S. Erasmi de Mostardino, ecclesiam Omnium Sanctorum de loco Sanguinarii: Ad Sclavos ecclesiam S. Michaelis, ecclesiam S. Petri, ecclesiam S. Mariae, ecclesiam S. Nazarii, ecclesiam S. Angeli de Jano, ecclesiam S. Mariae. In loco Camillani ecclesiam S. Angeli, ecclesiam S. [Col. 0975C] Mariae et ecclesiam S. Nicolai. In dioecesi Ecclesiae Cajacen. ecclesiam S. Angeli de Melanito, et ecclesiam S. Petri a li Bagnatori. In dioecesi Ecclesiae Casertan. ecclesiam S. Viti de Hercole, ecclesiam S. Nazarii in Campo Puzan. ecclesiam S. Petri ad Goffolli, ecclesiam S. Secundini, et ecclesiam S. Felicis. In territorio Murrone ecclesiam S. Mariae, ecclesiam S. Felicis, ecclesiam S. Petri, et ecclesiam S. Stephani. Juxta ipsam dioecesim ecclesiam S. Eufemiae, ecclesiam S. Joannis ad Gajanum, ecclesiam S. Mariae ad Lupinum, ecclesiam S. Felicis, ecclesiam S. Prisci. In loco Casapuli ecclesiam S. Nicolai, ecclesiam S. Arpii, ecclesiam S. Petri de Sarzano. In loco Marzanisi ecclesiam S. Angeli, et [Col. 0975D] ecclesiam S. Martini. In loco Campurcipi ecclesiam S. Caesarii, ecclesiam S. Procapii, ecclesiam S. Venerae. In loco Airolae ecclesiam S. Julianae, ecclesiam S. Nicolai ad Ronulas. In territorio Castelli Mare ecclesiam S. Adjutoris, ecclesiam S. Marcelli, et ecclesiam S. Blasii, ecclesiam S. Stephani, et aliam ecclesiam S. Blasii, ecclesiam S. Joannis, ecclesiam S. Nicolai, ecclesiam S. Severinae, ecclesiam S. Crucis. In loco Cancelli ecclesiam S. Angeli, et ecclesiam Omnium Sanctorum, ecclesiam S. Joannis, et ecclesiam S. Apollinaris de Patrazzano, ecclesiam S. Georgii, ecclesiam S. Joannis de Turre, ecclesiam S. Viti, ecclesiam S. Petri, ecclesiam S. Nicolai, ecclesiam S. Martini, ecclesiam S. Castrensis, ecclesiam S. Martini de [Col. 0976A] Rosella, ecclesiam S. Flaviani, ecclesiam S. Barbarae, ecclesiam S. Julianae, ecelesiam S. Andreae. In loco Arnonae ecclesiam S. Mariae, et ecclesiam S. Blasii, et ecclesiam S. Paulini, ecclesiam S. Erasmi de Cazoli. In loco Grazzanisi ecclesiam S. Joannis, ecclesiam S. Mariae, et ecclesiam S. Maximilianae, et ecclesiam S. Nicolai. Decernimus ergo, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episc.
- Ego Ubaldus Ostien. episc.
- Ego Bernardus Portuen. et S. Ruffinae episc.
- Ego Gualterius Albanen. episc.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Anastasiae.
- Ego Guglielmus presb. cardin. tit. S. Petri ad Vincula.
- [Col. 0976B] Ego Boso presb. card. S. Pudent. tit. Pastoris.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Laurentii in Damaso.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Marci.
- Ego Manfredus presb. card. tit. S. Caeciliae.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Susannae.
- Ego Petrus presbyter cardinalis tit. Sancti Chrysogoni.
- Ego Odo diaconus card. S. Nicolai in Carcere Tuliano.
- Ego Cynthius diaconus card. S. Adriani.
- Ego Ugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Vitellius diac. card. SS. Sergii, et Bacchi.
- Ego Ugo diac. card. S. Angeli.
- [Col. 0976C] Ego Laborans diac. card. S. Mariae in Porticu.
Datum Anagniae, per manum Gratiani S. R. E. subdiaconi et notarii, Kal. Martii, indictione septima, Incarnationis Dominicae anno 1173, pontificatus vero domini Alexandri papae III, anno quinto decimo.
Cum ecclesia Maurimontensis, sicut nosti, pravis sit hominibus circumventa, tanto ad ejus tuitionem promptior esse debet pastoralis sollicitudinis providentia, [Col. 0976D] quanto facilius malignorum posset violentiis et rapinis succumbere, nisi ab eorum incursibus, rigore ecclesiasticae disciplinae defenderetur. Inde est quod nos et paci et quieti ejusdem ecclesiae paterna sollicitudine volentes intendere, ipsam tuae protectioni committimus, et fraternitatem monentes attentius, mandamus, quatenus si quando de malefactoribus suis abbatis et fratrum ejusdem ecclesiae querimoniam receperis, ita prudenter ipsis assistas, et taliter eosdem malefactores a suae praesumptionis audacia studeas coercere, quod iidem fratres per studium tuae sollicitudinis debita tranquilitate fruantur, cum malefactores eorum de sua non poterunt impunitate laetari.
Data Anagniae, Kal. Martii.
Conquerentibus nobis dilectis filiis nostris abbate et fratribus Maurimontensis Ecclesiae, ad nostram noveris audientiam pervenisse quod nobiles viri comes de Magnoprato, Engobrandus de Altri et filius ejus, Petrus de Liri, Thomas de Suen, Dudo Ferrandus, Guerricus nepos ejus, et Albertus advocatus de Warno, eidem ecclesiae damna gravia per violentiam intulerunt, ipsamque in suae salutis periculum affligere non desistunt. Quoniam igitur ascribi posset negligentiae praelatorum, si ad reprobandum [Col. 0977B] improborum audaciam, qui in sacras Dei Ecclesias debacchantur, tepidus esset vigor ecclesiasticae disciplinae, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, si res ita se habet, memoratos viros studiosa exhortatione commoneas, ut damna data praescriptae ecclesiae infra XXX dies post harum susceptionem, appellatione cessante, cum integritate resarciant, et a similibus de caetero conquiescant. Si vero commonitioni tuae noluerint acquiescere, in terris eorum, sublato appellationis remedio, divina prohibeas officia celebrari, et si nec sic resipuerint, personas eorum vinculo excommunicationis astringas. Et si praefatus Albertus excommunicatus est pro alia causa, sicut nobis proponitur, ipsum etiam propter [Col. 0977C] hoc excommunicatum denunties, et tam ipsum, quam reliquos alios per provinciam tuam facias usque ad dignam satisfactionem sicut excommunicatos vitari.
Data Anagniae, II Nonas Martii.
Dilectus filius noster abbas Sancti Remigii Remensis transmissa nobis conquestione monstravit quod Hugo de Risnel ei villam de Domno-Remigio, Milo vero de S. Margareta, et Anselmus de curia [Col. 0977D] de Hilbercunt, praepositi quoque de Buseio, de Juniaco, de Marolio, de Castellione, de Vitriaco, et quidam alii ministeriales nobilis viri comitis Henrici quosdam redditus ad thesaurum monasterii S. Remigii pertinentes, et alios redditus violenter subtrahere praesumpserunt, et homines suos injuste vexare praesumunt. Garinus praeterea de Boob quamdam summam pecuniae praedicto abbati in eleemosynam legatam, per interpositionem appellationis, ne sibi solvatur impedire praesumit, et Adam de Capis quamdam terram per violentiam subtrahere non formidat. Quia igitur rata praedicti abbatis et monasterii sibi commissi pro nostri officii debito defendere ac conservare tenemur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictos [Col. 0978A] viros, si de tua provincia sunt, studiose commoneas, ut de his quae dicta sunt praefato abbati congrue satisfaciant, et de caetero ab ejus molestia et inquietatione desistant, vel sub tuae discretionis examine plenam exinde justitiam exhibeant. Quod si facere forte noluerint, eos usque ad dignam satisfactionem vinculo excommunicationis astringas. Ad haec jus illud quod habere se asserit in rebus Nicolai Catalaunensis quondam hominis sui, qui sine haerede decessit, ei integre conservari facias, vel sub tuae discretionis examine plenam exinde justitiam appellatione postposita exhiberi.
Data Anagniae, VIII Idus Martii.
Pontificalis officii dignitas, quam divina disponente gratia obtinere dignosceris, te debet ad hoc inducere ut erga subditos tuos mitis et mansuetus appareas, et si quando tibi de aliquo illorum aliqua suggesta fuerint quae te possint ad indignationem movere, non decet discretionem tuam adversus ipsum subito et [in]discrete moveri; sed si talis sit offensa, quae salva conscientia possit sine poena remitti, delinquenti debes misericorditer indulgere, aut si correctionem exigat, cum tanta humanitate corrigere, quod in severitate non videaris excedere, nec in mansuetudinem pontificalem postponere [Col. 0978C] gravitatem. Ex insinuatione siquidem O. civis Laudunensis accepimus quod, cum tu ex prava suggestione quorumdam eum de persona tua maledixisse proponeres, et ipse in praesentia tua per decem legitimos viros se constanter offerret suam innocentiam purgaturum, tu ejus purgationem recipere noluisti; timens itaque idem O. a te gravari, ad nostram audientiam appellavit. Quia igitur non conveniens est ut illum minus rationabiliter graves, qui suam apud te quaerit innocentiam excusare, fraternitatem tuam per apostolica scripta monemus et hortamur attentius, quatenus praenominato O. tuam indignationem misericorditer sine purgatione remittas, aut ejus purgatione recepta, [Col. 0978D] ei tuam gratiam et amorem restituere non postponas: ita quod tuae debeat ex hoc discretionis modestia commendari.
Data Anagniae, VI Idus Martii.
Audita olim conquestione leprosorum de Sparnaco quod, cum presbyterum non haberent, plures eorum sine confessione et viatico morerentur, tibi, si bene meminimus, scripta nostra direximus, ut tanto eorum periculo provideres. Nunc autem quia, sicut iidem leprosi nobis significaverunt [Col. 0979A] presbyter quidam, Galterus nomine, bonae opinionis et vitae, se eorum domui reddidit, fraternitatem tuam iterato monemus attentius, et mandamus, quatenus presbyterum ipsum in capella quam ibi habent instituas, sibique curam animarum de praedictis infirmis et eorum familia committere non postponas, et capellam ipsam pro se tantum et familia sua, cum exinde fueris requisitus, appellatione remota, non differas dedicare, et praefatum presbyterum ab indebita molestatione canonicorum de Sparnaco prudenter et sollicite tuearis: ita quod exinde charitas et affectio tua possit non immerito commendari, et praedicti leprosi sub defensione et patrocinio tuo possint esse a malignantium inquietatione securi.
[Col. 0979B] Data Anagniae, XVIII Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus nostris HENRICO Remensi archiepiscopo et Morinensi episcopo, S. et A. B.
Non ignorat, sicut credimus, vestrae discretionis prudentia, quomodo a Patribus et praedecessoribus nostris Romanis pontificibus universis fratribus Cisterciensis ordinis indultum sit, et a nobis etiam [Col. 0979C] innovatum, ut de laboribus suis, quos propriis manibus aut sumptibus excolunt, sive de nutrimentis animalium suorum nulli decimas solvere teneantur. Verum, sicut accepimus, canonici Morinensis ecclesiae, et praepositus de Losio et canonici sui, et abbas de Monte S. Eligii [Col. 0979D] Mons S. Eligii haud ignobile est monasterium canonicorum regularium duabus horis ab Atrebato distans. et sui canonici, et abbas et monachi ecclesiae S. Joannis Morinensis [Col. 0979D] S. Joannis Morinensis, seu in Monte dictum, monasterium ordinis S. Benedicti in suburbio Morinorum olim situm, Ypras nunc translatum. , et abbas et monachi de Ham [Col. 0979D] Hamense monasterium ordinis S. Benedicti in dioecesi S. Audomari. , et praepositus et canonici de Cassellis, et quidam alii in partibus vestris constituti, statutis apostolicae sedis in hac parte contemptis, a religiosis de Claromarisco [Col. 0979D] Clarus-Mariscus, insigne monasterium ordinis Cisterciensis, duabus horis distans a S. Audomaro. , non solum de aliis, sed etiam de quibusdam novalibus et nutrimentis animalium suorum decimas exigere non verentur, quod nemini quantumcunque religioso liceret. Quoniam igitur [Col. 0980A] neminem pati possumus vel debemus statutis sedis apostolicae contraire, fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praefatos viros ab exactione decimarum de laboribus seu de nutrimentis animalium jam dictorum fratrum, contradictione et appellatione cessante, apostolica freti auctoritate, districtione ecclesiastica compescatis, et caetera quae praedictis fratribus sunt privilegiis apostolicae sedis indulta per episcopatus vestros faciatis inviolabiliter observari.
Data Anagniae, XII Kal. Aprilis.
Querelam abbatis et fratrum S. Martini Laudunensis accepimus, quod, cum Guarinus de Cherchi quasdam eorum vineas exstirpasset, tandem tractus in causam, ad nostram audientiam appellavit. Caeterum quia altera parte veniente, nec venit praedictus G., nec pro se responsalem transmisit, causam ipsam experientiae tuae committimus, praesentium tibi auctoritate mandantes, quatenus eumdem G. moneas, et sub excommunicationis districtione compellas, ut praefatis fratribus illata damna resarciat, aut ipsis exinde coram te sublato appellationis remedio justitiae faciat complementum.
Data Anagniae, X Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio GUIGONI Forensi comiti, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum Ecclesia Lugdunensis per te saepius sit afflicta [Col. 0979D] Eo tempore, inquit auctor Vitae B. Anthelmi Bellicensis episcopi, ยซcomes Forensis Lugdunensem urbem dolo captam vastavit, cunctaque depopulans malignitatis suae rabiem erga Ecclesiam potissime demonstravit. Nam cum clerici, Deo propitio, ejus manus tanquam fugitivi et exsules evasissent, eorum domos ira succensus subvertit. Dominus [Col. 0980D] vero Eraclius, dictae urbis archiepiscopus, caeterarumque dignitatum venerabiles personae, eremum Portarum adierunt.ยป Id vero quo tempore factum sit, discimus ex charta Saviniacensis monasterii, quae sic incipit: ยซMillesimo centesimo sexagesimo primo anno Incarnationis Domini, regnante in Italia Fredelindo victoriosissimo imperatore, in Francia vero Ludovico rege, Eracleo Lugdunensem archiepiscopatum regente, ipsoque cum clericis a comite Forensi discordanteยป etc. MENESTRIER, Hist. de Lyon, p. 35; qui et Guigonis chartam subjicit, ex qua liquet pacem inter eos factam in confinibus Ansae et Villaefrancae, ยซad colloquium inter archiepiscopum Lugdunensem et me de guerra nostra habitum,ยป non quidem anno 1158 feria quarta XV Kal. Augusti, ut ibi legitur, sed anno 1162, quo dies 18 Julii in feriam quartam incidebat. , tandem inter te et filium tuum Guigonem, nec non venerabilem fratrem nostrum Guichardum, Lugdunensem archiepiscopum, apostolicae sedis legatum, et dilectos filios nostros Lugdunenses canonicos, [Col. 0981A] pro bono pacis quaedam transactio facta est et vestro juramento firmata, quae ut perpetuis temporibus inviolabiliter observetur, de verbo ad verbum duximus adnotandum.
ยซIn nomine Domini Jesu Christi, ad perpetuae pacis stabilitatem inter dominum Guichardum Lugdunensem archiepiscopum et ecclesiam Lugdunensem, atque Guigonem comitem Forensem, permutatio talis et communi consensu facta est:
ยซDominus archiepiscopus et ecclesia concesserunt comiti quidquid ipsi vel alius nomine eorum trans Ligerim possidebant, scilicet obedientiam de Nerveiaco [Col. 0981D] Nervieu. et de Saltrenen [Col. 0981D] Souternon. , usque Amionem [Col. 0981D] Amions. , et usque ad Ulphiacum [Col. 0981D] Urphรฉ. , et ultra, si quid juris praefatae obedientiae habebant, et quidquid [Col. 0981B] possidebant ab Ulphiaco usque Cerveriam [Col. 0981D] Cerviรจres. et a Cerveria usque Tyernum, retentis sibi reditibus de Sancto Joanne de Lavastris [Col. 0981D] Saint-Jean de la Vestre. , domino tamen comiti concesso dominio castri Rochafortis, quod dominus de Tyerno nomine ecclesiae possidet. Concesserunt etiam ei quidquid juris in castro S. Romani de Podio habebant, et inde usque ad Podium et Arverniam. Ab Amyone autem et aliis praedictis terminis aquilonem versus, quidquid juris archiepiscopus et tam ecclesia quam comes habebant, sibi retinuerunt, ita tamen quod in ministerio de Rodonnesio ultra Ligerim et circa Ligerim, quantum dominatio dominorum Rodonensium extenditur, non poterit ecclesia munitionem facere vel [Col. 0981C] acquirere, vel si fecerit vel acquisierit, comitis erit, quam ab ecclesia possidebit. Terras planas poterit acquirere ecclesia pro canonia vel pro eleemosyna, ita quod fiat sine interventu pecuniae, et in obedientiis suis decimas, gardas, vicarias et omnia alia ad obedientiam pertinentia.
Citra Ligerim vero concesserunt comiti a Balbigniaco [Col. 0981D] Balbigni. et Poilliaco [Col. 0981D] Poilly. usque ad vetulam Canevam [Col. 0981D] Ville-Nรจve. , quae infra terminos comitis est, quidquid juris habebant in mandamento Donziaci usque ad mandamentum Kamoseti [Col. 0981D] Chamosset. , et a mandamento Curnilionis [Col. 0981D] Cornillon. usque ad mandamentum S. Symphoriani, ita quod Maringe et Mais remanerent infra terminos comitis, et quidquid juris archiepiscopus vel ecclesia habent, a mandamento S. Symphoriani [Col. 0981D] citra Ligerim versus terram comitis, et ultra Ligerim ab Amyone et Ulfeio, et a Cerveria usque Tyernum, et a Tyerno usque ad Podium, comiti [Col. 0982A] concesserunt. Sanctum quoque Eugendum [Col. 0981D] Saint-Hรฉand. , et quidquid archiepiscopus apud Caprerias [Col. 0981D] Chevriรจres. habebat, comiti concessit Castelluttum [Col. 0981D] Chรข elus. et Fontanesium [Col. 0982D] Fontanez. sunt infra terminos comitis, excepta obedientia Grandis-montis, quam Ecclesia sibi retinet. Sacramentum quoque de S. Projecto [Col. 0982D] S. Priest. , quod comes ecclesiae debebat, et quod ibidem Gaudemarus de Jaresio nomine ecclesiae possidebat, comiti remisit, ita tamen quod castrum ab ecclesia teneat. Castrum Fergirolarum [Col. 0982D] Fougeroles. et quod Guichardus de Jaresio pro illo debebat, illud quoque quod Briannus de castro de Grangens ab ecclesia habebat, comiti concessit, salvo jure tam ecclesiae quam comitis apud Sorberium [Col. 0982D] Sorbiรจres. , Sanctus Joannes de Bonofonte, et S. Genesius [Col. 0982D] S. Genis. , Vilarium [Col. 0982D] Villars. et S. Victor [Col. 0982B] ecclesiae libere remanserunt.
Notandum vero quod in his omnibus tam archiepiscopus quam ecclesia sibi retinuerunt ecclesias, regali jure vel alio comiti concesso: paratas et census ecclesiarum cum oblationibus et sepulturis, et quidquid juris ad capellaneas dignoscitur pertinere, similiter sibi retinuerunt, possessionibus autem et earum redditibus universis, tam in decimis quam in aliis, comiti concessis, exceptis his quae ad capellaneas pertinent.
Pro his vero omnibus quae archiepiscopus et ecclesia comiti concesserunt, invicem permutationis causa comes Guigo et filius ejus Guigo, praestito sacramento, ecclesiae jure perpetuo concesserunt [Col. 0982C] ea quae infra sunt adnotata. Quidquid videlicet juris ipse comes Lugduni habebat, vel alius ejus nomine possidebat, et in appendiciis. โ Trans Rhodanum quoque quidquid ipse vel alius ejus nomine possidebat a Vienna usque ad Antonem [Col. 0982D] Anton. et usque Burgundium [Col. 0982D] Bourgoin. , nisi jure haereditario et linea consanguinitatis, aliis exclusis, ad ipsum successio fuerit devoluta. Ultra Ararim quoque castrum Perogiarum [Col. 0982D] Peroges. quod Guichardus de Antone ab eo in feudo possidebat, et medietatem Montanesii [Col. 0982D] Montaney. , quam Petrus de Monte-Loelli ab ipso habebat; Giriacum [Col. 0982D] Giry. etiam quod Hugo Discalciatus ab eo in feudo tenebat et fidelitates eorum concessit. โ Citra Ararim vero castrum Castellionis [Col. 0982D] Chรขtillon. , et quidquid tam in castro quam in mandamento habebat, [Col. 0982D] pro quo Dominus castri homagium et fidelitatem ligiam debet; castrum Liconii [Col. 0982D] Chateau-d'Oin. usque ad Vetulam-Canevam, et homagium et fidelitatem ligiam [Col. 0983A] quae pro eo debetur; Camosetum [Col. 0983D] Chamosset. quoque et mandamentum, et homagium et fidelitatem ligiam ejus; Iseronem [Col. 0983D] Iseron. cum mandamento et fidelitatem ligiam dominorum. โ Sanctus Symphorianus et mandamentum remanent infra terminos ecclesiae. โ Greziacum [Col. 0983D] Gressieu. et Argentoriam [Col. 0983D] Argentiรจres. usque ad mandamentum de Mais, feudum quoque domini de Riveria, et homagium et fidelitatem ligiam ecclesiae concessit. โ Castrum Riviriae [Col. 0983D] Riverie. et mandamentum et quidquid continetur usque ad mandamentum Castellusii infra terminos ecclesiae habetur. โ Ab Alepino versus terram comitis nullam debet ecclesia facere munitionem. โ Similiter Changium [Col. 0983D] Changy. cum mandamento suo, et duo castella Sancti Annemundi [Col. 0983D] Saint-Chanmond. cum mandamentis, suis, infra terminos [Col. 0983B] ecclesiae sunt, salva strata comitis a cruce Montisvioli [Col. 0983D] Mont-Viole. usque ad Forisium. โ Berardus de Pisaits et casamentum ejus remansit ecclesiae, unde homagium et fidelitatem debet. โ Quidquid continetur a mandato Rochetalliae [Col. 0983D] Rochetaillรฉ. usque ad Malam-Vallem [Col. 0984D] Maleval. , est infra terminos ecclesiae; specialiter quidquid Aymarus de Fernay apud Cavaniacum [Col. 0984D] Chavagnieu. a comite in feudo habebat, ecclesiae concessit et fidelitatem ejus. โ Infra quoque terminos istos dedit idem comes ecclesiae castrum Montaigniaci [Col. 0984D] Montagny. et quod in mandamento habebat, et homagium et fidelitatem ligiam; et quod habebat apud Felinas [Col. 0984D] Fรฉlines. et quidquid juris ipse vel alius ejus nomine possidebat infra dictos terminos.
ยซSciendum vero est quod infra terminos ecclesiae, [Col. 0983C] qui praetaxati sunt, comes nihil habere vel acquirere potest, vel munitionem facere, et si per violentiam vel injuriam ecclesiae fecerit, propria ecclesiae erit, nec aliquem hominum infra terminos ipsos commorantem contra ecclesiam manutenere et juvare debet. Similiter archiepiscopus vel ecclesia infra terminos comitis nullam munitionem facere vel acquirere poterit, et si quis acquisiverit vel aedificaverit, propria comitis erit, ita tamen quod eam ecclesiae nomine possidebit, nec aliquem infra terminos comitis commorantem ecclesia vel archiepiscopus contra eum manutenere vel juvare debet, nisi gladio spirituali; terras planas infra terminos comitis nomine eleemosynae vel occasione canoniae absque interventu [Col. 0983D] pecuniae datas ecclesiae, ecclesia acquirere poterit. In omnibus autem supradictis archiepiscopus jura sibi archiepiscopalia reservavit: sed quicunque castrum S. Praejecti vel Rochae tailliatae [Col. 0984D] Rochetaillรฉe. , vel Roche castrum, vel Fergirolarum [Col. 0984D] Fougeroles. , vel Grangendi [Col. 0984D] Grangens. habuerit, homagium et fidelitatem ligiam comiti debet. Quod autem comes dedit Brianno in [Col. 0984A] castro S. Annemundi [Col. 0984D] Saint-Chaumond. et in plana et mandamento, habebit idem Briannus ab ecclesia, et inde homagium et fidelitatem ecclesiae debet.
ยซSi quis vero pro rebus in hac permutatione contentis quaestionem vel guerram alterutri parti moverit, mutuum sibi auxilium propriis expensis et sine damni restitutione, bona fide, pro posse suo praestare debent, et modis omnibus cavere debent ne pro his omnibus in permutatione contentis comes excommunicetur, vel terra sua interdicto subjiciatur.
ยซIllud quoque sciendum est quod dominus archiepiscopus hanc permutationem comiti et haeredibus suis firmiter se observaturum promisit. Canonici quoque praestito sacramento firmaverunt se nullum [Col. 0984B] in canonicum ulterius recepturos, donec hoc ipsum sacramentum firmaverit, nec futuris archiepiscopis obedientiam vel fidelitatem facient donec idem se firmiter observaturos promiserint.
ยซPraeterea sciendum est, quod comes hominium et fidelitatem ligiam archiepiscopo debet. Et hoc est feudum pro quo hominio et fidelitate ei tenetur: castrum Fergirolarum, medietas de Grangent, castrum S. Praejecti, et S. Eugendus, Cambeotium, Poncinum, Villa Dei, Nerviacum cum appendiciis. Cum autem comes vel haeredes ejus fidelitatem archiepiscopo facient, supradictam conventionem sub sacramento fidelitatis se firmiter observaturos promittere debent. Decimas de feudo ecclesiae locis et personis religiosis pro anima sua commendare poterit. [Col. 0984C] Si autem alio nomine alienaverit, tantummodo de terra sua in feudo ab ecclesia recipere debet. Casamentum ecclesiae a comitatu separari non potest. Capellaniae autem ab obedientiariis minui non possunt. Inter S. Annemundum et Turrim, et S. Annemundum et S. Praejectum, neuter munitionem facere potest.
ยซIllud quoque notum fieri volumus, quod, praeter supradicta, pro hac permutatione mille et centum mareas argenti ecclesia comiti dedit.
ยซHaec autem facta sunt anno ab Incarnatione Domini 1193, praesidente papa Alexandro III, imperante Frederico Romano imperatore, regnante Ludovico piissimo rege Francorum.ยป
[Col. 0984D] Quam utique transactionem, sicut de communi assensu partium facta est, ratam habemus et firmam, eamque auctoritate apostolica confirmantes, praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel etiam aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, [Col. 0985A] indignationem Omnipotentis et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Anagniae, Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis JOANNI abbati monasterii S. Mariae de Nongento, ejusque fratribus tam praesentibus, quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
. . . . Praefatum monasterium sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti [Col. 0985B] privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et B. Benedicti Regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter conservetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis istiusmodi, praestante Domino poterit adipisci, firma vobis, vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesiam de Cociaco, cum praebendis et omnibus ad ipsam pertinentibus; altare de, etc.: . . . . Ex [Col. 0985C] dono uxoris Gaufridi de Condrino quatuor modios frumenti, etc. . . . . . Ex dono Radulphi de Cociaco centum solidos bonae monetae et viginti solidos provenientes ecclesiae S. Remigii de Coci ad vinagia accipiendos pro anima uxoris suae, etc.
Decernimus ergo, etc.
Datum Anagniae, per manum Gratiani S. Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, pridie Nonas Aprilis, indictione VII, Incarnationis Dominicae anno 1174, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XV.
ALEXANDER pontifex magnae et almae Romae, glorioso [Col. 0985D] Valentiae regi LUPO, coelestis Creatoris notitiam et bene placitum ei servitium exhibere.
Cum omnes unum Deum patrem habeamus in coelis, ipsum solum totis visceribus colere, tota debes virtute diligere, qui tantam tibi super Saracenorum gentes et regna contulit potestatem. Cum autem omnes liberos natura creasset, nullus conditione naturae fuit subditus servituti.
ALEXANDER papa, RICARDO Cantuariensi archiepiscopo.
[Col. 0986A] Cantuariensis archiepiscopus positus est super candelabrum ut luceat coram hominibus, et ad solatium cleri de clero assumptus est ad ecclesiasticae libertatis speciale subsidium, ad omnium regimen, ad munimen, ad tutamen Anglorum, cum in unam eamdemque personam intra paucos dies tria concurrerint archiepiscopus, primas, Apostolicae sedis legatus.
Intuitu charitatis et ea consideratione quia te quanquam immeriti in episcopum propriis manibus consecravimus, et tibi plenitudinem contulimus potestatis, de fratrum nostrorum consilio tuis justis petitionibus benignitate debita duximus annuendum, atque praedecessorum nostrorum piae memoriae Paschalis et Eugenii Romanorum pontificum vestigiis [Col. 0986B] inhaerentes, tam tibi quam tuis legitimis successoribus Cantuariensis ecclesiae primatum ita plenum concedimus, sicut a Lanfranco et Anselmo aliisque ipsorum praedecessoribus quondam Cantuariensibus archiepiscopis fuisse possessum constat.
[Col. 0986C] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus, archiepiscopis, episcopis, et dilectis filiis abbatibus et aliis ecclesiarum praelatis, et universis tam clericis quam laicis per regnum Francorum constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum simus evidenter experti prudentiam, litteraturam et honestatem dilecti filii nostri P. tit. S. Chrysogoni, presbyteri cardinalis, ipsumque sicut virum litteratum, providum et discretum, sincere in Domino diligamus, tanto confidentius sibi committimus quae sunt per viros honestos et providos exsequenda, quanto de fervore suae devotionis, et de prudentia sua pleniorem fiduciam [Col. 0986D] obtinemus. Inde est quod nos eumdem cardinalem pro quibusdam magis et arduis negotiis specialiter et praecipue ad partes vestras duximus destinandum, cui auctoritatem et facultatem indulsimus corrigendi quae corrigenda ibi invenerit et causas quae ad ejus audientiam perlatae fuerint, dicendi. Monemus itaque universitatem vestram attentius, et praecipimus, quatenus eumdem cardinalem, sicut virum litteratum, providum, et honestum, et a nostro latere destinatum, qui nobis charus est plurimum et acceptus, eum honore debito curetis recipere, et correctionem suam, et ea quae provida circumspectione statuerit, suscipiatis firmiter et servetis. Ita quod ipse in nobis fervorem consuetae devotionis inveniat, et nos prudentiam ac sinceritatem [Col. 0987A] dignis in Domino laudibus commendemus.
Datum Anagniae, XV Kal. Maii.
Cum in omnibus laudabiliter et efficaciter experti simus fervorem tuae gratissimae devotionis, certa nobis spes est et indubitata fiducia, quod absque sollicitatione nostra, libenter velis efficere quae ad pacem Ecclesiae pertineant et profectum. Verum quia nobis imminet prudentiam tuam super [Col. 0987B] his sollicitam reddere, quae nobis expediant et Ecclesiae, fraternitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus atque mandamus, quatenus charissimum in Christo filium nostrum L. illustrem Francorum regem fratrem tuum, studiosa et frequenti exhortatione commoneas, ut reformationi pacis inter Ecclesiam et Imperium juxta commonitionem dilecti filii nostri P. tituli S. Chrysogoni presbyteri cardinalis [Col. 0987D] Petri, qui ab Alexandro III creatus cardinalis, ab eodem anno 1173 missus est in Gallias, ut [Col. 0988D] componeret pacem inter reges Ludovicum Francorum et Henricum Anglorum, teste Ciaconio. , quem ad eumdem regem dirigimus, si quo modo omnipotens Dominus honestam viam pacis sibi aperuerit, ferventer intendat, et in verbo pacis juxta consilium ejusdem cardinalis procedat. Ad habendam quoque pacem cum Henrico illustri Anglorum rege, quantum, salvo [Col. 0987C] honore suo, poterit, animum suum clementer inclinet, quia timendum est, ne si inter eosdem reges diutius hujusmodi guerra duraverit, occasione hujus contentionis, utriusque regno dispendia rerum et pericula proveniant personarum, et orientalis terra exponatur, quod avertat Dominus, direptioni paganorum. In his autem et in aliis quae idem cardinalis ex nostra tibi parte proponet, indubitatam sibi fidem adhibeas, eumque sicut virum litteratum, discretum et providum, et charum nobis plurimum et acceptum, honeste recipias et pertractes, et ita circa eum tuam exhibeas gratiam et amorem, quod exinde affectioni tuae uberrimas teneamur gratias exhibere.
Data Anagniae, XIII Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus suffraganeis Cantuariensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Significavit nobis venerabilis frater noster Cantuariensis archiepiscopus, sedis apostolicae legatus, quod si quando vos appellatis ad praesentiam nostram, vel archidiaconi vestri, super aliquo [Col. 0988A] certo negotio a praesentia ejus, archiepiscopatus et archidiaconatus sub protectione apostolica ponitis et appellatis ad annum; et interim neque de praeteritis commissis, neque de novis excessibus vestris, sive de subjectorum vestrorum delictis permittitis ipsum cognoscere, et omnem justitiam ejus suspenditis, et prorsus evacuatis. Quoniam igitur providendum nobis est, ne appellationis obtentu aut manifesta delicta remaneant incorrecta, aut subditi vestri de suorum excessuum impunitate laetentur, fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus si vos episcopatus, aut archidiaconi vestri archidiaconatus suos apostolicae protectioni subjiciunt, et ad audientiam nostram appellant, propter hoc memoratum archiepiscopum [Col. 0988B] nullatenu impedire tentetis, quominus de causis vel excessibus subditorum vestrorum cognoscere valeat, et juxta meritorum qualitatem ipsos debita animadversione punire, aut etiam excessus vestros, si qui manifesti sunt et notorii, his duntaxat exceptis super quibus est appellatio interposita, possit digne corrigere, et quod injuste factum est, ad rectitudinis tramitem revocare.
Datum Anagniae, II Idus Maii.
[Col. 0988C] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GUALTERIO priori Ecclesiae Praemonstratensis ordinis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere, etc., in primis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Deum et beati Augustini Regulam atque institutionem Praemonstratensium fratrum, in eodem loco institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, etc., in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
[Col. 0988D] Locum ipsum in quo praefata ecclesia sita est, cum omnibus pertinentiis suis, campum Aureae Vallis, Alajot, medietatem decimae et dominii de Sancto Vincentio, Bizantum et grangiam Montis Leonis, terram de Tarnat, terram de Assonat apud Plaudiacum clausum, Valleriae apud sanctum Germanum, molendinum sancti Andreae . . . . matrimonii de Claromonte, de Camalerica, de Bellomonte, de Montferrando, de Gorzat, de Sancto Avito, de Pompinat, de Sancto Vincentio, de Romagnat, de Albiriat, de Sayra, de Sancto Maximino, de Gergoia, de Noanon Dorcinet, de Sancto Leodegario.
[Col. 0989A] Paci quoque ac tranquillitati vestrae paterna diligentia providere volentes auctoritate apostolica prohibemus ut infra clausuram locorum seu grangiarum vestrarum nullus violentiam facere, rapinam seu furtum committere, aut ignem opponere, vel homines capere, seu interficere audeat. Praeterea cum commune interdictum terrae fuerit, liceat vobis clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce divina officia celebrare. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia matricis ecclesiae. Ad haec vobis liceat clericos vel laicos liberos [Col. 0989B] et absolutos, et a saeculo fugientes ad conversationem vestram recipere, et eos absque ullius contradictione in vestra ecclesia retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum, post factam in eodem loco professionem, sine licentia abbatis sui, fas sit de claustro discedere; discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere.
Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas praesumat exigere. Obeunte vero te nunc ejusdem loci priore, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibidem qualibet subreptionis astutia seu violentia [Col. 0989C] praeponatur nisi quem fratres communi consensu, vel pars consilii sanioris secundum Dei timorem et B. Augustini Regulam providerint eligendum.
Datum Anagniae, per manum Gratiani Sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, Idibus Maii, indictione anno 1174, pontificatus vero domni Alexandri papae tertii an. XV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis RADULFO priori Sanctae Mariae de Luffelde, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, [Col. 0989D] regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, etc. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus et praefatam ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, etc., in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum in quo praefata ecclesia sita est, cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam Sanctae Mariae de Lodeford cum omnibus pertinentiis suis, locum S. Mariae, capellam Sancti Thomae martyris, locum Sanctae Mariae de Stlechamstude cum omnibus [Col. 0990A] pertinentiis suis, locum de Eradetnel cum omnibus pertinentiis suis, villam quae dicitur Obersawe cum omnibus pertinentiis suis, terram quam habetis in Langeport, terram quam habetis in Waveduns, terram quam habetis in Saldene, duas partes decimarum de dominio ejusdem villae, terram quam habetis in Lechamstude, terram quam habetis in Westburt, terram quam habetis in Bedford cum quodam manso ante portam archidiaconi, terram quam habetis in Selveston, decimam panis de domo Hamonis filii Manfelini, decimam panis de domo Willielmi de Brun, decimam panis de domo Willielmi de Brun, decimam panis de domo Willielmi de Lillingstan, domum quam habetis in Storhampton.
Praeterea cum commune interdictum terrae fuerit, [Col. 0990B] liceat vobis clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce divina officia celebrare. Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus a vobis decimas exigere praesumat. Liceat quoque vobis laicos vel clericos liberos et absolutos e saeculo fugientes ad conversationem vestram recipere, et eos absque ullius contradictione prohibemus ne ulli fratrum vestrorum, post factam in eodem loco professionem sine licentia prioris sui aliqua levitate fas sit de claustro discedere; discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Nulli etiam liceat vobis, vel ecclesiis vestris novas et indebitas exactiones [Col. 0990C] imponere; antiquas vero et rationabiles consuetudines, libertates et immunitates ecclesiae vestrae, vobis et eidem ecclesiae vestrae auctoritate apostolica confirmamus. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse sancimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salvo nimirum jure illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci priore, vel tuorum quolibet successorum nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati [Col. 0990D] Benedicti Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur, etc.
Datum Anagniae, per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, IV Idus Junii, indictione VII, Incarnationis Dominicae anno 1174, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0991A] filiis priori NICOLAO ecclesiae de Stokes, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosis desideriis dignum est nos facilem praebere consensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Eapropter, dilecti in Domino filii, etc., ut supra. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum, et B. Benedicti Regulam in eodem loco noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona, etc. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum in quo praefatum monasterium situm est, cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam [Col. 0991B] de Hunedena, ecclesiam de Baisse, ecclesiam de Clara, ecclesiam de Bradelea parva, ecclesiam de Trillame, ecclesiam de Bures, ecclesiam de Caveham, ecclesiam de Cremplisham, ecclesiam Sancti Clementis de Norwico, ecclesiam de Frisentuna, constitutas in episcopatu Norwicensi; in episcopatu Lundoniensi, ecclesiam de Bertedeld, ecclesiam de Tartede, ecclesiam de Essa, ecclesiam de Belham, ecclesiam de Stamburnia; in episcopatu Wintoniensi ecclesiam de Wakinges; in episcopatu Roffensi ecclesiam de Peccham; decimas quas habetis in Sancford, decimas quas habetis in Berdefeld, decimas quas habetis in Pitelinge-kege, decimas quas habetis in Stinchingefeld, decimas quas habetis in Toppesfeld, decimas quas habetis in Wicham, [Col. 0991C] decimas quas habetis in Badeleja, decimas quas habetis in Nertstert, decimas quas habetis in Deseninge, decimas quas habetis in Baisse, decimas quas habetis in Stanesfeld, decimas quas hatis in Clara, decimas quas habetis in Hunedena, decimas quas habetis in Namstede, decimas quas habetis in Bomestede, decimas quas habetis in Nowerelle, decimas quas habetis in Bucheshale, decimas quas habetis in Slinestede, decimas quas habetis in Deleford, decimas quas habetis in Chippelec, decimas quas habetis in Culinges, decimas quas habetis in Poselingeworde, decimas quas habetis in Belilee, decimas quas habetis in Seham, decimas quas habetis in Corneres, decimas in Belcham [Col. 0991D] Petri, decimas in Belcham Rspertes, decimas in Delham, decimas in Bestingetorp, decimas in Kedeswele, decimas in Chodham, decimas in Steinglingeherste, decimas in Beneclee, decimas in Nalstede, decimas in Atveredesfeld, decimas in Denordestune, decimas in Nanchesdune, decimas in Cavenedis, et in Sturemare, et in Barve, et in Tillebere, et in Chediatune, et in Nalesford, et in Naveringeland, et in Witervele, decimas Villielmi de Bisnai, terram Rogerii carpentarii in Stokes, qui fuit escambiata pro terra vestra de Clara, terram de Sterneham quam dedit vobis Galfredus filius Alinandi, terram de Neni, quam dedit vobis Adam filius Guarini, molendinum de Waldnigefeld, quod dedit vobis Helinandus dapifer comitis Clarae, [Col. 0992A] terram in Trillawe, quam Robertus pincerna dedit vobis, terram de Bridebroc, terram de Naverelle terram de Polee, terram de Bradelece, terram de Belcham, terram de Esse, et centum solidatas terrae, quas habetis ex dono Rogerii comitis Clarae, cum ageret in extremis.
Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Cum autem commune interdictum terrae fuerit, liceat vobis clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, supressa voce divina officia celebrare. [Col. 0992B] Liceat quoque vobis clericos vel laicos liberos et absolutos, saeculo fugientes ad conversationem vestram recipere, et eos absque ullius contradictione in vestro monasterio retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum, post factam in eodem loco professionem, liceat de claustro sine prioris sui licentia discedere; discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere, nisi ad arctiorem vitam voluerit transmigrare. In parochialibus autem ecclesiis, quas tenetis, liceat vobis sacerdotes eligere et episcopis praesentare, quibus, si idonei fuerint episcopus animarum curam committat, ut de plebis quidem cura episcopo, vobis autem de temporalibus debeant respondere. Prohibemus etiam ne alieni licitum [Col. 0992C] sit, novas et indebitas consuetudines in ecclesias vestras inducere. Sane novalium vestrarum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum nullus a vobis decimas praesumat exigere.
Decernimus ergo, etc., salva nimirum apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia.
Datum Anagniae, per manum Gratiani sanctae Romanae Eecclesiae subdiaconi et notarii, II Kal. Julii, indict. VII, Incarnationis Dominicae anno 1174, pontificatus vero domni Alexandri papae II, anno XV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BASILIO abbati ecclesiae Sanctae Mariae, et Sancti Martini Chorensis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, etc. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, etc., statuentes ut quascunque possessiones, etc., in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Locum ipsum, in quo praefatum monasterium situm est cum omnibus pertinentiis suis, et ipsam [Col. 0993A] villam, quae dicitur Chora, et furnos, et molendina, et totam justitiam villae cum hominibus suis, et nemora, scilicet Fraite-chaloet, et partem suam de Rogeo, et aquam de rivo. . . Cholistri usque ad rivum de Prisciaco: ecclesiam de Domeziaco cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam de Bazochiis cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam de Montezabo cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam de Novemfontibus, ecclesiam de Montevigneo cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam de Sancta-Christiana cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam de Petrapertusa cum omnibus pertinentiis suis, capellam de Curte ad celebrandum divinum officium, ecclesiam de Vassiaco cum appendiciis suis, et unum. . . . . . censualem in qualibet domo totius [Col. 0993B] parochiae, capellae de Chora, et ecclesiae Sancti Andreae ecclesiae de Castelud, ecclesiae de Epure, ecclesiae de Montezabo, ecclesiae de Sassiaco, ecclesiae de Venus, ecclesiae Sanctae Mariae de Maer, ecclesiae de Dornachiaco, ecclesiae de Briva, ecclesiae de Cersi, ecclesiae de Petrapertusa, ecclesiae de Domitiaco, ecclesiae de Bazochiis, ecclesiae de Montevineo, et usum quem habet ecclesia de Chora in nemoribus domini de Petrapertusa, in Faiis, in Herbert, in Batert, in Brolio, in Chaneio de Veles, et in suis Battitiis, in Sauvezea, et partem suam in bosco de Cumbis, et sedem grangiae in eodem bosco liberam ab omni servitio castri quod dicitur Petrapertusa, et custodem grangiae similiter, et liberam donationem, venditionem, invadiationem cujuslibet [Col. 0993C] possessionis in toto casamento praedicti castri, quicunque eam faciat de jure suo ecclesiae praedictae, et mediam cosdumam uniuscujusque domus de Uziaco, et de villa urbana, si fuerit in casamento Pontii de Petrapertusa, et terram, et tertias et census, et cosdumas, et homines, et decimam culturae monachorum de Minoda, secundum quod pertinet ad praedictam abbatiam, et terram, et tertias, et census, et cosdumas, et decimas, et homines, et nemora de Oziaco, et de Ciriaco, et de Ochis, et de Urbiniaco, et de Ateis, et de Mullet, et de Empuriaco cum omnibus justitiis, et cosdumis quas praedicta abbatia habet in eis, et terram, et tertias et cosdumas, et decimas, et census, et prata, [Col. 0993D] et vineas, et homines de Domitiaco, et de Basochiis, et de Flaiaco, et de Cistriaco, et de Dormitiaco, et de Monteadversiaco, et de Carentiaco, et de Chalauro, et de Seobreo, et de Petrapertusa cum omnibus justitiis et cosdumis, quas praedicta abbatia habet in in eis. Prioratum quoque de Curte cum tota justitia villae, cum decimis culturae monachorum, et terras, et tertias, et census, et cosdumas, et homines, et partem nemoris de Arvial. Terram, et tertias, et census, et cosdumas, et prata de Sancta Columba, et de Massiaco, et de Boisum, et de Antiaco, et de Montoliblo cum omnibus justitiis et cosdumis quae pertinent ad praedictum prioratum. Prioratum etiam de Vasiaco cum omnibus terris, pratis, et cum tertiis, censibus, decimis culturae monachorum, et [Col. 0994A] cum placito generali, cum nemore de Sarreia, et cum omnibus justitiis et cosdumis quas praedictus prioratus habet in jam dicta villa, terras, et tertias, et census, et omnia jura quae praedictus prioratus habet in villa de Berriaco.
Cum autem commune interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis non pulsatis campanis suppressa voce divina officia celebrare. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia, seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem, et beati Benedicti Regulam providerint eligendum.
[Col. 0994B] Decernimus ergo, etc.
Datum Anagniae, per manum Gratiani S. Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XVI Kal. Aug, ind. XVI, Incarnat. Domin. an. 1173, pontific. vero D. Alexandri papae III an. XV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, etc.
Cum ecclesia beati Martini Turonensis nullum, praeter Romanum pontificem, episcopum habeat, mandatur archiepiscopis et episcopis, etc.
Datum Anagniae, III Nonas Augusti pontificatus [Col. 0994C] nostri anno XV.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio CHUNRADO Moguntino archiepiscopo et apostolicae [Col. 0994D] sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto fidem et devotionem tuam circa nos et Romanam Ecclesiam esse novimus puriorem, et prudentiam et sollicitudinem tuam in omnibus magis experti sumus, tanto securius tibi committimus exsequenda quae virum providum et constantem requirunt, et cum multa circumspectione exsecutioni debent mandari. Sane locorum vicinitas, nobilitas, et prudentia tua non te sinunt aliquatenus ignorare factum illud enorme, quod nuper contra venerabilem fratrem nostrum Adalbertum Salzburgensem archiepiscopum, non sine multa cordis amaritudine intelleximus attentatum fuisse a viris illis de quorum fide non videbamur in aliquo dubitare [Col. 0995A] Audivimus siquidem, quod cum venerabilis frater noster, Garcensis episcopus, Ratisponae electo Brixinensi munus consecrationis, contra interdictum praefati archiepiscopi, quod sibi non licuit, impendisset, idem Brixinensis cum praedicto Gurcensi contra eumdem archiepiscopum convenire praesumpsit, et proxime post consecrationem suam sequenti die in ipsum archiepiscopum depositionis sententiam promulgavit, et in ecclesiam Salzburgensem ad electionem Berthesgadensem praepositum, virum utique qui quondam religiosus habitus est et catholicus, ausu temerario intrusit, et clerum ab obedientia et laicos a fidelitate ipsius archiepiscopi absolvere non dubitavit. Miramur itaque nec mirari sufficimus, de praedicto Gurcensi et Brixinensi, [Col. 0995B] quorum alter, Gurcensis videlicet, ab initio promotionis suae et ante, ut credimus, ferventem circa nos et Romanam Ecclesiam scriptis et nuntiis devotionem ostendit, et de altero, scilicet Brixinensi, qui dum simul scholasticis disciplinis, praecipua quadam familiaritate nobis tenebatur adstrictus, et multae religionis et honestatis esse probatur, et se catholicum profitetur, quomodo in tam novum, enorme et inauditum facinus proruperunt, cum non potuerunt, nec dubitaverunt in quemlibet episcopum, ne dum in praefatum archiepiscopum, cui debent obedientiam et reverentiam, sine mandato Romani pontificis sententiam promulgare, maxime quia idem archiepiscopus, sicut nosti, utpote canonice [Col. 0995C] electus, a nobis confirmatus est, et de manu tua pallium in plenitudinem officii pontificalis accepit. Licet autem praedicti Gurcensis et Brixinensis asserant praefatum episcopum sub obedientia et devotione nostra, in praescripta Ecclesia positum esse, non videmus tamen, nec videri potest ab aliquo, quomodo possit, vel debeat esse, ut qui de mandato et auctoritate nostra in ipsa Ecclesia archiepiscopus fuerit institutus, nobis ignorantibus amoveatur ab eadem Ecclesia et alius favore terreni principis sibi superbiatur. Quomodo igitur, cum eadem Ecclesia nullo unquam tempore labe fuerit schismaticae pravitatis infecta, providendum nobis est et omnibus eamdem Ecclesiam diligentibus, ut de novo alicujus spurcitia contagionis non respergatur, [Col. 0995D] prudentiam tuam, de qua omnimodam spem et fiduciam gerimus, ad ejus enormitatis correctionem sollicitandam duximus et propensius commonendam. Inde est quod tam enorme facinus cassantes, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus et praecipimus, quod factum ipsum publice denunties irritum et inane, et omni gratia et favore humano postposito, memoratum Gurcensem et Brixinensem, et praepositum Salzburgensem, qui hoc attentaverunt, a tam stulto proposito satagas quantocius revocare, indicto eis termino, nec nimis longo, nec nimis arcto, intra quod tempus idem intrusus ad Ecclesiam suam Deo militaturus de caeteris redeat, et ad obedientiam et devotionem memorati archiepiscopi revertatur et eidem intruso inter caetera [Col. 0996A] proponas, ne ambitionem dignitatis et honoris religioni et honestati velit praeferre, sed in simplicitate cordis sui Deo famuletur, et tam clero quam populo ad suam Ecclesiam pertinenti nostra auctoritate praecipias, ut praefato archiepiscopo, sicut magistro et praelato omnimodam exhibeant obedientiam et honorem. Qualiter autem in facto profeceris, per tuas nobis litteras plene studeas intimare.
Datum Anagniae, VI Idus Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, Sibotoni praeposito et clero Salzburgensis Ecclesiae. salutem et apostolicam benedictionem.
Audivimus non sine multo cordis dolore et amaritudine quomodo a te, praeposite, enorme factum in venerabilem fratrem nostrum archiepiscopum vestrum fuerit attentatum, cui sicut magistro et praelato vestro tenemini obedientiam et reverentiam exhibere. Illa siquidem praeclara fama laudis et nominis, qua eadem Ecclesia de conservatione catholicae unitatis ubique sibi ad Deum et homines comparavit, vos a tam inhonesto proposito debuit [Col. 0996C] potissimum revocare. Sane decuit vos sollicite ac diligenter attendere, et meditatione sedula cogitare in quo statu vir sanctae recordationis Eberhardus quondam archiepiscopus vester et bonae memoriae Chunradus successor ejus, nec non praedecessores eorum eamdem rexerunt Ecclesiam, ut ab eorum via non possetis quomodolibet declinare, sed ipsorum vestigiis studeatis omnimodis inhaerere. Non videmus utique, nec potest videri ab aliquo, quod electio, confirmatio vel palliatio praedicti archiepicopi, praesertim sine auctoritate Romani pontificis, cassari debuerit, et alius superponi, cum idem archiepiscopus, sicut nostis, a nobis fuerit confirmatus et pallium, id est plenitudinem officii pontificalis receperit, et de exhibenda sibi obedientia [Col. 0996D] ad vos et ad alios suae jurisdictionis nostrum emanaverit saepe mandatum. Super quo siquidem tanto miramur amplius et movemur quanto nos Ecclesiam vestram pro fenore devotionis vestrae ampliori charitate diligimus, et majori moestitia afficimur et dolore, si quid fiat aliquando, quod ad diminutionem vestrae laudis et nominis, vel ad derogationis honestatem videatur quomodolibet redundare. Licet autem in facto ipso devotionem nostram sicut audivimus, et obedientiam praetendatis, non videmus tamen, nec videri potest ab aliquo, quomodo salva obedientia nostra et honestate hoc potuerit fieri. Quoniam igitur factum ipsum, cum omnino sit divinae et humanae legi contrarium, non debemus, nec possumus sustinere; nos id sicut [Col. 0997A] cassandum, est et ipso jure cassatum, apostolica auctoritate cassantes, universitati vestrae mandamus et in virtute obedientiae praecipimus, quatenus ad vos ipsos quantocius redeuntes, quid famae vestrae expediat et saluti sollicite cogitetis, et ab hujusmodi inhonesto proposito sine dilatione qualibet redeuntes, ad obedientiam et devotionem memorati archiepiscopi revertamini, eique sicut magistro et praelato vestro devoti sitis atque subjecti; et tales in hoc et in aliis vos exhibere curetis, quod opera vestra aliis praebeant exempla virtutum. Si vero secus, quod nos non arbitramur, feceritis, quanto ferventius vos et Ecclesiam vestram diligimus, tanto acrius a tam illicito facto curabimus, auctore Domino revocare. Quia non videremur vos [Col. 0997B] sincere diligere, si famae et honestati vestrae paterno non consuleremus affectu.
Data Anagniae, VI Id. Septemb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ADALBERTO Salzburgensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Audito et intellecto illo enormi facto, quod est adversum te non sine offensa Dei et derogatione [Col. 0997C] nostra nequiter attentatum, mirati sumus admodum et commoti, utpote qui personam tuam pro fervore devotionis tuae sincera in Domino charitate diligimus, et pacem et quietem tuam desideramus, sicut nostram specialem et propriam turbationem, quae tibi et Ecclesiae tuae imminet, non reputamus aliquatenus alienam. Inde itaque fuit, quod nos factum ipsum, utpote divinae et humanae legi contrarium, apostolica auctoritate cassantes, viris illis, qui tantae fuerunt praesumptionis auctores scripta, nostra direximus, eosque a tam iniquo proposito pastorali sollicitudine revocantes, super hoc venerabili fratri nostro Chunrado Moguntino archiepiscopo apostolicae sedis legato scripsimus, sicut ex rescriptis litterarum [Col. 0997D] nostrarum tibi plenius innotescet. Tu itaque in Domino conforteris, et viriliter agas, in eo ponens spem, qui te poterit a pressuris et angustiis liberare, et post tantam turbationem, pacem tibi dabit per suam gratiam et quietem. Ut autem omnipotentem Dominum magis propitium habere valeas et placatum, ei tota devotione studeas subesse, et his ferventer intendere, quae tibi placita sunt et accepta, et ad recuperandum patrimonium Ecclesiae, et ad conservandam Ecclesiam ipsam in fide et unitate catholica, ut vir prudens, providus et discretus, toto studio attendas. Nos igitur firmum propositum et promptam tibi gerimus voluntatem, personam tuam sicut charissimi fratris abundantiore charitate diligere, et in persecutionibus et in [Col. 0998A] angustiis tuis, omne quod cum Deo possumus, consilium et auxilium exhibere.
Data Anagniae, VI Id. Sept.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis B. decano et capitulo Parisiensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto fervorem devotionis vestrae laudabilius sumus et efficacius in multis experti, tanto libentius jura et libertates Ecclesiae vestrae conservare [Col. 0998B] volumus et tueri, et vestris justis postulationibus benignius condescendere, ut de sinceritate devotionis, quam erga nos et Romanam Ecclesiam geritis, gratiam nostram uberius sentiatis. Eapropter, dilecti in Domino filii, officii nostri debito provocati, et petitionibus vestris clementer inducti, libertates et antiquas et rationabiles consuetudines Ecclesiae vestrae, a tempore sanctae recordationis patris et praedecessoris nostri Eugenii papae, usque ad nostra tempora observatas, ratas habemus et firmas, easque auctoritate apostolica confirmantes, perpetuam in posterum decernimus habere firmitatem. Ad haec cum quaedam monasteria et ecclesiae praebendas habeant in Ecclesia vestra, et dilecto filio nostro magistro Mainerio praebenda Sanctae Genovefae [Col. 0998C] concessa sit, veriti ne paulatim subrependo in detrimentum praedictorum monasteriorum et ecclesiarum, et in gravamen vestrum hujusmodi consuetudo inoleat in Ecclesia vestra, postulastis a nobis ut super hoc juri vestro et indemnitati eorumdem monasteriorum et ecclesiarum, pastorali deberemus sollicitudine praecavere. Inde est quod praesenti scripto arctius inhibemus ne de aliqua praebendarum, quas praescripta monasteria vel ecclesiae habent in Ecclesia vestra, quamlibet personam canonicare cogamini. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis et constitutionis infringere, vel etiam aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem [Col. 0998D] omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Ferentini, V Kal. Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio Petro tituli Sancti Chrysogoni presbytero cardinali, apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
Licet mandaverimus ut hi qui volunt docere nihil pro scholis regendis ab aliquo exigant, juxta [Col. 0999A] illud: Veni et audi: volentes tamen honestati et litteraturae magistri Petri, cancellarii Parisiensis, quantum salva honestate possumus, prompta benignitate deferre, quem speciali praerogativa diligimus et volumus honorare, discretioni tuae mandamus, quatenus, habito consilio cum venerabilibus fratribus nostris Willelmo Senonensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, et II. Remensi archiepiscopo, et aliis dignis et honestis personis, super regimine scholarum Parisiensium, quod tibi visum fuerit, ita quod personam jam dicti Petri non excedat quod exinde feceris, circumspecta diligentia provideas atque disponas: eam cautelam et maturitatem adhibiturus, quod non videaris modum excedere, et illi qui scholas rexerint non debeant [Col. 0999B] immoderate gravari.
Datum Ferentini, IV Kal. Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis decano et capitulo Parisiensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Justitia postulat et ratio persuadet ut his uberius debeamus gratiam impendere, et suis justis postulationibus benignius nostrum impertiri favorem, qui circa nos et Romanam Ecclesiam multa noscuntur devotione fervere, et nostram exsequuntur facilius [Col. 0999C] voluntatem. Inde est quod cum vos ad preces nostras dilecto filio nostro Roberto de Beelei vicario B. Petri Fossatensis super illas octo libras, quas in Ecclesia vestra praeter stationes et minutos redditus solebat annuatim percipere, sex libras annis singulis liberaliter addideritis; nos providere volentes ne vobis in damnum vel praejudicium convertatur quod ob reverentiam nostram prompta devotione fecistis, apostolica auctoritate statuimus ut occasione additionis quam fecistis memorato Roberto aut dilecto filio nostro magistro Macario, cui praebenda Sanctae Genovefae concessa est, non possitis a praescriptis ecclesiis quomodolibet molestari, quominus post eorumdem Roberti et Mainerii decessum, in eumdem [Col. 0999D] statum eaedem praebendae redeant in quo ante additionem factam fuisse noscuntur. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae constitutionis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Ferentini, V Idus Novemb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis HEUDINO praeposito et caeteris Pistoriensis [Col. 1000A] canonicae fratribus, tam praesentibus quam futuris, in regularis vitae observantia permansuris, in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, etc., ut in bulla Eugenii III pro iisdem data an. 1151, Dec. 11 (Patr. t. CLXXX, col. 1480, exceptis his quae sequuntur variis lectionibus . . . . Lucii et Sanctae recordationis Patris et praedecessoris nostri Eugenii . . . . Coercendum tibi, fili praeposite, vel successoribus tuis. Capellam S. Vitalis et ecclesiam de Vico Fario in porta Lucense . . . . Gerardus filius Baronci . . . . Ad supernae beatitudinis gloriam.
Subscriptiones vero hae sunt:
- Ego Alexander, catholicae Ecclesiae episcopus.
- [Col. 1000B] Ego Hubaldo, Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus, Portuensis, S. Rufinae episcopus.
- Ego Gualterius, Albanensis episcopus.
- Ego Joannes, presbyter card. SS. Joannis et Pauli T.T. Pamachii.
- Ego Guill. presbyter card. T.T. S. Petri ad Vincula.
- Ego Ardicio, diac. card. S. Theodori.
- Ego Cinthyus, diac. card. S. Adriani.
- Ego Laborans, diac. card. S. Mariae in Porticu.
Datum Ferentini, per manum Gratiani S. R. E. subdiaconi et notarii, XIII Kal. Decembris. indic. VIII. Incarnationis Dominicae anno 1174, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno sexto decimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio GUILIELMO illustri Siciliae regi, et haeredibus ejus, in perpetuum, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex debito suscepti regiminis, qualitates attendere cogimur, et merita singulorum, ut circa omnes sic exsequamur dispensationis creditae ministerium, quod [Col. 1000D] devoti Ecclesiae filii, pro modo personarum, et merito, ab apostolica sede cui, licet indigni, disponente Domino, praesidemus, gratum suae reportent petitionis effectum. Hac siquidem ratione tanto libentius et benignius regiae volumus serenitati deferre; et tuae conscendere voluntati, in his maxime quae Redemptori nostro grata sint et accepta, et tuae saluti et nomini fructuosa, quanto personam tuam, sicut charissimi filii et christianissimi regis, abundantiori charitate diligimus, et de tuae gratissimae devotionis fervore, nobis et Ecclesiae Dei gratiora commoda pervenisse recolimus, et jugiter credimus, auctore Domino perventura, ut circa Deum et sacras ejus ecclesias majorem semper devotionem et reverentiam habeas, et ferventius cultui justitiae et operibus [Col. 1001A] pietatis intendas, cum de praerogativa nostrae dilectionis et gratiae fueris efficaciter consecutus, quod pio et ferventi desiderio concupiscis. Unde, cum monasterium in honorem beatae Mariae Dei genitricis et virginis, sicut non solum ex litteris tuae celsitudinis, sed etiam aliorum certa relatione, non sine multo gaudio, et cordis laetitia audivimus, super Sanctam Ruriaciam, divinae gratiae inspiratione, regalibus construere coeperis opibus et largissimis, et amplissimis possessionibus disposueris, Domino cooperante, ditare, ut locus ille celebris habeatur et ibi ad serviendum Deo, conventus institui debeat monachorum. Nos pium votum et propositum tuum in hac parte praeconio dignissimae laudis extollimus, et petitionibus tuis ad exsequendum pium opus, [Col. 1001B] quod, Domino inspirante, coepisti tam benignum quam jucundum impertimur effectum.
Eapropter, charissime in Christo fili, pro unica et spirituali affectione, quam ad te, sicut ad Christianissimum regem habemus, de consilio fratrum nostrorum, apostolica auctoritate statuimus ut monasterium ipsum nullo archiepiscopo vel episcopo, aut alii personae ecclesiasticae, nisi tantum Romano pontifici, aliquo tempore sit subjectum, sed potius ab omni debito et subjectione aliarum ecclesiasticarum personarum liberum et absolutum semper existat. Insuper etiam praesenti scripto sancimus, ut omnia praescripto monasterio extra regnum tuum oblata, vel offerenda, commutata vel commutanda, perpetuo in abbatis et conventus ejusdem monasterii [Col. 1001C] potestate permaneant. Ea vero, quae infra regnum tuum, eidem monasterio collata sunt, vel conferentur, commutata sunt, vel commutabuntur, cum voluntate tua ac haeredum tuorum illibata persistant. Liceat etiam abbati et conventui praefati monasterii per ordinationem clericorum, vel monachorum, qui in monasterio, vel pertinentiis ejus fuerint ordinandi, quemcunque voluerint catholicum advocare antistitem, et ab eo ordinationes eorum, chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum recipere; qui gratis et sine contradictione qualibet, nostra auctoritate, quod postulatur indulgeat. In omnibus vero parochialibus ecclesiis ejusdem monasterii per clericos [Col. 1001D] suos fontem benedici concedimus, et sacrum celebrari baptisma.
Prohibemus insuper, et auctoritate apostolica arctius interdicimus ne quis archiepiscopus, vel episcopus populum Christianum, ecclesias jam dicti monasterii, aut monasterium ipsum ingredi, et in eis de rebus suis (ut pia religione fieri solet) aliquid offerre, audeat prohibere. Si vero aliqua ecclesia vel tenimenta praescripto monasterio oblata fuerint, de quibus decimae vel aliud jus alicui episcopo, vel alii ecclesiasticae debeatur, et episcopus ipse, vel ipsa persona decimas et jus aliud, quod in alia ecclesia vel tenimentis habere noscuntur, eidem monasterio jure pontificali concesserint, oblationem et concessionem illam perpetuis temporibus inviolabiliter [Col. 1002A] manere concedimus. Ad haec adjicientes statuimus ut nullus archiepiscopus vel episcopus, aut alia quaelibet persona ecclesiastica de tenimentis et possessionibus eidem monasterio, vel cellis ejus, cum episcopali jure concessis, aut de terris quas fratres ipsius monasterii in monasterio vel cellis ejus propriis sumptibus excoluerint, decimam vel quartam exigere audeat.
Prohibemus ne quis, homines in tenimentis ipsis habitantes, excommunicationi, vel interdicto subjacere, aut clericos monasterii, vel tenimentorum eorum ad synodum vocare praesumat. Abbati quoque ipsius monasterii, congregandi synodum tam monachorum quam clericorum aliorum, qui in tenimentis monasterii habitaverint, plenam facultatem [Col. 1002B] et indulgentiam elargimur. Illud autem modis omnibus inhibemus ne aliqua persona in administratione praeponatur abbati, nisi idem abbas de tatalibus convictus fuerit criminibus, quae sint de censura sacrorum canonum punienda. Quemlibet vero monachum pro aliis monasteriis ordinandis, invito abbate, removeri ab ipso monasterio prohibemus. Ut autem fervor devotionis et desiderii tui amplius accendatur, abbati ejusdem monasterii qui ibi canonice fuerit constitutus, et successoribus ejus, usum mitrae, chirothecarum, sandaliorum, tunicae et dalmaticae, et virgam pastoralem, et quotidianum usum annuli nihilominus indulgemus. Et ut, post missam et alia divina officia, more episcopi benedictionem ad populum faciant, eis plenam concedimus [Col. 1002C] facultatem.
Liceat quoque abbati et fratribus, tam praescripti monasterii quam cellarum ejus, clericos cujuscunque ordinis, seu laicos a saeculo fugientes, liberos et absolutos, in sanitate vel aegritudine, cum rebus et possessionibus suis ad conversionem morum venientes, sine cujuslibet episcopi, vel alterius personae ecclesiasticae contradictione recipere, et sine alicujus molestia retinere. Fas etiam sit de auctoritate nostra, fratribus per cellas praetaxati monasterii in civitatibus vel aliis locis constitutis, quandocunque ad officia divina voluerint, signa pulsare. Nullus autem archiepiscopus vel episcopus populum Domini, praescriptum monasterium vel cellas ejus [Col. 1002D] ingredi ad audiendum verbum Domini, nisi pro communi totius civitatis, vel parochiae interdicto, prohibere praesumat. Sepulturam sane tam ipsius monasterii quam omnium ecclesiarum et cellarum suarum liberam esse censemus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat. Neque alicui archiepiscopo vel episcopo liceat quemlibet in monasterio ipso vel cellas ejus sepeliri deliberantem, excommunicare, vel interdicere, et poenitentiam, seu viaticum denegare, nisi ob manifestam rationem. Nihilominus auctoritate apostolica duximus indulgendum ut omnis qui in praescripti monasterii abbatem canonice electus fuerit, a quocunque archiepiscopo vel episcopo maluerit, [Col. 1003A] benedicatur. Si vero abbas de aliquo fuerit accusatus, vel impeditus, cum assensu tuo et haeredum tuorum a personis ecclesiasticis, et discretis ac idoneis ejusdem regni causa ejus tractetur, discutiatur et terminetur.
Praeterea auctoritate apostolica sancimus, ut nullus archiepiscopus, aut episcopus, vel alia persona, infra claustrum monasterii sine licentia et voluntate abbatis vel conventus intrare audeat, aut in eodem monasterio, vel ecclesiis suis, sine ipsius abbatis et conventus, et praelatorum earumdem ecclesiarum licentia, divina officia celebrare. Nihilominus etiam abbati praetaxati monasterii indulgemus, ut liceat ei monasterium et ecclesias suas canonice ordinare. Insuper autem fas sit eidem abbati [Col. 1003B] omnes clericos et laicos suos cujuscunque ordinis, vel sexus ad confessionem recipere. Et de quibuscunque criminibus et causis ad ecclesiasticum judicem pertinentibus judicare. Liberum quoque sit praedicto abbati et fratribus suis in quibuscunque locis tenimentorum suorum ad usum suum et hominum ipsorum oratoria construere. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, aut hanc paginam nostrae constitutionis infringere, aut ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
- [Col. 1003C] Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus SS.
- Ego Balthasar Ostiensis episcopus SS.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus SS.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus SS.
- Ego Joannes presbyter cardinalis Sanctorum Joannis et Pauli, tituli Pamachii SS.
- Ego Joannes, presbyter cardinalis tituli Sanctae Anastasiae SS.
- Ego Guillelmus presbyter cardinalis tituli Sancti Petri ad Vincula SS.
- Ego Boso presbyter cardinalis tituli Sanctae Susannae SS.
- Ego Ardicio diaconus cardinalis tituli Sancti Theodori [Col. 1003D] SS.
- Ego Vitellus diaconus cardinalis Sanctorum Sergii et Bacchi SS.
Datum Ferentini per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, tertio Kalendas Januarii indictione octava, Incarnationis Dominicae anno 1174, pontificatus vero Domni Alexandri papae tertii anno XVI.
Signum Alexandri III papae:
[VIAS TUAS, DOMINE, DEMONSTRA MIHI.]
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis MARSILIO abbati et fratribus Carae Insulae, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad audientiam nostram pervenit quod multa necessitate et rationabili causa compulsi, a duobus locis ordini vestro minus congruis, consilio et assensu proprii episcopi et favore regis terrae, ad congruum et aptissimum locum qui Om vocatur, vestrum monasterium transtulistis. Unde a nobis [Col. 1004B] suppliciter et humiliter postulastis ut illa duo loca vobis et monasterio vestro confirmaremus. Quia igitur decet nos, pensata religione et honestate vestra, rationabilibus votis et desideriis vestris gratuito favore annuere, et de commodis et profectibus vestris attentius in Domino cogitare, vobis et monasterio vestro praescripta duo loca, sicut ea rationabiliter possidetis, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, se noverit incursurum.
ALEXANDER papa tertius, dilectis filiis abbatibus et fratribus monasteriorum Cisterciensis ordinis, qui sunt in Anglia constituti, salutem et apostolicam benedictionem.
Relatum est auribus nostris quod vos jus repraesentandi clericos ad ecclesias, contra antiquam [Col. 1004D] consuetudinem et institutionem ordinis vestri, emptionis titulo et modis aliis satagitis adipisci, ut sub tali praetextu vobis liceat habere ecclesias, et per vos et per alios detinere. Quoniam igitur non decet vos occasione qualibet vel obtentu ab antiquis institutionibus patrum vestrorum recedere, aut quidquam efficere de quo possitis cupiditatis vitio reprehendi, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus jura patronatus in ecclesiis aut ecclesias acquirere desistatis; quia non expedit vobis nec nos volumus sustinere, ut sub tali praetextu vobis vel ordini vestro derogetur. Sane usque adeo vos et ordinem vestrum diligimus, ut vos in his quae religioni et honestati vestrae contraria sunt, nullatenus confovere velimus, qui de vobis [Col. 1005A] nihil incommodi nihilque volumus audire sinistri.
Data Ferentini.
Ex parte Helwidis priorissae de Broborg, querelam accepimus quod cum mater ejus decedens decem libras in testamento sibi quondam legaverit, et amitae suae ad opus ejusdem priorissae commiserit custodiendas, haeredes ejusdem amitae suae praetaxatam pecuniam sibi solvere contradicunt, sed eam potius contra justitiam detinere praesumunt. Caeterum quia ex summi apostolatus officio, quod licet immeriti, dispositione supernae providentiae gerimus, unicuique jus suum exhibere tenemur, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus haeredes praedictae amitae suae moneatis, et ecclesiastica censura districtius coercere curetis, ut memoratae priorissae praescriptam pecuniam absque aliqua contradictione et diminutione restituant, vel coram vobis infra quadraginta dies post harum susceptionem eidem, quod justum est, exinde appellatione remota non differant exhibere: ita quod ipsa contra susceptae religionis habitum diutinis propter hoc non cogatur contentionibus fatigari, cum per vos jus suum poterit obtinere.
Data XI Kal. Febr.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri [BARTHOLOMAEO] Belvacensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Significavit nobis dilectus filius noster A. decanus Castri Radulfi, quod cum ipse super quibusdam causis coram venerabili fratre nostro II. Remensi archiepiscopo, ad quem primo a fratre nostro Catalaunensi episcopo fuerat appellatum, graviter impeteretur, exinde ad nostram audientiam appellavit. Unde quia, responsali praefati decani coram nobis praesente, adversarii ejus nec venerunt, nec pro se responsales miserunt, praedictas causas experientiae [Col. 1005D] tuae committimus debito fine, absque appellationis remedio, terminandas. Ideoque fraternitati tuae praesentium auctoritate mandamus, quatenus cum inde requisitus fueris, partibus ante tuam praesentiam convocatis, easdem, causas diligentius audias, et has appellatione remota, justitia mediante, decidas.
Commissum tibi officium, et debitum charitatis exposcit, ecclesiasticis viris, et his praesertim qui in Ecclesia nullum adhuc beneficium potuerunt habere, utili provisione consulere, et eis in beneficiis congruis providere. Inde siquidem est quod nos [Col. 1006A] Milonem clericum litteratum, sicut audivimus, et honestum, qui de parochia tua oriundus existit, discretioni tuae propensius commendantes, fraternitati tuae per apostolica scripta rogamus, mandamus atque monemus, quatenus jam dicto Miloni, pro reverentia B. Petri ac nostra et obtentu probitatis suae, necnon et ex officii debito, in aliqua ecclesiarum ita decenter et honeste provideas, quod necessaria vitae possit competenter habere, et in ordine suo omnipotenti Domino fideliter deservire, nos quoque sollicitudinem tuam teneamur exinde non immerito commendare.
Si bene meminimus, causam cujusdam mulieris E. nomine tibi commisimus, ut de his adversus quos queritur ei justitiam exhiberes. Unde mota questione adversus Ma. Catalaunensem civem, cum eum velles cogere praedictae mulieri in tua praesentia respondere, timens gravari, ad nostram audientiam appellavit. Tu vero, sicut nobis asseruit, in judicio nihilominus processisti, et, quod gravius est, post appellationem factam, eum denuntiasti excommunicatum. Quia vero non bene recolimus utrum causa ipsa, appellatione remota, an appellationis obstaculo reservato, tibi fuit delegata, volumus et mandamus, et, si reservato appellationis remedio praedictae [Col. 1006C] mulieris causam pertractandam recepisti, quia non decuit prudentiam tuam, interposita appellatione, ipsum excommunicare, vel in judicio procedere, tu illum absolutum habeas, et exinde causa in praesentia venerabilis fratris nostri Laudunensis episcopi, cui hoc commisimus, debitae justitiae recipiat complementum. Ad ejusdem quoque episcopi judicium tam virum quam mulierem ire compellas, et litteras quas super eadem causa tibi destinavimus ei ostendas, ut ex ipsis veritatem rei plenius intelligat. Si vero praedictae mulieris causam, appellatione remota, suscepisti terminandam, tu nihilominus saepe dictum Ma. tanquam absolutum recipias, et libera ei praestita facultate dicendi in testes, et allegandi quod voluerit ex parte sua, ita controversiam [Col. 1006D] illam, appellatione cessante, studeas fine canonico terminare, ut neutra partium pro defectu justitiae conqueri ulterius compellatur. Rogamus et ut in eundo et redeundo, apud te immorando nullam ei injuriam patiaris inferri.
Data III Id. Mergolii [ f. Martii].
Pervenit ad nos quod S. Ursmari et Antonienses [Col. 1007A] canonici, qui praelationi Lobiensis Ecclesiae subesse noscuntur, enormiter et dissolute viventes, fornicarias in propriis domiciliis tenere praesumunt, et quidam eorum, sicut audivimus, matrimonia contraxerunt. Unde quoniam hoc SS. Patrum institutionibus noscitur omnimodis obviare, ut hi qui aliis exemplum boni praebere deberent, male vivendo pravis operibus ad illicita provocent; discretioni tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus universos, qui fornicarias tenere noscuntur, aut beneficiis ecclesiasticis cedere, aut eas prorsus dimittere districtius compellas. Eos vero qui infra ordinem subdiaconatus existunt et conjuges habent, uxoribus adhaerere, et ecclesiasticis beneficiis penitus carere facias. Si autem ad subdiaconatum [Col. 1007B] vel majorem ordinem sunt promoti, et aliquam sibi contubernio ausi sunt copulare tu ipsos ab hujusmodi copula prorsus discedere, et in ecclesiis suis omnipotenti Domino fideliter deservire, omni cum districtione cogas. De caetero Lambertum clericum S. Ursmari canonicum, qui dilectum filium nostrum [Col. 1007D] Joannem, qui anno 1159 Franconi successit, praefuitque annis viginti, ad annum scilicet 1179, quo abbatiam dimisit. J. Lobiensis Ecclesiae abbatem injuste fatigans ad nostram appellavit audientiam . . .
Praesentibus litteris fraternitati tuae notum fieri cupimus quod nos charissimus in Christo filius noster Ludovicus illustris rex Francorum frater [Col. 1007C] tuus, pro M. Catalaunensi cive satis affectuose rogavit ut cum interventu amoris et precum suarum a vinculo excommunicationis eum absolveremus, quo ipsum nulla alia de causa, sicut dicitur, innodasti, nisi pro eo quod ad audientiam nostram appellavit. Unde quantum nos et teipsum deceat praedicto regi deferre et ejus petitioni, ubi cum Deo et justitia possumus, annuere, discretio tua non debet aliquatenus ignorare. Ipse enim sicut rex Christianissimus magnam B. Petro in nobis devotionem et reverentiam exhibet, et ad honorem et exaltationem Ecclesiae ac nostram frequenter [ al. ferventer] intendit. De cujus devotione plurima eidem Ecclesiae incrementa non est dubium provenisse et jugiter [Col. 1007D] provenire. Quapropter dignum est ut nos ei aequa vicissitudine rependamus, et ad preces suas nos facere non pigeat, quidquid essemus unquam pro aliquo facturi. Ideoque prudentiam tuam monemus, atque mandamus quatenus, intuitu praedicti regis et mandati nostri obtentu, memoratum M. quem ad te idcirco remittimus, quia ejus negotium sollicitudini tuae commisimus, appellatione remota diffiniendum, a sententia qua tenetur, postposita occasione, absolvas, et nihil ab eo pro absolutione aliquo modo requiras. Sufficientem tamen cautionem [Col. 1008A] ipsum praestare facias, quod super causa quae inter eum et Herdensem mulierem vertitur, sententiae tuae latae sive ferendae stare debeat. Si vero in proferendo judicio aliquid quod sit minus perfectum et inconveniens intercessit, volumus et mandamus, ut illud studeas ordine judiciario plenius emendare.
Causam quae inter Martinum et Adam super quadam vinea, quam idem M. repetit ratione consobrinae uxoris suae, agitari dignoscitur, experientiae tuae committimus audiendam et fine debito terminandam. [Col. 1008B] Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus cum exinde fueris requisitus, utramque partem ante tuam praesentiam convoces, et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, eamdem causam, si consuetudo terrae habet, quod possit sub ecclesiastico judice terminari, remoto appellationis obstaculo, justitia mediante decidas. Alioquin ad judicem saecularem, ad quem spectat, remittas.
Ex transmissa conquestione religiosorum virorum abbatis et fratrum de Sarnaio [Col. 1008D] Vulgo Vallium Sarnaii, ordinis Cisterciensis, in dioecesi Parisiensi. auribus nostris [Col. 1008C] innotuit quod Rossa mulier et Phy. de Castris eis quamdam vineam per violentiam abstulerunt, quam ipsis reddere contradicunt. Quoniam igitur ad officium nostrum specialiter pertinet universorum jura defendere, et praesertim religiosorum virorum, qui sunt arctius divinis obsequiis mancipati, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus memoratam mulierem et filium ejus moneas studiosius et compellas ut praescriptam vineam praefatis fratribus sine molestia et difficultate restituant, et in pace dimittant, aut ipsis exinde sub examine tuo infra XL dies post harum susceptionem, remoto appellationis obstaculo, justitiae faciant complementum. Si vero neutrum horum fecerint, ipsos usque ad alterius exsecutionem, omni appellatione [Col. 1008D] remota, ecclesiastica censura compellas.
Perlatum ad audientiam nostram quod hospitale quoddam apud Valencenas ad subsidium et receptionem pauperum Christi jampridem fuit constructum, ubi infirmis et indigentibus plura jugiter exhibentur beneficia charitatis. Verum cum non sit ibi ecclesia in qua infirmi et fratres inibi commorantes [Col. 1009A] officia divina possint audire, vel mortui etiam sepeliri, corpora decedentium non sine rerum dispendio ad locum alium deferuntur. Quia igitur nobis est attentius supplicatum ut eidem religioso loco in hac parte consulamus, nos misericordia moti et officii nostri debito nihilominus inclinati, fraternitatem tuam monemus atque mandamus, quatenus si res ita se habet, canonicos Cameracensis Ecclesiae instanter moneas et inducas, ut fratribus praescripti loci, recepta ab eis sufficienti cautione, quod aliarum ecclesiarum parochianos ad quotidiana officia vel ad sepulturam recipere non audeant, construendi ibidem oratorium et coemeterium liberam tribuant facultatem. Caeterum quia nobis est intimatum quod cum in praescripta villa de Valencenis [Col. 1009B] sint ecclesiastici viri beneficia ecclesiastica non habentes, qui tanquam quilibet laici a personis saecularibus judicentur, non attendentes qualiter in his et omnipotens Deus offendatur, et Ecclesiarum libertas sustineat detrimentum, nihilominus tuae discretioni mandamus ut nullum virum ecclesiasticum per provinciam tuam a personis saecularibus judicari permittas, eos nostra et tua auctoritate compescens, qui clericos ad judicium praesumpserunt trahere saeculare.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 1009C] fratri HENRICO Remensi archiepiscopo, et dilecto filio abbati Joiacensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Veniens ad apostolicae sedis clementiam J. pauper presbyter capellanus dilectorum filiorum nostrorum infirmorum fratrum de Turribus super Marnam, supplici nobis relatione proposuit, quod olim in pueritia in monasterio Jocacensi [Col. 1009D] Joiacum est ordinis Cisterciensis monasterium in dioecesi Senonensi. in cella novitiorum per menses duos in probatione permansit; sed gravi capitis infirmitate laborans, libere et cum licentia abbatis ejusdem loci de monasterio ipso exivit. Qui utique per singulos ordines ascendens, ordinatus in presbyterum, praedictae domui infirmorum se contulit. Nunc autem quidam ipsum [Col. 1009D] perturbare volentes, quoniam a praelibato monasterio exivit, ipsum excommunicatum esse [Col. 1009D] Ex hoc loco patet novitios probationis tempore etiam non expleto, vitio suo sponte exeuntes, olim pro apostatis habitos fuisse, siquidem ille novitius pro infirmitate cum benedictione abbatis post [Col. 1010D] duos menses egressus, vix excommunicationis notam vitare potuit, id quod aliis exemplis probare possem. et ab ordinibus removendum proponunt. Quoniam igitur in tabernaculo Domini non omnes pari virtute contendunt, et qui in monte non potest manere, ad vallem descendat, ut ibidem salvetur, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus, si ita est, praefatum presbyterum immunem ab ipsorum infamia et in sanctis ordinibus debere servire denuntietis, ita tamen, ut praefatis infirmis juxta [Col. 1010A] votum promissum perpetuo serviat, ne cum uxore Lot retro respiciat, quae quoniam retro respexit, in effigiem salis noscitur fuisse conversa.
Pro filio nostro F., latore praesentium, vos jampridem satis affectuose rogavimus ut ei praebendam unam in ecclesia Sancti Stephani, vel in ecclesia Beatae Mariae de Vallibus concedere deberetis et liberaliter assignare. Scripsimus insuper quod tu, frater episcope, ipsum in clericum ordinares, et deinceps jam dictarum ecclesiarum instituere canonicum non differres. Vos autem, sicut consuevistis, nostras in hac parte preces surdis auribus pertransistis, [Col. 1010B] nec praefato F. in aliquo providere curastis. Quoniam igitur indignum est ut viri scholasticis disciplinis diutius intendentes, nullum beneficium habeant unde necessaria vitae possint decenter percipere, universitatem vestram per iterata scripta rogamus, monemus et rogando mandamus, quatenus memorato F. primam praebendam quae in alterutra praescriptarum ecclesiarum post illam, quam dilecti filii nostri abbatis Vallis lucentis [Col. 1010D] Vallis lucentis monasterium ordinis Cisterciensis, in dioecesi Senonensi, anno 1127 ab Artaldo abbate Prulliaci fundatum. assignari praecepimus, vacare contigerit, divinis amoris intuitu, et pro reverentia beati Petri ac nostra, necnon et respectu probitatis suae dare et assignare curetis, ut hac saltem vice preces et mandatum nostrum sibi sentiat in aliquo profuisse, et nos de admissione precum nostrarum uberes vobis gratias exsolvere [Col. 1010C] debeamus, et petitiones vestras libentius promovere. Tu vero, frater episcope, eum sicut tibi alia vice mandavimus, tonsurare studeas, et in clericum ordinare, ordinatum autem ad alteram praescriptarum ecclesiarum intitules, et ita efficias, ut ad nos ulterius non cogatur redire, quoniam id grave nobis admodum existeret et omnino molestum.
Venerabilis frater noster Remensis archiepiscopus transmissa nobis relatione monstravit quod burgus qui monasterio tuo adjacet, sibi et Ecclesiae suae ita sit in spiritalibus sicut et in temporalibus [Col. 1010D] subjectus, et homines ejusdem loci super causis ecclesiasticis ad Ecclesiam suam consueverunt appellare; tu, contra antiquam consuetudinem et justitiam ipsius Ecclesiae, super hoc apostolicae sedis impetrasti rescriptum, et juri et dignitati ejusdem Ecclesiae non modicum derogasti. Quia vero sic volumus et debemus tua jura servare, ut quod juris est archiepiscopi et Ecclesiae suae nullatenus diminuamus, dilectioni tuae per apostolica scripta [Col. 1011A] mandamus, atque praecipimus, quod si a XL annis retro antecessores praefati archiepiscopi, et Ecclesia sua in villa monasterii tui jus pontificale habuerunt, illud ei sub praetextu alicujus privilegii vel scripti a nobis impetrati, nullatenus subtrahas, nec suae dignitati in hac parte derogare praesumas. Non enim pro speciali gratia, quam ad monasterium tuum habemus, praedictum archiepiscopum sua possumus vel debemus dignitate aut jure privare. Verumtamen si legitima te poteris praescriptione aut privilegiis antecessorum nostrorum tueri, in praesentia venerabilis fratris nostri Bituricensis archiepiscopi, cum eodem archiepiscopo super hoc ordine judiciario experiaris, et monasterii tui rationabili moderamine tueri satagas libertatem.
Pervenit ad nos quod civitatis tuae capellani pro baptismo parvulorum et pro sepultura mortuorum pretium exigunt, nec baptizandis sacramentum regenerationis, aut defunctis beneficium sepulturae volunt aliqua ratione impendere, nisi sibi pecuniae quantitas exsolvatur. Quod quia in conspectu Dei [Col. 1011C] et coram hominibus omnimodis detestabile reputatur, et decreto nostro quod jam pridem in concilio Turonensi [Col. 1011] Anno 1163 concilium Turonis celebravit, in cujus canone 6 prohibetur ne quid pro defunctorum sepultura exigatur edidimus contrarium prorsus existit, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus universos tuae dioecesis sacerdotes a tam nefaria praesumptione omnino compescas, et ne hoc de caetero fiat, per singulas parochias ex parte nostra et tua publice sub poena officii privationis interdicas. In eos vero quos in tali casu pecuniam recepisse constiterit, tantae cupiditatis ardorem non pecuniaria poena, sed spirituali ita graviter studeas vindicare, quod caeteri hoc audientes a consimilibus merito terreantur.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri T[HEOBALDO] Ambianensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Causam quae inter Joannem Laudunensis Ecclesiae canonicum, et Hel. mulierem novercam suam super haereditate et caeteris rebus partis ejusdem J. diutius noscitur agitari. venerabili fratri nostro Hu. Suessionensi episcopo, nos jam pridem meminimus commisisse. Unde quoniam jam dicta mulier, [Col. 1012A] licet cum praefato J. amicabilem compositionem fecerit, et eam fidei interpositione firmaverit, ab ipsa postea contra fidem suam resilire praesumpsit, idem J. ad nostram audientiam appellavit, mulier vero domum ejus per violentiam a complicibus suis fecit infringi, et ea quae ibidem inveniri poterant asportari. Quoniam igitur nullus esset litium finis, si a transactionibus bona fide factis discedere licuisset, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus rei veritatem inquiras et si ita esse constiterit, praescriptam compositionem facias omni contradictione et appellatione remota, ab utraque parte firmiter observari et exsecutioni mandari. Ea vero quae praenominato J. vel sorori ejus post appellationem ad nos factam subtracta [Col. 1012B] esse constiterit, eisdem ante principalis causae cognitionem, nostra fretus auctoritate, dilatione et appellatione sublata, restituas, et de damnis illatis, necnon et de his, qui domum suam fregerunt, congruam illi satisfactionem praecipias exhiberi. Quod si praelibata mulier aliter tibi non acquieverit, tu ipsam necnon et fidejussores ejus, nullius contradictione vel appellatione obstante, sententia excommunicationis percellas, et eam ab omnibus usque ad dignam satisfactionem facias irrefragabiliter observari. Et haec omnia infra XX dies post harum susceptionem diligentius exsequaris.
Ex parte Theobaldi, parochiani tui, gravem satis et miserabilem querelam audivimus, quod, cum sit homo S. Remigii, Guido de Apia eum ad se sub bona fide vocatum temere cepit, et tam manibus quam collo ferreis catenis ligatis, ipsum nequiter carceri mancipavit. Cum autem jam dictus Guido a quibusdam amicis et consanguineis praefati T. fuerit requisitus ut eumdem T. liberum et absolutum dimitteret, id facere omnino contempsit, imo sibi suspendium acriter est comminatus. Unde ipse formidine tam atrocis poenae perterritus, datis fidejussoribus, se XV libris redemit; de quibus terra sua pignori obligata XI libras et VIII solidos et dimidium [Col. 1012D] solvit. De reliquis vero coram N. procuratore archidiaconi tui est graviter impetitus. Quia igitur saevitiam tantae tyrannidis et tam iniquae praesumptionis excessum non debemus vel possumus inultum relinquere, ne de ipsius impunitate alii ad similia provocentur, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus rem ipsam infra XL dies post harum susceptionem diligenter inquiras, et si ita esse inveneris, supradictum malefactorem studiose commoneas, et sub anathematis districtione compellas ut universa quae a memorato T. per hujusmodi tyrannidem et impressionem extorsit, [Col. 1013A] ei sine diminutione persolvat, de illatis injuriis congrue satisfaciat, et fidejussores suos a fidejussione illa et ipsum a juramento, si quo tibi propter hoc tenetur, prorsus absolvat. Nolumus autem ut causam ipsam vel alias graves et difficiles praedicto N. exsequendas committas, sed eas per teipsum studiosius exsequaris, ne forte tibi de praefato N., quod Dominus avertat, contingat quod bonae memoriae quondam Noviomensi episcopo de Drogone audivimus contigisse.
Datum Florentiae [ leg. Ferentini] Kal. Febr. (Febr. 1), indict. VII, anno Incarnationis Dominicae 1174, pontificatus anno XVI.
(PIRRI, Sicilia sacra, II, 844.)
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BARTHOLOMAEO abbati Vallis Christianae, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, religiosam vitam professis, in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus apostolicam convenit [Col. 1013C] adesse praesidium, etc. In primis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Deum et beati Augustini Regulam et institutionem Praemonstratensium fratrum in eodem loco institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona etc., in quibus proprie quaedam duximus adnotanda:
Locum ipsum in quo praefata ecclesia sita est cum omnibus pertinentiis suis, cum terris, vineis, hortis pratis, pascuis, aquis, aquarum decursibus, molendinis, grangiis et earum pertinentiis. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, [Col. 1013D] qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia matris Ecclesiae. Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus a vobis decimas praesumat exigere. Liceat quoque vobis clericos vel laicos liberos et absolutos e saeculo fugientes ad conversionem vestram suscipere, et eos absque ullius contradictione in vestro collegio retinere. In parochialibus vero ecclesiis vestris liceat vobis, post decessum presbyterorum qui eas tenent, quatuor vel tres ad minus de vestris canonicis ponere, quorum unus dioecesano episcopo praesentetur ut ab eo curam recipiat animarum. Ita quidem ut episcopo de spiritualibus, [Col. 1014A] vobis autem de temporalibus debeat respondere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum post factam in loco vestro professionem fas sit de eodem claustro discedere absque abbatis sui licentia, discedentem vero absque communium litterarum cautione, nisi ad arctiorem religionem voluerit transmigrare, nullus audeat retinere. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi quolibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu aut fratrum pars consilii sanioris, secundum Deum et beati Augustini Regulam providerint eligendum. Praeterea cum generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis [Col. 1014B] campanis, submissa voce divina officia celebrare.
Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur, etc.
Datum Ferentini per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XVI Kal. Martii, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1175, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno sexto decimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio PETRO tit. S. Chrysogoni presbytero cardinali, apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
Non sine gravi dolore et amaritudine cordis audivimus illud horrendum et detestabile facinus quod in necem bonae memoriae R. quondam Cameracensis electi nuper est ausu diabolico perpetratum. Unde cum tantum et tam grave flagitium non debeamus irrequisitum vel impunitum relinquere, sed potius ad id judicandum nos conveniat omnem diligentiam et sollicitudinem adhibere, discretioni tuae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, [Col. 1014D] quatenus venerabiles fratres nostros Remensem archiepiscopum et suffraganeos ejus studiose commoneas, et diligenter inducas, ut sicut eis dedimus in mandatis, illos qui praefatum electum tam crudeliter occiderunt, vel fecerunt occidi, et eos etiam qui ad eum occidendum vel capiendum juverunt, publice accensis candelis excommunicatos denuntient, et faciant in singulis ecclesiis suorum episcopatuum denuntiari, donec de tanto et tam gravi excessu digne Deo et Ecclesiae satisfaciant, et cum litteris eorum apostolico se aspectui repraesentent. Si vero id facere forte noluerint, vel distulerint, tu, convocatis episcopis suffraganeis Remensis Ecclesiae, et aliis ecclesiasticis personis illius provinciae, publice appellatione remota, accensis [Col. 1015A] candelis, illos quos diximus excommunicatos denunties, donec ad apostolicam sedem cum litteris tuis veniant satisfacturi.
Datum Ferentini, VI Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis RAYMUNDO abbati monasterii S. Stephani Balneolensis ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeritatis [Col. 1015B] incursus, aut eos a proposito revocet, aut robur, quod absit! sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et B. Benedicti Regulam in eodem loco institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione [Col. 1015C] fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Parochiam ipsi monasterio circumadjacentem de ipsa valle Balneoli, et ecclesias Sanctae Mariae, Sancti Benedicti, Sancti Petri de Agemal, Sancti Romani de Millanicis cum coemeterio suo, Sancti Christophori, Sancti Jacobi cum decimis et primitiis suis, et cum medietate decimarum seu primitiarum de villa Figerollis et de Heremitanis; ecclesias Sanctae Mariae, Sancti Laurentii cum coemeterio de Porcariis; ecclesias Sancti Mauritii de Calvis, Sancti Cyricii, Sancti Juliani de Meritatz, [Col. 1015D] Sancti Martini de Campo majori. In valle Miliarias, ecclesias Sancti Petri, Sancti Andreae de Ramilis, Sancti Vincentii de Felegoso, Sancti Vincentii de Saliente, Sancti Juliani de Augustino, Sanctae Mariae de villa Azert, Sancti Martialis de Quarantella; cellam Sanctae Mariae de rivo de Azar cum decimis, oblationibus, et caeteris earum pertinentiis. In comitatu Impuritanensi, cellas Sanctae Crucis, Sancti Nicolai, cum coemeteriis et alodiis suis, et castrum Calepodium cum pertinentiis suis. In comitatu Petra Latensi, ecclesias Sancti Martini, Sancti Silverii. In villa mala, cellam Sancti Joannis de Crosis, cellam Sancti Cypriani de Pinta cum decimis, oblationibus et caeteris earum pertinentiis. In comitatu Gerundensi, ecclesias Sanctae Mariae [Col. 1016A] de Fenestris, Sancti Felicis de Buada cum decimis, oblationibus et caeteris earum pertinentiis. In comitatu Barcinonensi, monasterium Sancti Martialis de monte Signi, in Tarilano ecclesiam Sancti Salvatoris; mercatum quoque, sicut penes vestrum coenobium fieri solet, teloneum et omnem justitiam vobis vestrisque successoribus confirmamus.
Ad haec auctoritate apostolica prohibemus ne aliquis praeter vestram et abbatis qui pro tempore fuerit voluntatem, conversos vestros saeculari audeat judicio vel potestate distringere. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu vel fratrum pars consilii sanioris, [Col. 1016B] secundum Dei timorem et B. Benedicti Regulam providerint eligendum. Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum, ordinationes clericorum loci vestri, seu monachorum, qui ad sacros fuerint ordines promovendi, a quocunque malueritis catholico accipietis episcopo, sicut a nonnullis praedecessoribus nostris monasterio vestro concessum est, et a vestris comprovincialibus episcopis observatum.
Ad haec adjicimus ut episcoporum quislibet claustrum ipsum, et illic Domino servientes, sine Romani pontificis vel legati ejus audientia, interdicere vel excommunicare non debeat, neque caeteris ad vos pertinentibus locis sine certis causis praejudicium canonicae ultionis inferre. Missas vero [Col. 1016C] publicas praeter abbatis et fratrum voluntatem in eodem monasterio per episcopum celebrari, aut stationes fieri, vel ad agendas causas populares conventus aggregari prohibemus, ne in servorum Dei recessibus popularibus occasio praebeatur ulla conventibus. Sepulturam quoque ejusdem loci liberam esse sancimus, ut eorum, qui se illic sepeliri deliberaverint, devotioni et extremae voluntati, nisi excommunicati sint vel interdicti, nullus obsistat, salva justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur.
Decernimus ergo, etc.
Data Ferentini per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, III Idus Martii, [Col. 1016D] indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1174 ( forte 1175), pontificatus vero domni Alexandri papae III an. XVI.
C[ONRADO] Moguntino archiepiscopo et apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex transmissa conquestione abbatis et conventus monasterii Lunelacensis accepimus, quod [Theobaldus] episcopus Pataviensis ecclesias quasdam, quas se asserunt longo tempore possedisse, eis contra justitiam abstulit et violenter habere praesumit. [Col. 1017A] Unde quoniam universis Dei fidelibus et praesertim viris religiosis in sua justitia debitores existimus, fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictum episcopum instanter moneas et canonica districtione compellas ut praefatis abbati et fratribus praescriptas ecclesias, postposita mora et occasione, restituat et libere deinde pacificeque dimittat, vel in praesentia tua plenam exinde justitiam non differat exhibere.
Data Ferentum [Ferentini], XII Kal. Aprilis.
ALEXANDER papa III Cantuariensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad hoc in beatorum apostolorum principis, quanquam immeriti, sede sumus, disponente Domino, constituti, ut plantare debeamus quae ad virtutum spectant decorem, et evellere et eradicare curemus quae obvia sunt rationi, et perfectum impediunt salutis. Intelleximus sane quod Hospitalarii et Templarii nominatim excommunicatos contra prohibitionem episcoporum ecclesiasticae praesumunt tradere sepulturae, non cogitantes quam grave sit illis in morte communicare, quos, dum viverent, Ecclesia [Col. 1017C] a sinu suo pro eorum excessibus segregavit. Unde, quoniam hujusmodi praesumptionem et temeritatem nolumus nec debemus aliquatenus tolerare, frater, tibi per apostolica scripta mandamus, quatenus praedictos fratres moneas et horteris, et eis ex parte nostra praecipias, ut si quos in excommunicatione defunctos in coemeteriis ecclesiarum sepelierint, eos extra coemeteria ipsa penitus ejiciant. Quod si facere noluerint, tu hoc ipsum de his, quos in excommunicatione defunctos tibi esse constiterit, auctoritate nostra, remoto appellationis obstaculo, exsequaris.
Praeterea de his qui juramentum praestant quod stabunt mandato Ecclesiae, et postea praestito juramento [Col. 1017D] appellant, id tua sollicitudo provideat, ut eos vel observare quod jurant, vel infra quadraginta dies post interpositam appellationem iter arripere ad ipsam prosequendam compellas.
Data Ferentini, X Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei dilectis filiis W[ILLELMO] electo, et canonicis Lucensibus salutem et apostolicam benedictionem.
Audientes qualiter B. quondam praepositus Sancti Georgii contra ordinem honestatis et in animae suae [Col. 1018A] periculum ecclesiam Sancti Matthaei de Fossa Natali ab abbate Montis Viridis XL libris emerit, et quo tempore super hoc commercium diabolo suggerente contraxerit, R. praeposito et monachis Sancti Georgii praecipiendo mandavimus ut eamdem ecclesiam cum omnibus bonis suprascriptis, omni occasione et excusatione cessante, dimitterent et de ea se intromittere nullatenus attentarent. Nam sicut bonae memoriae antecessor noster Adrianus papa, cum super hoc ad audientiam ejus causa delata fuit, contractum ipsum canonibus obvium de communi fratrum consilio in irritum revocavit, ita quoque nos eumdem contractum in irritum postea curavimus revocare. Verum quoniam, sicut accepimus, praedictus praepositus et monachi praecepto nostro pertinaciter [Col. 1018B] resistere . . . . . . suprapraelibatam ecclesiam et bona ipsius per violentiam detinetis occupata, nos tantae praesumptionis audaciam nolentes impunitam relinquere aut quolibet modo sustinere ut quod Simoniace acquisitum est taliter detineatur, per apostolica vobis scripta praecipiendo mandamus, et mandando praecipimus, quatenus si praedictus praepositus et monachi praelibatam ecclesiam cum rebus suis ad commonitionem vestram dimittere forte noluerint, ipsam auctoritate nostra curetis et eam illis appellatione remota penitus auferatis. Quod si violentiam aliquam super hoc inferre praesumpserint, in ecclesia eorum divina prohibeatis officia celebrari.
Datum Ferentini, VIII Kal. Aprilis.
Intellecto et cognito quod B. quondam praepositus vester contra ordinem honestatem et in animae suae periculum ecclesiam S. Matthaei de Fossa Natali ab abbate Montis Viridis XL libras olei emisse, et insuper commercium suggerente diabolo contraxisse, nos contractum ipsum, sicut a bonae memoriae antecessore nostro Adriano papa in irritum revocatum fuerat, irritum revocantes, per apostolica [Col. 1018D] vos scripta praecipiendo mandavimus ut eamdem ecclesiam cum omnibus bonis suis omni occasione et excusatione cessante dimitteretis, et in ea vos intermittere de caetero nullatenus praesumeretis. Vos vero, sicut accepimus, praelibatam ecclesiam . . . gerimus omnimodo et molestum in animarum vestrarum periculum praesumitis detinere, et praeceptis divinis in hac parte non veremini contraire. Unde nos, nisi consueta clementia apostolicae sedis motum animi temperaret, ita in vos dure vindicaremus, quod poena docente sciretis quam periculosum sit apostolicis contraire praeceptis; ne autem inobedientiam et contumaciam vestram dura cogamur animadversione punire . . . vobis per scripta praesentia mandamus, et mandando praecipimus, [Col. 1019A] quatenus infra quindecim dies post harum susceptionem praelibatam ecclesiam cum omnibus bonis suprascriptis, occasione et appellatione postposita, dimittatis, et de ipsa vos intromittere ulterius non praesumatis. Quod si in praesumptione et inobedientia vestra forte duxistis persistendum, nos dilectis filiis nostris electo et canonicis Lucanis per scripta nostra mandamus, ut ecclesiam ipsam auctoritate nostra intrantes, eam vobis auferre nulla ratione postponant. Et si super hoc eis violentiam intuleritis, in ecclesia vestra divina prohibeant officia celebrari.
Datum Ferentini, VIII Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis TRANSMUNDO abbati eremi Majellanae, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, eremiticam vitam professis, in perpetuum.
Justis religiosorum desideriis consentire, ac rationabilibus eorum postulationibus clementer annuere, apostolicae sedis, cui, largiente Domino, deservimus, auctoritas et fraterna charitatis unitas nos hortatur. Quocirca, dilecte in Domino fili Transmunde abbas, tuis justis postulationibus clementer annuimus, et praedecessorum nostrorum sanctae recordationis [Col. 1019C] Paschalis, Eugenii, Adriani, Romanorum pontificum, vestigiis inhaerentes, ecclesiam Sancti Salvatoris, in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. Statuentes ut vestrae habitationis eremus ab omnium jure ac potestate libera perseveret, et vos ad Domini famulatum omni tranquillitate fruamini. Praeterea quascumque possessiones, quaecunque idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vetrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
[Col. 1019D] Ecclesiam Sancti Salvatoris de Angre castellare cum subjacenti podio Cefaliae; ecclesiam Sancti Martini a Ranclano cum cellis suis, ecclesiam Sancti Pancratii cum cellis suis, aram Pinnae cum subjacenti podio Fameclani, ecclesiam Sanctae Mariae de Lavella cum cellis suis, ecclesiam Sancti Angeli et Sancti Petri de castro Larome, ecclesiam Sancti [Col. 1020A] Clementis cum celiis suis, monasterium Sancti Andreae cum cellis suis, ecclesiam Sancti Blasii, ecclesiam Sanctae Agathae, ecclesiam Sancti Procopii, ecclesiam Sancti Nicolai, ecclesiam Sanctae Helenae de castro Sancti Angeli in Trifinio, et ibidem villanos, ac possessiones terrarum ac vinearum. Item apud Faram, villanos, molendina et possessiones terrarum ac vinearum, et ecclesiam sanctae Cantianae. Apud Vacrum ecclesiam Sanctae Agathae, et ecclesiam Sancti Nicolai cum terris, et vineis, ac possessionibus suis. Apud Praetorum ecclesiam Sanctae Candidae, ecclesiam Sancti Nicolai, villanos, molendina, et possessiones terrarum ac vinearum. Apud Castellionem ecclesiam Sanctae Justae et Sanctae Agnetis, cum villanis, terris et vineis. Apud Buccanicum ecclesiam Sanctae [Col. 1020B] Mariae de Mirabello, ecclesiam Sanctae Mariae de Bassano ecclesiam Sancti Jacobi, ecclesiam Sancti Blasii [Col. 1019D] De hac Sancti Blasii ecclesia consulantur adnotationes bullae Eugenii III (Patr., t. CLXXX, col. 1444). Unum hic addimus, sacellum hocce, quod extra Becclari moenia a Corrado collocatur in toties memorato codice sub lit. D, fol. 38, an 1144, ex donatione Martilii Roberti filii, in abbatiae Majellanae ditionem pervenisse. , villanos, molendina et possessiones terrarum ac vinearum. Apud Manoplellum, ecclesiam Sancti Egidii [Col. 1019D] Ecclesiam S. Aegidii in Monopelli territorio, quod sub dioecesi Theatina clauditur positam, nominat [Col. 1020D] Alexander, omittunt praedecessores pontifices Adrianus et Eugenius. Nova ecclesiarum numeratio ex nova ac recenti earum accessione repetenda. Hanc ecclesiam abbatiae Majellanae concessit Roamundus Monopelli comes an. 1164. Haec temporis designatio quae Eugenii et Adriani aetate posterior est in Alexandri III pontificatum incidit. Hinc nil mirum, si Alexandrina bulla quae aetate recentior est, ecclesiarum numero sit uberior. . Apud Sanctum Vitum, monasterium Sancti Angeli cum cellis, villanis, molendinis, terris et vineis; apud Pollotri, monasterium Sancti Barbati cum cellis, villanis, terris ac vineis. Apud Gipsum de Domo ecclesiam Sanctae Mariae cum villanis, terris ac vineis, et ecclesiam Sanctae Mariae de Caldarari cum cellis suis. Apud Montem Moriscum ecclesiam Sanctae Helenae. Apud Atessam ecclesiam Sanctae Julianae. Apud Casulem villam quae vocatur Colle-Milonis cum pertinentiis suis; unum hospitale [Col. 1020C] in Plazzano. Apud Septem ecclesiam Sancti Pastoris, et unum hospitale; apud Lauzanum unum hospitale; apud Roccam Morici ecclesiam Sanctae Mariae et S. Nicolai; apud Ursoniam, ecclesiam Sancti Martini; apud Ilicem, ecclesiam Sancti Angeli cum cellis suis, villanis, terris et vineis; apud ripam Corvariam, ecclesiam Sancti Victorini cum terris et vineis
Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum, ordinationes clericorum, qui ad sacros ordines fuerint promovendi a dioecesano suscipietis episcopo, siquidem catholicus fuerit, et ea gratis et absque ulla pravitate vobis voluerit exhibere. Alioquin liceat vobis quem malueritis adire antistitem, qui nostra fultus auctoritate, quod postulatur, indulgeat.
[Col. 1020D] Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars sanioris consilii, secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam providerint eligendum, qui ad sedem apostolicam benedicendus accedat.
[Col. 1021A] Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum eremum temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere minuere, seu modis quibuslibet fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesanorum episcoporum canonica justitia. Ad indicium autem hujus perceptae a Romana Ecclesia libertatis, aureum unum, tu et successores tui nobis nostrisque successoribus annis singulis persolvetis. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus SS.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus SS.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus [Col. 1021B] SS.
- Ego Joannes Sanctorum Joannis et Pauli presbyter cardinalis tit. Pammachii SS.
- Ego Guillelmus tit. Sancti Petri ad Vincula presb. card. SS.
- Ego Boso presb. card. Sanctae Pudentianae tit. Pastoris SS
- Ego Petrus presb. card. tit. Sanctae Susannae SS.
- Ego Ardicio diac. card. Sancti Theodori SS.
- Ego Cynthius diac. card. Sancti Adriani SS.
- Ego Vitellus diac. card. Sanctorum Sergii et Bacchi SS.
Datum Ferentini per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, V Kalend. Aprilis, indict. VIII, Incarnationis Dominicae anno [Col. 1021C] 1175, pontificatus vero domni Alexandri papae III, anno XVI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei venerabilibus fratribus Pinnensi et Valvensi episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex parte dilecti filii nostri Leonatis abbatis S. Clementis de Piscaria nobis innotuit quod, cum in clericos suos de Castellione interdicti sententiam pro suis excessibus promulgasset, ipsi nihilominus [Col. 1021D] post interdicti sententiam cantare praesumpserunt; quare ipsos cum divina officia celebrare non omiserint, excommunicationis vinculo innodavit. Quia vero ecclesiastica sententia quae in malefactores aliquos rationabiliter promulgatur, rata debet et firma consistere, fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, si ita est, praefatos clericos publice accensis candelis per episcopatus vestros excommunicatos denuntiari, et sicut excommunicatos faciatis ab omnibus cautius evitari, donec ad mandatum et obedientiam praedicti abbatis revertantur, et ei congrue satisfaciant, et cum litteris vestris apostolico se conspectui repraesentent.
Datum Ferentini, IV Nonas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus [GUICHARDO] Lugdunensi, apostolicae sedis legato, et [GUARINO] Bituricensi, archiepiscopis, et eorum suffraganeis, et universo clero et populo in eorum episcopatibus et in episcopatu Aniciensi constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Non latet, sicut credimus, vestrae discretionis prudentiam, quomodo nos olim dilectum filium nostrum [Col. 1022B] Petrum tit. S. Chrysogoni presbyterum cardinalem, ejus probitate et prudentia, et honestate pensata, in partibus ultramontanis legatum sedis apostolicae constituimus, eam de ipso spem fiduciamque tenentes, quod per sollicitudinem et providentiam ejus et vos proficietis, auctore Domino, salutaribus institutis, et Ecclesia Dei gratum suscipiet incrementum. Mandamus itaque universitati vestrae atque praecipimus, quatenus praedictum cardinalem, sicut legatum apostolicae sedis, et sicut virum providum, industrium et discretum, et charum nobis plurimum et acceptum, cum honore debito et reverentia curetis recipere et honeste tractare, et ad vocationem ejus sine contradictione qualibet accedentes, sibi tam in appellationibus [Col. 1022C] quam in aliis, sicut legato apostolicae sedis, omnem reverentiam et obedientiam impendatis, et ejus saluberrimis monitis et mandatis reverenter, prout convenit, pareatis. Ita quod et ipse nobis possit, Domino cooperante, proficere, et nos de fructu legationis suae omnipotenti Domino gratias referamus.
Datum Ferentini, II Idus Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio OTTONI praeposito Ecclesiae Sanctae Mariae Raitenbuchen, salutem et apostolicam benedictionem.
Justis petentium desideriis facilem nos convenit impertire consensum, et vota quae a rationis tramite non discordant, effectu sunt prosequente complendi. Eapropter, dilecte in Domino fili Otto, praeposite, devotionem tuam quam erga beatum Petrum et nos ipsos habere dignosceris attendentes, te in spiritualem sacrosanctae Romanae Ecclesiae filium, et praefatam Raitenbuchensem ecclesiam cui praees, cum omnibus ad eam pertinentibus, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis [Col. 1023A] scripti patrocinio communimus. Statuentes ut, si aliqui clerici de regno Teutonico schismati abrenuntiare voluerint, liceat tibi, hac dissentione durante, eos juxta tuae discretionis arbitrium, exhibita condigna satisfactione, vice nostra recipere atque ad unitatem matris Ecclesiae et ad nostram obedientiam revocare. Nos vero tam te quam praefatam ecclesiam tuam et clericos aliarum ecclesiarum tuarum ab omni episcoporum qui in parte schismatis secesserunt, obedientia et fidelitate donec in obedientiam nostram et reverentiam, et ad catholicae Ecclesiae redeant unitatem, duximus absolvendos; sacerdotibus quoque et clericis villarum tuarum, qui in schismate duxerint permanere, decimas seu quoslibet ecclesiasticos reditus subtrahendi [Col. 1023B] quousque resipiscerent, liberam tibi concedimus facultatem.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas sit personam tuam vel ecclesiam tuam temere perturbare, seu quibuslibet molestiis fatigare. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus incurrat.
Datum Ferentini, Idus Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus [ROBERTO] archiepiscopo Viennensi, apostolicae sedis legato, et [PONTIO] Claromontensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Memores sumus, nec vos estis, sicut arbitramur, [Col. 1023D] obliti quod, cum olim Ecclesia Lugdunensis per nobilem virum comitem Forensem [Guigonem] multas persecutiones, gravamina et rerum dispendia pertulisset, tandem inter eamdem ecclesiam et comitem quaedam facta est permutatio et juramenti religione firmata, a quo nunc idem comes dolose resilire contendit. Sane hujusmodi, sicut nunc et alia voce nobis innotuit, inter eos compositio intercessit, quod neutra pars inter terminos in transactione comprehensos quidquam aliquo genere acquisitionis acciperet, nisi forte ecclesiae aliquid ibi in eleemosynam conferretur. Convenit etiam idem comes, quod in ecclesiis quae sibi concessae fuerant, caeteris aliis jam dictae ecclesiae reservatis, quidquam molestiae vel injuriae presbyteris, vel aliis eamdem [Col. 1024A] transactionem et religionem sui juramenti veniens, presbyteros et alios possessores ecclesiarum ipsarum gravibus et enormibus exactionibus fatigare praesumit, et easdem ecclesias cum omni dote sua, sibi usurpare contendit. Licet autem transactio ipsa sit minus honesta, eam tamen pro bono pacis auctoritate apostolica confirmavimus, verentes admodum ne, si eam revocare vellemus, praescriptae Ecclesiae graviora incommoda et etiam personarum pericula, provenirent. Et nunc praefatus comes, ut jamdictas ecclesias posset invadere et suae subjicere potestati, a nobis transactionem ipsam fuisse confirmatam proponit. Quoniam igitur famae et saluti ejusdem comitis amplius expediret ea quae in ipsa transactione minus honesta retinet derelinquere, [Col. 1024B] quod ad alia manus extendere violentas, nos sustinere nolentes ut impune in ipso religionem sui violet sacramenti, aut praescriptam ecclesiam indebita vexatione fatiget, fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praefatum comitem monere curetis et diligenter inducere ut ipsam transactionem, sicut eam juramento firmavit, omni contradictione et appellatione cessante, firmam et illibatam observet, et si quid contra eamdem transactionem noscatur occupasse, vel a presbyteris, aut ab aliis extorsisse, id quantocius restituere non postponat. Si vero monitis vestris noluerit conquiescere, in tota terra ejus, sublato appellationis remedio, auctoritate nostra omnia divina, praeter baptisma porvulorum et poenitentias [Col. 1024C] morientium, prohibeatis officia celebrari. Et si nec sic resipuerit personam ejus vinculo anathematis astringatis, et tam interdicti quam excommunicationis sententiam faciatis usque ad dignam satisfactionem inviolabiliter observari.
Datum Ferentini, V . . . . Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis Petro FERDINANDO, magistro militiae S. Jacobi, ejusque fratribus clericis et laicis, tam praesentibus quam futuris. communem vitam professis, in perpetuam rei memoriam,
Benedictus Deus in donis suis, et sanctus in omnibus operibus suis, qui Ecclesiam suam nova semper prole fecundat, et sicut pro patribus filios in ea facit exsurgere, sic a generatione in generationem notitiam nominis sui, et lucem fidei Christianae diffundit, ut sicut ante ortum solis, stellae sese ad occasum in firmamento sequuntur, ita in ecclesiasticis gradibus generationes justorum, [Col. 1025A] antequam veniat dies Domini magnus et horribilis, et tenebras nostras veri Solis splendor illuminet, per tempora sibi succedant. Et sicut multi saepe per caudam draconis dejiciuntur in terram, ita per adoptionem Spiritus quotidiana fiat reparatio perditorum, et de profundo inferni ad quaerenda multi coelestia erigantur; et ita corpora teneantur in terris, ut tanquam cives sanctorum, et domestici Dei, cogitatione ac desiderio conversentur in coelis.
Hoc sane temporibus nostris, in partibus Hispaniarum, de divino factum munere gratulamur, ubi nobiles quidam viri peccatorum vinculis irretiti, et miseratione illius qui vocat ea quae non sunt tanquam ea quae sunt, superna gratia sunt afflati [Col. 1025B] et tacti, super multis transgressionibus suis, dolore cordis intrinsecus, et praeteritorum agentes poenitentiam peccatorum, non solum possessiones terrenas, sed et corpora sua dare in extrema quaeque pericula pro Domino decreverunt. Et ad exemplum Domini nostri Jesu Christi, qui ait: Non veni facere voluntatem meam, sed ejus, qui misit me Patris (Joan. VI) , in habitu et conversatione religionis, sub unius magistri statuerunt obedientia commorari; eo utique moderamine propositum suum et ordinem temperantes, ut quia universa turba fidelium in conjugatos et continentes distinguitur, et Dominus Jesus Christus non solum pro viris, sed et pro feminis quoque, de femina nasci voluit et cum hominibus conversari, [Col. 1025C] habeantur in ipso ordine, qui caelibem ducant vitam, et consilium beati Pauli sequantur, qui dicit: De virginibus autem praeceptum Domini non habeo, consilium autem do (I Cor. VII) . Sint etiam qui juxta institutionem Dominicam, ad procreandam sobolem, et incontinentiae praecipitium evitandum, conjugibus suis utantur, et una cum eis ad incolatum supernae patriae de convalle lacrymarum et terrena transire peregrinatione nitantur, et lacrymis diluant et operibus pietatis reatus. Quibus supra fundamentum suum, quod Christus est, pro cura carnis et affectibus liberorum, ligna, fenum, stipulam aedificare contingit, cum aliis expeditiores et continentes, aedificent [Col. 1025D] aurum, argentum et lapides pretiosos: et isti tamen et illi militent uni regi, et super unum fundamentum coelestem unam aedificent mansionem, promissione Psalmistae in Domino roborati, qui minora quoque membra Ecclesiae confortat, et dicit: Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur (Psal. CXXXVIII) .
In horum autem fidelium Christi collegio, tu, dilecte in Domino fili Petre Ferdinande, per voluntatem Dei magisterium super alios et providentiam suscepisti. Qui cum quibusdam fratrum tuorum ad praesentiam nostram accedens, cum humilitate qua decuit, a sede apostolica requisisti ut vos tanquam peculiares filios in defensionem nostram, et locum in quo caput ordinis factum [Col. 1026A] fuerit, in jus et proprietatem sacrosanctae Romanae Ecclesiae, recipere deberemus.
Unde nos devotionem vestram et bonum in Domino desiderium attendentes, de communi fratrum nostrorum consilio, in speciales et proprios sacrosanctae Romanae Ecclesiae filios recipimus: ordinem vestrum auctoritate apostolica confirmantes, praesentis scripti privilegio communimus; statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona inpraesentiarum juste et legitime possidetis, aut in posterum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, patrante Domino, poteritis adipisci, firma et vobis et vestris successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda [Col. 1026B] vocabulis. ( Enumerat aliquas eorum possessiones. )
Pergit: Sancimus praeterea ne occasione antiquae detentionis, sive scripturae, quisquam vobis possit auferre, quae ultra memoriam hominum sub Saracenorum detenta sunt potestate, et de munificentia principum, seu vestro studio et labore, aut jam obtenta sunt, aut in futurum, auxiliante Domino, poteritis obtinere. Cum enim unica sit vobis intentio et singularis cura semper emineat pro defensione Christiani nominis decertare, non solum res, sed personas ipsas pro tuitione fratrum incunctanter exponere, plurimum posset hoc pium opus et laudabile studium impediri, si labores et stipendia vestra, quae in communi proficiunt, [Col. 1026C] praeripiantur ab aliis, et otiosi ac desides, atque in laboribus suis non quae Jesu Christi, sed quae sua sunt requirentes, emolumenta illa perciperent quae pro tantis laboribus, vobis et pauperum Christi usibus sunt provisa, dicente Apostolo: Qui non laborat, non manducet (II Thess. III.)
Inter ea sane quae professionis vestrae in ordine statutum est observari, primum est, ut sub unius magistri obedientia in omni humilitate atque concordia sine proprio vivere debeatis, illorum fidelium exemplum habentes, qui ad fidem Christianam apostolorum praedicatione conversi, vendebant omnia et ponebant pretium ad pedes illorum, dividebaturque singulis, prout cuique opus erat, neque [Col. 1026D] aliquis illorum qui possederat, suum esse dicebat, sed erant eis omnia communia.
Ad suscipiendam quoque prolem quae in timore Domini nutriretur, et infirmitatis humanae remedium juxta institutionem Domini, et indulgentiam Apostoli, qui ait: Bonum est homini mulierem non tangere; propter fornicationem autem unusquisque uxorem suam habeat, et similiter mulier virum suum (II Cor. VII) : qui continere nequiverit, conjugium sortiatur, et servet inviolatam fidem uxori, et uxor viro, ne toris conjugalis continentia violetur. Si autem viri praemortui fuerint, et relictae uxores quae ordinem susceperunt, nubere voluerint, denuntietur hoc magistro, sive commendatori, ut cum illius licentia cui mulier ipsa vult nubat, [Col. 1027A] tantum in Domino. Quod etiam de viris intelligitur observandum; una etenim utrique lege tenentur.
Statuimus quoque ut nullus fratrum, sive sororum, post susceptionem ordinis vestri et promissam obedientiam, vel redire ad saeculum, vel ad alium ordinem, sine magistri licentia, audeat se transferre: cum sint in ordine vestro loca statuta, ubi quisque districtius valeat conversari. Discedentem vero nullus audeat retinere, sed ad ordinem suum per censuram ecclesiasticam, qui discesserit redire cogatur.
Ut autem in ordine vestro cum majori omnia deliberatione tractentur, statutum est inter vos ut locus aliquis ordinetur, in quo per singulos annos [Col. 1027B] in solemnitate Omnium Sanctorum generale capitulum teneatur, et sit ibi clericorum conventus et prior qui illorum et aliorum clericorum qui de ordine vestro fuerint, curam possit habere ac fratrum, cum necesse fuerit, provideat animabus, Sint autem tredecim in ordine fratres qui magistro, cum opus fuerit, in consilio et dispositione domus assistant, et eligendi magistri curam habeant competentem. Prior siquidem clericorum, cum magister migraverit de hac luce, de domo et ordine sollicitudinem gerat. Cui sicut magistro ordinis obedientes existant, donec per providentiam tredecim praedictorum fratrum magistri electio celebretur. Is, cum transitus magistri fuerit auditus et cognitus, tredecim illos fratres, sine [Col. 1027C] dilatione aliqua convocabit: et si quisquam eorum, infirmitate vel alia causa, infra quinquaginta dies adesse nequiverit, cum aliorum consilio qui praesentes fuerint, alium absentis loco constituet, ut magistri electio ex aliquorum absentia minime differatur. Illi vero tredecim fratres, si magister qui pro tempore fuerit perniciosus aut inutilis apparuerit, cum consilio prioris clericorum et sanioris partis capituli, majoribus domus corrigendi, aut etiam amovendi eum habeant potestatem. Et si inter eum et capitulum emerserint quaestiones, debitum eis finem imponant, ne per aliena judicia vel dilabatur ordo vel temporalis substantia dissipetur. In nullam autem ex [Col. 1027D] hoc fratres illi superbiam eleventur, sed magistro suo devoti obedientes existant. Et si quis eorum ex hac vita transierit, vel pro culpa, seu alia quacunque fuerit occasione mutandus, magister cum consilio reliquorum majoris partis, alium loco ejus substituat. In capitulo autem, quod diximus annis singulis celebrandum, tredecim isti fratres et commendatores domorum, nisi evidens et magna eos necessitas detinuerit, ad statutum locum incunctanter accurrant, et communiter tractent quae ad profectum ordinis animarumque salutem et sustentationem corporum fuerint statuenda. Ubi praecipue ad defensionem Christianorum intendere moneantur, et districte praecipiatur, ut in Saracenos non mundanae laudis amore, non [Col. 1028A] desiderio sanguinis effundendi, non terrenarum rerum cupiditate, bellum tractent, sed id tantum in pugna sua intendant ut vel Christianos ab eorum tueantur incursu, vel ipsos ad culturam possint Christianae fidei provocare.
Eligantur et tunc visitatores idonei, qui domos fratrum per anni circulum fideliter visitent; et quae ibi digna correctione invenerint, aut ipsi corrigant, aut ad generale capitulum ipsi deferant corrigenda
Clerici praeterea vestri ordinis per villas et oppida simul maneant, et priori qui super eos fuerit ordinatus, obedientes existant, et filios fratrum qui eis a magistro fuerint commissi, instruant scientia litterarum, et fratribus tam in vita quam [Col. 1028B] in morte spiritualia subministrent. Induentur autem superpelliciis, et conventum et claustrum sub priore suo tenebunt, et humiliter facient quod ab ipso illis secundum Deum fuerit imperatum. Ubi fratres quoque, de quibus magistro visum fuerit, conversentur, et non sint otiosi, sed vacent orationi et aliis operibus pietatis. Clericis vero de laboribus et aliis bonis a Deo praestitis, decimae reddantur a fratribus, unde libros et congrua faciant ecclesiarum ornamenta, et in necessitatibus corporum convenienter sibi provideant. Et si aliquid superfuerit, secundum providentiam magistri in usus pauperum erogetur.
Ut autem concordia charitasque inter vos servetur, et a peccato detractionis et murmurationis [Col. 1028C] cuncti debeant abstinere, qui commendator in quolibet loco fuerit constitutus, pro facultate domus, in sanitate et aegritudine, quodcunque opus fuerit, cum sollicitudine ac benevolentia subministret, ut neque in substantia parcitatem, neque in verbo amaritudinem gerere videatur.
Sit vobis praecipua cura hospitum et indigentium, et necessaria illis pro facultate domus liberaliter conferantur.
Exhibeatur praelatis Ecclesiarum honor et reverentia. Subministretur Christi fidelibus canonicis, monachis, Templariis, Hospitalariis, aliisque in sanctae religionis observantia positis, consilium et auxilium: quorumlibet et indigentia, si facultas fuerit, [Col. 1028D] sublevetur, ut Deus in vestris glorificetur operibus, et alii, qui viderint, humilitatis et charitatis vestrae provocentur odore.
Ad haec adjiciendum decernimus ut, si locus aliquis, in quo episcopus esse debeat, in vestram venerit potestatem, sit ibi episcopus, qui cum ecclesiis et clero suo designatos sibi reditus et possessiones et spiritualia jura percipiet. Reliqua vero cedant in usus vestros, et in vestra dispositione, sine cujusquam contradictione, persistant. Profecto in parochialibus ecclesiis quas habetis, nolumus episcopos suo jure fraudari. Si autem in locis desertis, aut in ipsis terris Saracenorum de novo ecclesias construxeritis, ecclesiae illae plena gaudeant libertate, nec aliqua per episcopos decimarum aut alterius [Col. 1029A] rei exactione graventur, liceatque, vobis per clericos vestros idoneos easdem ecclesias cum suis plebibus gubernare, neque interdicto per episcopos vel excommunicationi subdantur: sed fas sit vobis, tam in majori ecclesia, quae caput fuerit ordinis, quam in illis aliis, excommunicatis et interdictis exclusis, divina semper officia celebrare.
Praeterea, ne humanis vexationibus et calumniis a defensione Christianorum retrahi valeatis, apostolica auctoritate decernimus ne personas vestras praeter legatum apostolicae sedis a latere Romani pontificis destinatum, interdicere quisquam et excommunicare praesumat. Quod etiam de familiis et servientibus vestris statuimus, qui stipendia vestra percipiunt, donec justitiam parati sint exhibere. Nisi [Col. 1029B] forte talis fuerit culpa ex qua ipso facto ecclesiasticam censuram incurrant.
Chrisma vero et oleum sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum, ordinationes clericorum vestrorum qui ad sacros ordines fuerint promovendi, a dioecesano suscipietis episcopo, si quidem catholicus fuerit, et gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et ea gratis et absque ulla pravitate, vobis debeat exhibere. Alioquin liceat vobis quem malueritis antistitem audire, qui nostra fultus auctoritate quod postulatur indulgeat.
Liceat praeterea vobis in locis vestris, ubi quatuor fratres vel plures fuerint, oratoria construere, in quibus fratres et familiae vestrae tantum et [Col. 1029C] divinum audire officium et Christianam possint habere sepulturam. Ita enim volumus necessitati vestrae consulere, ut non debeant ex hoc adjacentes ecclesiae injuriam sustinere Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce divina officia celebrare.
Nihilominus praesenti decreto sancimus ut si quis in aliquem vestrum, fratrem videlicet vel sororem, violentas manus injecerit, excommunicationis sententia sit astrictus. Et illud idem pro tutela vestra, tam in sententia quam in poena servetur, quod sub felicis memoriae papa Innocentio, [Col. 1029D] praedecessore nostro, de tuitione clericorum generali consilio noscitur institutum.
Decernimus ergo ut nulli hominum liceat jura vel possessiones vestras temere perturbare, aut bona vestra auferre, vel ablata retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare; sed illibata omnia et integra conserventur, eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate.
Ad indicium autem hujus a sede apostolica perceptae liberalitatis, decem malachinos nobis nostrisque successoribus annis singulis persolvetis.
Si qua igitur saecularis ecclesiasticave persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra [Col. 1030A] eam venire tentaverit, secundo tertiove monita, nisi praesumptionem suam digna satisfactione revocaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini nostri Redemptoris Jesu Christi aliena sit, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem vobis et vestra jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
VIAS TUAS, DOMINE, DEMONSTRA MIHI.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Gualterus Galuam episcopus.
- [Col. 1030B] Ego Joannes presbyter cardinalis SS. Joannis et Pauli, tit. Pammachii.
- Ego Joannes presbyt. cardinalis, tit. Laurentii in Lucina.
- Ego Boso presbyt. cardinalis S. Pudentianae, tit. Pastoris.
- Ego Manfredus presbyt. cardinalis, tit. Sanctae Caeciliae.
- Ego Petrus presbyt. cardin., tit. S. Sabinae
- Ego Hyacinthus diacon. cardin. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Corditio diacon. card. S. Theodori.
- Ego Cynthius diacon. card. S. Adriani.
- Ego Vitellus diac. card. SS. Sergii et Bacchi.
- Ego Laborans diacon. cardin. Sanctae Mariae in [Col. 1030C] Porticu.
- Ego Ramerius diac. card. Sancti Gregorii ad Velabrum.
- Ego Vivianus diacon. card. S. Nicolai in Carcere Tulliano.
Datum Ferentini per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, tertio Nonas Julii, indictione octava, Incarnationis Dominicae anno 1175, pontificatus vero D. Alexandri papae III anno sexto decimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiabus MATHILDI priori de Warivilla ejusdemque sororibus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Prudentibus virginibus quae, acceptis lampadibus obviam Christo per opera pietatis nituntur occurrere, tanto propensiori studio suffragium debet apostolicae sedis adesse quanto minus ad majora tuenda pro fragilitate sexus et assumptae religionis proposito sufficere dignoscuntur. Eapropter, dilectae in Christo filiae, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et monasterium vestrum in quo divino mancipatae estis, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio [Col. 1031A] communimus. Statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis et his quae post vos successerint et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum in quo vestrum monasterium situm est cum omnibus pertinentiis suis, et quidquid nobilis mulier Adelidis de Bullis de consensu filiorum suorum Lancelini videlicet, Manasseri, Renaldi, Theobaldi et filiarum suarum Beatricis, Mabiliae, Basilidis, et quorumdam etiam successorum videlicet [Col. 1031B] Willelmi de Merloto, Joannis et Roberti fratrum de Conti eidem monasterio dedit, et quidquid eidem legitime concessit habendum, scilicet omne quod de feodo praedicti castri saepedictum monasterium dono vel emptione, seu alio quolibet titulo quocunque tempore poterit adipisci. Item capellam S. Rimoldi cum decima ibi pertinente, scilicet de valle S. Dionysii, item decimam de Boissy et decimam de Megensi, decimam de Trussencourt, unum modium frumenti singulis annis apud molendinum de Monsterel de eleemosyna Roberti de Milliaco, domum etiam Willelmi filii Heliae de Gerboredo, quae est in Bellvaco prope ecclesiam B. Petri; item domum Willelmi Estivel, quae est in vico S. Laurentii.
[Col. 1031C] Sane novalium quae propriis manibus aut sumptibus colitis sive de nutrimentis animalium vestrorum nullus a vobis decimas praesumat exigere. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, januis clausis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce divina officia celebrare. Sepulturam quoque illius loci liberam esse decernimus, nec eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, ullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus corpora mortuorum assumuntur.
Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum, etc.
[Col. 1031D] Datum Ferentini per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, V Idus Julii, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1175, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XVI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis procuratori et fratribus eleemosynariae [Col. 1032A] domus Sancti Gervasii Parisiensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Justis petentium desideriis dignum est nos fidelem praebere consensum, et vota quae a rationis tramite non discordant effectu sunt prosequente complenda. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus gratum concedentes assensum, domum juxta atrium Sancti Gervasii sitam a Garino coementario eidem eleemosynariae domui pia largitione concessam et annum censum quatuor denariorum, qui annuatim solvebantur nobili viro Roberto comiti Brenensi, ab eodem comite in perpetuam eleemosynam eidem domui vestrae collatum, sicut ea rationabiliter possidetis, vobis et domui vestrae auctoritate apostolica confirmamus [Col. 1032B] et praesentis scripti patrocinio communimus.
Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Florentiae, V Kal. Augusti.
[Col. 1032C] Ex conquestione dilecti filii nostri P. prioris de Lanariaco accepimus quod abbas et monachi Sancti Benedicti de Quintiaco ab eo de agriculturis et vineis suis decimas contra justitiam abstulerunt, et exinde ipsum multipliciter infestare praesumunt. Quoniam igitur unicuique in jure suo adesse debemus, et ne viri religiosi injuste graventur, attentiori studio providere, discretioni tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus praefatos abbatem et monachos cum omni studio moneas, et si fuerit necesse, districte compellas, ut memorato priori praescriptas decimas sine molestia et difficultate restituant, et de caetero exigere nulla ratione praesumant, vel in praesentia tua plenam exinde justitiam appellatione remota exhibeant.
[Col. 1032D] Datum Ferentini, IV Nonas Augusti.
. . . . . Praeterea omnes decimas tam de possessionibus, quam de pratis infra fines Brixien. plebanatus provenientes, et omnes alias de novalibus, quae infra eosdem fines sunt, vel erunt in posterum, et illas specialiter de Castenedulo, et de Campania a superiori parte habita, his exceptis quae ab alia ecclesia, vel ecclesiastica persona tenentur, et quae viri religiosi reduxerint, vel jam reduxerunt ad cultum, sicut easdem decimas bonae memoriae [Col. 1033A] Raimundus quondam episcopus vester rationabili vobis providentia contulit, vobis et successoribus vestris auctoritate apostolica confirmamus, etc.
Datum Ferentini per manus Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, IV Idus Augusti, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1175, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XVI.
[Col. 1033B] Quanto majorem locum dono divini muneris adeptus es dignitatis, tanto debes cautius et circumspectius ambulare: et ita te compositum exhibere, ut homines inveniant in te quid sequantur, et non quid debeant remordere. Accepimus autem quod Ecclesiam Meldensem adhuc detines, et redditus percipis, ita quod, sicut nuntii venerabilis fratris nostri Willelmi Senonensis archiepiscopi, apostolicae sedis legati, retulerunt nobis, nihil ad eum de redditibus illis pervenit: et canonici ejusdem Ecclesiae electionem non audent libere celebrare. Unde ex hoc, quoniam famae et opinioni tuae, et honestati Ecclesiae plurimum detrahitur, et nimiae avaritiae imputatur, discretionem tuam monemus, consulimus, mandamus, quatenus archiepiscopo [Col. 1033C] et canonicis dicas quod pro te non dimittant, quin eidem Ecclesiae personam idoneam provideant in episcopum et pastorem. Tu vero in actibus et operibus tuis illam circumspectionem et modestiam serves, quod in conspectu Dei et in oculis hominum exinde valeas commendabilis existere, et Ecclesia Romana honoris et gloriae recipiat incrementum.
Datum Ferent., VI Idus Septemb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, ONUFRIO archimandritae Sancti Salvatoris Messanensis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris.
Apostolicae sedis, cui, quanquam immeriti, providente Domino, praesidemus, auctoritate debitoque nostri officii compellimur, viros religiosos sincera charitate diligere; et ne cujuslibet temeritatis incursus aut eos a suo proposito revocet aut robur, quod absit! sacrae religionis infringat, apostolico ipsos praesidio communire.
Eapropter precibus charissimi in Christo filii nostri Guillelmi illustris Siciliae regis, benignius inclinati et vestris postulationibus favore gratuito [Col. 1034A] annuentes, praefatum monasterium, in quo divino estis obsequio mancipati, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes ut ordo monasticus qui secundum Deum et beati Basilii regulam, quae in eodem monasterio antiquitus instituta esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur.
Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona, quascunque obedientias et abbatias, rex Rugerius recol. mem. eidem monasterio per privilegium suum, bulla aurea communitum, concessit, omnem quoque honorem, dignitatem, consuetudines, et quidquid aliud vobis vestrisque successoribus contulit, sicut in privilegio suo plenius continetur, [Col. 1034B] firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant.
In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis. ( Eorum possessiones enumerat. )
In supradictis siquidem monasteriis omnibus, debes tu, fili archimandrita, ac tui post te successores, abbates instituere, consilio et consensu qui in eis fuerint monachorum. Et si quis abbatum indignus fuerit abbatia cui praeest, tu illum et tui successores et juste et canonice amovere debetis, et alium substituere in loco ejus, quem dignum praevideritis, juxta Dei timorem et regulam monasterii vestri. Liceat quoque vobis in supradictis omnibus monasteriis et obedientiis examinare et judicare [Col. 1034C] abbates, monachos et laicos eorum, tam de spiritualibus, quam temporalibus, et causas eorum juste et canonice definire. Ipsi vero tibi tuisque successoribus debent obedientiam et reverentiam debitam exhibere, tanquam patri et archimandritae eorum, et justitias vobis exsolvere constitutas.
Ad haec, quascunque possessiones, quaecunque bona, tam de piscationibus, olivetis, nemoribus, molendinis, terris, cannetis, et pomariis, quam de hominibus, et quibuscunque aliis, idem monasterium inpraesentiarum ibi juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis modis, praestante Domino, poterit adipisci, [Col. 1034D] ipsa vobis et ipsi monasterio auctoritate apostolica confirmanus. Eo tenore quod Messanensi archiepiscopo, et successoribus ejus, tam tu, fili archimandrita, quam successores tui, viginti solidos, centum libras cerae, viginti incensi et totidem cados olei, pro censu annuatim solvere debeatis. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de quibuscunque aliis proventibus vestris, vel de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis vel ab hominibus vestris decimas exigere vel extorquere praesumat.
Liceat quoque vobis clericos vel laicos, liberos et absolutos, e saeculo fugientes, ad monasterium vestrum recipere, et eos absque contradictione aliqua [Col. 1035A] retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum post factam in monasterio professionem, fas sit de eodem loco, nisi arctioris religionis obtentu, absque archimandritae sui licentia discedere. Discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Prohibemus etiam ut nullus ipsum monasterium interdicere audeat, vel monasteria aut obedientias ejus, seu homines eorum. Libertates quoque et immunitates antiquas, et rationabiles consuetudines monasteriis vestris concessas, et hactenus observatas, ratas habemus, et eas perpetuis temporibus illibatas remanere censemus.
Obeunte vero te nunc ejusdem loci archimandrita, vel tuorum quolibet successorum, nullus [Col. 1035B] ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres monasterii communi consensu, vel fratrum major pars concilii sanioris, secundum Dei timorem et monasterii regulam, de se ipsis providerint eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum, etc., salva sedis apostolicae auctoritate et Messanensis archiepiscopi, sicut supradictum est, annuo censu. Si qua igitur in futurum, etc.
Datum Anagniae per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XIV Kalen. Novembris, indictione IX, Incarnationis Dominicae 1175, pontificatus vero D. Alexandri papae III anno XVII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ODONI abbati Ecclesiae S. Mariae Cagiensis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
. . . . Quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, [Col. 1035D] seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum in quo praefata ecclesia sita est cum omnibus pertinentiis suis; ecclesiam Sancti Saturnini, ecclesiam Sancti Martini de Fonteneyo, ecclesiam Sancti Rigomeri, ecclesiam B. Remigii de Vana, ecclesiam de Pino, etc. . . . .
Datum Anagniae per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XVI Kalendas Decembris, indict. IX, Incarnationis Dominicae anno 1175, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XVII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Lugdunensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, et suffraganeis ejus, et dilectis filiis abbatibus et universo clero et populo per Lugdunensem provinciam constituto, salutem et apostolicam benedictionem.
Gaudemus admodum, et exsultamus in Domino, quod dilecto filio nostro Petro tit. S. Chrysogoni presbytero cardinali, quem in provincia vestra [Col. 1036B] et in aliis locis legatum sedis apostolicae constituimus, bonum, per Dei gratiam, et laudabile testimonium perhibetur. Honesta siquidem et laudabilis conversatio ejus, sua probitas et prudentia, de ipso nos fecerant jam pridem concipere, quod nunc Domino cooperante plenius in operis exhibitione didicimus; quia quanto vos sicut devotos et speciales ecclesiae filios abundantiori charitate diligimus, tanto vobis personam magis modestam, providam et desertam, in legatum duximus providendam. Licet autem de ipsius legatione jam pridem alias litteras ad vos direximus, quia tamen eumdem cardinalem speciali praerogativa diligimus, et charum acceptumque tenemus, iterata vobis scripta [Col. 1036C] dirigimus, monentes universitatem vestram, et praecipiendo mandantes, quatenus praedictum cardinalem, sicut decet tantum virum et legatum apostolicae sedis, cum debito honore et reverentia curetis recipere, et ad vocationem ejus sine contradictione qualibet accedentes, ipsius statuta et monita suscipiatis firmiter et servetis, sibique sicut legato apostolicae sedis honorem et reverentiam impendatis. Ita quod ipse vobis et aliis possit salubriter Domino cooperante proficere, et nos de fructu legationis suae omnipotenti Domino debitas gratias exsolvamus.
Datum Anagniae, XIV Kal. Decembr
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis Joanni abbati monasterii Sanctae Mariae de Nongento, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
. . . . . praefatum monasterium sub B. Petri et nostra protectione suscipimus. . . . . Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit [Col. 1037A] adipisci, vobis vestrisque successoribus firma et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesiam de Cociaco a bonae memoriae Bartholomaeo quondam Laudunensi episcopo canonice vobis concessam, sicut ipsam rationabiliter possidetis; ita quidem ut quemadmodum ab eo statutum est, et in authentico scripto exinde facto continetur, decedente quolibet canonico ejusdem ecclesiae, monachus in suo loco substituatur; immunitates quoque omnes, dignitates et libertates a memorato episcopo monasterio vestro indultas . . . . . integras et illibatas manere sancimus, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis Sanctae Rufinae episcopus.
- [Col. 1037B] Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- Ego Joannes presb. card. SS. Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- Ego Joannes presb. card. tit. Sanctae Anastasiae.
- Ego Albertus presb. card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Boso presb. card. tit. S. Potentianae, tit. Pastoris.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Marci.
- Ego Manfredus presb. card. tit. S. Caeciliae.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Susannae.
- Ego Arditio diac. card. S. Theodori.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum [Col. 1037C] Agrippae.
- Ego Vivianus presb. card. tit. Sancti Stephani in Coelio monte.
- Ego Jacobus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Laborans diac. card. S. Mariae in Porticu.
Datum Anagniae per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, X Kalend. Decembris, indict. VIII, Incarnationis Dominicae anno 1175, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno septimo decimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus ROBERTO Exoniensi et ROGERO Wigorniensi episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
Auditis olim a multis, et praesertim ex transmissa relatione vestra et dilectorum filiorum nostrorum Sancti Augustini Cantuariensis monasterii enormitatibus et excessibus quondam electi sui, et suscepta etiam querela illorum super destructione monasterii quod per negligentiam et culpam praedicti electi ad ultimum fere defectum pervenerat. Nos vero ruinae et casui ejusdem monasterii tanquam nostri [Col. 1038A] specialis et proprii paterno compatientes affectu, vobis dedimus in mandatis ut veritate super his studiosius inquisita si electum praedictum ita inutilem et monasterio perniciosum esse cognosceretis, quod sine ipsius amotione non possit monasterium reformari, eum ab administratione sublato appellationis remedio removeretis. Nunc autem ex litteris vestris manifeste nobis innotuit quod, cum vos juxta mandati nostri tenorem, ea quae fuerunt adversus electum ipsum proposita diligenter inquireretis, ipsum invenistis tot excessibus et criminibus publicis irretitum, quae per litteras vestras nobis recitata auribus nostris nimium praestiterunt taedium et dolorem.
Propter quae ipsum, sicut a nobis acceperatis in [Col. 1038B] mandatis, ab administratione penitus amovistis. Nos itaque amotionem ejus ratam et firmam habentes, eamque auctoritate apostolica confirmantes, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus si praedictus Clarembaldus ausu temerario et pernicioso in ipsam ecclesiam cujuslibet potentis usus violentia ipsam ecclesiam sive ejusdem possessiones occupare, vel aliquo modo distrahere seu perturbare praesumpserit, accensis candelis publice eum excommunicatum nostra auctoritate denuntietis, et cum tanquam excommunicatum ab omnibus cautius faciatis evitari, donec de excessibus et enormitatibus suis satisfacturus nostro se aspectui repraesentet.
ALEXANDER papa, ROGERIO Eboracensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato.
A memoria vestra non excidit, qualiter in primo anno nostrae promotionis, scriptum litterarum felicis memoriae praedecessoris nostri Honorii papae nobis feceris praesentari, in quo continebatur antecessoribus tuis apostolica benignitate indultum fuisse, ut tam iis quam successoribus suis liberum esset per totam Angliam ante se crucem deferre. Nos vero iisdem antecessoris nostri vestigiis inhaerentes, [Col. 1038D] tibi scripti nostri munimine confirmavimus, quod antecessoribus tuis fuerat a praedecessore nostro clementer indultum. Postmodum autem sanctae et venerandae memoriae Thomas quondam Cantuariensis archiepiscopus, existimans hoc in depressionem juris et dignitatis suae redundare, exinde coepit quaestionem movere, et propter hoc ad sedem apostolicam appellavit, affirmans, si bene meminimus, quod tibi vel praedecessoribus tuis nullatenus id licuisset, sicque factum est quod nos tibi per scripta nostra prohibuimus, ne in provincia Cantuariensis Ecclesiae, donec de causa cognosceretur, ante te crucem deferre aliqua ratione auderes. Quia ergo per dilectos filios nostros J. et A. clericos tuos gravem nobis coram querimoniam deposuisti, asserens [Col. 1039A] quod te possessione hujus rei, quam tu, et antecessores tui, habueras, absque cognitione judicis spoliassemus, nos volentes tibi tanquam venerabili fratri nostro deferre, et jura tua integra illibata servare, praesentibus litteris statuimus quod litterae prohibitionis nostrae nullum tibi praejudicium faciant, quominus tibi et successoribus tuis liberum sit, quemadmodum vobis est privilegium beneficio apostolicae sedis indultum, et tu et praedecessores tui id facere consuevistis, ante vos per totam Angliam crucem deferre, quousque diffinitiva sententia decernatur, quid Ecclesia tua debeat de jure habere.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis WUILLELMO abbati Ecclesiae Sancti Thomae de Paraclito, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Ad hoc universalis Ecclesiae cura nobis a provisore omnium bonorum Deo, commissa est, ut religiosas diligamus personas, et beneplacentem Deo religionem studeamus modis omnibus propagare. Nec enim Deo gratus aliquando famulatus impenditur, nisi de charitatis radice procedens, a puritate religionis fuerit conservatus. Oportet igitur [Col. 1039C] omnes Christianae fidei amatores religionem diligere, et loca venerabilia cum ipsis personis divino servitio mancipatis attentius confovere, ut nullis pravorum hominum inquietentur molestiis, vel importunis angariis fatigentur. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus et praefatam ecclesiam, in qua divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Deum et beati Augustini regulam, et institutionem fratrum Sancti Victoris Parisiensis in ecclesia vestra institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter [Col. 1039D] observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, proterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata conserventur. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum in quo praefata ecclesia constructa est, cum omnibus pertinentiis suis; ecclesiam de Tiaeraeby cum decimis; tertiam partem decimarum in ecclesia de Alsentorp, tertiam partem decimarum ecclesiae Anessae, tertiam partem decimarum ecclesiae de Haelsinghe, tertiam partem decimarum ecclesiae [Col. 1040A] de Craekoem, Eskilso, mansionem in Syntherby cum silva, agris et pratis; terram in Saeerfloff, mansionem in Julighe cum ecclesia ejusdem villae, et pratis, et agris, et molendino sito juxta Vaeraebro; mansionem in Hathelosae cum silvis, pratis et agris, totam villam Naeveth cum silvis, pratis, et agris, et piscationibus; villam de Tiaeraeby cum ecclesia, silvis, pratis, et agris; terram in Hott, cum particula silvae; terram in Tolletorp cum silva, terram in Frettoff.
Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum, nullus omnino a vobis decimas exigere praesumat. Liceat quoque vobis clericos vel laicos e saeculo fugientes, liberos et absolutos [Col. 1040B] ad conversionem recipere, et in vestra ecclesia absque contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum, post factam in loco vestro professionem, fas sit de eodem loco discedere; discedentem vero, sine communium litterarum vestrarum cautione, nullus audeat retinere. In parochialibus autem ecclesiis, quas tenetis, liceat vobis clericos eligere, et dioecesano episcopo praesentare, quibus, si idonei fuerint, episcopus curam animarum committat, ut ei de spiritualibus, vobis vero de temporalibus debeant respondere. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti fuerint, nullus obsistat, [Col. 1040C] salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis vel interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce divina officia celebrare. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Deum et beati Augustini Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus [Col. 1040D] possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra et illibata conserventur eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum digna satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris [Col. 1041A] nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat.
Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen. Dicat omnis populus, et dicat omnis populus. Amen.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Narbonensi archiepiscopo et Helenensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Relatum est auribus nostris quod, cum abbas Canigonensis Crassensi monasterio nollet subesse, vel abbati ejusdem monasterii obedientiam exhibere quam sui antecessores ejus antecessoribus exhibuerunt, in cum de mandato nostro interdicti sententiam protulistis. Unde quoniam ea quae de auctoritate sedis apostolicae statuuntur rata nos convenit et firma habere, fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus et mandando praecipimus, quatenus si res ita se habet, praescriptam [Col. 1041C] sententiam, quam nos ratam et firmam habemus, sicut a vobis rationabiliter lata est, occasione et appellatione cessante, faciatis firmiter et inviolabiliter observari; et si nec sic praedictus abbas resipuerit, manus vestras super eum amplius aggravetis, quia nos ratum volumus et firmum haberi quod in ipsum duxeritis canonice statuendum. Si autem ambo his exsequendis interesse non poteritis, alter adhibitis sibi viris prudentibus ea nihilominus exsequatur.
Datum Anagniae, Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et conventui Sancti Bertini, salutem et apostolicam benedictionem.
Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere consensum, et vota quae rationis tramite non discordant, effectu sunt prosequente complenda. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, molituram annonae de ministeriali Beati Bertini in villa Sancti Audomari, sicut monasterium vestrum ipsam, a quadraginta retro annis rationabiliter possedisse dignoscitur, vobis et per vos eidem monasterio auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes [Col. 1042A] ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem et hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se noverit incursurum.
Datum Anagniae, VIII Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis rectoribus Lombardiae, salutem et apostolicam [Col. 1042B] benedictionem.
Quanto Nonantulanum monasterium ad jurisdictionem beati Petri et nostram specialiter pertinet, tanto pro conservatione ipsius magis tenemur esse solliciti, et ne quid in ejus damnum vel incommodum fiat, propensiorem curam et sollicitudinem adhibere, quia de nimia possemus negligentia redargui, si ea quae sollicitudini nostrae incumbunt tepiditate vel pusillanimitate aliqua postponeremus. Inde est quod industriam vestram monemus, mandamus atque praecipimus, quatenus Mutinenses cives commoneatis et compellatis, ut ab inquietatione Nonantulani monasterii omnino desistant, et homines et jura ipsius in pace et quiete dimittant. [Col. 1042C] Nihilominus etiam vobis injungimus ut, quia quadraginta de praedicto monasterio obsides accepistis, cum secundum statum loci minori possitis numero esse contenti, viginti retinentes alios obsides restituatis, et ita supradicta exsequamini, quod nos sollicitudinem et devotionem vestram debeamus propensius in Domino commendare.
Datum Anagniae X Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus servus servorum Dei, venerabilibus [Col. 1042D] fratribus universis episcopis per Rothomagensem provinciam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum Ecclesia Rothomagensis mater sit et magistra omnium ecclesiarum quae vestro regimini sunt commissae, decet vos ipsam modis omnibus in his quae ad Dominum sunt, venerari, et justitiam ejus, quantum in vobis est, tueri diligenter et fovere, ut eam comprobemini sincere diligere, quae vestro debet suffragio et humili subjectione gaudere. Ex parte siquidem dilectorum filiorum nostrorum decani et canonicorum ejusdem Ecclesiae accepimus, quod cum ipsi aliquos de parochianis suis pro eorum excessibus excommunicationi subjiciunt, aut eorum terram interdicto supponunt, [Col. 1043A] illi in quorum personas vel terras excommunicationis aut interdicti sententia promulgatur, in episcopatus vestros quandoque se tranferunt, et sic sententiam plerumque observare contemnunt: et quia tanquam excommunicati non evitantur, in sua diutius iniquitate persistunt. Quia igitur ecclesiasticae animadversionis sententia quae in malefactores aliquos pro suis excessibus promulgatur, usque ad dignam satisfactionem debet inviolabiliter observari, Fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et mandando praecipimus, quatenus si quando Ecclesia Rothomagensis in aliquos malefactores parochianos suos sententiam excommunicationis protulerit, vel eorum terram interdicto subjecerit, receptis litteris capituli ejusdem [Col. 1043B] Ecclesiae, ipsos excommunicatos, et terram eorum interdicto suppositam, publice denuntietis, et usque ad dignam satisfactionem eosdem praecipiatis ab omnibus cautius evitari.
Datum Anagniae, X Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri. . . . . . Suessionensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Latoris praesentium A. a Jerosolymis redeuntis [Col. 1043C] nobis nuper relatio patefecit, quod timore W. abbatis sui perterritus Dorbacense monasterium, in quo monasticum habitum se asserit suscepisse, irregulariter dereliquit. Postea vero ab abbate suo licentia, sicut dicitur, impetrata, terram quam Dominus corporaliter visitavit, intuitu devotionis petivit, et per nos rediens, apostolicae sedis imploravit auxilium. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta mandamus, quatenus abbatem jam dicti monasterii diligenter commoneas et instanter, ut memoratum A. disciplina secundum regulam B. Benedicti et consuetudinem ordinis ejusdem monasterii servata, in monasterium suum recipiat, et paterna illum charitate pertractet.
Datum Anagniae, VII Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis priori et fratribus Sanctae Mariae Corbeliensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum ecclesia vestra ad jurisdictionem beati Dionysii spectare noscatur, officio nostrae sollicitudinis imminet jura ipsius ecclesiae integra et illaesa conservare, et ne aliquarum indebitis molestiis perturbentur apostolico patrocinio communire. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus gratum impertientes assensum praebendam integram [Col. 1044A] in ecclesia Sancti Exuperii, et integram medietatem decimae de Chancolia et medietatem tractus ejusdem decimae, sicut ipsa rationabiliter possidetis, vobis et ecclesiae vestrae auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut nulli omnino hominum liceat vos, vel ecclesiam vestram in bonis vel possessionibus vestris indebitis molestationibus fatigare, aut hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Anagniae, sexto Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis decano, thesaurario et capitulo Beati Martini Turonensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto specialius ecclesia vestra ad nostram provisionem pertinere dignoscitur; tanto sollicitius indemnitate ipsius ecclesiae volumus praecavere, ut meliorem statum jugiter, Domino cooperante, suscipiat, cum circa ipsam sollicitam curam studuerimus et diligentiam adhibere. Eapropter, dilecti [Col. 1044C] in Domino filii, vestris justis postulationibus gratum impertientes assensum apostolica auctoritate statuimus, ut decedentibus illis qui a vobis modiationes habere noscuntur, vel a modiationibus ipsis quoquo modo cadentibus, infra quadraginta dies plus offerenti vel offerentibus debeant eaedem modiationes conferri, dummodo spes certa sit quod, ea quae ipsi offerent, solvere possint; si vero circa festum Beati Joannis Baptistae quamlibet modiationem vacare contigerit, quoniam tunc tempus messium instat, modiationem ipsam infra decem dies postquam vacaverit alicui plus offerenti, vel plus offerentibus et habentibus, unde quod offerunt valeant solvere, apostolica auctoritate statuimus concedendum.
[Col. 1044D] Datum Anagniae, III Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, PETRO decano et capitulo Ecclesiae S. Aniani Aurelianensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum nostrae sollicitudinis sit et officii de medio tollere materiam jurgiorum, ministerio suscepti regiminis cogimur providere, ne quod amicabiliter actum est, in contentionis scrupulum valeat devenire. [Col. 1045A] Pervenit autem ad nos quod inter vos et charissimam in Christo filiam A[delam] illustrem Francorum reginam, super villa de Caleio quae ad proprietatem vestrae ecclesiae pertinebat, de libero et spontaneo utriusque partis assensu hujusmodi permutatio intercessit, quod retentis vobis ecclesiis ejusdem villae et redditibus tam denariorum quam annonae, quos de Cisiniaco habebatis, praescriptam villam eidem reginae, receptis ab ea Artenao, Altrochio et Exart cum appendiciis eorum, absolutam et liberam dimisistis. Volentes itaque paci et quieti ecclesiae vestrae in posterum providere, praescriptam permutationem sicut de libero et de spontaneo assensu partium facta est, et in scriptis authenticis charissimi in Christo filii nostri L. illustris Francorum [Col. 1045B] regis et praedictae reginae contineri dignoscitur, ratam habemus et firmam, eamque auctoritate apostolica confirmamus. Verum ne occasione hujus permutationis super ecclesiis praescriptae villae de Calcio quas vobis reservasse noscimini, molestia possit in posterum vel gravamen inferri, easdem ecclesias et redditus quos habetis in ipsis, sicut ex authentico scripto venerabilis fratris nostri Will. Senonensis archiepiscopi, apostolicae sedis legato continetur, et annonam et denarios de Cisiniaco quos vobis retinuistis, vobis et successoribus vestris nihilominus duximus confirmandos. Auctoritate apostolica prohibentes ne quis vobis et ecclesiae vestrae, super eisdem ecclesiis, vel redditibus, aut ordinatione ipsarum molestiam inferre audeat vel [Col. 1045C] gravamen, quominus possitis praedictas ecclesias et redditus de Cisiniaco vobis noscimini reservasse.
Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire.
Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Dat. Anagniae, IV Non. Maii, pontificatus nostri anno decimo sexto.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GREGORIO et universis fratribus Camaldulensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Quae canonicis sanctionibus obviare noscuntur, et quae a statutis conciliorum sunt penitus aliena, tanquam perniciosa corruptela sunt propensius evitanda, et de medio Ecclesiae magna sollicitudine exstirpanda, ut auctoritas canonum observari, et coetus servorum Dei bonis operibus liberius possit vacare, et in conditoris servitio firmius permanere. Cum enim laicorum praesumptio electioni et promotioni se impudenter ingereret clericorum, et juxta suae voluntatis arbitrium de rebus sacris disponere niteretur, summorum pontificum et sanctorum Patrum [Col. 1046A] est promulgatum decretum, et diversorum conciliorum emanarunt statuta, ne laicis personis, quantumcunque sint potentes vel magni, electioni vel promotioni clericorum temere interesse, seu de rebus ecclesiasticis praesumptionis ausu disponere ulla ratione liceret. Ait enim beatus Adrianus papa secundus: ยซNullus laicorum principum vel potentum semet inserat electioni vel promotioni, etc.ยป Auditu vero audivimus quod quidam laici occasione patronatus semet electioni abbatum ordinis vestri contra sanctorum Patrum edicta inserere non formidant, et non permittunt vos in vestris monasteriis electiones canonicas celebrare. Vestigiis ergo praedecessorum nostrorum Romanorum pontificum inhaerentes et sanctorum Patrum instituta sequentes, [Col. 1046B] auctoritate beati Petri et nostra statuimus et penitus inhibemus, ne aliqua laicalis persona patronatus seu aliqua occasione electionibus abbatum vel priorum vestrorum semet ulla ingerat ratione, omnibusque laicis in vestrorum electionibus praelatorum voces duximus obstruendas, et canonicas ac liberas electiones celebrandi secundum congregationis vestrae liberam vobis auctoritate apostolica concedimus facultatem. Ut autem haec nostrae constitutionis pagina futuris temporibus debeat inviolabiliter observari, nos eam apostolicae sedis auctoritate confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare [Col. 1046C] praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Anagniae, XIII Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis decano et canonicis Sancti Quintini, salutem et apostolicam benedictionem.
In eo loco sumus et officio, licet immeriti, providente [Col. 1046D] Domino, constituti ut pro statu omnium ecclesiarum, pastorali debeamus cura satagere, et earum indemnitati, quantum nobis Dominus ministraverit, providere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus gratum impertientes assensum, quoniam Noviomensis episcopus ecclesiam vestram in die solemnitatis ejusdem ecclesiae, quo eam annuatim visitare tenetur, usque adeo gravare dicitur, ducens secum numerosam multitudinem hominum et equorum, quod visitatio sua in gravem ejus Ecclesiae jacturam redundat auctoritate apostolica arctius interdicimus et modis omnibus prohibemus, ne episcopus Noviomensis, qui pro tempore fuerit, plures quam triginta et quinque homines, et triginta equitaturas ad eamdem [Col. 1047A] ecclesiam ducere audeat, nullamque canonicis inferant molestiam, quominus eo contenti sint, quod eis pro tot hominibus et tot equitaturis honeste ac sufficienter duxeritis assignandum. Ad hanc quoque procurationem taliter assignandam, ministros vestros vobis instituere liceat, secundum antiquam consuetudinem Ecclesiae vestrae.
Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae constitutionis infringere, aut ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Anagniae, tertio Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis decano et canonicis Sancti Quintini, salutem et apostolicam benedictionem.
Ea quae sunt rationabili et circumspecta provisione statuta, digno debent robore convalescere, et ne possint in posterum a sua stabilitate, aliquorum praesumptione divelli, apostolico sunt patrocinio munienda. Relatum est siquidem auribus nostris quod jampridem in ecclesia vestra statutum est, et scripti vestri munimine firmatum, quod si quis canonicus ejusdem ecclesiae assiduitatem inibi non servaret, nisi de licentia capituli alibi moraretur, integros [Col. 1047C] fructus praebendae suae percipere non deberet, excepto uno solo canonico qui fuerit comitis capellanus. Sed quaedam secundum ipsam institutionem certa et determinata deberent habere qui se servitio ipsius ecclesiae duxerint absentandos. Constitutio si quidem talis est, quod si clericus esset, non promotus ad stallum, sex modios annonae annuatim haberet, praeter alia quaedam certa et determinata. Si subdiaconus, decem; si diaconus, decem et tres; si presbyter, sexdecim. Ne igitur possit in posterum ausu temeritatis infringi, quod est honestatis consideratione statutum, praescriptam constitutionem, sicut a vobis facta est et scripto vestro confirmata, ratam habemus et firmam, eamque auctoritate apostolica [Col. 1047D] confirmantes et praesenti pagina arctius prohibemus, ne cui canonicorum ecclesiae vestrae, excepto uno solo canonico, qui comitis capellanus sit, nisi in ea assiduus fuerit, vel de assiduorum numero; de licentia capituli alibi moraturus recesserit, aliquid ultra ea quae in ipsa constitutione statuta sunt, quaerere liceat, vel quaerenti aliquis audeat quidquam assignare.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, aut ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Anagniae, tertio Idus Junii.
[Col. 1048B] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Tarraconensi archiepiscopo apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
Inducit nos et hortatur commissae nobis dignitatis auctoritas fratribus et coepiscopis nostris gratiae nostrae plenitudinem exhibere, et insuper his quae legitime possident apostolici favoris et patrocinii subsidium ministrare, ut tanto circa devotionem beati Petri ac nostram teneantur ferventiores existere, quanto se ampliori praerogativa cognoverint confoveri. Inde est quod nos tuis postulationibus benigne annuentes, honorem illum quem Raimundus quondam comes Barcinonensis in Herda et Dertusa tibi, quando captae fuerunt, concessit, sicut [Col. 1048C] ipsum pacifice habere dignosceris, devotioni tuae auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Anagniae, XVI Kal. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis V. priori et canonicis S. Fridiani, salutem et apostolicam benedictionem.
Religionis et fidei vestrae sinceritas nos hortatur propensius et inducit ut commodis et profectibus vestris pastorali curemus provisione intendere, et ea in irritum penitus ducere quae in praejudicium libertatis et justitiae vestrae noscuntur impetrata fuisse. Inde est quod nos etiam tranquillitati Ecclesiae vestrae paterna sollicitudine consulere volentes, praesentium auctoritate decernimus ut, si qua canonici Lucenses a nobis falsa suggestione impetraverunt, quae privilegiis vobis ab apostolica sede indultis derogare noscuntur, ea vobis injustitia [Col. 1049A] vestra nullum possint praejudicium generare.
Data Anagn., XV Kal. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, priori et fratribus S. Savini, salutem et apostolicam benedictionem.
Non vos credimus aliquatenus ignorare in quanta humilitate et devotione debeatis dilecto filio nostro abbati vestro obedientes existere, cum frustra religionis habitum videremini gerere, si religionis opera non studeretis votivis cordis affectibus imitari. Sane [Col. 1049B] sicut accepimus, quidam ex vobis in praefatum abbatem superbiae calcaneum erigunt, et qui saecularia desideria abnegasse, et propria reliquisse videntur, contra professionem ordinis, et doctrinam magistri sui proprium retinere praesumunt. Quoniam igitur hujusmodi excessus nec volumus, nec debemus impunitos relinquere, universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus quatenus praefato abbati obedientiam et reverentiam devote et . . . . exhibeatis, et proprium, cum ab eo fueritis requisiti, in manibus ipsius resignetis, et tales vos circa ea quae ad custodiam claustri, et observantiam religionis, et ordinis pertinere noscuntur, celerius exhibere curetis, quod bonae opinionis fama valeat proximos vestros laudabiliter aedificare, et [Col. 1049C] ves de humilitate et obedientiae virtute possitis non immerito commendari, et gratiam Altissimi feliciter promereri; alioquin sententiam quam in vos tanquam contumaces et rebelles, propter hoc, praelibatus abbas canonice tulerit, nos, auctore Domino, ratam et firmam habebimus.
Datum Anagniae, III Kal. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri episcopo et dilectis filiis capitulo Ausonensi, [Col. 1049D] salutem et apostolicam benedictionem.
Ad aures nostras ex conquestione abbatis et fratrum Rivipollensis monasterii noveritis pervenisse, quod, cum ecclesia de Granoylers ad eos pertineat, vos eam contra justitiam detinetis. Unde quia praedicto monasterio in suo nolumus nec debemus jure deesse, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praedicto abbati et fratribus praescriptam Ecclesiam sine difficultate reddatis pacifice possidendam, aut ipsis exinde coram venerabili fratre nostro Tarraconensi archiepiscopo justitiae non differatis plenitudinem exhibere, quod ipse inde statuerit suscepturi et inviolabiliter servaturi.
Datum Anagniae, secundo Kal. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis decano, thesaurario et capitulo ecclesiae Beati Martini Turonensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto specialius ad jurisdictionem beati Petri ac nostram ecclesia vestra pertinere dignoscitur, et ad provisionem sacrosanctae Romanae Ecclesiae [Col. 1050B] magis respicit, et tutelam, tanto ejus commodis et profectibus ferventiori studio intendimus, et ad ea satagere, quae ad decorem et incrementum ipsius pertineant toto affectu optamus. Inde est, quod nos vestigia praedecessorum nostrorum Romanorum pontificum diligentius prosequentes, sicut privilegiis eorum antecessorum nostrorum vobis indultum esse dignoscitur, ut ecclesias de feodis vestris et possessiones ad proprietatem vestram pertinentes vobis liceat legitime revocare, ita quoque vobis auctoritate apostolica indulgemus. Ut si milites, vel alii jus quod habent in ecclesiis et possessionibus quae sunt de feodis vestris vobis conferre voluerint, illud libere et sine contradictione qualibet habeatis. Ita quod super hoc auctoritate [Col. 1050C] nostra freti, ab aliquo non possitis temere perturbari vel impediri.
Datum Anagniae. IV Non. Julii
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis clericis et laicis de Bagnacavallo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad nostram audientiam noveritis pervenisse unde, si verum est, miramur plurimum et movemur quod, cum ecclesiae Faventinae tanquam membra suo capiti [Col. 1050D] per omnia et in omnibus teneamini respondere et eidem debitam obedientiam et reverentiam exhibere, irrequisitis canonicis praedictae ecclesiae a Bononiensi et Rhegino episcopis qui nihil juris habent in castro vel ecclesia vestra, in quodam loco in signum ut ibi debeat oratorium aedificari quamdam crucem figi fecistis. Cumque praedicti canonici ad locum ipsum accessissent, et nos rogarent humiliter et devote crucem ipsam quae sine assensu eorum inibi posita fuerat exinde permitteretis auferri, vos non solum precibus eorum non acquievistis, verum etiam quamdam aliam crucem majorem priori ad injuriam et contemptum eorumdem in praedicto loco posuistis dicentes, quod per eos in loco ipso non pateremini auferri crucem, [Col. 1051A] nec auferretis, et quod ad reconciliationem ecclesiae vestrae venirent si vellent; sin autem per aliquem de circumpositis episcopis eis irrequisitis ecclesiam vestram reconciliare faceretis, et multis aliis opprobriis et contumeliis eos affecistis. Quia igitur haec si vera sint, gravi debent ultione puniri, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus et mandando praecepimus, quatenus ecclesiae Faventinae sicut spirituali matri vestrae et eisdem canonicis debitam obedientiam et reverentiam humiliter exhibeatis, et de illatis injuriis eis taliter satisfaciatis, quod nulla indignatio in mentibus eorum debeat exinde remanere; etsi absque assensu Faventinae Ecclesiae oratorium illud incoepistis, nihil inibi de caetero sine licentia ejusdem ecclesiae [Col. 1051B] oratorii nomine construatis, nec divina officia in eodem loco celebrare praesumatis. Quod si secus agere praesumpseritis et eisdem canonicis condigne non satisfeceritis, sententiam quam ipsi in vos propter hoc rationabiliter tulerint, nos, auctore Domino, ratam habebimus et faciemus inviolabiliter observari.
Datum Anagniae, II Nonas Julii.
[Col. 1051C] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Vicensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem.
Quoties Ecclesiarum praelati quidquam efficiunt in quo debitum officii sui videntur excedere, aut quod juris est aliorum contra justitiam occupant, officio nostrae sollicitudinis imminet eos ab hujusmodi praesumptione collata nobis auctoritate compescere et jura sua singulis conservare. Sane ex transmissa conquestione dilectorum filiorum nostrorum abbatis et fratrum ecclesiae Rivipollensis accepimus quod ecclesiam S. Stephani ad jus eorum spectantem eis injuste abstulisti et per violentiam detines occupatam. Ideoque fraternitati tuae per [Col. 1051D] apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praelibatis abbati et fratribus praescriptam ecclesiam infra quadraginta dies post harum susceptionem, contradictione et appellatione cessante, restituas, vel in praesentia venerabilium fratrum nostrorum Oscensis et Barchinonensis episcoporum, sublato appellationis remedio, justitiae complementum exhibeas.
Datum Anagniae, XI Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus [Col. 1052A] fratribus Oscensi et Barchinonensi episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex transmissa nobis conquestione dilectorum filiorum nostrorum abbatis et fratrum Ecclesiae Rivipullensis accepimus quod venerabilis frater noster Vicensis episcopus ecclesiam Sancti Stephani ad jus eorum spectantem eis injuste abstulit et per violentiam detinet occupatam. Ideoque fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praefatum episcopum moneatis et inducatis, et, si opus fuerit, sublato appellationis remedio, districtius compellatis ut praelibatis abbati et fratribus praescriptam Ecclesiam infra quadraginta dies post harum susceptionem, contradictione et appellatione cessante, restituat, vel in praesentia vestra, [Col. 1052B] remota appellatione, justitiae complementum exhibeat.
Datum Anagniae, XI Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, etc., dilectis filiis universo clero Pisano, salutem et apostolicam benedictionem.
Dignum est et consonum rationi modis omnibus ut filii matrem suam filiali semper reverentia et devotione respiciant, et pro ejus incremento solliciti et ferventes existant, ut tanto eam sibi uberiore affectione astringant quanto circa ipsam sinceriorem [Col. 1052C] animum gerere et constantiorem fidem probati fuerint exhibere. Inde est quod universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus et mandando praecipimus, quatenus populum vobis commissum cum omni instantia moneatis et eis firmiter et districte praecipiatis ut dilectis filiis vestris archipresbytero, et canonicis Pisanae Ecclesiae decimas secundum quod in eorum privilegiis continetur, sine molestia; et difficultate persolvant alioquin timere poterunt ne, si decimas denegaverint, ad decimam redigantur, et propter hoc indignationem incurrant divinam.
Dat. Anagniae, VIII Id. Augusti
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis Hugoni abbati et fratribus Sancti Germani de Pratis, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex litteris dilectorum filiorum nostrorum Heliae Sancti Joannis Novimonasterii, et Sancti Severini de castro Nantonis abbatum, auribus nostris manifeste [Col. 1053A] innotuit, quod cum causam quae inter vos et abbatem Sancti Savini super capella Sancti Joannis de novo constructa in loco qui dicitur castrum Novum apud castrum Airaldi vertebatur de mandato nostro suscepissent fine debito terminandam: ipsi convocatis partibus et rationibus hinc inde plenius auditis et cognitis, vobis et monasterio vestro praescriptam capellam per definitivam sententiam adjudicarunt. Quia igitur decet nos quae ea legitime decisa sunt approbare, et apostolicae auctoritatis robore communire, praescriptam sententiam ratam et firmam habentes, vobis et monasterio vestro eamdem capellam sicut legitime vobis adjudicata est auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut [Col. 1053B] nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Anagniae, tertio Kal. Septembris.
ALEXANDER papa tertius, SIMONI abbati Sancti Albani, de quibusdam quaestionibus.
Consultationibus singulorum ex ministerio servitutis cogimur respondere, ut si quid quaestionis vel dubietatis in mentem alicujus emerserit, ab Ecclesia Romana solvatur, quae inter alias disponente Domino obtinere meruit principatum. Quaesitum est siquidem a nobis utrum, cum aliquis ecclesia vel [Col. 1054A] possessione qualibet se asseverans absque judicio et causa rationabili spoliatum a nobis ad judicem litteras obtinet, ut infra certum tempus restituatur sibi possessio, si constiterit judici eum esse taliter spoliatum, possessio debeat sibi restitui, cum is qui tenet ecclesiam vel possessionem quam ipse requirit, antequam de litteris ipsis aliqua mentio fieret, studiorum peregrinationis vel alia hujusmodi causa se absentaverit, nec infra praefixum tempus possit judici suam praesentiam exhibere. Super quo utique inquisitioni tuae taliter respondemus, quod non potest nec debet restitutionem habere, si etiam paratus sit coram judice delegato testibus idoneis possessionem et dejectionem suam probare, nisi is qui possidet se per contumaciam absentasset. Si [Col. 1054B] autem judex usque ad reditum ejus qui possidet terminum prorogabit, exspirat jurisdictio sua, quia sine assensu utriusque partis non licet judici terminum a delegatore praefixum aliquatenus prorogare. De caetero, si aliquis clericus ab ordinario judice in aliqua ecclesia fuerit institutus, ad repraesentationem illius qui ejusdem ecclesiae credebatur esse patronus, et postea jus patronatus alius vicerit in judicio, clericus qui institutus est non debet ab ipsa ecclesia propter hoc removeri, si tempore praesentationis suae, ille qui eum praesentavit jus patronatus ecclesiae possidebat. Si vero tunc non possidebat jus patronatus, sed tantummodo credebatur esse patronus, cum non esset, neque possessionem patronatus haberet, secundum Angliae consuetudinem [Col. 1054C] poterit ab eadem ecclesia removeri. Donationes vero vel concessiones ecclesiarum si quae fiant privatis personis, viventibus his qui ecclesias ipsas possident, nullius debent esse momenti, sed si fiant religiosis locis, ratae debent haberi, ita quidem quod personae, quae jam dictas ecclesias possident sine suo assensu, eis in vita sua non debeant spoliari.
Data Anagniae, VI Idus Aprilis.
[Col. 1054D] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri T[HEOBALDO] Placentino episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Significantibus nobis dilectis filiis nostris abbate et fratribus Sancti Savini, ad nostram noveris audientiam pervenisse, quod cum bonae memoriae Arduinus quondam Placentinus episcopus, et alii praedecessores sui, eorum monasterio decimam clausi juxta Sanctum Ambrosium siti, divini amoris intuitu contulissent, sicut in instrumento publico noscitur contineri, tandem praedecessor tuus bonae recordationis Hugo, qui fuit postmodum Tusculanus episcopus, eis praescriptam decimam pro sua voluntate subtraxit, in cast. . . . . . . . unam vegetem [Col. 1055A] vini ipsis annuatim subtraxit. Caeterum quia honor tibi est, et ad tuam laudem respicere, et salutem, si rationabilia instituta praedecessorum tuorum observare curaveris et correxeris, si qua ab aliquo eorum illicite sunt attentata; fraternitatem tuam monemus attentius et mandamus quatenus violentiam praedicti Hugonis in hac re non imiteris, sed praescriptam decimam praefato abbati et fratribus ejus pro reverentia B. Petri et nostra, non exspectato judicio et contradictione restituat, et in pace dimittas, sicut supradictus Arduinus praedecessor tuus etiam ipsis contulisse dignoscitur, et in instrumento publico continetur, et annuatim praescriptam vegetem plenam vino juxta consuetudinem praedicti Arduini et praedecessorum suorum, [Col. 1055B] praescripto monasterio facias exhiberi, ita quod memorati fratres pro salute tua apud Altissimum jugiter votivis cordis affectibus intercedant, et nos exinde charitatem et prudentiam tuam dignis in Domino laudibus commendemus.
Dat. Anagniae, VI Idus Aprilis.
[Col. 1055C] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Viennensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, et suffraganeis ejus, in quorum episcopatibus domus vel pascua fratrum Carthusiensium consistunt, salutem et apostolicam benedictionem.
Non latet discretionis vestrae prudentiam quanto desiderio quantoque amore praedicti fratres divinis intendant obsequiis, et abnegantes carnalia desideria rerum terrenarum delectationes spernentes, sobrie, juste ac pie in hoc saeculo vivere elegerunt, et incessanter supernae meditationi proposuerunt vacare. Unde quam dignum est, et conveniens, et consentaneum rationi ut in sancto et pio [Col. 1055D] proposito pontificalibus adjunctis studiis, et necessariis ac opportunis foveantur auxiliis. Fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus si qui parochianorum vestrorum praedictos fratres super terminunculis, pascuis quae rationabiliter possident, molestare vel turbare praesumpserint, de ipsis, nisi moniti abstinuerint, districtam et plenam, appellatione remota, justitiam faciatis. Ne juxta domos suas, alia domus religionis construatur unde ipsos religiosos merito possit impedire vel turbare, aut etiam scandalum praevenire, ex parte nostra arctius prohibeatis.
Datum Anagniae, tertio Idus Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri P[ETRO] Salonitano archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Litteras et dilectum filium nostrum J. sacristam latorem praesentiam, quem ad sedem apostolicam destinasti, tanto benigniori charitate suscepimus, quanto speciali matri tuae sacrosanctae Romanae Ecclesiae ac nobis ipsis te cognoscimus firmius [Col. 1056B] adhaerere cujus devoti filii et fideles, etsi aliquando perversorum persecutionibus perturbantur, et apprime videantur ad tempus, temporalibus tamen auxiliis non sunt penitus destituti, sed in illa congruum semper inveniunt et tutum suffragium. Illam siquidem devotionis constantiam, et sincerae puritatis affectum, quam circa eamdem matrem tuam Romanam Ecclesiam evidenter habere cognoscimus, et de qua anteacta opera non sinunt nos dubitare, gratam admodum acceptamque tenemus, et tanto majori praemio laudis extollimus, quanto de sinceriori charitatis indice illam provenire sentimus. Inde est quod nos et Romana Ecclesia personam ecclesiasticam et civitatem tuae gubernationi commissam mera pinguedine charitatis diligimus, [Col. 1056C] et internae dilectionis brachiis amplectimur, propositum et voluntatem ferventem habentes de honore et exaltatione tua, quibuscunque modis cum Deo et justitia fieri potest, libenti animo cogitare, ac pro tantae dilectionis fervore sibi auctore Domino providere. Super illis vero angustiis et pressuris tibi sine causa rationabili conferuntur, nec aliis quam de propriis nostris conturbamur, et ad Dominum preces effundimus, ut secundum multitudinem miserationum suarum de imminentibus te persecutionibus in brevi eripiat, et ad portum tranquillum deducat. Speramus autem quoniam non continebit Dominus in ira misericordiam suam, et faciet cum tentatione ista proventum, ut possis [Col. 1056D] sustinere (I Cor. X) , et praeter virgam correctionis baculum consolationis apponet, ut possis dicere cum Propheta: Secundum multitudinem dolorum meorum consolationes tuae, Domine, laetificaverunt animam meam (Psal. XCIII) . Cum igitur Dominus est, qui potestati maris imperat, et motum ejus in ictu oculi mitigat, oculos mentis ad coelum leva, unde veniet auxilium tibi, considerans quoque qualiter omnipotens Dominus gloriam superborum manu puerili in jactu lapidis pusilli dejecerit, et filiis Israel victoriam de multitudine hostium in muliere una concesserit, in illo ipse spem tuam ponas quod inter imminentes angustias eventum novit prosperum suis fidelibus exhibere, et praeter lacrymationem et fletum consolationem inducere. [Col. 1057A] De illius ergo auxilio plenam fiduciam obtinens spiritu fortitudinis induaris, et inimicis tuis prudenter et viriliter restiteris, et in devotione beati Petri et nostra immobiliter persistas. Si vero. . . . . . . . . . . quod ad commodum et honorem sanctae Romanae Ecclesiae ac tuum debeat pertinere, nobis gratum admodum et acceptum existit. Nos enim de Jadrensi ecclesia nihil citra justitiam et honorem Spalatensis Ecclesiae de novo, auctore Domino, statuimus, vel statuemus. Ad haec dilectum filium L. capellanum nostrum fraternitati tuae attente recommendamus, rogantes quatenus pro reverentia beati Petri et interventu nostro, de charo cum habeas, de caetero chariorem. Noveris ad haec nos et fratres, qui circa nos sunt, per Dei gratiam sanos [Col. 1057B] et incolumes esse, et sic speramus, Ecclesia Dei in proximo pace potietur tranquilla.
Datum Anagniae, III Nonas Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri episcopo et dilectis filiis consulibus Bononiensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum Nonantulana Ecclesia ad jus beati Petri et nostrum nullo mediante pertineat, deceret vos a molestiis et gravaminibus ipsius omnimodis abstinere, [Col. 1057C] et ejus possessiones et jura tanto studiosius integra et illaesa conservare, quanto specialius nostrae provisioni subesse dignoscitur, ut exinde vestra devotio circa nos et Ecclesiam ferventior et constantior appareret, cum vos circa conversationem eorum, qui nostri juris existunt, studium cognosceremus et debitam diligentiam adhibere. Tu vero, frater episcope, sicut abbas praedictae ecclesiae nobis litteris suis intimavit, eamdem ecclesiam et homines ipsius contra tui officii debitum graviter infestas, et eorum bona violenter diripere et possessiones auferre non times. Et cum litteras nostras misissemus, ut coram filio nostro Ildebrando basilicae XII Apostolorum presbytero cardinali, apostolicae sedis legato, cum jam dicto abbate et fratribus [Col. 1057D] super facto Palade convenires, tu non solum litteras nostras recipere noluisti, sed quasi earumdem litterarum occasione, homines Palade acrius infestare praesumpsisti. Vos etiam, filii consules, homines universos quos memorata Ecclesia in episcopatu vestro possidere dignoscitur, juramento astrinxistis ne eidem ecclesiae de caetero aliud servitium exhiberent. Caeterum quia non convenit vobis praedictam ecclesiam tali modo gravare, nec nos id aliqua ratione poterimus sustinere qui singulis Dei Ecclesiis, et praesertim his quae specialius nostri juris existunt, apostolicae tuitionis patrocinium exhibere tenemur, discretionem vestram per apostolica scripta monemus atque mandamus quatenus [Col. 1058A] a molestiis et gravaminibus praelibati abbatis, ac fratrum, et ecclesiae suae penitus indebitis abstineatis, et juramentum quod homines ejusdem ecclesiae illicite praestare coegistis, sine dilatione relaxetis, et demum coram praedicto cardinali, cum ab eo propter hoc fueritis evocati, conveniatis, et quod ipse inter vos concordia duxerit vel judicio statuendum, suscipiatis firmiter et servetis. Nos enim eidem cardinali dedimus in mandatis, ut super his quae a vobis hinc inde proposita fuerint, ita inter vos amicabiliter componat, vel ordine judiciario statuat, quod plura mala non debeant ulterius ab alterutra parte committi. Et si abbas et fratres videlicet sui aliquid adversum vos deliquerunt, id taliter corrigi faciat et emendari, quod [Col. 1058B] non solum ab eorum gravaminibus abstinere debeatis, sed ipsis de caetero gratiam et dilectionem vestram plenius et efficacius exhibere.
Dat. Anagniae, X Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili HUGONI Terracinensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum tu, et dilectus filius noster Petrus de Roberto pro causa quae inter te et ipsum super medietate [Col. 1058C] Saxone vertebatur in nostra praesentia essetis constituti, taliter cum eo mediantibus venerabili fratre nostro B. Portuensi episcopo, et dilecto filio P. tituli S. Laurentii et in Damaso presbyt. cardin. pro vitando scandalo composuisti, quod ei ad preces dilectorum filiorum nostrorum nobilium virorum O. C. et P. Frajop., et L. de Supin. praescriptae Saxone medietatem in via tua concessisti tenendam, ita quod post mortem ejus ad ecclesiam tuam libere et absolute nulla consuetudine vel lege obstante absque ulla quaestione debeat redire, et tibi et successoribus tuis liberum sit possessionem ipsius Saxone sine aliqua contradictione intrare. ( Multa desunt corrosa a muribus ). . . . . [Col. 1058D] . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ita ad jus tuum et ecclesiae tibi commissae pertinere manifestius recognovit, et omni liti et quaestioni publicae coram nobis et fratribus nostris, et testibus, et qui hinc inde advocati fuerant in perpetuum sententiam permisit, quod ipse cum filiis suis chartam refutationis, et publicum instrumentum exinde sibi et successoribus tuis facere debeat. Ut autem compositio ipsa perpetuis temporibus inviolabiliter observetur, eam auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes et nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis [Col. 1059A] Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Dat. Anagniae, VII Kal. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis capitulo S. Petri in Wessinsbrunn, salutem et apostolicam benedictionem.
Retulerunt nobis Henricus et Carolus monachi vestri, quod, cum quondam abbas vester pro suis excessibus per vos ejectus fuisset, postmodum vos [Col. 1059B] ab obedientia tua spontanea voluntate prorsus absolvit. Sed Augustensis episcopus, qui schismaticus est, ei administrationem monasterii restituere modis omnibus elaborat. Quoniam igitur, cum idem abbas schismaticam foveat pravitatem, sustinere nolumus, nec debemus, ut ad monasterium, praesertim per schismaticum revertatur. Per apostolica vobis scripta praecipiendo mandamus, quatenus si idem abbas schismaticus est, et vos absolvit ab obedientia sua, ipsum ulterius sicut abbatem recipere nullatenus praesumatis.
Datum Anagniae, II Kal. Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis capitulo S. Petri in Wessinsbrunn, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex relatione Henrici et Caroli fratrum vestrorum, et ex litteris dilecti filii nobilis viri ducis Welfonis, manifeste nobis innotuit quod iidem fratres vestri ei, qui apud vos abbatis locum tenebat, adhaerere minime dubitaverunt, cum idem abbas schismaticus sit, et schismaticam foveat pravitatem. Unde quia praefati monachi, sicut ex [Col. 1059D] eorum confessione et ex litteris praefati ducis accepimus, recesserunt ab ipso, et ad devotionem nostram et unitatem catholicam redierunt, nos eos ad nos, sicut videtur, prompta devotione conversos paterna charitate recepimus, ipsosque secundum morem Ecclesiae absolvi fecimus, et absolutos cum gratia ad ecclesiam vestram duximus remittendos. Mandamus itaque discretioni vestrae atque praecipimus, quatenus praedictos monachos sicut absolutos recipiatis, et faciatis absolutos haberi, quia dignum est et conveniens, ut Dei fidelibus sicut absoluti debeant recipi, quos apostolica sedes judicat absolutos.
Datum Anagniae, secundo Kalendas Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis RODULFO abbati et fratribus monasterii Clun., salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto vos et Ecclesiam vestram, quae quoad jurisdictionem beati Petri et nostram provisionem [Col. 1060B] specialiter nullo mediante noscitur pertinere, intuitu religionis, devotionis et fidei, qua noscimini, largiente Domino, praeeminere, arctiori charitate diligimus, tanto vobis potius volumus in necessitatibus vestris adesse, et jura vestra propensiori studio et sollicitudine conservare, ac vobis, in quibus expedit, gratiae nostrae favorem, et tuitionis praesidium diligentibus impertiri. Sane per dilectum filium nostrum I. monachum vestrum a nobis devote ac suppliciter postulasti, quod thesaurum Ecclesiae vestrae, honores ac possessiones, et obedientias, quas inpraesentiarum eadem Ecclesia possidet; aut in futurum auctore Domino juste poterit adipisci, te, fili abbas, et quemlibet successorum tuorum, absque communi consensu capituli distrahere [Col. 1060C] vel alienare deberemus districtius prohibere. Nos igitur commodis ac profectibus vestris cupientes ferventer intendere, et monasterium vestrum volentes auctore Domino in quiete perpetua et tranquillitate persistere, ut ibidem a saecularibus tumultibus liberi, omnipotentis Dei servitio vacare quietius valeatis, auctoritate apostolica sub interminatione anathematis prohibemus, ut tibi vel cuilibet successorum tuorum nullatenus liceat thesaurum memoratae Ecclesiae vestrae, quem nunc possidet, vel recuperare, seu justis modis auctore Domino acquirere poterit: honores etiam, possessiones, sive obedientias ipsius, sine communi consensu capituli, vel sanioris partis, distrahere, vel quolibet [Col. 1060D] titulo personis extraneis obligare.
Datum Anagniae, XVII Kal. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiabus monialibus in Gudhem, salutem et apostolicam benedictionem.
Justis petentium desideriis dignum est nos facilem [Col. 1061A] praebere consensum et vota quae a rationis tramite non discordant, effectu hinc prosequente complenda. Eapropter, dilectae in Christo filiae vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, quidquid ex dono regis Canuti vel fratris ejus seu aliorum praedecessorum suorum in praescripta villa rationabiliter possidetis, vobis et eidem monasterio vestro auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostri confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
[Col. 1061B] Datum Anagniae, XIV Kal. Februarii.
Si innotesceret charissimo in Christo filio nostro Ludovico illustri Francorum regi, quam graviter de insolentia et temeritate Parisiensis episcopi, qui contra mandatum nostrum, et appellationem a te [Col. 1061C] super hoc ad nos interpositam, archidiaconatum ecclesiae suae, non sine gravi contemptu et injuria nostra, non est veritus pro sua voluntate conferre, sanctorum Patrum institutionibus et Romanae Ecclesiae detractum sit dignitati, in patientia, sicut credimus, sustineret tantam et tam gravem praesumptionem debita severitate puniri: nec moveretur, sicut commotus esse dicitur, super eo quod tam horrendum et detestabile factum non duximus approbandum. Verum ne latere possit regiam magnitudinem quam graviter in facto ipso laesa sit sanctorum Patrum auctoritas et dignitas apostolicae sedis, quae in appellationibus ex majori parte consistit, volumus, et tuae discretioni mandamus, quatenus [Col. 1061D] praefatum regem adeas, sibique plene, prudenter et diligenter aperias, quam graviter censurae sacrorum canonum et auctoritati Romanae Ecclesiae sit detractum, super eo quod praefatus episcopus post appellationem quam de mandato nostro ad nos interposuisse dignosceris, praescriptum archidiaconatum dare praesumpsit, et quomodo ex hoc pravum et iniquum exemplum transibit ad posteros: cum sine laesione canonicae sanctionis, et derogatione justitiae, non possit incorrectum relinqui quod contra appellationem a quolibet attentatur. Haec autem et alia diligenter proponendo, praedictum regem a proposito et institutione sua super hoc studeas sollicite revocare. Sed si ab hoc revocari non poterit, proponas ei ex parte nostra, quod suae gratissimae [Col. 1062A] devotionis intuitu factum ipsius episcopi, quantumcunque grave nobis sit et molestum, et sanctorum Patrum institutioni contrarium, aequo animo sustinemus, et episcopo et nepoti dilecti filii nostri Galterii regii camerarii offensam istam duximus remittendam. Nec eis occasione hujus offensae aliquod gravamen seu molestiam inferemus, et sententiam, si qua propter hoc in ipsos lata est, relaxamus, et prosecutionem appellationis eis remittimus, si quam interposuisse noscuntur. Caeterum ne nos vel dilectus filius Grat. subdiaconus noster tantam confusionem videamur et verecundiam sustinere: praefato regi suadeas, ut honori nostro et ejusdem G. taliter in hac parte provideat, ut dignam possimus inde consolationem recipere, et regiam providentiam [Col. 1062B] merito in Domino commendare.
Datum Anagniae, VIII Idus Novemb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiabus Caeciliae abbatissae Sanctae Justinae Lucanae, atque sororibus tam praesentibus quam futuris monasticam vitam professis in perpetuum
[Col. 1062C] Prudentibus virginibus quae sub habitu religionis accensis lampadibus per opera sanctitatis jugiter se praeparant ire obviam Sponso, sedes apostolica debet praesidium impertiri. Eapropter, dilectae in Domino filiae, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino estis obsequio mancipatae, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum, et beati Benedicti regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque [Col. 1062D] possessiones, etc., in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis. Possessiones vero et bona quae idem monasterium infra civitatem Lucanam vel extra habet, videlicet libellaria et tenimenta in loco Flexo et in ejus finibus, in vico Solari et in ejus finibus, et in Marlia et ejus finibus, in Lammari, in Tassignano, in Capannore, in Paganico, in Antraccole, et eorum finibus, in Vico Moriano, in Arepentina, in plebe de Turre, et in ejus finibus, in plebe monasterii Sigeradi, in plebe Sancti Stephani et in ejus finibus, in plebe Sancti Micharii et in ejus finibus, in loco Caprili et in ejus finibus, in loco Avane et in ejus finibus, quas Avanenses ab ipsa Ecclesia detinuerunt et detinent, in plebe de Computo et in ejus finibus, in Calcinaria, [Col. 1063A] in Valivo, in Gallicano, in Alverni, in Ponte Colphi, in Filicajo, in Saxorosso, in Castro Falfi. Praeterea liceat vobis, viros et mulieres liberas et absolutas, quae sui compotes se monasterio vestro reddere voluerint, ad conversionem recipere, et in monasterio vestro sine contradictione qualibet retinere. Statuimus etiam ut nulla persona vos vel monasterium vestrum sine manifesta et rationabili causa, interdicti audeat sententiam promulgare. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbatissa, vel tuarum quarumlibet succedentium, nulla ibi qualibet subreptionis astutia vel violentia praeponatur, nisi quam sorores communi consensu, vel sororum pars sanioris consilii secundum Dei timorem et beati Benedicti regulam praeviderint eligendam. [Col. 1063B] Cum autem commune interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, non pulsatis campanis, exclusis interdictis et excommunicatis, suppressa voce divina officia celebrare. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Joannes presbyter cardinalis Sanctorum Pauli et Pammachii.
- Ego, etc.
Datum Anagniae per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XVIIII Kal. Februarii, indictione IX, Incarnationis Dominicae [Col. 1063C] anno 1175, pontificatus vero domni Alexandri papae tertii anno XVII.
Innotuit nobis ex litteris charissimi in Christo filii nostri Manuelis illustris Constantinopolitani imperatoris, quod ipse in manu forti Turcarum terram ingressus, civitates et castra ferro et igne consumpsit, et in medio terrae soldani Iconii civitatem quamdam magnam et populosam construxit, [Col. 1063D] ubi Latinos et Graecos qui eam custodiant posuit, et per civitatem ipsam magnae regioni Turcarum per Dei gratiam dominatur. Usque adeo, quod viam sepulcri Domini visitandi omnibus Christianis, tam Latinis quam Graecis, reddidit, Domino faciente, securam. Unde quia idem imperator firmum votum se asserit et propositum gerere, ab impugnatione illius nefandae gentis nullatenus abstinere, donec auctore Domino contra gentem ipsam perficiat quod incoeperat, nos volentes juxta petitionem suam ejus pium propositum promovere, regibus et principibus orbis, et aliis fidelibus, exhortationis apostolicae scripta direximus, ut ad confundendam gentem illam, et exaltandum nomen fidei Christianae, obtentu piae devotionis fideliter et diligenter [Col. 1064A] intendant. Monemus itaque discretionem tuam attentius, et mandamus, quatenus tam regem quam principes, comites et barones, et alios Dei fideles regni Francorum, ad hoc idem sollicitis monitis et hortationibus labores inducere, ita quod persuasio tua in operis effectu clarescat, et nos prudentiam tuam et sollicitudinem digne possimus in Domino commendare.
Datum Anagniae, IV Kal. Februarii.
De novitate et necessitate processit quod praesente [Col. 1064B] nuntio Mediolanensis Ecclesiae, nulla praecedente electione, auctoritate nostra vobis et Ecclesiae vestrae electum providimus. Et ideo, ne possit ex hoc vobis vel successoribus vestris praejudicium fieri, auctoritate vobis apostolica duximus providendum. Eapropter, dilecti in Domino filii, praesenti scripto statuimus ut ex hoc vobis non praejudicetur in posterum, quominus, obeunte electo qui nunc est, et suorum quolibet successorum, vos et successores vestri de episcopis vestris electionem liberam habeatis, sicut canonici ecclesiarum cathedralium, quae Mediolanensi Ecclesiae subjacent, habere noscuntur. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae constitutionis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare [Col. 1064C] praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Anagniae, III Kal. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis . . . Camaldulensi priori ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Officii nostri nos admonet et invitat auctoritas pro ecclesiarum statu satagere, et earum quieti ac tranquillitati salubriter auxiliante Domino providere, Dignum namque et honestati conveniens esse dignoscitur ut qui ad earum regimen, Domino disponente, assumpti sumus, eas et a pravorum hominum nequitia tueamur, et beati Petri atque sedis apostolicae patrocinio muniamus. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris postulationibus clementer annuimus, [Col. 1065A] et praedecessorum nostrorum felicis memoriae Paschalis, Eugenii, Anastasii et Adriani Romanorum pontificum vestigiis inhaerentes, praecipimus et praesentis decreti auctoritate sancimus, ne cuiquam omnino personae, clerico, monacho, laico cujuscunque ordinis aut dignitatis, praesentibus aut futuris temporibus liceat congregationes illas et loca illa quae Camaldulensis eremi sive coenobii disciplinam et ordinem susceperunt, quaeque hodie sub illius regimine continentur ab ejus ullo modo subjectione et unitate dividere, quae videlicet loca et congregationes conservandae unitatis gratia singularibus visa sunt vocabulis adnotanda:
In episcopatu Aretino monasterium Sancti Salvatoris Berardingorum, Sancti Petri in Rota, Sanctae [Col. 1065B] Mariae in Agnano, Sancti Quirini in Rosa; eremus Fleri, monasterium Sancti Viriani, Sancti Bartholomaei in Anglare; juxta Balneum monasterium Sanctae Mariae in Trivio; in Galiota, monasterium Sanctae Mariae in Insula; in episcopatu Montis Feretrani monasterium Montis Herculis; in episcopatu Forumpopiliensi hospitale Almerici; in episcopatu Pensauriensi monasterium Sancti Decenti, eremus Fajoli; in episcopatu Bononiensi monasterium Sancti Archangeli juxta castrum Britti, Sancti Felicis; in episcopatu Florentino monasterium Sancti Petri in Laco, Sancti Salvatoris juxta civitatem; in episcopatu Fesulano monasterium Sanctae Mariae in Poplena et ecclesiam Sanctae Margaritae; in episcopatu Vulterrano monasterium Sancti Petri in Fontiano, [Col. 1065C] Sanctae Mariae in Policiano, Sancti Petri in Cerreto, Sancti Justi prope civitatem; in episcopatu Pisano monasterium Sanctae Mariae de Morrena, monasterium Sancti Stephani in Cinctoria, Sancti Savini in Montione; in ipsa civitate monasterium Sancti Michaelis, Sancti Frigidiani, Sancti Zenonis; in episcopatu Lucano monasterium Sancti Salvatoris in Cantiniano, Sancti Petri in Puteolis. Item in Sardinia, in archiepiscopatu Territano monasterium Sanctae Trinitatis de Saccaria, ecclesiam S. Eugeniae in Samanar, ecclesiam S. Michaelis et S. Laurentii in Vanari, ecclesiam S. Mariae et S. Joannis in Altasar, ecclesiam S. Mariae in Contra, ecclesiam S. Joannis et S. Simeonis in Salvenaro, ecclesiam [Col. 1065D] S. Nicolai de Trulla, ecclesiam S. Petri in Scano, ecclesiam S. Pauli in Contrognano, ecclesiam S. Petri in Olim. Item in Tuscia in episcopatu Clusino, ereremum Vivi in monte Amiato cum omnibus supradictorum locorum pertinentiis; villam praeterea de Majona quam emistis ab Henrico praeposito et reliquis canonicis cum omnibus pertinentiis suis; villam de Montione quam emistis ab abbate Sanctae Florae quemadmodum in vestris chartulis continetur et vobis a bonae memoriae papa Anastasio mediante justitia adjudicata est et scripti sui sententia confirmata Ad haec monasterium de Urano vobis et conventui vestro, salvo jure Ravennatis Ecclesiae, auctoritate apostolica confirmamus. Omnia igitur supradicta monasteria cum omnibus ad ipsa pertinentibus [Col. 1066A] statuimus et apostolicae sedis auctoritate sancimus tanquam corpus unum sub uno capite, id est sub priore Camaldulensis eremi, temporibus perpetuis permanere, et illius disciplinae observatione persistere, sub illo, inquam, priore qui ab ipsius congregationis abbatibus sive prioribus, et ab eremitis regulariter electus, praestante Domino, fuerit. Porro congregationem ipsam ita sub apostolicae sedis tutela perpetuo confovendam decernimus ut nulli episcoporum facultas sit aliquod ex his monasterium absque prioris conniventia, vel apostolicae sedis licentia excommunicare, vel a divinis officiis interdicere. Fratribus autem ipsis licentia sit, a quo maluerint catholico episcoporum consecrationum, seu ordinationum sacramenta suscipere.
[Col. 1066B] Datum Anagniae per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XVI Kal. Aprilis, indict. IX, Incarnationis Dominicae anno 1175, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XVII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis praeposito et monachis S. Georgii Lucani, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad aures nostras pervenit quod, cum ecclesiam S. Matthaei de Fossa Natali, quam contra statuta et decreta sanctorum Patrum quadraginta libris emeratis, et per violentiam et favorem consulum Lucanae civitatis longo tempore tenueratis, ad commonitionem canonicorum Lucanae Ecclesiae in capitulo seu per presbyterum, qui ibidem moratur, simpliciter, fili praeposite, refutasses, tandem electus Lucanus eam jam dicto presbytero sub obedientiam tuam regendam [Col. 1066D] et gubernandam commisit, et in hanc partem non eam quam decuit gravitatem et maturitatem servavit. Unde quoniam non est vobis tutum, sed omnino periculosum, ecclesiam quam per pecuniam acquisivistis, amplius detinere, et expediret vobis de tali acquisitione poenitentiam agere, et digne Deo per congruae satisfactionis opera reconciliari, cum hujusmodi contractus iniquus fuerit et Simoniacam sapiat pravitatem; universitatem vestram monemus, mandamus atque praecipimus, quatenus sicut salutem et famam vestram diligitis, praelibatam ecclesiam penitus derelinquatis, ne vos de ipsa vel bonis ejus ulterius intromittatis, quia hoc in grave damnum et jacturam, nec non etiam periculum ordinis et religionis vestrae posset procul [Col. 1067A] dubio redundare. Nos quoque de Simoniae vitio acriter cogeremur punire.
Datum Anagniae, III Idus Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis JACOBO Vallumbrosano abbati, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Desiderium quod ad religionis propositum et animarum salutem pertinere dignoscitur, auctore Domino, sine aliqua est dilatione complendum. Quia igitur propositum vestrum, divina praeeunte ac subsequente [Col. 1067B] sequente clementia, religionis vestrae simplicitas, bonae opinionis odorem, et prope et longe positis aspiravit, nos vestro provectui, annuente Domino, provectus adjungere cupientes, ad exemplar praedecessorum nostrorum felicis memoriae Paschalis et Adriani Romanorum pontificum, coenobium vestrum pro beatae Mariae semper virginis reverentia, cui dicatum est, in Romanae Ecclesiae proprietatem et tutelam atque protectionem apostolicae sedis, suscipimus, et apostolicae illud auctoritatis privilegio munientes ab omnium personarum jugo liberum permanere decernimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui ibidem secundum Deum, et beati Benedicti regulam noscitur institutus, [Col. 1067C] perpetuis temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona, etc., in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: Monasterium S. Salvii, monasterium sanctissimae Trinitatis de Florentia, monasterium Strumene, monasterium de Osolla, et S. Jacobi de Castello monasterium, monasterium Passiniani, et S. Michaelis de Senis et de Alpiano, monasterium de Cultu bono, de Monte Pisis, monasterium de Monte Scalario, et de Nerano, monasterium de Fivilo, monasterium de Cappiano, monasterium S. Pauli Pisani, et S. Michaelis de Plajano, et S. Michaelis Salvenero in Sardinia, monasterium S. Angeli de Pistorio, monasterium de Paviano, monasterium S. Mariae de Prato, monasterium de Vajano, [Col. 1067D] monasterium de Opleto, monasterium de Monte Plano, monasterium de fonte Thaonis, monasterium de Musceto, monasterium de Monte armato, monasterium S. Caeciliae, S. Reparatae, monasterium de Trecento, monasterium de Crispino, monasterium de Razolo, monasterium de Bujo Caesaris, monasterium de Coneo, monasterium de Turri, monasterium de Caprilia, monasterium S. Marci de Placentia, monasterium S. Benedicti de Herba amata, monasterium S. Prosperi de Regio, monasterium de Cavanna, monasterium S. Mercurialis Foroliviensis, monasterium de Novaria, monasterium de Vercellis, monasterium de Janua, monasterium S. Pauli de Terdone, monasterium Brixiense, monasterium Veronense, monasterium S Carpophori, [Col. 1068A] monasterium Astense, monasterium S. Angeli Guniperiti.
Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium, seu basilicarum, et ordinationes clericorum, liceat vobis a quocunque malueritis episcopo catholico et Romanae Ecclesiae gratiam atque communionem obtinente, recipere, qui nostra fultus auctoritate, quae postulantur, indulgeat. Sancimus insuper ut nulli episcoporum fas sit in vos excommunicationis, vel interdicti sententiam promulgare, utque in speciales estis filios apostolicae sedis assumpti, nullius alterius judicium temere subeatis. Nulli quoque liceat aliquod vestrae religionis monasterium a loci sui stabilitate revellere, ac removere sine abbatis et congregationis communi [Col. 1068B] consensu. Constituimus autem, ut omnium praedictorum monasteriorum caput, quod in Valle Umbrosa situm est monasterium habeatur: sane cum terminus vitae pastori vestro, divina dispositione, contigerit, qui ejus loco substituendus fuerit, quia et vobis, et aliis omnibus praeesse debebit omnium, qui caeteris praesunt monasteriis, consensu, et judicio eligatur. Quod si forte ex ipsis abbatibus quilibet, Domino disponente, ad hoc generale regimen electus fuerit, ad vestrum principale coenobium principaliter transeat, et ejus mox judicio sicut in diebus venerandae memoriae Joannis primi abbatis vestri factum constat, caetera omnia unita vobis monasteria disponantur. Decernimus ergo ut [Col. 1068C] nulli omnino hominum liceat praefatum coenobium temere perturbare, aut ejus bona, vel possessiones auferre, minuere, seu temerariis vexationibus fatigare, sed omnia, etc., usque profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus ss.
- Ego Ubaldus Ostiensis episcopus subscripsi.
- Ego Bernardus Portuensis S. Rufinae episcopus ss.
- Ego Joannes presb. card. SS. Joannis et Pauli, tit. Pammachii subscripsi.
- Ego Albertus presb. card. tit. Sancti Laurentii in Lucina subscr.
- Ego Guillelmus presb. card S. Petri ad Vincula ss.
- Ego Boso presb. card S. Pudentianae, tit. Pastoris subscripsi
- [Col. 1068D] Ego Joannes presbyter card. tit. S. Marci ss.
- Ego Theodinus presb. card. S. Vitalis, tit. Vestinae subscripsi.
- Ego Manfredus presb. card. tit. S. Caeciliae ss.
- Ego Petrus presbyter card. tit. S. Susannae ss.
- Ego Jacobus diac. card. S. Mariae in Cosmedin ss.
- Ego Cynthius diaconus cardinalis S. Adriani ss.
- Ego Hugo diaconus card. S. Eustachii juxta templum Agrippae subscripsi.
- Ego Laborans diaconus card. S. Mariae in Porticu subscripsi.
- Ego Raynerius diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum subscripsi.
Dat. Anagniae per manum Gratiani S. R. E. subdiac. et notarii, XII Kal. Maii, ind. IX, Incarnat, [Col. 1069A] Domin. anno 1176, pontif. vero D. Alexandri PP. anno XVII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BERNARDO abbati S. Mariae de Florentia, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis, in perpetuum.
Cum omnium Ecclesiarum sit nobis quanquam immeritis cura commissa, et de omnibus teneamur generalem sollicitudinem gerere illis propensius adesse debemus, quae specialiter juris beati Petri [Col. 1069B] esse noscuntur. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et monasterium vestrum, quod specialiter juris et proprietatis Romanae Ecclesiae noscitur esse, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum in quo monasterium ipsum situm est [Col. 1069C] cum pertinentiis suis; castrum de Signa, et tertiam partem castri de Grumulo cum ecclesiis et pertinentiis eorum; curtem de Greve cum ecclesia S. Martini caeterisque possessionibus suis, ecclesiam S. Bartholomaei cum curte et terra Berizonis, et Azae uxoris ejus de Radda; insuper terram ejusdem de Petroio, seu in quibuscunque locis, cum omnibus pertinentiis suis, castrum Radda cum curte, et ecclesiis, et omnibus ad eam pertinentibus, castri de Tignano tertiam partem cum ecclesiis et pertinentiis suis, ecclesiam Sancti Nicolai in campo Clarentis, cum curte et ecclesiis omnibus ad eam pertinentibus suis, curtem Cacierini cum possessionibus suis, castrum Bibianum cum curte et ecclesiis omnibus [Col. 1069D] ad eam pertinentibus, ecclesiam S. Martini in loco Confluenti cum pertinentiis suis, ecclesiam S. Martini quae est infra civitatem juxta praelibatum monasterium, cum casis, terris et omnibus pertinentiis suis, ecclesiam Sancti Martini in Mensula cum omnibus pertinentiis suis, curtem Montis Domini cum omnibus ad eam pertinentibus, curtem de Mandria cum pertinentiis suis, terram Joannis filii Teudi cum casis et reliquis possessionibus, sicut Maria et Donatus filius monasterio contulerunt; casas et terras Joannis filii Boiae, ecclesiam Sancti Proculi cum terris et domibus circa se, castrum Vicli, cum curte, ecclesiis et omnibus pertinentiis suis. Praeterea quidquid de donatione Bonifacii fratris Benedicti quondam abbatis vestri legitime [Col. 1070A] possidetis, et omnes decimas de Viclo, sicut eas de concessione venerabilis fratris nostri Florentini episcopi, et decimam de allodio vestro, de curte, de Casalia, de Fusci et de Rochetta, sicut decimam ipsam de concessione Guidonis quondam Vulteranni episcopi canonice possidere noscimini, vobis et monasterio vestro auctoritate apostolica confirmamus. Nihilominus etiam liberam institutionem personarum in ecclesiis vestris, sicut eam praedecessores vestri et vos ipsi a quadraginta retro annis inconcusse habuisse noscimini, vobis duximus auctoritate apostolica confirmandum. Prohibemus insuper ut nullus episcopus vel ministerialis ejus ecclesias vestras, vel earum clericos, indebitis exactionibus, seu molestiis audeat fatigare. aut in [Col. 1070B] eos excommunicationis, vel in vos seu monasterium vestrum interdicti sententiam, sine mandato Romani pontificis vel legati ab ejus latere destinati ferre praesumat. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium decimas vel primitias a vobis vel a monasterio vestro, nullus praesumat exigere. Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum, ordinationem monachorum vel clericorum vestrorum, qui ad sacros ordines fuerint promovendi, a Florentino recipietis episcopo, siquidem catholicus fuerit, et gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et ea gratis et absque pravitate vobis voluerit exhibere, alioquin quemcunque [Col. 1070C] malueritis adeatis antistitem, qui nostra fultus auctoritate, vobis quod postulastis indulgeat. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati sint vel interdicti, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum de quibus mortuorum corpora assumuntur.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, aut aliquibus vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus [Col. 1070D] omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat.
Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hifructum [Col. 1071A] bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen
Signum Alexandri papae III:
VIAS TUAS, DOMINE, DEMONSTRA MIHI. SANCTUS PETRUS, SANCTUS PAULUS.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Joannes presbyt. card. SS. Joannis et Pauli, tit. Pammachii.
- Ego Albertus presb. card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Guillelmus presb. card. tit. S. Petri ad [Col. 1071B] Vincula.
- Ego Boso presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Marci.
- Ego Theodinus presb. card, S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Manfredus presb. card. tit. S. Caeciliae.
- Ego Petrus presb. card. tit S. Susannae.
- Ego Jacobus diac. cardin. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Cynthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Laborans diac. card. S. Mariae in Porticu.
- Ego Raynerius S. Georgii ad Velum Aureum diacon. cardin.
[Col. 1071C] Datum Anagniae per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, II Kal. Maii, indict. IX, Incarnationis Dominicae anno 1716, pontificatus autem domini Alexandri papae III anno XVII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ROGERO, Eborum archiepiscopo, apostolicae sedis legato, et dilectis filiis decano [Col. 1071D] et canonicis Eborum, salutem et apostolicam benedictionem.
Utilitati Ecclesiae vestrae in hac parte provida sollicitudine consulere ac proficere cupientes, tenore litterarum charissimi in Christo filii nostri Willielmi illustris regis Scotiae, de verbo ad verbum, nihil addito vel dempto scribi fecimus, et sub sigillo nostro vobis duximus transmittendum, ut in perpetuam memoriam habeatis. Quarum siquidem litterarum tenor talis est:
ยซReverendissimo domino et Patri Alexandro, Dei gratia summo pontifici, Willelmus, eadem gratia rex Scotiae, salutem et devotam reverentiam. Noverit sanctitas vestra quod de subjectione Ecclesiae [Col. 1072A] Scotiae, quam Eboracensis Ecclesia antiquo jure sibi vindicat, tam et scriptis authenticis, quae inspexi, quam ex relatione et testimonio virorum antiquorum, authenticorum et veredicorum diligenter veritatem investigando comperi, quod ab antiquis temporibus ad Eborum Ecclesiam de jure pertineat, et quod possessionem ejus hostilitate et potentia regum praedecessorum meorum amiserit, sed jam per gratiam Dei inter dominum meum regem Angliae et me, pace in perpetuum reformata, suppliciter postulo, quatenus domino meo regi et regno suo, et Eborum Ecclesiae praedictam subjectionem et possessionem vestra auctoritate, omni occasione et appellatione remota, restitui et reintegrari praecipiatis, nec sine maximo damno meo, [Col. 1072B] et terrae meae detrimento praetermitti potest, quin ita fiat, quam in pace reformata ita per dominum meum regem et me convenit, et illud idem juramento firmavi. Scio enim quod in maximum periculum animarum nostrarum redundaret, si quod pro certo scimus competere debere, effectui non manciparetur.
Valeat semper sanctitas vestra.ยป
Datum Anagniae, III Idus Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PETRO S. Chrysogoni presbytero, et HUGONI S. Angeli diacono, apostolicae sedis legatis, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum filia charissimi in Christo filii nostri Ludovici illustris Francorum regis, quam jam pridem Henricus illustris rex Anglorum filio suo Richardo duci Aquitaniae in matrimonio copulandam susceperat, ad annos nubiles pervenisse dicatur, idem rex Francorum videtur graviter de nobis conqueri, quod nobis, sicut asserit, tolerantibus, nec ei eadem filia sua restituitur, nec a praefato duce traducitur, sicut traduci deberet. Quoniam igitur idem [Col. 1072D] Francorum rex ad horum alterum instat, nos sibi nolentes in hac parte, sicut non debemus, deesse, cum indignum sit, absonum et absurdum, ut filia ipsius regis tali modo debeat diutius detineri, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praefatum regem Anglorum communiter et divisim ex parte nostra et vestra sollicitis monitis et hortationibus laboretis inducere, ut memoratam filiam ejusdem regis infra duos menses a praenominato duce magnifice, sicut decet utrumque regem, traduci faciat, aut eam praedicto restituere non postponat. Si vero neutrum istorum ad commotionem vestram infra praescriptum terminum fecerit, in tota provincia Cantuariensi, sublato appellationis remedio, omnia divina, [Col. 1073A] praeter baptisma parvulorum, et poenitentias morientium, donec horum alterum faciat, auctoritate nostra prohibeatis officia celebrari. Et si nec sic resipuerit, totum comitatum Pictavensem simili sententiae supponatis. Porro si unus vestrum his exsequendis noluerit vel non potuerit interesse, alter vestrum ea nihilominus exsequatur.
Datum Anagniae, XII Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ODERISIO abbati monasterii S. Joannis [Col. 1073B] in Venere et universis fratribus tam praesentibus quam futuris regulariter substituendis in perpetuum.
Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri, monet nos iter rectitudinis ingredi, quoniam fortitudo simplici via Domini recta: ergo petentibus non est denegandus auditus, quia servorum Dei quieti pro nostro est officio providendum, quatenus a saecularibus tumultibus liberi, in via Domini simplicibus animis fortiter ambulare praevaleant. Quapropter, fili in Christo legitime Oderisi abba, tuis, tuorumque fratrum justis deprecationibus exorati ad honorem S. Dei Genitricis et Virginis Mariae, S. praecursoris Domini Baptistae Joannis coenobium ejus nomini dedicatum, [Col. 1073C] in quo omnipotenti Domino unanimiter deservitis in apostolicae sedis gremio perenniter confovendum, praestante Deo, auctoritate praesentis privilegii communimus, privilegiorum siquidem formam sequentem, quae vestro coenobio a nostris praedecessoribus sanctis, videlicet Leone, Victore, Nicolao et Urbano collata sunt vobis vestrisque successoribus illa omnia perpetuo possidenda confirmamus, quae Transmundus comes Transmundi ducis, et marchionis filius in comitatu Teatino, Pinnensi, Aprutiensi, Firmano, et Termulano, vestro noscitur monasterio obtulisse, caetera quoque, quae aliorum oblatione fidelium in jus vestrum, et dominium devenerunt, videlicet:
[Col. 1073D] In comitatu Teatino has cellas S. Joannis in Malotraverso, S. Zachariae, S. Benedicti, S. Romani, S. Severini, S. Mariae ad capellam secus Ortonam, S. Pauli et S. Petri cum Burgo, qui ex latere est. Item ecclesiam S. Georgii, S. Philippi de Palatio, S. Angeli cum tertia parte portus Ortonae, S. Mariae juxta rivum qui dicitur Fricius in Curte Ateana, SS. Martyrum Legontiani, et Domitiani cum mille modiis terrae juxta se in curte de Agrame, S. Calari, et SS. Virginum Aureae, et Petronillae, S. Ambrosii, S. Martini, S. Stephani, ad collem in Bessi, S. Crucis cum duodecim marnatis hominum, S. Angeli intra oppida septem, ex adverso S. Nicolai. Item cellam S. Joannis in Rocca cum oppido suo, S. Thomae cum oppido suo, S. Farmanni, S. Eusanii [Col. 1074A] cum castello suo, S. Apollinaris cum castello suo, S. Nicolai cum castello suo, S. Mariae Inca cum castello suo, S. Mariae in Crypta Trinea, S. Angeli in Pesclo, S. Angeli in Ortecle cum oppido suo, S. Marci, S. Quirici, S. Luciae in Argelli, S. Pantaleonis, S. Crucis in Alento cum oppido Mucela, S. Ansuini, S. Joannis in Retro, S. Pauli in Piscaria cum oppido suo, S. Laurentii in Piscaria cum quarta parte de transverso ejusdem fluminis, et quarta portus ejusdem; S. Nicolai cum oppido Sangro, S. Cantianae in castello Palledo, S. Martini de filiis Teodaldi, S. Petri in Batinario cum fara sua, S. Agathae, S. Pancratii, S. Justini de casole, S. Petri in Lauro, S. Petri de Linari cum Castello Resse, S. Petri in Parlasi, S. Mariae in Valle, S. [Col. 1074B] Mariae in Eramo, S. Viti in Portule. Oppida vero haec Fossam caecam, Castellum muratum, Rocca de Sclavis, Giruli, Laternum, Montes Octaviani, Guastura, Meruli, Porcile, Milianico, Castellum vetus, Balerianum, Faram Benedicti Filii Uberti, faram filiorum Bederochi, Montem S. Silvestri, Petrarium, Senellam, Castellinum, Castrum Aymonis, Turricellam, Monte collis Marsini, Ilicem, Rivum justum, Maclam, Scorriosam, Casale S. Benedicti, Morum Rivum, Petri Peschi. In comitatu Pinnensi cellam S. Mariae Anfrisano, S. Mariae in Ponzano cum castello Casavetere, S. Michaelis in Boccarieto cum fara sua, et fara de Saratico, S. Michaelis in Fine cum fara et pogio suo, S. Petri in Campo rotundo, S. Mariae in Loquiano cum pogio suo, S. Mariae in [Col. 1074C] Rivo Sonuli, S. Joannis in aqua viva cum casali suo, S. Petri, S. Joannis ad Ponticulum, S. Antonii, S. Mariae in Rigulo, S. Salvatoris in Casa nigra, S. Margaritae in Legoniano, S. Io in Carpeneto, S. Angeli in Rivo turbido, S. Mariae in Valle, S. Nicolai in Plomba, S. Laurentii juxta Gomarium, S. Joannis ad Casam Comuste, castellum ad mare, Speltore, furcam Consenga, Montem silvarium, civitatem S. Angeli, Ilicem sanctae Crucis, casam Lariti, Ilicem Trallionium, Pizanum, Scurranum, Montem Valterii, Monticulam, Spatulam ruptam, Arsetam, Bifenum, Antianum, Ranchi, Silvam, Mitialianum, Casulae murum, Altum castellum ultra montem Peditarum, Sancti Joannis de [Col. 1074D] filiis Tribuni. In comitatu Aprutien. cellam Sancti Joannis in Gomano cum castello suo, Cerrum Bifurch, Sancti Donati in Salinello cum castello Palmae, Sancti Stephani ad Mura, et Ecclesiam Sancti Angeli, montem Paganum, Grassianum, Ripam filiorum Azonis, Pogium Mulorum Morelli, curtem de Pedoniano totam, curtem totam de Bucelliano, tertiam partem curtis de Semproniano; in comitatu Firmano cellam S. Nicolai cum castello Paterno, Monteronem, medietatem curtis de supplica, integram curtem de Aquaviva, Montem Bolarium, castellum Rodactarisci, castellum Colinari, ecclesiam S. Passicis. In comitatu integram curtem de Palveniano, in comitatu Camerino Terrae cum suis cultoribus. In curte Cesepalumbi mediam curtem [Col. 1075A] de Visiliano, quartam partem curtis de Albano. In comitatu cellam S. Martini, S. Mariae in Contro, cum ea eccl. S. Januarii, S. Victorini, S. Laurentii, sextam partem, S. Salvatoris: apud Lisinam, cellam S. Archangeli, Ferrariae, cellam S. Nicolai, in civitate eccl. S. Mariae ad Vineam Talliatam. In principatu Beneventano eccl. S. Mariae, S. Joannis in Barsica, cella S. Anastasii, in civitate haereditatem Leonis Pinnini integram. In Dalmatia apud Bellumgradum cellam S. Thomae, similiter etiam teloneum mercatorum, et pretium decimasque et oblationes mortuorum, ex omnibus absque contradictione, vel qua teneatis.
Praeterea per praesentis decreti paginam apostolica auctoritate statuimus, ut quaecunque in cellis, [Col. 1075B] in ecclesiis, in oppidis, villis, silvis, pascuis, fluminibus, portibus, littoribus, piscariis, tam maris, quam fluminum, molendinorum, aquarum discursibus, in servis et ancillis et quibuslibet rebus mobilibus et immobilibus hodie vestrum coenobium juste possidet, vel in futurum, juvante Domino, juste acquirere poterit, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. Chrisma vero, consecrationes altarium, seu basilicarum, ordinationes aliorum clericorum, qui ad sacros sunt ordines promovendi, a quocunque volueritis catholico accipiatis episcopo. Intra totius abbatiae terminos nullus episcopus nisi a te invitatus synodum celebrare, vel clericos constringere, ut intelligas curam hanc ad sollicitudinem pertinere non aliter, quam vice [Col. 1075C] tibi a nobis indulta; obeunte vero te, ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum nullus ibi qualibet astutia, vel violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dominum, et beati Benedicti Regulam elegerint; electus autem ad Romanum pontificem consecrandus accedat. Vos vero, filii in Christo legitimi, oportet collatam vobis gratiam in omnibus constitutionibus, et tantis sedis apostolicae beneficiis dignis operibus respondere, nec libertate hac in occasionem carnis, et velamine malitiae abutamini, in quanto a saecularibus tumultibus liberiores estis, tanto amplius placere Domino totis mentis et animae viribus procuretis. Decernimus [Col. 1075D] ergo, etc.
Datum Anagniae per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XVI Kal. Julii, Indict. IX, anno Dominicae Incarnationis 1176, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno XVII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio GUNTERAMO Senen. electo, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.
[Col. 1076A] Communi et speciali debito tuis cogimur petitionibus condescendere, et effectum congruum indulgere, ut, qui tenemur universos in suis justis postulationibus exaudire, tanto tibi amplius videamur esse propitii, quanto te et Ecclesiam tibi commissam abundantiori diligimus charitate. Eapropter, dilecte in Domino fili, tuis justis postulationibus grato concurrentes assensu, ecclesiam in monte Bonizi a b. m. Raynerio praedecessore tuo in fundo videlicet quem b. m. q. comes Guido concessit beato Petro, et piae recordat. praedecessori nostro Adriano papae, de ipsius praedecessoris nostri auctoritate, et concessione constructam de communi consilio fratrum nostrorum tibi et tuis successoribus concedimus et confirmamus, dantes vobis liberam facultatem, [Col. 1076B] sicut idem praedecessor noster dedisse dignoscitur, eamdem ecclesiam sine contradictione qualibet consecrandi, et in ea clericos juxta vestrae voluntatis arbitrium ponendi et libere ordinandi, non obstante retractatione quam praefatus praedecessor noster, super hoc levi et vano errore ductus, ea consideratione fecisse dignoscitur quod locus in episcopatu Florentino consistit, cum in privilegio ipsius praedecessoris nostri contineatur fundum ipsum a memorato comite supra fuisse concessum, et ab eodem praedecessore nostro ad ecclesiam ibi construendam sub annuo censu unius bizantii tuo praedecessori collatum. Statuimus autem, sicut praefatus praedecessor noster noscitur statuisse, ut quicunque de tua dioecesi ad locum illum transierit, in omnibus [Col. 1076C] spiritualibus tibi tantum et successoribus tuis debeant respondere, et vos eamdem quam prius habeatis in eis omnino potestatem. Caeterum ad hujus nostrae concessionis et confirmationis indicium unum bizantium nobis nostrisque successoribus annis singulis persolvetis.
Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae concessionis et confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Ubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Bernardus Portuensis, et S. Rufinae episcopus.
- [Col. 1076D] Ego Joannes presbyter card. SS. Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- Ego Wil. presb. card. tit. S. Petri ad Vincula.
- Ego Boso presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Joannes presb. card. S. Marci.
- Ego Theodosius presb. card. S. Vitalis Vestinae.
- Ego Manfredus presb. card. tit. S. Caeciliae.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Susannae.
- Ego hycinthus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Cyntius diac. card. S. Adriani.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Laborans diac. card. S. Mariae in Porticu.
Datum Anagniae per manum Gratiani S R. E. subdiaconi et notarii, X Kal. Julii, ind. IX, Incarnationis [Col. 1077A] Dominicae an. 1176, pontificatus vero dom. Alexandri papae III anno XVII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GUIGONI abbati Boscaudunensis monasterii, ejusque fratribus regularem vitam professis in perpetuum.
. . . Quapropter, dilecti in Domino filii, praefatum monasterium in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque [Col. 1077B] bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, dante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum qui Boscaudon dicitur cum pertinentiis suis, in quo monasterium ipsum fundatum est, abbatia de Pratis, et abbatia de Lura, quam aedificatis cum possessionibus suis, Laveram cum suis possessionibus, domum S. Mauricii cum suis pertinentiis, vineas de Romolono, vineas de Capdavaco, vineas de Moillarou, grangia de Pailheyrol, cum omnibus quae in illo territorio habetis, grangiam de [Col. 1077C] Villario Roberti, et quidquid ibi habetis et possidetis. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus, aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere praesumat. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Ubaldus Ostiensis episcopus, etc.
Datum Anagniae per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, IV Nonas Julii, ind. IX, Incarnat. Domin. 1176, pontificatus vero domini Alexandri papae III an. XVII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis VALDERICO praeposito et canonicis Ecclesiae Aquileiensis, tam praesentibus quam futuris canonice substituendis in perpetuum
Quoties illud a nobis petitur, etc., statuentes ut quascunque possessiones quaecunque bona eadem Ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
[Col. 1078A] Villam de Melereto cum omnibus finibus, et pertinentiis suis, scilicet cum villa Sclavorum, quae similiter dicitur Meleretum, Palmata, Ronch, et Ronchetas cum agris, vineis, pratis, pascuis, cultis et incultis, silvis et venationibus usque ad silvam S. Laurentii, et usque ad villam quae dicitur Claviam, et usque ad villam quae dicitur Antonianum, et usque Feletas, et usque Becinis, et usque ad villam S. Stephani, et usque ad Risam, et usque ad villam, quae dicitur Perseriano. Villa quoque de Casteone, et de Mursano cum finibus, et pertinentiis suis a villa S. Andreae, usque ad villam quae dicitur Ganarium, et usque ad silvam cum omnibus redditibus suis, cum vineis, agris, pratis, pascuis, cultis et incultis, paludibus et silvis cum venationibus, cum [Col. 1078B] aquis, aquarumve decursibus, cum molendinis et piscationibus, villam etiam de Mariano, et villam de Carlinis, et villam S. Georgii, et villam de Mutiana cum omnibus redditibus suis, una cum omnibus finibus et pertinentiis suis, cum campis, vineis, pratis, pascuis, cultis et incultis, cum aquis, aquarumve decursibus ac molendinis, insulis a mari et a flumine, quod dicitur Carnium, usque ad aquam, quae dicitur Aruvinius cum paludibus et piscationibus, cum silvis, et venationibus, ecclesias baptismales Aquileiensis patriarchatus cum capellis sibi pertinentibus, sicut eas pacifice possidetis. In foro Aquileiensi triginta stationes, et in portu Piri viginti: quinquaginta mansos in Ossellam cum ecclesiis et decimis, villam de Farra cum adjacentibus [Col. 1078C] villis, videlicet villa de Petolan, et Drasam, et Sebredam, et villa Nova, Gradisca, Bruma, cum omnibus pertinentiis suis a monte, qui dicitur Cars, usque ad Stratam Hungarorum, et usque ad villam, quae dicitur Algo cum ecclesiis et omnibus pertinentiis suis, pratis, silvis, pascuis, cultis et incultis, venationibus et piscationibus, et omni jurisdictione, imperiali, prout imperator Otto bonae memoriae Aquileiensi Ecclesiae et canonicis tradidit. Etiam in Carnia villam de Penicles, et villam de Nogarias, et villam de Felas in monte S. Petri, et montem de Tenca, et quatuor mansos in villa de Avale, et villam de Battalia, et tres mansos apud Ingiam, et novem mansos apud Pinzan, et quindecim mansos apud Gruans, et quemdam montem apud Avenzon. [Col. 1078D] Praeterea sicut Burkardus advocatus Aquileiensis Ecclesiae, et postea Henricus placitum advocatiae in manu patriarchae Valerici refutarunt pro se et successoribus suis super omnibus bonis Aquileiensis Ecclesiae attinentibus cum omnibus districtis, usibus, et pertinentiis, ita et nos auctoritate apostolica confirmamus.
Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate, et Aquileiensis patriarchae canonica justitia. Si qua igitur in futurum, etc.
Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Ubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Joannes presb. card. SS. Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- [Col. 1079A] Ego Albertus presb card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Ubaldus presb. card. tit. S. Petri ad Vincula.
- Ego Pet. presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Marci.
- Ego Theodorus presb. card. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Manfredus presb. card. tit. S. Caeciliae.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Susannae.
- Ego Hyacinthus diac. card. S. Mariae in Cosm.
- Ego Cynthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Laborans diac. card. S. Mariae in Porticu.
Rainerius diac. S. Georgii ad Velum aureum.
[Col. 1079B] Datum Anagniae per manum Gratiani S. R. Ecclesiae subdiac. et notarii, Nonis Julii, indict. IX, Incarn. Dom. anno 1176, pontificatus vero D. Alexandri papae III anno XVII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiabus abbatissae et sororibus [Col. 1079C] Sanctae Mariae Suessionensis salutem et apostolicam benedictionem.
Cum in monasterio vestro tanta sit, sicut accepimus, monialium multitudo, quod de facultatibus ejus vix qualitercunque valeant sustentari, de consilio prudentum et religiosorum virorum, et de assensu charissimi in Christo filii nostri Ludovici illustris Francorum regis, statutum est ut donec numerus monialium ad octogenarium reducatur, nullam nisi urgente mortis articulo in sororem vestram recipere, aut numerum ipsum cum ad eum redactae fueritis transgredi debeatis. Nos itaque vestris justis postulationibus benignius annuentes praescriptam constitutionem ratam habemus et firmam eamque auctoritate apostolica confirmamus [Col. 1079D] et praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae constitutionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Anagniae, XII Kal. Augusti.
. . . Nos itaque amotionem ejus ratam et firmam habentes, eamque auctoritate apostolica confirmantes, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus in personam idoneam et honestam hoc tanto officio congruam, sine qualibet scissura vel scandalo concorditer convenire curetis, eamque vobis in abbatem et magistrum eligere, per cujus curam et sollicitudinem idem monasterium spiritualibus institutis, Domino cooperante, proficiat, et temporalibus profectibus [Col. 1080B] augeatur etc.
Nostrae sollicitudinis, etc. Et infra. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus gratum impertientes assensum et officii nostri debitum prosequentes, quidquid Clarembaldus quondam electus vester, imo destructor ecclesiae vestrae de bonis et possessionibus ipsius ecclesiae absque consilio et assensu totius capituli in ejus praejudicium fecisse dignoscitur, auctoritate apostolica cassamus et viribus omnino carere censemus, etc.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GUIDONI priori Carthusiae, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris in perpetuum, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum vos per Dei gratiam multa promereatis gloria meritorum, et vitam solitariam eligentes, divinae contemplationi arctius intendatis, bonus odor religionis vestrae ad id nos inducit ut communi et speciali debito quieti vestrae debeamus intendere, et jura vestra summopere conservare.
[Col. 1080D] Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, vestramque et alias domos ordinis vestri, et cum omnibus bonis, pascuis, possessionibus, quas inpraesentiarum juste et canonice possidetis, aut in futurum justis modis, praestante Domino, poteritis adipisci, sub beati Petri, et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, et terminos, quos rationabiliter statuistis, vobis et domibus vestris auctoritate apostolica confirmamus.
Ad haec auctoritate apostolica arctius interdicimus, et sub interminatione anathematis prohibemus, ne quis infra terminos vestros, vel domorum vestrarum, hominem capere, furtum seu rapinam [Col. 1081A] committere, vel homicidium facere audeat, aut homines ad domos vestras venientes, vel ab eis redeuntes, quomodolibet conturbare, ut ob reverentiam Dei, et locorum vestrorum infra hos terminos, non solum vos et fratres vestri, sed etiam alii plenam pacem habeant et quietem. Adjicientes quoque statuimus, ut dimidiam leucam a terminis possessionum, quas habetis, nulli religioso liceat quodlibet aedificium constituere, vel possessiones acquirere.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat vos super possessionibus vel pascuis vestris temere perturbare, aut super his vobis molestiam vel gravamen inferre, vel eas ablatas retinere, minuere, vel quibuslibet vexationibus fatigare, [Col. 1081B] sed illibata omnia et integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Joannes SS. Joannis et Pauli presb. card.
- Ego Albertus presb. card. tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Ruer. presb. cardin. S. Petri ad Vincula.
- Ego Boso presbyt. cardin. Sanctae Pudentianae.
- Ego Joannes presb. card. tit. Sancti Marci.
- Ego Theodinus presb. card. tit. S. Vitalis.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Susannae.
- [Col. 1081C] Ego Hyacinthus S. Mariae in Cosmedin diaconus card.
- Ego Cyntius diaconus Sancti Adriani.
- Ego Hugo card. diac. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Laborans diac. card. S. Mariae in Porticu.
Datum Anagniae per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, IV Nonas Septembris, indictione IX, Incarnationis Dominicae anno 1176, pontificatus vero D. Alexandri papae III anno XVII.
H. [HILDEBRANDO] basilicae XII Apostolorum presbytero, et A. [ARDICIONI] S. Theodori diacono cardinali, apostolicae sedis legatis.
Pro tractata pace, de qua in Lombardia et in aliis locis verbum fuerat motum, nuntios F. dicti imperatoris, videlicet Madeburgensem archiepiscopum, C. cancellarium; Wormatiensem electum, et A. protonotarium ejusdem imperatoris recepimus, instanter et constanter firmantes, eumdem imperatorem circa pacem ferventissimum gerere animum et voluntatem. Qui cum vehementer apud nos institissent ut ad pacem inter Ecclesiam et imperatorem complendam intenderemus, nec possent obtinere, [Col. 1082A] quod sine Lombardis, aut sine rege Siciliae, vel Constantinopolitani imperatoris pacem ad plenum et ad solidum statueremus, tandem ne videremur pacem fugere, quam toto mentis affectu desideramus, vel materiam calumniandi praebere, disposuimus ad instantissimam ipsorum nuntiorum petitionem ad partes Lombardiae appropinquare, ut securius et liberius tractatum possimus pacis habere. Condiximus etiam, ut regi Siciliae per litteras nostras significaremus, quod sine tarditate nuntios suos dirigeret, qui pacis tractatui interessent. Ideoque prudentiam vestram monemus, mandamus atque praecipimus, quatenus rectores et consules societatis Lombardiae sollicitare et monere curetis, ut ad quem locum securius applicare possimus, [Col. 1082B] et liberius et honestius de pace tractare, nobis sine dilatione significet, et interim societatem et unitatem suam, ne ullum possitis obstaculum sustinere, consolidet et confirmet. Vos vero voluntates et animos ipsorum investigetis plenius, et nobis, quidquid apud eos inveneritis, et quid consilii inde sit, voluntatis nostrae sollicitudini cum omni festinantia significetis, et ad corroborationem et conservationem praedictae unitatis invigiletis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri T[HEOBALDO] Placentino episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex litteris venerabilis fratris nostri Brixiensis episcopi nobis innotuit quod ipse, recepto mandato nostro super ecclesia quae est in castro Speculi, et ecclesia Sanctae Christinae, de quibus inter te et venerabilem fratrem nostrum Parmensem episcopum controversia vertebatur, de causa ipsa quae ei fuerat, appellatione remota, commissa, cognovit, et auditis rationibus et allegationibus utriusque partis, de consilio prudentium virorum sicut ex [Col. 1082D] scripto sententiae per publicam manum notato, manifeste perpendimus utramque ecclesiam tibi adjudicavit, et a praefato Parmensi in petitione te super praedicta ecclesia de Speculo, apostolica auctoritate fretus, absolvit. Nos itaque . . . robore convalescere, quod de mandato et auctoritate nostra rationabiliter factum esse dignoscitur sententiam praedicti Brixiensis episcopi, sicut ab eo rationabiliter lata est, et in ejus scripto authentico continetur, ratam habentes et firmam, eam auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus; statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem [Col. 1083A] omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Anagniae, VI Idus Novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis HUGONI abbati Sancti Germani Parisiensis, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis in perpetuum.
Monet nos apostolicae sedis, cui licet immeriti praesidemus, auctoritas, ut de statu omnium Ecclesiarum [Col. 1083B] generalem debeamus sollicitudinem gerere, et circa tuitionem earum praecipue vigilare, quae specialiter beati Petri juris existunt et ad nostram jurisdictionem, nullo mediante, pertinent et tutelam. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et monasterium vestrum quod Romanae Ecclesiae specialiter adhaerere dignoscitur, ad exempla piae recordationis praedecessorum nostrorum Romanorum pontificum, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. Statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, [Col. 1083C] largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
In episcopatu Senonensi ecclesiam de Emant, ecclesiam montis Machou, ecclesiam de Matricolis, ecclesiam Beati Germani juxta Musterolum, ecclesiam Sancti Petri de veteribus matrialis, ecclesiam de Balneolis. In episcopatu Parisiensi ecclesiam Sancti Germani veteris infra urbem, ecclesiam Villaenovae, ecclesiam de Crona, ecclesiam de Valentone, ecclesiam de Theodosia, ecclesiam de Pirodio, ecclesiam de Antoniaci, ecclesiam de Verrariis, ecclesiam de Avremvilla, ecclesiam de Surisnis. [Col. 1083D] In episcopatu Carnotensi ecclesiam Sancti Martini de Drocis, ecclesiam Sanctae Mariae Magdalenae de Monte Calvulo, ecclesiam Domni Martini, ecclesiam Laoniarium, ecclesiam de Neeffleta, ecclesias de Septulia. In episcopatu Rothomagensi ecclesiam Sancti Leodegarii, ecclesiam de Vilers, ecclesiam de Longuessa. In Suessionensi episcopatu ecclesiam de Novigento. In Meldensi episcopatu ecclesiam de Colli, ecclesiam Beatae Mariae de Ramainvillare, ecclesiam de Monteri, ecclesiam de Abeli. In Eduensi episcopatu ecclesiam de Gilli, ecclesiam de Vilerbichet, ecclesiam de Marri. In Bituricensi episcopatu, ecclesiam de Britiniaco, ecclesiam Novaevillae, ecclesiam de Lemauso. In Pictaviensi episcopatu ecclesiam de Naintriaco, [Col. 1084A] ecclesiam Sancti Joannis de foro Castri Eraudi. Praedictas autem ecclesias cum omnibus ad eas pertinentibus, sicut eas canonice possidetis, vobis et monasterio vestro auctoritate apostolica confirmamus, praesentis scripti pagina statuentes, ut in his repraesentationes presbyterorum sine contradictione qualibet habeatis, sicut praedecessores vestri et vos ipsi ab antiquo noscimini habuisse. Si vero presbyteri qui ad repraesentationem vestram in vestris ecclesiis fuerint instituti de temporalibus vobis respondere noluerint, subtrahendi eis temporalia quae a vobis tenent, liberam habeatis auctoritate apostolica facultatem.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut [Col. 1084B] ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Joannes presbyter cardinalis SS. Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- Ego Albertus presb. cardinalis tituli. Sancti I aurentii in Lucina.
- Ego Willelmus presbyter cardinalis tituli. Sancti [Col. 1084C] Petri ad Vincula.
- Ego Boso presbyter cardinalis S. Pudentianae tituli pastoris.
- Ego Theodinus presb. card. S. Vitalis tituli Vestinae.
- Ego Manfredus presbyt. card. tit. Sanctae Caeciliae.
- Ego Petrus cardinalis tit. S. Susannae
- Ego Jacobus diaconus cardinalis tit. Sanctae Mariae in Cosmedin.
- Ego Cynthius diac. card. Sancti Adriani.
- Ego Hugo diac. cardin. Sancti Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Laborans diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Porticu.
- [Col. 1084D] Ego Raynerius diac. cardin. S. Georgii ad Verum Aureum.
Datum Anagniae per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XVII Kal. Decembris, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1177 [1176], pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XVIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BERNARDO priori S. Laurentii Florentinae civitatis, ejusque fratribus tam praesentibus quam [Col. 1085A] futuris canonice substituendis, in perpetuum.
Piae voluntatis postulatio effectu debet prosequente compleri, ut et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, sub. B. Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona inpraesentiarum juste et canonice possidetis, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et [Col. 1085B] illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Parochiam vestrae ecclesiae pertinentem, sicut hactenus quiete habuistis; hospitale quod juxta eamdem ecclesiam S. Laurentii situm est, cum omnibus pertinentiis suis, citinas Sancti Laurentii ibi juxta positas, ecclesiam S. Marci cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam S. Bartholomaei sitam in Faltignano cum omnibus pertinentiis suis, et possessiones omnes quas in eadem curia possidetis, ecclesiam Sancti Andreae in Percussine. Quaecunque etiam a praedecessoribus nostris Romanis pontificibus vobis concessa sunt, et ecclesiae vestrae eorum privilegiis confirmata, similiter roboramus. [Col. 1085C] Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullatenus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat jam dictam ecclesiam temere perturbare, etc., salva Florentini episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Joannes presbyter cardinalis SS. Joannis et Pauli tit. Pammachii, ss.
- Ego Albertus presbyter cardinalis tituli S. Laurentii in Lucina ss.
- [Col. 1085D] Ego Guilbertus presbyter cardinalis tit. S. Petri ad Vincula ss.
- Ego Boso presbyter cardinalis tit. S. Pudentianae, tit. Pastoris ss.
- Ego Theodinus presbyter cardinalis. S. Vitalis tit. Vestinae ss.
- Ego Manfredus presbyter cardinalis tit. S. Caeciliae ss.
- Ego Hyacinthus diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmedin ss.
- Ego Hugo diaconus cardinalis S. Eustachii juxta templum Agrippae ss.
- [Col. 1086A] Ego Laborans diaconus cardinalis S. Mariae in Porticu ss.
- Ego Raynerius diaconus cardinalis S. Georgii ad Velum Aureum ss.
Datum Anagniae per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, IV Kalendas Decembris, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1177, pontificatus vero domni Alexandri III papae anno XVIII.
[Col. 1086B] A., servus servorum Dei, dilectis filiis rectoribus marchiae, salutem, et apostolicam benedictionem.
Intelleximus ex litteris quas vestra nobis devotio destinavit, quomodo imperator non dubitat fingere inter nos et ipsum pacem esse firmatam. Sed quidquid dicat ipse, quidquid dicant et alii, illud volumus vos pro certo tenere quod inter nos et eumdem imperatorem pax non est juramento vel scripto firmata, quanquam inter nos et ipsum diu sit de pace tractatum. Licet autem Magdeburgensis archiepiscopus [Col. 1085D] Wichmannus. , O. cancellarius [Col. 1085D] Christianus archiepiscopus Moguntinus. , Wormatiensis electus [Col. 1086D] Conradus , et protonotarius imperatoris ad nos ab eodem imperatore pro pacis reformatione transmissi apud [Col. 1086C] nos multum instarent ut pacem Ecclesiae redderemus, nunquam tamen nos potuerunt inducere ut pacem Ecclesiae sine [pace] vestra et regis Siciliae, et aliorum adjutorum Ecclesiae vellemus recipere. Et ideo ut commodius de pace nostra et vestra tractent, ad partes vestras, quantumcunque labor sit aetati nostrae contrarius, disposuimus adjunctis nobis nuntiis ejusdem regis in persona propria laborare. Vos itaque viriliter agite, et in Domino confortamini, ac vestro pio proposito persistentes, donec pax consummet societatem vestram, in eodem proposito propensius solidandam, certi pariter et securi quod firmata non est, nec, auctore Deo, firmabitur sine vestra.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GOMETIO priori Sancti Juliani de Pereyo, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum.
Quoties a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, omnino nos decet libenter concedere, et petentium desideriis congruum [Col. 1087A] suffragium impertiri. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis supplicationibus clementer inclinati, et praefatam domum S. Juliani in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus . . . . . Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem domus Sancti Juliani in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poteritis adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata manere censemus. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ipse locus in quo dicta ecclesia sita est, cum pertinentiis suis, cum terris, vineis, silvis, pratis [Col. 1087B] pascuis, aquis et molendinis. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas vel primitias extorquere praesumat. Liceat vobis clericos seu laicos absolutos ex hoc saeculo fugientes, ad conversionem recipere, et eos sine contradictione aliqua retinere. Praeterea inhibemus, ne alicui post emissam in eo loco professionem, sine licentia prioris discedere liceat, nullusque ad se venientem sine communi litterarum testimonio, nisi ad strictiorem vitam transire voluerit, penes se retinere audeat. Praeterea omnibus Christi fidelibus, exceptis excommunicatis aut interdictis, ut in eo loco sepulturam eligere libere possint, nullusque [Col. 1087C] eis contradicere praesumat, concedimus; salvo tamen jure illarum ecclesiarum a quibus ipsorum decedentium corpora assumuntur. Et quanto te vel aliquem ex successoribus tuis mori contigerit, nullus per subreptionem, astutiam vel violentiam substituatur, sed ille quem fratres communi consensu, vel major et sanior pars, secundum Dei timorem elegerint.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam domum temere perturbare, etc., salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur, etc.
Datum Beneventi per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, IV Kal. Januarii, indict. X, Incarnationis Dominicae anno [Col. 1087D] 1176, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XVIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio PETRO tit. Sancti Chrysogoni presbytero cardinali, apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
Ita sollicite nos et attente rogavit charissimus in Christo filius noster Ludovicus illustris Francorum [Col. 1088A] rex pro monasterio Sancti Maglorii Parisiensis, quod jura ipsius monasterii praeter commune debitum illaesa volumus et integra conservare, et te ad hoc sollicitis exhortationibus commonere. Inde est quod discretionem tuam monemus attentius et mandamus, quatenus, dum in terra fueris, jura praescripti monasterii auctoritate legationis qua fungeris, quantum in te est, protegas attentius et defendas, et ita praescriptum monasterium satagas in suis justitiis confovere, quod per providentiam et sollicitudinem tuam idem monasterium de sui juris integritate laetetur, et nos exinde discretionem et prudentiam tuam non immerito commendare possimus.
Datum Beneventi, III Kalend. Januarii.
Datum Beneventi per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, II Kal. Januarii, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1176, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XVIII.
(REIFFENBERG, Monuments pour servir ร l'histoire des provinces de Namur, de Hainaut, etc.; Bruxellis 1844, tom. VII, p. 657.)
[Col. 1088C] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio LAMBERTO abbati Sancti Gisleni, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Quoties a nobis illud petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam in eodem loco institutus esse dignoscitur, perpetuis [Col. 1088D] ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum in quo praefatum monasterium constructum est, cum omnibus pertinentiis suis, altare de Hersella, altare de Homberghes, altare de Rascenghem, capellam de Herieriponte, molendinum de Roacheries, altare de Lovengies, altare de Doulchies et capellam de Squiri, altare de Hunchignies, [Col. 1089A] cum appendiciis, curtem de Alemannis cum omni decima ejusdem curtis et terrae ad ipsam pertinentis, et decimas novalium, et de nutrimentis animalium, nullus a vobis decimas praesumat exigere. In parochialibus autem ecclesiis quas tenetis, liceat vobis ciericos eligere et episcopo praesentare, quibus, si idonei fuerint, episcopus curam animarum committat, qui de plebis quidem cura episcopo, vobis autem de temporalibus debeant respondere. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Liceat etiam clericos vel [Col. 1089B] laicos e saeculo fugientes et absolutos ad conversionem recipere, et in vestro monasterio sine contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum, post factam in monasterio vestro professionem, fas sit de eodem monasterio absque licentia abbatis sui discedere, discedentem vero sine communium litterarum vestrarum cautione, nullus audeat retinere. Praeterea libertates, immunitates et antiquas et rationabiles consuetudines monasterii vestri integras et illibatas praesenti decreto manere sancimus. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur nisi quem fratres communi consensu, [Col. 1089C] vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Deum et beati Benedicti Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra et illibata conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Albertus presbyter cardinalis tituli Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Boso presbyter cardinalis Sanctae Pudentianae [Col. 1089D] tit. Pastoris.
- Ego Theodinus presbyter cardinalis Sancti Vitalis, tituli Vestinae.
- Ego Petrus presbyter cardinalis tituli Sanctae Susannae.
- Ego Guillelmus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Manfredus Praenestinus episcopus.
- Ego Hyacinthus Sanctae Mariae in Cosmedin diaconus cardinalis.
- Ego Cynthius diaconus cardinalis Sancti Adriani.
- Ego Hugo diaconus cardinalis Sancti Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Laborans diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Porticu.
[Col. 1090A] Datum Beneventi per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, II Kal. Januarii, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1176, pontificatus autem domni Alexandri papae III anno XVIII.
Antiquam Eboracensis Ecclesiae dignitatem integram conservari, auctore Domino, cupientes, et praedecessorum nostrorum Romanorum pontificum vestigiis inhaerentes, auctoritate apostolica prohibemus ne ulterius aut Cantuariensis archiepiscopus ab [Col. 1090B] Eboracensi professionem exigat, aut Eboracensis Cantuariensi exhibeat; neque, quod penitus a beato Gregorio prohibitum est, ullo modo Eboracensis Cantuariensis ditioni subjaceat; sed juxta ejusdem Patris constitutionem ista inter eos honoris distinctio in perpetuum servetur, ut prior habeatur, qui prior fuerit ordinatus. Sane, si Cantuariensis archiepiscopus ab Eboracensi electo manum consecrationis subtraxerit, quam videlicet juxta ecclesiarum suarum morem ab Honorio sedis apostolicae institutum sibi, debent, liceat eidem Eboracensi secundum communem consuetudinem et praedicti Patris nostri Gregorii sanctionem et domini nostri sanctae memoriae Paschalis papae mandatum a suffraganeis suis aut a Romano pontifice consecrari.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis rectoribus Lombardiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto vos sinceriori charitate diligimus, tanto libentius prudentiam vestram ad ea efficienda invitamus, per quae laudem et gratiam poteritis habere temporalem, et summi Regis gratiam indubitanter obtinere. Inter caetera siquidem quae vobis imminent facienda, hoc praecipuum esse dignoscitur, ut ecclesias Dei totis viribus mentis et corporis diligatis, et earum malefactores studeatis omnimodis a temeritatis suae [Col. 1091A] proposito revocare. Accepimus autem ex parte dilectorum filiorum nostrorum abbatis et fratrum Nonantulanae Ecclesiae quae, sicut vos nosse credimus, ad jurisdictionem Romanae Ecclesiae et nostram, nullo mediante, pertinet, quod cives Mutinenses ipsos et ecclesiam suam graviter molestantes homines eorum sibi jurare compellunt, et ab ipsis taliter pecuniam extorquere praesumunt, non verentes contra promissionem suam juramento firmatam venire, quam sanctae recordationis patri et praedecessori nostro Eugenio papae, cum olim manus . . . . suas pro consimili facto in eos . . . civitatem extendisset, fecerunt. Inde est quod discretionem vestram per apostolica scripta rogantes monemus et exhortamur attentius, quatenus consules [Col. 1091B] et populum praedictae civitatis a molestiis et gravaminibus praedictae ecclesiae et hominum suorum instanter et sollicite revocetis, ipsos studiose monentes, ut illos a quibus juramenta contra honorem Dei et nostrum violenter extorserunt, juramentorum ipsorum obligatione prorsus absolvant, et ita efficere laboretis, quod ex hoc vestrae devotionis sinceritas, quam erga nos et Ecclesiam Romanam habetis, plenius elucescat, et nos vobis dilectionis et gratiae nostrae plenitudinem tanquam specialibus Ecclesiae filiis teneamur omni tempore hilari vultu et laeto animo exhibere.
Datum Anagniae, XIII Kal. Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri A. Laudensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex quodam scripto manifeste cognovimus quod, cum A. antecessor tuus vicedominatum Ecclesiae tuae Lanfranco de Trissino militi Laudensi irrationabiliter concessisset, et concessionem per instrumentum firmasset, Aribertus bonae mem. tit. [Col. 1091D] S. Anastasiae presbyt. cardinalis, tunc apostolicae sedis legatus, praescriptam concessionem de consilio O. quondam Mediolanen. archiep., Gregor. Pergamen., W. Novarien. et V. Vercellen. episcoporum in praesentia O. quondam Cremonem. episcopi et aliorum multorum irritavit, et instrumentum exinde factum, ne in posterum in detrimentum Ecclesiae suae posset produci, jam dicto praedecessori tuo reddi et cancellari praecepit. Nos itaque quod a jam dicto cardinali factum est, ratum habentes, sententiam ejus sicut rationabiliter lata est, et in publico instrumento exinde facto continetur, [Col. 1092A] auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis, etc.
Datum Anagn., III Kal. Jan.
Super eo quod ex tuis litteris intelleximus, filium Adalardi, latoris praesentium, et filium sororis suae, filiabus Stantionis sororis quondam ejusdem A. quas idem S. non de sorore ipsius, sed de alia, quam post ipsam accepit, sustulerat, esse conjunctos, [Col. 1092B] tuae prudentiae praesentibus litteris innotescat, quod, si ita est, eos sustinere non debes insimul esse, sed potius sunt ab invicem separandi, quia contubernia potius quam matrimonia possunt vocari, cum hujusmodi affines etiam in tertio gradu conjuncti, non debeant insimul remanere.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis capituli S. Satyri, salutem et apostolicam benedictionem.
Eos qui, relictis vanitatibus et mundanis illecebris, in arctiori vita devoverunt Domino famulari, summa cura et diligentia vigilare oportet jugiter et intendere, qualiter assumptae religionis habitus moribus et vitae concordet, et propositum suum firmum et immobile conservetur, ne super arenam, sed potius super firmam petram Domini videantur fundasse. Inde est quod charitatem vestram monemus, mandamus atque praecipimus, quatenus dilecto filio nostro abbati vestro omnimodam [Col. 1092D] obedientiam et reverentiam devote et humiliter impendentes, circa cultum religionis et honestatis, et canonici ordinis observantiam, sicut olim bonae memoriae Radulfo [Col. 1091D] Qui obiisse videtur anno 1164, nam eo anno [Col. 1092D] successorem habuit Joannem, ut patet ex bulla Alexandri III in nova Gallia Christiana relata. quondam abbati vestro ferventer et unanimiter intendatis, consuetudines illas probatas, quae in diebus ejusdem abbatis salubri et rationabili providentia in monasterio vestro institutae fuerunt pariter et servatae, praesertim in carnalis esus abstinentia extra claustrum sicut in claustro nullatenus violare tentetis. Si quis autem vestrum contra easdem institutiones temere venire tentaverit, usque ad [Col. 1093A] satisfactionem congruam eum eidem sententiae subjacere decernimus quam praedictus abbas in earumdem transgressores rationabiliter statuisse [dicitur,] quod in capitulo nullus vestrum pro evitanda disciplina in voce appellationis prorumpat. Et si pro tali causa duxerit appellandum, appellationem ipsam nullius momenti esse censemus, quominus secundum ordinis instituta regulari disciplinae subdatur.
Datum Beneventi.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus [MAURITIO] Parisiensi et [HENRICO] Silvanectensi episcopis, et dilecto filio [PETRO] abbati S. Remigii Remensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilecti filii nostri abbas et fratres Cluniacenses per nuntium suum nobis significarunt quod Hu. pincerna charissimi in Christo filii nostri L[udovici] illustrissimi Francorum regis, eis nemus quod Sagitta vocatur, contra justitiam praesumpsit auferre, ipseque sibi reddere penitus contradicit. Quoniam igitur jura praedictorum fratrum tanto studiosius [Col. 1093C] manutenere et conservare tenemur, quanto eorum monasterium ad jurisdictionem B. Petri ac nostram noscitur specialius pertinere, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus quatenus praedictum Hu. studiosius moneatis et cum omni diligentia laboretis inducere ut memorato abbati et fratribus praefatum nemus cum universis ablatis libere et sine contradictione restituat et in pace deinceps et quiete dimittat, vel sub vestrae discretionis examine plenam exinde sibi justitiam exhibeat. Si autem infra viginti dies post harum susceptionem neutrum horum adimplere voluerit, eum publice, appellatione remota, excommunicatum denuntietis, et in tota terra ipsius omnia divina, praeter baptisma [Col. 1093D] parvulorum et poenitentias morientium, prohibeatis officia celebrari, nec excommunicationis vel interdicti sententiam sine satisfactione congrua relevetis.
Datum Anagniae, XI Kal. Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus R. episcopo S. Andreae, et caeteris episcopis per Scotiam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Admonet nos cura suscepti regiminis, et debitum [Col. 1094A] exigit pontificatis officii fratres et coepiscopos nostros uberiori charitate diligere, et eorum statum integrum et incolumem custodire, et attentiori studio et sollicitudine providere, ne jura vel dignitates eorum diminui valeant, vel alicujus temeritate turbari; quia non possunt de causa sibi commissa esse solliciti, si eis apostolicae provisionis praesidium vel favor deest. Hoc itaque considerato, ne inducti vel vestrae devotionis intuitu provocati, antiquas libertates et rationabiles consuetudines quas hactenus tam in consecrandis episcopis, quam in aliis habuisse noscimini, vobis auctoritate apostolica confirmamus. Si quis autem contra libertates vel consuetudines ipsas venire praesumpserit, nulli nisi in praesentia nostra vel legati a latere Romani pontificis [Col. 1094B] destinati respondere cogamini. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, se noverit incursurum.
Dat. Anagniae, IX Kal. Januarii.
[Col. 1094C] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, diletis filiis GREGORIO abbati monasterii Sancti Jacobi, quod in suburbio Ratisponae situm est, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praedecessorum nostrorum felicis memoriae Calixti, et Patris et praedecessoris nostri Eugenii et Adriani Romanorum pontificum vestigiis inhaerentes, praefatum monasterium, in quo divino mancipati [Col. 1094D] estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus, in primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam in eodem loco noscitur institutus, perpetuis temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet aut in futurum justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum [Col. 1095A] Ecclesiarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et Ratisponensis episcopi canonica justitia. Ad indicium autem hujus a sede apostolica perceptae protectionis bizantium unum nobis nostrisque successoribus annis singulis persolvetis. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- [Col. 1095B] Ego Guillelmus Portuensis et S. Ruffinae episcopus.
- Ego Manfridus Praenestinus episcopus.
- Ego Albertus presb. cardinalis tit. S. Laurentii in Lucina.
- Ego Theodinus presb. card. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Susannae.
- Ego Jacobus diaconus card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Hugo diacon. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Laborans diacon. card. S. Mariae in Porticu.
Datum Fogiae per manum Gratiani S. R. E. subdiaconi [Col. 1095C] et notarii, Kalendas Februarii [Col. 1095D] Ante Kal. Febr. excidisse numeri nota videtur. JAFFร. , indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1177, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XVIII.
Plumbum: ALEXANDER PP. III.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis MARTINO abbati S. Vedasti ejusque fratribus in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum impertiri suffragium. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, quod specialiter nostri juris esse dignoscitur, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes, ut ordo monasticus, qui secundum Deum et B. Benedicti [Col. 1096A] Regulam in eodem loco institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum, vel quae continentur in proprio fundo villarum vestrarum de Moylens videlicet et de Ernaumaynil et de Tatiscam, nullus a vobis exigere praesumat. Prohibemus itaque ut nullus terras [Col. 1096B] vel possessiones quas a vestro tenet monasterio, aliis ecclesiis vel monasteriis in vita seu in morte conferre vel ab ipso alienare absque licentia vel assensu vestro praesumat. Praeterea in ecclesiis quas tenetis, secundum praedecessoris nostri bonae memoriae Urbani papae secundi presbyteros eligatis, et episcopis in quorum parochiis ecclesiae vestrae sitae sunt, praesentetis, qui si ab ipsis canonice reprobari non possunt, animarum curam ab eis suscipiant et de cura plebis ipsis respondeant; vobis autem pro rebus temporalibus debitam subjectionem exhibeant. Ad haec quoniam illas personas et earum loca decorare debemus singulari praerogativa honoris et dignitatis et gratiae nostrae privilegio communire, quas B. Petro et nobis devotas [Col. 1096C] esse cognoscimus, et ad jurisdictionem sacrosanctae Romanae Ecclesiae nullo mediante certum est pertinere, fervorem sincerissimae devotionis et fidei, quam vos et monasterium vestrum circa eamdem sacrosanctam Romanam Ecclesiam specialiter et circa personam nostram constanter et laudabiliter geritis, studiosius attendentes, considerantes quoque quomodo idem monasterium ad jus et dispositionem apostolicae sedis principaliter et proprie nullo medio pertineat, tibi, fili abbas, et per te successoribus tuis de consueta clementia et benignitate ejusdem apostolicae sedis usum tunicae et dalmaticae in praecipuis festivitatibus infra missarum solemnia concedimus, ut quanto largitione [Col. 1096D] muneris et gratiae nostrae amplius fueritis decorati, tanto circa honorem et obsequium praedictae sanctae Romanae Ecclesiae debeatis promptiores inveniri. Praeterea altare de Streis, sicut ipsum ex concessione Morinensis episcopi rationabiliter possidetis, vobis auctoritate apostolica confirmamus. Decernimus ergo, etc.
Data Siponti per manum Gratiani S. R. E. subdiaconi et notarii, VII Kalendas Februarii, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1177, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XVIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, ANTONIO priori Sanctae Mariae in Pulsano, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, monasticam vitam professis, in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur . . . . monasterium beatae Mariae, cui divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti regulam in [Col. 1097B] eodem loco noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, etc., in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Monasterium videlicet Sancti Jacobi apud Fogiam cum pertinentiis suis, monasterium Sancti Nicolai in territorio ejusdem castri cum pertinentiis suis, monasterium Sancti Stephani quod in Matinanta consistit, cum pertinentiis suis, monasterium Sancti Salvatoris in territorio Placentiae cum pertinentiis suis, monasterium Sancti Petri Vallisbonae cum pertinentiis suis, monasterium Sancti Petri de Cellaria, quod situm est in territorio castri Calvelli cum pertinentiis suis, monasterium Sancti Bartholomaei de Carbonaria cum pertinentiis suis, ecclesiam [Col. 1097C] Sancti Andreae in monte Sancti Angeli cum pertinentiis suis, ecclesiam Sancti Pancratii extra portam Transtiberim, ecclesiam Sanctae Mariae intemeratae de Fabroro extra Florentiam, ecclesiam Sanctae Mariae extra civitatem Lucanam in loco qui dicitur Guamo, ecclesiam Sancti Michaelis extra Pisanam civitatem in loco qui dicitur Orticaria, ecclesiam Sancti Michaelis in Meleta, ecclesiam Sanctae Mariae in pede montis Sancti Angeli, ecclesiam Sancti Joannis, ecclesiam Sancti Pauli Civitatens., ecclesiam Sancti Joannis Pleuti extra castrum Fogiae, ecclesiam Sanctae Ceciliae monialium, ecclesiam Sanctae Mariae Fusti ficti et ecclesiam Sancti Joannis Barani, et ecclesiam Sancti Petri Criptae [Col. 1097D] novae in Scitella, terras quas habetis in territorio Pleuti, terras quas habetis in territorio Tranensis civitatis, terras cum olivetis quas habetis in territorio Juvenatii, salinas quas habetis Siponti. Chrima vero, oleum sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum, ordinationes monachorum qui ad sacros ordines fuerint promovendi seu clericorum. a dioecesano suscipiant episcopo, siquidem catholicus fuerit, et gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et ea gratis et absque ulla praevitate vobis voluerit exhibere, alioquin liceat vobis catholicum quem malueritis adire antistitem, qui nostra fultus auctoritate, quod postulatur indulgeat. Abbates etiam obedientiam vestram seu ministrorum vestrorum semper ad vos sicut ad caput suum [Col. 1098A] respiciant, et eorum correctionem pro suis excessibus, cum opus fuerit, per Pulsanensem abbatem et per successores suos volumus exerceri. Sancimus etiam ut ordo monasticus seu vita eremitica quae in eodem loco est per Dei gratiam instituta, perpetuis temporibus ibidem irrefragabiliter observetur, atque in obedientiis seu habitationibus vestris nonnisi religiosae personae degere permittantur. Adjicientes etiam, ut juxta votum atque permissionem vestram laboribus manuum, seu vestrorum animalium, eorumque nutrimentis atque eleemosynis fidelium contenti sitis, et super terram alia quaelibet non quaeratis. Sane laborum vestrorum quos propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus a vobis decimas praesumat [Col. 1098B] exigere.
Decernimus ergo, etc., salva sedis apostolicae auctoritate. Ad indicium autem hujus a sede apostolica perceptae libertatis, duos bisantios singulis annis nobis nostrisque successoribus persolvetis. Si qua igitur, etc.
Datum Vestae per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, V Idus Februarii, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1177, pontificatus vero domni Alexandri papae III, anno XVIII.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Manfredus Praenestinus episcopus.
- Ego Boso presbyter cardinalis S. Pudentianae ecclesiae, tit. Pastoris.
- Ego Cynthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
Datum . . . per manum Gratiani S. R. E. subdiaconi et notarii, IV Idus Febr., indict. X, Incarnat. Dominicae an. 1177, pontificatus vero D. Alexandri [Col. 1098D] papae III an. XVIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PETRO abbati Majoris Monasterii, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
In eo loco sumus et officio, licet immeriti, providente Domino, constituti, ut circa universum corpus Ecclesiae aciem debeamus nostrae considerationis extendere et omnium Ecclesiarum quieti pastorali sollicitudine providere. Eapropter, dilecti [Col. 1099B] in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et monasterium vestrum, in quo divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata [Col. 1099C] permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesiam Sanctae Mariae parochialem in castro Meduanae sitam, de manu laicali extractam, et de assensu Roberti clerici qui eam tenebat, a bonae memoriae Hildeberto quondam Cenomanensi episcopo, cum his quae idem clericus in ecclesia de Parrinniaco habebat, monasterio vestro rationabiliter collatam; ex donatione quoque ipsius episcopi subscriptas ecclesias, sicut eas legitime possidetis, ecclesiam videlicet Sancti Wingaloei de Castro-Ledo, ecclesiam Sancti Salvatoris de eodem castro, ecclesiam Sancti Jacobi in eodem castro, ecclesiam de Manzeniaco, ecclesiam de Jupileis, ecclesiam Sanctae Ceciliae, ecclesiam de Lavernet, oblationes [Col. 1099D] et decimationes hominum vestrorum de Fulgeria, ecclesiam Sancti Nicolai de Sablolio, ecclesiam Sancti Maclovii, ecclesias duas Sancti Martini in praedicto castro, ecclesiam de Boheria, ecclesiam de Boareto, ecclesiam de Pratellis, ecclesiam Sancti Martini de Gradis, ecclesiam Sancti Lupi, ecclesiam de Balaio, ecclesiam de Archasseiaco, ecclesiam de Bunione, ecclesiam de Vileriis Caroli magni, ecclesiam de Huxedo cum capellis ad eam pertinentibus, videlicet de Oriniaco, et de Sancto Sulpitio; ecclesiam de Lupiniaco, ecclesiam Sancti Martini de Lavalle, ecclesiam Sancti Bertevini, ecclesiam de Loiron, ecclesiam de Curvavetula, ecclesiam de Hahuelledo, ecclesiam de Villa Tremensi, [Col. 1100A] capellam castri Meduanae, ecclesiam Sanctae Mariae in eodem castro, ecclesiam Sancti Martini in eodem castro, ecclesiam de Comeriis, ecclesiam Sancti Albini de Meleriaco, capellam de Laciaco, capellam de Manciliaco, ecclesiam Sancti Hippolyti de Vivonio cum reliquis ad eam pertinentibus, ecclesiis seu capellis; ecclesiam videlicet Sanctae Mariae de Castro Bellimontis, ecclesiam Sancti Andreae de eodem castro, ecclesiam Sancti Nicolai de Chalineio, et ecclesiam Sancti Laurentii de Rivo profundo, ecclesiam Sancti Martini de Mareschiaco, ecclesiam Sanctae Mariae de Murchiaco, ecclesiam Sancti Albini de Vineis, ecclesiam Sancti Christophori, ecclesiam de Roulariis, ecclesiam Sanctae Mariae de Torceio, ecclesiam Sancti Georgii, ecclesiam [Col. 1100B] Sanctae Trinitatis de Sancto Cenerico, et ecclesiam Sancti Cenerici, ecclesiam Sancti Martini de Lavardino et capellam Sancti Petri in eodem castro.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel quibuslibet vexationibus molestare, sed omnia integra et illibata conserventur eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et Cenomanensis episcopi in supradictis ecclesiis canonica justitia. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.
- [Col. 1100C] Ego Manfredus Praenestinus episcopus subscripsi.
- Ego Joannes presbyter cardinalis tit. S. Anastasiae subscripsi.
- Ego Boso presbyter cardinalis S. Pudentianae tituli Pastoris subscripsi.
- Ego Cynthius diaconus cardinalis S. Adriani subscripsi.
- Ego Hugo diaconus cardinalis Sancti Eustachii juxta templum Agrippae subscripsi.
Datum Velte [Vestae] per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, II Kal. Martii, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1177, pontificatus vero domni Alexandri papae [Col. 1100D] anno XVIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et fratribus Carthusiensibus in Valle S. Joannis morantibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum divina inspirante gratia mundo et pompis ejus penitus abrenuntiantes, in districtae religionis habitu soli Domino elegeritis militare, decet vos divitias saeculi et blandimenta respuere, tribulationes angustias et paupertates patienti animo sustinere, [Col. 1101A] ut eorum participes effici mereamini, quibus dictum est: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsi possidebunt terram [Col. 1101] Vulg.: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum. Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram (Matth. V, 3, 4) . . Ideoque discretionem vestram per apostolica scripta monemus attentius, et exhortamur in Domino, quatenus religionem et honestatem ordinis vestri et claustri custodiam incessanter, sicut convenit, observantes, ita operibus charitatis studeatis diligentius insudare, quod exinde creatori vestro possitis merito complacere, et aeternae retributionis praemia, auxiliante Domino promereri. Nos enim dilectum filium nostrum, nobilem virum Otocharum Marchionem Styrensem per nostra scripta attente rogavimus, ut vos propensius diligat, manuteneat et honoret, et vobis in faciendis domibus vestris consilium conferat et [Col. 1101B] auxilium opportunum.
Datum Venetiis in Rivo alto, II Kal. Aprilis
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, ven. fratri PETRO Parentino episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur . . . Eapropter, ven. in Christo frater episcope, tuis justis postulationibus benigniter annuentes, Ecclesiam, cui Deo auctore praeesse dignosceris, sub B. Petri et nostra protectione [Col. 1101C] suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones . . . In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Monasterium S. Michaelis de Subterra, monasterium S. Barbarae, monasterium S. Michaelis de Pisino, monasterium S. Petronillae in Duobus Castellis, monasterium S. Michaelis de Valle, ecclesiam S. Mariae de Turre cum capellis suis, ecclesiam de Nigrignano cum capellis suis, ecclesiam S. Mariae de Campo cum capellis suis, ecclesiam de Rosario cum capellis suis, ecclesiam de Montona cum capellis suis, ecclesiam de Zumesco cum capellis suis, ecclesiam de Hebor cum capellis suis, ecclesiam de Valta cum capellis suis, ecclesiam de Vermo cum [Col. 1101D] capellis suis, ecclesiam de Pisino majore, et minore cum capellis suis, ecclesiam de Arecio, ecclesiam de Visinat, ecclesiam de Antiniana, ecclesiam de Curicitico cum ecclesiis suis, ecclesiam S. Laurentii cum ecclesiis suis, ecclesiam de Duobus Castellis cum ecclesiis suis, ecclesiam S. Vincentii cum capellis suis, ecclesiam de Zimino cum capellis suis, ecclesiam de Valle cum capellis suis, ecclesiam de Medilano, canonicam de Rubino cum capellis suis, ecclesiam de Ursario cum capellis suis, castrum Ursariae cum omnibus appediciis suis, castrum Castellionis cum appendiciis suis omnibus, ecclesiam [Col. 1102A] S. Justi cum omni terra sua. Decernimus ergo, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Joan. presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Manfredus Praenestinus episc.
- Ego Cynthius diaconus S. Adriani.
- Ego Ugo diaconus card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Hugo S. Angeli diaconus card.
- Ego Raynerius diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
Datum Venetiis in Rivo alto, per manum Bardi S. Rom. Ecclesiae jud. et notarii, Non. Aprilis, indict. X, Incarnat. Dom. 1177, pontificatus D. Alexandri [Col. 1102B] PP. III an. XVIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis JOANNI abbati monasterii Sancti Benigni Divionensis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti [Col. 1102C] concedere, et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium Sancti Benigni, in quo divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis [Col. 1102D] modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum in quo praefatum monasterium constructum est, cum omnibus pertinentiis suis. In episcopatu Lingonensi, cellam Sancti Amatoris cum ecclesia Sancti Ferreoli cum atriis, tam ecclesiis, quam aliis rebus ad ipsam pertinentibus; cellam de Grancheio, locum Clementini prati, qui dicitur Mores, in quo conversi consistunt, qui quidem conversi ecclesiae Divionensi perpetuo subjecti sint; [Col. 1103A] praecepimus, neve alicujus factione, a tua vel ecclesiae Divionensis subjectione se removeant, apostolica auctoritate confirmamus, medietatem monetae, ut absque permissu abbatis non minuatur, non augmentetur, nec alio transferatur, vestram partem telonei; statuentes ut nulli omnino hominum liceat de caetero super hoc idem monasterium infestare, aut ei exinde aliquam molestiam, aut diminutionem inferre, villam Dianetum cum appendiciis suis, villam Castenedum; item Casnetum et Spaniacum, Marcenniacum Norgias Waregas, Sariacum et decimam ejusdem: Longovicum Asiriacum, Plumberias, Prunedum, Escheiriacum, Flaceiacum, Magnum Montem, Viverias, Salciacum in silva cum decimis eorum. In episcopatu Tullensi, cellam [Col. 1103B] Bertiniacae curtis, cellam de Solini monte, cum ecclesiis villis, terris et omnibus ad eas pertinentibus; in episcopatu Aeduensi cellam Belnae cum ecclesiis et collegio de Prato Pergeolo cum omnibus suis pertinentiis, cellam de Sarmatiaca, cellam de Curtis Bertaldi, cellam cum omnibus ad easdem pertinentibus; in archiepiscopatu Bisuntino, cellam Sancti Marcelli, cellam de Anfonisvilla, cellam de Sacrofagis, cellam de Logia novella, ecclesiam de Torpa; apud Salinas, cellas Sancti Petri, Sancti Michaelis, capellam Sanctae Mariae Magdalenae, et omnia ad eam pertinentia; in episcopatu Cabilonensi cellam Sanctae Mariae, cellam de Palluel, cum omnibus ad eas pertinentibus; in episcopatu Valentiniensi, cellam Sancti Genesii de monte Madriano cum suis [Col. 1103C] pertinentiis, ecclesiam de Vulpileriis, et de Comas, et de Glum; in episcopatu Diensi, ecclesiam de Boventia; in episcopatu Bajocensi cellam Sancti Vigoris cum suis pertinentiis; in episcopatu Senonensi cellam Sancti Benigni apud Vulnonem cum omnibus pertinentiis suis, cellam de Eskino cum omnibus appendiciis suis, cellam de Ruz cum eis quae ad ipsam pertinent; capellam de Hes et cum decimis et terris ibidem datis; in episcopatu Gebennensi, ecclesiam de Villare cum omnibus suis appendiciis; in episcopatu Lausanensi cellam Sanctae Mariae Magdalenae de Berlay cum ecclesiis et terris ibidem datis, ecclesiam Sancti Philiberti et Sancti Joannis Baptistae, ecclesiam de Longevico, ecclesiam [Col. 1103D] de Sarceio, ecclesiam de Atiriaco, ecclesiam de Penaio, ecclesiam Sancti Joannis; apud Ladonam, ecclesiam de Vivariis, ecclesiam de Villare, ecclesiam de Plumbariis, ecclesiam de Prunedo, ecclesiam de Missiniaco, ecclesiam de Spaniaco, ecclesiam de Castnedo, ecclesiam de Marcenniaco, ecclesiam de Norges, ecclesiam de Varesiis, ecclesiam de Eschiriaco, ecclesiam Sancti Apollinaris, ecclesiam de Orgialo.
Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus, et jumentis colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus omnino a vobis decimas exigere praesumat. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri [Col. 1104A] deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. In parochialibus autem ecclesiis quas tenetis, liceat vobis clericos eligere, et episcopo praesentare, quibus si idonei fuerint, episcopus curam animarum committat, ita ut de plebeis quidem episcopo, vobis vero de temporalibus debeant respondere. Liceat praeterea vobis clericos vel laicos, e saeculo fugientes, liberos et absolutos, ad conversionem recipere, et in vestro monasterio absque contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum, post factam in loco vestro professionem fas sit, de eodem loco absque licentia abbatis tui, nisi obtentu arctioris religionis, [Col. 1104B] discedere; discedentem vero sine communium litterarum vestrarum cautione nullus audeat retinere. Praeterea libertates et immunitates, et antiquas rationabiles consuetudines monasterii vestri, integras et illibatas praesenti decreto manere sancimus.
Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, aut fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et B. Benedicti Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, [Col. 1104C] seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra et illibata serventur eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.
- Ego Ildebrandus basilicae XII Apostolorum presbyter cardinalis subscripsi.
- Ego Joannes presbyter cardinalis tituli Sanctae Susannae subscripsi.
- Ego Boso presbyter cardinalis Sanctae Pudentianae tituli Pastoris, subscripsi.
- [Col. 1104D] Ego Theodinus presbyter cardinalis Sancti Vitalis tituli Vestinae subscripsi.
- Ego Petrus de Bono presbyter cardinalis tit. Sanctae Susannae subscripsi.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus subscripsi.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus subscripsi.
- Ego Guillelmus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus subscripsi.
- Ego Manfredus Praenestinus episcopus subscripsi.
- Ego Jacobus diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Cosmedin subscripsi.
- Ego Arditio diaconus cardinalis Sancti Adriani subscripsi.
- Ego Hugo diaconus cardinalis Sancti Angeli subscripsi.
[Col. 1105A] Datum Ferrariae per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, V Kal. Maii, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1177, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno octavo decimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis HUGONI abbati Praemonstratensi, et caeteris abbatibus et canonicis Praemonstratensis ordinis, tam praesentibus quam futuris, religiosam vitam professis, in perpetuum.
[Col. 1105B] In apostolicae sedis specula, quanquam immeriti, providente Domino, constituti, pro singulorum statu solliciti esse compellimur, et ea sincere tenemur amplecti, quae ad incrementum religionis pertinent et ad virtutum spectant ornatum, quatenus religiosorum quies ab omni sit perturbatione secura, et a jugo mundanae oppressionis servetur illaesa, cum apostolica fuerit tuitione munita. Attendentes itaque quomodo religio et ordo vester multa refulgens gloria meritorum, et gratia redolens sanctitatis, palmites suos a mari usque ad mare extenderit, ipsum ordinem et universas domos ejusdem ordinis apostolicae protectionis praesidio duximus confovendas, et praesenti privilegio muniendas.
[Col. 1105C] Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus benignius annuentes, universas institutiones et dispositiones, quas de communi consensu, vel majoris et sanioris partis rationabiliter fecistis, sicut inferius denotantur, auctoritate apostolica roboramus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Videlicet ut ordo canonicus quemadmodum in Praemonstratensi, secundum B. Augustini regulam et dispositionem recolendae memoriae Norberti quondam Praemonstratensis ordinis institutoris, et successorum suorum in candido habitu institutus esse dignoscitur, per omnes ejusdem ordinis ecclesias, perpetuis temporibus inviolabiliter observetur, et eaedem penitus observantiae, iidem quoque libri, qui ad divinum officium pertinent, ab [Col. 1105D] omnibus ejusdem ordinis ecclesiis uniformiter teneantur; nec aliqua ecclesia vel persona ordinis vestri adversus communia ipsius ordinis instituta privilegium aliquod postulare, vel obtentum audeat quomodolibet obtinere. Nulla etiam ecclesiarum ei quam genuit, quamlibet terreni commodi exactionem imponat, sed tantum Pater abbas curam de profectu tam filii abbatis, quam fratrum domus illius habeat, et potestatem habeat secundum ordinem corrigendi quae in ea noverit corrigenda, et illi ei tanquam patri reverentiam filialem humiliter exhibeant. Abbas autem Praemonstratensis Ecclesiae, quae mater esse dignoscitur aliarum, non solum in his ecclesiis quas instituit, sed etiam in omnibus aliis ejusdem ordinis et dignitatem et officium patris [Col. 1106A] obtineat, et ei ab omnibus tam abbatibus quam fratribus debita observantia impendatur.
Praeterea omnes abbates ordinis vestri, singulis annis ad generale Praemonstratense capitulum, postposita omni occasione, conveniant, illis solis exceptis quos a labore viae corporis retardaverit infirmitas, qui tamen idoneum delegare debebunt nuntium, per quem necessitas et causa remorationis suae capitulo valeat nuntiari. Hi autem qui in remotioribus partibus habitantes, sine gravi difficultate singulis annis se nequeunt capitulo praesentare, in eo termino conveniant, qui in ipso eis capitulo fuerit constitutus. In quo nimirum capitulo, praesidente abbate Praemonstratensi, caeterisque consedentibus et in spiritu Dei cooperantibus, de his quae ad aedificationem [Col. 1106B] animarum, ad instructionem morum, et ad informationem virtutum atque incrementum regularis disciplinae spectabunt, sermo diligens habeatur. Porro de omnibus quaestionibus et querelis tam spiritualibus quam temporalibus, quae in isto capitulo propositae fuerint, illud teneatur irrefragabiliter et observetur quod abbas Praemonstratensis cum his qui sanioris consilii et magis idonei apparuerint, juste ac provide judicabit. Sane si abbas aliquis vestri ordinis infamis et inutilis, aut ordinis sui praevaricator inventus fuerit, et prius per patrem suum abbatem, aut per nuntios ejus admonitus suum corrigere et emendare delictum neglexerit, aut cedere, si amovendus fuerit, forte noluerit, auctoritate [Col. 1106C] generalis capituli deponatur, et depositus sine dilatione ad domum unde exivit, seu ad aliam ejusdem ordinis quam elegerit, revertatur, in obedientia abbatis, sicut caeteri fratres ipsius domus, firmiter permansurus. Id ipsum etiam alio tempore, si necesse fuerit, et capitulum sine scandalo vel periculo exspectari nequiverit, per abbatem Praemonstratensem et patrem abbatem et alios abbates quos vocaverit fieri licebit. Quod si depositus in se datae sententiae contumaciter contraire tentaverit, tam ipse quam principales ejus, qui de ordine vestro fuerint in sua contumacia fautores, abbate Praemonstratensi et caeteris abbatibus, censura ecclesiastica, donec satisfaciant, coerceantur.
Verum cum aliqua ecclesiarum vestrarum abbate [Col. 1106D] proprio fuerit destituta, sub patris abbatis potestate ac dispositione consistat, et cum ejusdem consilio qui eligendus fuerit, a fratribus eligatur. Electus autem, non quasi absolutus a potestate patris abbatis vel ordinis sui, archiepiscopo vel episcopo professionem, occasione illa non transgrediatur constitutiones ordinis sui, nec in aliquo ejus praevaricator existat. Si quis etiam ex vobis canonice electus in abbatem, dioecesano episcopo semel et iterum per abbates vestri ordinis praesentatus, benedictionem ab eo non potuerit obtinere, ne ecclesia ad quam vocatus est, destituta consilio periclitetur, vice et loco abbatis fungatur in ea, tam in exterioribus providendis, quam in interioribus corrigendis, donec aut interventu generalis capituli vestri, aut [Col. 1107A] praecepto Romani pontificis seu metropolitani, benedictionem suam obtineat. Caeterum si aliqua ecclesiarum vestrarum pastoris solatio destituta, inter fratres de substituendo abbate discordia fuerit, vel scissura suborta, et ipsi facile ad concordiam vel unitatem revocari nequiverint, Pater abbas consilio coabbatum suorum eis idoneam provideat personam, et illi eam sine contradictione recipiant in abbatem. Quam si recipere contempserint, sententiae subjaceant, quam Pater abbas cum consilio coabbatum suorum in eos duxerit, circumspectione adhibita, promulgandam. Si quae autem ecclesiae canonicorum alterius ordinis, ad ordinem vestrum venerint, ad eam ecclesiam vestri ordinis habeant sine refragatione respectum, in qua vestrum noscuntur [Col. 1107B] ordinem assumpsisse.
Nulla sane persona ecclesiastica pro benedictione abbatum vestrorum palefridum, aut aliquid aliud exigere, nullus abbatum vestrorum etiamsi exigatur, dare praesumat, quia et exigenti et danti nota Simoniacae pravitatis et periculum imminet.
Ad haec quoniam Praemonstratensis Ecclesia prima mater est omnium ecclesiarum totius ordinis, et patrem super se non habet sicut ad cautelam et custodiam ordinis per tres primos abbates, scilicet de Lauduno, de Floreffia et de Cussiacensi statutum est annua ibidem visitatio fiat, et ad suggestionem eorum in ipsa domo corrigatur, si quid corrigendum fuerit. Quod si abbas in corrigendo tepidus, et fratres saepius moniti incorrigibiles permanserint, [Col. 1107C] ad generale capitulum referatur, et sicut melius visum fuerit, consilio generalis capituli emendetur, et sententia in hac parte capituli sine retractatione aliqua observetur. Quoties vero Ecclesia Praemonstratensis sine abbate fuerit, ad praefatos tres abbates ejus cura respiciat, et a canonicis ipsius ecclesiae cum eorum consilio, persona in abbatem idonea eligatur, ad consilium suum quatuor aliis abbatibus ad eamdem ecclesiam pertinentibus pariter advocatis quos ipsi canonici providerint advocandos.
Liceat quoque unicuique matri ecclesiae ordinis vestri cum consilio abbatis Praemonstratensis, de abbatibus ecclesiarum, quae ab ea processisse noscuntur [Col. 1107D] sibi quemcunque voluerint, si tamen idoneus exstiterit, assumere in abbatem. Personam autem de alio ordine nulla ecclesiarum vestrarum sibi eligat in pastorem, nec vestri ordinis aliqua in abbatem monasterii alterius ordinis, nisi de auctoritate Romanae Ecclesiae, ordinetur. Nulli etiam canonicos vel conversos vestros sine licentia abbatum suscipere, aut susceptos liceat retinere. Si quae vero inter aliquas vestri ordinis ecclesias de temporalibus quaestio emerserit, non extra ordinem ecclesiastica vel saecularis audientia requiratur, sed mediante Praemonstratensi abbate et caeteris quos vocaverit, aut charitative inter eas componatur, aut auditis utrinque rationibus eadem controversia justo judicio terminetur.
[Col. 1108A] Quia vero singula quae ad religionis profectum et animarum salutem ordinastis, praesenti abbreviationi nequiverint adnecti, nos cum his quae praescripta sunt, consuetudines vestras, quas inter vos religionis intuitu regulariter statuistis, ac deinceps auctore Domino statuetis auctoritate apostolica roboramus, et vobis vestrisque successoribus, et omnibus qui ordinem professi fuerint, perpetuis temporibus inviolabiliter observandas decernimus. Ad majorem quoque ordinis vestri reverentiam et regularis disciplinae observantiam, vobis filii abbates subjectos, praevia justitia et ratione ligandi et eosdem solvendi, poenitentia et satisfactione praecedente, plenam concedimus facultatem, majoribus et difficilioribus criminibus quae manifesta fuerint, metropolitano [Col. 1108B] vel Romano pontifici reservatis. De caetero quoniam a strepitu et tumultu saecularium remoti, pacem et quietem diligitis, grangias vestras, sicut et atria ecclesiarum a pravorum incursu et violentia libera fore sancimus; prohibentes ut ibi nullus hominum, capere, spoliare, verberare seu interficere, aut furtum vel rapinam committere audeat. Ob evitandas vero saecularium frequentias, liberum sit vobis (salvo jure dioecesanorum episcoporum) oratoria in grangiis vestris construere, et in ipsis vobis, et familiae vestrae divina officia, cum necesse fuerit, celebrare. Prohibemus insuper ne aliqua persona fratres ordinis vestri audeat ad saecularia judicia provocare, sed si quis adversus eos aliquid sibi crediderit de jure competere, sub ecclesiastici examine judicii experiendi [Col. 1108C] habeat facultatem. Praeterea, sicut a tempore praedecessoris nostri piae memoriae Innocentii, ex ejus privilegio habetis, nos quoque praesentis scripti auctoritate firmamus ut de novalibus quae propriis manibus aut sumptibus colitis, seu de nutrimentis animalium vestrorum, nulla ecclesiastica saecularisve persona decimas a vobis exigere praesumat.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. [Col. 1108D] Si qua igitur in futurum, etc.
Datum Ferrariae per manum Gratiani, Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, V Kal. Maii, indict. X, Incarnationis Dominicae anno 1177, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno decimo octavo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio PETRO tit. Sancti Chrysogoni presbytero [Col. 1109A] cardinali, apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
Quod significasti nobis publice per totum regnum Franciae praedicari nos cum Friderico imperatore pacem fecisse, et ex hoc charissimum in Christo filium nostrum Ludovicum, illustrem Francorum regem, in admirationem non modicam esse inductum, quia nullam per nos certitudinem inde habuit, mirati sumus quomodo ille vir potens hujusmodi sparsit rumores per orbem, per litteras suas denotando nos ad vocationem ejus ivisse et pacem firmasse, cum, etsi capitula hinc inde producta fuerint, et spes habeatur quod pax debeat reformari, nullam tamen certitudinem perficiendae pacis habemus, quia jam eam ipsi regi significassem, qui [Col. 1109B] tantum Ecclesiae contulit, et se pariter et regnum suum nobis et fratribus nostris plene exposuit. Quod quidem te volumus praedicto regi, utpote amatori et defensori Ecclesiae, diligenter proponere, et quod ei statim plenius curabimus, si datum fuerit desuper quod pax reformetur, et studiosius insinuare. De caetero, licet charissimo in Christo filio nostro Henrico illustri Anglorum regi scripta nostra direxerimus, monentes, consulentes et hortantes eum, ut filiam suam praedicto regi sine dilatione restituat, vel a filio suo faciat desponsari: quia tamen praedictus rex Angliae asserit se paratum esse ad matrimonium complendum, si rex Franciae pactiones servare voluerit quas secum fecit, prudentiam tuam [Col. 1109C] monemus et hortamur attentius, quatenus eumdem regem Franciae cum omni studio moneas, horteris propensius et inducas quod praedicto regi Angliae petitiones illas compleat et observet, si honestae sunt; et ita se obligavit, quod eum dedeceat, si eas non compleverit. Quod si forte non potuerit ad hoc induci, regem Angliae cum omni instantia monere satagas, et inducere modis omnibus elabores, ut de duobus quae diximus alterum maturius exsequatur, quia satis ei sufficere debet ut regi filiam reddat, ex quo sibi interpositas petitiones non servat. Si autem infra quadraginta dies post commonitionem tuam, neutrum horum quae dicta sunt impleverit, in regnum et in terram ejus, omni occasione et appellatione cessante, interdicti sententiam proferas. [Col. 1109D] Et venerabilibus fratribus nostris, Cantuariensi et Burdegalensi archiepiscopis, et Pictaviensi episcopo, ex parte nostra praecipias, ut eamdem sententiam omni occasione et appellatione cessante observent, et faciant inviolabiliter observari. Volumus autem ut negotium ipsum secretum teneas, quousque a rege Anglorum certum recipias inde responsum: et hoc ipsum regi Franciae diligenter ex parte nostra proponas, quia nec decet, nec expedit, ut ante responsionem regis nostrum publicetur mandatum.
Datum Ferrariae, II Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis RIPRANDO archipresbytero Veronensis Ecclesiae ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris canonice substituendis in perpetuum.
Officii nostri nos admonet et invitat auctoritas pro Ecclesiarum statu satagere, et earum quieti et utilitati salubriter, auxiliante Domino, providere; dignum namque et utilitati conveniens esse dignoscitur, ut qui ad earum regimen, Domino disponente, assumpti sumus, eas et a pravorum hominum nequitiis tueamur, et beati Petri atque apostolicae sedis [Col. 1110B] patrocinio muniamus. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam Ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, praedecessorum nostrorum Calixti et Innocentii Romanorum pontificum vestigiis inhaerentes, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus [Col. 1110C] haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesias scilicet S. Georgii, S. Joannis Baptistae, S. Clementis, S. Caeciliae, S. Faustini, S. Firmi in Capella, et S. Pauli in Burgo; ecclesiam S. Joannis Baptistae in Valle, monasterium S. Michaelis in Campanea, S. Joannis Baptistae in Quintiano; ecclesiam S. Petri in Carnario, S. Pauli de Pruno, et Omnium Sanctorum de Novariis, S. Mariae de Turano, S. Cassiani, et Omnium Sanctorum de Martiana, S. Pancratii, S. Georgii in Salsis, S. Michaelis de Carmasino, S. Faustini de monte Draconis, S. Prosdocimi cum decima, S. Ambrosii de Casalialto; villam Quinti, et locum, qui dicitur Vila, et Lusiam cum ecclesiis, et decimationibus earum; castella vero et villas vestras vobis nihilominus [Col. 1110D] confirmamus, videlicet Cerreta, Erbetum, Fagnanum, Ponteposserum, Pradellae cum capella, Englare dimidium, Biunde, Porcille, Tresolanum, Gretiana, Martiana, Pulianum, et medium Romagnanum, Pruno, Calmasinum, in Comitatu Trid. Bergusium, Buado, Bulbeno, Badabiones cum capella, silvam etiam quae dicitur Collegaria cum piscariis, et tertiam partem nemoris quod dicitur Badaugnano, et palatium cum porta S. Zenonis, oblationem etiam dimidiam monasteriii S. Zenonis in singulis festivitatibus ejusdem confessoris a diluculo usque ad horam tertiam: decimam quoque civitatis, et portae S. Zenonis et burgi; justas autem consuetudines vestras a praedecessoribus nostris vobis confirmatas concedimus et illibatas auctoritate [Col. 1111A] apostolica conservari praecipimus, etiam ne quis vestrum absque communi omnium consensu, vel partis consilii sanioris bona, redditus, vel possessiones Ecclesiae vestrae alicui personae dare praesumat. Quae autem indebite data, vel destructa sunt ad jus, et dominium vestrum libere revertantur: decimas vero de propriis laboribus vestris, seu etiam redditibus a vobis exigere, vel suscipere laicorum nemo praesumat. Decernimus ergo, etc.
- Ego Alexander catholicae Eccl. episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- Ego Conradus Moguntin. archiep., et Sabinensis.
- Ego W. Port. et S. Rufinae episcopus.
- Ego Manfredus Praenestinus episc.
- [Col. 1111B] Ego Ildeprandus presbyter card. Basilicae XII Apostolorum.
- Ego Joannes presbyter card. tit. Sanctae Anastasiae.
- Ego Theodinus presbyt. card. Sancti Vitalis, tit. Vestinae.
- Ego Jacintus S. Mariae in Cosmedin diac. card.
- Ego Arditio diac. card. S. Theodori.
- Ego Cynthius diac. cardin. S. Adriani.
Dat. Ferrariae per manum Gratiani, sanctae Rom. Ecclesiae subd. et notar., Kal. Maii, indictione X, Incarnationis Domini anno 1177, pontif. vero domini Alexandri PP. III anno XVIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis archipresbytero et canonicis plebis S. Michaelis de Nonantula salutem et apostolicam benedictionem.
In his quae juste requiritis, facile favorem nostrum obtinere debetis, ne videamur justas petitiones renuere, quas clementer nos convenit et efficaciter exaudire. Inde est quod, cum numerositatem canonicorum quae erat in ecclesia vestra studiosius attendentes, deliberato, sicut asseritis, consilio [Col. 1111D] statueritis ut ecclesia vestra duodenario canonicorum numero debeat esse contenta, ita quod ad recipiendum aliquem in canonicum ultra numerum ipsum vos aut successores vestri non debeatis aliqua ratione compelli, nisi possessiones ejusdem ecclesiae ita adauctae fuerint, quod pluribus canonicis sufficere possint, nos vestris postulationibus inclinati constitutionem ipsam a vobis, sicut diximus, factam ratam habemus, et firmamus, eamque auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus. Nulli ergo omnino, etc.
Datum Ferrariae, III Non. Maii. [Col. 1111D] Alessandro III l'anno 1177 mentre trattavasi della pace con Federigo Barbarossa fu per qualche tempo in Ferrara al principio di Maggio ( V. Muratori [Col. 1112D] Ann. d'Ital. ), il che di montra, che a quest. anno devesi fissar questo breve segnato e'spedito da quella citta. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis archipresbytero ALBERTO et canonicis Bononiensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Considerantes devotionem quam erga nos et Ronanam Ecclesiam geritis, libenter volumus justas vestras petitiones admittere et pia desideria vestra effectu prosequente complere. Inde est quod eum de voluntate vestri episcopi et auctoritate dilecti filii nostri J. basilicae Duodecim Apostolorum presbyteri [Col. 1112B] cardinalis, tunc apostolicae sedis legati cum consilio consulum et aliorum sapientum terrae, sicut asseritis, sit statutum ut de collegio vestro syndicum debeatis semper habere constitutionem vestram in hac parte ratam habemus et firmam, eamque auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus. Ad haec praesenti scripto statuimus ut episcopus vester, si quando contigerit in episcopatu suo collectam facere, in ea requirenda et habenda vestro debeat consilio uti. Tres quoque partes decimarum de molendinis, si quae de novo facta sunt, vel in posterum fient, exceptis molendinis religiosorum locorum, si quae vobis concessa sunt, auctoritate apostolica [Col. 1112C] confirmamus. Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis et constitutionis infringere vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum se noverit incursurum.
Dat. Ferrariae, II Non. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ISAAC abbati monasterii Sanctae Mariae [Col. 1112D] Vangadiciensis, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Apostolicae sedis cui, auctore Deo, praesidemus, nos hortatur auctoritas pro Ecclesiarum statu satagere, et quae ad earum sunt quietem disposita, propensiori diligentia stabilire. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praedictum Vangadiciense beatae Mariae virginis monasterium, in quo divino estis obsequio mancipati, quod utique a recolendae memoriae Hugone quondam marchione constat esse [Col. 1113A] constructum, atque a praedecessoribus nostris sanctae recordationis Silvestro, Calixto et Innocentio Romanis pontificibus libertate donatum est, tanquam ad jus B. Petri et sanctae Romanae Ecclesiae speciali praerogativa pertinens, apostolicae sedis privilegio communimus; statuentes ut quascunque possessiones, etc., in quibus hoc propriis duximus exprimenda vocabulis:
Villam abbatiae, in qua monasterium situm est, cum plebe Sancti Joannis, Vangaticiam cum ecclesia Sancti Michaelis, villam quae dicitur Salva terra, cum ecclesia Sancti Antonini, Cavazanam cum ecclesia Sancti Laurentii, ecclesiam Sancti Andreae de Ramo de Palo cum pertinentiis suis. Infra civitatem Veronae ecclesiam Sancti Salvatoris cum suis [Col. 1113B] omnibus pertinentiis, quascunque etiam possessiones habetis in Ilasi et in Bardulino, et in quibuscunque locis Veronensis episcopatus. In episcopatu Vicentino terram de Albareto, in episcopatu Pataviensi ecclesiam Sancti Petri sitam in monte Silicano cum suis omnibus pertinentiis, curtem vallis Almerici cum ecclesia Sancti Andreae; in Este ecclesiam Sancti Firmi et ecclesiam Sancti Petri cum pertinentiis suis; in Palso ecclesiam Sancti Michaelis, possessiones in curia villae, et in aliis locis ejusdem episcopatus. In episcopatu Adriensi Venetiae cum ecclesia Sancti Martini, Broxetum cum ecclesia Sancti Zenonis; in Contina ecclesiam Sancti Sixti, in Gorgnano ecclesiam Sancti Bartholomaei, in villa Comeda ecclesiam Sancti Petri, [Col. 1113C] et quascunque possessiones in eodem episcopatu habetis, vel comitatu, possessiones in episcopatu Ferrariensi, et in episcopatu Bononiensi, ecclesiam Sanctorum Simonis et Judae de Urbizanis cum pertinentiis suis. Nulli ergo omnino hominum fas sit praefatum coenobium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, aut aliquibus vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Praedictorum denique nostrorum statuta praedecessorum sine ulla servare volentes refragatione monasterium ipsum sub Romanorum duntaxat pontificum tuitione, positum a reliquorum [Col. 1113D] dominio episcoporum cum universis quas nunc possidere dignoscitur ecclesiis, seu quas in posterum juste acquisierit, omnino liberum et a synodalibus quibuslibet exactionibus absolutum permanere decernimus. Tibi itaque, fili abbas, tuisque omnibus successoribus liceat vestras quascunque ecclesias cum coemeteriis, baptisteriis, capitulis et synodis quiete possidere, atque per proprios ordinare sacerdotes, nullius episcopi obstante contradictione. Clericorum quoque vestrorum promotiones et consecrationes basilicarum, sed et infantium in villis vestris positorum consignationes, ut a catholicis quos invitare volueritis, episcopis pro reverentia sedis apostolicae, nullius interveniente morbo venalitatis, peraguntur, perpetua stabilitate sancimus. Presbyteris [Col. 1114A] insuper in parochianis monasterii ecclesiis quocunque tempore constitutis vulgatorum pariter et secretorum criminum sibi commissis populis injungendi poenitentias praesentis auctoritate privilegii indulta licentia. Ad eorumdem etiam spectabit sollicitudinem quaestiones quae de conjugiis emerserint ac difficiliora quoque negotia, ut juxta sanctorum Patrum terminentur instituta, ad te, fili abbas, tuosque successores. . . . . . Studii praeterea vestri sit sacrosanctum chrisma singulis annis per vestros a catholico quocunque volueritis episcopo legatos accipere, acceptum vero baptismalibus ex more ecclesiis distribuere, sicut omnia haec hactenus fecisse noscimini. Sane curtis abbatiae decimas, simulque Vangadiciae, Salvaterrae atque Cavasanae, [Col. 1114B] seu etiam Rami de Pali, ac de territorio Broxeti, atque Saguedi et Veneze pietatis intuitu ex integro vobis habendas concedimus. In aliis autem locis praediorum quae propriis a vobis exculta sumptibus fuerint, ac reddituum vestrorum decimationes nostra vobis auctoritate vindicabitis, sicut eas inconcusse a quadraginta retro annis habuistis, et hoc facere consuevistis. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris de suo vel de alieno religiosorum collegio si, quod absit! idoneus ibi repertus non fuerit, secundum Dei timorem et beati Benedicti regulam elegerint, electus autem [Col. 1114C] ad Romanum pontificem consecrandus accedat. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, etc.
Datum Ferrariae per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, Nonis Maii, indictione decima, Incarnationis Dominicae anno 1177, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XVIII.
[Col. 1114D] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GUIDONI praeposito et capitulo Mutinensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Fervens et sincera devotio, quam circa nos et Romanam Ecclesiam geritis, monet nos propensius et hortatur, ut in his quae juste requiritis, facile nostrum vobis debeamus parare favorem, praesertim cum a nobis ea vos contingat requirere quae ad pacem vestrae Ecclesiae pertineant et profectum. Innotuit siquidem nobis ex tenore litterarum vestrarum quod vos, consideratis facultatibus ejusdem Ecclesiae, diligenter deliberato consilio, statuistis ut eadem ecclesia plures quatuordecim canonicis vel pauciores habere non debeat, nisi facultates ipsius Ecclesiae ita, Domino largiente, excrescerent, [Col. 1115A] quod plures posset decenter habere. Nos itaque vestris postulationibus annuentes praescriptam constitutionem a vobis, sicut diximus, factam, ratam habemus et firmam, eamque ex auctoritate apostolica confirmantes praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Ferrariae, VII Idus Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BALDERAMO praeposito et canonicis ecclesiae Sanctae Mariae in Magdeburg, salutem et apostolicam benedictionem.
Commendamus et digna laude prosequimur integritatem devotionis et fidei quam erga matrem nostram sacrosanctam Romanam Ecclesiam, et erga personam nostram vos constanter exhibuisse et jugiter exhibere accepimus, propositum et voluntatem habentes vos et ecclesiam vestram sincere diligere, et de commodis et profectibus ecclesiae vestrae [Col. 1115C] opportunitate suscepta propensius in Domino cogitare. Monemus autem universitatem vestram et hortamur attentius, quatenus in tam digno et laudabili proposito usque ad finem laudabiliter perseveretis, et ad susceptae religionis augmentum, et ad felicem perseverantiam modis omnibus intendatis ut ex hoc gloriam consequi possitis aeternam.
Datum Venetiis in Rivo alto, II Idus Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis HUGONI abbati et fratribus S. Germani Parisiensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto manifestius fervorem tuae devotionis, fili abbas, in multis sumus experti, et monasterium tuum specialius ad nostram jurisdictionem pertinere et tutelam, tanto libentius indemnitati ejus monasterii cavere volumus, et ejus commoditatibus sollicitius providere. Unde quia, cum Senonensis archiepiscopus a quibusdam ecclesiis quas in ejus episcopatu habetis, procurationem recipiat, ipsas cum eo numero personarum et equitaturarum visitare dicitur, quod ejus visitatio est ipsis ecclesiis admodum onerosa, nos gravamina praedictarum ecclesiarum [Col. 1116A] in hac parte volentes sollicite providere, auctoritate apostolica vobis duximus indulgendum, ut, si praefatus archiepiscopus, vel successores ejus ab ecclesiis vestris, in quibus debent procurationem recipere, procurationem pro pluribus quam pro quadraginta equitaturis ad plus, et pro quadraginta quatuor hominibus exegerint, ad eam sibi solvendam, vel ad exhibendum quidquam procurationis obtentu, eaedem ecclesiae vel vos non possitis aliqua ratione compelli. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae constitutionis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Quod si quis hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
[Col. 1116B] Datum Venetiis in Rivo alto, X Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio nobili viro duci WELFONI, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum sciamus te honori et incremento sacrosanctae Romanae Ecclesiae diligenter intendere, ac circa personam nostram multa devotione fervere, te etiam sicut specialem et devotum Ecclesiae filium, quem [Col. 1116C] sincera in Domino charitate diligimus, cupimus honorare, ac preces et petitiones tuas, in quantum salva honestate nostra possumus, animo libenti admittere, et utiliter effectu prosequente complere. Inde est quod ad ecclesiam, apud quam corpus filii tui est tumulatum, quam venerabilis frater noster Frisingensis episcopus ad preces tuas consecravit, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, auctoritate apostolica statuentes ut non liceat Augustensi episcopo vel alii, de praescripta consecratione quaestionem movere, aut praefatae ecclesiae novas et indebitas consuetudines imponere, vel ipsam seu ecclesiasticos qui in ea Domino serviunt, indebita molestatione gravare. Sane si omnipotens Dominus dederit quod Ecclesia possit optata pace [Col. 1116D] gaudere, et quod inter Ecclesiam et imperatorem pax, sicut credimus, reformetur, Augustensi episcopo firmiter praecipiemus ne ecclesiasticis in terra tua manentibus, qui a catholicis episcopis ordines susceperunt, occasione perceptorum ordinum per se vel per alios molestiam inferat vel gravamen, et quod ab eorum et ecclesiarum ipsarum indebita molestatione penitus conquiescat.
Datum Venetiis in Rivo alto, VII Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 1117A] filiis et fratribus Sanctae Mariae de Charitate, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum pro commodo generalis Ecclesiae, cujus curam et regimen, licet immeriti, gerimus, venissemus, Domino ducente, Venetias, ad petitionem vestram invocati, pro nostri officii debito Nonis Aprilis ecclesiam vestram Spiritus sancti gratia dedicavimus; et omnibus qui in anniversario dedicationis, vel tribus diebus ante, vel tribus post, eamdem contrito animo et devote et humiliter visitaverint, de poenitentia sibi injuncta viginti dies, confisi de misericordia Jesu Christi, et beatorum Petri et Pauli meritis, duximus indulgendos. Ne igitur illud indulgentiae, quod visitantibus ecclesiam vestram annuatim indulsimus, in posterum a memoria hominum elabatur, [Col. 1117B] remissionem quam fecimus auctoritate apostolica confirmamus, eamque ad perpetuam memoriam futurorum in scriptis duximus redigendam
Datum Venetiis in Rivo alto, IV Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis praeposito et canonicis Mutinensibus, salutem [Col. 1117C] et apostolicam benedictionem.
Cum velimus vos et Ecclesiam vestram speciali praerogativa charitatis diligere et honorare, de statu vestro sollicitius duximus cogitandum, ut vestrae devotionis et fidei sinceritas, quam nobis et Ecclesiae Romanae hactenus incessanter exhibuistis, semper debeat et possit, auxiliante Domino augmentari. Inde est quod, cum ad commodum et utilitatem ecclesiae vestrae, sicut ex relatione vestra percepimus, statueritis ut in ecclesia ipsa nulli canonicorum extra morantium, nisi forte in scholis fuerit, praebenda de caetero conferatur, nos constitutionem ipsam, sicut de assensu episcopi et vestro facta est, ratam habentes et firmam, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio [Col. 1117D] communimus. Statuimus etiam ut nemini liceat parochianos vestros ad sepulturam recipere, nisi salva justitia ecclesiae vestrae in parte testamenti. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis et constitutionis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Venetiis in Rivo alto, III Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis praeposito et canonicis Mutinensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Viris ecclesiasticis et his maxime qui in unitate Ecclesiae, immobiliter persistentes beato Petro et nobis fideles sunt admodum et devoti, propensius adesse tenemur, et de ipsorum commodo et augmento tanto sollicitius cogitare, quanto eos sinceriori charitate diligimus, et eorum jura volumus attentiori [Col. 1118B] studio conservari. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris postulationibus benignius annuentes, auctoritate apostolica statuimus ut nemini licitum sit infra parochias ecclesiae vestrae vel aliarum ecclesiarum vestrarum sine assensu episcopi vestri et vestro ecclesiam vel oratorium construere, salvis privilegiis Romanae Ecclesiae.
Datum Venetiis in Rivo alto, III Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri V. Castellan. episcopo salutem et apostolicam benedictionem.
Ea quae judicio statuuntur, in sua debent firmitate consistere, et apostolico robore communiri, ne alicujus valeant malignitate, vel praesumptione turbari. Intelleximus siquidem quod, cum venerabiles fratres nostri Equilen. et Torcellan. episcopi causam quae vertebatur inter te et abbatem et monachos S. Nicolai super susceptione tua ab ipso abbate et fratribus in die Ascensionis Domini in missa majori, ad processionem et ad refectionem tibi cum tuis praestandam, de mandato nostro, appellatione [Col. 1118D] remota, suscepissent definiendam: tandem super susceptionem ipsam, processionem et refectionem, rationibus auditis, plenius intellectis, et veritate rei per confessionem abbatis et monachorum ejusdem monasterii sufficienter cognita, sententiam pro te diffinitivam tulerunt; quam utique ratam et firmam habentes auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus: statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire; si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei ac BB. Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Dat. Venetiis in Rivo alto, XI Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et fratribus Sancti Audoeni, salutem et apostolicam benedictionem.
Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere assensum, et vota quae a rationis tramite non discordant, effectu sunt prosequenda. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, jus et dignitatem quam in ecclesia Sancti Leufredi de Cruce rationabiliter habere noscimini, sicut in authentico [Col. 1119B] scripto venerabilis fratris nostri Rotrodi quondam Ebroicensis episcopi, nunc autem Rothomagensis archiepiscopi continetur, auctoritate vobis apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Venetiis in Rivo alto, Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et fratribus Sancti Joannis Baptistae de Steingaden, salutem et apostolicam benedictionem.
Significavit nobis dilectus filius noster nobilis vir dux Welfo, quod ecclesiam vestram, quae est in suo fundo aedificata, et apud quam filius suus est tumulatus, et ipse tumulari elegit, venerabilis frater noster Frisingensis episcopus ad preces praefati ducis et vestras consecravit; quia, licet ecclesia ipsa sit in confinio Augustensis et Frisingensis episcopatuum, idem tamen episcopus in privilegio ecclesiae suae reperit praescriptam ecclesiam ad [Col. 1119D] tuam jurisdictionem spectare. Ne igitur Augustensis episcopus occasione ipsius consecrationis vos vel ecclesiam ipsius indebita molestatione fatiget, eamdem consecrationem ratam habemus et firmam, prohibentes ne praedictae consecrationis obtentu, Augustensis episcopus vobis vel ecclesiae vestrae molestiam seu gravamen irrogare praesumat. Ad haec officii nostri debito provocati, et ejusdem ducis precibus inclinati, et quomodo memoratus dux a principio nostrae promotionis nobis devote adhaeserit, et fideliter in devotione nostra et ecclesiae perstiterit, nihilominus ad memoriam reducentes, ecclesiam vestram cum omnibus bonis, quae inpraesentiarum [Col. 1120A] legitime possidet, aut in futurum justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut non liceat Augustensi episcopo vel alii, vobis vel ecclesiae vestrae supra praescripta consecratione quaestionem movere, aut novas et indebitas consuetudines imponere, vel vos aut ecclesiam ipsam alias injuste gravare. Decernimus ergo, etc.
Dat. Venetiis in Rivo alto, IV Idus Junii.
A. episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis Salzpurgensi et Gurcensi praepositis, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum toties replicetis oppressiones et anxietates quibus Ecclesia vestra affligitur, vobis super his mentis affectu compatimur et condolemus; et si non verbo vestro ac consilio fratrum vestrorum seu conscientia vos invenissemus [Col. 1119D] Locus obscurus et forte corruptus. , quod vobis super tantis laboribus et pressuris consilium et auxilium possemus impendere, toto desiderio impendissemus. Nam in eo sumus desiderio et proposito constituti, ut eidem Ecclesiae, quam in devotione S. Petri et [Col. 1120C] nostra ita solidatam atque firmatam [videmus], ut neque ventorum turbine, nec tempestatum procellis a suae potuerit constantiae virtute divelli, pro nostri officii debito gratanti animo velimus intendere, et his quae ad incrementum et conservationem ejus pertineant, promptam diligentiam adhibere. Totius namque humanitatis et rationis videremur obliti, si tantae devotionis essemus immemores, et oblivione aliqua praetermitteremus molestias et persecutiones quas pro amore justitiae immobili firmitate noscitur pertulisse.
De caetero, licet nobis significaveritis quod dilecto filio nostro H[ildebrando] basilicae XII Apostolorum presbytero cardinali, apostolicae sedis legato, plenam securitatem invenissetis, quo tute poterat [Col. 1120D] et secure ad praedictam Ecclesiam accedere, ipse tamen longe aliter nobis significavit, quod, cum usque ad Tarvisum pervenisset, et ibi per dies aliquot exspectasset, nec vos nec alios obviam habuerit, qui ei securum ad destinatum locum commeatum praestarent; et rectores Marchiae, dubitantes et timentes ne sine ipsis cum F. dicto imperatore pacem componeremus, eidem cardinali prohibuerunt ne ultra progrederetur.
Praeterea nuntii venerabilis fratris nostri A[delberti] Salzburgensis archiepiscopi coram nobis et fratribus nostris constanter proposuerunt quod ei litteras nostras, quibus illi mandaveramus ut ad [Col. 1121A] vocationem cardinalis veniret, nullatenus reddideritis, sed per Bawariam, Boloniam et Boemiam, Germaniam et Ungariam publice feceritis praedicari, quod depositionem et ejectionem praedicti archiepiscopi omnino intenderemus. In quo utique gravati sumus et plurimum turbati, et non modicum est honestati nostrae detractum, et fama nostra lacerata apud multos, qui forte aut intentionem nostram ignorabant, aut detrahendi et insultandi nobis libenti animo materiam et occasionem quaerebant. Adjecerunt insuper quod archiepiscopus nulla ratione potuisset habere ducatum, et quod praelati non valuissent ad Ecclesiam illam tute accedere, sed unus ex eis, qui majori se credebat patrono fretum, spoliatus fuisset in reditu, et inhoneste satis et indecenter [Col. 1121B] tractatus.
Suggesserunt quoque quod litteras, quas pater ejus (rex Bohemiae) a praedicto imperatore obtinuit, recipere noluerit, sed omnino earum abhorruerit adimplere tenorem, volens in fide catholica et devotione Ecclesiae ac nostra firmiter permanere. Pater ejus non ea consideratione jam dictas litteras, sicut dicitur, impetravit, quod ipsum vellet a catholica unitate recedere, sed ut imperatoris animum inquireret, et ejus expressius cognosceret voluntatem, per quod daretur [intelligi] quod imperator non tantum quaereret et concupisceret, quod Ecclesiam Salzburgensem ordinaret, sed ut ab obedientia et devotione Romanae Ecclesiae fieret aliena. Sane cum uni nuntiorum praefati archiepiscopi, qui [Col. 1121C] adhuc praesens erat, proposuissemus, quod archiepiscopus ornamenta ecclesiae cuidam sortilegae et incantatrici delegasset, id omnino negavit, et falsum prorsus asseruit. Et quia scripta vestra varia et diversa intendimus, cum vos sub uno sigillo ex parte totius capituli et praelatorum Salzpurgensis archiepiscopatus contra eum scribitis, et nuntii archiepiscopi multorum, et eorum fere praelatorum, scripta sub sigillis singulorum affirmaverint, cum omni instantia nostram auctoritatem postulantes, nos ei non possumus nec debemus nostrum denegare auditum, vel causam illius aliis judicibus committere, quippe qui nostrum elegit examen, et apud nos, si qui voluerint eum . . . solummodo postulat [Col. 1121D] judicari; neque vos debetis ei obedientiam et reverentiam debitam subtrahere, sed devoto animo et humili spiritu exhibere.
Data . . . II Id. Junii.
A. Dei gratia episcopus, servus servorum Dei, dilectissimo fratri A. Salzburg. archiepiscopo salutem et apostolicam benedictionem.
Significavit nobis vir H. fidelis et familiaris tuus, [Col. 1122A] fraternitati tuae firmiter asseveratum fuisse, nos adversum te tantam indignationem gerere, ut omnino ad depositionem tuam intendere videamur, et laborare. Quo audito mirati sumus et turbati, et nescimus unde hujusmodi tibi de nobis potuerit suspicio provenire, cum te diligamus sicut venerabilem fratrem, et sincerae charitatis brachiis amplexemur. Verum cum in eo simus loco et officio, quanquam immeriti, providente Domino, constituti, ut singulis debeamus quae justa et recta sunt providere, et non aures apostolicas justitiam quaerentibus obdurare, non debet tibi mirum existere, nec tu minus de gratia nostra debes praesumere, si te ad praesentiam nostram vocavimus, volentes cognoscere et videre si vera sunt quae de te auribus [Col. 1122B] nostris noscuntur intimata. Quapropter confidenter et secure, omni dubitatione seposita, in Longobardiam ad [nostram] praesentiam accedas, quia nos personam tuam libenter videbimus, et benignius te audiemus, et tibi, quantum nobis Dominus dederit, justitiam tuam studebimus conservare, et in causa tua judicium justum proferre.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio R[OBERTO] abbati Ecclesiae S. Quirini, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 1122C] Religiosorum votis et desideriis gratanti animo debemus annuere, et in eis justis petitionibus suis prompta benignitate adesse, ut eorum loca nullius valeant perturbationibus concuti cum apostolica fuerunt protectione munita. Eapropter, dilecte in Domino fili, sinceritatem devotionis et fidei quam te circa B. Petrum et circa nos ipsos exhibere accepimus, diligentius attendentes, ecclesiam cui, auctore Deo, praeesse dignosceris, cum omnibus quae inpraesentiarum legitime possedit, aut in futurum justis modis, procurante Deo, poterit adipisci, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti patrocinio communimus. Praeterea volentes te speciali privilegio nostri amoris et gratiae [Col. 1122D] decorare, tibi usum mitrae in praecipuis solemnitatibus infra missarum solemnia et in processionibus ecclesiae tuae, nec non etiam in conciliis episcoporum de consueta clementia et benignitate apostolicae sedis concedimus, quatenus ex hoc beato Petro et nobis omni tempore tenearis devotior permanere.
Decernimus ergo, etc.
Datum Venetiis in Rivo alto, XVIII Kal. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 1123A] filiis consulibus et populo Laudem salutem et apostolicam benedictionem.
Cum civitas vestra de loco ubi constructa fuerat ab antiquo ad locum alium sit translata, ne occasione hujus translationis quidquam de iis quae prius habeatis, vobis possit subtrahi vel auferri, postulastis statum civitatis vestrae apostolicae sedis auctoritate muniri sive roborari. Nos itaque postulationibus vestris benignius annuentes, et attendentes devotionem quam circa nos et Romanam Ecclesiam exhibetis, statum novae civitatis vestrae cum omnibus bonis et possessionibus vestris, et cum omni territorio quod intus vel foris civitatem veterem contingebat, exactum habemus et firmum, ipsumque auctoritate apostolica confirmamus: praesenti pagina [Col. 1123B] statuentes ut possitis liberos homines qui fuerint de Crema vel de locis aliis se ad vos transferentes, sine contradictione capere, e recep os tenere, sicut nuper inter vos et rectores Lombardiae rationabiliter noscitur esse statutum.
Datum Venetiis in Rivo alto, XVII Kal. Julii 1177.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis RUSTICO abbati monasterii S. Mariae de Novo Portu, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis.
[Col. 1123C] Quotiescunque illud a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere, et pertinentium desideriis congruum suffragium impertiri.
Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium in quo divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Dominum, et B. Benedicti regulam in eodem loco noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones . . . in quibus haec vobis duximus [Col. 1123D] exprimenda vocabulis.
Locum ipsum, in quo praefatum monasterium situm est cum portu, et silva, et omnibus pertinentiis suis. Ecclesiam S. Severini, ecclesiam S. Laurentii, ecclesiam S. Blasii in castro Podii cum parochianis suis, ecclesiam S. Joannis, ecclesiam S. Gervasii cum omnibus pertinentiis suis, vineas et agros circa curtem Podii, quae ad manus vestras tenetis; agros Corsiciani, ecclesiam S. Marcellini, ecclesiam S. Angeli vel Archangeli cum omnibus pertinentiis suis. Quidquid habetis in curte Varani, tam in terris quam in vineis. Ecclesiam S. Joannis, ecclesiam S. Damiani, agrum Tripontii, ecclesiam S. Mariae Umbriani cum parochianis suis, et cum curte Castelli, et possessiones quas habetis in curte Umbriani, [Col. 1124A] Caprofici, et Consortii, et Buranacii, ecclesiam S. Petri in castro Camurani cum parochianis suis, agrum Plage, et vineam Plani, et magnam vineam, juxta vallum Camurani, et alias possessiones quas habetis in curte Camurani. Ecclesiam S. Senii cum omnibus pertinentiis suis juxta Lotentiam, ecclesiam S. Terentiani, et ecclesiam S. Georgii, et possessiones, quas habetis in curte Offaniae, et possessiones quas habetis in curte Puliniani, et in fundo Aspie: in civitate Anconitana ecclesiam S. Nicolai. Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus a vobis decimas praesumat exigere. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni [Col. 1124B] et extremae voluntati, qui se illic sepelire deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur. Liceat praeterea vobis, clericos, vel laicos liberos et absolutos e saeculo fugientes ad conversionem vestram recipere, et eos absque ullius contradictione in vestro monasterio retinere. Prohibemus insuper ut nullus post factam in eodem loco professionem sine licentia abbatis sui aliqua levitate motus, de claustro discederet: discedentem vero absque communium litterarum cautione, nullus retinere audeat, nisi ad strictiorem vitam, voluerit transmigrare. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis clausis januis, [Col. 1124C] exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce, divina officia celebrare. Ad haec libertates, immunitates, et antiquas et rationabiles consuetudines Ecclesiae vestrae integras et illibatas praesenti decreto manere sancimus. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia vel violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem, et B. Benedicti regulam providerint eligendum. Decernimus ergo, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- [Col. 1124D] Ego Gualterius Albanen. episcopus.
- Ego Chunradus Magontinus archiep. Sabinen. episc.
- Ego Guigliemus Portuensis episcopus.
- Ego Manfredus Praenesten. episcopus.
- Ego Adebrandus basilicae XII Apost. presb. card.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Anastasiae.
- Ego Bobo presb. card. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Theodorus presb. card. S. Vitalis tit. Vestine.
- Ego Petrus presb. card. tituli S. Susannae.
- Ego Jacinctus diaconus card. S. Mariae Cosmedin
- Ego Arditio diaconus card. S. Theodori.
- Ego Cinthyus diac. card. S. Adriani.
- [Col. 1125A] Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Hugo diac. cardinalis S. Angeli.
Dat. Venetiis in Rivo alto, per manum magistri Gratiani S. R. E. subdiaconi et notarii, IV Kal. Julii, ind. X, Incarnat. Dom. anno 1177, pontificatus vero D. Alexandri papae III anno XVIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiabus CALISWERE abbatissae monasterii S. Andreae de Ravenna, suisque sororibus [Col. 1125B] tam praesentibus quam futuris, in perpetuum.
Virginibus sacris, quae sub religionis habitu Domino placere desiderant, tanto fortius adesse debet apostolicae sedis suffragium, quanto minus pro fragilitate sexus et assumptae religionis proposito suae possunt jura tueri. Eapropter, dilectae in Domino filiae, vestris justis postulationibus clementer annuimus et praefatum monasterium in quo divino mancipatae estis obsequio sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam in eodem loco institutus esse dignoscitur, [Col. 1125C] perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, permittente Domino, poterit adipisci, firma vobis et his quae post vos successerint, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Quidquid habetis in curte Taibani, Bibianum, Alfianum, Nebulinum, et capellam Sanctae Mariae in curte praedicti Taibani positam, et ea quae Lambertus quondam comes refutavit in comitatu Populiensi, et terram quam Joannes de Saxo de monasterio [Col. 1125D] vestro tenet, quae ad turrem pertinet, centum Blancanicum, Marcianicum, Septantam et quidquid habetis in Galliano et Luco, et in casali Ebriaco, quae omnia sunt in comitatu Imolensi, Pistrinum, domum pede planam et vineam quae sita est prope ecclesiam S. Severini, Persulinum, Mancianum, Agellum, Armenzanum, Gallianum, Lacunam . . . . . . . , et quidquid habetis in plebe Zezata, et in Monogora, et in Fossola, et in prata, et in casa Galandi . . . . . . et in Mozafrina quae nunc dicitur Gudignola. Omne id quod habetis in plebe Libbe et in plebe S. Petri Intersilbe, et in plebe S. Mariae in Furculis et Sancti Petri in Briseta, et in Godo mansum unum integrum, et quidquid habetis in plebe Sancti Boculi quae vocatur Trontola, et in Exdate, et in Faventino [Col. 1126A] comitatu, id est monasterium S. Mariae ad Celeseum cum omnibus pertinentiis suis, et monasterium S. Martini post ecclesiam majorem, cum omnibus pertinentiis suis, necnon locum qui vocatur Nebulinum cum omnibus aliis fundis et casalibus, seu aliis appendiciis suis, domum quae antiquitus vocabatur Urbanis, positam prope pontem calciatum cum capella ibi fundata, S. Mariae scilicet, cum omnibus pertinentiis suis, fundum unum, qui vocatur Vicus reus in plebe S. Pancratii, constitutum, piscariam unam qui Busceleta dicitur cum paludibus ipsius et silvis, venationibus, et aliis ad ipsam pertinentibus constitutam in plebe Sanctae Mariae in portu ab uno latere ipsius piscariae Gaibanam, ab alio latere Sandolo, a tertio latere fossam [Col. 1126B] quae dicitur de Joanne Pitulo, et fossam a Medani, et fossam quae vocatur Gattuli et Zelle, et quidquid habetis in Ficarolis, et in comitatu ejus; in Filo centum tornaturias terrae, et mansum positum in monte, qui vocatur Focariae; in territorio Ponsariensi constructum locum qui vocatur Triscolo cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam Sanctae Apollinaris in Runco cum terra et palude, et silva sua, et molendino cum duabus ripis suis usque ad murum de aquaeductu, et in Godoaria mansum unum, et quidquid habetis in plebe S. Zachariae, et in Cervia, et insuper in civitate Ravennae, et in Riversano, et in valle S. Victoris, et praeterea quidquid ad monasterium vestrum rationabiliter noscitur [Col. 1126C] pertinere.
Decernimus ergo, etc.
Datum Venetiis in Rivo alto per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VII Idus Julii, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1177, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XVIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 1126D] filiis Opizoni abbati monasterii Sanctae Mariae in Organo, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis, in perpetuum.
Officii nostri nos hortatur auctoritas pro religiosorum locorum statu satagere et eorum paci ac tranquillitati salubriter providere. Dignum namque est et honestati conveniens esse cognoscitur, ut qui ad ecclesiarum regimen assumpti sumus, eas et a pravorum hominum nequitia tueamur, et apostolicae sedis ac beati Petri patrocinio muniamus. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et ad exemplar praedecessoris nostri felicis memoriae Joannis decimi papae, praefatum monasterium Beatae Mariae, in quo divino estis obsequio mancipati, sub apostolicae sedis tutela et [Col. 1127A] protectione nostra suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona . . . . In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum, in quo praescriptum monasterium constructum est, cum omnibus pertinentiis suis; capellam Sanctae Mariae de Sargada cum omnibus pertinentiis suis, capellam Sancti Syri de castro Veronensi cum omnibus quae ad eam pertinent; capellam Sanctae Sophiae cum possessionibus; capellam Sancti Donati de Maruno cum omnibus appendiciis suis; [Col. 1127B] capellam Sancti Michaelis Mizoli cum omnibus possessionibus suis; obedientiam Sancti Petri de Lunico cum omnibus quae ad eam pertinent; capellam de Ponte marmoreo et capellam Sancti Syri de Aquilegia; ecclesiam Sanctae Mariae in Solario; ecclesiam Sanctae Mariae in Siciano et canonicam Sancti Laurentii in Siciano; ecclesiam Sanctae Mariae consecratae; ecclesiam Sanctorum martyrum Faustini et Jovittae cum omnibus ecclesiis et xenodochiis pertinentibus ad monasterium Sanctae Mariae in Organo et Sanctae Mariae in Baro; curiam de Baro, cum pertinentiis suis, curiam de Desargada cum omnibus appendiciis suis, curiam de Ponte marmoreo cum pertinentiis suis, curiam de Sancta Sophia cum omnibus pertinentiis suis, curiam de [Col. 1127C] Siciano cum omnibus pertinentiis suis, curiam de Marono cum omnibus pertinentiis suis, curiam de Mizoli cum omnibus appendiciis suis, curiam de Lunico cum omnibus pertinentiis suis, curiam de Codenola cum omnibus appendiciis suis, curiam de Ylasio cum omnibus pertinentiis suis, curiam de Arculis cum omnibus appendiciis suis; terras cultas et incultas ac vineas. Decimationes quoque et alios redditus quos monasterium vestrum ubique rationabiliter possidere dignoscitur, vobis et eidem monasterio auctoritate apostolica nihilominus confirmamus. Liceat quoque vobis clericos vel laicos e saeculo fugientes, etc., ut in bulla pro monasterio S. Mariae Novi Portus, supra num. 1298. Consecrationes vero [Col. 1127D] monasterii vestri, et ecclesiarum ad ipsum pertinentium sicut in privilegio recolendae memoriae supradicti praedecessoris nostri continetur, et ordinationes monachorum et clericorum, qui ad sacros ordines fuerint promovendi, benedictionem quoque abbatis ab Aquileiensi patriarcha suscipietis, siquidem catholicus fuerit, et gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et ea vobis gratis et absque ulla pravitate voluerit exhibere, sicut hucusque fecistis. Prohibemus insuper ne liceat Veronensi episcopo vos vel monasterium vestrum contra tenorem privilegii praefati praedecessoris nostri ausu temerario molestare. Obeunte vero te, etc.
Decernimus ergo, etc.
Datum Venetiis in Rivo alto per manum Gratiani, [Col. 1128A] sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VI Idus Julii, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1177, pontificatus vero Alexandri papae III anno octavo decimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis priori et fratribus Carthusiensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum sitis religioni et honestati, faciente Domino, [Col. 1128B] dediti, et operibus charitatis intenti, praeter commune debitum vos speciali volumus praerogativa diligere et fovere, et vestris semper intendere commodis et augmentis. Inde est quod nos religionem vestram, quae per gratiam Dei circumquaque redolet odore virtutum, volentes de die in diem robur et incrementum suscipere, et ad anteriora semper extendi. Ea quae generale capitulum ordinis vestri provida circumspectione disposuerit et ordinaverit de instituendis et destituendis prioribus, et ea etiam quae in ordine salubriter statuit, vel statuerit, et justitiam quam super illos fecerit, quos ordini rebelles esse constiterit, auctoritate apostolica confirmantes, rata et firma decernimus in posterum permanere. Statuentes ne cui liceat appellatione [Col. 1128C] vel alio modo institutioni capituli vestri contraire.
Datum Venetiis in Rivo alto, quinto Idus Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiabus abbatissae et sororibus Beatae Mariae Suessionensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Relatum est auribus nostris quod cum ecclesia Beati Petri Suessionenis ab antiquo ecclesiae vestrae subdita fuerit, et ad vos proprie pertineat praebendas [Col. 1128D] ecclesiae praedictae donare, decanus et canonici ejusdem ecclesiae contra jus et fas, vobis inconsultis, de communitate sua praebendam unam antiquis addere et cuidam presbytero Ernaldo nomine conferre temere voluerunt, sed demum temeritatem suam recognoscentes, vobis de tanta praesumptione plene et condigne satisfecerunt. Ne autem quod ab eis tantum est, honori et dignitati ecclesiae vestrae possit in posterum praejudicium generare, guadionem praebendarum praescriptae ecclesiae, sicut eam ab antiquo habuistis et nunc habere noscimini, vobis auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, etc.
[Col. 1129A] Datum Venetiis in Rivo alto, XIII Kal. Augusti pontificatus nostri anno I [Col. 1129D] Haec aliena manus addidit ].
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Spalatensi archiepiscopo apostolicae sedis legato, et Michaeli Traguriensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 1129B] Cum dilectus filius Raymundus de Capella, subdiaconus noster, a praesentia charissimi in Christo filii nostri W. illustris Siciliae regis, ad quem fuerat a nobis et a filio nostro Jacobo S. Mariae in Cosmedin diacono cardinali transmissus, rediret ad nos, piratae qui erant in Sagettia castri de Sevenico, in qua duo comites erant, Nestros videlicet et Perlat, in ipsum et socios ejus praesumpserunt violentas manus injicere, et ei quidquid habebat in navi valens ultra sexaginta marcas argenti, et litteras etiam nostras, et illas etiam quas praefatus rex nobis mittebat, ut scriptum de d . . . pecuniae ipsius cardinalis, ei turpiter et inhoneste auferre minime dubitarunt. Super quo itaque tanto movemur amplius et turbamur, [Col. 1129C] quanto id amplius in nostram injuriam respicit et contemptum; cum tantam jacturam et injurias cujuslibet clerici, nedum subdiaconi nostri, non possemus sub taciturnitate et silentio praeterire. Quoniam igitur sustinere non possumus, nec debemus ut tanta praesumptio et excessus incorrectus remaneat, fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et mandando praecipimus, quatenus illos duos comites et piratas, et raptores alios, qui in praedicta Sagettia fuerunt, quantocius moneatis, ut tam litteras quam etiam ablata nuntio memorato subdiacono nostro latori praesentium sine diminutione et dilatione cum expensis quas propter hoc facere coactus est, restituant; et castrum de Sevenico, cujus illa Sagettia fuit, ad restituendum [Col. 1129D] quidquid de his ad suas manus devenit, diligenter inducatis. Si vero ad commonitionem commendati vestram id non fecerint, eosdem et omnes qui tunc in praedicta Sagettia fuerunt, contradictione et appellatione cessante, publice accensis candelis auctoritate nostra excommunicetis, et si nec sic infra decem dies resipuerint, in civitate Sevenici, si ejus fuit ipsa Sagettia, omnia divina, praeter baptisma parvulorum et poenitentiam, prohibeatis officia celebrari. Illos autem qui in praedictum subdiaconum nostrum violentas manus injecerunt, sublato appellationis remedio, publice excommunicatos sine dilatione denuntietis, et eos faciatis sicut excommunicatos vitari, [Col. 1130A] donec universa ablata restituant, et cum litteris vestris nobis et praefato cardinali, nec non etiam eidem subdiacono nostro satisfacturi ad apostolicam sedem accedant. Qualiter autem idem nuntius cum his quae recuperaverit ad nos secure possit redire, studeatis sollicite providere. De caetero, si uterque vestrum . . . . sequendis interesse non poterit, alter et nihilominus exsequatur.
Datum Venetiis in Rivo alto, X Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus ROGERIO Eboracensi archiepiscopo, [Col. 1130C] apostolicae sedis legato, et Hugoni Dunelmensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Exigunt gratissimae devotionis obsequia quae nobis et Ecclesiae tam devote, quam laudabiliter exhibuisse noscimini, ut felices successus Ecclesiae vobis, sicut specialibus et devotis Ecclesiae filiis ยซspiritualibus, describamus [ f. fit. spiritualibus, specialibus litteris describ.]: cum dignum sit et conveniens, et honestum, ut quos ita habuimus in nostra devotione firmos et stabiles, de prosperitate nostra, et ipsius Ecclesiae, reddamus hilares et gaudentes. Agite itaque una nobiscum gratias omnipotenti Deo, qui habitat in altissimis, et humilia respicit de supernis, de cujus munere venit, ut [Col. 1130D] sponsa sua sacrosancta Ecclesia, diu et graviter procellosis fluctibus et validissima tempestate quassata, nunc tandem portum salutis attigerit, et pacatis saevientibus procellis, debita et desiderata tranquillitate laetetur.
Sane duodecimo Kalendas instantis mensis Augusti, de mandato charissimi in Christo filii nostri Friderici illustris Romanorum imperatoris, filius marchionis Alberti, vir nobilis magnus et potens, et camerarius ipsius imperatoris, praesentibus principibus ecclesiasticis, et etiam saecularibus Teutonici regni, publice in anima ejus in praesentia nostra, coram innumerosa hominum multitudine, praestiterunt, [Col. 1131A] tactis sacrosanctis Evangeliis, juramentum, quod postquam imperator veniret Venetias, omni quaestione et contradictione sopita, pacem Ecclesiae, sicut per fratres nostros et principes suos disposita est et tractata; et pacem charissimi in Christo filii nostri Willelmi illustris Siciliae regis, usque ad quindecim annos; et treugam Lombardorum usque ad sex annos, in anima sua, et etiam a principibus suis faceret, sicut in scripto pacis et treugae continetur, juramento firmari. Et principes Teutonici regni, scilicet venerabiles fratres nostri Magdeburgensis, Coloniensis, et Christianus dictus Moguntinus, archiepiscopi, et quidam alii in anima sua pro se jurare fecerunt. Nono vero Kalendas Augusti, praefatus imperator, sicut tractatum fuerat [Col. 1131B] et dispositum, venit ad ecclesiam Beati Nicolai, quae per unum milliare distat a Venetiis; et ibi tam ipse quam archiepiscopi, episcopi et alii principes Teutonici regni, abrenuntiantes schismati, per fratres nostros episcopos et cardinales, de mandato nostro, praesentibus quibusdam aliis, absolutionis beneficium meruerunt. Deinde venerunt Venetias, et ibi ante ecclesiam Beati Marci praedictus imperator, innumera multitudine virorum et mulierum praesente, alta voce reddente gratias et laudes Altissimo, nobis sicut summo pontifici obedientiam et reverentiam humiliter et reverenter exhibuit; et recepto a nobis pacis osculo, nos devote dextravit, et cum reverentia qua decuit et devotione usque [Col. 1131C] ad altare in ecclesiam introduxit. Sequenti vero die, in festo beati Jacobi, ab eodem imperatore rogati, ad praedictam ecclesiam Sancti Marci, solemnia celebraturi missarum, accessimus; et nobis illuc venientibus praefatus imperator extra ecclesiam obviam venit, et dextero latere nostro devote suscepto, nos in ecclesiam introduxit; et peractis missarum solemniis, nos usque ad ipsius ecclesiae portam dextravit. Cum ascenderemus palafredum nostrum ibi paratum, stapham tenuit, et omnem honorem et reverentiam nobis exhibuit, quam praedecessores ejus nostris consueverunt antecessoribus exhibere. Erit itaque sollicitudinis vestrae, nobis et Ecclesiae in prosperis successibus congaudere, et effectum pacis aliis devotis Ecclesiae filiis [Col. 1131D] aperire; ut hi, quos zelus domus Domini tangit, de pacis munere divinitus dato in Domino gaudeant et exsultent.
Data Venetiis in Rivo alto, VII Kal. Augusti.
Exigunt gratissimae, etc., ut in epistola superiori.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus WILLELMO Remensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, et suffraganeis ejus, et dilectis filiis abbatibus in Remensi provincia constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum per auxilium, potentiam et favorem charissimi in Christo filii nostri Ludovici illustris Francorum regis et regni sui, sacrosanctae Romanae Ecclesiae ac nobis recognoscamus gloriosa et magnifica beneficia provenisse, dignum est et consentaneum [Col. 1132B] rationi ut illi et vobis, quorum auxilio potenter sumus in necessitatibus nostris adjuti, prosperos et felices pacis successus significemus, indubitata veritate tenentes quod, post Deum, idem rex simul cum regno suo cooperatus est honori et exaltationi sanctae Ecclesiae, et ei magnum contulit incrementum; quod quidem, sicut verbo recognoscimus, ita opere et sermone, omni tempore, auctore Deo recognoscemus.
Notum sit autem sollicitudini vestrae quod charissimus in Christo filius noster Fridericus illustris Romanorum imperator per inspirationem divinae gratiae, deposito vanitatis errore, ad viam veritatis conversus, ad obedientiam Ecclesiae et nostram [Col. 1132C] reverenter et devote, sicut decuit, rediit, et illam beato Petro in nobis reverentiam et devotionem exhibuit, quam antecessores ejus nostris consueverunt antecessoribus exhibere, et se de caetero exhibiturum promisit. Super quo utique laudes Altissimo agimus, et consequenter regi et regno gratias copiosas referimus, de eo quod Ecclesiam et nos ipsos in tribulationibus et persecutionibus nostris nequaquam deseruit, sed usque in finem magnifice juvit et defendit. Monemus itaque dilectionem vestram, et exhortamur attentius, quatenus Ecclesiae et nobis in prosperitatibus congaudentes, in devotione beati Petri et nostra, sicut hactenus firmiter perstitistis, perseveretis, et regem, ut in eodem cum regno suo persistat, monere propensius, et inducere [Col. 1132D] studeatis.
Datum Venetiae in Rivo alto, VI Kal. Aug.
Cum per auxilium, etc., ut supra.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus [Col. 1133A] et dilectis filiis suis, abbatibus, et aliis ad capitulum generale Cistercii convenientibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Omnipotenti Deo gratias agimus, qui cum habitet in altissimis, humilia respicit de supernis, et facit in se credentes debita felicitate gaudere. Habemus quidem prae oculis illius devotionis sincerissimae puritatem, quam hujus turbationis tempore circa nos et Romanam Ecclesiam laudabiliter exhibuisse noscimini, et cognoscimus vos pro pace Ecclesiae apud Dominum assiduis orationibus intercessisse: quorum tandem intercessionibus excitatus, ad ejus imperium, omni tempestate pacata, naviculam Petri de profundo pelagi liberavit, et portum salutis et quietis indulsit. Sane charissimus [Col. 1133B] filius noster in Christo Fredericus illustris Romanorum imperator, inspirante Domino, in cujus manu corda sunt regum et principum, per studium et laborem fratrum nostrorum, et venerabilis fratris nostri P. [Pontii] Claromontensis episcopi, et dilecti filii [Hugonis] abbatis Bonae Vallis, ad devotionem nostram rediit et ad catholicam unitatem, abrenuntians schismati cum principibus Teutonici regni, tam ecclesiasticis quam saecularibus, proximo die Dominico ante festum beati Jacobi apostoli, praesente innumera multitudine virorum et mulierum in Domino altis vocibus exsultante, venit Venetiam ad praesentiam nostram, et nobis sicut summo pontifici reverentiam et subjectionem impendit, et recepto pacis osculo, in ecclesiam Beati [Col. 1133C] Marci, usque ad altare humiliter et devote dextravit. In festo vero beati Jacobi ab eodem imperatore rogati, ad eamdem ecclesiam ivimus, ibi celebraturi missarum solemnia; et cum audiret nos advenire, continuo nobis occurrit, et nos a dextro latere cum ea qua decuit reverentia et humilitate suscipiens, in praescriptam ecclesiam introduxit; et finita missa, quam a nobis, licet indignis, audivit, nos usque ad portam ecclesiae dextravit, et omnem honorem et reverentiam exhibuit, quam praedecessores ejus nostris consueverunt antecessoribus exhibere. Monemus itaque universitatem vestram attentius et hortamur, quatenus sicut omnipotens Dominus magnificavit misericordiam suam nobiscum in facto Ecclesiae, et ejus negotia in manu [Col. 1133D] nostra direxit per suam ineffabilem pietatem, ita ei immensas laudes et gratias exsolvatis, ipsumque assiduis orationibus pulsetis, et precibus, ut Ecclesiam suam protegere et conservare dignetur, et pacem sibi divinitus datam augeat, et perpetuam obtinere faciat firmitatem.
Data Venetiis in Rivo alto, III Kalendas Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis LOTHARIO Bonnensis Ecclesiae praeposito [Col. 1134A] ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.
Ideo sumus, licet immeriti, ad fastigium summi pontificatus assumpti, ut de universis Dei ecclesiis, tam de his quae prope quam de his quae longe sunt, pastoralem curam et sollicitudinem habeamus, et eas contra pravorum incursus apostolicae tuitionis patrocinio confovere curemus. Eapropter, dilecte in Domino fili Lothari praeposite, tuis justis postulationibus clementer annuimus, et Bonnensem Ecclesiam, cui, auctore Deo, praeesse dignosceris, ad exemplar felicis memoriae Innocentii, et patris et praedecessoris nostri Eugenii Romanorum pontificum sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. [Col. 1134B] Statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona, eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant.
Nihilominus etiam, quemadmodum a praedictis praedecessoribus nostris statutum est, et authentico scripto firmatum, certis temporibus visitandi et circumeundi decanias, quae in archidiaconatu tuo sitae sunt, videlicet Archowe et Zulpechowe, Efflemsi et Sibergensi, sicut consuevisti hactenus rationabiliter facere, tibi tuisque successoribus liberam concedimus facultatem. Insuper etiam tibi et [Col. 1134C] successoribus tuis duximus indulgendum, ut in anno quo ecclesias de consuetudine visitatis, in duabus decaniis scilicet, Archowe et Zulpechowe, et singulis annis in tertia, videlicet Sibergensi, praesideatis conventui sacerdotum, sicut praedecessor tuus et tu ipse hactenus rationabiliter noscimini praesedisse. Sedem autem et locum tam in choro sancti Petri quam in publicis processionibus sive conventibus, sicut per Coloniensem Ecclesiam judicatum est, et confirmatum a praefatis nostris praedecessoribus, habeatis. Praeterea bannum decaniae de Siberg, ab Arnoldo quondam Coloniensi archiepiscopo Gerardo praedecessori tuo concessum, sicut bannum ipsum canonice possides, tibi et successoribus tuis auctoritate apostolica confirmamus, [Col. 1134D] arctius inhibentes, ne abbas de Siberch, cui Herimannus quondam Coloniensis archiepiscopus facultatem concedendi decaniam ipsam dederat, contra institutionem praefati Arnoldi archiepiscopi, et judicium Coloniensis Ecclesiae, sine assensu et consilio tuo vel successorum tuorum eamdem cuilibet decaniam concedere praesumat, cum per vos qui officium archidiaconi habetis, ei debeat animarum cura committi. Libertates quoque alias quas idem archiepiscopus officialibus Ecclesiae tuae rationabiliter noscitur confirmasse, ratas habemus et firmas, easque perpetuis temporibus integras et illibatas manere censemus. Advocatiam quoque de Wele sicut ab archiepiscopo Coloniensi Philippo Bunnensi [Col. 1135A] Ecclesiae rationabiliter concessa est, tibi et eidem Ecclesiae auctoritate apostolica confirmamus. Decernimus ergo.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Gualterius Albanensis episcopus.
- Ego Guillelmus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Joannes presbyter cardinalis tit. Sanctae Anastasiae.
- Ego Boso presbyter cardinalis Sanctae Pudentianae titulo Pastoris.
- Ego Theodinus presbyter cardinalis Sancti Vitalis titulo Vestinae.
- Ego Jacobus diaconus cardinalis Sanctae Mariae [Col. 1135B] in Cosmedin.
- Ego Ardino diaconus cardinalis Sancti Theodori.
- Ego Hugo diaconus cardinalis Sancti Angeli.
Datum Venetiis, in Rivo alto per manum Gratiani sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, II Kal. Augusti, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1177, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno XVIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo [Col. 1135C] in Christo filio LUDOVICO illustri Francorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectum filium nostrum magistrum I., clericum tuum, qui multo fervore devotionum et sinceritate fidei circa honorem et exaltationem tuam exuberare videtur, cum ab excellentia tua pro verbo pacis ad nos fuerit specialiter destinata, cum certo verbo pacis ad te remittimus. Licet autem propter hoc magnum et honorificum nuntium tuae proposuissemus serenitati transmittere, quem scimus prae cunctis mortalibus Ecclesiae ac nobis in nostrae persecutionis tempore utillimum et fructuosissimum exstitisse, cui etiam post Deum ascribimus quidquid Ecclesiae ac nobis prosperitatis, honoris et gloriae [Col. 1135D] accidit; attendentes tamen et considerantes devotionem, ac fidem, ac laudabile propositum praedicti clerici tui, per eum tibi tanquam filio charissimo et Christianiss. regi felices pacis successus significamus. Noscat itaque magnitudinis tuae serenitas quod charissimus in Christo filius noster Fridericus illustris Romanorum imperator cum principibus suis, quos secum habebat, et ecclesiasticis maxime, divina tactus intrinsecus gratia et coelestis benedictionis imbre perfusus, vanitatis errorem prorsus deposuit, et ad obedientiam Ecclesiae ac nostram, humilians se in conspectu Dei et in oculis hominum, humiliter et devote, sicut decuit, rediit, et B. Petro in nobis illam reverentiam et honorem exhibuit quem antecessores ejus nostris consueverunt [Col. 1136A] antecessoribus exhibere, et de caetero se firmiter et immobiliter exhibiturus promisit. Super quo utique Altissimo, a quo omne bonum procedit, laudes devotissimas agimus, et consequenter tibi et regno tuo gratias multimodas reddimus, per cujus auxilium et potentiam, praeeunte coelesti gratia, nos ad tantum et desiderabile bonum pervenisse non dubitamus. Rogamus itaque excellentiam tuam, monemus et exhortamur in Domino, quatenus una cum regno tuo reverentiam et devotionem, quam matri tuae sacrosanctae Romanae Ecclesiae in nobis exhibuisti, de caetero fimiter et constanter exhibeas; et ita honori ejus et exaltationi ferventer intendas, quod ex hoc regnum valeas adipisci coeleste, et tibi plenius conservare terrenum: [Col. 1136B] indubitatam spem et fiduciam obtinens, quod fides ac devotio nullo unquam tempore a nostra elabi memoria poterit, quam tu et regnum tuum Ecclesiae ac nobis in tantae necessitatis articulo magnanimiter exhibuistis. Imo de caetero te et regnum tuum fructuosius et efficacius fovere, auctore Domino, et amplexari curabimus.
Dat. Venet. in Rivo alto, II Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 1136C] fratri Eboracensi archiepiscopo, et dilecto filio Lincolniensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Significaverunt nobis dilectae filiae nostrae moniales de Swina et de Cotum, quod cum eis, sicut fratribus Cisterciensis ordinis indultum sit de clementia sedis apostolicae, ut de laboribus suis, quos propriis manibus vel sumptibus excolunt nemini decimas solvere teneantur, quidam ecclesiastici viri capitulum ipsum prava et sinistra interpretatione perverterunt, asserentes per labores novalia intelligi, et sic contra privilegium apostolicae sedis praedictae moniales decimarum exactione gravantur. Quoniam igitur horum interpretatio ab intellectu [Col. 1136D] nostro et aliorum qui id sane intelligere volunt est penitus aliena, cum secundum capitulum illud a solutione decimarum, tam de terris quas deduxerunt ad cultum, quam etiam de terris cultis quas ipsae propriis manibus vel sumptibus excolunt liberae sint et immunes, fraternitati vestrae et discretioni vestrae, per apostolica scripta praecipiendo mandamus quatenus a praedictis monialibus, quae in episcopatibus vestris consistunt, de laboribus vel de terris suis, quas propriis manibus vel sumptibus excolunt, decimas nullatenus exigatis, nec ab aliquibus exigi permittatis, quia non est conveniens, nec honestum ut contra privilegia sedis apostolicae veniatur, quae obtinere debent inviolabilem firmitatem. Si qui autem clerici vel laici contra privilegia [Col. 1137A] sedis apostolicae eas decimarum exactione gravaverint, laicos excommunicationis sententia percellatis, et clericos, contradictione et appellatione cessante, ab officio suspendatis et tam excommunicationis quam suspensionis sententiam faciatis, usque ad dignam satisfactionem inviolabiliter observari.
Datum Venetiis in Rivo alto, IV Nonas Augusti.
[Col. 1137B] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis clericis ecclesiae B. Petri in Osnaburgo salutem et apostolicam benedictionem.
Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere consensum et vota quae a rationis tramite non discordant, effectu sunt prosequente complenda. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu jura et terminos ecclesiae vestrae secundum quod distincti sunt, et in privilegio Philippi quondam Osnabrugensis episcopi continentur, et vos juste possedisse noscimini vobis et ecclesiae vestrae auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocino communimus, statuentes ut nulli omnino homini liceat hanc paginam nostrae confirmationis [Col. 1137C] infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Venetiis in Rivo alto, III Non. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio HENRICO abbati monasterii Sancti Udalrici, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
[Col. 1137D] Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere, et potentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes [Col. 1138A] ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones . . . . In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum in quo praefatum monasterium constructum est, tam in aquis, piscariis, silvis, vineis, terris cultis et incultis, pratis, aquarum decursibus, quam in aliis sibi pertinentibus; curtem villicationis vestrae quae infra vestram civitatem sita est cum omnibus pertinentiis suis. Decimas novalium quae in arena Lici fluminis adjacent, et quaecunque circa pontem ejusdem fluminis habetis; Husteten villam cum omnibus pertinentiis suis, [Col. 1138B] sicut Fredericus illustris Romanorum imperator una cum filio suo omne jus integraliter vobis reliquit; sacristiam monasterii vestri cum oblationibus ejus, et thesaurum ecclesiae, et omne jus sicut ad haec tempora rationabiliter tenuistis; Gundolteshaim [Col. 1137D] Vid. cod. trad. N. LXXIX. ecclesiam cum omnibus pertinentiis suis, decimas Mendichingen [Col. 1137D] Vid. N. VI. , decimas Robingin, decimas Inningen, decimas Kaeckingen [Col. 1137D] Goeggingen. , cum omnibus pertinentiis suis ab Augustensi episcopo vobis concessas; Haeder [Col. 1137D] Heder in praefectura Zusmarshusana. ecclesiam et decimas cum tota villa, Finningen ecclesiam et decimas cum tota villa; Tottinwis [Col. 1137D] Thodenweis. decimas et castrum quod a palatino Ottone juniore comparastis cum aliis pertinentiis suis; Holenbach curtem villicationis cum omnibus pertinentiis suis, Mandenchingen [Col. 1137D] Schwabmenchingen. decimas [Col. 1138C] minores de omnibus agris episcopis et porcos quindecim annuatim ex parte episcopi, Wachenhowen decimas cum pertinentiis suis, Walishoven curtem et molendinum cum pertinentiis suis; Rotenbach [Col. 1137D] Roettenbach in praefectura Schrobenhuff. cum pertinentiis suis, Scehinbach [Col. 1138D] Schonenbach in praefectura Aichach. cum pertinentiis suis; in burgo Aichach curtem et caetera quae ad jus monasterii spectant; Steten (in Bavaria) curtem villicationis cum omnibus pertinentiis suis, Celle [Col. 1138D] Obezzell in praefectura Fridberg. curtem villicationis, ecclesiam et decimas cum pertinentiis suis; Rohelingen curtem cum pertinentiis suis, Pfaffenhoven ecclesiam, et quidquid Albertus devotus ibidem vobis obtulit; Lelchuelderdorf [Col. 1138D] Ecclesia S. Afrae in campo Lici. ecclesiam cum pertinentiis suis, Mandechingen curtem quam Wimarus [Col. 1138D] vobis contulit, Stainbahe cum pertinentiis suis, Pacche [Col. 1138D] Bacher in praefectura Fridberg. curtem villicationis cum pertinentiis suis, Arnesriet villam et ecclesiam cum pertinentiis suis, Pridichingen [Col. 1138D] Bridrichingen. curtem et molendinum cum pertinentiis suis, Staindorf cum omnibus quae ibidem ad jus vestrum pertinent; praedium quod quaedam Hailwich vobis contulit, praedium quoque quod quaedam Berta de Buren vobis contulit, Wfhusen [Col. 1138D] Aufhausen. ecclesiam cum pertinentiis suis.
[Col. 1139A] Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus omnino a vobis decimas exigere praesumat. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. In parochialibus vero ecclesiis quas tenetis, liceat vobis clericos eligere et dioecesano episcopo praesentare, quibus, si idonei fuerint, episcopus curam animarum committat, ut ei de spiritualibus, vobis vero de temporalibus debeant respondere. Liceat praeterea vobis clericos vel laicos liberos et absolutos, [Col. 1139B] saeculo fugientes, ad conversionem recipere, et in vestro monasterio absque contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum post factam in loco vestro professionem, fas sit de eodem loco, absque licentia abbatis sui, nisi obtentu arctioris religionis discedere, discedentem vero sine communium litterarum cautione, nullus audeat retinere. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, vobis liceat, clausis januis, non pulsatis campanis, exclusis excommunicatis et interdictis, suppressa voce divina officia celebrare. Ad haec libertates et immunitates a regibus et principibus tam ecclesiasticis quam mundanis monasterio vestro rationabiliter indultas, et antiquas et rationabiles consuetudines ejusdem monasterii vestri integras [Col. 1139C] et illibatas praesenti decreto manere sancimus. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Galterius Albanensis episcopus.
- Ego Conradus Moguntinus archiepiscopus et Sabinensis episcopus.
- Ego Guillelmus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- [Col. 1139D] Ego Manfredus Praenestinus episcopus.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Anastasiae.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Theodinus presbyt. cardin. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Susannae.
- Ego Jacobus diac. card S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Arditio diac. card. S. Theodori.
- Ego Cinthius diac. card. S. Adriani.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- Ego Hugo diac. card. S. Angeli.
- Ego Laborans diac. card. S. Mariae in Porticu.
[Col. 1140A] Datum Venetiis in Rivo alto per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VIII Idus Augusti, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1177, pontif. vero domni Alexandri III anno XVIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus RICHARDO Cantuariensi episcopo, et suffraganeis ejus et dilectis filiis abbatibus specialiter ad Romanam Ecclesiam pertinentibus in [Col. 1140B] archiepiscopatu Cantuariensi constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Immensas laudes et gratias agimus omnipotenti Deo, qui licet navem Petri diu permisisset procellosa maris tempestate quassari, nunc tandem imperavit ventis et mari, et facta est tranquillitas magna; ita ut pacatis maris saevientis fluctibus, praedicta navis ad portum quietis reducta sit et salutis. Sane charissimus in Christo filius noster Fridericus, illustris Romanorum imperator, proximo praeterito die, Dominica ante festum beati Jacobi, cum principibus ecclesiasticis et saecularibus Teutonici regni, cum multa devotione venit Venetiam ad praesentiam nostram, et ibi coram innumera multitudine virorum ac mulierum altis vocibus resonantium laudes Altissimo, [Col. 1140C] nobis sicut summo pontifici omnem reverentiam et honorem exhibuit, et in festo beati Jacobi nobis ad preces ejus beati Marci ecclesiam adeuntibus, pro celebrandis missarum solemniis obviam venit, et finita missa, quam a nobis licet indignis reverenter audivit, nobis omnem honorem exhibuit, quem praedecessores ejus nostris consueverunt antecessoribus exhibere. In Kalendis vero instantis mensis Augusti praefatus imperator, ubi erat numerosa hominum multitudo, in anima sua jurare fecit. Et principes sui, quos praesentes habebat, tam ecclesiastici quam saeculares, praestito juramento firmaverunt, quod pacem Ecclesiae perpetuo, et pacem charissimi in Christo filii nostri Willelmi illustris [Col. 1140D] Siciliae regis usque ad quindecim annos, et treugam Longobardorum a praedictis Kalendis usque ad sex [septem] annos, sicut pax et treuga ipsa disposita est et tractata, et in scriptis redacta, illaesam debeat et illibatam servare. Sicut autem imperator nos in catholicum papam, et spiritualem Patrem recepit, ita nos eum in catholicum imperatorem, et uxorem ejus in catholicam imperatricem, et filium ipsorum in catholicum regem recepimus. Agite itaque gratias Creatori nostro, qui sponsam suam sacrosanctam Ecclesiam sua miseratione respexit, et ei, post multas persecutiones, quibus graviter pressa est et attrita, per suam gratiam plenam pacem reddidit et quietem.
Data Venetiis in Rivo alto, VIII Idus Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, choro Salzburgensis Ecclesiae, praelatis Ecclesiarum, et ministerialibus praescriptae Ecclesiae intra [extra] montana constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Venerabilis frater noster Adalbertus, quondam archiepiscopus vester, videns et considerans necessitatem [Col. 1141B] Ecclesiae vestrae, cum gratiam charissimi in Christo filii Friderici illustris Romanorum imperatoris recuperare non posset, maluit cedere quam contendere, et Ecclesiam vestram et administrationem ipsius in manu nostra libere et sine contradictione qualibet resignavit.
Postmodum venerabiles fratres nostri, Gurcensis et Pataviensis episcopi, et praelati Ecclesiae vestrae, qui apud nos praesentes erant, de celebranda electione mandato nostro recepto, in venerabilem fratrem nostrum Chunradum, Moguntinum quondam archiepiscopum, virum utique litteratum, providum, industrium et discretum, et charum admodum nobis et acceptum, et moribus et genere nobilem, unanimiter convenerunt, ipsumque elegerunt in archiepiscopum [Col. 1141C] et magistrum. Nos autem quanto Ecclesiam vestram ampliori charitate diligimus, pro illius gratissimae devotionis fervore, quam hujus turbationis tempore circa nos et Romanam Ecclesiam immobiliter conservavit, tanto facilius eorum electioni nostrum favorem praestitimus et assensum, ipsumque non subtracto sibi honore vel dignitate quam hactenus habuit, in archiepiscopum vobis concessimus, et cum obtentu et consideratione ipsius, eamdem Ecclesiam ferventius animo volumus diligere, et propensiori studio ejus intendere commodis et augmentis: et per industriam, nobilitatem, et potentiam ipsius, credimus, auctore Deo, praescriptae Ecclesiae grata commoda proventura.
[Col. 1141D] Unde nolumus vos aegre ferre, vel habere ullo modo molestum, quod hi qui apud nos erant, non exspectato consilio vestro, fecerunt electionem, cum de voluntate et mandato nostro ad electionem processerint celebrandam.
Inde est quod nos, et vos omnes ab obedientia quam praedicto Adalberto, vel illi qui supra impositus fuerat, promisistis, et eos ex vobis qui alterutri eorum fidelitatem juraverunt, a juramento illo, auctoritate qua, licet immeriti, praeeminemus, penitus absolventes, universitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et mandando praecipimus, quatenus memorato Chunrado archiepiscopo, omni contradictione et appellati ne cessante, debitam obedientiam et reverentiam impendatis et [Col. 1142A] ejus salubribus monitis et mandatis humiliter et devote parere curetis. Et hi qui ex vobis consueverunt et debent archiepiscopo fidelitatem jurare, ei fidelitatem facere non postponant. Et quicunque dominicalia Salzburgensis episcopatus quolibet titulo, a tempore bonae memoriae Eberhardi quondam archiepiscopi vestri occupata detinent, memorato Chunrado vel nuntiis ejus, omni occasione et excusatione cessante, sine difficultate restituant; et feuda quae de novo sunt data, quicunque ea detineant, libera et absoluta relinquant. Si qui autem praedicta dominicalia et feuda de novo data infra XV dies post harum subscriptionem litterarum juxta mandatum nostrum eidem archiepiscopo non reddiderint, eos, contradictione omni et appellatione [Col. 1142B] postposita, sicut excommunicatos vivetis. Sane nos de consilio fratrum nostrorum, et imperator ex sententia principum suorum, universas alienationes dominicalium, et feudationes de novo factas, omnino cessavimus, easque irritas esse decrevimus et inanes. Sententiam autem suspensionis, interdicti vel excommunicationis, quam praedictus Chunradus archiepiscopus in contumaces canonice tulerit, vel rebelles, ratam nos, auctore Deo, et firmam habebimus, eamque faciemus non aliter observari quam si a nobis ipsis lata fuisset, cum eumdem archiepiscopum ita ferventer et sincere diligamus in Domino, ut sibi, sicut charissimo fratri nostro, in omnibus quae cum Deo possumus et justitia, prompto animo deferre velimus.
[Col. 1142C] Datum Venetiis in Rivo alto, V Idus Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis FULBERTO abbati et fratribus S. Jacobi de Moguntia, ordinem Praemonstratensem professis, salutem et apostolicam benedictionem.
Referente nobis venerabili fratre nostro S. Ecclesiae Moguntinae archiepiscopo, quod, cum in praedicto monasterio S. Jacobi consuevissent esse monachi nigri, tandem quia praedecessor ejusdem [Col. 1142D] archiepiscopi ibi fuerat interfectus, abbas et monachi ejus erant ibidem, propter sinistram suspicionem quam ibidem abbas et quidam de fratribus suis de morte illius incurrerant, ab eodem monasterio sunt ejecti, et vos per jam dictum archiepiscopum de consensu charissimi in Christo filii Friderici Romanorum imperatoris, deliberatione habita plurium personarum, estis in idem monasterium introducti. Nos autem fervorem religionis, qua totus ordo vester redolere dignoscitur, attendentes et considerantes in hac parte provida fuisse circumspectione processum, translationem et mutationem per eumdem archiepiscopum, sicut diximus, factam, ratam habemus et firmam, et monasterium ipsum vobis auctoritate apostolica confirmamus, arctius [Col. 1143A] inhibentes, ne quis amodo fratres ordinis vestri ex praedicto monasterio amovere aut vobis super ipso, vel super his quae ad idem monasterium spectant indebitam molestiam seu gravamen inferre praesumat. Praedictum quoque monasterium ut ibi quietius et commodius Domino deservire possitis, cum omnibus possessionibus suis, quae inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut ordo vester, qui secundum Deum et beati Augustini regulam et institutionem Praemonstratensium institutus esse dignoscitur, perpetuis ibi temporibus inviolabiliter observetur, etc.
[Col. 1143B] Decernimus ergo, etc.
Datum Venetiis in Rivo alto, per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, XV Kal. Septembris, indict. X, anno Incarnationis Dominicae 1197, pontificatus vero domni Alexandri papae III, anno XVIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 1143C] fratri SPALATENSI archiepiscopo, apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum inter te et venerabilem fratrem nostrum Jaderensem archiepiscopum super episcopatu de Fara controversia agitetur, causam ipsam dilecto filio Raymundo de Capella, subdiacono nostro, quem in Sclavoniam legatum apostolicae sedis dirigimus, duximus committendam; quia, cum sit litteratus, providus ac discretus, speramus quod eadem causa sub examine suo dignum debeat effectum sortiri. Mandamus itaque fraternitati tuae atque praecipimus quatenus ab eodem subministro nostro propter hoc vocatus fueris, per te vel per sufficientem responsalem [Col. 1143D] ejus praesentiam adeas, et quod ipse inde statuerit, suscipias firmiter et observes. Si vero alterutra pars appellaverit, eidem subdiacono dedimus in mandatis, ut ipse nihilominus rationes et allegationes hinc inde diligenter audiat, testes, appellatione cessante, recipiat, eorumdem juratorum depositiones studiose conscribat, atque nobis transmittat, praefigens utrique parti terminum competentem, quo debeant cum ipsis attestationibus et allegationibus apostolico se conspectui praesentare. Porro si alterutra partium se absentaverit, quominus ad praesentiam ipsius subdiaconi nostri accedat, vel requisita valeat inveniri, eidem subdiacono nostro dedimus in mandatis ut nihilominus testes alterius partis, appellatione cessante, [Col. 1144A] recipiat, et eorum dispositiones transmittat.
Datum Venetiae in Rivo alto, XI Kal. Sept.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri EVERARDO episcopo, et dilectis filiis decano et capitulo Tornacensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Audivimus et audientes non potuimus non mirari, quod cum bonae memoriae Gualtero praedecessori tuo, frater episcope, duxerimus indulgendum, [Col. 1144B] ut de singulis tribus praebendis quae in ecclesia vestra fuerant constitutae, quatuor faceret; tu contra nostram indulgentiam veniens, numerum ipsum transgrederis, et quasdam praebendas occasione scripti nostri dimidiare minime dubitasti. Quoniam igitur nec decet te, nec nos possumus sustinere ut abutaris concessione a nobis indulta, per apostolica vobis scripta praecipiendo mandamus quatenus tu, frater episcope, in divisione praebendarum ipsarum non nisi juxta tenorem scripti nostri procedas, nec de caetero in praecripta ecclesia canonicum ordines, nisi prius dimidiatas praebendas, juxta tenorem nostrae concessionis reintegres, et praecipue praebendam dilecti filii nostri [Col. 1144C] G. archidiaconi Laudunensis concanonici vestri, quae sicut quaedam aliae dicitur dimidiata fuisse; nec vos, filii canonici, donec dimidiatae praebendae juxta mandatum nostrum redintegratur, quemlibet in canonicum recipere praesumatis.
Si vero contra praeceptum nostrum veneritis grave nobis admodum et molestum existet; nec praesumptionem vestram relinquere poterimus incorrectam, cum non liceat vobis vel cuilibet alii transgredi Romani pontificis instituta.
Datum Venetiis in Rivo alto, VII Kal. Septembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GERARDO praeposito ecclesiae S. Donatiani Brugensis ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris canonice substituendis in perpetuum.
Commissae nobis apostolicae sedis nos hortatur auctoritas, ut locis et personis ejus auxilium devotione debita implorantibus tuitionis praesidium impendere debeamus. Quia, sicut injusta poscentibus nullus tribuendus est effectus, sic legitima desiderantium nulla est differenda petitio, praesertim eorum qui cum honestate vitae et laudabili morum [Col. 1145A] compositione gaudent omnipotenti Domino deservire.
Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus et praefatam beati Donatiani Brugensem ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti patrocino communimus. Statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. [Col. 1145B] In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
In episcopatu Tornacensi altaria Dudazela et oblationes Dudazelensis ecclesiae, quae a pia devotione fidelium pro reverentia B. Leonardi offeruntur, Utkerca. Horescam cum appendiciis suis; altaria Sancti Michaelis et Sanctae Crucis, Sumkerca, Clemeskerca, Suevensela, Artrica.
In episcopatu Morinensi Widelgat, Kemla cum universis decimis et terris sibi pertinentibus, Hesua cum appendiciis suis, Dikesmuta et Clarc, duas partes decimae ex Yprensi parochia, duas partes decimae, ex Formasela et Diesbuse et ex novalibus ejusdem terrae similiter. Cancellariam comitis Flandriae, quemadmodum pia devotione a Roberto comite [Col. 1145C] ecclesiae vestrae concessa est et scripto firmata suo, et ecclesia ipsa eam hactenus quiete tenuit. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, supressa voce divina officia celebrare.
Obeunte vero te, nunc ejusdem loci praeposito, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres ejusdem ecclesiae secundum Dominum canonice providerint eligendum. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati [Col. 1145D] sint vel interdicti, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum licea praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesanorum episcoporum canonica justitia.
Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander, catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Ubaldus, Ostiensis episcopus.
- [Col. 1146A] Ego Guillelmus, Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Joannes, presbyter cardinalis, titulo Sanctae Anastasiae.
- Ego Boso presbyter cardinalis S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Theodinus, presbyter cardinalis S. Vitalis titulo Christinae.
- Ego Petrus presbyter cardinalis titulo Sanctae Susannae.
- Ego Jacobus, diac. cardinalis S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Arditio diac. cardinalis S. Theodori.
- Ego Hugo diac. card. S. Eustachii juxta templum Agrippae.
- [Col. 1146B] Ego Laborans diaconus cardinalis S. Mariae in Porticu.
- Ego Raynerius, diaconus cardinalis S. Georgii ad Velum Aureum.
Datum Venetiis Rivo alto, per manum magistri Gerardi, S. Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VIII Idus Septembris, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1177, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XVIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio DOMINICO abbati S. Justinae de Padua salutem et apostolicam benedictionem.
Intelleximus ex scripto quodam, quod est addictum manu publica, quod inter te et canonicos Paduanos, mediantibus venerab. fratri nostro G. episcopo Paduano, Manfredo et Bono Joanne, quos tu et altera pars communiter elegeratis, hujusmodi pax et concordia facta, quod archipresbyter praescriptae ecclesiae in obsequiis defunctorum, absente episcopo, vel nolente missam cantare, specialem missam cantet, si chorus canonicorum fuerit invitatus, aut si archipresb. praesens non fuerit, cantes, et si tu et archipresbyter absentes fueritis, unus de canonicis [Col. 1146D] missam celebret. Caeterum quia praedicta concordia ex parte canonicorum violata est, sicut asseris, nos tibi super hoc paterna sollicitudine providere volentes, auctoritate tibi apostolica duximus indulgendum ut in obsequiis defunctorum, episcopo absente, vel missam cantare nolente, nullius contradictione vel appellatione obstante, fas tibi sit in monasterio tuo specialem missam cantare.
Datum Venetiis in Rivo alto, XVI Kal. Octobr.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 1147A] fratri suo R. Noviomensi episcopo salutem et benedictionem.
Vidimus scriptum charissimi in Christo filii nostri illustris Francorum regis, ex cujus tenore nobis innotuit quod, cum inter bonae memoriae B. praedecessorem tuum, et Gerardum de Chirisi coram eodem rege quaestio mota fuisset, tandem in praesentia ipsius regis inter ipsum et eumdem G. multis astantibus talis facta est compositio, quod praefatus G. sibi fecit homagium de castello Chirisi talibus conventionibus interpositis, quod quando episcopus Noviomensis submonebit eum de excommunicatione, quae debuit esse facta de praedicto castello, ut dicitur, idem G. in curia Noviomensis episcopi parebit judicio per pares suos homines ipsius episcopi [reddito]. [Col. 1147B] Et si probari poterit excommunicationem ipsam factam fuisse, idem G. praescriptum castellum reddet in manu episcopi ad diruendum et omnino destruendum, vel ad omne velle suum faciendum. Si vero excommunicatio probari non potuerit, memoratus G. et haeres ejus a Noviomensi episcopo per homagium castellum ipsum tenebunt. Addidit insuper idem G. in homagio quod praefato episcopo fecit, quod ipse aut haeres ejus quadraginta diebus cum duobus militibus, et in propriis sumptibus suis infra comitatum Noviomensem episcopo Noviomensi serviet cum voluerit, et ipsum exinde fecerit submoneri. Praeterea idem G. fidem dedit quod de guidonagio Pontis Episcopi, et de caeteris pedagiis et pontonagiis per supradictum castellum Noviomensi [Col. 1147C] episcopo nullum damnum eveniet, nec aliqua quadriga ferens vinum, nec aliqua mercatio tendens ad quascunque ferias per castellum transibit; aut si hoc evenerit, episcopus guidonagium et forisfactum de transeuntibus habebit; et idem G. et haeres ejus hoc episcopo emendabit. Decem quoque libras, quas pater ipsius G. ab episcopo Noviomensi ad Pontem Episcopi se tenere clamavit, et Simon praedecessor tuus in placitis obtinuit, idem G. jam dicto episcopo et successoribus suis quietas et liberas in perpetuum dimisit; et promisit quod, si episcopo Noviomensi guerra imminuerit, ei castellum tradet, sibi facta pace sine contradictione qualibet resignandum: et haec omnia se observaturum [Col. 1147D] coram memorato rege Francorum interposita fide firmavit; et ipsum regem super his per legem constituit; et eidem regi, ut major de his omnibus securitas haberetur, castellaniam Lauduni contra plegium assignavit. Volentes itaque robur perpetuae firmitatis habere, quod mediante praefato rege statutum est in hac parte, constitutionem ipsam, sicut diximus, factam, ratam habemus et firmam; eamque auctoritate apostolica confirmantes, praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum
[Col. 1148A] Datum Venetiis in Rivo alto, VI Kal. Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio illustri et magnifico Indorum regi, sacerdotum sanctissimo, salutem et apostolicam benedictionem.
Apostolica sedes, cui, licet immeriti, praesidemus, [Col. 1148B] omnium in Christo credentium caput est et magistra, Domino attestante, qui ait beato Petro, cui, licet indigni, successimus: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam (Matth. XVI) . Hanc siquidem petram Christus esse voluit in Ecclesiae fundamentum, quam praedicit nullis ventorum turbinibus nullisque tempestatibus quatiendam. Et ideo non immerito beatus Petrus, super quem fundavit Ecclesiam, ligandi atque solvendi specialiter et praecipue inter apostolos alios meruit accipere potestatem. Cui dictum est a Domino: Tibi dabo claves regni coelorum: et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis; et quodcunque solveris super terram, erit solutum et [Col. 1148C] in coelis (ibid.) . Audiveramus utique jampridem, referentibus multis, et in fama communi, quomodo cum sis Christianum nomen professus, piis velis operibus indesinenter intendere, et circa ea tuum animum geras quae Deo grata sunt et accepta. Sed et dilectus filius magister Philippus medicus et familiaris noster, qui de intentione pia et proposito tuo cum magnis et honorabilibus viris regni tui se in partibus illis verbum habuisse proponat, sicut vir providus et discretus, circumspectus et prudens, constanter nobis et sollicite retulit se manifestius ab his audisse quod tuae voluntatis sit et propositi erudiri catholica et apostolica disciplina, et ad hoc ferventer intendas, ut tu, et terra tuae sublimitati [Col. 1148D] commissa, nihil unquam videamini in fide vestra tenere quod a doctrina sedis apostolicae dissentiat modo quolibet vel discordet. Super quo sane tibi, sicut charissimo filio, plurimum congaudemus, et ei, a quo omne donum procedit, immensas gratiarum exsolvimus actiones; vota votis, et preces precibus adjungentes, ut qui dedit tibi nomen Christianitatis suscipere, menti tuae per suam ineffabilem pietatem inspiret quod omnino velis sapere quae super omnibus articulis fidei tenere debet religio Christiana. Non enim vere potest de Christiana professione sperare salutem, qui eidem professioni verbo et opere non concordat; quia non sufficit cuilibet nomine Christiano censeri, qui de se sentit aliud quam catholica et apostolica habeat disciplina, [Col. 1149A] juxta illud quod Dominus in Evangelio dicit: Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui facit voluntatem Patris mei qui in coelis est (Matth. VII) .
Illud autem nihilominus ad commendationem tuae virtutis accedit, quod, sicut prudens magister Philippus se a tuis asserit audisse, ferventi desiderio cuperes in Urbe habere ecclesiam, et Hierosolymitanum altare aliquod, ubi viri prudentes de regno tuo manere possent, et apostolica plenius instrui disciplina, per quos postmodum tu et homines regni tui doctrinam ipsam reciperent et tenerent. Nos autem qui, licet insufficientibus meritis, in beati Petri cathedra positi, juxta Apostolum (Rom. I) sapientibus et insipientibus, divitibus et pauperibus, [Col. 1149B] nos recognoscimus debitores, de salute tua et tuorum omnimodam sollicitudinem gerimus; et vos ab his articulis, in quibus erratis a Christiana et catholica fide, prompto animo, prout tenemur ex suscepti ministerio regiminis, volumus revocare. Cum ipse Dominus beato Petro, quem omnium apostolorum principem fecit, dixit: Et tu aliquando conversus confirma fratres tuos (Luc. XXII) . Licet autem grave nimis videatur et laboriosum existere, ad praesentiam tuam, inter tot labores et varia itineris et locorum discrimina, et inter longas et ignotas oras, quemlibet a nostro latere destinare, considerato tamen officii nostri debito, et tuo proposito et intentione pensata, praefatum Philippum [Col. 1149C] medicum et familiarem nostrum, virum utique discretum, circumspectum et providum, ad tuam magnitudinem mittimus, de Jesu Christi misericordia confidentes quod, si volueris in eo proposito et intentione persistere, quam te, inspirante Domino, intelligimus concepisse, de articulis Christianae fidei, in quibus tu et tui a nobis discordare videmini, in proximo per Dei misericordiam eruditus nihil prorsus timere poteris, quod de errore tuam vel tuorum salutem praepediat, vel in vobis nomen Christianitatis offuscet.
Rogamus itaque excellentiam regiam, monemus et hortamur in Domino, quatenus eumdem Philippum pro reverentia beati Petri et nostra, sicut [Col. 1149D] virum honestum, discretum et providum, et a nostro latere destinatum, debita benignitate recipias, et reverenter ac devote pertractes. Et si tuae voluntatis est et propositi, sicut omnino decet esse, ut erudiaris apostolica disciplina super his quae idem Philippus ex nostra tibi parte proponet, ipsum diligenter audias et exaudias, et personas honestas et litteras tuo sigillo sigillatas, quibus propositum et voluntatem tuam possimus plene cognoscere, ad nos cum ipso transmittas. Quia quanto sublimior et major haberis, et minus de divitiis et potentia tua videris inflatus, tanto libentius tam de concessione [Col. 1150A] ecclesiae in Urbe, quam etiam de conferendis altaribus in ecclesia beati Petri et Pauli, et Jerosolymis in ecclesia Sepulcri Domini, et in aliis quae juste quaesieris, tuas curabimus petitiones admittere et efficacius exaudire, utpote, qui desiderium tuum super hoc, quod multa commendatione dignum exstitit, modis omnibus, quibus secundum Deum possumus, volumus promovere, et tuam et tuorum animas desideramus Domino lucrifacere.
Data Venetiis in Rivo alto, V Kalendas Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GUALTERO abbati ecclesiae Sanctae Mariae Magdalenae de Lacu Juriensi, ejusque confratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, ne forte cujuslibet temeritatis incursus ante eos expositus, revocet eos a proposito, aut robur, quod absit, sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam, in qua divino mancipati estis [Col. 1150C] obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Deum et beati Augustini regulam atque constitutionem Praemonstratensium fratrum in eodem loco constitutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus [Col. 1150D] haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum et totam vallem in qua abbatia vestra sita est omni parte, sicut montes versus lacum pendent, et aquam jaciunt cum ipso lacu et piscaria, a superiori piscina usque ad montem Risum [Col. 1149D] Mont-Risoux. ; ecclesiam de Cuarvens cum terris et decimis, et justitiis, et familiis quas ibi possidetis; terram de Valle-Leonis [Col. 1149D] Vaulion. et terram quam habetis in Montevilla [Col. 1149D] Mont-Taville , ecclesiam Sancti Symphoriani [Col. 1150D] Saint-Saphorin-sur-Morges. cum terris, vineis et decimis quas in eadem villa et adjacentibus villaris possidetis, terras et vineas quas in Columbario [Col. 1150D] Colombier. et in Lonay [Col. 1150D] Lonay sur-Morges. et in [Col. 1151A] Echichen [Col. 1151D] Echchiens. , et in Trivillin [Col. 1151D] Trivelin-sur-Aubonne, , et in Alamand, [Col. 1151D] Allaman. et in Bolgez [Col. 1151D] Bougy. , possidetis, terras, et vineas, et familias quas contulit vobis bonae memoriae Albertus de Becrens [Col. 1151D] Bettens. , terram quam habetis apud Bructignie [Col. 1151D] Bretigny. , et apud Villars Luczon [Col. 1151D] Villard-Lussery. , et apud Villars Odon; locum cum vineis de Rivorio [Col. 1151D] Rivaz ร Lavaux. , quem habetis ex dono bonae memoriae Guidonis quondam Lausannensis episcopi, cum decima ejusdem terrae; ecclesiam de Ornys [Col. 1151D] Orny. cum omnibus appendiciis suis, terram et vineas quas Ludovicus de Monte Castro et filii ejus in Castanerio [Col. 1152D] Chรขtagneria, cercle de Coppet. ecclesiae vestrae contulerunt, terram et decimas quas habetis in loco qui dicitur Subsilva [Col. 1152D] Suscevaz. , allodium de Montericherii [Col. 1152D] Montricher. quod Aymo de Augusta tenebat a domno Dalmacio, de eodem [Col. 1151B] Montericherii usamenta et pastura de toto dominatu de Vufflens, sicut ea rationabiliter possidetis; terram quoque quam dominus ejusdem castri ad construendam domum libere vobis concessit, pascua de Lantifor, quae vulgus calcem de Jura vocat, quam vobis Hugo de Grandissono in eleemosynam dedit; terram quam habetis apud Oulen [Col. 1152D] Oulens. , et terram et familias quas habetis apud Bectens [Col. 1152D] Bettens. , locum qui dicitur Sancta Crux [Col. 1152D] Sainte-Croix, au Jura. , et duo molendina ejusdem loci, et terram quamdam de Esserto; terram et vineas quas habetis apud Bremblens [Col. 1152D] Bremblens. et apud Sanctum Germanum [Col. 1152D] Saint-Germain. , tres solidos et novem nummos censuales quos habetis apud Vullierens [Col. 1152D] Vullierens. , et alios census nummorum quos habetis in diversis [Col. 1151C] locis, terram et vineas de Luins.
Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna diligentia providere volentes, auctoritate apostolica prohibemus ut infra claustrum locorum seu grangiarum vestrarum nullus violentiam facere, furtum seu rapinam aut ignem apponere, vel homines capere, seu interficere audeat. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri desideraverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia ecclesiarum illarum a quibus corpora assumuntur. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis vel interdictis, non pulsatis campanis, [Col. 1151D] submissa voce divina officia celebrare. Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis sive nutrimentorum vestrorum animalium, nullus a vobis decimas praesumat exigere.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus [Col. 1152A] possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum, etc.
Datum Venetiis in Rivo alto, per manum Gratiani Sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, III Kalendarum Octobris, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno 1177, pontificatus vero domni Alexandri papae III, anno XIX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis WIDONI archipresbytero praeposito, et universis canonicis Ferrariensis Ecclesiae, tam praesentibus quam futuris, canonice instituendis, in perpetuum.
Piae postulatio voluntatis, etc. Eorum possessiones enumerat: Villam videlicet quae dicitur Quartisana, fundum contra Padum, locum Cucula, caput Redae villam quae dicitur Baniolum, fundum Burduragum, villam quae dicitur Quartiatica, fundum pecorile, et villam quae dicitur Fossa nova, capellam S. Marci ibidem sitam, Pilearitia quae dicitur Mortitium, ecclesiam S. Michaelis cum suis pertinentiis, [Col. 1152C] capellam S. Stephani cum pertinentiis suis, in burgo Ferrariae, capellam S. Jacobi in civitate Ferrariae, capellam S. Petri et S. Salvatoris sitas in castro ejusdem Ferrariae cum omnibus pertinentiis suis, capellam S. Mariae Magdalenae, et S. Viti quae est in mercato Ferrariae, capellam S. Leonardi, Corrigium Stadii totum, medietatem Lendenariae majoris et minoris, Cocolariam lami piscaritiam, Zemedelle, mansum in capite Sandali positum, mansum de portu Vetrariae, mansum Gamolagae, medietatem fundi Bucentulae, fundum Bagnoli, Lamas communis, medietatem fundi Gallinarii, medietatem fundi Purpurariae, portum capitis Redae, terram quoque quae fuit de Ajacha positam in [Col. 1152D] villa quae dicitur Zuccula, mansum unum in fundo qui dicitur Duce. Insuper etiam medietatem totius decisionis plebis S. Georgii in episcopio Ferrariae, medietatem omnium rerum quae pro animabus defunctorum eidem Ecclesiae relinquuntur tam mobilium quam immobilium, totam decimam villae quae dicitur Cocomarium, et caetera quae eidem [Col. 1153A] canonice juste pertinent in terris, vineis, pratis, agris cultis et incultis, aquis in piscationibus, venationes etiam et molendina, servos et ancillas, et duodecim homines illius loci, qui vos navigio ferant, quocunque usus vester fuerit absque omni pretio. Ad haec adjicientes statuimus, et auctoritate apostolica prohibemus, ne cui liceat clericos capellarum, quae ad jurisdictionem vestram tantummodo pertinent, vobis invitis interdicto, vel excommunicationi subjicere, aut alias indebita molestatione gravare, sed vos liberam dispositionem, ordinationem, et correptionem capellarum, et clericorum ipsorum sine contradictione qualibet habeatis, sicut usque ad tempora praesentis episcopi vestri habuistis. Praeterea praesenti pagina [Col. 1153B] duximus statuendum ut nullus extra voluntatem vestram infra civitatem, vel suburbia vestrae civitatis baptizare, ungere secundum institutionem ab Azone olim Romanae Ecclesiae cardinali, et tunc apostolicae sedis legato cum consilio et assensu Land. quondam episcopi factam, et hactenus observatam, vel publicas poenitentias dare praesumat. Quartam vero partem decimarum quae in parochia vestra vobis noscitur de jure competere, nullus vobis subtrahere vel violenter detinere praesumat. Nihilominus etiam auctoritate apostolica prohibemus ne aliquis parochianos vestros quoscunque auctoritate episcopi vestri excommunicare, vel interdicto canonice subjeceritis, ad divina [Col. 1153C] officia vel sepulturam ante absolutionem recipere audeat. Ad haec vobis duximus indulgendum, ut si episcopus vester humiliter requisitus, invasores, perturbatores aut detentores possessionum vestrarum, infra triginta dies noluerit ecclesiastica sententia coercere, nisi manifesta et rationabilis causa praepediat, liceat vocis in eosdem auctoritate nostra, secundum qualitatem et quantitatem excessus, excommunicationis vel interdicti sententiam promulgare. Constitutionem autem quam praedictus cardinalis cum consilio et assensu praedicti episcopi super testamentis defunctorum rationabiliter fecisse dignoscitur, et venerabilis frater noster Am. vester episcopus approbasse, ratam et firmam habemus et eam perpetuis temporibus inconcussam manere [Col. 1153D] sancimus. Decernimus quoque ut nulli omnino hominum liceat praefatam canonicam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, aut ablatas retinere, aut aliquibus vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, vestris, et aliorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et Ferrariensis episcopi canonica justitia. Si qua igitur, etc.
- Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Ubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Gualterius Sabinensis episcopus.
[Col. 1154A] Datum Venetiis, III Kal. . . . anno Dominicae Incarnationis 1179 . . . . manum . . . . gerentis . . . domni Alexandri papae III anno . . . . ind . . . [Col. 1153D] Significatio temporis vitiosa. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio magistro HUGONI, salutem et apostolicam benedictionem.
Cognoscentes laborem plurimum, quem sustinuisti [Col. 1154B] in componendo librum, quem nobis per dilectum filium nostrum magistrum Cacciaredum misisti [Col. 1153D] Hugonis epistolam qua librum suum De haeresibus [Col. 1154D] quas Graeci in Latinos devolvunt Alexandro III nuncupat, vide Patrol., t, CCII, col. 227. ; attendentes quoque fructum quem exinde speramus Ecclesiae Dei proventurum, librum ipsum grata et laeta manu recepimus, et devotae sollicitudini et liberalitati tuae uberrimas propter hoc gratiarum referimus actiones, desiderium et voluntatem habentes, te, quem hactenus relatione nostrorum, qui a partibus Constantinopolis revertebantur, charum habebamus, de caetero ferventius diligendi, et multo chariorem habendi et sincerius amplexandi. Rogamus autem prudentiam tuam solliciteque monemus, ut sicut pro Deo et pro devotione Ecclesiae praescriptum librum composuisti, ita quoque charissimum [Col. 1154C] in Christo filium nostrum illustrem et gloriosum Constantinopolitanum imperatorem ad devotionem et reverentiam sacrosanctae Romanae Ecclesiae exhibendam, et ad unitatem ipsius diligentius provoces, monitis et exhortatione inducas, ut, sicut esse debet, unum fiat ovile, et pastor unus.
Data Trojae, Idibus Novembris
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis leprosis de Abbatisvilla, salutem et apostolicam benedictionem.
Movent nos dolores continui quos patimini, et ad exhibendum vobis apostolicae sedis suffragium ferventer inducunt, ut qui estis justo Dei judicio graviter verbere supernae visitationis afflicti, in necessitatibus vestris opportunae consolationis subsidium sentiatis. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus misericorditer annuentes, de [Col. 1155A] clementia sedis apostolicae vobis duximus indulgendum, ut de hortis vestris, quos ad usus vestros excoli facitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere praesumat. Domum quoque et terram quamdam de Cantastra quam vobis comes Pontivi ( ponitur hic tanquam benefactor ), de assensu et voluntate Guidonis fratris sui, vobis in perpetuum eleemosynam juste concessit, devotioni vestrae, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae concessionis et confirmationis infringere vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis [Col. 1155B] Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Dat. Anagniae XVI, Kal. Februarii.
[Col. 1155C] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri R[AINALDO] episcopo Aesino, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex parte tua fuit propositum coram nobis, quod dilectus filius abbas monasterii Sancti Anastasii Ferettonensis dioecesis in Marchia Anconitana nuntius noster cives Aesinos diligenter monuit ut ad devotionem Ecclesiae a qua se temere subtraxerunt, infra certum terminum, quem ad hoc eis peremptorium deputavit, redire curarent, auctoritate nostra, si id omitterent, civitatem Aesinam ecclesiastico interdicto supponens, ac privans eamdem episcopali dignitate; propter quod nobis humiliter supplicasti ut, ne ob culpam praedictorum civium occasione privationis hujusmodi statui tuo praejudicium aliquod [Col. 1155D] generetur, vel tu, civitatem ipsam propter idem interdictum ac praedictorum civium rebellionem deserens, penuriam in necessariis patiaris, providere tibi super his misericorditer dignaremus. Nos igitur tuis supplicationibus inclinati, auctoritate tibi praesentium indulgemus ut dictis civibus infra certum terminum ipsis minime redeuntibus ad Ecclesiae devotionem in aliquo loco tibi idoneo Aesini dioecesi moram trahere, et proventus episcopatus, cui ibidem de nostra speciali gratia non tanquam episcopus Aesinus cum integritate percipere valeas, sicut prius non obstantibus aliquibus litteris apostolicis impetratis vel impetrandis, nisi in eisdem impetrationibus plena et expressa de praesentibus mentio habeatur. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc [Col. 1156A] paginam nostrae concessionis infringere, etc.
Datum Anagniae, X Kal. Februarii, pontificatus nostri anno V.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GERELM. priori, et fratribus Sanctae Margaretae de Elenfordesmer, salutem et apostolicam benedictionem.
Preces et petitiones filiorum Ecclesiae quae rationi concordant et ab ecclesiastica non dissonant honestate, [Col. 1156B] decet nos clementer admittere, et utiliter effectu prosequente complere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus benignius annuentes, ecclesiam vestram in qua divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus . . . . .
Praeterea locum ipsum in quo ecclesia vestra sita est, et possessiones quas nobilis vir Radulphus de Chedeleswurd ecclesiae vestrae in perpetuum eleemosynam pia largitione legitime concessit, sicut eas rationabiliter possidetis, vobis et eidem ecclesiae auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullis a vobis [Col. 1156C] decimas exigere praesumat.
Ad haec auctoritate apostolica inhibemus ne liceat Saresberiensi episcopo in cujus dioecesi ecclesia vestra sita est, aut ejus archidiaconis vel officialibus vobis, vel ecclesiae vestrae novas et indebitas consuetudines imponere, vel vos aut ecclesiam vestram injuste gravare.
Decernimus ergo, etc.
Datum Anagniae, VI Kal. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ROBERTO de Chedeleswurd clerico, salutem et apostolicam benedictionem.
Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere consensum, et vota quae arationis tramite non discordant, effectu sunt prosequente complenda Eapropter, dilecte in Domino fili, tuis justis postulationibus grato concurrentes assensu, quatuor hidas terrae in Chedeleswurd a monachis de Abendon rationabiliter tibi concessas, sicut in authentico scripto exinde facto continetur, et tu eas legitime possides, devotioni tuae auctoritate apostolica confirmamus et praesentis scripti patrocinio communimus.
Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc [Col. 1157A] paginam nostrae confirmationis infringere, aut ei aliquatenus contraire, etc.
Datum Anagniae, V Kal. Februar.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri . . . . Terracinensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 1157B] Significavit nobis dilectus filius noster Casinensis abbas, quod quidam Terracinenses, contra interdictum bonae memoriae Raynaldi praedecessoris sui quasdam possessiones ecclesiae Sancti Stephani de Montanis, quae spectat ad monasterium Casinense, a praepositis ipsius ecclesiae comparare minime dubitarunt, quas tali modo detinent occupatas. Quoniam igitur jacturam praedicti monasterii, non possumus nec debemus clausis oculis pertransire, cujus jura summopere conservare tenemur; fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus inquisita super hoc diligentius veritate, homines Terracinenses, quos tibi constiterit contra interdictum praedicti Raynaldi abbatis possessiones [Col. 1157C] praedictae ecclesiae a praepositis ipsius ecclesiae comparasse, vel alias contra justitiam acquisisse sine conscientia abbatum praescripti monasterii, studiose commoneas et diligenter inducas, ut eidem ecclesiae possessiones ipsas, dilatione et appellatione cessante, restituant, et in pace dimittant, ita quidem, quod eis restitui debeat, si quid de his, quae pro ipsis possessionibus acquirendis largiti sunt, sicut fuit in usum jam dictae ecclesiae devolutum. Si vero commonitioni tuae noluerint acquiescere, ipsos nostra auctoritate vinculo excommunicationis astringas, et facias usque ad dignam satisfactionem sicut excommunicatos vitari.
Datum Anagniae, V Kalendas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto [Col. 1158A] filio magistro G., salutem et apostolicam benedictionem.
Attendentes litteraturam et scientiam tuam, et quomodo compositione morum et honestate sis praeditus nihilominus cogitantes, cogimur communi et speciali debito tuis profectibus et incrementis intendere, et multa tibi benignitate deferre. Eapropter, dilecte in Domino fili, cum sub magisterio tuo multi per Dei gratiam proficiant in scientia litterarum, auctoritate tibi apostolica duximus indulgendum, ut usque ad quadriennium, si scholas rexeris, redditus tui quos habes in Anglia, nullius contradictione vel appellatione obstante, libere tibi, et sine diminutione qualibet reddantur in scholis. Ita quidem, ut nulli fas sit tibi quidquam de illis redditibus [Col. 1158B] diminuere, vel subtrahere, aut circa res tuas indebitam molestiam vel gravamen inferre; nec cogaris infra terminum ipsum scholas dimittere, nisi alicui Ecclesiae, in qua personatum vel magnum beneficium habeas, ea necessitas imminuerit, quod merito tuam sibi debeas praesentiam et patrocinium exhibere.
Datum Anagniae, VII Idus Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis P. abbati, et capitulo Casinensi salutem et apostolicam benedictionem.
Fervor devotionis, et integritas fidei vestrae, quam geritis circa nos et Romanam Ecclesiam, monet nos propensius, et inducit, ut commodis et profectibus monasterii vestri debeamus diligenter intendere, et gratiam nostram vobis uberius exhibere. Eapropter, dilecti in Domino filii, de benignitate sedis apostolicae vobis praesentibus litteris indulgemus, ut pro rebus, quas ad opus ejusdem monasterii vestri apud civitatem Beneventanam aliquando comparatis, vel facitis comparari, nil aliquo tempore, pro passaggio, vel plateatico requiratur; sed apud civitatem ipsam, [Col. 1158D] ea quae vobis, vel eidem monasterio vestro fuerint necessario emere, et libere, ac sine datione qualibet cum his inde recedere valeatis. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae concessionis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Anagniae, VII Kalendas Martii.
Cum nobis sit, licet immeritis, omnium Ecclesiarum cura et sollicitudo commissa, etc. Eorum possessiones sic enumerat:
Locum ipsum in quo praedicta ecclesia constructa est, cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam Sancti Andreae in Turicella, ecclesiam Sancti Domini [Col. 1159B] juxta Bagnum, ecclesiam Sancti Salvatoris, ecclesiam quoque Sanctae Praxedis, sicut a piae memoriae praedecessore nostro papa Anastasio vobis concessa est, salvo jure et reverentia cardinalis qui pro tempore in eadem ecclesia fuerit, vobis auctoritate apostolica confirmamus. Libertates quoque et immunitates rationabiliter indultas a bonae memoriae Gerardo, quondam Bononiensi episcopo, ecclesiae vestrae et aliis ecclesiis vestris quas praediximus, videlicet ut cum omnibus rebus suis tam mobilibus quam immobilibus ab omni conditione et servitio et tributo tenentium ab episcopo tam monachorum et clericorum, quam laicorum, vel alicujus tam magnae quam parvae personae dominio praeter episcopale jus liberae sint penitus et quietae, [Col. 1159C] ratas habemus et firmas, easque perpetuis temporibus illibatas manere censemus. Liceat quoque vobis clericos et laicos e saeculo fugientes liberos et absolutos ad conversionem recipere, et in vestra ecclesia absque contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum, post factam in eo loco vestro professionem, fas sit de eodem loco absque licentia prioris sui, nisi obtentu arctioris religionis discedere; discedentem vero sine communium litterarum cautione, nullus audeat ipsum retinere. Si vero discesserit, et a vobis commonitus, redire contempserit, fas sit tibi, fili prior, tuisque successoribus sicut praefatus Bononiensis episcopus statuit, ipsum a divinis [Col. 1159D] officiis interdicere. Interdictum vero nullus abbas aut praelatus Bononiensis episcopatus contra statutum ejusdem episcopi infra episcopatum ipsum recipere audeat. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Ad haec ordinationes clericorum vestrorum a quo malueritis catholico episcopo suscipiendi liberam vobis concedimus facultatem, sicut memoratus episcopus facultatem ipsam vobis per scriptum authenticum noscitur indulsisse. Fructuum quoque vestrorum undecunque de episcopatu Bononiensi [Col. 1160A] advenientium decimas vobis confirmamus, sicut eaedem decimae sunt ab eodem episcopo ecclesiae vestrae provida circumspectione concessae.
- Decernimus ergo, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Joannes presb. card. Sanctorum Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- Ego Albertus presb. card. tit. Sancti Laurentii in Lucina.
- Ego Boso presb. card. Sanctae Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Joannes presb. card. tit. Sancti Marci.
- Ego Petrus presb. card. tit. Sanctae Susannae.
- Ego Jacobus diaconus card. Sanctae Mariae in [Col. 1160B] Cosmedin.
- Ego Cinthius diacon. card. Sancti Adriani.
- Ego Hugo diac. card. Sancti Angeli.
- Ego Laborans diaconus card. S. Mariae in Porticu.
Datum Anagniae per manum Gratiani, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, X Kal. Februarii, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno 1177, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XVIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ARNALDO, abbati monasterii Sanctae Mariae Eberbacensis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse praesidium, etc. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium Beatae Dei genitricis semperque Virginis Mariae, in quo divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus. Inprimis siquidem statuentes [Col. 1160D] ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam atque institutionem Cisterciensium fratrum in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter teneatur et observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium inpraesentiarum juste et canonice possidet, etc.
( Eorum possessiones enumerat. )
Sane laborum vestrorum quos propriis manibus aut sumptibus colitis sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus omnino a vobis decimas praesumat exigere. Liceat quoque vobis clericos et laicos e saeculo fugientes, liberos et absolutos ad conversionem recipere, et in vestro monasterio absque [Col. 1161A] contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper, ut nulli fratrum vestrorum post factam in loco vestro professionem, fas sit de eodem loco absque licentia abbatis sui discedere, discedentem vero sine communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna sollicitudine providere volentes auctoritate apostolica prohibemus, ut infra clausuras locorum seu grangiarum vestrarum nullus violentiam vel rapinam, sive furtum committere, aut ignem apponere, seu hominem capere vel interficere audeat.
Decernimus ergo, etc.
( Sequuntur subscriptiones ut in bulla superiori. )
Datum Anagniae per manum Gratiani, S. Romanae Ecclesiae subdiaconi et notarii, VII Kal. Februarii, [Col. 1161B] indict. VI, Incarnationis Dominicae anno 1177, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XVIII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PETRO abbati et capitulo Casinensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Bonae memoriae V[ivianus] ( al. M[alfredus]) quondam Praenestinus episcopus, sicut vir providus, circumspectus et timoratus recognoscens a quo et [Col. 1161C] per quem, post Deum, habuerit ea quae habuit, nobis tabulam auream quam a vestro monasterio comparaverat, in ultima voluntate reliquit. Nos autem mirificum et deliciosum opus ejusdem tabulae diligenter attendentes et considerantes quod, cum fuerit monasterii vestri, convenientius et salubrius erat ut eidem monasterio quam aliis donaretur. Tabulam vestram pro honore vestro et salute nostra, et praedicti episcopi, et pro reverentia B. Benedicti, monasterio vestro donamus, sub distinctione anathematis prohibentes, ne quis eam titulo venditionis, donationis, vel pignoris, aut alio quolibet modo, ab eodem monasterio auferre, vel alienare praesumat, sed jugiter ad honorem vestri [Col. 1161D] et B. Benedicti et ad decorem ejusdem monasterii, inibi conservetur. Ut autem excommunicatio quam inde facimus, omnibus innotescat, litteras istas volumus et mandamus, cum eadem tabula, donec duraverint, esse.
Datum Anagniae, III Kal. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HUGONI episcopo et dilectis filiis canonicis Terracinae, tam praesentibus quam futuris, in perpetuum, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad laudem et gloriam Salvatoris nostri Jesu [Col. 1162A] Christi, nec non ad ipsarum ecclesiarum tam in spiritualibus, quam temporalibus profectum. . . . ea quae utili et honesta provisione statuuntur apostolica nos convenit auctoritate firmare, ut cum fuerint. . . . . per apostolica. . . . . . roborata in suo statu illibata et inconcussa permaneant, et in divinae majestatis obsequio multipliciter augeantur. . . . . Rescripto, quod nobis, frater episcope, destinasti, et ex relatione Petri et Leonis canonicorum vestrorum, id ipsum plene intelleximus, quod tu attendens. . . . . dignum esse, quod quilibet clericus ipsius ecclesiae in propria domo tanquam laice vivebat emolumentum in nullum, vel modicum consequi posset. . . . . constituisti statuens, ut ibi non plures vel pauciores sexdecim canonicis esse [Col. 1162B] debeant, quibus omnes antiquas possessiones. . . vineas, hortos, piscarias, molendina communia, et . . . . piscariam quae dicitur Strunzola. . . . tuo, et totius capituli alius de eadem ecclesia, vel aliunde idoneus ordinetur, et is qui substituendus futurus. . . . . . . subdiaconus recipiatur. Statutum est insuper, ut vos vel successores vestri possessiones acquisitas vel acquirendas potestatem . . . . . . nonnullis casibus, quos canones sacri describunt, nempe terrulas, vineolas, et domunculas, quarum pretium in utilitatem Ecclesiae. . . . ordinatum est etiam ut vos, filii canonici, cum episcopo comedentes insimul dormiatis, quatenus Domino devotius. . . . servire possitis. Statuimus [Col. 1162C] praeterea ut tu, frater episcope, sex tantum famulos habeas nempe cellarium, pistorem. . . . . canonicis fideliter serviant. De jure autem episcopali sex equitaturas habeas, et vos, filii canonici, duas, de redditu molendinarum ematis quae ad servitium canonicae deputetis, et tam equitaturae ipsae, quam episcopus de communi nutriantur. Ad regimen. . . . . . ex vobis, filii canonici, proponantur, quorum unus interiorem curam, alius vero regat exteriorem. Nihilominus quod piscariae et molendina. . . . . . . episcopi, et canonicorum pro vestimentis et calceamentis agricolarum distribuantur. Praeterea. . . . . . suo. . . . . praedecessor tuus ad manus vestras retinuistis eidem canonicae contulisti, in qua per unum de sacerdotibus officiis divinis, seu per [Col. 1162D] . . . . . Domino, ac jugiter serviant. Ad haec quisque vestrum, filii canonici, operam unam in lino cum bobus ecclesiae in possessionibus ejusdem pro vestimentis. . . . . . debeat, quam cum propriis expensis recolligat, et procuret. Ut igitur, quae dicta sunt in sua constitutione et ordinatione perpetuis temporibus firma. . . . . ea sedis apostolicae auctoritate roboramus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Liberam quoque electionem episcopi vestri. . . . . volumus sine quolibet impedimento habeatis, statuentes, ut nullus ibi qualibet subreptionis astutia vel violentia. . . . . communi consensu, vel pars sanioris consilii secundum Dei timorem provideritis eligendum.
Datum. . . . . per manum Alberti, sanctae Romanae [Col. 1163A] Ecclesiae presb. card. et cancellarii, VIII Kal. Martii, indict. II, Incarnationis Dominicae 1177, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XIX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri COLONO, Lincopiensi episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis, in perpetuum, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex injuncto nobis apostolatus officio fratres et coepiscopos nostros tam vicinos, quam longe positos [Col. 1163B] sincero charitatis affectu debemus diligere, et ecclesiis quibus Deo militare noscuntur, patrocinio ejus uberius nutriantur, et in suis rationabilibus petitionibus exaudiantur. Quapropter, venerabilis in Christo frater episcope, tuis justis postulationibus annuimus, et praefatam ecclesiam Lincopiensem, cui auctore Deo praeesse dignosceris, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, procurante Domino, poterit adipisci, firma [Col. 1163C] tibi tuisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Mansionem in Lincopia cum appendiciis suis, Munkabodha cum appendiciis suis, Normalosa cum appendiciis suis, mansionem juxta Skeninghiam cum appendiciis suis, Forsa cum appendiciis suis, mansionem in Hesleby cum appendiciis suis, mansiones in Olandia cum appendiciis suis, mansiones in More cum appendiciis suis, in Niudhungis, Kepstachd cum appendiciis suis, Wydesrydh cum appendiciis suis, in Finvedh, Lokarydh cum appendiciis, Skoparydh cum appendiciis suis, Kens cum appendiciis suis, Westruse cum appendiciis suis, Buddathorp cum appendiciis suis; in Thwetum Tyrkilsthorp cum appendiciis suis.
[Col. 1163D] Decernimus ergo, etc.
Datum Laterani per manum Alberti, sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii. XVI Kal. Aprilis, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno 1177, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XIX.
Cum bonae momoriae W[illelmus] quondam Portuensis episcopus candelabra XXIV et cuppam argenteam [Col. 1164A] XIV marcarum, deauratam intus et extra, apud Lemovicensem ecclesiam deposuerit, volumus et mandamus ut per nuntium tuum providum et discretum, a dilectis filiis nostris decano, archidiacono et canonicis ejusdem ecclesiae, vel etiam ab abbate Sancti Martialis, haec et alia, si qua de bonis ejusdem episcopi apud eos sunt, ex parte nostra quantocius requiri facias, recepta nobis deferas, si debueris ad nos redire; aut si non es ad nos quantocius rediturus, apud dilectum filium nostrum abbatem Sancti Germani Parisiensis eadem ponere [ f. ea deponere] non postponas. Nos enim eis dedimus in mandatis ut tibi vel certo nuntio tuo praescriptam cuppam, candelabra et alia, si qua de bonis praedicti [Col. 1164B] episcopi sunt apud eos, non differant assignare.
Datum Laterani, VI Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis JACOBO, archidiacono, et canonicis Reginae Ecclesiae, tam praesentibus quam futuris canonice substituendis N. P. P. M.
Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum impertiri suffragium. Eapropter, dilecti in Domino [Col. 1164C] filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam Ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes, etc., haec propriis duximus exprimenda vocabulis: Curtem Sancti Stephani cum omni honore, plebem ipsius cum integritate suae dignitatis, terram de Civitate, sitam in plebe Quarantule, terram, quae vobis pertinet in loco Trecentula, decimas quatuor mansorum in loco Fabrica, decimas Nuvellarie et plebem ipsius, cum omnibus ad eamdem plebem integre pertinentibus; terram quae vobis pertinet in loco Campagnola, et totum quod habetis in curte Canole, et [Col. 1164D] quidquid vobis pertinet in curte Corrigie, et quod detinet Joannes Burdonus in Curviatico juris canonicae vestrae, et mansum Moronis qui est in Nuvellaria, mansum Bazoarii qui est positus in curte Nova; terram Fredulfini de Gurgo, mansum positum in Bagnolo, et quidquid detinent Ildebrandi in Massenzatico; duos mansos in loco qui dicitur Pinizo, et unum in loco qui dicitur Magnum Casale: curtem Ripae Altae cum plebe ejus et cum decimis suis; terram quam detinetis in Cubiliolo et in Mutilena; mansum in Albineto, mansum in Alliano, mansos positos in Querzola, mansum positum in Castelliunculo prope castrum Gipsi, et quamdam terram prope arcem Timberti, curtem Masse cum omni sua integritate; curtem de Campilia cum [Col. 1165A] omnibus ad eamdem curtem integre pertinentibus; curticellam quoque de Villa, et villam quae vocatur Visiliaco, et quidquid vobis pertinet in loco qui dicitur Goa, et mansum positum in Minotio, et quod vobis pertinet in Castellis, et in Montebluto et in Gasulis; decimas de Gavassa et decimas in Runcoris ejusdem Gavasse in Manipulis: et ea quae ibidem a Gerardo Rangono acquisistis; praeterea decimas civitatis vestrae, ac pertinenti ipsius, sicut de antiqua consuetudine et jure canonico detinetis: oblationes quoque fidelium tam in missis vivorum quam defunctorum, sive praesente episcopo sive absente, et in urbe et extra; oblationes etiam consecrationum ecclesiarum episcopatus vestri, tam infra urbem quam extra, sicut eas rationabiliter [Col. 1165B] consuevistis habere, et nunc habere noscimini. Insuper omnia quae pertinent ad officium et beneficium archipresbyteratus, archidiaconatus, praepositurae, atque magistri scholarum ejusdem Ecclesiae.
Decernimus ergo, etc.
Datum Laterani per manum Alberti, S. Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, Nonis Aprilis, indict. XI, Incarn. Domin. ann. 1178, pontificatus vero D. Alexandri papae III anno XIX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis WILLELMO, decano Sancti Audomari, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, canonicam vitam professis in perpetuum.
. . . Felicis recordationis Innocentii, et Adriani Romanorum pontificum, vestigiis inhaerentes, praescriptam ecclesiam Sancti Audomari, in qua divino mancipati estis obsequio, ubi videlicet venerandum corpus ejus requiescere creditur, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. . . . . De redditibus sane et praebendulis ad hospitale pauperum spectantibus decernimus ut his, qui eas ad praesens percipiunt [Col. 1165D] decedentibus, nec clericis, nec laicis a praeposito, decano vel capitulo, vel quoquam alio concedantur, sed soli mensae pauperum in hospitali, cum vacaverint, deputentur, eidem usui perpetuo serviturae. . . . .
Obeunte vero praeposito vel decano ecclesiae vestrae, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem providerint eligendum. . . . .
Bonas vero consuetudines et rationabiles hactenus in vestra ecclesia conservatas pagina praesenti firmamus, et novas atque indebitas imponi ab aliquo vobis contradicentibus prohibemus. Subpraepositum sane, magistrum scholarum, pistorem, [Col. 1166A] cellerarium, et cocum, ministros vel officiales ejusdem ecclesiae, decanus sicut moris est, communicato consilio canonicorum in eadem villa manentium et cum eorum assensu statuat. Qui non sint quasi possessores, sed annuatim permutabiles, ut canonicis visum fuerit expedire.
Custos vero, qui minister dicitur, in potestate praepositi, decani et capituli semper, propter ornamenta ecclesiae qui in ejus potestate sunt, maneat ordinandus. Si autem in aliquo praedicti ministri excesserint, a decano et capitulo, sicut est consuetudinis Ecclesiae, corrigantur.
Statuimus insuper, ut sicut a bonae memoriae primo Milone Tervanensi episcopo statutum est, Morinensis episcopus in Audomarensi ecclesia et praepositus [Col. 1166B] Audomarensis in Morinensi, fiat obtentu praebendae canonicus. Ita videlicet ut in perpetuum per decessus singulos personarum novus successor, sive praepositus ab episcopo, sive episcopus a praeposito sine dilatione, salvo tamen jure anniversarii de praebenda investiatur defuncti; nec propter hoc ad capituli vestri consilium admittatur episcopus.
Datum, etc., XVI Kal. Maii, anno 1178.
ALEXANDER episcopus, servus servorum, etc.
Quanto specialius Ecclesia vestra nobis est nullo mediante subjecta, tanto propensius ejus juri providere compellimur, ne super his quae rationabiliter noscitur possidere, processu temporis indebita molestatione gravetur. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris postulationibus justis clementer annuimus, et ecclesiam vestram, in qua estis divino obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, [Col. 1166D] oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Praeterea prioratum Sanctae Mariae de Nazara cum omnibus pertinentiis suis, et prioratum S. Trinitatis de Lentona, cum omnibus pertinentiis suis, sicut eosdem prioratus Ecclesia vestra canonice possidet, et de donatione praedicti prioratus Sanctae Mariae in scripto authentico continetur, vobis et eidem Ecclesiae auctoritate apostolica confirmamus.
Decernimus ergo, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Joannes presbyter cardinalis SS. Joannis et Pauli tit. Pas.
- [Col. 1167A] Ego Bozo presbyter cardinalis S. Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Petrus presbyter cardinalis tit. S. Susannae.
- Ego Vivianus presbyter cardinalis tit. S. Stephani in Coelio monte.
- Ego Jacobus diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmidin.
- Ego Ardicio diaconus cardinalis S. Theoderici.
- Ego Cincius diaconus cardinalis S. Adriani.
- Ego Laborans diaconus cardinalis S. Mariae in Porticu.
- Ego Rainerius diaconus cardinalis S. Georgii ad Velum Aureum.
Datum Laterani, per manum Alberti S. R. E. [Col. 1167B] presbyteri cardinalis et cancellarii, XV Kal. Mai, indict. XI, Incarnat. Domini anno 1178, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XIX.
Cum venerabili fratri nostro Richardo, Cantuariensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, olim dederimus in mandatis ut dilecto filio nostro electo Sancti Augustini in monasterio suo, quod ad jurisdictionem Romanae Ecclesiae nullo mediante pertinet, munus benedictionis non differret aliquatenus [Col. 1167C] impertiri, ex eo quod archiepiscopus hoc exsequi recusavit, de jure potuissemus eidem electo benedictionem ipsam per nos, vel etiam per alium, qui nobis non ita de facili contradiceret, exhiberet. Volentes autem in eo adhuc obedientiae virtutem plenius experiri, post longam disceptationem quam idem archiepiscopus in praesentia nostra per nuntios suos contra ipsum electum super controversia benedictionis habuit, quae de communi fratrum nostrorum consilio per definitivam sententiam ita decisa est, quod Cantuariensis archiepiscopus ipsum et successores suos in monasterio Sancti Augustini absque exactione, obedientiae contradictione postposita, benedicat, ex consueta et abundanti sedis apostolicae benignitate eumdem electum pro munere [Col. 1167D] benedictionis ad memoratum archiepiscopum duximus remittendum. Attendentes igitur labores et expensas quas idem monasterium super hoc jam longo tempore sustinuit, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et in virtute obedientiae injungimus, quatenus, si memoratus archiepiscopus infra terminum nostris litteris constitutum, eumdem electum, sicut a nobis definitum est, benedicere distulerit, tu nostra fretus auctoritate, omni excusatione, contradictione et appellatione cessante, quam citius super hoc fueris requisitus, id efficere non moreris nullo decreto nostro, vel alterius, quo praeceptum sit appellationi deferendum, impediente, nullis etiam litteris obstantibus a nobis impetratis vel impetrandis, nulla exceptione, [Col. 1168A] quo minus vel tardius mandatum nostrum adimpleas, resistente.
Data Laterani XV, Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ROGERO electo, et fratribus Sancti Augustini Cantuariensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Recepta olim querimonia ex parte vestra, quod [Col. 1168B] venerabilis frater noster Cantuariensis archiepiscopus, apostolicae sedis legatus, tibi, fili electe, in monasterio vestro quod ad jurisdictionem Romanae Ecclesiae nullo mediante pertinet, nollet benedictionem impendere, eidem archiepiscopo apostolicis scriptis dedimus in mandatis, ut vel te, fili electe, in praescripto monasterio absque exactione professionis benediceret, aut usque ad festum purificationis proxime praeteritum per se aut per sufficientem responsalem suum nostro se conspectui praesentaret; cumque tam tu, fili electe, quam dilecti filii nostri magistri Gerardus Pucella et magister Petrus Blesensis procuratores ejusdem archiepiscopi, ad nostram pro causa ipsa venissetis praesentiam, [Col. 1168C] et longam disceptationem coram nobis habuissetis ad invicem, illis asseverantibus, quod in ecclesia Cantuariensi ab archiepiscopo benedici, et obedientiam ei praestare deberetis, vobis quoque contra proponentibus, quod in monasterio vestro benedictionem sine exactione obedientiae deberet ostendere. Nos inspectis antiquis privilegiis ecclesiae vestrae, et praecipue privilegio beati Augustini Cantuariensis archiepiscopi quod monasterio vestro indulsit; consideratis quoque scriptis piae recordationis praedecessorum nostrorum Anastasii et Adriani Romanorum pontificum, quibus idem archiepiscopus videbatur inniti; cognito etiam quod sanctae memoriae pater et praedecessor noster Eugenius papa Theobaldo quondam Cantuariensi archiepiscopo [Col. 1168D] episcopo injunxisset, ut Sylvestro quondam electo monasterii vestri, benedictionis in eodem monasterio munus impenderet, ita quod ab eo professionem obedientiae non postularet. Te ab impetitione ipsius archiepiscopi communicato fratrum nostrorum consilio absolvimus, statuentes ut Cantuariensis archiepiscopus te et successores tuos in monasterio vestro absque exactione, obedientiae contradictione postposita benedicat. Ut autem haec nostrae definitionis sententia perpetuis temporibus inviolabiliter observetur, eam auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti pagina communimus. Nulli ergo omnino hominum, etc.
Datum, etc.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri archiepiscopo apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum dilecti filii nostri, electus Beati Augustini Cantuariensis et magister G. Pucella, et magister P. Blesensis clerici tui, pro causa quae inter te et eumdem electum vertebatur super benedictione illi exhibenda, nostro se conspectui praesentassent, et in audientia nostra tam pro te quam pro altera parte multa varia et diversa allegata fuissent, nos inspectis privilegiis Romanorum pontificum ecclesiae [Col. 1169B] Beati Augustini indultis, et praecipue privilegio quod beatus Augustinus Cantuariensis archiepiscopus monasterio illi concessit; consideratis quoque scriptis piae recordationis Anastasii et Adriani Romanorum pontificum quibus videbaris inniti. Cognito etiam quod sanctae memoriae pater et praedecessor noster Eugenius papa Theobaldo quondam Cantuariensi archiepiscopo injunxisset, ut Silvestro quondam electo monasterii S. Augustini benedictionis munus impenderet, ita quod ab eo professionem non postularet, electum ipsum ab impetitione tua et successorum tuorum, communicato fratrum nostrorum consilio, absolvimus, statuentes ut archiepiscopus Cantuariensis, qui pro tempore fuerit, [Col. 1169C] electum in ecclesia B. Augustini, absque exactione obedientiae, de caetero benedicat. Ideoque fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, et in obedientiae virtute praecipimus, quatenus praedictum electum in monasterio suo nulla exacta obedientia benedicas. Quod si infra triginta dies postquam exinde requisitus fueris ipsum benedicere forte nolueris, venerabili fratri nostro Wigorniensi episcopo dedimus in mandatis ut eum nullius contradictione vel appellatione obstante auctoritate fretus apostolica benedicat.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GUIDONI Cephaludensi episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis, in perpetuum.
Ex injuncto nobis apostolatus officio, etc. Quapropter, venerabilis in Christo frater episcope, tuis justis postulationibus clementer annuimus et Cephaludensem Ecclesiam, cui auctore Deo praeesse dignosceris, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus. Statuentes ut quascunque possessiones et quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, [Col. 1170A] largitione regum vel principum, oblatione fidelium, vel aliis justis modis, praestante Domino poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus, et illibata permaneant. De quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Civitatem ipsam Cephaludensem (sicut ab illustribus regibus Siciliae concessum est) cum omnibus pertinentiis suis, casale de Pollina cum omnibus pertinentiis suis, quidquid nobilis mulier Adelesia, neptis bonae memoriae Rogerii quondam illustris regis, eidem ecclesiae rationabiliter contulit, sicut in scriptis authenticis exinde factis continetur, beneficia Collisani, Calatavuturi, Politii et Mistrectae, ecclesiam S. Nicolai de Malvicini, sicut Joannes de Bruccato tenuit cum omnibus possessionibus, [Col. 1170B] et pertinentiis suis, ecclesiam S. Nicolai de Camerata, quae est in loco Politii cum omnibus possessionibus, quae Tertiariae nuncupantur, ac ecclesiam S. Luciae de Syracusa cum casalibus et pertinentiis suis, ecclesiam S. Mariae de Camarata cum omnibus possessionibus et pertinentiis suis, ecclesiam S. Mariae de Gibilmanna cum omnibus possessionibus et pertinentiis suis, ecclesiam S. Conis de Grastera cum omnibus possessionibus et pertinentiis suis, ecclesiam Sancti Joannis de Roccella cum omnibus possessionibus et pertinentiis suis, ecclesiam Sancti Salvatoris de Capiccio cum omnibus possessionibus et pertinentiis suis. Nihilominus etiam dioecesim cum decimis et [Col. 1170C] omni jure episcopali, quemadmodum commissae tibi ecclesiae concessa est, eidem ecclesiae auctoritate apostolica confirmamus, praenominatam videlicet civitatem Cephaludensem cum omnibus pertinentiis suis, Alcusam cum suis, Gratterium cum suis, Roceam Atini cum suis, Thusam cum suis, Pollinam cum suis et ut flumen Tortae incipit, et ad mare descendit usque ad Cephaludum.
Statuimus praeterea et per hujus scripti paginam stabilimus ut prior S. Gregorii de Grattera, et ecclesiae quae sunt in dioecesi constitutae, occasione temporalis obsequii in quo aliis respondere noscuntur, tibi in spiritualibus obedientiam non audeant denegare. Praeterea justas donationes ab illustris recordationis Rogerio et Guillelmo, regni Siciliae regibus, [Col. 1170D] praescriptae ecclesiae factas, ratas et firmas habemus, et eas auctoritate apostolica roboramus. Ad haec immunitates et libertates rationabiles a praenominatis illustribus Siciliae regibus tibi successoribusque tuis concessas vobis praesenti privilegio confirmamus. Statuimus etiam ut nulli archiepiscopo et episcopo te et domum tibi commissam indebitis et inconsuetis vexationibus seu gravaminibus liceat fatigare. Adjicimus et auctoritate apostolica indicimus, ne cui ecclesiae tuae canonicos, sive conversos liceat absque consensu tuo vel successorum tuorum ad conversionem suscipere, nisi forte ad arctiorem voluerit Regulam transire. Constitutionem quoque quam de sacerdotibus loco defunctorum canonicorum instituendis de communi consilio [Col. 1171A] et assensu capituli tui pro decedentium salute fecisse dignosceris, ratam habemus et firmam, eamque auctoritate apostolica confirmamus. Prohibemus autem, ut infra episcopatum tuum nullus ecclesiam vel oratorium absque assensu tuo, vel successorum tuorum denuo aedificare audeat, salvis privilegiis Romanorum pontificum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, etc. Salva sedis apostolicae auctoritate et Messanensis archiepiscopi canonica reverentia. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Ubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Joannes presb. card. Sanctorum Joannis et [Col. 1171B] Pauli tit. Pammachii.
- Ego Boso presb. card. tit. S. Theodori.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Susannae
- Ego Jacobus diac. card. Sanctae Mariae in Cosmedin.
- Ego Adrianus diac. card. tit. S. Theodori.
- Ego Sancius diac. card. tit. S. Adriani.
- Ego Liberius diac. card. S. Mariae in Porticu.
- Ego Dianerius [Rainerius] diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
Datum Romae apud S. Petrum per manus Alberti, sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, VII Kal. Maii, indict. XI, anno Incarnationis Dominicae 1178, pontificatus vero domni [Col. 1171C] Alexandri papae III anno XIX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis canonicis S. Euphemiae de Insula Cumana, salut. et apost. bened.
Authenticum scriptum inspeximus, per quod nobis innotuit bo. me. L. Cumanum episc. statuisse ut saltem duobus temporibus anni, ab Adventu videlicet Domini usque ad Natalem, et per totam Quadragesimam deberetis insimul convenire et [Col. 1171D] instantius debitum Domini famulatum impendere; et ut possitis melius adimplere, quasdam decimas pia vobis consideratione concessit, et tot fratres in ecclesia vestra statuit congregandos, quot eaedem decimae duabus quadragesimis anni, et si fieri posset, Dominicis et festivis diebus ad victum percipiendum sufficerent, nec aliquem in congregationem vestram sine fratrum electione tempore quolibet assumendum. Nos itaque constitutionem ejus in hac parte, sicut a praefato episcopo circumspecta providentia facta dignoscitur, prohibemus praesumptione quorumlibet violari, et decimas ipsas, sicut eas de concessione praedicti episcopi canonice [Col. 1172A] possidetis, vobis et Ecclesiae vestrae auctoritate apostolica confirmamus. Praeterea praesenti scripto arctius interdicimus ne quis unitatem et fraternitatem vestram pro eo quod castrum dirutum est, in quo consueveratis moram habere, aut hostilitatis obtentu dividere, seu bona vel capellas vestras auferre, vel diminuere audeat, sed et omnia, sicut ea de jure tenebatis ante destructionem castri, a vobis amodo decernimus possidenda. Adjicimus insuper ut si ecclesiam vestram ad locum aliquem vestrae plebis transferri, vel in loco ubi fuerat reaedificari contigerit, nihilominus privilegia antiquae ecclesiae, indultas possessiones, institutiones et rationabiles consuetudines habeatis quas in antiqua ecclesia commeruistis habere, nec ultra constitutum et consuetum [Col. 1172B] numerum, duodecim videlicet fratrum, aliquis vobis superponatur, nisi possessiones in tantum augeantur, quod fratrum numerus merito debeat adaugeri. Ordinationes quoque plebis vestrae, sicut eas rationabiliter hactenus habuistis, vobis duximus nihilominus confirmandas. Nulli ergo omnino hominum liceat, etc.
Datum Romae apud S. Petrum VII, Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 1172C] filiis JOANNI presbytero cardinali Sanctorum Joannis et Pauli et Ecclesiae beati Petri archipresbytero, atque caeteris ejusdem ecclesiae canonicis, tam praesentibus quam futuris, canonice substituendis, in perpetuum.
Beatorum Petri et Pauli tam eminens est, tam gloriosa societas, ut ambo sint doctores gentium, auctores martyrum, principes sacerdotum. Et cum inter universos apostolos, peculiari quadam praerogativa praecellant, aequalitatis ( al. aequatis ) in coelo meritis disparitatem non sentiunt. Petro ab ipso Salvatore nostro Domino Jesu Christo claves regni coelorum sunt commissae; Paulus a Deo electus est ut de multitudine gentium regnum coelorum impleat [Col. 1172D] sua praedicatione; Petrus petra est et fundamentum fidei, et ne ruamus, in soliditate nos firma sustentat. Paulus ne pravo haereticorum dogmate vulneremur, moralitatis honestate, et invincibili ratione fidei nos armat; Petrus principatum tenens ex potestate ligat et solvit; Paulus diligens praedicator, ne quid reprehensibile, vel ligatione dignum in nobis appareat, mirabili nos exhortatione praemunit; Petrus firmamentum nostrum est, ac domus fortitudinis, et in fide ejus plantati et radicati sumus; Paulus vas electionis praedestinatos a Deo, et electos coelestis tubae sonoritate vocavit et pro nobis sine intermissione orans, ne a fide et veritate [Col. 1173A] deviemus, apud Deum interveniendo nos protegit. Cum igitur hi duo maxima luminaria, Dei Ecclesiam illustrantia pari et amicabili splendore et fraterno amore praefulgeant, aequitatis et justitiae ratio persuadet ne nos, qui, licet indigni Christi vices in terra agimus, et in ejusdem Apostolorum principis cathedra residere conspicimur. Domesticam Beati Petri familiam paterno diligamus affectu et pia eam provisione in suis necessitatibus adjuvemus. Hujus itaque rationis debito provocati, dilecti in Domino filii, ad exemplar patrum et praedecessorum nostrorum sanctae memoriae Eugenii et Adriani Romanorum pontificum, quartam partem omnium oblationum, quae de altari ejusdem beati Petri apostoli, et tam de Arca, quam de omnibus [Col. 1173B] ministeriis ipsius ecclesiae, praeter de ministerio beati Leonis proveniunt, vobis ex consensu fratrum nostrorum episcoporum et cardinalium, sedis apostolicae auctoritate concedimus, et praesentis scripti pagina confirmamus, ita videlicet, ut semper, cum volueritis, facultatem liberam habeatis eamdem oblationem in vestris manibus retinendi atque custodiendi, seu aliis quibus volueritis cum nostro atque nostrorum successorum consensu vendendi; salva in omnibus aliis et retenta in nostris, et successorum nostrorum manibus ipsius ecclesiae libera dispositione atque custodia. Hoc autem ideo facere dignum duximus, ut vos die ac nocte studiose in Dei laudibus desudantes tam in missarum celebratione, quam in matutinis, et aliis Horis pro vivorum [Col. 1173C] ac defunctorum salute, diligentia et honestate decantandis, praedictam B. Petri ecclesiam obsequio debito veneremini, et Dei fideles apostolorum limina devotione debita visitantes, locum ipsum in majori devotione et veneratione semper habeant.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat hujus nostrae concessionis paginam temerario ausu infringere, seu quibuslibet modis perturbare. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Boso presb. card. Sanctae Pudentianae tit. Pastoris.
- Ego Joannes presb. card. tit. Sancti Marci.
- [Col. 1173D] Ego Petrus presb. card. tit. Sanctae Susannae.
- Ego Vivianus presb card. tit. Sancti Stephani in Coelio monte.
- Ego Jacobus diac. card. Sanctae Mariae in Cosmedin. Sancti Theodori.
- Ego Ardicio diac. card.
- Ego Cinthius diac. card. Sancti Adriani.
- Ego Hugo diac. card. Sancti Angeli.
- Ego Laborans diac. card. S. Mariae in Porticu.
- [Col. 1174A] Ego Rainerius diac. card. Sancti Georgii ad Velum Aureum.
Datum Romae, apud S. Petrum, per manum Alberti, sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, II Kal. Maii, indict. XI, Incarnationis Dominicae anno 1777 [Col. 1173D] Pro 1177, legendum oportet 1178, tum quia in anno 1177 Roma aberat Alexander III, ut videre est apud Pagium; tum etiam quia annus XIX pontificatus ejusdem Alexandri auspiciatur die 7 seu 20 Septembris anni 1177, ac desinit die 6 vel 19 Septembris anni 1178. Igitur dies ultima Aprilis anni decimi noni pontificatus Alexandri optime alligatur [Col. 1174D] anno 1178, et cum anno 1177 difficile componitur. Accedit quod indict. XI huic diplomati ascripta, concurrit cum anno 1178. , pontificatus vero domni Alexandri papae tertii anno XVIII
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri BERNONI Magnopolitano [Col. 1174D] Magnopolis in Ponto, a Pompeio Magno restituta; Eupatoria primum a Mithridate, ejus conditore, dicta; nunc Tchรฉnikรจh. episcopo, [Col. 1174B] ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.
Benedictus Deus in donis suis, et sanctus in omnibus operibus suis, qui Ecclesiam suam nova semper prole fecundat, et Ecclesiae terminos fidelium praedicatorum verbo dilatans, in sagenam fidei barbaras etiam nationes sua trahere miseratione non cessat, ita ut, juxta verbum prophetae, in cubilibus in quibus prius dracones habitabant, et strutiones, seminantibus bonis praedicatoribus, te gratia sancti Spiritus irrigante, oriatur viror calami et junci (Isa. XXXV, 7) . Ex ejus utique munere qui omnes homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire (I Tim. II, 4) , quod venerabilis in Christo Berno, ad praedicandum paganis et seminandum [Col. 1174C] verbum fidei episcopus institutus, exposuisti te ipsum laboribus et periculis, et attendens, quod Christus pro nobis mortuus est, ut et qui vivit, jam non sibi vivat, sed ei qui pro nobis mortuus est et resurrexit (II Cor. V, 15) : in anxietatibus multis sparsisti semen divini verbi et erogasti talentum tibi creditum ad usuram et gentes plurimas quae ignorabant Dominum, veritatis lumine illustrasti et reduxisti ad cultum Dei, quae ante captivi laqueis diaboli tenebantur.
Nunc igitur quoniam veniens ad nos cum multo labore a sede apostolica postulasti ut episcopalem sedem in loco qui dicitur Zuerin auctoritate sacrosanctae Romanae, cui Deo auctore deservimus, Ecclesiae [Col. 1174D] confirmemus: nos postulationi tuae grato concurrentes assensu pontificalem cathedram in eodem loco perpetuo manere statuimus, et ei subscripta loca dioecesana lege futuris deinceps temporibus decrevimus subjacere.
Videlicet claustrum et ecclesias aedificatas vel aedificandas per provinciam ducis Henrici, quae provincia a Zuerin ex una parte usque Vepro pergit, a Vepro vero tendit per Murz et Tolonze perveniens [Col. 1175A] usque Groswin et Ponem fluvium. Item ex altera parte Zuerin per maritima Bujani insulam, ipsam Rujam insulam dimidiam includens pervenit usque ad ostium Pene praedicti fluminis. Ex dono praedicti ducis partem insulae Zuerin secundum distinctionem ipsius ducis, molendinum unum, et aliam insulam, in Sadelbande villam unam; ex altera parte Albiae villas II. Circa locum Sturizche alias duas villas; de terra Bribeslai insulam quae dicitur Sanctae Mariae et villam Clive cum aliis X villis in Ylo; castrum Butislo cum terra altimenti, et IV villas in deserto Nohum, alias V villas circa Warin usque Glambike, et ultra Nivele, Wolchza, pleno consensu praedicti principis Pribeslai, cum omni justitia et utilitate; villam Sancti Godeardi, quae [Col. 1175B] prius Goderach dicebatur, ex dono Casemari, principis Christianissimi, terram quae dicitur Pitina et villam unam nobilem in Barth, II villas prope Demin, et I in Circipene. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant.
Decerminus ergo, etc.
Datum Romae apud S. Petrum per manum Alberti, sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, indict. XI, Incarnationis Dominicae anno 1177 [1178], pontificatus vero domni Alexandri [Col. 1175C] papae tertii anno XIX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis canonicis Bremensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Pervenit ad nos in Ecclesia vestra ab antiquo fuisse provida deliberatione statutum ut, canonico decedente, stipendia praebendae ipsius colligantur per annum et pro debitis ejus vel in pias causas [Col. 1175D] pro salute illius expendantur. Unde quia nostrum est pia et laudabilia statuta firmare, praescriptam constitutionem et consuetudinem ratam habentes et auctoritate apostolica, sicut convenit, confirmantes, universitati vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus quod a praeposito majore vel ab aliquo obedientiario vestro de hac consuetudine ab illo die subtractum est, quo vobis consuetudinem illam Arduicus, quondam archiepiscopus vester, auctoritate pontificali firmavit, occasione et appellatione cessante, faciatis restitui, in causas quas diximus expendendum.
Datum Romae apud Sanctum Petrum Kalendis Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri PHILIPPO, Coloniensi archiepiscopo, ejusque successoribus canonice substituendis, in canonicam memoriam.
Etsi teneamur omnibus fratribus et coepiscopis [Col. 1176B] nostris ex administratione suscepti regiminis apostolicum patrocinium exhibere, his tamen specialiter adesse compellimur, qui sicut dignitate, ita praeeminent et virtute: cum nostrae sollicitudinis debeat et circumspectionis existere, ut universos juxta qualitates personarum et merita respicere videamur. Eapropter, venerabilis in Christo frater archiepiscope, prudentiam et devotionem tuam diligentius attendentes, et tuis petitionibus nostrum facile praebentes assensum, Coloniensem Ecclesiam, cui Deo auctore praeesse dignosceris, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes ut quaecunque bona eadem Ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione [Col. 1176C] fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant.
Praeterea tua, frater archiepiscope, prudentia et devotione pensata, confirmamus tibi ea, quae in privilegiis Patrum et praedecessorum nostrorum habentur: videlicet crucem et pallium, suo tempore suoque loco ferendum; insigne quoque festivi equi, quod a quibusdam vulgo naccum vocatur. Concedimus etiam, et apostolica auctoritate statuimus, ut majus altare ecclesiae tuae uni et vero Deo, in memoriam beatae Mariae virginis, et alterum in memoriam beati Petri apostolorum principis dedicatum, reverenter ministrando procurent septem [Col. 1176D] canonici cardinales presbyteri, induti dalmaticis et mitris ornati, quibus etiam, cum totidem diaconibus et subdiaconibus, ad hoc ministerium prudenter electis, ut utantur sandalibus, indulgenus, sicut a Patribus et praedecessoribus nostris id praedictae Ecclesiae concessum est per authentica privilegia, et hactenus observatum. Insuper etiam auctoritatem et honorem, quem Ecclesia tua hactenus habuisse dignoscitur, apostolici favoris patrocinio confirmamus, videlicet ut, si quando synodus infra tuam dioecesim a Romano pontifice aut a legato ab ejus latere destinato fuerit congregata, priorem locum post ipsum Coloniensis archiepiscopus in synodo teneat, et in proferenda sacrorum canonum auctoritate prior existat: ita tamen, ut, sicut est [Col. 1177A] prior polleat honestate vitae, et gratia meritorum; et cujus annuntiaverit verba, imitetur exempla. Consecrationem quoque regum infra limites tuae dioecesis faciendam, praesentis scripti auctoritate censemus: et ut electio archiepiscopi secundum statuta canonum a filiis praescriptae Ecclesiae celebretur, per hujus scripti paginam duximus statuendum.
Ad haec, monasteria, ecclesias Coloniae positas, et omnia sacra loca, infra et circa urbem Coloniae, ad jurisdictionem Coloniensis Ecclesiae pertinentia; monetam praedictae civitatis, telonium, forum et omne jus civile, sub potestate tua et successorum tuorum; abbatias per diversa loca, villas, vicos et castella, cum omnibus eorum pertinentiis, servis [Col. 1177B] videlicet, ancillis, terris cultis et incultis, aquis, pratis, campis, silvis, forestis: nec non etiam comitia in Westphalia, quae vulgariter Gograrhophe dicuntur, et alodia, Dulberg, Hachen, Marchan, Wassemberg, sicut haec omnia rationabiliter possides, tibi tuisque successoribus auctoritate apostolica confirmamus. Illud quoque statuimus ut, sicut nullus archiepiscoporum tuorum est tibi subjectus, ita etiam tu sub nullo primate debeas esse: salva tamen nobis in te, sicut in caeteris archiepiscopis subjectione, quae apostolicae auctoritati debetur.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, nec ablatas retinere, minuere [Col. 1177C] aut aliquibus vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura: salva in omnibus apostolicae sedis auctoritate. Si qua igitur ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi satisfactione congrua id emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei ac Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine divinae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem Ecclesiae justa servantibus sit pax Domini nostri [Col. 1177D] Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
Locus sigilli.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Joannes presbyter card. Sanctorum Joannis et Pauli tituli Pammachii.
- Ego Boso presbyter cardinalis Sanctae Pudentianae tituli Pastoris.
- Ego Petrus presbyter cardin. tituli Sanctae Susannae.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Hyacinthus diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Cosmedin.
- Ego Arditio diaconus cardinalis Sancti Theodori.
- [Col. 1178A] Ego Cynthius diaconus cardinalis Sancti Adriani.
- Ego Hugo diaconus cardinalis S. Angeli.
Datum Laterani per manum Alberti, sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, XIII Kal. Julii, Indictione undecima, Incarnationis Dominicae anno 1178, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno XIX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis HUGONI, abbati monasterii S. Geremari [Col. 1178B] Flaviacensis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Ad hoc universalis Ecclesiae cura nobis a provisore omnium bonorum Deo commissa est, ut religiosas diligamus personas, et beneplacentem Deo religionem studeamus modis omnibus propagare. Nec enim Deo gratus aliquando famulatus impenditur, nisi ex charitatis radice procedens a puritate religionis fuerit conservatus. Oportet igitur omnes Christianae fidei amatores religionem diligere, et loca venerabilia cum ipsis personis divino servitio mancipatis attentius confovere, ut nullis pravorum hominum molestiis, vel importunis angariis [Col. 1178C] fatigentur. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et ad exemplar Patris et praedecessoris nostri, sanctae recordationis Eugenii papae, praefatum monasterium in quo divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus; imprimis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et B. Benedicti Regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione [Col. 1178D] fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum in quo praescriptum monasterium constructum est cum omnibus pertinentiis ejus. Apud Calvimontem ecclesiam Sanctae Mariae de Alteria cum appendiciis suis, ecclesiam de Serandis cum appendiciis suis, ecclesiam de Jambevilla cum appendiciis suis, ecclesiam Sancti Petri de Guppillariis cum appendiciis suis, et decimis agrorum suorum qui sunt in Silva Leonis; ecclesiam Sepulcri de Villaribus cum appendiciis suis, ecclesiam S. Joannis de Vivariis cum appendiciis suis, ecclesiam Sancti Remigii juxta Claromontem, cum [Col. 1179A] appendiciis suis; ecclesiam Sancti Martini de Brevolio comitis cum appendiciis suis, ecclesiam Sancti Martini de altero Bruolio cum appendiciis suis, villam de Ruatibus cum appendiciis suis; quidquid juris habetis in villa Fulcheriarum, in villa de Gres, in villa Spalburgi, in villa Monasterolo, et ecclesiis earumdem; ecclesiam Sancti Medardi de domno Medardo, cum appendiciis suis, ecclesiam Sancti Petri de Goy cum appendiciis suis, ecclesiam Sancti Walarici de Allodio cum appendiciis suis, ecclesiam Sancti Petri de Gamachiis cum appendiciis, ecclesiam Sancti Walerici de Breio cum appendiciis, ecclesiam Sanctae Mariae de Pisce cum appendiciis, ecclesiam Sancti Clementis de Lomariis cum appendiciis, ecclesiam Sancti Petri de Fraxinomonte [Col. 1179B] cum appendiciis, ecclesiam S. Mariae Constanillari cum appendiciis, ecclesiam de Amoldimonte cum duabus partibus majoris decimae et minutae, et antequam dividantur decimae unum modium de eisdem decimis ad opus vestrum primo accipitis, in eadem duos hospites.
Apud Basencurtem duas partes decimae majoris, apud Boscum Hugonis quindecim hospites, apud Wellebovem unum modium bladi, apud Manullebre duas partes majoris decimae, apud Friam viginti solidos Andegavensis monetae de censu, apud Avenas duas partes majoris decimae et culturam unam, apud Cui ecclesiam personatum cum decima, apud Dompetram ecclesiam personatum cum decima, [Col. 1179C] apud Breviolum ecclesiam, personatum cum decima et hospitibus, et terram ad unam carrucatam cum duobus pratis, apud S. Stephanum tres solidos, apud Humeth unum modium bladi, apud Menerual ecclesiam, personatum cum universis decimis, censibus, mansuris, et hospitibus, et terram ad dimidiam carrucam, apud Maurum culturam unam, hospitem unum cum duabus partibus decimae.
Apud Tilium ecclesiam, personatum cum universis decimis, apud Rubemprรฉ ecclesiam, personatum cum decimis, et terram ad unam carrucam, apud Sanctam Bovam ecclesiam, personatum cum decimis, apud Noyers duas partes decimae, apud Landam duas partes decimae, apud Oriolum unum hospitem francum cum aquaria una, apud Scurnum [Col. 1179D] hospites septem, apud Rofredum tres modios bladi. Apud Sanctum Albinum ecclesiam, personatum cum tota decima, apud Amecurtem dimidiam partem villae, in terra, in hospitibus, in nemore, in decimatione exceptis vavassoribus, et pratum unum; apud Jolencour molendinum unum, acras terrae, ubi versones capiuntur, apud Dodel-villam duas partes majoris decimae et minutae cum censu culticlorum, apud Tolon monasterium ecclesiam et personatum cum tota decima et unum modium bladi redditum sacerdoti praedictae ecclesiae de eadem decima, apud Fulceriolas hospites, masuras, apud villam quae dicitur Jande ecclesiam personatum cum tota villa et decima, et medietatem in terris, in nemoribus, terris tam cultis quam incultis [Col. 1180A] apud Campaiolas decem et octo minas bladi, apud Flavacurtem tertiam partem minutae decimae, et tertiam partem decimae Curticulorum, et in magna decima de novem vasculis quinque.
Apud Erengi in magna decima de novem vasculis quinque, et unam masuram ad faciendum horreum, apud Maserias medietatem decimae, apud Basencurtem quartam partem decimae, apud Novam-villam medietatem decimae curticulorum, et in magna decima septimam minam, apud Thianvillam tres partes decimae, terram ad unam carrucam, horreum unum, sedem molendini in aqua et sex hospites, apud Gamericurtem ecclesiam et atrium cum duabus partibus majoris decimae et tertia parte minutae cum dominio.
[Col. 1180B] Apud Bontacurtem unum modium frumenti in horreo domini, apud S. Bricium tertiam partem curticlorum, et tertiam partem decimae Roberti vavassoris, apud Maisnil Drogonis medietatem decimae, apud Reliacum medietatem decimae, apud Boscum Garneri decimam, apud Gaagni totam decimam, apud Fay partem in ecclesia cum duabus partibus magnae decimae et totam decimam curticlorum, excepto feodo domini Ingelramni de Tria, et octo hospites cum tota justitia.
Apud Frames totam decimam, et de eadem decima sacerdoti redditos tres modios pro missis, in Assumptione B. Mariae medietatem candelarum, apud Berevillam unum modium frumenti in horreo Domini, apud Amerville sex hospites, et de medietate [Col. 1180C] decimae duas partes, apud Berceium unum modium in horreo domini pro anima fratris sui, apud Cortils duas partes decimae et tractum.
Apud vallem Engeltart sex solidos de censu, apud Pontisaram tres solidos de censu de domo Sancti Geremari, et unum clausum vineae, apud Gensi et apud Gergi masuram unam cum vineis plurimis, apud Bernecort medietatem reddituum in terris, et vineis, et unum gurgitem in aqua unde solvuntur vobis anguillae.
Apud Noientel ecclesiam, personatum et duas partes minutae decimae a Natali Domini usque ad Epiphaniam solitas partes panis qui altario offertur, in Purificatione B. Mariae tres partes candelarum, [Col. 1180D] unum modium vini in decima et quinque hospites, unum hospitem apud alteram villam, apud Giencourt cellarium cum torcularibus et vineis plurimis, apud Vals quartam partem mansi cum vineis.
Apud Prinsengi unum mansum et duas partes de decima Bertae, apud Blalmicourt medietatem magnae decimae, apud Villare quartam partem universae decimae, apud Hameviller medietatem decimae, apud Clares tertiam partem decimae, apud Hecherii viginti minas frumenti, apud Anet ecclesiam, personatum et in omnibus decimis candelarum et panum quartam partem, apud Ramercurt unum hospitem francum cum terragio suae terrae, apud Lamercurt census, capones, denarios, avenam.
[Col. 1181A] Apud Ponchon ecclesiam, personatum, domum, torcular cum decimis, vineis et terris; apud Hodene clausum vineae et in clauso episcopi totam decimam vini, ut civitate Belvacensi ex dono Joannis clerici Belvac. domum cum clauso vineae de Tardona, villam de Tardona, et molendinum cum terris et decimis ac justitiis ejusdem villae, in civitate Belvacensi duas partes in vicaria de piscibus cum pluribus ansibus, furnum francum, furnarium ab omni exactione liberum.
Apud Esparburgum ecclesiam, personatum cum terris, decimis et hospitibus, in molendinis quatuor modios frumenti cum caeteris redditibus, in silva quoque de Bray a praefato monasterio usque ad rivulum Spalburgi tam vobis quam hominibus terrae [Col. 1181B] vestrae, vivum nemus ad hospitandum, mortuum ad ardendum, vivum ad clausuras culticlorum, vas quoque apium si ibi inventum fuerit vestrum erit; homines vestri si ad forefactum capti fuerint, et adjudicatum fuerit medietas forefacti vestra erit, alteram medietatem vicedomini de Gerboredo, sanguinis et banni habebunt totius justitiae memoratae silvae, exceptis avibus et venationibus qui pertinent ad episcopum.
Apud Codretum horreum cum terris et nemoribus, nemus de Puteolis cum fundo ipsius terrae et griagio; ecclesiam S. Luciani cum personatu et universis decimis, capellam Sanctae Mariae cum personatu et duabus partibus minutae decimae, candelarum in Purificatione et Assumptione B. Mariae, [Col. 1181C] apud S. Petrum de campis ecclesiam cum personatu, et decimis et hospitibus ac censibus, apud villam de Puteolis capellam, personatum cum universis decimis, hospitibus et redditibus molendinorum episcopi, apud Ferrarias duas partes in decima, medietatem in molendino de Spina cum moitura de Hanachiis, ecclesiam de Senentis cum personatu et aliis appendiciis suis, villam de Herolcurt cum tota justitia et mediam partem decimae.
Apud Gornacum hospites francos cum censibus, apud Maltis duos modios bladi, apud S. Mansuetum tertiam partem decimae. Apud Felcherias ecclesiam B. Mariae, praesentationem presbyteri, duas [Col. 1181D] partes oblationum in altari ejusdem ecclesiae cum universis decimis, apud S. Mariam de Campis partem in annualibus, in denariis, candelis et panibus, apud Moiliense ecclesiam cum personatu et decimis, apud Almas unam decimationem; apud Romiseans duas partes decimae de feodo Radulphi de Gisencurt; apud Sanctam Mariam de bello Prato duos modios frumenti et unum avenae, apud Novam villam duas partes majoris decimae tam in cultis terris, quam in novalibus et sex minas avenae in molendino, apud Sanctam Mariam de Prato decem solidos pro ecclesiis de Borenc et de Basivual, apud Alt. unum hospitem cum terra arabili, apud Lumel duas partes majoris decimae, viginti solidos in personatu, sex solidos de uno curticlo, apud Hermenriant [Col. 1182A] duas partes decimae de territorio Hugonis comitis. Quidquid habetis in Normannia ex dono illustris memoriae Henrici, quondam regis Angliae; ex dono nobilis memoriae Gaufridi, quondam Andegavorum comitis et Normanorum ducis, ex dono Henrici illustris Anglorum regis, quidquid habetis in Anglia ex dono Willelmi comitis de Warenna, ex dono Hugonis domini Gornacensis, ex dono Philippi de Braicosa, ex dono Ricardi de Escars. Praeterea quidquid habetis in archiepiscopatu Rothomagensi et in episcopatibus Belvacensi et Ambianensi. In parochialibus autem ecclesiis quas tenetis, liceat vobis clericos et presbyteros eligere et episcopo praesentare, quibus, si idonei fuerint, episcopi curam animarum committant, ut [Col. 1182B] ipsis de spiritualibus, vobis vero de temporalibus debeant respondere.
Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus omni modo decimas a vobis praesumat exigere. Liceat quoque vobis clericos vel laicos, e saeculo fugientes, liberos et absolutos ad conversionem recipere et in vestro monasterio absque contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum post factam in loco vestro professionem, fas sit de eodem loco sine licentia abbatis sui, non obtentu arctioris religionis, discedere; discedentem vero sine communium litterarum vestrarum cautione nullus audeat retinere. Cum autem generale interdictum [Col. 1182C] terrae fuerit, liceat vobis clausis januis, non pulsatis tintinnabulis, exclusis interdictis et excommunicatis, suppressa voce divina officia celebrare.
Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat [Col. 1182D] praefatum monasterium temere perturbare aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra et illibata conserventur eorum pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia.
Si qua igitur ecclesiastica, etc.
Datum Laterani per manum Alberici S. Bononiensis Ecclesiae cardinalis et cancellarii XII Kal. Julii, indict. XI, Incarnationis Dominicae anno 1178, pontificatus vero domni Alexandri papae tertii anno XIX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis universo clero Salamantino, salutem et apostolicam benedictionem.
Venientem ad nos venerabilem fratrem nostrum Petrum episcopum vestrum, virum siquidem litteratum, providum et discretum, paternae mentis affectione suscepimus, et eum prius in sacerdotis officium promoventes in episcopum postea, invocata sancti Spiritus gratia, consecravimus, et [Col. 1183B] ipsum de nostris tanquam de B. Petri manibus consecratum ad vos duximus transmittendum. Verum quoniam otiosum videretur, aliquos patrem et pastorem habere, nisi eidem essent filiali devotione subjecti, universitatem vestram per apostolica scripta monemus, mandamus atque praecipimus, quatenus praedicto episcopo, sicut animarum vestrarum rectori, debitam in omnibus obedientiam et reverentiam humiliter impendatis, atque praeceptis ejus sine contradictione aliqua pareatis. Vobis omnimodo praecaventes, ne decimas laicali potentia et auctoritate propria invadere praesumatis. Quod si feceritis sententiam quam praenominatus episcopus in vos propter hoc canonice tulerit, nos, auctore Domino, ratam et firmam habebimus.
[Col. 1183C] Datum Laterani, III Kalendis Julii
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio ADEFONSO, illustri Castellanorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Precibus et petitionibus tuis, in omnibus, quantum cum Deo et justitia possumus deferre, et eos efficaciter promovere volentes, et venerabilis fratris nostri Petri Salamantini episcopi litterarum [Col. 1183D] prudentiam et honestatem pensantes, eumdem in sacerdotem certo sibi in urbe titulo assignato, promovimus, et ipsi postea consecrationis munus, S. Spiritus invocata praesentia, curavimus solemniter exhibere. Eum itaque, sicut virum providum, et discretum et excellentiae regiae fidelem, per omnia sicut credimus, et devotum, ad ecclesiam suam de nostris tanquam de beati Petri manibus consecratum duximus transmittendum. Serenitatem tuam per apostolica scripta rogantes, monentes et exhortantes in Domino eumdem episcopum nostrae intervenientis intuitu, et suae fidelitatis ac devotionis, quam circa te multipliciter gerit, obtentu, diligas, manusteneas, et honores, et ad jura commissae sibi ecclesiae recuperanda, vires et auxilium [Col. 1184A] efficaciter subministres, ut ipse celsitudini tuae devotior et fidelior propter hoc debeat omni tempore permanere, et tu ab omnipotenti Deo, indeficiens exinde praemium merearis feliciter obtinere, et a nobis gratias uberrimas exspectare.
Datum Laterani, Idibus Julii.
Quoniam in agro Domini, qui est Ecclesia, tanquam spinae et tribuli nascuntur quotidie et pullulant [Col. 1184B] germina vitiorum, tum videlicet quia proni sunt sensus hominis ad malum ab adolescentia sua, tum quia inimicus homo de malitia sua zizania superseminare non cessat, et germen bonum nititur suffocare, necesse est diligentiam adesse cultorum, et nunc evellere et amputare jam nata, nunc etiam nascituris nocivis germinibus proficiendi aditum obserare, subsequenter autem et inserere fructiferum germen, et seminare semen bonum, quod trigesimum, sexagesimum et centesimum fructum, fecundante Deo, possit afferre. Nam et hoc verba illa Dominica sonare videntur, quibus Jeremiam prophetam, et in eo evangelicum sacerdotem instruxit, dicens: Dei verba mea in ore tuo. Ecce constitui te super gentes, et regna, ut evellas, et destruas, [Col. 1184C] et disperdas, et dissipes, et aedifices, et plantes (Jerem. I) . Id autem licet universis Ecclesiarum rectoribus incumbat, multo tamen fortius imminet Romanae urbis antistiti, qui a Domino Jesu Christo, ut caput esset Ecclesiae, in beato Petro accepit, et de pascendis Dominicis ovibus, et fratribus confirmandis expressum et speciale noscitur habuisse mandatum (Luc. XXII, Joan. XXI) . Inde siquidem est quod nos, licet insufficientes meritis, ad providentiam apostolicae sedis et ministerium universalis Ecclesiae a Deo, ut ipsi placuit, disponente vocati; quia in Ecclesia Dei correctione videmus quamplurima indigere, tam ad emendanda quae digna emendatione videntur, quam ad promulganda [Col. 1184D] quae saluti fidelium visa fuerint expedire, de diversis partibus personas ecclesiasticas decrevimus evocandas, quarum praesentia et consilio quae fuerint salubria, statuantur; et quod bonum, secundum consuetudinem antiquorum Patrum, provideatur, et firmetur a multis. Quod si particulariter fieret, non facile posset plenum robur habere. Quocirca per apostolica vobis scripta mandamus qualiter huic nostrae dispositioni plenis desideriis cooperari curetis, et prima Dominica advenientis Quadragesimae, ad urbem Romam, ducente Domino, veniatis, et cooperante sancti Spiritus gratia, tum in corrigendis enormitatibus, tum in statuendis quae Deo grata fuerint, communi studio quod fuerit agendum agatur, et in uno humero sublevemus [Col. 1185A] arcam Domini, atque uno ore honorificemus Deum et Patrem Domini nostri Jesu Christi.
Datum Tusculi XI Kal. Octobr.
Quoniam in agro, etc.
Quoniam in agro, etc.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis canonicis Sanctae Opportunae tam praesentibus quam futuris, canonice substituendis, in perpetuum.
Piae postulatio voluntatis, etc. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementius annuentes, praefatam ecclesiam in qua divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque [Col. 1185C] possessiones, etc., in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesiam SS. Innocentium, aquosam terram quam mariscos vocant juxta civitatem Parisiensem, sicut venerabiles fratres nostri Guillelmus quondam Senonensis, nunc Remensis archiepiscopus, apostolicae sedis legatus, et Mauricius Parisiensis episcopus, et charissimus in Christo filius noster Ludovicus illustris Francorum rex, vobis et ecclesiae vestrae confirmasse, et suis scriptis roborasse noscuntur; capiceriam quoque ipsius ecclesiae, sicut bonae memoriae Theobaudus Ecclesiae Parisiensis episcopus vobis eam rationabiliter adjudicavit; claustri etiam vestri libertatem et antiquarum augmentum praebendarum de novo censu marisii factum, [Col. 1185D] sicut memorati fratres nostri Remensis archiepiscopus et Mauricius Parisiensis episcopus scriptis suis authenticis concesserunt, vobis et eidem ecclesiae vestrae auctoritate apostolica confirmamus. Decernimus ergo, etc.
( Sequuntur subscriptiones. )
Datum Tusculani per manum Alberti, sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, Kal. Octobris, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno 1178, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis WILHELMO, abbati Sancti Thomae de Paraclito, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, et ut devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata, etc. Ideoque dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus [Col. 1186B] clementer annuimus et praefatam ecclesiam Beati Thomae de Paraclito, in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Deum et beati Augustini Regulam atque institututionem fratrum Sancti Victoris Parisiensis in Ecclesia vestra dignoscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis [Col. 1186C] modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesiam de Eskilli Insula cum ipsa insula et aliis earum pertinentiis, ecclesiam de Julaechae cum terra et decima ad eam pertinente, et aliis pertinentiis suis, mansionemque in eadem villa ad locum eumdem pertinentem cum omnibus appendiciis suis, molendinum juxta Waraebro situm cum suis pertinentiis, ecclesiam que de Tiaereby et mansionem inibi sitam cum agris, pratis, silvis et aliis suis pertinentiis, mansionem in Hathelosae cum agris, pratis, silvis et aliis suis pertinentiis, villam totam quae Naeveth appellatur cum terra [Col. 1186D] tota, pratis et silvis, liberam et absolutam cum aliis suis pertinentiis, piscationes Clonae et alias piscationes quas cum caeteris hominibus illius regionis communes habetis; curiam in civitate Roskildensi cum domibus et earum pertinentiis, tertiam partem decimae in ecclesiis Annesae, Haelsinghe, Craekom, Alsentorp et totam decimam de ecclesia Tieraeby quam venerabilis frater noster Absalon, tunc Roskildensis episcopus, nunc vero Lundensis archiepiscopus vobis rationabiliter perpetuo concessit habendam. Villam quae Fretherslof appellatur cum agris, silvis, pratis, molendinis et aliis pertinentiis, et ecclesiam ejusdem villae cum decimis suis.
Sane novalium vestrorum quae propriis manibus [Col. 1187A] aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum nullus a vobis decimas praesumat exigere. Liceat quoque vobis clericos vel laicos, liberos et absolutos, a saeculo fugientes ad conversionem recipere, et eos sine contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper ut nullus fratrum vestrorum, post factam in loco vestro professionem, aliqua levitate, sine abbatis sui licentia, possit ab eodem claustro recedere; discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis clausis januis, exclusis excommunicatis vel interdictis, non pulsatis campanis, submissa voce divina celebrare. In parochialibus etiam ecclesiis quas habetis, liceat vobis [Col. 1187B] clericos eligere et episcopo praesentare, quibus si idonei fuerint, episcopus animarum curam committat, ut ei de spiritualibus, vobis vero de temporalibus debeant respondere. Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna sollicitudine providere volentes, auctoritate apostolica prohibemus ut infra clausuras locorum seu grangiarum vestrarum nullus violentiam aut rapinam seu furtum committere, aut ignem apponere seu hominem capere vel interficere audeat. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum [Col. 1187C] a quibus mortuorum corpora assumuntur.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva apostolicae sedis auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica, etc.
Dat. anno Domini 1198, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus [Col. 1188A] fratribus Parmensi et Regino episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
Audivimus et mirati sumus quod venerabilis frater noster O. [Omnibonus] Veronensis episcopus R. filium comitis de quibusdam possessionibus, quas monasterium de Nonantula in curte Nugariae in pace tenebat, auctoritate propria invertire praesumpsit. Quoniam igitur id non debemus in patientia sustinere, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus partibus ante vos convocatis, super hoc inquiratis diligentius veritatem, et si ita vobis constiterit, praefatum episcopum monere curetis et diligenter inducere, ut quod tam prave factum est quantocius revocet, et abbatem et fratres ejusdem monasterii [Col. 1188B] in possessionem terrarum illarum sine dilatione reducat, et ipsos inde non patiatur indebite molestari. Si vero idem episcopus hoc non fecerit, vos id auctoritate nostra contradictione et appellatione remota exsequi minime differatis, et si praefatus R. eosdem fratres de ipsis terris, posteaquam in earum possessionem reducti fuerint indebite molestaverit, eum appellatione cessante vinculo anathematis astringatis.
Dat. Anagniae, VII Kal. Decemb
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati Nonantulano, archipresbytero, et canonicis Nonantulanae plebis, salutem et apostolicam benedictionem.
Veniens ad apostolicae sedis clementiam cum litteris vestris, filii archipresbyter et canonici, P. lator praesentium supplici nobis relatione proposuit, et ex litteris ipsis percepimus, quod divinae revelationis gratia inspiratus ecclesiae S. Mariae [Col. 1187D] Forse questa รจ la chiesa di S. Maria delle Banzole fuor di Nonantola, che spesso si nomina nelle memorie della Badia. quae propter guerram fuerat Mutinensium diruta a fundamentis, construxit, et ibi vovit perpetuo Domino militare, quam quidem pius et misericors Dominus per studium et laborem ipsius, et per merita [Col. 1188D] vitae suae in possessionibus et in aliis ampliavit, et in devotione mulierum et virorum celebrem non modicum solemnem effecit. Decurso autem longo temporis spatio, cum non posset tentationes quae superveniebant varias sustinere, dimissa ecclesia super fluvium Tari [Col. 1187D] Sembra evidente, che qui parlisi del Ponte sul Taro di cui veggonsi ancora alcune rovine presso Castel Guelfo di lร dal torrente, che ora ha cambiato corso. Questo breve dunque ei da la notizia dell' origine del Ponte stesso sconosciuta finora. Da un breve d'Innocenzo IV del 1244, che si conserva nell' archivio della comunita di Parma raccogliesi che n'erano alla custodia alcuni fratri, [Col. 1188D] a' quali Innocenzo III avea permisso di vivere secundo la regola di quelli d'Altopascio. In un altro breve dello stesso Innocenzo IV del 1253 che ivi pur si conserva, quel ponte dicesi: In Streta quae via Claudia dicitur secundo il costume de bassi tempi di chiamar Claudia la via, che propriamente dee dirsi Aemilia. Presso quel ponte era uno Spedale o Covento di proprietร del vescovo di Parma, che nel 1304, ad istanza di Benedetto XI lo cedette a monaci Cisterciensi di Fontevivo. Di queste notizie son debitore al piรน volte lodato P. Irenaeo Affรฒ. supra Parmam ubi solebant [Col. 1189A] multi submergi, cum auxilio domini pontem construxit et multa operatus est, quae Deo et hominibus beneplacita et accepta videntur. Verum quoniam dubium vobis et incertum existit, unde priori voto teneatur, et utrum licuerit ei locum mutare, ubi stabilitatem se promiserat servaturum, discretioni vestrae praesentibus litteris innotescat, quia idem P. votum non fregit in eo quod ad locum se alium transtulerit, id quo Domino fructificare amplius potest, et fructum reddere digniorem. Ideoque vobis mandamus ut eum voto illo non teneri, sed esse potius exinde absolutum denuntietis, votum enim non violat, qui in melius commutat. Praeterea quoniam idem P. pro aedificatione praelibatae ecclesiae plurimum laboravit, et ideo modis omnibus [Col. 1189B] desiderat, ut ibi persona idonea ordinetur, vobis praesentium auctoritate injungimus ut in praelibata ecclesia cum consilio ejus aliquem de vobis, filii canonici, aut aliam personam honestae vitae et conversationis, et quae sit idonea, et in ordinatione ipsius ecclesiae ejus consiliis acquiescere debeat, instituatis.
Credimus enim quod ex hoc eidem ecclesiae commoda provenient potiora, cui per sollicitudinem et diligentiam praefati P. incrementa constat plurima pervenisse.
Dat. Anag., sexto Kal. Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiabus HELEVISAE abbatissae, et monialibus monasterii S. Mariae de Kala, salutem et apostolicam benedictionem.
Prudentibus virginibus, quae sub habitu religionis, accensis lampadibus, per opera sanctitatis jugiter se praeparant ire obviam sponso, sedes apostolica debet praesidium impertiri, ne forte, etc. . . . . . . Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste et canoncie possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante [Col. 1189D] Domino, poterit adipisci, firma vobis et his quae, post vos successerint, et illibata permaneant. In quibus haec propris duximus exprimenda vocabulis
Villam in qua monasterium vestrum situm est, scilicet Kala, quidquid in Meldensi episcopatu apud Mintriacum rationabiliter possidetis cum patronatu ecclesiae, totam villam Colons. . . . . et ecclesiam S. Andreae de Kala, etc. . . . .
Datum Anagniae, IV Kal. Decembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 1190A] filiis GODESCALCO decano et canonicis Ecclesiae S Michaelis Sanctaeque Gudulae Bruxellensis, tam praesentibus quam futuris, canonice substituendis, in perpetuum.
Effectum juxta postulantibus indulgere et vigor aequitatis, et ordo exigit rationis, praesertim quando petentium voluntatem et pietas adjuvat et veritas non relinquit. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus benignius annuentes, praelibatam ecclesiam cum omnibus pertinentiis suis, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. Statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione [Col. 1190B] pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum in quo ecclesia vestra sita est, cum coemeterio et adjacentiis suis, capellaniam S. Jacobi in Caldenberga cum omnibus pertinentiis suis, capellaniam S. Nicolai in foro inferiori cum omni jure et pertinentiis, tria etiam hospitalia infra asabitum oppidi vestri cum omnibus pertinentiis, quibus ad receptionem pauperum et peregrinorum providere tenemini, ecclesiam S. Joannis de Molenbeke cum decimis, terris et omnibus [Col. 1190C] quae infra parochiam illam habere noscimini, ecclesiam de Melsbroeck a Petro quondam ipsius persona ecclesiae per manum Cameracensis episcopi perpetuo vobis concessam cum omnibus pertinentiis suis, minutam etiam decimam quam infra terminos parochiae vestrae habetis, cum pratis, hortis, mansis, terris cultis et incultis, et cum omnibus ecclesiis et decimis quas in Cameracensi episcopatu possidetis.
Praeterea libertates et antiquas et rationabiles consuetudines ipsius ecclesiae auctoritate vobis apostolica confirmamus. Statuimus etiam, ut infra terminos parochiae vestrae nullus sepeliatur vel baptizetur, nisi apud majorem ecclesiam, praeter leprosos quibus extra oppidum secundum tenorem [Col. 1190D] exinde factum coemeterium cum oratorio a vobis indultum est, quemadmodum ab antiquo statutum est et hactenus observatum.
Sancimus quoque ut populus totius parochiae vestrae in majoribus anni solemnitatibus ad majorem ecclesiam ad audienda et percipienda divina conveniant, sicut a prima fundatione ecclesiae statutum est et observatum. Cum autem commune interdictum terrae fuerit, liceat vobis clausis januis, non pulsatis tintinnabulis, exclusis excommunicatis et interdictis, suppresse divina celebrare.
Decernimus ergo, etc.
Datum Anagniae.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis decano, thesaurario et capitulo B. Martini Turonensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Qui tenemur omnibus ecclesiasticis viris super his quae ad ecclesiarum decorem pertinent et augmentum, favorem apostolicae sedis impendere, vobis [Col. 1191B] super his tanto libentius volumus sicut debemus et facilius acquiescere, quanto ecclesiae vestrae tanquam nostrae specialis et propriae debemus propensiori studio perquirere commodum et honorem. Relatum est siquidem auribus nostris, quod cum eadem ecclesia inter alias ecclesias Galliae celebris sit et admodum solemnis, praecipuae gaudeat privilegio libertatis, ab antiquo hujusmodi consuetudo approbata sit ibi et laudabilis inolevit, ut nullus in eadem ecclesia in canonicum recipi, qui sit servilis conditionis; vel qui non sit de legitimo matrimonio natus. Nos itaque eamdem consuetudinem admodum approbantes et perpetuam volentes firmitatem habere, eam sicut est ab ejusdem ecclesiae canonicis juramento firmata ratam habemus, et [Col. 1191C] firmam, et ipsam auctoritate apostolica confirmantes, praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere aut ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli se noverit incursurum.
Datum Anagniae, VI Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venarabili [Col. 1191D] fratri Genuensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectus filius noster Guillelmus de Montepessulano sua nobis conquestione monstravit, quod diltcei [Col. 1192A] filii consules et populus Genuensis [Col. 1191D] Januenses communiter scribebant illius aetatis homines, unde primigenius hujus et sequentis instrumenti textus nonnihil alteratus videtur. proprietatem in mari quaerentes, portum ejus frequenter invadunt, consumunt naves incendio, et peregrinos et mercatores suis rebus per violentiam spoliant, et Genuam declinare coarctant. Quoniam igitur, quantumcunque praedictos consules et civitatem in Domino diligamus sustinere non possimus, nec debemus ut praedicatus nobilis vir et homines sui in suo jure molestiam sustineant, vel gravamen, cui pro devotione sua et patris sui propensius adesse tenemur, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus consules et cives tuos studiose moneas ab hujusmodi praesumptione desistere. Quod si commoniti non destiterint, eos auctoritate nostra, [Col. 1192B] contradictione et appellatione cessante taliter punias ut caeteri qui audierint similiter facere non attentent.
Datum Anagniae, V Idus Octobris, pontificatus vero nostri anno decimo [Col. 1191D] Annus pontificatus Alexandri decimus incidit in annum 1169, quo neutiquam Anagniae diversatus est. Ea in urbe degebat, Alexander annis 1173, 1174 atque etiam 1175 et 1176, prout e variis eruitur monumentis. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis consulibus et populo Genuensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Frequens et replicata ex parte dilecti filii nobilis [Col. 1192C] viri Guillelmi de Montepessulano ad nos querela pervenit, quod vos proprietatem in mari quaerentes, portum ejus frequenter invaditis, consumitis naves incendio, et peregrinos et mercatores suis rebus per violentiam spoliatis et Genuam cogitis declinare [Col. 1191D] Icto inter Genuenses et Narbonenses cives an. 1166 ad quinquennium foedere, cautum est ex parte Narbonensium inter caetera: Quandiu Januenses, inquiunt, inter et Pisanos, guerra fuerit, non recipiemus Pisanum aliquem venientem de pelago, [Col. 1192D] aut rem ejus; . . . . . nec portabimus per pelagum hominem vel pecuniam alicujus qui non sit de terra nostra, nisi sit Januensis ejus pecunia . . . . . et exceptis peregrinis quos possumus portare in navi una per annum, quae tamen non sit hospitalis nec templi, et qui peregrini non sint de Montepessulano, vel Sancto Aegidio, aut a Rhodano usque Niciam, t. III Hist. Ocean., instr. col. 114. Quibus ex verbis intelligimus diu viguisse simultatem inter Genuenses et Montispessulani dominum, nec non S. Aegidii seu Tolosanum comitem, qui utique Pisanis contra Genuenses favebant. . Sane quanto vos et civitatem vestram omnipotens Dominus amplius exaltavit, et benignius sua pietate respexit, tanto propensius ab his abstinere debetis in quibus videamini detractionem hominum et periculum vestrae salutis incurrere, et divinae ultionis judicium merito formidare. Quoniam igitur quantumcunque vos et civitatem vestram in Domino diligimus, sustinere non possumus nec debemus, ut praedictus nobilis vir et homines sui in suo jure molestiam sustineant, cui [Col. 1192D] pro devotione sua et patris sui propensius adesse teneamur, universitatem vestram monemus atque praecipimus quatenus ab hujusmodi gravaminibus et molestiis desistatis, quia non decet vel hujusmodi [Col. 1193A] proprietates in mari requirere, quos paganos etiam non legimus requisiisse. Caeterum, si ab hujusmodi praesumptione non destiteritis, venerabili fratri nostro episcopo dedimus in mandatis ut praesumptores vestros et violatores mandati nostri auctoritate nostra taliter puniat, ut caeteri qui viderint, similia facere non attentent.
Datum Anagniae, V Idus Octobris, [pontificatus nostri anno decimo [Col. 1193D] Verba uncis inclusa aliena manus addidit. ].
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 1193B] filiis abbati et fratribus monasterii de Passignano, salutem et apostolicam benedictionem.
Petitiones religiosorum virorum quae rationi concordant, et ab ecclesiastica non dissonant honestate, decet nos animo libenti admittere, et utili effectu prosequente complere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus benignius annuentes, jus patronatus quod habetis in ecclesia de Luviano et quidquid habetis in parochia praescriptae ecclesiae inter duo flumina, quae dicuntur Cassiani et jus patronatus ecclesiae de Maiano, et quidquid habetis in praescripta villa, jus patronatus ecclesiae de Fonte-Rutuli et annuum censum, et alia quae exinde annuatim percipitis, et quidquid habetis in curte de Travalle, jus patronatus [Col. 1193C] ecclesiae de Matraio, et jus patronatus ecclesiae de Collebono, sicut ea rationabiliter possidetis, vobis et per vos monasterio vestro auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Praeterea auctoritate apostolica inhibemus, ne institutiones quas secundum Deum et B. Benedicti Regulam et antiquam et rationabilem consuetudinem monasterii vestri concorditer in capitulo vestro fecistis, aut facietis, aliquis immutare praesumat, sed eas praecipimus inviolabiliter observari.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis et constitutionis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si [Col. 1193D] quis autem hoc attentare praesumpserit, etc.
Datum Anagniae, quarto Idus Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis praeposito et capitulo Vibergensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 1194A] Pastoralis officii debito provocamur, ut qui Romanae Ecclesiae regimen, Domino disponente, tenemus, de universis ecclesiis curam gerere et eis apostolicam impertiri praesidium debeamus.
Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementius annuentes, ecclesiae S. Margaretae de Asmiald, in qua sorores vestrae divinis sunt obsequiis mancipatae, cum pertinentiis suis sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti patrocinio communimus; statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Deum et B Augustini Regulam noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Hanc autem ecclesiam sicut hactenus ipsa rationabiliter et pacifice possedistis et impraesentiarum [Col. 1194B] etiam possidetis, vobis et per vos praedictis Wiburgensi Ecclesiae, auctoritate apostolica confirmamus. Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis et protectionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, se noverit incursurum.
Datum Laterani. X Kalend. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 1194C] filiis per diaconatum Berkesire constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum nobis sit, quanquam immeritis, omnium Ecclesiarum cura commissa, sicut officii nostri debito, cogimur providere, ne subditi superioribus debitam reverentiam subtrahant, et honorem; ita quoque volumus praecavere, ne a majoribus subditi valeant indebite praegravari. Eapropter, quieti vestrae paterna sollicitudine providentes, auctoritate vobis apostolica indulgemus ne canes vel accipitres archidiacono vestro cogamini exhibere, nec eum pluries, quam semel in anno recipere, tunc ei per diem unum et noctem necessaria ministraturi, cum septem tantum equitaturis, et [Col. 1194D] personis totidem, et tribus servientibus peditibus.
Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae concessionis infringere, aut ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum apostolorum Petri et Pauli se noverit incursurum.
Datum Laterani, VIII Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 1195A] fratri Cabilonensi episcopo, et dilecto filio abbati de Firmitate, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad aures nostras dilecti filii nostri Trenorchiensis abbatis querela pervenit, quod milites de Chabanes portum eorum per violentiam detinent, et Arduinus de Sala et Guido Ruffus duobus monachis ejus equitaturas suas violenta manu non dubitarunt auferre. Accedit ad haec, quod R. de Lent villam praescripti monasterii de Chapiz per violentiam occupavit, et eam memorato abbati reddere contradicit.
Quoniam igitur nobis imminet cura ipsius monasterii bona defendere, et ab eis indebitis gravaminibus malignorum insolentiam coercere, discretioni vestrae [Col. 1195B] per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus memoratos viros monere curetis, et diligenter inducere, ut supradicto abbati ablata omnia et subtracta sine difficultate restituant, et in pace dimittant; vel sub examine vestrae justitiae non differant plenitudinem exhibere. Si vero neutrum horum coacti fecerint, ipsos, occasione et contradictione cessante, vinculo anathematis astringatis, in terris eorum donec ibi fuerint omnia, praeter poenitentias et baptisma, prohibentes officia celebrari, et tam excommunicationis quam interdicti sententiam faciatis inviolabiliter observari.
Datum Laterani, V Idus Martii
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Bituricensi et Bizuntino archiepiscopis, et J[OANNI] Pictaviensi episcopo, apostolicae sedis legato, et aliis episcopis in quorum episcopatibus ecclesiae et possessiones monasterii Trenorchiensis consistunt, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum dilecti filii nostri abbas et fratres Trenorchienses a parochianis vestris multa se asserant [Col. 1195D] gravamina sustinere, decet nos pastoralem sollicitudinem gerere, ne pro negligentia vestra bona praedictorum fratrum exponantur direptionibus malignorum. Inde est quod discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus si quando adversus parochianos vestros eorumdem fratrum querimoniam recipitis, malefactores eorum ad procurandam satisfactionem congruam de commissis, vel ad justitiam exhibendam, sine dilatione frustratoria moneatis, et per excommunicationis sententiam compellatis. Ita mandatum nostrum efficaciter exsequamini, quod nec vos possitis de negligentia reprehendi, nec iidem fratres cogantur ad nos merito laborare.
Datum Laterani, III Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis NICOLAO priori et fratribus Sancti Sepulcri salutem et apostolicam benedictionem.
Multiplici devotionis et sinceritatis vestrae affectum, quem circa nos et Ecclesiam Dei magnifice geritis, et religionis ac honestatis vestrae fervorem solertius attendentes, ad commodum et incrementum vestrum libenti animo et studio propensiori intendimus, et ad commissae vobis ecclesiae [Col. 1196B] ampliationem pariter et profectum, curam et diligentiam ferventius adhibemus. Hac siquidem consideratione inducti, ecclesiam Sancti Aegidii, quae Romae juxta portam Auream et prope ecclesiam Beati Petri consistit, cum hospitali domo sibi contigua ad religionis statum in ea, cooperante Domino, informandum, ut ipsa et domus per vestrum studium releventur, devotioni vestrae auctoritate apostolica concessimus, sicut ex rescripto confirmationis et concessionis nostrae liquidius apparebit. Eapropter universitatem vestram per apostolica scripta rogamus, monemus atque mandamus quatenus ut in praescripta ecclesia religionis et honestatis habitus informetur, sicut decet, viriliter [Col. 1196C] et celeriter intendatis, et ad ejus regimen de maturioribus et magis honestis personis, quae inter vos fuerint, maturius destinetis, pro nobis et ecclesiae pace immensam Christi clementiam jugiter exorantes.
Data Laterani, II Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et fratribus ecclesiae Sancti Dionysii, salutem et apostolicam benedictionem.
Profectibus monasterii vestri tanto ferventius nos decet intendere, quanto monasterium ipsum [Col. 1196D] ad tutelam et dispositionem apostolicae sedis et nostram noscitur specialius pertinere. Quapropter indemnitati monasterii vestri paterna sollicitudine providere volentes, auctoritate apostolica prohibemus ne aliquis abbas ipsius monasterii terras, et redditus ad ipsum spectantes, parentibus suis aut aliis, domos vel etiam ea quae de caducis proveniunt, aut ministeria domus, nisi illa tantum quae sunt servientium clericorum, dare praesumat, nec pecuniam ultra centum libras sine assensu totius capituli, vel majoris et sanioris partis mutuo suscipere audeat. Nulli quoque monachorum quidquam sine consensu abbatis, ab alio mutuo recipere liceat; is autem qui ministerium domus habuerit ultra centum solidos mutuo non accipiat [Col. 1197A] praeter abbatis assensum. Statuimus etiam ut abbas sigillum proprium habeat, quia non est illi honestum vel conveniens sine sigillo manere. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat, etc.
Datum Laterani, quinto Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Meldensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Sicut ad officium nostrum pertinet quae incongrua sunt prohibere, ita nobis potissimum convenit [Col. 1197B] quae recta sunt stabilire, et stabilita apostolicae firmitatis praesidio roborare. Hac itaque ratione inducti, auctoritate duximus apostolica prohibendum ne in episcopatu tuo alicui licet ecclesiam parochialem tenere, nisi ei in persona voluerit propria deservire, salva misericordia circa eos qui infirmitatis vel alia causa canonica impediente, suam non potuerit praesentiam exhibere.
Datum Laterani, . . . Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Bituricensi archiepiscopo, Claramontensi et Aniciensi episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
Nulla vel modica ecclesiasticae severitati reverentia praestaretur, si excommunicati ab uno, ab aliis ad ecclesiastica sacramenta sine satisfactione congrua [Col. 1197D] deberent admitti, essetque facilitas veniae incentivum saepius delinquendi. Unde quoniam non sunt vincula ecclesiastica contemnenda, cum nonnunquam majorem quis ex contemptu reatum incurrat, quam ex priore commisso antea meruisset, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus sententiam quae de auctoritate nostra pro monasterio Trenorciensi, vel pro membris ipsius, a delegatis judicibus rationabiliter promulgatam servetis, et usque ad dignam satisfactionem faciatis ab omnibus inviolabiliter servari.
Datum Laterani, IX Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis consulibus et populo Senensi salutem et apostolicam benedictionem.
Ex tenore publici instrumenti nobis exhibiti, et relatione dilecti filii nostri plebani Sanctae Agnetis, plenius intelleximus quod in compositione pacis vestrae et Florentinorum iidem Florentini Ecclesiae et civitati vestrae resignaverunt quidquid infra terminos episcopatus vestri continetur, et resignationem suam juramentis et instrumentis publicis roborarunt. [Col. 1198B] Ut autem de terminis inter vos et eos contentio in posterum nequeat suscitari, ipsos vobis auctoritate apostolica confirmari constanter et sollicite postulatis, quos duximus propriis vocabulis exprimendos: Vallem Senensem, Stratam Poci, Montem Bifurcatum, Astragum de Cagnano, ubi fuit ecclesia Sancti Damiani, Gallianum, castellum Piniungum, Fossatum de Bolsano, Pelagus Stregai, Prunum de Campo Tatoli, Podium Sanctae Mariae, Piumferreum, Druove Georgii. In Ciparello duos terminos, unum juxta ecclesiam, alium prope domum filiorum Malaveni. Et terminos plebis Sanctae Agnetis, videlicet Donicatum in Uspiano quondam Sassi, Rivum Joannis, qui currit ad pedes Mortennani, et donicatum ipsius plebis in Villole, [Col. 1198C] domum quondam filii Leoli in Monte, ut fuit cornus, Fontem in Strata, et terminos superius designatos in Ciparello, Valle Senense, et Stratam Poci, et Plebem Sanctae Agnetis in Podio Bonizi, cum Populo ejusdem Plebis, rebus aliis assignatis.
Nos itaque vestris justis postulationibus benignius inclinati, et de concordia vestra gavisi, compositionem inter vos et Florentinos de assensu praesentium, et consentientibus venerabili fratre nostro Florentino episcopo, et dilecto filio Senense electo, factam, et juramentis et chartis hinc inde firmatam atque receptam inter vos supradictos, et quidquid intra se constitit, sicut instrumentis publice continetur, Ecclesiae et civitati vestrae auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti [Col. 1198D] patrocinio communimus. Statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Laterani, XVI Kalendas Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis canonicis Caesenatis ecclesiae salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 1199A] Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere assensum, et vota quae a rationis tramite non discordant, effectu prosequi et complere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, privilegia quae vobis Caesenatenses episcopi rationabiliter indulsisse noscuntur, et rata manere sancimus, statuentes, ut nulli hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, etc.
Datum Laterani, III Kal. Junii.
ALEXANDER, etc., dilectis filiis abbati et canonicis de Lucerna salutem et apostolicam benedictionem.
Officio pietatis inducimur, et susceptae administrationis debito provocamur, libertatem religiosorum locorum, quantum cum Deo possumus, confovere, ut personae in eis divinis obsequiis mancipatae, eo liberius observantiae suae professionis insistant, quo plenius fuerint a vexatione saecularium praemunitae. Hac itaque ratione inducti, et vestris benigne precibus annuentes, resignationem terrae, quae est inter primarium vivarium vestrum et nemus, et Thar, et Tharnet, bonae memoriae [Col. 1199C] Achardo, quondam Abrincensi episcopo, ab Hasculpho de Suligneyo factam, ratam habentes, auctoritate apostolica constituimus, ut nulli successorum ipsius Hasculphi, sub praetextu juris, quod ante resignationem, in praescripta terra dicitur habuisse, in abbatia vestra, quae ibidem constructa dignoscitur, patronatum vel jurisdictionem aliquam liceat vindicare. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam, etc.
Datum Anagniae, III Idus Novemb.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri RICARDO Cantuariensi archiepiscopo apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto majorem devotionem circa nos et Romanam Ecclesiam geris et apostolicae sedis gratiam meruisse dignosceris, tanto tibi libentius tuas dignitates et jura volumus integra conservare, ut magis ac magis in nostra et Ecclesiae devotione fervescas, cum ad tua jura tuenda sollicitos nos esse noveris et omnimodis circumspectos.
[Col. 1200A] Unde cum de coronatione et unctione regis mota sit controversia, nos providere volentes, ne tu vel successores tui, super hoc quamlibet nostri juris seu dignitatis patiamini laesionem, de communi consilio fratrum nostrorum tibi duximus indulgendum, ut infra fines Cantuariensis provinciae in ecclesiis ad jurisdictionem Cantuariensis Ecclesiae pertinentibus, aut in ecclesiis, quae specialiter beati Petri et nostri juris existunt, nemini nisi Cantuariensi archiepiscopo, vel ecclesia vacante, ei qui vices ejusdem archiepiscopi gerit, de mandato Cantuariensis Ecclesiae, reges coronare liceat vel inungere.
Nulli ergo omnino homini fas sit hanc paginam nostrae constitutionis infringere, aut ei aliquatenus [Col. 1200B] contraire. Si quis autem haec attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Dat. Anagniae, IV Nov.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, magistro GIRARDO Puellae, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 1200C] Litteratura tua ac probitas ac morum honestas nos monent propensius et hortantur, ut te sicut probum, honestum et litteratum virum, sincero diligamus charitatis affectu, et speciali praerogativa amoris et gratiae foveamus. Hac igitur consideratione inducti, et personam tuam speciali volentes dilectionis nostrae privilegio decorare, tibi reditus quos in regno Teutonico in fervore schismatis, nullo cogente, spontane remisisti, de consueta clementia et benignitate sedis apostolicae, interventu quoque venerabilis fratris nostri Maguntini archiepiscopi, restituimus, statuentes ut non obsit tibi ad diminutionem vel maculam famae tuae, [Col. 1200D] nec circa promotionem tuam tibi praejudicium valeat in posterum generare, quod aliquandiu reditus inter schismaticos nosceris tenuisse.
Datum Laterani, Idibus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum, Dei dilecto filio WILLELMO abbati Sancti Dionysii, salutem et apostolicam benedictionem.
Quos sinceriori charitate diligimus, et circa devotionem beati Petri et nostram cognoscimus promptiores, eis ampliorem praerogativam debemus [Col. 1201A] honoris et gratiae indulgere. Quapropter devotionis et fidei tuae sinceritate inducti, et monasterium tuum apostolicae sedis volentes speciali privilegio dignitatis gaudere, tibi tuisque successoribus usum mitrae, annuli et sandaliorum, de consueta apostolicae sedis clementia, indulgemus.
Datum Laterani III Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio SIMONI quondam abbati Sanctae Mariae [Col. 1201B] Blesis, salutem et apostolicam benedictionem.
Relatum est nobis ex parte tua, quod labores et angustias praelatorum attendens, elegisti abjectus esse in domo Dei, et Domino sine sollicitudine ecclesiastici regiminis deservire, quam praelationis vocabulo gloriari, ideoque administrationem praescriptae Ecclesiae resignasti; quam humilitatem venerabilis frater noster J. Carnotensis episcopus, et dilectus filius Petrus Sancti Chrysogoni presbyter cardinalis titulo, apostolicae sedis legatus, intuentes, domum de Monticellis et de Bueron cum suis pertinentiis sustentationi tuae cum assensu fratrum ipsius ecclesiae contulerunt, quoad vixeris, libere possidendam. Nulli ergo, etc. Si quis autem, etc.
[Col. 1201C] Datum Laterani quinto Idus Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri SIMONI Meldensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Sicut ad officium nostrum pertinet, etc. . . . . Hac itaque ratione inducti, auctoritate duximus apostolica prohibendum ne in episcopatu tuo alicui liceat ecclesiam parochialem tenere, nisi ei in propria persona voluerit deservire, salva misericordia circa eos qui infirmitatis vel alia causa canonica impediente, suam non potuerint praesentiam [Col. 1201D] exhibere.
Datum Laterani . . . . .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis HOMINIDEI abbati monasterii Sanctae Florae, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
[Col. 1202A] Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, et ut devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium Sanctae Florae in quo divino mancipati estis obsequio, ad exemplar sanctae recordationis praedecessoris nostri Innocentii papae, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti patrocinio communimus; statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, [Col. 1202B] praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant.
( Eorum possessiones enumerat. )
Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia vel violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et B. Benedicti Regulam providerint eligendum. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus corpora mortuorum [Col. 1202C] assumuntur.
Decernimus ergo, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Joannes presbyter cardinalis SS. Joannis et Pauli tit. Pammachii.
- Ego Joannes presbyter cardinalis tit. Sancti Marci.
- Ego Petrus presbyter cardinalis tit. S. Susannae.
- Ego Vivianus presbyter cardinalis tit. S. Stephani in Coelio Monte.
- Ego Cinthius presbyter cardinalis tit. Sanctae Ceciliae.
- Ego Arduinus presbyter cardinalis tit. S. Crucis in Jerusalem.
- [Col. 1202D] Ego Ardicio diaconus cardinalis tit. S. Theodori.
- Ego Gratianus diaconus cardinalis tit. SS. Cosmae et Damiani.
- Ego Mattheus diaconus cardinalis S. Mariae Novae.
- Ego Bernardus diaconus cardinalis tit. S. Nicolai in Carcere Tulliano.
Datum Tusculani per manum Alberti sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, quarto nonas Januarii, indictione undecima, Incarnationis Dominicae anno 1178, pontificatus vero domni Alexandri papae III, anno XX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri J[OANNI] episcopo et dilectis filiis decano et capitulo Carnotensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum ab eo cui plus committitur, amplius exigatur, dignum est et consonum rationi ut qui in ecclesia vestra prae aliis honorantur, studiosius illi [Col. 1203B] deserviant et utilitatibus ipsius intendant. Hac itaque ratione inducti auctoritate apostolica duximus statuendum ut honores Carnotensis Ecclesiae aliis de caetero minime concedantur, nisi qui secundum antiquam et rationabilem consuetudinem residentiam se promiserint habituros. Si autem post promissionem suam hoc nequaquam impleverint ab ipsis reddantur honoribus alieni. Ad haec auctoritate apostolica inhibemus, ne quis de aliena dioecesi in canonicum ecclesiae vestrae aut plebanum presbyterum admittatur, nisi prius a proprio fuerit episcopo absolutus.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae constitutionis infringere, etc.
[Col. 1203C] Datum Tusculani, X Kal. Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri nostro MATTHAEO episcopo et dilectis filiis capitulo Trecensi, tam praesentibus quam futuris canonice substituendis in perpetuum.
Cum tua honestas, frater episcope, et devotio mereantur, ut apud nos in tuis debeas petitionibus exaudiri, tanto tibi libentius in his quae secundum Deum duxeris requirenda deferimus, quanto gratiam [Col. 1203D] apostolicae sedis comparasse tibi nosceris pleniorem. Eapropter, venerabilis in Christo frater episcope, tuis justis postulationibus clementer annuimus, et Trecensem Ecclesiam, cui, auctore Deo, praeesse dignosceris, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut infuturum concessione pontificum, largitione regum [Col. 1204A] vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant.
Ad haec cum de prudentum et religiosorum virorum consilio te asseras statuisse, ut in ecclesia tibi commissa canonicorum septem ad minus presbyteri et septem diaconi praeter archidiaconos sint assidui, quibus decedentibus nulli nisi presbyteri vel diaconi, aut etiam alii in talibus ordinibus constituti, quod ordinum propinquiori termino qui occurrit ac illos ordines assumantur, debeant subrogari, praestita tamen promissione ac professione de assiduitate [Col. 1203D] Hato Trecensis episcopus dolebat in Ecclesia sua canonicorum absentiam, ideoque anno 1145 in solemni capitulo, praesente ac consentiente Alberico sedis apostolicae legato, postulantibus etiam canonicis Trecensibus, statuit ut praeter viginti solidos [Col. 1204D] annuos, nihil de praebendali beneficio reciperent ii, qui se non exhiberent stationarios ad ecclesiae servitium. Ipsius hac de re decretum refert Quercetanus ad Bibliothecam Cluniacensem, p. 104. in Ecclesia praedicta servanda. Nos tuis petitionibus benigne, prout decuit, annuentes, constitutionem tuam super his, sicut [Col. 1204B] diximus, factam, ratam habemus et firmam, eamque perpetuis temporibus manere decernimus illibatam, et adjicimus, quod si clerici inferiorum ordinum fuerint substituti, et commoniti primis quatuor temporibus ordines illos non receperint, eis prorsus amotis, alios subrogandi liberam de auctoritate nostra habeas potestatem. Praeterea de tua conscientia et voluntate statuimus, ut canonici in praescripta Ecclesia residentes, si qui in tuo vel successorum tuorum, aut etiam ipsius Ecclesiae servitio fuerint, vel cum licentia tua et capituli scholasticis vacaverint disciplinis, aut fuerint infirmitate detenti, suarum nihilominus integros fructus percipiant praebendarum. Alii vero canonici, qui eidem Ecclesiae assidue non fuerint, de constitutione [Col. 1204C] nostra viginti tantum solidos habeant annuatim. Ad haec de auctoritate apostolicae sedis adjicimus, ut tam a te quam a successoribus tuis in in praedicta Ecclesia, cum decano caruerit, in decanum presbyter canonicus statuatur, aut etiam diaconus, qui primis Quatuor Temporibus quae occurrerint in presbyterum ordinetur. Et si commonitus in eisdem Quatuor Temporibus eumdem suscipere ordinem forte neglexerit, fas tibi sit et successoribus tuis ei auctoritatem et potestatem illius officii et sedem et in choro et in capitulo interdicere. Et si nec sic in subsequentibus primis Quatuor Temporibus ordinem presbyteratus susceperit, eo amoto, libere alium substituere. Nihilominus [Col. 1204D] etiam ut majus altare praescriptae Ecclesiae in majori semper reverentia habeatur, praesenti scripto arctius prohibemus, ne ad missarum in eodem altari solemnia celebranda quilibet admittatur, nisi episcopus, abbas aut canonicus praescriptae Ecclesiae, seu etiam prior Sancti Georgii, qui specialiter ad eamdem Ecclesiam pertinet, aut ejus canonicus regularis idoneus et honestus ab eodem priore transmissus [Col. 1204D] Idem privilegium matriculariis presbyteris [Col. 1205D] postea concessit Lucius papa III. Anno vero 1183 episcopus Trecensis una cum capitulo illud idem permisit quatuor canonicis, quos ad servitium capellae [Col. 1206D] beatae Mariae decanus Trecensis instituerit, quod etiam succentori anno 1217 tributum est. qui sicut caeteri reverenter ibi sacerdotis officium impleat, et fructum praebendae, [Col. 1205A] quam habet in ipsa Ecclesia integre consequatur.
Decernimus ergo, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Joannes presbyter cardinalis, etc.
Datum Tusculani per manum Alberti sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, VI Kalendas Februarii, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno 1178 pontificatus vero Alexandri papae III anno XX.
ALEXANDER pontifex magnae et almae Romae glorioso Valentiae regi LUPO, coelestis Creatoris notitiam ac beneplacitum ei servitium exhibere.
Cum superna et incomprehensibilis providentia majestatis super gentes innumeras tibi commiserit dominatum, licet sacramenta fidei Christianae minime tua celsitudo susceperit, tamen sicut ad nos usque fama pervenit, cultores et fideles Christi quadam speciali praerogativa diligis et honoras, et eis familiaritatis gratiam nosceris non modicam exhibere. Tuam igitur excellentiam rogamus et exhortamur instantius ut Christianos qui nunc apud te captivi tenentur ad nos per gratiam tuam liberos absolutosque remittas, ut omnipotens Pater [Col. 1205C] creator omnium temporale tibi regnum amplificet et conservet in terris, et illud quod erit sine fine mansurum, per sacramenta fidei Christianae post exitum hujus vitae largiatur in coelis Redemptor omnium cujus nomen est benedictum in saecula.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri BERNARDO Biterrensi episcopo ejusque successoribus canonice instituendis in perpetuum.
In eo sumus loco et officio licet insufficientibus [Col. 1205D] meritis suprema providentia constituti, ut fratribus et coepiscopis nostris tam vicinis quam longe positis debeamus studio fraternae charitatis assistere, et ut commissas sibi Ecclesias valeant gubernare apostolicum patrocinium impertiri. Eapropter, venerabilis in Christo frater episcope, tuis justis postulationibus clementer annuimus, et Biterrensem Ecclesiam sanctorum martyrum Nazarii et Celsi, cui auctore Deo praeesse dignosceris, ad exemplar felicis memoriae papae Adriani praedecessoris nostri sub beati Petri et nostra protectione [Col. 1206A] suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis. Abbatiam S. Aphrodisii, abbatiam S. Jacobi, et processiones ac stationes quas clerici earumdem abbatiarum statutis diebus consueverunt in vestra ecclesia exhibere, ecclesiam S. Saturnini, monasterium S. Petri de Juncellis, monasterium S. Martini de Villamagna, ecclesiam S. Mariae de Cassiano, et ecclesias [Col. 1206B] S. Ciriaci, Sanctae Mariae de Frangolano, de Faysen, de Caisano, de Rovinaco, de Avena, de Clementiano, de Diano, et S. Salvatoris de Podio, de Lodozano, Sanctae Mariae de Bello-loco, de Redes, de Caprimon, de Felgeriis, de Gradano, de Coiano, de Albignano, de Caprilis, de Muris, de Monte-Blanco, de Camprinnano, de Valesiis, S. Christophori de Margunc, de Magalacio, de Torves, et de Buada. Castrum Gabiani, et castrum Lignani, cum ecclesiis et omnibus earum pertinentiis, castrum de Vallano, castrum de Beciano, castrum de Casulis, castrum de Cerviano, et munitionem S. Baudilii de Silanciano, villam de Badonas, villam de Amiliaco, villam Paleriis, villam de Pinibus, et villam de Aspirancum ecclesia S. Romani, et partem quam habetis [Col. 1206C] in villa quae vocatur Erignanus, cum decimis ipsius loci, villam de Carnencas, et totum territorium de Podas. Praeterea quidquid juris habetis in civitate Biterrensi et in ejus suburbiis, tertiam partem leddarum tam de terra quam de mare, consuetum et annuum Judaeorum censum. Nihilominus etiam compositiones inter ecclesiam tuam, et S. Aphrodisii, et S. Jacobi ecclesias, et monasterium S. Petri de Juncellis super reverentia episcopali et possessionibus de libero et spontaneo assensu partium factas atque receptas, sicut in scriptis authenticis continentur, auctoritate apostolica confirmamus. Decernimus ergo, etc
Datum Tusculani per manum Alberti sanctae Romanae [Col. 1206D] Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, III Nonas Februarii, indictione XII, Incarnationis Dominicae anno 1178, pontificatus vero domini Alexandri papae III, anno XX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri SIMONI Meldensium episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 1207A] Pro dissensione fratrum monasteria tui episcopatus contingit saepius, ut asseris, diutius pastore carere. Contrahuntur studia ad diversa ne in idem valeant convenire. Unde quod super hoc remedium adhiberi desideras, ne pro defectu pastoris religiosa loca, quod avertat Dominus, gravius collabantur, nos tuum desiderium favore debito prosequentes, praesentibus litteris tibi indulgemus, ut si quando monasterium aliquod tuae jurisdictionis vacare contigerit, nec ad commonitionem tuam fratres vel sorores ejusdem loci infra congruum tempus, quod eis duxeris praefigendum, in personam idoneam potuerint concordare, fas tibi sit personam illam in abbatem vel abbatissam, dummodo sit idonea, auctoritate apostolica confirmare, [Col. 1207B] in quo majorem et saniorem partem capituli noveris convenire.
Datum Laterani, XII Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis abbati Sancti Bertini salutem et apostolicam benedictionem.
Relatum est auribus nostris, quod, cum ecclesia vestra de Broburg, de antiqua consuetudine, in obsequio suo duos habere debeat sacerdotes, nec [Col. 1207C] unus presbyter ipsius administrationi sufficiat, quidam instantius postulant ut uni eam presbytero committatis. Nolentes igitur in patientiam sustinere, ut praescripta ecclesia obsequio consueto fraudetur, auctoritate vobis apostolica prohibemus ne ipsam unius ministerio permittatis esse contentam, sed duos semper ipsius servitio, secundum antiquam et rationabilem consuetudinem, mancipetis, ita tamen quod unus debeat alteri, juxta sanctiones canonicas, subjacere.
Datum Laterani, undecimo Kal. Martii
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbatis et capitulo Sancti Bertini, salutem et apostolicam benedictionem.
Si quando ab apostolica sede requiritur quod juri conveniat et consonet, honestati petentium desideriis facilem convenit praeberi consensum, eorumque vota, effectu prosequente, compleri. Hac itaque ratione inducti, et vestris justis postulationibus inclinati, duas partes decimae de Lulinghem adjudicatas monasterio vestro, et paludem a G. milite de Watenis vobis in eleemosynam datam, sicut eas rationabiliter possidetis, vobis et eidem monasterio auctoritate apostolica confirmamus, et [Col. 1208A] praesentis scripti patrocinio communimus: statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Laterani, XI Kal. Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et fratribus Sancti Bertini salutem [Col. 1208B] et apostolicam benedictionem.
Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere consensum, et vota quae a rationis tramite non discordant, effectu prosequente, complere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus grato concurrentes assensu, decimas de Waranciis, sicut eas juste et pacifice possidetis, auctoritate vobis apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus; statuentes ut nulli omnino liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
[Col. 1208C] Datum Laterani, tertio Kalendas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et fratribus Sancti Bertini salutem et apostolicam benedictionem.
Suscepti cura regiminis nos inducit, ut petitiones religiosorum, quae rationi concordant, debeamus efficaciter exaudire, ut ea quae favore religionis facienda sunt, se a nobis impetrasse laetentur. [Col. 1208D] Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementius annuentes, auctoritate vobis apostolica indulgemus, ut in ecclesias, ad jurisdictionem vestram spectantes, nulli liceat, sine manifesta vel judicio canonico, causa probata, interdicti sententiam promulgare.
Datum Laterani, VI Nonas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati et fratribus Sancti Bertini salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 1209A] Justis postulationibus religiosorum virorum assensum impertiri facilem volumus et debemus, ut eo fortius obsequiis divinis et observantiae suae professionis insistant, quo se viderint a sede apostolica celerius exaudiri. Volentes igitur quae domui vestrae pia sunt provisione collata, usibus eorum servari qui regularem vitam ibidem, inspirante Domino, profitentur, auctoritate vobis apostolica indulgemus, ut praebendam in monasterio vestro nulli laico teneamini deinceps, vel clerico saeculari conferre.
Datum Laterani, quinto Nonas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio THEODEBERTO, abbati monasterii S. Blasii de Silva-Nigra, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis, in perpetuum.
Ad hoc universalis Ecclesiae cura nobis a provisore omnium bonorum Deo commissa est, ut religiosas diligamus personas, et beneplacentem Deo religionem studeamus modis omnibus propagare; nec enim Deo aliquando famulatus gratus impenditur, nisi ex charitatis radice procedens a puritate religionis fuerit conservatus. Oportet igitur omnes Christianae fidei amatores religionem diligere, [Col. 1209C] et loca venerabilia cum ipsis personis divino servitio mancipatis attentius confovere, ut nullis pravorum hominum inquietentur molestiis, vel importunis angariis fatigentur. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et ad exemplar praedecessorum nostrorum felicis memoriae Urbani, Calixti, Honorii, Innocentii et Adriani Romanorum pontificum, praefatum monasterium S. Blasii, quod in Constantiensi episcopatu in loco qui Silva-Nigra dicitur, est constructum, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus qui secundum Dominum et beati Benedicti [Col. 1209D] Regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, ibidem perpetuis temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, procurante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum in quo praescriptum monasterium constructum est, cum omnibus pertinentiis suis; ecclesiam Bataimaringin cum subdita sibi ecclesia, Steina, Brombach, Richoceim cum parte suarum [Col. 1210A] decimarum et censu territoriorum in coemeterio Wisentowa; Grishaeim, Sneisham, Chilctorf, Sthatlinchowin, Wilare; Omingin cum dimidia parte decimarum, Imeindingin cum omnibus decimis exceptis sacrae terrae; jus quod habetis in ecclesia Frikingin cum tertia parte decimarum tam territoriorum quam ruris, Sconowa noviter in novellis vestris constructum cum omnibus decimis in eadem marca Sconowa acquisitis; Gundiswane, Blochingin, Burron, Brunnon, Nallingin cum parte decimarum, Luwingin cum partibus decimarum aestivalium et territoriorum, Entilibuoch, Nuvillacho, Walmundisrieth, Loppinhausun, Nunchilcha, Ronti, Tongingin, Hogenilo, Outenwilla et alias ecclesias, quas rationabiliter possidetis cum earum pertinentiis; [Col. 1210B] Reinstetin cum decimis a fratribus de Rote Carubitis et a laicis juste acquisitis; Mittilhuoch, Tanhaeim, Orsinhusin, Wolpach, Wiurimos et aliis ecclesis cum pertinentiis earum; cellam Berowa cum ecclesiis ad eam pertinentibus, id est Berowa, Swercin, Nuchilcha cum caeteris ecclesiis ejusdem cellae; cellam Witinowa cum ecclesiis suis Wisilat, Etermiberch, cellam Burgulum cum suis ecclesiis Eggenheim, Sicenchilcha, Chaltinbach, cum omni jure et potestate in decimis et in aliis quae bonae memoriae Hermannus quondam Constantiensis episcopus monachis de Burgulum rationabiliter noscitur concessisse et scripto suo confirmasse; cellam quoque Wizilinchovin cum suis pertinentiis.
[Col. 1210C] Sane laborum vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus omnino a vobis decimas praesumat exigere. Liceat quoque vobis clericos vel laicos e saeculo fugientes, liberos et absolutos, ad conversionem recipere, et in vestro monasterio absque alicujus contradictione retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum post factum in loco vestro professionem fas sit de eodem loco discedere, absque licentia abbatis sui, nisi obtentu arctioris religionis; discedentem vero sine communium litterarum vestrarum cautione nullus audeat retinere. Statuimus etiam ut in parochialibus ecclesiis quas tenetis, sacerdotes idoneos [Col. 1210D] eligatis, et episcopo praesentetis, quibus, si idonei fuerint, episcopus curam animarum committat absque contradictione, ut de plebis quidem cura episcopo rationem reddant, vobis autem pro rebus temporalibus ad ipsum monasterium pertinentibus debitam subjectionem exhibeant. Chrisma vero, oleum sacrum, consecrationes altarium seu basilicarum, ordinationes monachorum qui ad sacros ordines fuerint promovendi, et caetera ad episcopale officium pertinentia a Constantiensi episcopo in cujus dioecesi estis, accipietis, si tamen catholicus fuerit, et gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et ea gratis ac sine pravitate aliqua voluerit exhibere, alioquin liceat vobis catholicum quem malueritis adire antistitem, et ab eo consecrationis [Col. 1211A] sacramenta recipere, qui nimirum nostra fultus auctoritate, quae postulantur, indulgeat. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati qui se illic sepeliri desideraverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus corpora mortuorum assumuntur. Insuper dispositionem illam quam bonae memoriae Henricus IV imperator, et Lotharius rex, et Conradus rex de monasterii vestri libertate et advocatia constituerunt, et praedecessores nostri felicis recordationis Calixtus, Honorius, Innocentius et Adrianus Romanorum pontifices episcoporum et cardinalium deliberatione firmarunt, vobis nihilominus confirmamus, ut videlicet in advocati electione abbas liberam habeat [Col. 1211B] in advocati electione abbas liberam habeat potestatem cum fratrum suorum consilio talem eligere quem ad defensionem libertatis monasterii bonum et utilem esse cognoverit, qui non pro terreno commodo, sed pro Dei amore et peccatorum missione, nec non et aeternae beatitudinis mercede advocatiam ipsam bene habere cupiat et tractare: Si autem calumniator potius quam advocatus existens monasterii bona pervaserit, et non magis ea defenderit, et semel et secundo tertiove commonitus nullatenus emendaverit, abbas habeat facultatem cum fratrum consilio alium substituere advocatum, qui utilius et fidelius debeat monasterium defensare. Praeterea sicut judicio definitum est, coenobii vestri libertas modis omnibus a jure [Col. 1211C] Basiliensis ecclesiae sit aliena. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce divina officia celebrare Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et B. Benedicti Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Joannes presb. card. SS. Joannis et Pauli [Col. 1211D] tit. Pammachii.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Anastasiae.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Marci.
- Ego Theodinus presb. card. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Susannae.
- Ego Vivianus presb. card. S. Stephani in Caelio monte.
- Ego Arduinus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Jacobus S. Mariae in Cosmedin diaconus cardinalis.
- Ego Ardicio diac. card. S. Theodori.
- Ego Rainerius diacon. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- [Col. 1212A] Ego Gratianus diac. card. SS. Cosmae et Damiani.
Datum Laterani per manum Alberti sanctae Romanae Ecclesiae presb. card. et cancell., II Nonas Martii, indict. XII, Incarnationis Dominicae anno 1178, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis WILLELMO abbati ecclesiae S. Mauritii Agaunensis, ejusque fratribus tam praesentibus [Col. 1212B] quam futuris, regulariter substituendis, in perpetuum.
Cum simus ad curam et regimen universalis Ecclesiae, licet immeriti, providentia supernae dispensationis assumpti, cum postulantur a nobis quae ad tuitionem ecclesiarum pertineant, petentium desideriis clementer convenit condescendere et eorum vota effectu prosequente complere. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus et beati Mauritii ecclesiam, quae juris et proprietatis S. Petri esse dignoscitur, in qua secundum beati Augustini Regulam apostolicam vitam gerentes divino vacatis servitio, ad exemplar patris et praedecessoris nostri sanctae recordationis Innocentii papae, apostolicae sedis privilegio [Col. 1212C] communimus; statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, procurante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Locum ipsum, in quo praefata ecclesia constructa est cum omnibus pertinentiis, ecclesiam Sancti Sigismundi, et ecclesiam S. Laurentii, et Sanctae Mariae et hospitale Sancti Jacobi, quae in villa ejusdem ecclesiae Sancti Mauritii sitae sunt, cum omnibus [Col. 1212D] ad easdem ecclesias et hospitale pertinentibus, ecclesiam de Sine muro cum appendiciis suis, ecclesiam de Annumglaris cum appendiciis suis, ecclesiam de Cinimiaco cum appendiciis suis, ecclesiam de Massiniaco cum appendiciis suis, ecclesiam de Viole cum appendiciis suis, ecclesiam Sancti Michaelis de Tarentasia cum appendiciis suis, ecclesiam de Latuelle cum appendiciis suis, ecclesiam de Fessum cum appendiciis suis, domum de Ponte-Alben, cum appendiciis suis, ecclesiam de Allio quae vocatur Sanctus Mauritius cum appendiciis suis, ecclesiam de Olous cum appendiciis suis; ecclesiam de Ortonnes cum appendiciis suis, ecclesiam de Vergis cum appendiciis suis, ecclesiam de Conteis cum appendiciis suis, ecclesiam de Vaignes [Col. 1213A] cum appendiciis suis, ecclesiam de Vilugio cum appendiciis suis. Praeterea debitam libertatem a praedecessoribus nostris eidem ecclesiae concessam nos Alex. auctoritate apostolica nihilominus confirmamus, ut videlicet ecclesia ipsa cum cellis ad eam pertinentibus solummodo Romano pontifici sit subjecta, nec alicui omnino dominationem quamlibet aut exactionem in eisdem locis liceat exercere. Sancimus etiam ut nullus in eis nisi regularem vitam professis canonicus aliquando subrogetur aut qualibet astutia intendatur.
Decernimus ergo, etc.
Datum Laterani per manum Alberti sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, II Idus Martii, indictione VII, Incarnationis Dominicae [Col. 1213B] anno 1178, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri CORIDONI Tropeien. episcopo ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.
Ideo sumus, licet immeriti, ad administrationem summi pontificatus assumpti, ut omnibus, et praesertim fratribus et coepiscopis nostris apostolicum patrocinium debeamus impendere, et contra malignorum incursus eorum Ecclesias communire. Eapropter, [Col. 1213C] venerabilis in Christo frater episcope, tuis postulationibus clementer annuentes, Tropeien. Ecclesiam, cui auctore Deo praeesse dignosceris, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones et quaecunque bona eadem Ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis praestante Domino poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant.
Decernimus ergo, etc.
Datum Laterani per manum Alberici S. R. E. [Col. 1213D] cardinalis et cancellarii, Idibus Martii, indictione XII, Incarnationis Dominicae anno 1178, pontificatus vero dom. Alexandri papae III anno vicesimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ANSELMO abbati monasterii S. Martini Murensis, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
His qui, positis saecularibus desideriis, voverunt in religionis habitu debitam Domino servitutem [Col. 1214A] dependere, propensius apostolicum debet adesse suffragium, ne cujuslibet temeritatis incursus aut eos a proposito revocet, aut robur, quod absit sacrae religionis infringat. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus et praefatum monasterium, in quo estis divino obsequio mancipati, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Dominum et B. Benedicti Regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, etc.
( Monasterii possessiones enumerat; tum pergit: )
[Col. 1214B] Insuper etiam auctoritate vobis praesentium indulgemus ut, si advocatus vester, advocationis jura transgressus, in vos et monasterium vestrum aut in ea quae ad ipsum monasterium pertinent, exactiones indebitas exercuerit, aut alias se gravem vobis exhibuerit, et inutilem, nisi commonitus resipuerit, liceat vobis alium advocatum eligere, per quem jura ipsius monasterii conserventur melius illibata, et a malefactorum rapinis et violentiis defendantur. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint (nisi forte excommunicati vel interdicti sint) nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Cum autem [Col. 1214C] generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, non pulsatis campanis, exclusis interdictis et excommunicatis, suppressa voce, divina officia celebrare. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Domini timorem et beati Benedicti Regulam, providerint eligendum.
Datum Laterani per manum Alberti sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, XV Kal. Aprilis, indictione XII, Incarnationis Dominicae anno 1178, pontificatus vero domni Alexandri [Col. 1214D] papae III anno XX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 1215A] filiis OPRANDO abbati monasterii Sancti Simpliciani, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum impertiri consensum. Eapropter, dilectissimi in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et felicis recordationis patris et praedecessoris nostri papae Eugenii vestigiis inhaerentes, praefatum monasterium, in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes, ut ordo monasticus, qui secundum Dei timorem et [Col. 1215B] beati Benedicti Regulam in monasterio vestro statutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, etc.
( Eorum possessiones enumerat. )
Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus, aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus a vobis decimas exigere vel extorquere praesumat. Liceat quoque vobis, clericos vel laicos e saeculo fugientes, liberos et absolutos ad conversionem recipere, et eos sine contradictione aliqua retinere. Obeunte vero te, etc.
VIAS TUAS, DOMINE, DEMONSTRA MIHI. SANCTUS PETRUS, SANCTUS PAULUS.
- [Col. 1215C] Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Philippus presbyter cardinalis Sanctorum Joannis et Pauli et Pammachii.
- Ego Joannes presbyter cardinalis Sancti Vitalis tituli Vestinae.
- Ego Petrus presbyter cardinalis titulo sanctae Suzannae.
- Ego Petrus presbyter cardinalis titulo Sancti Crysogoni.
- Ego Cinthius presbyter cardinalis titulo Sanctae Caeciliae.
- Ego Hugo presbyter cardinalis titulo Sancti Clementis.
- Ego Jacinthus diaconus cardinalis titulo Sanctae [Col. 1215D] Mariae.
- Ego Ardicio diaconus cardinalis titulo Sancti Theodori in Cosmedin.
- Ego Laborans diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Porticu.
- Ego Rainerius diaconus cardinalis Sancti Georgii ad Velum Aureum.
- [Col. 1216A] Ego Gratianus diaconus cardinalis Sanctorum Cosmae et Damiani.
- Ego Mattheus Sanctae Mariae Novae diaconus cardinalis.
Datum Laterani per manum Alberti sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, XIII Kalendas Aprilis, indictione XI, incarnationis Dominicae anno 1178, pontificatus vero domini Alexandri papae tertii anno vicesimo.
[Col. 1216B] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis MANEGOLDO abbati monasterii S. Georgii, quod situm est in Nigra Silva juxta flumen Briganam [Col. 1215D] Germ. Dieg. Brig. , ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Ex commisso nobis officio religiosa loca tenemur diligere, et eorum quieti paterna sollicitudine providere, ut personae divinis ibi mancipatae obsequiis eo liberius observantiae suae professionis insistant, quo magis ab incursibus pravorum hominum protectione apostolica fuerint praemuniti. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et felicis memoriae Innocentii papae [Col. 1215D] Secundi. Vide Bullam hujus pontificis in Hist. Sylvae-Nigrae, tom. III, p. 72 (Patr. tom. CLXXIX, col. 437) . vestigiis inhaerentes, praescriptum monasterium, [Col. 1216C] in quo divino mancipati estis obsequio, quod utique a nobilibus viris Hezelone et Hessone, ipsius loci fundatoribus, beato Petro apostolorum principi est oblatum, sub ejusdem beati Petri et nostra tutela et defensione suscipimus, et praesentis scripti robore communimus; statuentes, ut quascunque possessiones, quaecunque bona a praefatis viris vel ab aliis fidelibus eidem coenobio fuerint collata, quaecunque etiam in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis, quae jure [Col. 1216D] proprietatis idem coenobium obtinet.
Cellam in Metensi episcopatu Lukesheim. Cellam Sancti Joannis in praedio Megenhelmeswilre [Col. 1215D] Ad Vogesum in Alsatia inferiore dioecesis Argent. Chartam fundationis hujus cellae a. 1127 datam vide in Gall. Christ., t. V, Instrum. col. 479. Cellam Sancti Nicholai in praedio Ripoldesowe [Col. 1215D] Rippoldsau inter montes altissimos in vicinia vallis Kinzinganae. Adhucdum subest monasterio S. [Col. 1216D] Georgii. . Cellam in praedio Fridemvilre [Col. 1216D] Fridenweiler prope Neustatt in Silva Nigra dit. Furstenberg. Exstat nunc ibidem parthenon Ord. Cist. sub cura abbatis Tennenbacensis. , quod legitima commutatione cambitum est ab ecclesia Augiensi [Col. 1216D] Intelligitur. Augia dives. . Cellam Amitenhuisen [Col. 1216D] Amtenhausen in Bara dit. Furst. Floret nunc ibidem parthenon O. S. B. cujus curam gerit abbas S. Georgii. . Cellam Urspringen [Col. 1217A] [Col. 1217C] In Suevia; parthenon O. S. B S. Georgio subditus. . Villam Steten [Col. 1217C] Vicus dit. Rotwil. ad amnem Eschach. cum ecclesia. Tertiam partem villae Fuezen cum ecclesia. Praedium Kembiz [Col. 1217C] Kleinkems ad Rhenum in superiore Brisgovia dit. Bad. cum ecclesia et Blansingen [Col. 1217C] Ib. et Nuifare [Col. 1217C] Niffern ex adverso vici Blansingen trans Rhenum in Alsatia. . Villam Walde [Col. 1217C] Sedes olim Hezelonis fundatoris inter Villingam et Schrambergam. Supersunt rudera veteris arcis. cum ecclesia Egge. Degernowe. Ingeltingen [Col. 1217C] Degernau et Ingoltingen in Suevia ad amnem Riss. cum ecclesia. Esteten [Col. 1217C] Prope Munderkingen ib. cum ecclesia. Praedium in Oewingen [Col. 1217C] Oeffingen in praefectura Duttlingensi dit. Wirtemb. . Liderengen [Col. 1217D] Leidrengen in praefectura Rosenfeldensi ejusdem dit. cum ecclesia et medietate decimarum. Dagewingen [Col. 1217D] Dauchingen inter Rotwilam et Villingam. . Magerbein [Col. 1217D] In comitatu Oettingano. . Baltrameshoue [Col. 1217D] In superiore Alsatia. . Dindinhoue [Col. 1217D] Dintenhofen prope Ehingam ad Danubium. Scophelo [Col. 1217D] Schopfloch in praefectura Kirchheimensi dit. Wirtemb. cum ecclesia. Husen [Col. 1217D] Hausen dit. Rotwil. . Bickelspere [Col. 1217D] Bickelsberg in praefectura Rosenfeld. . Turnewane [Col. 1217D] Durrwangen in praefectura Bahlingensi dit. Wirtemb. cum ecclesia et medietate decimarum. Cugenwalt [Col. 1217D] In aliis monumentis S. Georgianis Guginwald cum Achara seu Acheren in Ortenovia conjungitur. . Betechove [Col. 1217D] Beckenhofen, villae aliquot infra Villingam. Swenningen. [Col. 1217D] Ad fontes Nicri dit. Wirtemb. cum ecclesia et medietate decimarum. Mulehusen [Col. 1217D] Muhlhausen dit. Rotwil. cum ecclesia. Sitingen [Col. 1217D] Seitingen in dynastia Gonzenbergica. . Gonningen [Col. 1218C] Guningen in superiore comitatu Hochinberg . Gruningen [Col. 1218C] Infra Villingam. Aseheim [Col. 1218C] Unde comitatus olim nomen habuit ad rivum Asch seu Aesch, hodieque exstant vici Ober et Niedereschach, quorum alter commendae Villinganae, alter Rotwilae paret. Cneigen. Uberach. Wilaresbach Tuningen [Col. 1217B] [Col. 1218C] Klengen et Ueberauchen Villingae, Weilerspach et Tunengen Rotwilae subsunt. . Walewis [Col. 1218C] Walwies in comitatu Nellenburgico. . Scanebrunne [Col. 1218C] Schemmbrunn prope Schrambergam. . Furtwangen [Col. 1218C] In Silva Nigra et praefectura Tribergensi. cum ecclesia. Tannebrunne [Col. 1218C] In praefectura Hornberg. dit. Wirtemb. cum ecclesia. Engen [Col. 1218C] In Hegovia dit. Furstenb. . Slata [Col. 1218C] Schlatt ib. . Einbach cum ecclesia. Husen [Col. 1218C] Cum certum sit, ecclesiam oppidi Hausen in valle Kinzingana S. Georgio a. 1148 a Friderico [Col. 1218D] de Wolfrach donatam, etiam Einbach in eadem vicinia fuerit oportet, ubi vallis, quae Ibacherthal dicitur, patet. . Achare [Col. 1218D] Achtkaren in Brisgovia. cum ecclesia. Mulnheim [Col. 1218D] Ib. dit. Bad. cum ecclesia. Buhele. Trudeim [Col. 1218D] Prope Hagenoviam in Alsatia inferiore. . Alteim. Scoppheim [Col. 1218D] Schopfheim ad Wisam in Silva Nigra dit. Bad. . Scaftolsheim. Eggeboldesheim [Col. 1218D] Uterque locus in Alsatia inferiore. Buotenheim [Col. 1218D] Forte Bietigheim dit. Wirtemb. . Belhan [Col. 1218D] Bellen prope oppidum Hufingen in Bara. Edingen [Col. 1218D] Oppidum in Brisgovia dit. Austr. . Ecclesiam Sellebach [Col. 1218D] Selbach in Ortenovia et comitatu Geroldseckiano. Fokkenhusen [Col. 1218D] Olim vicus inter Villingam et Munchweiler, cujus nomen nunc agro inhaeret. cum ecclesia, cujus etiam villae ecclesiam a te tuisque successoribus et fratribus jure pastorali teneri, ac sacerdotis vice subditos ejusdem ecclesiae procurari concedimus. Praeterea cellas alias, quae non jure proprietatis sicut praenominatae, sed obedentiae vobis et coenobio vestro subjectae [Col. 1217C] sunt, apostolica auctoritate sub jugo obedientiae, qua vobis tenentur, astringimus et confirmamus, [Col. 1218A] vobisque et successoribus vestris canonice substituendis perpetuo in timore Dei secundum Regulam S. Benedicti per vos et fratres vestros procurandas et gubernandas committimus, cellam in Wagawilla [Col. 1218D] Al. Widersdorf in Lotharingia. , cellam in Crouchdal [Col. 1218D] Al. Krafthal in Alsatia inferiore. , cellam S. Marci [Col. 1218D] In superiore Alsatia. .
Chrisma sane, oleum sacrum, promotiones ordinum, consecrationes altarium sive basilicarum, seu alia quaelibet sacramenta a Constantiensi suscipietis episcopo, siquidem catholicus fuerit, et gratiam et communionem apostolicae sedis habuerit, eaque gratis et sine pravitate voluerit exhibere. Alioquin liceat vobis catholicum, quemcunque malueritis, adire antistitem, et ab eo consecrationis sacramenta suscipere. Sepulturas vero praefati coenobii [Col. 1218B] et cellarum suarum, in quibus ordo servatur, liberam omnino fore sancimus, ut eorum, qui se illic sepeliri deliberaverint, devotioni et extremae voluntati, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur. Obeunte autem te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, aut fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam providerint eligendum. Nulli igitur ecclesiasticae saecularive personae licentia pateat, in jam dicto monasterio aliquas sibi [Col. 1218C] proprietatis conditiones, non haereditarii juris, non advocatiae, non cujuslibet potestatis usurpationem [Col. 1219A] quae libertati ipsius loci noceat, vindicare, seu etiam possessiones ejus auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel indebitis fatigationibus infestare, sed omnia integra conserventur, eorum pro quorum gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et in praescriptis ecclesiis dioecesanorum episcoporum canonica justitia. Porro advocatum vobis constituendi liberam vobis concedimus facultatem, quem nimirum, si monasterio inutilis fuerit, amovere et alium idoneum vobis substituere liceat. Ad indicium autem perceptae hujus a sancta Romana Ecclesia libertatis, singulis annis unum bizancium nobis nostrisque successoribus persolvetis. Si qua igitur, etc.
- [Col. 1219B] Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Joannes presb. card. SS. Jo. et Pa. tt. Pamachii.
- Ego Joannes presb. card. tt. S. Marci.
- Ego Petrus presb. card. tt. S. Susannae.
- Ego Jacobus diac. card. Sanctae Mariae in Cosmedin.
- Ego Ardicio Sancti Theodori diac. card.
- Ego Gratianus diac. card. SS. Cosmae et Damiani.
- Ego Joannes diac. card. Sancti Angeli.
Datum Laterani per manum Alberti sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri card. et cancellarii, VII Kal. Aprilis, indictione XII, Incarnationis Dominicae [Col. 1219C] anno 1178, pontificatus vero domini Alexandri PP. III anno XX [Col. 1219] Cum indictio XII et annus XX pontificatus Alexandri III consentiunt, ponendus est annus Incarnationis 1179. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis STEPHANO abbati monasterii S. Michaelis Tornodorensis ecclesiae, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum, etc.
. . . Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum [Col. 1219D] monasterium, in quo divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis nostri scripti privilegio communimus; imprimis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et B. Benedicti Regulam in eodem loco noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino poterit adipisci, firma vobis, vestris successoribus etiam illibata permaneant. In [Col. 1220A] quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Ecclesiam B. Michaelis et coemeterium cum terris et hominibus in eodem burgo commanentibus. Ecclesiam B. Ambrosii de Atheis cum terris et decimis et aliis pertinentiis suis; capellam et villam de Tessiaco cum pertinentiis; ecclesiam de Ligniaco-villa cum pertinentiis suis, et tertiam partem decimae de Ligniaco castro; capellam de Mollemaco cum appenditiis suis; ecclesiam de Vallepelletana cum terris et molendinis; capellam de Florigniaco cum villa et molendino cum justitia, terris et appenditiis suis, Villam quae Carriacus dicitur cum molendinis, terris et justitia, ecclesias et villam de Caniaco cum justitia et appenditiis suis; ecclesiam [Col. 1220B] de Espinolio cum duabus partibus decimae, et decimam molendini Camelli; ecclesiam S. Columbae cum decimis et appenditiis suis, capellam S. Vinemari cum decimis et reditibus suis; ecclesiam de Anciaco-servili cum tertia parte decimae et tertia parte molendinorum, et molendinum quod contra castrum est: ecclesiam de Pinella cum appenditiis suis, decimam fruagii de Parson, et tertiam partem ejusdem nemoris cum terris et justitia; ecclesiam de Crusiaco cum decimis et redditibus ejus, et ecclesiam de Puteis; ecclesiam et villam de Cursegradu cum justitia et omnibus appendiciis ejus; ecclesiam de Ebroilo et medietatem decimae, tertios reditus cum pertinentiis suis; ecclesiam de Turgeio cum [Col. 1220C] tertia parte decimae, cum terris, pratis et silvis; ecclesiam S. Laurentii de Con. et tertiam partem decimae; usuarium silvarum de Vaula, et de Turgeio, et de Ebroilo ad omnes usus ecclesiae, et officinarum; ecclesiam S. Michaelis, et molendinorum de burgo Tornodori, et ad omnes usus domus et furni de Cursegradu, et pasturam omnium animalium ejusdem villae et pascuaticum 60 porcorum. Duas partes decimae de villa quae dicitur Viros, medietatem decimae et redituum eccles. de Lentagio; ecclesiam de Protonolo cum tertia parte decimae, terris, et possessionibus suis; ecclesiam S. Trinitatis de Barro super Sequanam cum tertiis et molendinis ad eamdem ecclesiam pertinentibus, et nundinis festivitatis, S. Trinitatis 1 Dominica 2 et 3 feria [Col. 1220D] et tertiam partem molendinorum de Villamorini cum terris et pratis. Terras et redditus de Valeriis, de Chaale, et de Estorniaco. Terras et reditus de sanctis Virtutibus; Capellam de Monasteriolo cum terris, pratis, silvis, et tertia parte justitiae; capellam et mediam partem villae Campaniaci cum justitia, et terris et aquis et silvis ad eamdem villam pertinentibus. In episcopatu Trecensi ecclesiam S. Petri in villa, quae Jassenna dicitur, cum decimis et molendinis terris et pratis, et omnibus appendiciis suis. Et in eadem parochia in villa quae Trena dicitur, capellam S. Michaelis, molendina de burgo Tornodori, et de burgo Beraudi, et molendina Boenerii. [Col. 1221A] Et duas partes sedis molendini quod Camelli dicitur; capellam de Cappa et totum finagium cum justitia et vineis, et terram, quae dicitur Charron, et Campum Rainfredi, et tertiam partem communium et justitiae Vallis planae. Statuimus praeterea ut quicunque in castro Tornodori et in parochia. S. Aniani moriuntur, non alibi quam ad vestrum monasterium deferantur et ibidem sepeliantur, nisi sui compotes alibi elegerint sepulturam. In parochialibus autem ecclesiis quas tenetis, liceat vobis sacerdotes eligere, et electos episcopo repraesentare, quibus si idonei inventi fuerint, episcopus ipsorum curam committat, ut de plebis quidem cura iidem sacerdotes episcopo, de temporalibus vero vobis debeant respondere. Obeunte te vero nunc ejusdem [Col. 1221B] loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus in qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu vel fratrum pars consilii sanioris secundum Deum, et B. Benedicti Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo, etc.
Datum Laterani per manum Alberti S. Romanae Ecclesiae presbyteri card. et cancellarii, IV Kalend. April., indict. XIII, Incarnat. Domini anno 1179, pontificatus dom. Alexandri papae anno XX.
Alexander . . . . . venerabili fratri Henrico Imolensi, [Col. 1221C] episcopo ejusque successoribus canonice instituendis in perpetuum.
In eminenti sedis apostolicae specula, etc. usque ad finem bullae ut in Eugenii III diplomate eidem Ecclesiae anno 1151, XV Kal. Jun., concesso. Vide Patr. tom. CLXXX, col. 1473.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis CONRADO abbati Garstensis monasterii ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis in perpetuum.
Desiderium quod ad religionis propositum et animarum salutem noscitur pertinere, animo nos decet libenti concedere et petentium desideriis congruum impertiri suffragium. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino mancipati estis obsequio sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, [Col. 1222A] quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis justis modis, praestante Domino, possit adipisci, firma vobis et successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec duximus exprimenda:
Praedium videlicet in Behemperg, quod tradidit marchio Ottakar de Styra in manus Altmanni episcopi Patav. et aream, ubi constituta est Ecclesia, pro parochia in Gersten, in qua monasterium fundatum est cum omnibus suis appendiciis, cum toto jure sacerdotali, cum libera investitura parochiarum, cum omni decimatione et dote sua; cujus termini sunt a fluvio Rubinck usque ad cursum Freidenze [Col. 1222B] alterius fluvii, et usque ad principium Gavelentz et usque ad portam, cum omni parochiali jure; silvam a Cunrado nobili viro ex Cakoz traditam monasterio, in hac autem silva territorium constitutum est, quod triginta mansionibus et villicatione una consistit, ea vero, quae ab ejus episcopis vel ab aliis vobis rationabiliter sunt indulta, sicut hactenus observata, sic et amodo praecipimus inviolabiliter observari. Sepulturam quoque loci illius liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte sint excommunicati vel interdicti, nullus obsistat, salva tamen justitia parochialium ecclesiarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur; chrisma vero, oleum sacrum, consecrationes [Col. 1222C] altarium, sive basilicarum, ordinationes etiam monachorum, qui ad SS. ordines promovendi sunt, a dioecesano suscipietis episcopo, siquidem catholicus sit, et gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit; eaque gratis et sine gravitate voluerit exhibere. Cum autem generale interdictum fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis suppressa voce, officia divina celebrare, liceatque vobis clericos vel laicos e saeculo fugientes liberos et absolutos ad conversionem recipere, et eos sine contradictione aliqua retinere Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum liceat post factam in eodem loco professionem aliqua levitate sine abbatis sui licentia [Col. 1222D] de claustro discedere, discedentem vero absque communi litterarum cautione nemo audeat retinere, nisi obtentu arctioris religionis.
Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus vel sumptibus excolitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas praesumat exigere. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars sanioris consilii, secundum Dei timorem et B. Benedicti Regulam providerit eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablata retinere, aut [Col. 1223A] aliquibus vexationibus fatigare. Sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et episcopi dioecesani canonica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam venire tentaverit, secundo tertioque commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat; cunctis autem eidem loco jura servantibus sit pax Domini nostri [Col. 1223B] Jesu Christi, qui et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
SANCTUS PETRUS. SANCTUS PAULUS. ALEXANDER PAPA III.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episc.
- Ego Hubaldus Ostiensis episc.
- Ego Joannes presbyter card. SS. Joan. et Pauli.
- Ego Joannes presbyter card. S. Mart.
- Ego Petrus presb. card. S. Suzan.
- Ego Cynthius presb. card. S. Caecil.
Data Laterani per manum Alberti, S. Romanae Ecclesiae presbyteri card. et cancellarii, Non. April., indictione XII, Incarnationis Dominicae anno Domini [Col. 1223C] 1179, pontificatus Alexandri papae III anno vicesimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio SIGEHARDO, abbati monasterii Sancti Nazarii Laureshamensis, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum [Col. 1223D] suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris postulationibus clementer annuimus et praefatum monasterium, in quo divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus. Inprimis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam in vestro monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea, quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma [Col. 1224A] vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant, etc. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis
Locum ipsum in quo praescriptum monasterium constructum est, cum omnibus pertinentiis suis, vetus monasterium cum pertinentiis suis, Albrinesberc cum pertinentiis suis, Michelstat cum pertinentiis suis, Capellam cum pertinentiis suis, Nullenburc cum pertinentis suis. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus omnino a vobis decimas vel primitias exigere praesumat. Liceat quoque vobis clericos et laicos e saeculo fugientes, liberos et absolutos recipere ad conversionem et in vestro monasterio [Col. 1224B] absque contradictione qualibet retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum post factam in loco vestro professionem fas sit de eodem loco absque licentia abbatis sui, nisi obtentu arctioris religionis discedere, discedentem vero sine communium litterarum vestrarum cautione nullus audeat retinere. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, non pulsatis campanis, exclusis interdictis et excommunicatis, suppressa voce divina officia celebrare. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus [Col. 1224C] mortuorum corpora assumuntur. Ad haec vobis ex benignitate sedis apostolicae indulgemus, ut sine damno vicinarum ecclesiarum ullas in locis vestris, vel oratoria construendi cum assensu dioecesani episcopi licentiam habeatis. Prohibemus insuper ne tu, fili abbas, vel alius possessiones, decimas, oblationes seu alia bona ipsius monasterii ad mensam abbatis, sive ad victualia fratrum, justitias obedientiarum, aut ad praeposituras pertinentia, inbeneficiare, vendere, locare, vel alio modo quolibet sine communi fratrum consensu vel majoris et sanioris partis alienare praesumat, quod si factum fuerit, juribus carere sancimus. Praeposituras cellarum vestrarum et obedientias monasterii [Col. 1224D] tantum monachis capituli vestri, sapientibus viris, salvis earum rebus, statuimus committendas. Advocatis etiam ipsius monasterii sub interminatione anathematis prohibemus ne cuiquam liceat in possessionibus ipsius monasterii castella vel munitiones alias construere, familiam sive colonos ecclesiae novis et indebitis exactionibus fatigare, vel abbati in justitiis ecclesiae requirendis seu obtinendis ausu temerario contraire. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Deum et Beati Benedicti Regulam praeviderint eligendum. Decernimus ergo, etc.
- [Col. 1225A] Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus subscripsi.
- Ego Cunradus Salzeburgensis Ecclesiae humilis minister et Sabinensis episcopus subscripsi.
- Ego Joannes presbyter cardinalis Sanctorum Joannis et Pauli titulo Pamachii subscripsi.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Anastasiae sub.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Marci.
- Ego Theodorus presb. card. tit. S. Vitalis tit. Vestinae.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Susannae.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Chrysogoni.
- Ego Vivianus presb. card. tit. S. Stephani in Coelio monte.
- [Col. 1225B] Ego Cinthius presb. card. tit. S. Caeciliae.
- Ego Hugo presb. card. tit. S. Clementis.
- Ego Arduinus presb. card. tit. S Crucis in Jerusalem.
- Ego Matthaeus presb. card. titulo Sancti Marcelli.
- Ego Jacintus diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Ardicio diac. card. S. Theodori.
- Ego Laborans diac. card. S. Mariae in Porticu.
- Ego Rainerius diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Gratianus diac. card. SS. Cosmae et Damiani.
- [Col. 1225C] Ego Joannes diac. card. S. Angeli.
- Ego Rainerius diaconus card. S. Adriani.
- Ego Bernardus diac. card. S. Nicolai in Carcere Tulliano subscripsi.
Datum Laterani per manum Alberti, presbyteri cardinalis et cancellarii, VII Idus Aprilis, indictione XII, Incarnationis Dominicae anno 1178, pontificatus vero domni Alexandri papae III an. XX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GIRARDO Trenorchiensis monasterii abbati, [Col. 1225D] ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Commissae nobis sedis apostolicae auctoritas nos hortatur, ut divinis locis ejusque personis auxilium nostrum devotione debita implorantibus, tuitionis praesidium impendere debeamus. Quia sicut injusta petentibus nullus est tribuendus effectus, ita legitima et justa poscentium non est differenda petitio, praesertim eorum vel qui religionem devote videntur amplecti, et sub ea gaudent Domino militare, vel qui cum honesta vita et laudabili morum compositione student omnipotenti Domino deservire. Proinde, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praedecessorum nostrorum felicis recordationis Urbani, Calixti, [Col. 1226A] Innocentii, Lucii et Eugenii Romanorum pontificum vestigiis inhaerentes, Trenorchiense monasterium, in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, etc. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
In episcopatu videlicet Claromontensi monasterium S. Portiani cum ecclesiis de Besson, de Quintiniaco, de Salines, de Celsiaco, de Tavallio, de Fellinia, de Monteaureo, de Sustris, de Charel, de Liniaco, de Martiliaco, de Montfanc, de Boiaco, de Barbariaco, de Vernei, de Villena, de Lupiaco, de Paredo, de Briallis, de Varinnis, de Vorot, de Lupo; ecclesias de Begiaco, de Nuilliaco, de Copelz, [Col. 1226B] de Branciaco, de Tresalliaco, de Floriaco cum capella de Cavarocha; ecclesiam de Salviliis, de Lebiaco, ecclesiam S. Nicolai, ecclesiam de Vernolio In Cabilonensi, Pristiacum, Aguliacum, ecclesiam de Baldreriis, ecclesiam Sancti Andreae, Lambres, Manciacum, ecclesiam de Giniaco, de Ver, ecclesiam de Griviliaco, de Cuyseriaco. In Lugdunensi, ecclesiam Sancti Andreae de Balgiaco, Vasliacum, Briennam, Juvenciacum, ecclesiam Sancti Jacobi de Gressiaco, S. Benigni, ecclesiam de Cabrosio, de Chanvennis, Bisiacum, ecclesiam Beatae Mariae de Solliniaco, de Moncelz, S. Martini de Budella, ecclesiam Sancti Andreae qui vulgo vocatur Pannos, ecclesiam de Monte-Raculfo, de Saisiriaco, de Paronniaco, cellam de Castro Corgeron, [Col. 1226C] ecclesiam Sancti Lydii quae vulgo vocatur Olivae, Lovincum, Montem aureum, Silvinicum. In Matisconensi, Hulchisiacum, Villare, Plotas, Belniacum, ecclesiam de Li, Donziacum, cellam Sancti Romani, S. Mauritii, S. Symphoriani, Sanctae Mariae de Capella-Riverias, Sancti Petri Romaniscas, ecclesiam de Aziaco, de Fissiaco, S. Juliani de Lanciaco, S. Vitalis de Lenna. In Bituricensi, ecclesiam de Saciaco; in Augustodunensi, ecclesiam de Pariniaco cum capella, ecclesiam de Petraficta cum capella S. Justi. In Nannetensi, monasterium S. Philiberti, ecclesiam S. Vitalis de Raas, ecclesiam de Macecol, S. Martini de Paciaco, S. Luminii, ecclesiam de Limosiver, S. Columbani, [Col. 1226D] ecclesiam de Colcoiaco, ecclesiam de Mores, mansiones de Legiaco de Tolvei, ecclesias de monasteriis. In Pictavensi, Herum insulam, ecclesiam de Bellovidere cum coemeterio, cellam S. Mariae Lausduni, ecclesiam S. Nicolai, S. Petri, ecclesias de Basilicis, Sanctae Crucis, ecclesias de Berniziaco, de Aziaco, Manciacum, Tatiacum, ecclesiam de Madernas, ecclesiam de Bernazii, de Monte S. Leodegarii, ecclesiam de Estivallibus. In Turonensi, Pontiacum, Verniolum, Corcoiacum. In Andegavensi, cellam S. Mariae Cunaldi cum appendiciis, ecclesias de Duadicastris, S. Dionysii, S. Petri, S. Joannis, S. Leodegarii, ecclesiam de Logne, ecclesiam S. Laurentii, villam Landrum. Terentiacum, ecclesias [Col. 1227A] de Varinnas, S. Mariae de Thanais cum capella. In Genevensi, ecclesiam de Perrois, ecclesiam de Monte-castro. In Lausanensi, ecclesiam de Birola; in Aniciensi, monasterium S. Philiberti, ecclesiam S. Petri de Saletas, S. Felicis de Landos, S. Mariae de Prastasias, S. Martini Corconensis, capellam S. Philiberti, S. Cyrici, S. Mauritii Vallamblanensis, S. Vincentii, capellam in castro Senoil, S. Mariae de Baisam, capellam in castro Rocol, S. Juliani Chaspiniaci, de castro Mercolio, ecclesiam S. Quintini. In Diensi ecclesiam de castro Gramnat, S. Vincentii, S. Romani, ecclesiam de Torretes. In Tricastrinensi, ecclesiam de Valle-Nymphis, S. Martini, S. Mariae, S. Petri, S. Romani, capellam S. Michaelis de [Col. 1227B] Garda, ecclesiam de eleemosyna, S. Mariae de Graina. In Aurasicensi, ecclesias de Dorsera, S. Mariae, S. Benedicti, S. Christophori, S. Saturnini. In Vasionensi, ecclesiam S. Germani, S. Petri de Falcon, S. Mariae de Purpureres. In Viennensi, cellam S. Agnetis de Mota, S. Martini de Aziaco cum coemeterio, S. Verani de Rivas, ecclesiam de Fay, S. Joannis de castro Mirol, ecclesiam de Villanova, capellam S. Michaelis de Albon, ecclesiam S. Saturnini cum parochia, ecclesiam S. Philiberti de Miniaco, ecclesiam S. Romani, ecclesiam S. Andreae, S. Ferreoli. In episcopatu Bizuntinensi, ecclesiam S. Cornelii, S. Desiderii, ecclesiam de Planesel, ecclesiam Dazzon.
In parochialibus vero ecclesiis quas tenetis, liceat [Col. 1227C] vobis sacerdotes eligere et electos episcopo repraesentare, quibus, si idonei inventi fuerint, episcopus animarum curam committat, et de plebis quidem cura iidem sacerdotes episcopo, de temporalibus autem vobis debeant respondere. Liceat quoque vobis clericos et laicos e saeculo fugientes, liberos et absolutos ad conversionem recipere, et eos absque ulla contradictione in vestro collegio retinere. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium, nullus omnino a vobis decimas praesumat exigere. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis clausis januis, exclusis excommunicatis vel interdictis, [Col. 1227D] non pulsatis campanis, suppressa voce divina officia celebrare. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte interdicti vel excommunicati sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem et B. Benedicti Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo, etc. In symbolo: VIAS TUAS, DOMINE, DEMONSTRA MIHI.
- [Col. 1228A] Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus subscripsi.
- Ego Cunradus Gallipolitanae Ecclesiae humilis minister, Sabinensis episcopus.
- Ego Joannes presbyter cardinalis Sanctorum Joannis et Pauli tit. Pamachii.
- Ego Joannes presb. cardinalis tit. Sanctae Anastasiae.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Susannae.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Gorgonii.
- Ego Vivianus presb. card. tit. S. Stephani in Caelio monte.
- Ego Cinthius presb. card. tit. S. Caeciliae.
- Ego Arduinus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- [Col. 1228B] Ego Willelmus Remensis archiepiscopus tit. S. Sabinae card.
- Ego Jacobus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Ardicio diac. card. S. Theodori.
- Ego Rainerius diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Joannes diac. card. S. Angeli.
- Ego Matthaeus diac. card. S. Mariae Novae.
- Ego Bernardus diac. card. S. Nicolai in Carcere Tulliano.
Datum Laterani per manum Alberti, S. Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, VI Idus Aprilis, indictione XII, Incarnationis Dominicae anno 1179, pontificatus vero domni Alexandri [Col. 1228C] papae III anno XX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri RICHARDO Cantuariensi archiepiscopo apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum dilectus filius noster R. nunc abbas, tunc vero electus Sancti Augustini Cantuariae non sine [Col. 1228D] gravibus laboribus et expensis secundo ad nostram praesentiam accessisset, pro eo, sicut dicebat, quod ei juxta mandatum nostrum et institutionem sanctae recordationis Patris et praedecessoris nostri Eugenii papae et juxta tenorem scripti nostri in monasterio suo manum nolebas benedictionis imponere, nos eum, salvo jure et dignitate tua et successorum tuorum, benediximus in abbatem. Inde est quod nos tibi et Ecclesiae tuae volentes in posterum providere apostolica auctoritate statuimus, ut quod de praedicto electo benedicendo fecimus juri tuo vel ecclesiae tuae nullum possit praejudicium generare.
Data Laterani, V Idus Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ROGERO abbati Sancti Augustini, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum venerabili fratre nostro Ricardo, Cantuariensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, tibi recusante in monasterio tuo benedictionis munus impendere, ad nostram jam pridem praesentiam accessisses, et postulasses ab apostolicae sedis clementia quod tibi faceremus in monasterio tuo benedictionis munus impendi, nos sanctae recordationis Patris et praedecessoris nostri papae Eugenii vestigiis [Col. 1229B] inhaerentes, praedicto archiepiscopo de communi fratrum nostrorum consilio mandavimus et per scripta nostra districte praecepimus, ut infra XXX dies post receptionem litterarum nostrarum tibi absque ulla exactione professionis in monasterio tuo munus benedictionis impertiretur; quod si infra tempus praescriptum facere nollet, venerabili fratri nostro Vigorniensi episcopo in obedientiae virtute praecepimus id ipsum maturius adimplendum. Illis autem minime nostrum praeceptum adimplentibus, ad nostram praesentiam rediisti, cavere desiderans ne monasterium tibi commissum pastorali diutius provisione careret, unde tam in archiepiscopum quam in episcopum pro contemptu praecepti nostri merito potuissemus durius vindicare, [Col. 1229C] et eidem archiepiscopo et successoribus suis successores tuos benedicendi deinceps adimere facultatem; mitigantes tamen motum animi, et rigorem justitiae de solita benignitate sedis apostolicae temperantes, tibi, licet immeriti, salvo jure ipsius archiepiscopi et successorum suorum in benedictione abbatis, benedictionis munus, Domino auxiliante, impendimus. Statuentes ut de caetero Cantuariensis archiepiscopus, qui pro tempore fuerit, successores tuos sine exactione professionis in commisso tibi monasterio benedicat. Quod si infra XL dies postquam fuerit requisitus, eos benedicere forte omiserit, nisi manifestam et canonicam excusationem praetendere potuerit, ad Romanam Ecclesiam [Col. 1229D] benedicendi accedant, vel per episcopum quem Romanus pontifex decreverit, benedictionem consequantur. Ut autem haec nostra constitutio perpetuis temporibus inviolabiliter observetur, eam auctoritate apostolica roboramus et praesentis scripti pagina communimus, etc.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, HENRICO illustri regi Anglorum, salutem et apostolicam benedictionem.
Audivimus regiae magnitudini falso fuisse suggestum dilectum filium nostrum R[ogerum] abbatem [Col. 1230A] nunc Sancti Augustini Cantuariensis, nullam apud vos gratiam invenisse, quia monasterium suum Ecclesiae Romanae in X marcis auri annuatim solvendis fecerat censualem. Quod utique omnino est alienum a vero, et miramur si prudentia tuae serenitatis hujusmodi suggestioni fidem potuit quomodolibet adhibere, cum hoc nec in mentem descenderit, nec etiam ab ore vel ex parte ipsius abbatis verbum de aliquo censu a praelibato monasterio constituendo. Nolumus autem tuam sublimitatem latere quia non est consuetudo Romanae Ecclesiae hujusmodi census statuere, aut quamlibet ecclesiam tali modo gravare. Sane quod ita pro benedicendo jam dicto abbate venerabili fratri nostro R[icardo] Cantuariensi archiepiscopo, legato [Col. 1230B] sedis apostolicae superscripsimus, haec fuit causa quod a longis retro temporibus abbates Sancti Augustini pro benedictione habenda multas difficultates, plurimos labores, atque dispendia consueti fuerant sustinere, veniendo Romam, remeando in Angliam, et Romam iterum redeundo. Nam tempore beatae memoriae Patris et praedecessoris nostri Eugenii papae, electus qui tunc erat a Cantuariensi archiepiscopo benedictionem obtinere minime potuit, donec ibi Romam in magnis sumptibus venit, et in Angliam remeavit. Is autem qui nunc est non valens gratiam benedictionis ab archiepiscopo percipere, compulsus est sicut antecessores ejus fecerant, Romam venire et in Angliam non absque difficultate reverti, ad eumdem archiepiscopum litteras [Col. 1230C] districtionis reportans, ut infra XXX dies in monasterio suo sine exactione professionis illi benedictionis munus impertiri curaret. Quod si forte facere nollet, sub eadem districtione venerabili fratri nostro Wigorniensi episcopo id ipsum infra alios XXX dies praecepimus adimplendum. Neutro autem mandatum implente, idem abbas ad nos coactus est non sine multo discrimine rerumque dispendio laborare. Licet autem moti fuerimus et turbati, et injuriosum reputaverimus nimium, quod archiepiscopus et episcopus praeceptum nostrum non exsecuti, et de jure potuissemus archiepiscopo et successoribus ejus abbatem Sancti Augustini de caetero facultatem benedicendi auferre, mitigantes [Col. 1230D] tamen motum animi, et de consueta sedis apostolicae clementia rigorem justitiae temperantes, praedicto abbati benedictionis munus impendimus, salvo jure archiepiscopi et successorum suorum in benedictione abbatis, videlicet quod abbates Sancti Augustini in eodem monasterio sine exactione professionis benedicere debeant. Ipsum itaque regiae celsitudini commendantes, rogamus attentius et monemus quatenus praedictum abbatem divini amoris intuitu et pro reverentia beati Petri et nostra diligas, manuteneas et defendas, nec sinas eum pro debitis Judaeorum ulterius molestari, nec adversus eum vel monasterium movearis, quod litteris nostris exprimimus ipsum monasterium, nullo mediante, ad nos pertinere, quia nos de persona [Col. 1231A] ecclesiastica non saeculari super hoc intellectum habemus, et in hoc minime honori tuo derogatur.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, ROGERO abbati Sancti Augustini, etc.
Cum in nostra esset . . . . . Et infra: Nos itaque attendentes monasterium ipsum ad dispositionem beati Petri et nostram specialiter pertinere, et ob hoc ei amplius debitores existere, tibi et successoribus [Col. 1231B] tuis de consueta clementia sedis apostolicae indulgemus, ut si archiepiscopi vel episcopi, et alii Ecclesiarum praelati vobis de malefactoribus vestris parochianis suis, tertio per vos requisitis humiliter et devote plenam non fecerint rationem, eos excommunicandi auctoritate nostra contradictione et appellatione cessante liberam habeatis de caetero facultatem, et sententiam ipsam rationabiliter latam nullus audeat, nisi satisfactione congrua praestita, immutare.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ROGERO abbati et monachis Sancti Augustini, [Col. 1231C] salutem et apostolicam benedictionem.
De minori possemus . . . . . Et infra: Auctoritate apostolica prohibemus ne in ecclesiis ad praesentationem vestram spectantibus, ulli nisi a vobis praesentati fuerint ordinentur, sed si quos, vobis non praesentantibus, ordinari contigerit, ab eisdem ecclesiis amoveantur, et eorum ordinatio penitus irrita habeatur, nisi forte, quod absit, praesentationem clericorum vos constiterit malitiose deferre.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri WILLELMO Remensi archiepiscopo, tituli S. Sabinae cardinali, apostolicae sedis legato, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.
Cum sis per Dei gratiam, nobilitate generis, honestate morum et scientia praeditus litterarum, libenter debes in omnibus et efficaciter exaudiri quae a nobis, praevia ratione, requiris, ut sicut [Col. 1232A] uberiorem apostolicae sedis nosceris gratiam meruisse, ita eam tibi gaudeas in his quae juste petieris, acquisitam. Eapropter, venerabilis in Christo frater archiepiscope, tuis justis postulationibus clementer annuimus, et Remensem Ecclesiam, cui Deo auctore praeesse dignosceris, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus. Statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona, eadem Ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
[Col. 1232B] Suessionensem, Laudunensem, Cameracensem, Belvacensem, Catalaunensem, Silvanectensem, Noviomensem, Atrebatensem, Tornacensem et Morinensem episcopatus; in propria dioecesi tua, S. Remigii, S. Nichasii, S. Dionysii et S. Petri monasteria infra civitatem Remensem; extra civitatem vero, de Mosomio, S. Theoderici, S. Petri de Altovillari, S. Basoli, et S. Mariae Igniacensis monasteria, et in his omnibus monasteriis jura spiritualia, et patronatus cum omni institutione, cum ordinatione sua; insuper autem de Sparnaco et de Avenaio monasteria; nihilominus etiam infra episcopatum Suessionensem, jus patronatus in monasterio Orbacensi; infra episcopatum Tornacensem, jus patronatus [Col. 1232C] in monasterio de Cisum; in Noviomensi et Ambianensi episcopatibus jurisdictionem in burgensibus S. Quintini, de S. Walerio hactenus habitam, videlicet ut appellati ad Remensem curiam veniant; dominium Remensis civitatis cum omnibus pertinentiis suis; feudum quod ab ecclesia tua nobilis vir comes Campaniae habere dignoscitur, pro quo, salva fidelitate regis, tibi tenetur ligium hominum facere, videlicet Vitriacum, Virtutum, Regitestum, Castellionem, Sparnacum, Rociacum, Fimas, Branam, et comitatum castelli in Porcianis, cum castellaniis eorum et alias possessiones, et castra quae idem comes in propria persona tenet, vel alii tenent ab ipso; feudum quoque de Boillum, [Col. 1232D] quod Leodiensis episcopus ab archiepiscopis Remensibus habere dignoscitur, pro quo etiam propria manu tenetur in manu archiepiscopi Remensis promittere servitium et justitiam ei se exhibiturum fideliter et servaturum, et pro quo etiam idem episcopus tenetur efficere quod octo barones illius fundi, hominium eidem archiepiscopo faciant, et ab archiepiscopo vocatus ad expugnandos malefactores ejus, auxilium et servitium per milites et homines armatos facere debet, sicut in scriptis authenticis noscitur contineri; feudum etiam quod Regitestensis comes, videlicet comitatum de Osmonte, et feudum quod comes Grandis prati et feudum quod Suessionensis comes a te habere noscuntur; castrum quoque Mostomii, Attiniacum, Bitinivillam, [Col. 1233A] Septemsalices, Curmessiacum, Curvillam, Chaumesiacum et Stanam cum pertinentiis eorum. Insuper etiam auctoritate apostolica statuimus, ut nemini, nisi Remensi archiepiscopo, liceat regem Francorum inungere, vel ei primam coronam imponere, sicut antiqua consuetudine fuerat obtentum. Appellationibus autem quae a quibuscunque jurisdictionis tuae ad te vel ad curiam tuam fuerint interpositae, debita praecipimus devotione deferri, et quod in eisdem appellationibus hactenus ecclesia tua specialius, etiam vacante sede, obtinuit, tibi et successoribus tuis apostolica auctoritate confirmamus. Haec siquidem omnia, sicut praedecessores tui ab antiquo, et tu ipse hactenus habuisse noscimini, tibi tuisque successoribus [Col. 1233B] apostolica auctoritate duximus confirmanda.
Decernimus ergo, etc.
Datum Laterani, per manum Alberti sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, Idus Aprilis, indictione XI, et Incarnationis Dominicae anno 1179, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio SIGEHARDO Laurisamensi abbati, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 1233C] Speciali gratia et largitione muneris decorari meretur, qui erga beatum Petrum et sacrosanctam Romanam Ecclesiam devotior invenitur. Quocirca et testimonio quod de te accepimus, et dilectorum filiorum nostrorum, Petri titulo Sanctae Susannae presbyteri cardinalis, et Ottonis Palatini comitis precibus inclinati, tibi et successoribus tuis usum mitrae de consueta clementia sedis apostolicae indulgemus in perpetuum.
Data Laterani, XVII Kalend. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus W[ILHELMO] Remensium archiepiscopo tit. S. Sabinae cardinali, apostolicae sedis legato, et ejus suffraganeis, et dilectis filiis abbatibus, archidiaconis, praepositis, presbyteris in eorum episcopatibus constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Audivimus et audientes admirati sumus, quod cum fratribus monasterii de Dunis, sicut aliis omnibus Cisterciensis ordinis, a patribus et praedecessoribus nostris concessum sit, et a nobis postmodum confirmatum, ut de laboribus quos propriis manibus aut sumptibus excolunt, nemini [Col. 1234A] decimas solvere teneantur, quidam ab eis nihilominus contra indulgentiam sedis apostolicae decimas exigere et extorquere praesumunt, et sinistra interpretatione apostolicorum privilegiorum capitulum pervertentes, asserunt de novalibus debere intelligi, ubi de laboribus est insertum.
Cum ergo manifestum est omnibus qui recte sapiunt, interpretationem hujusmodi perversam esse et intellectui sane contrariam, cum secundum capitulum illud a solutione decimarum tam de terris illis quam etiam de terris cultis quas propriis manibus aut sumptibus excolunt, sint penitus absoluti, ne ullus contra eos materiam habeat malignandi, vel quomodolibet ipsos contra justitiam molestandi, per apostolica scripta vobis praecipiendo [Col. 1234B] mandamus, quatenus omnibus qui vestrae sunt potestatis, auctoritate nostra prohibere curetis, ne a memoratis fratribus de Dunis, vel a fratribus aliorum monasteriorum Cisterciensis ordinis, qui in episcopatibus vestris consistunt, ac novalibus, vel de aliis terris quas propriis manibus vel sumptibus excolunt, vel de nutrimentis animalium decimas praesumat quomodolibet extorquere. Nam si de novalibus voluissemus tantum intelligi, ubi ponimus de laboribus, de novalibus poneremus, sicut in privilegiis quorumdam apponimus aliorum.
Quia vero non est conveniens, ut contra instituta sedis apostolicae temere veniatur, quae obtinere debent [Col. 1234C] inviolabilem firmitatem per apostolica scripta vobis praecipiendo mandamus, ut si qui canonici, clerici, monachi vel laici contra privilegia sedis apostolicae praedictos fratres decimarum exactionibus gravaverint, appellatione remota laicos excommunicationis sententia percellatis, reliquos ab officio suo suspendatis, et tam excommunicationis quam suspensionis sententiam faciatis usque ad dignam satisfactionem inviolabiliter observari.
Ad haec praesentium vobis auctoritate praecipiendo mandamus, quatenus si qui in fratres praedictorum monasteriorum violentas injecerint manus, eos, accensis candelis, excommunicatos publice denuntietis, et faciatis ab omnibus sicut excommunicatos districtius evitari, donec congrue satisfaciant praedictis [Col. 1234D] fratribus, et cum litteris dioecesani episcopi rei veritatem continentibus apostolico se conspectui repraesentent.
Datum Laterani, XV Kalend. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus HENRICO patriarchae Gradensi et D. Caprulano episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 1235A] Cum olim tibi, frater patriarcha, si bene meminimus, et bonae memoriae Ildebrando, quondam basilicae XII Apostolorum presbytero cardinali, causa quae super quibusdam parochialibus domibus vertebatur inter dilectum filium nostrum priorem S. Salvatoris et plebanum S. Bartholomaei commiserimus audiendam, super ea, sicut accepimus, cognita veritate, definitivam sententiam protulistis, quae tamen, sicut debuit, nondum dicitur exsecutioni demandata. Unde quoniam rem judicatam divinae legislationis auctoritas et humanae firmiter statuit observari, fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus eamdem sententiam sicut rationabiliter lata est ratam et firmam facientes haberi, clericos praedictae ecclesiae S. Bartholomaei [Col. 1235B] moneatis et districtius compellatis ut nullos de domibus illis de quibus inter ipsos et praefatum priorem judicatum est ad divina officia recipiant, nec in coemeterio suo, salva justitia ecclesiae S. Salvatoris in parte testamenti audeant sepelire. Illos autem ut ecclesiam S. Salvatoris secundum quod decretum est et statutum pro divinorum officiorum perceptione requirant, firmiter injungatis sub interminatione anathematis generaliter prohibentes ne in aliis ecclesiis ad divina officia contra justitiam ecclesiae cui ad judicati sunt, recipiantur. Si vero ipsi in contemptum Ecclesiae frequentare praesumpserint ipsos excommunicatos publice denuntietis, et in ecclesia quae contra [Col. 1235C] prohibitionem vestram illos receperit, usque ad dignam satisfactionem divina prohibeatis officia celebrari. Clericos autem ecclesiae S. Bartholomaei, si in observatione hujus sententiae contumaces exstiterint, ab officio suspendatis, ut cum litteris vestris ad nos venientes ex ipsa poena discant parendum esse definitivae sententiae, et a religiosorum virorum infestatione penitus abstinendum. Haec autem praecepimus, ut supradicta sunt, irrefragabiliter observari.
Datum Laterani, X Kal. Maii [Col. 1235D] Diploma hoc, in cujus apographo deficit chronica anni nota, assignamus anno 1179, eo quia in eo memoratur Ildebrandus adjectis vocibus bonae memoriae, quae defunctis viris apponi solent. [Col. 1236D] Cum autem, ut in Italia sacr. Venet. edit., t. II, col. 118, legimus, Ildebrandus obierit anno 1168, praefecto post id tempus datae fuerunt apostolicae hae, quas afferimus, Alexandri III epistolae. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Maguntin. archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto dilectum filium nostrum abbatem S. Clementis de Piscaria, consideratione devotionis quam circa nos et Ecclesiam gerit, et monasterii cui praeeminet, quod specialiter B. Petri juris existit, sinceriori charitate diligimus, tanto attentius eumdem dilectioni tuae duximus commendandum, sperantes [Col. 1236A] ad interventum nostrum celeriter peragendum, quod amore justitiae, nemine commonente, effectui mancipari deberet. Cum igitur, occasione discordiae quae diu inter Ecclesiam et imperium fuit, praescriptum monasterium grave sustinuerit in Marchia detrimentum, ad recuperandas justitias suas praefatus abbas tuo potissimum indiget auxilio, quod tanto volumus efficacius ministrari, quanto propensius praescripto monasterio in suis tenemur necessitatibus providere. Quocirca fraternitati tuae per apostolica scripta rogamus, monemus attentius et mandamus, quatenus praefatum abbatem, vel nuntios ejus pro reverentia B. Petri et nostra, sicut de te bene confidimus, benigne respicias, et eos qui in Marchia Anchonitana possessiones [Col. 1236B] detinent, ad jam dictum monasterium pertinentes, ad eas restituendas districte compellas, ita quod litterae nostrae optatum sortiantur effectum, et nos sollicitudinem tuam debeamus multipliciter commendare. Nolumus autem ad restitutionem opponi, quod tempore schismatis possederunt, cum hostilitas praescriptionem praebetur merito impedire.
Datum Laterani, quinto Nonas Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Auximan., apostolicae sedis legato, Firman., Camerinen. et Senogalien. episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto majorem B. Petro et sacrosanctae Romanae Ecclesiae reverentiam exhibere debetis, tanto monasteria et Ecclesias quae ad nos, nullo mediante, respiciunt, habere tenemini propensius commendatas, et ab earum molestiis parochianos vestros districtius cohibere. Accepimus autem quod quidam parochianorum vestrorum possessiones multas S. Clementis de Piscaria detinent, quas instante schismate temeritate propria invaserunt. Quoniam igitur quanto idem monasterium specialius B. Petri [Col. 1236D] juris existit, tanto fortius ejus volumus indemnitatibus provideri, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus parochianos vestros, qui vobis nominati fuerint, ad ea restituenda quae de jure injuste detinent non differatis districtius commonere. Caeterum si invasa restituere, vel post restitutionem monasterium quisquam vexare praesumpserint, eum, dilatione et appellatione remota, et excommunicationis vinculo innodetis, et usque ad dignam satisfactionem, sicut excommunicatum, faciatis ab omnibus evitari: [Col. 1237A] sollicite provisuri, ut ita mandatum apostolicum exsequamini, quod abbas pro defectu justitiae laborare ad sedem apostolicam non cogatur, nec vos repulsam debeatis a nobis in vestris postulationibus sustinere.
Datum Laterani, Idus Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio ALFONSO illustri Portugalensium regi, ejusque haeredibus, in perpetuum.
[Col. 1237B] Manifestis comprobatum est argumentis, quod per sudores bellicos et certamina militaria inimicorum Christiani nominis intrepidus exstirpator et propugnator diligens fidei Christianae, sicut bonus filius et princeps catholicus multimoda obsequia matri tuae sacrosanctae Ecclesiae impendisti, dignum memoria nomen et exemplum inimitabile posteris derelinquens. Aequum est autem ut quod ad regnum et salutem populi ab alto dispensatio coelestis elegit, apostolica sedes affectione sincera diligat, et justis postulationibus studeat efficaciter exaudire. Proinde nos attendentes personam tuam prudentia ornatam, justitia praeditam atque ad populi regimen idoneam, eam sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et regnum Portugalense cum [Col. 1237C] integritate honoris et dignitate quae ad reges pertinet, nec non et omnia loca quae cum auxilio coelestis gratiae de Saracenorum manibus eripueris, in quibus jus sibi non possunt Christiani principes circumpositi vindicare, excellentiae tuae concedimus et auctoritate apostolica confirmamus. Ut autem ad obsequium beati Petri apostolorum principis et sacrosanctae Romanae Ecclesiae vehementius accendaris, haec ipse praefatis haeredibus tuis duximus concedenda, eosque super his quae concessa sunt, Deo propitio, pro injuncti nobis apostolatus officio defendemus. Tua itaque intererit, fili charissime, ita circa honorem et obsequium matris tuae sacrosanctae Romanae Ecclesiae humilem et devotum existere, [Col. 1237D] et sic te ipsum ejus opportunitatibus et dilatandis Christianae fidei finibus exercere, ut de tam devoto et glorioso filio sedes apostolica gratuletur, et in ejus amore quiescat. Ad indicium autem quod praescriptum regnum beati Petri juris existat, pro amplioris reverentiae argumento statuisti duas marchas auri annis singulis nobis nostrisque successoribus persolvendas. Quem utique censum ad utilitatem nostram et successorum nostrorum Bracharensi archiepiscopo, qui pro tempore fuerit, tu et successores tui curabitis assignare.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat personam tuam aut haeredum tuorum, vel etiam praefatum regnum temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, [Col. 1238A] aut aliquibus vexationibus fatigare. Si quae igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Joannes presbyt. cardinalis Sanctorum Joannis et Pauli tit. Pamachii.
- Ego Joannes presb. card. tit. S. Anastasiae
- Ego Joannes presb. card. tit. Sancti Marci.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Susannae.
- Ego Viceranus presb. card. S. Stephani in Coelio monte.
- Ego Cinthius presb. card. tit. Sanctae Caeciliae.
- Ego Luigo presb. card. tit. Sancti Clementis.
- Ego Arduinus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Matthaeus presb. card. tit. S. Marcelli.
- [Col. 1238B] Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Theodinus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Petrus Tusculanus episcopus.
- Ego Jacinthus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Ardicio dictus card. S. Theodori.
- Ego Laborans dictus card. S. Mariae in Porticu.
- Ego Rainerius dictus card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Gratianus dictus card. SS. Cosmae et Damiani.
- Ego Joannes dictus card. S. Angeli.
- Ego Raineris dictus card. Sancti Adriani.
- Ego Matthaeus dictus card. Sanctae Mariae Novae.
- Ego Bernardus dictus card. S. Nicolai in Carcere Tulliano:
[Col. 1238C] Datum Laterani, X Kal. Maii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis HENRICO, praeposito ecclesiae Sancti Stephani et S. Willehadi Bremensis, ejusque fratribus tam praesentibus, quam futuris canonice substituendis in perpetuum.
Cum in sacris Dei Ecclesiis ad robur et augmentum religionis et ad jugem divinae majestatis laudem ab earum praelatis aliqua ordinantur, ea debemus [Col. 1238D] apostolici culminis auctoritate munire, ne forte quorumlibet temerario violentur incursu, aut suadente humani generis inimico, persequentium pravitate tollantur. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et translationem congregationis vestrae a bonae memoriae Alberone, quondam Bremensi archiepiscopo, ad honorem Dei factam, cum libertatibus et immunitatibus Ecclesiae vestrae ab eo collatis, sicut in ejus scripto authentico continetur, ratam habentes, ecclesiam ipsam, in qua divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et Pauli protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, in primis siquidem statuentes, ut ordo canonicus, qui in eadem Ecclesia secundum Dei timorem et [Col. 1239A] canonicas sanctiones institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona, praefata Ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda nominibus:
Locum ipsum, in quo ecclesia vestra sita est, cum areis claustralibus et aliis pertinentiis suis, parochiam in Bremensi civitate a domo Alberici et Deden uxoris ejus versus ecclesiam vestram usque ad finem civitatis, et in Uthbremen, et in Walle, quam [Col. 1239B] praefatus archiepiscopus communi assensu capituli sui, Ecclesiae vestrae contulit, auctoritate praepositi vestri modis omnibus ordinandam, excepto eo, quod in synodalibus archidiacono suo parochiani tantum obedire tenentur. Curtem Hamedesen cum decimis et aliis pertinentiis suis, curtem Baldinge cum pertinentiis suis, curtem Boken cum pertinentiis suis, curtem Rammingestorp cum pertinentiis suis, curtem Dendorp cum decimis et aliis pertinentiis suis, curtem Wechlede cum ecclesia parochiali et decimis et aliis pertinentiis suis. Ecclesiam parochialem Estorp, cum decimis et aliis pertinentiis. Curtem in Winberge cum pertinentiis suis. Capellam in Hamedese cum pertinentiis suis, curtem [Col. 1239C] in Merdvelde cum capella et pertinentiis suis, curtem in Hiddenstorp cum pertinentiis suis. In loco qui dicitur Silva distinctos mansos cum decima. Curtem in Sete cum pertinentiis suis. Duas curtes in Habehusen cum decimis et aliis pertinentiis suis. Curtem in Walle cum decimis et aliis pertinentiis suis. Ex dono praedicti Alberonis, Bremensis archiepiscopi, duos mansos Hollandienses et dimidium cum tota decima de Hemme. Curtem in Wittenstide cum decimis et aliis pertinentiis suis, curtem in Wedene, cum advocatia et decimis et omnibus pertinentiis suis. Et ex dono comitis Hermanni quadraginta mansos in Mirica cum omni districto saeculari. Prohibemus ad haec, ne praepositus ecclesiae vestrae possessiones quaslibet vel [Col. 1239D] redditus ad capitulum pertinentes, sine communi fratrum vel majoris et sanioris partis assensu infeodare vel aliquo (alio) titulo alienare praesumat. Statuimus etiam, ut secundum antiquam institutionem et utriusque Ecclesiae consuetudinem vobis loca vestra in majoris capituli consessu et in choro majoris ecclesiae serventur, et fidelium oblationes juxta pristinae consuetudinis observantiam canonicam tribuantur, dummodo debita eidem ecclesiae obsequia loco et congruo tempore impendatis. Libertates quoque et immunitates vobis et Ecclesiae vestrae rationabiliter indultas et hactenus observatas, ratas perpetuis temporibus et illibatas manere censemus. Sepulturam praeterea ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extremae [Col. 1240A] voluntati, qui se huc sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Obeunte vero te nunc ejusdem loci praeposito, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu vel fratrum pars consilii sanioris secundum Deum providerint eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas sit, praefatam ecclesiam temere perturbare aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis [Col. 1240B] profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum digna satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini redemptoris Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine divinae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant et apud [Col. 1240C] districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
( S.) (M. )
- Ego Alexander.
- Ego Joannes, pbr. card. Sanctorum Joannis et Pauli tt. Pamachi.
- Ego Joannes pbr. card. tit. S. Anastasiae.
- Ego Joannes pbr. card. tt. S. Marci.
- Ego Petrus pbr. card. tt. S. Susanae.
- Ego Livianus pbr. card. tt. S. Stephani in Coelio monte.
- Ego Cynthyus pbr. card. tt. S. Caeciliae.
- Ego Hugo pbr. card. tt. S. Clementis.
- Ego Ardericus pbr. card. tt. S. Crucis in Jerusalem.
- [Col. 1240D] Ego Matheus pbr. card. tt. S. Marcelli.
- Ego Hubaldus . . . . eps.
- Ego Theodoricus Portuensis eps.
- Ego Petrus Tusculanus eps.
- Ego Henricus Alberensis eps.
- Ego Berneredus Praenestinus eps.
- Ego Jacobus diac. card. S. Mariae in Cosmidyn.
- Ego Ardicis diac. card. S. Theodori.
- Ego Laborans diac. card. S. Mariae in Porticu.
- Ego Reinerius diac. card. S. Georgii ad Velum Aureum.
- Ego Gratianus diac. card. SS. Cosmae et Damiani.
- Ego Joannes diac. card. S. Angeli.
- Ego Rainerus diac card. S. Adriani.
- [Col. 1241A] Ego Mattheus S. Mariae . . . diac. card.
- Ego Bernardus S. Nicolai in Carcere Tulliano diac. card.
Datum Laterani, per manum Alberti, presbyteri cardinalis, IV Kalendas Junii, indictione XII, Incarnationis Dominicae 1178 [ leg. 1179], pontificatus Alexandri papae III anno XVIII [XX].
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis UGONI priori plebis [Col. 1241D] Quo nomine designatur collegium Canonicorum Regularium. Sanctae Mariae Virginis ad Fine, ejusque fratribus tam praesentibus [Col. 1241B] quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Apostolici moderaminis . . . . . convenit religiosos diligere, et eorum loca pia protectione munire. Dignum namque et honestati congruum esse cognoscimus, ut qui ad ecclesiarum regimen assumpti sumus . . . . hominum nequitia tueamur, et apostolicae sedis patrocinio foveamus. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus . . . . in qua divino mancipati estis obsequio, ad exemplar felicis recordationis praedecessoris nostri Anastasii papae, sub beati Petri, et nostra protectione, et praesentis scripti privilegio communimus. Statuentes, ut quascunque possessiones, [Col. 1241C] quaecunque bona eadem Ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, Deo propitio poterit adipisci, firma, integra, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesiam videlicet de Peneto, et quidquid in eadem villa juste tenetis; ecclesiam de Gualtiperga, et possessiones . . . . . quas in eodem loco habetis. Quidquid in curte de Colle, in curte Sancti Reguli, in castello Veteri, et in curte ejusdem castri, in castello et curte de Parrana juste ac legitime possidetis, eidem ecclesiae confirmamus. Terram vero, et decimationem mortuorum, donationem, oblationem, [Col. 1241D] et quidquid Opitho bonae memoriae Pisanus archiepiscopus rationabiliter vobis concessit, per praesentis scripti paginam roboramus. Quod si quis de circumadjacentibus plebibus in vita, sicut in morte, de jure suo, devotionis intuitu, vobis aliquid dederit, seu propter religionem apud eamdem ecclesiam sepeliri deliberaverit, nullus obsistat, salva justitia ecclesiarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur. Ad indicium autem hujus a sede apostolica perceptae protectionis, sex denariorum Lucensis monetae nobis nostrisque successoribus, annis singulis persolvetis.
Decernimus ergo, etc.
- [Col. 1242A] Ego Joannes presbyter cardinalis Sanctorum . . . . . Pamachii.
- Ego Joannes presbyter cardinalis . . . . .
- Ego Theodinus presbyter cardinalis . . . . .
- Ego Vivianus presbyter cardinalis titulo Sancti Stephani in Coelio monte.
- Ego Ugo presbyter cardinalis titulo Sancti Clementis.
- Ego Arduinus presbyter cardinalis titulo Sanctae Crucis Jerusalem.
- Ego Jacobus diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Cosmidin.
- Ego L . . . . .
- Ego R . . . . . ad Velum Aureum.
- Ego Joannes diaconus cardinalis Sancti Angeli.
- [Col. 1242B] Ego Rainerius diaconus cardinalis Sancti Adriani.
- Ego Matthaeus Sanctae Mariae Novae diaconus cardinalis.
Datum Lateranense, per manum Alberti sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, IX Octobris, indictione . . . . . , Incarnationis Dominicae 1179, pontificatus vero domini Alexandri papae III anno XX.
[Col. 1242C] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis VIVIANO priori et fratribus S. Salvatoris de Rivoalto, salutem et apostolicam benedictionem.
Apostolicae sedis auctoritate inducimur, et officii nostri debito provocamur petitiones filiorum Ecclesiae libenter admittere, et eorum justis postulationibus assensum efficaciter indulgere. Hac itaque ratione inducti et de meritis beatorum apostolorum Petri et Pauli confisi viginti dies de injuncta poenitentia remittimus universis, qui ecclesiam vestram in anniversario dedicationis ipsius devotionis gratia visitaverint, sicut in die dedicationis ipsius ecclesiae noscimur concessisse.
Datum Signiae, II Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri LOMBARDO quondam archiepiscopo Beneventano, sal. et apost. benedictionem.
Venientibus ad praesentiam nostram quibusdam de majoribus Beneventanae Ecclesiae canonicis, et pro parte sua, et aliorum, et nobiscum de ordinatione ipsius Ecclesiae diligentem tractatum habentibus, nos volentes necessitati tuae secundum facultatem [Col. 1243A] ejusdem Ecclesiae honeste prospicere, de communi fratrum nostrorum consilio tibi molendinum in pede suburbii situm, de quo sex coscinos frumenti unoquoque mense, et alia quaedam proveniunt, ita quod de cellario vel aliunde si quid defuerit de sex coscinis, suppleatur, et sexaginta saumas puri vini per annum cum vegetibus in quibus possit reponi. Quadraginta et octo romanatos de paradiso, et de altari tantum quod viginti quatuor unciarum auri compleat de consensu ipsorum canonicorum concessimus toto vitae tuae tempore annuatim cum integritate habenda. Addidimus postea, praedictis canonicis praesentibus, ut saumario quem habueris pro lignis ferendis annona de Ecclesia ministretur. Indulgemus etiam tibi, ut de [Col. 1243B] libris tuis et indumentis disponendi quidquid volueris in vita et in morte plenam habeas potestatem. Statuimus etiam ut domus de Turricella tibi ad habitandum ibi quandiu vixeris assignetur. Ut autem haec nostra concessio, et dispositio firma et illibata permaneat, eam apostolica auctoritate confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae concessionis et confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli se noverit incursurum. Amen, amen, amen.
Datum Signiae, per manum Alberici S. R. E. [Col. 1243C] presbyt. card. et cancel., VI Kal. Aug., indict. XII, Incar. Dom. an. 1179, pontificatus vero D. Alex. PP. III anno XX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis magistro et fratribus militiae Templi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto religio vestra et fratrum Jerosolymitarum hospitalis Deo et hominibus creditur magis grata existere, et terrae orientali amplius necessaria et [Col. 1243D] opportuna probatur, tanto de vestra et ipsorum unitate majus debemus gaudium laetitiamque concipere; et ut semper inter vos vinculum dilectionis servetur, toto studio laborare. Hac itaque ratione inducti pacem et concordiam quam cum dilectis filiis nostris magistro et fratribus Hospitalis de omnibus querelis quae inter domum vestram et ipsorum a longo tempore fuerant agitatae, tam de terris et possessionibus, quam etiam de pecuniis vel quibuslibet aliis rebus, de illorum assensu fecistis, non solum gratam, verum etiam ratam habentes, auctoritate apostolica confirmamus, et perpetuis temporibus firmam illibatamque manere censemus, quam utique de verbo ad verbum his litteris duximus adnotandam:
[Col. 1244A] ยซIn nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Amen.
ยซNotum sit omnibus tam futuris quam praesentibus quod per voluntatem omnipotentis Dei, et per domini papae Alexandri, cui soli, post Dominum obedire tenemur, praeceptum et admonitionem, ego frater Odo Sancti Amantis, humilis magister militiae Templi, et ego Rogerius de Mulinis minister domus Hospitalis Jerosolymitani, consilio et voluntate capitulorum nostrorum, firmam pacem et gratam concordiam fecimus de omnibus querelis quae inter domum Templi et domum Hospitalis fuerant usque ad hanc diem ventilatae, tam de terris et possessionibus, quam etiam de pecuniis vel quibuslibet aliis rebus, sopitis ita cunctis querelis tam [Col. 1244B] citra quam ultra, quod nulla deinceps suscitari possit, vel repeti.
ยซHanc autem pacem et concordiam et universarum querelarum terminationem, nec non et ad invicem fraternam dilectionem universis fratribus Templi et Hospitalis tenere, conservare et fovere statuimus et praecipimus, salvis ab hinc in perpetuum quieteque ac pacifice remansuris utrique domui rebus et possessionibus, quas hodie domus utraque tam ultra mare quam citra noscitur tenere.
ยซSi qua vero querela deinceps inter nos, vel successores nostros, seu etiam inter fratres nostros citra mare, vel ultra successerit per tres utriusque [Col. 1244C] partis fratres, sicut in mandatis a domino papa percepimus, eam statuimus terminari, taliter videlicet quod praeceptores illarum domorum vel provinciarum, inter quas orta fuerit quaestio, assumptis quisque discretioribus fratribus, querelam illam dissolvere et pacem inter se studeant conservare, sine fraude et sine gravamine alterutrius partis, quantum potuerunt, cavere.
ยซSi vero per se nequiverint fratres illi querelae finem imponere, asciscant sibi de suis amicis communiter, quorum consilio et mediatione quaestio valeat terminari, sic scilicet quod, in quo major pars fratrum illorum convenerit, vel amicorum, in eo finis querelae imponatur, et inter fratres pax semper integra et dilectio firma consistat.
[Col. 1244D] ยซSi autem nec ad id pacis adhuc poterint pervenire, querelam ad nos scriptam transmittant, et nos illam, Deo volente, terminabimus, ipsi vero fratres nihilominus pacem et benevolentiam inter se teneant.
ยซSi quis vero fratrum, quod absit! ab hac pace, pacisque ac dilectionis conservatione dissiluerit, se contra magistri sui praeceptum et capituli Jerosolymitani constitutionem sciat egisse, ratumque suum hujusmodi nullatenus poterit expiare, quousque magistri sui et capituli Hierosolymitani conspectui se praesentet.
ยซHis autem duximus adnectendum, quod fratres utriusque domus se ubique diligant, et honorent, et alter commodum alterius mutua charitate, et [Col. 1245A] unanimitate fraterna perquirant et observent, ut duarum domorum existentes per professionem, unius esse pareant per dilectionem.ยป
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, aut ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Signiae, IV Non. Augusti.
Decano et capitulo Laudunensi concedit ยซne quis communiam Laudunensem, per Ludovicum Francorum regem dissolutam, renovare vel facere etiam [Col. 1245B] ultra praesumat; neve episcopis liceat sine assensu eorum, vel majoris et sanioris partis capituli, aliquam communiam vel generalem constitutionem, quae communiam palliato nomine sapiat, ordinare.ยป
ALEXANDER episcopus, abbati et fratribus Sancti [Col. 1245C] Vedasti, salutem et apostolicam benedictionem.
Relationis vestrae tenore comperimus, quod cum nobilis vir comes Hainonensis homines villae Hasprensis, quae vestra esse dignoscitur, indebitis consuevisset exactionibus infestare, venerabilis frater noster Tusculanus episcopus, tunc apostolicae sedis legatus, ut vestro et vestrorum hominum obviaret periculo, terram ipsius ad conquestionem vestram supposuit interdicto, cujus sententiae severitate compulsus idem comes coram venerabilibus fratribus nostris Atrebatensi et Cameracensi episcopis vestram vobis justitiam recognovit, et antiquas consuetudines et jura praedictae villae atque hominum se servaturum sub solemni jurisjurandi religione firmavit; et ne deinceps veniret in dubium, quod [Col. 1245D] per ipsius comitis confessionem ad honorem et utilitatem vestram fuerat terminatum, consuetudines et jura quae in praescripta villa habere debetis, de voluntate comitis scripto fuerant diligenter commendata, et postmodum tam vestro quam ipsius sigillis solemniter roborata. Nos itaque, vestrae et hominum vestrorum paci et quieti paterna volentes sollicitudine providere, compositionem inter vos et eumdem comitem factam ratam habemus, et jura ac consuetudines quas in praedicta villa antiquitus habuistis, et adhuc ex ipsius comitis confessione habere noscimini, sicut in authenticis scriptis hinc [Col. 1246A] inde factis plenius continetur, devotioni vestrae auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat, etc.
Datum Signiae XV Kal. Septembris.
ALEXANDER episcopus, etc., venerabili fratri RICHARDO Acheruntino archiepiscopo, ejusque successoribus, [Col. 1246B] etc.
In eminentis sedis apostolicae, etc., et praedecessorum nostrorum fel. record. Paschalis et Eugenii, Romanorum pontificum vestigiis inhaerentes sanctam Acheruntinam Ecclesiam praesentis decreti auctoritate munimus, tibi tuisque successoribus confirmamus, quaecunque ad ipsam metropolitano jure praeteritis temporibus pertinuisse dignoscitur, videlicet Venusinum, Gravinam, Tricaricum, Tursum, Potentiam, ut tu tuique legitimi successores potestatem habeatis canonice ac decretaliter, in eis episcopos ordinandi, et consecrandi salva in omnibus S. R. E. auctoritate. Ad haec statuentes, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- [Col. 1246C] Ego Ubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Theodinus Portuensis et S. Rufinae episcopus.
- Ego Matthaeus presb. card. tit. S. Marcelli.
- Ego Gratianus diac. car. SS. Cosmae et Damiani.
- Ego Mathaeus S. Mariae Novae diac. card.
Datum Signiae, per manum Alberti S. R. E. presb. card. et cancellarii, VII Idus Septembris, indict. XI, Incarnationis Dominicae anno 1179, pont. vero dom. Alexandri papae III anno XX.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ROGERIO Lausannensis Ecclesiae episcopo et apostolicae sedis legato, ejusque successoribus canonice substituendis, in perpetuum.
Cogit nos summi pontificatus auctoritas fratribus et coepiscopis nostris tam vicinis quam longe positis paterna provisione consulere, et Ecclesias eorum gubernationi commissas in suis juribus confovere. Sed tibi et Ecclesiae tuae tanto sollicitius adesse [Col. 1247B] compellimur, quanto devotionem et probitatem tuam ex longa conversatione et familiaritate manifestius sumus experti. Eapropter, venerabilis in Christo frater episcope, tuis justis postulationibus gratum impertimus assensum, et ecclesiam Lausannensem cui Deo auctore praeesse dignosceris, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona, etc. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ea videlicet quae tempore Burchardi quondam Lausannensis episcopi ab Henrico imperatore jam dictae ecclesiae pia sunt devotione collata, et quae tempore Amedei praedecessoris tui a Conrado illustri [Col. 1247C] Romanorum rege sunt tui scripti robore confirmata, scilicet Muratum et Cubizaca, potestatem de Corsiaco, de Polliaco, vallem de Lustriaco. Quidquid dux Rufoldus et sui habuerunt cum omnibus appendiciis suis in scripto praefati Henrici continetur. Et cum quique pastores positi sunt in aedificationem, non in destructionem apostolica, auctoritate decernimus ut nec tibi, nec tuis successoribus liceat bona Lausannensis ecclesiae distrahere vel alienare; sed potius quae indebite distracta ad jus ejusdem ecclesiae tuo studio revocentur. Apostolica quoque auctoritate nihilominus interdicimus, ne tibi aut ipsis de caetero licentia pateat Lausannensem Majoriam in feudum dare. Praeterea felicis [Col. 1247D] recordationis Patris et praedecessoris nostri Eugenii vestigiis inhaerentes, omnes donationes a Lamberto qui a Viriberto haeresiarcha ordinatus Lausannensi Ecclesiae utcunque praefuit de rebus ipsius ecclesiae factas, evacuamus et irritas esse censemus. Ad haec quia nobilis vir Berchtoldus praedicto Amaedeo praedecessori tuo et successoribus ejus hujusmodi dicitur praestitisse juramentum, quod in Ecclesia Lausannensi liberam permitteret electionem fieri, quod nihil eorum quae ab episcopo tenebantur, sibi acquireret. Quod servitium quod pro Chebrii et Lustriaco in mutatione episcopi debebatur, ipse vel haeres suus de caetero non exigeret, sed ea de manu sua episcopus sine omni datione reciperet, sicut et alia regalia, et quod ea quae ecclesia ipsa perdiderat, [Col. 1248A] et quae a longo tempore alienata fuerunt bona fide pro viribus recuperare juvaret; quod ad villas ecclesiae suos non permitteret ire pro pabulo vel aliis necessariis, nec in villis ipsis hospitaretur, et quod in palatio episcopi, aut in domibus clericorum aut militum, eis invitis hospitium non haberet, nec ab eodem palatio vel domibus quidquam violenter auferret. Juramentum ipsum ratum habemus et firmum sub interminatione anathematis inhibentes, ne praefatus dux vel haeres ejus contra ea quae diximus, juramento firmata venire praesumat. Insuper tibi concedimus usum pallii ex amore ad sacra missarum solemnia celebranda, ut eo utaris festivitatibus istis duntaxat: videlicet in Natali Domini, in festo B. Stephani, in Epiphania, in quatuor festivitatibus [Col. 1248B] B. Mariae, in Coena Domini, in Sabbato sancto et Pascha, in Ascensione Domini, in sabbato Pentecostes et in ipso festo Pentecostes, in festo B. Joann. Baptistae, in festo beatorum Petri et Pauli, in festo Omnium Sanctorum, in consecrationibus ecclesiarum, et ordinationibus clericorum, in praecipuis festivitatibus ecclesiae tuae, in anniversario consecrationis tuae. Jura quoque et rationabiles consuetudines Ecclesiae et civitatis tuae auctoritate apostolica confirmamus.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus [Col. 1248C] omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego, etc., etc.
Datum Anagniae, XVI Kalend. Novembris, indictione XII, Incarnationis Dominicae anno 1179, pontificatus vero domni Alexandri papae tertii anno XXI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis fratribus GUALTERIO abbati Sanctae Crucis de [Col. 1248D] Villa-Bosonis, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis in P. P. M.
Quoties illud a nobis petitur, quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis quidem statuentes, ut ordo monasticus, qui secundum Dominum et Beati Benedicti Regulam in monasterio vestro institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, [Col. 1249A] quaecunque bona idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Waldracha, cum banno et appendiciis suis, areis, aedificiis, pratis, silvis, pascuis, aquis, aquarumque decursibus, agris, cultis et incultis, viis, inviis, exitibus et redditibus, molendinis, cum utriusque sexus mancipiis. Ecclesiam quoque ipsius loci, cum capellis ad eam pertinentibus, videlicet Britenacha, et Hechelingen, et cum decima. Allodium quod Walterus abbas viginti duabus libris comparavit, quod [Col. 1249B] dicitur Adelardi. Britecha, cum molendinis et appendiciis suis, Fildorf cum molendinis; ecclesiam etiam ejusdem villae, et omnibus appendiciis villae. Allodium in eadem villa, quod praefatus abbas Walterus a Gerarhdo, et uxore sua Sophia, et filiis suis Gerarhdo et Alberto decem et octo libris comparavit, Vrorocoringa, cum ecclesia ipsius loci. Hanc autem villam, cum molendinis, vineis, cum curia et omnibus suis, Albertus comes bonae memoriae primus illius loci aedificator, cum uxore sua Juditta, ecclesiae Sanctae Crucis cum omnibus possessionibus supradictis contulit. Quinque etiam allodia quae Gerarhdus comes et marchio, filius memorati Alberti, ecclesiae vestrae, cum uxore sua Gissila dedit; [Col. 1249C] videlicet Offewilre cum appendiciis suis. Cisen cum molendino, et omnibus appendiciis curiae. Datram cum molendinis, et aliis appendiciis suis. Raldinghen, Hergarda, cum omnibus ad eas pertinentibus. Ecclesias quoque praedictorum allodiorum videlicet Offewilre, et Cisen, villam Lualwire, quam Theodericus dux, comes et marchio, ecclesiae vestrae contulit; ecclesiam quoque ipsius villae. Patronatum quoque quem habetis in ecclesia de Huchenestorff et Altorfig dederunt nobiles viri, videlicet Willelmus, Godiscalus, Pirarhdus, temporibus Walteri abbatis, quod erat obligatum pro quadraginta et duabus libris, quas vos creditoribus persolvistis. Ecclesiam quoque ipsius loci, ecclesiam quoque de Bectinchen. In Marsele duas patellas, quas Girarhdus [Col. 1249D] nobilis quidam supradictae ecclesiae contulit, et tres sedes quas ab haeredibus sedecim libris comparastis. Capiulre allodium, quod nobilis quidam eidem ecclesiae dedit. Robertus quidam de Frilzdorf, cum conjuge sua Euphemia in Betestorf dedit mansum unum, cum mancipiis. Azelinus de Hetesbach et Hiltirgardis uxor sua dederunt in eadem villa mansum unum. In Lutura dederunt novem jugera. Udo de Vellespere in Becherdorf dedit dimidium mansum. Idem dedit in Seriechinchem dimidium mansum. Horicus de Gunsinga in Dilgendorf dedit quadrantem unum. Arnoldus de Britenacha, pro anima uxoris suae Lucardis, dedit in Ramelfinga mansum unum. Ouldericus de Inne, cum uxore sua Aidalleida in Marchena dedit mansum unum. Bertrandus [Col. 1250A] de Bettinga nobilis vir, cum Albiza uxore sua, dedit in Hesseringa mansum et dimidium. Ad Ponteshem mansum et dimidium. Idem dederunt in Vilrzdorf dimidium mansum. Idem in Dala tres quadrantes dederunt. Valterus de Hirnesdorf dedit mansum unum in Noverchinga. Nezel de Latha in Wilre dedit duos mansos, cum silica terra, et silva in pastum porcorum. Walterus de Uchinga dedit dimidium mansum in Runeringua. Giselburgius dedit quadrantem in Walderfinga. Adeleidis de Tannecha dedit dimidium mansum in Direngestorf.
Praeterea libertatem a comite Gerardo ecclesiae vestrae et ministerialibus rationabiliter indultam, et scripto authentico roboratam, videlicet ut nemini liceat aliquem infra atrium ecclesiae, vel aliquem [Col. 1250B] fratribus servientem sine justa causa absque abbatis assensu impetere, nec alicui in rebus ecclesiae propriis, vel in ministerialibus aliquid juris concessit. Jus etiam bannense, quod patres ejus tenuerunt in pago Niden, a loco qui dicitur Sucnefwrt, usque Sara fluvium, in pascuis, in silvis, in aquarum decursibus, viis, inviis, in exitibus, in redditibus, excepto banno venario, abbati et fratribus tenore perpetuo tenenda concessit. Familiae quoque ejusdem ecclesiae nuper libertati deditae, quia in omnibus succurrere temporalibus occupatus non poterat, advocatos tali conditione praeposuit, ut injurias illius tanquam proprias defendant, nec aliquid ab illa constitutione subscripta extorqueatur. Ter in anno [Col. 1250C] ascitus ab abbate ad curiam cum uno socio et famulis tribus advocatus veniat; quem abbas nocte prima honeste procurabit. Sequenti luce ubi ad placitandum sederint, quidquid judicio scabionum requisitum fuerit, duae partes abbatis erunt, tertia cedet advocato. Si vero statuto termino, hoc est post Epiphaniam, post octavam Paschae, post solstitium aestivale, advocatus ad placitandum venire supersederit, et corrigenda non correxerit, nihil ab abbate servitii recipiat: in supradictis namque placitis singuli rusticorum singulos obulos pro diurno servitio dabunt. Jus etiam forense ecclesiae concessit. In die Sabbati, quando ad nundinas ante portam . . . plures conveniunt, ubi quidquid jure placitaris ex quacunque impetitione vel forefacto acquisitum fuit, [Col. 1250D] duae partes abbatis, tertia erit advocati. Adjecit insuper fratribus, ad indumenta comparanda, de foro Tullensi quod jure haereditario pro singulis annis centum solidos et decem octo denarios quos lator in eundo et redeundo expendere debet. Praeterea Stephanus et Hedewidis uxor sua, in Gisengen dederunt eidem ecclesiae dimidium mansum, qui duobus temporibus duos solidos solvit. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive a nutrimentis vestrorum animalium, nullus decimas a vobis praesumat exigere. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce divina officia celebrare. Liceat vobis quoque clericos vel laicos [Col. 1251A] e saeculo fugientes, liberos et absolutos ad conversionem recipere, et eos sine contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper, ut nulli fratrum vestrorum, post factam in eodem loco professionem, liceat de claustro discedere, nisi arctioris religionis obtentu. Discedentem autem absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse concedimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati sint, vel interdicti, nullus obsistat; salva tamen justitia parochialium ecclesiaram, a quibus mortuorum corpora assumuntur. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu [Col. 1251B] violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et B. Benedicti Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Theodoricus Portuensis et Sanctae Rufinae sedis episcopus.
- Ego Berneredus Praenestinus episcopus.
- Ego Joannes presbyter cardinalis Sanctorum Joannis et Pauli tituli Symmachii.
- Ego Cinthyus tit. S. Caeciliae presbyter card.
- Ego Hugo presbyter cardinalis tit. S. Clementis.
- Ego Matthaeus presbyter cardinalis tit. S. Marcelli.
- [Col. 1251C] Ego Arditio diac. card. S. Theodori.
- Ego Joannes diac. card. Sancti Angeli.
- Ego Rainerius diac. card. S. Adriani.
- Ego Matthaeus Sanctae Mariae Novae diac. card.
- Ego Paulus diac. Sanctorum Sergii et Bacchi.
Datum Anagniae, per manum Alberti sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri card. et cancellarii, XV Kal. Novembris, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1179, pontificatus vero domini Alexandri papae III, anno XXI.
[Col. 1251D] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis RAYNALDO archidiacono, MATTHAEO archipresbytero, et canonicis Esculanae Ecclesiae, tam praesentibus, quam futuris canonice substituendis in perpetuum.
Quoties illud a nobis petitur quod religioni, et honestati convenire dignoscitur, etc. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et canonicam vestram sub B. Petri, et nostra protectione suscepimus, et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes, ut quascunque possessiones, etc.
( Eorum possessiones enumerat. )
Ad haec auctoritate vobis apostolica indulgemus, quod si aliquid de episcopatu vestro impositionis, [Col. 1252A] aut in alia bona canonicae vestrae violentiam exercuerint, vel rapinam, et ad secundam, vel tertiam commonitionem vestram praesumptricem suam dirigere emendare contempserint, episcopo vestro ipsos ad secundam, vel tertiam requisitionem vestram devote et humiliter per convenientia intervalla temporis facta volente, vel non volente corrigere pax vobis sit de auctoritate vestra in eos interdicti, et excommunicationis sententiam promulgare.
Decernimus ergo, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Theodinus et Sanctae Rufinae sedis episcopus
- Ego Henricus Albanensis episcopus.
- Ego Jo. Neor. Jo. et Pauli presb. card.
- [Col. 1252B] Ego Cintius presb. card. tit. Sanctae Caeciliae.
- Ego Hugo presb. card. tit. Sancti Clementis.
- Ego Matthaeus presb. card. tit. Sancti Marcelli.
- Ego Ardictio diac. card. S. Theodori.
- Ego Gratian. diac. card. SS. Cosm. et Dam.
- Ego Jo. diac. card. Sancti Angeli.
- Ego Matth. Sanctae Mariae Novae diac. card.
Data Anagni per D. Dayfen. S. R. E. subdiaconum, IX Kal. Nov., indict. XIII, Incarnat. Dom. 1179, pontif. vero D. Alexandri papae II, anno XXI.
[Col. 1252C] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis abbati monasterii Sancti Apri Tullensis, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Effectum justa postulantibus indulgere, et vigor aequitatis et ordo exigit rationis, praesertim quando voluntatem petentium et pietas adjuvat et veritas non relinquit. Eapropter, dilecti in Christo filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicti Regulam in vestro monasterio statutus esse dignoscitur, [Col. 1252D] perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona, idem monasterium in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis, vestrisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Cellam videlicet Sancti Petri quae est Castinio, cum omnibus possessionibus suis, quam mater ducis Theodorici, Havidis nomine, et ipse dux Theodericus, et filius ejus Simon dux, legitima donatione tradiderunt. Terram etiam bobus vestris excolendam, et pratum subtus cellam, et mancipia utriusque [Col. 1253A] sexus plurima. Videlicet Gisbertum et Gislebertum, cum omni familia sua, ea scilicet libertate, ut quisquis undecunque de familia vestra in ipsorum ibi terra habitaret, in nullis banno obnoxius esset. Si autem in terra vestra aliqui suorum hominum habitarent, diem unum ad corvadam ducis, si tamen boves haberent, facerent. De caetero ab omnibus exactionibus toto anno degerent immunes. Confirmamus etiam redecimationes ibi totius sui indominicatus, tam in vino, quam in annona; et usum pabuli, aquae, silvae, quem praedicti donatores vobis tradiderunt, sine ulla ad bannum responsione, theloneum nundinarum ibi in festo Sancti Petri ab eisdem vobis collatum, et dimidium sextarium salis de theloneo Novi-castri ( Neufchรขteau ), quod per annum [Col. 1253B] singulis feriis quintis ab illo qui theloneum servat Novi-castri, vobis debet persolvi, cum aliis tribus integris sextariis, unum in septimana ante festum Sancti Petri; aliud in septimana ante Natale Domini, tertium in septimana ante diem Dominicae Resurrectionis; ut molendinum et allodium suum apud Lifou. Eo pacto ut intercursus fieret virorum ac mulierum; ita ut si homines vestri mulieribus ipsius ducis in matrimonio se conjungerent, vestrae ditioni subigerentur. Villam Bundingam ( Bodange ), cum omni integritate, in servis, ancillis, terris cultis et incultis, pratis, vineis, et molendinis; capellam de castro Castiniaci, cum omnibus pertinentiis suis, et remissionem servitii, quod ministeriales Novi-castri in festo Sancti Petri, quasi ex debito exigebant; decem [Col. 1253C] jugera vineae, vineae vestrae contigua, quae Bertha ducissa, soror charissimi in Christo filii nostri F. illustris Romanorum imperatoris, et filius ejus Simon Lotharingiae dux et marchio, beato Petro cellae Castiniensis legitima donatione tradiderunt; et quod nundinae, quae in festo Petri circa atrium fiunt in burgo castri, nulla valeant praesumptione transferri. Confirmamus etiam statutum jam dictae cellae fundatorum, videlicet Girardi Flandrensis, Theoderici, Simonis, Matthaei, Simonis ducum. Qui pro remedio animae suae, hominibus suis, nobilibus suis, ignobilibus, divina mediante clementia, concesserunt, ut allodium suum praedictae cellae Beati Petri libere conferrent, et piscationem in Vera fluvio ( le Vair ) ad usum fratrum in praedicta cella Deo servientium. [Col. 1253D] Allodium de Lifol, quod Brocardus miles nobilis, cum uxore sua Bertha, eidem cellae contulit, nulla penitus advocatura retenta. Decimas Longi-campi ( Longchamp ), pratum quod Foschalprez vulgo vocatur, cum allodio quod Olricus de Monuncourt, sicut in terris, pratis, ubicunque possidebat, cum uxore sua Acelina, praedictae cellae libere concessit. Allodium quod Guarsilius miles dedit vobis in vadio et sine vadio. Et aliud allodium quod contulit ecclesiae vestrae Maria Longi-campi, tam in vadio quam sine vadio. Quarterium unum cum manso uno quod dedit vobis Simon miles; allodium in pratis, terris, [Col. 1254A] silvis, tam in vadio quam sine vadio, quod dedit vobis Ottho de Oleinvilla ( Oleinville ). Quarterium unum quod Richardus miles dedit vobis in eadem villa. Quarterium quod dedit vobis Girardus Flandriae apud Roure. Tertiam partem deeimarum in eadem villa, cum tertia parte decimarum apud Viocourt, in omni usu; quidquid Bertha Barleville, cum Elizabeth nepte sua, tenebat apud Ramme, in terris, pratis, servis et ancillis. Quarterium unum, quod praedicta Bertha dedit vobis apud S. Paulum, cum allodio quod Boso nepos ejus dedit vobis, tam in vadio quam sine vadio. Apud Morel-maison, molendinum ab omni calumnia liberum, et quod possidetis apud Sanctum Paulum. Praeterea allodium quod vobis Drogo de Domno-juliano ( Domjulien ), in terris, [Col. 1254B] pratis, silvis, cum sede molendini, in eadem villa, cum caeteris quae possidebat. Sex quarteria et dimidium, quae dedit vobis Elizabeth de Castinio, cum duobus quarteriis quae possidetis apud Fresne, et sexta parte molendini de Van. Pratum quod dedit vobis Humbertus sacerdos apud Vallencourt, cum medio campo, et duobus quarteriis quae Richardus miles dedit vobis a Riainville, et quarterio uno quod dedit vobis Roffredus miles in eadem villa. Donum etiam possessionis quod Joffridus de Auzainviller, cum fratre suo Hugone, in eadem villa possidebat. Scilicet in pratis, terris, silvis, servis et ancillis; cum duobus quarteriis quae dedit vobis Theodericus Flatarz apud Morincurt, et quarterio uno quod habetis apud Marbache, et uno quarterio quod habetis [Col. 1254C] apud Parrer; cum aliis quinque quae habetis apud Ulmoy; cum alio quod habetis apud Daswel; cum tribus quae habetis apud Mandre, et duobus quae habetis apud Belmont, cum allodio quod habetis apud Mont, et sedem molendini. Confirmamus insuper pacem et concordiam quae facta est in hunc modum inter monachos Sancti Petri de Castinio, et eorum vicarium, ut in decimis et eleemosynis tertiam partem vicarius accipiat, et in oblationibus quae ad manum suam venerint, dum missas celebraverit; et quidquid de albatis et peris [Col. 1253] Les habits blancs des nouveaux baptisรฉs et les bourses des pรจlerins que l'on bรฉnissait ร l'รฉgiise. , et confessionibus ei provenerit, solus habebit. Statuimus etiam ut concordia quae facta est inter monachos Sancti Petri de Castinio et vicarium ecclesiae suae de Ulmis, assensu totius capituli Sancti Apri, et Henrici bonae memoriae [Col. 1254D] quondam Tullensis episcopi, et Haimonis ejusdem parochiae archidiaconi, assensu etiam decani, firma et illibata permaneat. Videlicet ut vicarius tertiam partem omnium decimarum, et tertiam partem totius dotis Ecclesiae accipiat, cum tertia parte omnium oblationum, in quatuor praecipuis festivitatibus anni, scilicet Nativitatis Domini, Paschae, Pentecostes, et S. Remigii, cum medietate omnium eleemosyn. tam mobilium quam immobilium, et in die defunctionis alicujus si servitium suum habuerit, eleemosyna, sicut dictum est, per medium dividi debeat. Si autem habere non potuerit, de eadem [Col. 1255A] eleemosyna, tres ei denarii dabuntur de communi. His itaque vicarius contentus absque omni gravamine super monachos, de proprio jura omnia Ecclesiae persolvere debebit. Sane novalium vestrorum, etc., ut in num. 1436, supra.
Datum Anagniae per manum Alberici, S. Romanae Ecclesiae presbyteri card. et cancell., IX Kal. Dec., ind. XIII, Incarnat. Dominic. 1179, pontific. vero D. Alexandri papae III anno XXI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri B. [BARTOLOMAEO] Turonensi archiepiscopo apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.
Sicut felicis memoriae praedecessor noster Adrianus papa E. [Engebaldo] praedecessori tuo mandavit, ut Hugoni quondam Dolensi archiepiscopo de [Col. 1255C] suffraganeis responsurus, ad sedem apostolicam accederet; ita nos quoque tuae fraternitati mandavimus, ut cum dilecto filio nostro Dolensi electo amice componeres, vel in termino quem tibi praefiximus apostolico te conspectui praesentares. Tu vero nec ad diem statutum venisti, nec responsalem mittere studuisti. Et cum tu misisses quemdam nuntium causam tuae infirmitatis per eum praetendens, et a nobis inducias usque ad concilium postulans, nec in concilio te praesentem exhibere, nec responsales ad agendum instructos destinare curasti. Quia vero praedicto electo, qui longam apud nos moram habuit, et plurimas fecit expensas, in sua justitia deesse non possumus, nec debemus; fraternitati tuae [Col. 1255D] per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus cum praedicta ecclesia pacifice amicabiliterque componas, aut usque ad proximam Dominicam, qua cantatur Laetare Jerusalem [Col. 1255D] Dominicam quartam Quadragesimae, 30 Martii 1180. , vel ad plus quando cantatur Ego sum pastor bonus [Col. 1255D] Dominica secunda post Pascha, 4 Maii 1180 , plene instructus, per te vel per sufficientes responsales, occasione et excusatione postposita, apostolico te conspectui repraesentes. Quod si tunc non veneris, nec sufficientes responsales transmiseris; non minus in causa ipsa, quantum ratio patitur, auctore Domino, procedemus. Quia cum tertio inducias tibi dederimus, ampliores non duximus indulgendas, [Col. 1256A] cum ex hoc altera pars videatur nimium aggravata.
Regiae magnitudini non credimus esse incognitum qualiter Dolensis Ecclesia, quam recolendae memoriae Childebertus quondam illustris rex Francorum fundasse dicitur, et magnis possessionibus privilegiisque dotasse, occasione controversiae quam habet cum Turonensi Ecclesia, gravata sit et attrita, et in spiritualibus et temporalibus plurimum diminuta. Unde quoniam, sicut communis pater dicimur, [Col. 1256B] communiter sine personarum delectu omnium ecclesiarum jura tenemur illibata servare; celsitudinem tuam rogamus attentius et monemus, necnon et in remissionem peccatorum injungimus, quatenus ad desolationem ipsius ecclesiae oculo clementiori respiciens, divini amoris intuitu et consideratione sanctorum, qui ejusdem ecclesiae pastores esse dicuntur, videlicet S. Samsonis, qui Aurelianis; S. Maglorii, qui Parisius; B. Turiavi, qui apud [Col. 1256D] Parisiensem scilicet abbatiam S. Germani a Pratis. S. Germanum quiescunt, ut dicitur; inter utramque Ecclesiam per te et per alios pacifice amicabiliterque componere modis omnibus elabores. Occasione namque ipsius discordiae possessiones jam dictae ecclesiae a baronibus et aliis militibus sunt pro parte invasae maxima; conjugia et alia sacramenta [Col. 1256C] ecclesiastica nequaquam ibi secundum Deum et statuta canonum disponuntur, et nonnulli frequenter in tertio gradu junguntur, et vir unus tres habet uxores, et quando alicujus uxor leprosa efficitur, eam dimittit, et aliam contra rationem ecclesiasticam ducit. Si autem compositio fieri nequiverit, patienter et benigne sustineas, ut Dolensis ecclesia contra Turonensem ordine judiciario valeat experiri, ne tantorum malorum causa, quod absit! perhibearis existere, vel nominis tui detractionem possis ob hoc merito sustinere. Sane cum felicis memoriae praedecessor noster Adrianus papa super hoc scripserit, omittere nec possumus nec debemus, quin eidem Dolensi Ecclesiae in suo curemus jure adesse.
ALEXANDER, episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis priori et fratribus Dominici Sepulcri, salutem et apostolicam benedictionem.
Singulorum dignitates et jura ex injuncti nobis [Col. 1257B] officii debito integra tenemur et illaesa servare, et eos maxime, quos obtentu religionis et devotionis suae speciali charitate diligimus et consideratione ecclesiae, cui deserviunt, exactiori diligentia in jure suo confovere debemus. Quocirca, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus benignum indulgentes effectum, apostolica auctoritate statuimus ut tu, fili prior, et successores tui post archiepiscopos et episcopos inter abbates et priores Jerosolymitani patriarchatus primum locum in conventibus et officiis ecclesiae in perpetuum teneatis, quemadmodum priores alii, qui te praecesserunt, ipsum tenuisse noscuntur, non obstante eo quod quidam, qui priores dici solebant, nunc, mutato nomine, abbates vocantur; quominus in hac parte consuetus honor tibi [Col. 1257C] et tuis successoribus conservetur.
Data Tusculani, II Idus Novembris.
ALEXANDER, episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis Templi Domini, de Monte Sion, de Valle Josaphat abbatibus et priori Montis Oliveti eorumque [Col. 1257D] fratribus, salutem et apostolicam benedictionem.
Quantum universis ecclesiasticis viris, et his maxime, qui sub religionis habitu Domino famulantur, expediat statutis apostolicae sedis deferre, prudentiam vestram decet diligenter attendere, et statuta eadem sine contradictione qualibet observare, ut sic veri possitis filii comprobari, cum matris vestrae constitutionibus filiali curaveritis subjectione deferre. Inde est quod universitatem vestram per apostolica scripta monemus, mandamus atque precipimus quatenus in praecipuis solemnitatibus ecclesiarum vestrarum, si forte Jerosolymitanus patriarcha absens sit vel infirmus, aut si ecclesia Jerosolymitana vacaverit, priorem ejusdem ecclesiae, [Col. 1258A] qui pro tempore fuerit, cum fratribus suis ad solemnem processionem, sicut in nostro privilegio continetur, sine contradictione recipiatis, et in eisdem ecclesiis solemnem missam vice patriarchae eumdem priorem et fratres suos, omni occasione et excusatione postposita, [cantare] permittatis. Si vero, quod non credimus, in hac parte statuta nostra contempseritis adimplere, noveritis vos indignationem beati Petri et nostram graviter incursuros, et de praesumptione vestra dignae ultioni subjiciendos.
Data Tusculani, Idibus novembris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio abbati Sancti Dionysii, salutem et apostolicam benedictionem.
Ea quae judicio vel compositione amicabili terminantur in suo debent robore et stabilitate manere, et ne alicujus praesumptione temeraria in posterum in scrupulum recidivae contentionis deveniant, apostolicae firmitatis est patrocinium adhibendum. Cum autem inter praedecessores tuos et canonicos ecclesiae S. Pauli, qui jurisdictioni Ecclesiae vestrae subesse noscuntur, super donatione et investitura praebendarum ipsius ecclesiae Sancti Pauli contentio [Col. 1258C] mota fuerit, et usque ad haec tempora remanserit indecisa, tandem iidem canonici juri suo, si quod tam in donationibus quam investituris praebendarum ipsarum habebant, sicut ex scripto magnarum et religiosarum personarum sigillis munito nobis innotuit, omnino renuntiantes liberam potestatem praebendas ejusdem ecclesiae dandi et investituras exinde faciendi, pari voto et unanimi voluntate, tibi et successoribus tuis perpetuis temporibus concesserunt. Quod utique ratum et firmum habentes auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes, ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem [Col. 1258D] omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus, se noverit incursurum
Datum Tusculani, decimo tertio Kal. Januar.
Abbati monachisque S. Dionysii concedit ut nulli archiepiscopo vel episcopo aut aliis personis ecclesiasticis sit licitum fratres eorum, sive priores cellarum sint, aut in cellis sive villarum custodiis, vel alibi ubicunque morentur, praeter Romanum pontificem vel ejus legatum, ab officiis divinis suspendere, aut interdicti vel excommunicationis sententia condemnare.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio K[ANUTO] illustri Suevorum et Gothorum regi, et venerabilibus fratribus episcopis et dilectis filiis, nobili viro duci et universo clero et populo per Gothiam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Aeterna et incommutabilis divini consilii providentia sacrosanctam Romanam Ecclesiam omnium ecclesiarum omniumque fidelium caput, matrem et magistram esse constituit et super catholicae et Christianae fidei petram protinus nascentis erexit, dicente Domino ad Petrum: Tu es Petrus et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam, et tibi dabo claves [Col. 1259C] regni coelorum (Matth. XVI) . Huic enim apostolorum principi in cujus cathedra, licet immeriti, praesidemus, omnes oves suas indistincte et principaliter Dei Filius pascendas commisit. Ut quicunque de ovili Christi sunt Petri magisterio et doctrinae subjaceant, pro cujus fide specialiter rogasse se perhibet, dicens: Ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat fides tua; et tu aliquando conversus confirma fratres tuos (Luc. XXII) . Unde quoties de articulis fidei vel institutionibus ecclesiasticis dubitatur, ad praedictam Romanam Ecclesiam tanquam ad matrem et magistram fidei Christianae confidenter recurritur, cujus est teneros in fide populos verbo Dei pascere, instruere et confirmare, sine qua fide [Col. 1259D] videlicet, testante Apostolo, impossibile est placere Deo (Hebr. XI) . Inter caetera vero ipsius Redemptoris omnium instituta, legem matrimonii in ipsis humanae creationis exordiis per seipsum instituere voluit, et uxorem non de alia materia, sed de ipsa primi hominis sui costa formavit, ostendens unum utriusque corpus carnemque futuram. Quod postmodum in spiritu Adam ipse cognoscens pronuntiavit, dicens: Hoc nunc os de ossibus meis et caro de carne mea (Gen. II) . โ Propter hanc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una (Marc. X) . Quod postea Dei Filius in substantia nostrae mortalitatis apparens apertius demonstravit, et verbis suis quae, coelo et terra transeunte non transient, docuit dicens: Non licet [Col. 1260A] viro dimittere uxorem suam excepta causa fornicationis; quod si, illa dimissa, aliam, illa superstite, duxerit, vocabitur adulter, et de uxore similiter (Matth. XIX) . Quod latius doctrina apostolica docet, et manifestius repraesentat, quae virum plures uxores simul aut mulierem plures viros habere nulla ratione permittit. Ideoque non licet vivente uxore etiam propter fornicationem dimissa, aut vivente viro, alium vel alium ducere, quia qui hoc fecerit manifeste adulterari convincitur. Propterea, charissimi filii, fugite fornicationem, quia fornicatores et adulteri, testante Apostolo, regnum Dei non possidebunt. Habet quoque ecclesiastica institutio ut, mortua uxore, ullam de consanguinitate defunctae uxoris vir ducat uxorem; et defuncto [Col. 1260B] viro nullum de consanguinitate defuncti superstes mulier in virum suscipiat, quia ex hoc sine dubio crimen incestus committitur, ubi nulla dispensatio adhiberi. Quod et de sponsa et nondum a viro, morte aut aliis causis praepedientibus, cognita, ratione honestatis similiter custoditur.
Praeterea episcopos, sacerdotes, monachos, aliosque viros religiosos attentius honorari oportet, quos Dominus verbo suo docuit honorandos, dicens: Qui vos audit, me audit; qui vos spernit me spernit (Luc. X) , et qui vos tangit, tangit pupillam oculi mei. Unde qui eos persequuntur et eorum bona diripiunt vel invadunt, Christum procul dubio persequuntur, et sacrilegii crimen eorum bona invadendo vel diripiendo committunt; valde enim [Col. 1260C] iniquum est, et ingens sacrilegium est quaecunque pro remedio peccatorum vel pro salute aut requie animarum unusquisque ecclesiae aut religioso loco contulerit vel certe reliquit, ab iis maxime quibus servare convenit, id est Christianis et Dominum timentibus hominibus, et praesertim a principibus et magnatibus regionum, praeripi, vel auferri, aut in domesticos et proprios usus transferre, cum laicis quantumlibet religiosis de ecclesiasticis facultatibus aliquid disponendi nulla prorsus sit attributa facultas. Decimas autem lex tam Novi quam Veteris Testamenti sacerdotibus aliisque ecclesiarum ministris docet esse reddendas, dicente Domino: Afferte omnem decimationem in horreum [Col. 1260D] meum, ut sit cibus in domo mea (Malac. III) . Deus enim qui dignatus est totam dare decimam, dignatus est a nobis accipere non sibi, sed nobis sine dubio profuturam. Quoniam qui de bonis suis decimas fideliter dederint, et terrena poterunt et coelestia promereri et bonis omnibus abundabunt Si quando enim fames vel penuria, vel rerum egestas opprimit mundum, sciatis ex ira Dei mei sine dubio provenire, qui se in ministris suis, si decimas non accipiat, conqueritur defraudari. Et haec est, testante doctore egregio Augustino: ยซJustissima Domini consuetudo ut qui illi decimam non dederint, ad decimam postea revertanturยป Unde si vultis a Deo vobis praemium comparare, aut peccatorum indulgentiam promereri, reddite [Col. 1261A] decimas et de novem partibus eleemosynam Domino persolvatis. Ad haec nuntiatum nobis est quod sunt aliqui inter vos qui, exhaeredatis legitimis filiis, bona sua omnia ecclesiis derelinquunt, quod quidem nullo jure permittitur; sed qui habet filios duos, si vult, alterum faciat Christum, dimidiam Ecclesiae relinquendo. Qui habet tres, faciat tertium Christum, et sic in caeteris, quoniam Ecclesia, exhaeredatis filiis, recipere totum non debet, quod nimirum fratres, vel sorores, fratribus vel sororibus praetermissis, facere possunt, ut sine filiis decedentes, totum ecclesiis derelinquant.
Viris autem in captivitate a paganis vel Christianis deductis, non licet eorum uxoribus, aliis, [Col. 1261B] illis viventibus, copulari. Quod si copulatae fuerint, viris prioribus quandocunque de captivitate redeuntibus sine ulla quaestione reddantur, alioquin adulterii crimine quandiu cum secundis fuerint, postquam priores viros vivere noverint, maculantur. Denique quiddam audivimus, quod magno nobis fuit horrori, quod quidam inter vos sunt qui diabolica fraude decepti, hominem quemdam in potatione et ebrietate occisum quasi sanctum, more infidelium, venerantur, cum vix etiam pro talibus in suis ebrietatibus interemptis orare permittat Ecclesia. Dicit enim Apostolus quoniam ebriosi regnum Dei non possidebunt (I Cor. VI) . Unde a potationibus et ebrietatibus, si regnum Dei habere desideratis, vos continere oportet, et hominem [Col. 1261C] illum de caetero colere in periculum animarum vestrarum nullatenus praesumatis. Cum etiamsi signa et miracula per eum plurima fierent, non liceret vobis pro sancto absque auctoritate Romanae Ecclesiae eum publice venerari. Sed in his omnibus quae praediximus et aliis quae ad salutem vestram pertinere noscuntur, tales vos exhibere, curetis ut bona temporalia et aeterna a Deo bonorum omnium retributore consequi mereamini. Si autem ea quae dicta sunt, custodire, auctore Domino, volueritis, et in aliis virtutum operibus ambulare, nos de Christi misericordia et auctoritate, et potestate beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus confidentes, quadragesimam quae est ante [Col. 1261D] festum sancti Michaelis vobis remittimus, excepta sexta feria, quam pro reverentia crucis Christi in jejuniis et aliis bonis operibus debetis attentius venerari. Super visitatione vestra qua nos in multis necessitatibus vestris et Ecclesiae per Richardum presbyterum et alium socium suum latores praesentium visitastis, gratiarum vobis reddimus actiones, et presbyterum qui pro vobis ad sedem apostolicam veniendo plurimum laboravit, vobis attentius in Domino commendamus.
Datum Tusculani II Non. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis universo capitulo Sancti Savini, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanta sit obedientiae virtus, primi hominis lapsus declarat, qui cum esset in suprema beatitudine positus, per inobedientiae vitium de gloria cecidit in miseriam, et de incomparabili bono in vallem dejectus est lacrymarum. Ne autem de inobedientiae possitis vitio argui, aut merito reprehendi, qui obedientiae debetis virtute esse ornati, universitati vestrae [Col. 1262B] per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus dilecto filio nostro abbati vestro, tanquam spirituali patri, et animarum vestrarum rectori, debitam in omnibus obedientiam et reverentiam impendatis, et in his quae de su . . . monitis et mandatis ejus humiliter et devote parentes, ad cultum religionis, custodiam claustri, et observantiam ordinis, ferventer et unanimiter intendatis; ita quod de obedientiae virtute, apud Deum et homines possitis commendabiles apparere, et Conditori vestro dignum et acceptum sacrificium laudis et orationis offerre. Si qui autem vestrum eidem abbati rebelles et inobedientes exstiterint, sententiam quam ipse in eos propter hoc canonice tulerit, auctore Domino, ratam et firmam habebimus.
[Col. 1262C] Datum Tuscul., V Kal. Aug.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Auxitano archiepiscopo, apostolicae sedis legato, et dilecto filio abbati Massiliensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad audientiam apostolatus nostri pervenit quod cum monachos Sancti Savini excommunicationi decreverimus subjacere, pro restitutione quartarum illarum ecclesiarum, quae venerabili fratri nostro Bigorritano episcopo, contra monasterium eorum fuerant auctoritate felicis memoriae Eugenii papae adjudicatae, ipsi post excommunicationem divina celebrare officia praesumpserant, et indesinenter praesumunt, non attendentes quomodo instar sacrilegii est apostolicis contraire statutis; ideoque [Col. 1263A] vobis per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus si res ita se habet, qui magis culpabiles sunt, ad monasterium Massiliense, ut ibi poenitentiam agant de tanto excessu, occasione et appellatione cessante, mittatis, aliis vero qui magis idonei sunt, poenitentiam congruam imponentes, ipsos tandiu faciatis a celebratione missarum cessare, quandiu excommunicati cantasse noscuntur.
Datum Tuscul., X Kal. Octob.
[Col. 1263B] Quia quaesitum est a nobis ex parte tua, si liceat tibi eos qui excommunicationis vinculo ab episcopis, aut suffraganeis tuis fuerint innodati, et ad audientiam tuam appellant, absolvere antequam steterint tuo judicio: inquisitioni tuae praesentibus litteris respondemus, quod si post appellationem inter eos sententia excommunicationis est promulgata, absolutione non indigent, cum sententia post appellationem lata neminem ligare possit. Si autem ante appellationem fuerint excommunicati, ante ingressum causae, recepto ab eis juramento, secundum ecclesiae consuetudinem debes eos absolvere, nisi episcopo a quo fuerunt excommunicati, in hac parte volueris deferre, et eos ad ipsum absolvendos remittere. Cum autem ab episcopo vel a te fuerint [Col. 1263C] absoluti, causam audire debes et eam fine debito terminare: quia nec excommunicati ante absolutionem sunt audiendi, nec causa ad eos a quibus est appellatum, debet aliquatenus remitti.
Datum Tusculani, V Idus Octobr.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis universis fratribus S. Benedicti Sublacensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Justis petentium desideriis facilem nos convenit [Col. 1263D] praebere consensum, et vota quae a recto rationis tramite non discordant, effectu prosequente complere. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus annuentes, apostolica vobis auctoritate concedimus, ut si quando Simonem abbatem vestrum et illos qui ei successerint bona monasterii dilapidare videritis; si commoniti desistere forte noluerint, ad sedem apostolicam reclamandi, et ea quae ad incommodum monasterii pertinent, indicandi, facultatem liberam habeatis, neque abbati vestro ullo tempore liceat aliquem vestrum, occasione ista in compedibus ponere, aut aliqua injusta gravamina irrogare, salva tamen in omnibus beati Benedicti Regula, et monastici ordinis disciplina.
[Col. 1264A] Statuimus ergo ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae concessionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Dat. Tusculani, Idibus Octobris.
[Col. 1264B] Ad haec licet consuetudo illa non sit rationi consona, secundum quam clericus, si a Kalendis Martii usque ad Kalendas Novembris decesserit, totum fructum beneficii, quem deberet anno illo percipere, pro voluntate sua largitur: quia tamen in multis ecclesiis observatur, satis eam in archiepiscopatu tuo poteris tolerare, praesertim si clericus in decessu suo gravetur debitis. Et illud est omnino rationi contrarium, ut unus clericus in una vel in diversis ecclesiis archidiaconatum et cantoriam vel decanatum obtineat, cum singula officia quae sunt in ecclesiis. assiduitatem exigant [personarum] praestari.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio fratri FULBERTO, salutem et apostolicam benedictionem.
Justis petentium desideriis dignum est nos facilem praebere consensum, et vota quae a rationis tramite non discordant, effectu prosequente complere. Eapropter, dilecte in Domino fili, tuis justis postulationibus grato concurrentes assensu, donationem loci qui Misericordia Dei vocatur, ab Hugone [Col. 1264D] de Acrivilla et Heimoris, et Reinaldo Pelotini, et Fecelino Bodini, tibi tuisque successoribus rationabiliter factam, scripto authentico venerabilis fratris nostri Guillelmi tunc Senonensis, nunc vero Remensis archiepiscopi, apostolicae sedis legati, roboratam, sicut tu eumdem locum juste possides et quiete, tibi tuisque successoribus auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc pagiuam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Tusculani, XV Kal. Jan.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ANSELMO abbati Ecclesiae Sancti Callixti Cisoniensis, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis.
Cum sitis regularem vitam, Domino inspirante, professi, paci vestrae paterna consideratione prospicimus, [Col. 1265B] et ne possitis malignorum vexationibus fatigari, apostolicum vobis patrocinium exhibemus. Eapropter, dilecti in Christo filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praedictam Ecclesiam Sancti Calixti, in qua divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes, ut ordo canonicus, qui in Ecclesia vestra per bonae memoriae Rainaldum quondam Remensem archiepiscopum secundum Regulam beati Augustini, et institutionem fratrum Ecclesiae Beati Dionysii Remensis institutus dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea [Col. 1265C] quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum in quo Ecclesia vestra sita est, cum decimis et liberis hospitibus, ita quod super eos nullus advocationem habeat. Ecclesiam grangiam et terram de Lovilio cum integritate decimae et hospitum totius villae, nemus praebendarum, Malum Alnetum; nemus quod dicitur Salrugretum et possessionem ejusdem villae et Cisonii in terra arabili, [Col. 1265D] pratis, silvis, maresco et aquis, sicut ab antiquo possedit; cursum quoque fontis de Burgella, quem ecclesia potest ducere per necessaria sua absque alicujus prohibitione; ecclesiam de Ask cum integritate decimae, terra arabili, hospitibus et manso presbyterii; ecclesiam de Baisui cum integritate decimae, grangia et hospitibus; ecclesiam de Canfen cum integritate decimae et hospitibus; ecclesiam de Bovines cum integritate decimae, tam in terra et curte Beati Amandi, quam in aliis terris; Ecclesiam de Gruison cum integritate decimae; ecclesiam de Genes cum integritate decimae et manso et grangia; ecclesiam de Corberiu; ecclesiam de Suminio cum integritate decimae et terragio totius villae, hospitibus, et libero manso; capellam de [Col. 1266A] Gornen cum integritate decimae et terragio; curtem de Belrepaire cum nemoribus, aquis, maresco, vivario, terra arabili; curtem de Vitri cum terragio, hospitibus, et eo jure quod habetis in redditibus et decimis ejusdem villae; ecclesiam de Cheren; ecclesiam de Lis; ecclesiam de Tofles; capellam de Hertelerga; curtem de Crespellanis cum terragio, hospitibus et tota villa, ita quod in ipsa nullus, nisi solus abbas, justitiam vel advocationem exerceat; domum lapideam in monticulo Tornacensi, ut redditus ipsius usibus infirmorum ecclesiae perpetuo deputentur; domos de Messines, quinque solidos quos comes Flandrensis solvit pro Arboreta.
Sane novalium vestrorum quae propriis manibus [Col. 1266B] vel sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus a vobis decimas exigere vel extorquere praesumat. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce, divina officia celebrare. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse deernimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum post factam in eodem loco professionem, nisi arctioris religionis obtentu, absque abbatis sui licentia fas sit de [Col. 1266C] claustro discedere; discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere Liceat quoque vobis clericos vel laicos e saeculo fugientes, liberos et absolutos ad conversionem recipere, et eos sine contradictione aliqua retinere. Interdicimus etiam ne episcopo vel archidiacono liceat in vos vel ecclesias vestras sine manifesta et rationabili causa excommunicationis vel interdicti sententiam ferre, seu vos novis et indebitis exactionibus fatigare. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei [Col. 1266D] timorem et beati Augustini Regulam providerint eligendum.
Praeterea nihilominus arctius interdicimus, ne episcopo, archidiacono vel eorum ministerialibus canonicis, seu clericis aliis pro confirmatione, inthronizatione vel pro benedictione abbatis vestri palefridum, cappam sericam, aut quidquam aliud, facultas vel licentia pateat a vobis obtentu cujuslibet consuetudinis exigendi. Si vero pro his a vobis quidquam exegerint, cum detestabile sit et obvium rationi, libere vobis liceat eis quod postulaverint, denegare. Ad haec paci et tranquillitati vestrae paterna sollicitudine providere volentes, auctoritate apostolica prohibemus, ut infra clausuram locorum vestrorum nullus violentiam, vel rapinam seu furtum [Col. 1267A] facere, vel homines capere aut interficere audeat.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, aut aliquibus vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostram constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum digna satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, [Col. 1267B] reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Domini Dei ac Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine divinae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Hostiensis episcopus
- Ego Theodinus Portuens. et S. Rufinae sedis episcopus.
- Ego Hugo presbyter cardinalis tituli S. Clementis.
- [Col. 1267C] Ego Matthaeus presbyter cardinalis tituli S. Marcelli.
- Ego Ardicio diaconus cardinalis S. Theodori.
- Ego Rainerius diac. card. S. Georgii ad Velum aureum.
- Ego Gratianus diac. card. SS. Cosmae et Damiani.
- Ego Joannes diaconus cardinalis S. Angeli.
- Ego Ramerius diaconus cardinalis S. Adrian.
- Ego Matthaeus S. Mariae Novae diaconus cardinalis.
- Ego Paulus SS. Sergii et Bacchi diaconus cardinalis.
Datum Velletrii, per manum ALBERTI S. Romanae [Col. 1267D] Ecclesiae presbyteri card. et cancellarii, IV Id. Januarii, indictione XIII, Incarnationis Dominicae an. 1179, pontificatus vero domini Alexandri papae III, anno XXI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus [Col. 1268A] fratribus archiepiscopis et episcopis Sardiniae, in quorum episcopatibus sunt ecclesiae monasterii Casinensis, salutem et apostolicam benedictionem.
Audivimus, et audientes venementi sumus admiratione commoti, quod quidam vestrum decretorum nostrorum contemptu, quae in concilio nuper edidimus, privilegia, quae praescripto monasterio apostolica sedes indulsit, nituntur infringere, et contra libertatem illam quam in ecclesiis suis, et earumdem ecclesiarum clericis de indulgentia ejusdem sedis hactenus praescriptum monasterium habuit, venientes, clericos ipsos cogere volunt, ut eis obedientiam jurejurando, promittant et ad ipsorum synodum veniant; et non solum ipsis, sed etiam praescriptis [Col. 1268B] ecclesiis divina officia interdicunt, oleum sanctum, et chrisma eis denegant, et prohibent hominibus et servis earumdem ecclesiarum, decimas ibi dare, cum in eis ad divina semper officia conveniant, et in eis etiam baptizentur. Quoniam igitur decreta nostra sedis apostolicae privilegia non infringunt, nec eisdem privilegiis in aliquo derogant, fraternitati vestrae mandamus atque praecipimus quatenus oleum sanctum, et chrisma ecclesiis supradicti monasterii largientes, nullus omnino vestrum contra privilegia praescripti monasterii, aut libertatem ecclesiarum, et clericorum suorum hactenus observatam venire presumat, sed potius tenorem privilegiorum ipsorum, omni occasione et contradictione [Col. 1268C] cessante, inviolabiliter observetis. Certum habentes quoniam si quis secus facere tentaverit, nostram indignationem poterit formidare. Nos enim sustinere nolumus, nec debemus, quod monasterium ipsum quomodolibet minuatur jure et libertate sua,
Datum Velletri, V Kalendas Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerab. fratri STEPHANO Monopolitano episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.
[Col. 1268D] Ex injuncto nobis apostolatus officio fratres et coepiscopos nostros, tam vicinos quam longe positos sincero cordis affectu diligere debemus, et Ecclesiis in quibus Domino militare noscuntur, suam dignitatem, et justitiam conservare. Aequum tamen et rationabile est, ut qui B. Petro, ejusque vicariis devotiores esse noscuntur, et S. R. E. patrocinio cupiunt confoveri, ejusdem piae matris uberibus foveantur, et in suis rationabilibus petitionibus exaudiantur. Quapropter ven. in Christo frater episcopi, tuis justis postulationibus clementer annuimus, et Monopolitanam Ecclesiam, cui auctore Deo praeesse dignosceris, quae juris et proprietatis B. Petri apostoli existit, ad exemplar praedecessorum nostrorum felicis memoriae Urbani, [Col. 1269A] Paschalis, Calixti, Honorii et Eugenii Romanorum pontificum sub ejusdem apostoli tutela et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona, eadem Ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
( Eorum possessiones enumerat ).
Nec non libertates a Romanis pontificibus, et regibus, atque principibus Monopolitanae Ecclesiae [Col. 1269B] indultas, sicut de antiqua consuetudine praedecessores tui habuisse noscuntur, et ut canonice possides, et quiete tibi tuisque successoribus auctoritate apostolica confirmamus. Statuimus quoque ut eadem Ecclesia nulli alii praeter apostolicam sedem subjectionis reverentiam debeat. Te igitur, tuosque successores hujus libertatis gratia perfruentes sub solius apostolicae Sedis obedientia perpetuo manere decernimus. Obeunte vero te nunc ejusdem civitatis episcopo, vel tuorum quolibet successorum clero populoque Monopolitano facultas sit, remota omni pravitate, antistitem canonice eligendi. Electus autem ad Romanum pontificem consecrandus accedat. Decernimus ergo, etc. Cunctis, etc. Amen.
- [Col. 1269C] Ego Alexander episcopus catholicae Ecclesiae.
- Ubaldus Ostiensis episc.
- Theodinus Portuensis et Sanctae Rufinae sedis episc.
- Berneredus Praenestinus episc.
- Joannes presb. card. SS. Joan. et Pauli eccli. Pammachii.
- Vivianus presb. card. S. Stephani in Coelio monte.
- Cynthius presb. card. ecclesiae Sanctae Caeciliae.
- Laborans presb. card. S. Mariae Trans Tib. Callixti.
- Hugo presb. card. S. Clementis.
- Jacobus diaconus card. S. Mariae in Cosmedin.
- Rainerius diac. card. S. Georgii ad Velum aureum.
- [Col. 1269D] Joannes diaconus card. Sancti Angeli.
Datum Vellet. per manum Alberti S. R. E. presb. card. et cancellarii, IV, Kal. Martii ind. XIII, Incarnat. Dominicae anno 1180, pontificatus vero D. Alexandri Papae III, anno XXI.
Petente abbate et capitulo Cisterciensi statuit ut nulli fratrum sine eorum licentia fas sit de claustro discedere, discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat recipere.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus O[MNIBONO] Veronensi et Mantuano episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
Dilectorum filiorum nostrorum abbatis et fratrum coenobii Nonantulani transmissa nobis conquestio patefecit, quod nobilis vir T. parochianus tuus, frater Veronensis, curtem Nogariae ad monasterium suum spectantem invadere, ac in suae salutis [Col. 1270B] periculum detinere praesumit. Cum igitur jura prescripti monasterii tanto fortius defensare teneamur, quanto ipsius cura nobis specialius noscitur imminere, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus praenominatum T. sollicite moneatis, et ecclesiastica severitate appellatione remota cogatis, ut memoratis fratribus praescriptam curtem dimittat pacifice possidendam, vel in praesentia vestra plenam justitiam facere non moretur.
Datum Velletri, VII Idus Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, decano praeposito et capitulo Bremensis [Col. 1270D] Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Relatum est auribus nostris, quod cum laici quidam et clerici electionis antistitis vestri se ipsos indiscrete aliquando interponant, non potest eo modo quo debet ipsa interdum electio celebrari. Ideoque quorum sit electio, scripto nobis quaesistis apostolico intimari. Praesentibus ergo litteris innotescat quod licet in electionem pontificis favor principis debeat assensusque requiri; ad electionem tamen laici admitti non debent. Sed electio est per canonicos ecclesiae cathedralis et religiosos viros, qui in civitate sunt et dioecesi, celebranda. Nec tamen ita hoc dicimus, quod religiosorum contradictio canonicorum obviaret. Si ergo laici se voluerint talibus immiscere, illius canonis memores [Col. 1271A] existentes in quo dicitur: Docendus est populus, non sequendus, illis exclusis in electione concorditer et canonice procedatis.
Datum Tusculani, III Kal. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GALTERO decano Cabilonensis ecclesiae, ejusque fratribus, tam praesentibus quam futuris canonice substituendis in perpetuum, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum nobis sit, quanquam immeritis, omnium Ecclesiarum cura commissa, officii nostri debito [Col. 1271B] congruit pro universarum Ecclesiarum statu satagere, et ut esse possint a malignantium impugnatione securae, eas patrocinio apostolico communire. Eapropter, dilecti filii in Domino, vestris justis petitionibus clementer annuimus, et praefatam Cabilonensem Ecclesiam, in qua divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes, ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum possidet juste et canonice, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipsci, firma vobis, vestrisque successoribus, et illibata permaneant, [Col. 1271C] in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Ecclesiam de Fontanis cum decima terrarum quas ibi habetis, ecclesiam Sancti Vincentii de Bragniaco cum decima et aliis pertinentiis suis, ecclesiam Sancti Georgii de Dalmariaco cum pertinentiis suis, ecclesiam de Bragniaco juxta Verdunum cum decima, ecclesiam de Tureyo cum decima, ecclesiam de Viriaco [Viriciaco], ecclesiam de Cerleyo, ecclesiam de Albigneio cum pertinentiis suis, ecclesiam de Branciduno, cum capella quae est inferius de pertinentiis [cum aliis pertin.] suis, ecclesiam de Bressiis [Brissiis], ecclesiam Sancti Germani in monte, et censum quinque solidorum [Col. 1271D] quem habetis in ecclesia de Ozenayo, ecclesiam de Arconceyo [Arcenceyo[, ecclesiam Sancti Privati cum reditibus, quos habetis in civitate Cabilonensi et circa civitatem, reditum quem habetis apud Boyacum cum pertinentiis suis, Rochetam cum appendiciis suis, quidquid habetis apud Varenas, Montaniacum cum pertinentiis suis, quidquid habetis apud Sanctum Desiderium, et quidquid habetis apud Grevillam, et quidquid habetis apud Criciacum, jura quoque, libertatem, antiquas et rationabiles consuetudines, a praedecessoribus vestris, et a vobis hactenus observatas, aliqua levitate mutari, seu etiam possessiones abalienari, nisi cum consensu capituli, et majoris, et sanioris partis, auctoritate apostolica prohibemus, alienationes [Col. 1272A] quoque, inconsulto capitulo, factas ad ecclesiam legitime revocandi plenam concedimus facultatem.
Decernimus ergo, ut nulli hominum fas sit praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quomodolibet vexationibus fatigare, sed omnia integre conserventur eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi ordinaria justitia. Si quae igitur id futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae confirmationis paginam, sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo, tertiove commonita, nisi reatum suum digna [Col. 1272B] satisfatione correxerit, potestatis, honorisque sui dignitate careat; reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine divinae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.
Datum Tusculi, per manum Aldradi S. R. E. presbyteri cardinalis et cancellarii, VI Nonas Jul., indict. XIII, anno Incarnationis Dominicae 1180, pontificatus vero domini Alexandri papae anno XXI.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis O., electo, et canonicis Alexandrinae Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.
Congruam officii nostri actionem exsequimur cum ea quae ad ornatum et decorem domus Domini laudabili providentia statuuntur, per nos incrementum accipiunt, et apostolicae tuitionis praesidio in suae firmitatis robore convalescunt. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus benignius annuentes, canonicam, quam ibi, electe, in ecclesia Sancti Petri de assensu cleri [Col. 1273A] et populi statuisti, protectionis nostrae personis idoneis ad dignitates ecclesiae tenendas fecistis, dilectis filiis nostris magistro Hugoni praeposituram, magistro Cataldo archipresbyteratum, magistro P. cantoriam, provida deliberatione concedentes, ratam habemus. Etiam singulis praedictis dignitates auctoritate apostolica confirmamus. Praeterea ecclesias usibus vestris, filii canonici, deputatas, scilicet Sanctae Mariae de Gamundio, Sancti Dalmatii de Maringo, Sancti Michaelis de Soleriis, Sancti Stephani de Bergolio, Sanctae Trinitatis de Wilia, Sancti Andreae de Roverteo, et Sancti Augustini de Foro, vobis nihilominus duximus praesentibus litteris confirmandas: statuentes, ut nulli omnino homini liceat hanc paginam nostrae confirmationis [Col. 1273B] infringere. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Tusculani decimo quinto Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus archiepiscopis, episcopis, et dilectis filiis nobilibus viris comitibus, baronibus, [Col. 1273C] universo clero et populo per Dalmatiam et totam Sclavoniam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Ordo postulat rationis et cura injunctae nobis administrationis exposcit, ut qui sumus in supremo examine rationem de omnibus reddituri, de salute omnium cogitemus et studeamus per nos et alios, quae pertinent ad profectum fidelium procurare. Cum autem longe positis per nos ipsos paternam impendere diligentiam non possumus, dignum est ut vires apostolicas illis committamus qui specialius nobis conjuncti sunt, et quorum prudentiam sumus et fidem experti.
Inde utique fit, quod dilecto filio T. subdiacono nostro, viro litterato, honesto, nobisque charo plurimum [Col. 1273D] et accepto in provinciis vestris officium legationis commisimus, ut vice nostra evellat et destruat quae fuerint destruenda, aedificet ac plantet quae Domino viderit instruente plantanda. Ideoque universitati vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus eum sicut legatum sedis apostolicae curetis honeste recipere, et ad vocationem ipsius humiliter accedentes, quae pro statu Ecclesiae, vel salute fidelium auctoritate nostra decreverit, suscipiatis firmiterque servetis. Alioquin si quis inobediens illi exstiterit, sententiam quam canonice idem legatus dictaverit, nos auctore Domino ratam habebimus, nec patiemur levitate qualibet immutari.
Datum Tusculani, IV Nonas Octobris.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ELGOTHO abbati Laetiensis ecclesiae ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, monasticam vitam professis, in perpetuum.
Religiosam vitam eligentibus, etc.
Datum Tusculani, per manum Alberti sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, IX Kalend. Novembris, indictione XIV, Incarnationis Dominicae anno 1180, pontificatus Alexandri papae III, anno XXII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus, universis episcopis, et dilectis filiis, abbatibus, et aliis ecclesiarum praelatis, per Scotiam constitutis, priori, canonicis, clero et populo Sancti Andreae, salutem et apostolicam benedictionem.
Comperto nobis quod jampridem venerabilis frater noster Joannes, nunc episcopus Sancti Andreae, canonice fuisset electus, et post electionem suam [Col. 1274C] Hugo, appellatione interposita, in ecclesia illa per potentiam laicalem intrusus, consecrari ausu temerario praesumpsisset: electionem ipsius apostolica auctoritate cassantes, dilectum filium nostrum Alexium subdiaconum nostrum, sedis apostolicae legatum, de electione praefati Joannis cogniturum, ad partes vestras direximus. Qui cum mature satis, sicut per multorum testimonia nobis innotuit, et canonice processisset, electionem ipsius canonicam comperiens, post multiplices inducias, in quibus regiae magnitudini detulit, auctoritate apostolica confirmavit: praecipiens omnibus qui ad ecclesiam Sancti Andreae pertinerent, ex parte nostra, ut ipsi Joanni sicut electo obedientiam et reverentiam [Col. 1274D] exhiberent. Unde, cum nullus propter metum regium in manifesto obedire auderet, idem legatus non regnum, sicut de jure poterat, sed episcopatum, interdicto subjecit.
Cum igitur tam ecclesiastici quam saeculares principes charissimo in Christo filio nostro Willelmo illustri Scotorum regi districtius adjurati fuissent de recto consilio dando, firmiter promittente ipso rege quod eorum consilio staret, responderunt omnes tanquam unus, ut praefati Joannis consecrationem, coram legato nostro et quatuor episcopis, quinto aegrotante, sed scripto consentiente, celebratam, ulterius non turbaret, sed permitteret eum in pace in sua sede consecrari. Inde est quod universitati vestrae per apostolica scripta mandamus, [Col. 1275A] atque sub officii et beneficii poena praecipimus, quatenus spiritum fortitudinis induentes, ipsum episcopum, infra octo dies post harum susceptionem litterarum, honorifice, appellatione postposita, ad sedem suam reducatis, et pro servanda ecclesiastica justitia prudenter et viriliter laboretis, et ad placandum motum regium adhibeatis operam diligentem, atque praefato episcopo omnem exhibeatis reverentiam et honorem, quem ipsius praedecessoribus impendistis. Quod si rex aliud voluerit, aut etiam consilio pravorum inclinatus fuerit, Deo et sanctae Romanae Ecclesiae magis oportet obedire quam hominibus. Alioquin sententiam, quam venerabilis frater noster Hugo Dunelmensis episcopus in contumaces et rebelles tulerit, nos auctore Deo ratam [Col. 1275B] habebimus, et praecipiemus firmiter observari.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, WILLELMO illustri Scotorum regi, salutem et apostolicam benedictionem
Pro pace tua et libertate sollicite nos meminimus laborasse, sperantes quod ex hoc in devotione sedis apostolicae melius firmareris, et cresceres, et libentius servares ecclesiasticam libertatem. Caeterum [Col. 1275C] attendentes circa factum venerabilis fratris nostri Joannis episcopi S. Andreae de Scotia, quod nolueris usque modo inclinari: contrarium spei, quam de fervore devotionis regiae habebamus, cogimur aestimare. Volentes tamen experiri adhuc si patientia nostra ad poenitentiam regium motum adducat, magnitudinem tuam per apostolica scripta monemus attentius, et mandamus, quatenus memorato episcopo, infra viginti dies post harum susceptionem litterarum, pacem et securitatem largiaris: ita quod non oporteat eum de indignatione regia dubitare. Alioquin noveris, nos venerabili fratri nostro Rogero Eboracensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato in Scotia mandasse, ut regnum tuum, nullius appellatione obstante, subjiciat interdicto, [Col. 1275D] excommunicationis sententiam in personam tuam, si desistere nolueris, prolaturus. Pro certo quoque teneas, quo si in tua duxeris violentia perdurandum, sicut laboravimus ut regnum tuum libertatem haberet, sic dabimus studium ut in pristinam subjectionem revertatur.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus et dilectis filiis, ecclesiarum praelatis per Scotiam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Relatum est nobis quod cum Hugo, qui ecclesiam [Col. 1276A] S. Andreae de Scotia invaserat, capellam episcopalem, baculum et annulum, et caetera quae irrationabiliter asportaverat, illicite detineret: eum frequentius admonitum, resipiscere contemnentem, dilectus filius noster Alexius subdiaconus noster, apostolicae sedis legatus, coram vobis, et clero multo, et populo, nisi infra quindecim dies ablata vel asportata redderet, vel congrue satisfaceret, vinculo excommunicationis, apostolica auctoritate fretus, astrinxit. Ipse tamen in arrogantiae malo perdurans, in nullo praefati legati monitis acquievit. Nos itaque sententiam de auctoritate nostra prolatam ratam habentes, universitati vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus praefatum Hugonem, Dei gratia freti, et omni [Col. 1276B] timore postposito, publice, nullius appellatione obstante, vinculo denuntietis excommunicationis astrictum, et sicut excommunicatum attentius evitetis: donec quae de supradictis rebus abstulit, vel aestimationem, fratri nostro Joanni episcopo S. Andreae et ecclesiae suae restituat, et de aliis quae destruxit satisfactionem exhibeat congruentem.
ALEXANDER papa HENRICO illustri Anglorum regi.
Significatum est nobis quod quidam ministrales tui in Anglia commorantes dilectum nostrum Willelmum capellanum sine causa rationabili capere, et carceri detrudere praesumpserunt. Ubi, sicut audivimus, adhuc captivus tenetur, et tanquam sacerdos non esset, turpiter et inhoneste tractatur: quod excellentiae tuae non credimus aliqua ratione placere. Unde, quoniam magnificentiam tuam non decet, ut sacerdotes et altaris ministri, vel etiam quilibet clerici ab officialibus tuis taliter capi, aut [Col. 1276D] carceri debeant mancipari, aliquatenus sustinere, sed excessum hujusmodi, cum ad aures tuas pervenerit, celerius emendare, serenitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino, quatenus illius amore, qui verus rex et sacerdos etiam nuncupatur, et pro reverentia Beati Petri et nostra, memoratum Willelmum liberum et absolutum dimittas, et ei pacem tuam concedens, ipsum beneficia, quae habebat, injuste sibi subtracta permittas sine molestia possidere, et caetera quae illi ablata fuerunt, eidem facias cum integritate restitui, ut ab omnipotente Domino dignam propter hoc retributionem merearis accipere, et a nobis ipsis debeas exinde gratias multiplices exspectare.
Veniens ad nos R. filius Henrici Cantuariensis civis, multa nobis precum instantia supplicavit, ut pro eo magnificentiae tuae preces porrigere et litteras nostras transmittere deberemus, asserens constant us et affirmans se nunquam aliquid commisisse, unde indignationem regiam incurrere merito debuisset aut exsilium sustinere. Unde, quoniam jam dictus R. senio et debilitate gravatus ira Caesaris, prorsus indignus existit, serenitatem tuam per apostolica scripta rogamus, monemus et exhortamur in Domino quod eidem divinae miserationis [Col. 1277B] intuitu, et pro reverentia beati Petri et nostra indignationem tuam clementer remittas; et ipsum ad domum et uxorem suam reverti, et ibidem quiete et libere permanere concedas; pacem quoque tuam eidem et suis indulgeas, et universa quae suis injuste ablata sunt, ipsi facias in integrum resignare, ut nos clementiam regiam propter hoc in Domino plurimum commendare possimus, et sublimitati tuae teneamus gratias uberes exhibere.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 1277C] filiis abbati sancti Audoeni, et fratribus ejus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuam rei memoriam.
Justis petitionibus religiosorum virorum clementer nos convenit condescendere et eorum pia vota effectu prosequendo complere, ut tanto ferventius proposito possint religionis insistere, quanto facilius in his quae juste requirunt, a nobis fuerint exauditi. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus gratum impertientes assensum, monasterium vestrum in quo divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, ac praesentis scripti privilegio communimus. Inprimis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Dei timorem et beati [Col. 1277D] Benedicti Regulam in vestro monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Ecclesiam Sancti Audoeni, Wadiniacum cum ecclesiis ejusdem villae, et omnibus pertinentiis suis, et villis et ecclesiis; Baillol cum villis et ecclesiis et aliis omnibus pertinentiis suis, Dalbodium cum [Col. 1278A] ecclesiis et villis, et omnibus aliis pertinentiis suis, Chevreville cum omnibus villis et pertinentiis suis; Piris cum omnibus villis et ecclesiis et pertinentiis suis; Anteum cum villis et ecclesiis, homines et redditus de humo, Crovillam cum ecclesia et pertinentiis ejusdem villae; decimas de eis, villam S. Martini in Oximensi, et ecclesiam ejus et mansuras; ecclesiam de Roz, et totam decimam totius villae et capellam de Mero, villam de Crovilla cum ecclesia et pertinentiis suis, villam de Conde cum ecclesia et pertinentiis suis, Sanceium cum ecclesia et pertinentiis suis, jura etiam et dignitates quas habetis in ecclesia Sancti Leufredi, et in ecclesia Sancti Victoris in Calleyo, in Anglia Mereseium cum ecclesia et pertinentiis suis; Fringingeho cum [Col. 1278B] ecclesia et pertinentiis suis; Peith, in Normannia, Bellummontem, prioratum Bertranni cum ecclesiis et villis et pertinentiis suis, Sigeium cum villis et ecclesiis et pertinentiis suis, prioratum Sancti Petri de Albreto, prioratum Sancti Aegidii. In civitate Rothomagensi ecclesiam Sanctae Crucis in parochia Sancti Audoeni, ecclesiam Sancti Viviani, ecclesiam sancti Petri de Castello, ecclesiam Sancti Stephani, ecclesiam Sancti Andreae, ecclesiam Sanctae Crucis in foro, ecclesiam Sancti Petri, ecclesiam de Humo et eamdem villam, ecclesiam de Malo Alneto, ecclesiam de Imovilla, villam de Wellettes cum ecclesia ipsius villae et capellam de Palluel, ecclesiam de Lireio cum decimis ejusdem villae. Sepulturam quoque [Col. 1278C] ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Sane novalium vestrorum, quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum, decimas a vobis nullus exigere praesumat. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus inibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem de eodem monasterio, si idoneus ibi repertus fuerit, fratres communi assensu, vel pars consilii sanioris secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam elegerint.
[Col. 1278D] Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, aut quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva apostolicae sedis auctoritate, et dioecesani archiepiscopi canonica justitia.
Si qua igitur, etc.
Amen amen, amen.
Statuimus ut si in civitate vestra, castro vel villa, [Col. 1279A] abbatiam vel prioratum habueritis, et aliquem ex canonicis vestris parochialem esse presbyterum contigerit, In eadem domo cum fratribus suis moretur, et ordinem suum, quod Regula praecipit, pro viribus observet, ne a suo capite videatur divisus. Cum autem in civitate vestra synodus celebratur, vestri canonici parochialia administrantes, qui ad synodum accesserunt in eadem civitate extra claustrum consedere vel dormire nulla ratione praesumant; nec decani episcopatus pro eo quod iidem canonici eorum comestioni non interfuerint, quidquam ab illis exigere audeant. Sane si canonicum parochialem ad claustrum revocari contingat, vel in parochia discedere, episcopo vel archidiacono rem ad parochialem ecclesiam pertinentem ordinate [Col. 1279B] occupare vel detinere minime liceat, sed eum quem repraesentaveritis, dummodo idoneus existat, sine contradictione recipiat, et ipsi curam animarum committat, ne parochialis ecclesia de nimia vocatione spiritualium et temporalium rerum detrimentum incurrat. Prohibemus etiam ne episcopus vel alius quemlibet vestrum, vel ecclesias vestras absque rationabili causa excommunicationis, interdicti vel suspensionis sententiae audeat aggravare. Ad haec quoniam in benedictione vestri abbatis et susceptione pastoralis curae ab archidiacono, pro eo quod ipsum locat in stallo, palefridum exigitur, quod non de aliqua rationabili causa, sed ex ipsa sola cupiditatis radice procedit, et in simoniacam pravitatem erumpit, auctoritate apostolica interdicimus, [Col. 1279C] ut si ab aliquo vestrum per archidiaconum vestrum palefridus fuerit tali modo exactus, aut si aliqua ratione dare praesumat, uterque dans scilicet et recipiens, propter simoniae vitium divina ultione plectatur.
. . . . . . . . . . Ad haec praesenti scripto vobis duximus indulgendum, ut liceat vobis in ecclesiis vestris, cum vacaverint, dum tamen non soli non remaneatis, quoslibet de canonicis vestris ponere quorum unus dioecesano praesentetur, ut ab ipso curam recipiat animarum ita quod idem de spiritualibus, [Col. 1279D] vobis vero de temporalibus et de ordinis observantia, debeat respondere. In aliis vero ecclesiis quibus non duxerint canonicos collocandos, liceat vobis sacerdotes eligere et dioecesano episcopo praesentare, quibus, si idonei fuerint, episcopus curam animarum committat, ut de plebis quidem cura episcopo, et vobis de rebus temporalibus reddat debitam rationem. Insuper etiam arctius inhibemus ne cui ecclesiasticae personae fas sit vobis et ecclesiis vestris novas et indebitas exactiones imponere, nec in vos et easdem ecclesias, sine manifesta et rationabili causa, excommunicationis, vel interdicti sententiam promulgare, infraque terminos parochiarum sine assensu dioecesani episcopi et vestro, nullus de novo oratorium vel ecclesiam, [Col. 1280A] salvis tamen authenticis scriptis sedis apostolicae, aedificare praesumat. Decimas autem parochiarum vestrarum laica manu sine consensu vestro a quolibet recipi prohibemus. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis clausis januis, expulsis excommunicatis et interdictis, non pulsis campanis, suppressa voce, divina celebrare officia. Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis animalium vestrorum, nullus a vobis decimas exigere praesumat. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati et interdicti sint, nullus obsistat. Salva tamen justitia illarum [Col. 1280B] ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi assensu vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem et B. Augustini Regulam, providerint eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas sit hoc rescriptum infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum apostolorum Petri et Pauli se noverit incursurum.
Dilectus filius noster Joannes, ecclesiae tuae decanus, transmissa nobis relatione monstravit, quod medietatem praebendae suae tibi sub tali pollicitatione concessit, quod sibi cum vacaret integram praebendam assignare deberes. Unde, quoniam intuitu probitatis suae, et ea ratione quia te sanguinis proximitate contingit, ipsum debes diligere et gratia et beneficio decorare, fraternitatem tuam rogamus, monemus atque mandamus, quatenus praedicto decano juxta promissionem tuam primam [Col. 1280D] vel secundam praebendam quae in ecclesia tua vacaverit, concedas pariter et assignes: ita quod ipse tibi majori debeat devotione astringi et ad obsequium et honorem tuum ferventer accendi. Quidquid enim beneficii ei contuleris, tale est tanquam si tibi conferres, et de gremio in sinum projiceres.
ALEXANDER tertius episcopus, servus servorum [Col. 1281A] Dei, venerabili fratri G. Londoniensi episcopo, et dilecto filio R. archidiacono, salutem et apostolicam benedictionem.
Significatum est nobis quod quidam parochiani vestri cum consanguineis et affinibus suis illicita passim matrimonia contrahunt, et clerici etiam plerique concubinas publice introducunt, et ipsas sibi sub jurisjurandi religione conjungere non verentur. Unde, quoniam tam graves et tam enormes excessus incorreptos relinqui nolumus vel inultos, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus clericos et laicos dioecesis vestrae ab hujusmodi conjugiis et contuberniis, pro vestri officio debito, prorsus desistere compellatis. Si autem clerici quilibet non in subdiaconatu, [Col. 1281B] sed in minoribus ordinibus constituti, aliquas sibi matrimonio vel juramento interposito copulaverint, vos ipsos uxoribus adhaerere, et ecclesias omnino dimittere, appellatione cessante, districte cogatis. Illos vero, qui subdiaconatum vel superiores ordines susceperint, et aliquas sibi conjungere praesumpserint, concubinas prorsus ejicere, et caste ac continenter vivere moneatis diligentius, et studiosus exhortari curetis. Quod si ad commonitionem vestram adimplere neglexerint, vos ipsos ecclesiis quas habent omni dilatione et appellatione postposita spolietis, et ab officii sui exsecutione nihilominus suspendatis.
ALEXANDER tertius episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri G. Londoniensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ad audientiam nostram noveritis pervenisse, quod quidam clerici in vestra parochia constituti, sacerdotum filii et in sacerdotio geniti, in ecclesiis in quibus patres sui ante ministraverant, successerunt, et divina ibidem exercere praesumunt. Quoniam igitur successiones hujusmodi ab Ecclesiae Dei limine sunt penitus exstirpandae, discretioni vestrae per apostolica scripta praecipiendo [Col. 1281D] mandamus, quatenus, ne tales in paternis ecclesiis per vestras parochias ulterius recipiantur, modis omnibus providere curetis, nec aliquos sacerdotum filios ad sacros ordines promotos, nisi prius in claustro regularium ministraverint, celebrare nullatenus sustineatis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri SUENONI Arusiensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 1282A] Cum tua nos fraternitas consuluerit utrum fratres Cisterciensis ordinis sacerdotibus, vel aliis clericis saecularibus, decimas solvere teneantur, super hoc tuae prudentiae taliter respondemus, quod a solutione decimarum de laboribus suis, quos propriis manibus vel sumptibus excolunt, sive de nutrimentis animalium suorum, de benignitate sedis apostolicae omnino liberi sunt et immunes, ita ut ab eis nullus unquam, quantumcunque religiosus, vel praeditus dignitate, nedum clericus saecularis, decimas exigere audeat, vel quomodolibet extorquere.
ALEXANDER tertius episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri B. Exoniensi episcopo, et dilecto filio SIMONI abbati Sancti Albani, salutem et apostolicam benedictionem.
Robertus de Ber nobis intimavit, quod Willelmus clericus capellanum ejus et alios quamplures de testibus suis juramento astrinxit, ne testimonium, consilium vel auxilium eidem Roberto contra ipsum praeberent; ideo praesentium auctoritate vobis injungimus, ut si testimonium iliorum publicatum non est, et non est abrenuntiatum testibus qui non sunt juramento astricti, et alios, si necesse fuerit, idoneos quos ipse Robertus in testimonium [Col. 1282C] produxerit recipere non postponatis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis Placentinis consulibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Referente nobis dilecto filio Hugone subdiacono nostro cognovimus, quod Fulco civis vester vicedominatum suum, contra conventionem inter piae [Col. 1282D] memoriae Hugonem quondam Placentinum et Tusculanum episcopum et fratres ipsius interpositam praesumpserit invadere, et homines ad ipsum pertinentes expoliare. Unde super probitate vestra quae id patitur, tanto vehementius admiramur, quanto certiori consideratione potestis attendere, quod praenominatus Hugo poterit exaltationi civitatis vestrae multipliciter fructuosus existere, atque in gratiae nostrae plenitudine constitutus ad majora, Deo auctore, conscendere. Unde ut jura ipsius apud vos conserventur illaesa, eo prudentiam vestram ampliori cura debet efficere, quo ipsum cognoscitis attentiori a nobis charitate complecti, et civitati vestrae existere posse utiliorem. Eapropter, quoniam ei in sua justitia nulla possumus vel debemus [Col. 1283A] rationi deesse, prudentiam vestram rogamus, monemus atque praecepimus, quatenus dilecto fratri nostro Placentino episcopo super hoc in omnibus auxiliari curetis, et praedictum civem vestrum, et fratres suos temporali poena distringere, ut omnia quae scriptum inter ipsos et praedictum Hugonem quondam Placentinum episcopum factum continet, cum integritate compleant et observent, atque universa ablata restituant.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ULRICO Aquileiensis Ecclesiae patriarchae, ejusque successoribus canonice instituendis [Col. 1283B] in perpetuum.
Licet omnium apostolorum par esset dilectio, et omnes ligandi et solvendi eamdem acceperint potestatem, juxta verbum tamen beati Leonis velut quaedam servata est juxta eos distinctio dignitatis, et uni datum est, ut caeteris praesideret. Inque eumdem utique modum in Ecclesia Dei officiorum facta est dignitatumque diversitas, et ad majora ministeria exhibenda majores sunt statutae personae, quae et praerogativa dignitatis eminerent, et aliarum curam habeant ampliorem. Unam vero de dignioribus et nobilioribus Ecclesiis Occidentis ab antiquis temporibus Aquileiensem constat Ecclesiam exstitisse, quae et excellentia dignitatis emicuit, [Col. 1283C] et sacrosanctae Romanae Ecclesiae fideliter et devote noscitur adhaerere. Unde et apostolica sedes eidem Ecclesiae semper jura et dignitates suas conservavit attentius, et praelatos ipsius propensius honoravit, et justas postulationes eorum benignius admittere consuevit. Eapropter venerabilis in Christo frater Aquileiensis patriarcha, tibi, et per te sanctae Aquileiensi Ecclesiae, cui auctore Deo praeesse dignosceris, ad exemplar praedecessoris nostri bonae memoriae Adriani papae potestatem super sexdecim episcopatus videlicet Polensem, Tergestinen. Parentinen. Petenen. Emoniensem, Concordien. Tarvisien. Cenetensem, Bellunen. Feltrenensem, Paduanensem, Vicentinensem, Tridentinen. Mantuanensem, Veronensem, Cumanensem, [Col. 1283D] metropolitico jure concedimus. Item Justinopolitanam vero ecclesiam, quam tibi et Ecclesiae tuae nihilominus confirmamus, sedem episcopalem de omnium fratrum nostrorum consilio instituimus, ita quidem ut venerabilis frater noster Wernardus [Col. 1284A] nunc ejusdem loci episcopus tam illam, quam Tergestinam Ecclesiam, nec non et totum episcopatum, quandiu vixerit, debeat obtinere; et eo defuncto liceat tibi de consilio suffraganeorum tuorum cum sedis apostolicae auctoritate in utraque, si volueris, et facultates earum ad hoc sufficientes agnoveris, sedem restituere pontificalem, abbatias quoque Osciancen. Rosiacen. Velamanen. Mosiacen. Sextenien. Pritesen. S. Mariae ad Organum, S. Euphemiam de Villa nova, Siticen. Olvenburgen. Aquileiae unitum, unum monasterium sanctimonialium, alterum in civitate Austriae constructum in honorem B. Genitricis semper virginis Mariae tibi tuisque successoribus duxerimus roborandam, nihilominus vobis et S. Michaelis de [Col. 1284B] Lemine praeposituras, Aquileiensem civitatem, Taven. Sancti Stephani, S. Felicis, S. Oldarici, Ecclesiam S. Georgii in Urbe Venetiarum sitam juxta episcopalem sedem cum omnibus pertinentiis suis. Pallii vero usum rationabili atque veraci, qui praedecessoribus tuis pro ipsius Ecclesiae dignitate a nostris antecessoribus est concessus. Nos tam tibi quam tuis successoribus confirmamus, his videlicet diebus, qui in Ecclesiae tuae privilegio continentur. Sane quacunque perrexeris, crucem ante te, et tuos successores deferendi licentiam auctoritate beati Petri, et nostra largimur. Porro comitatum, marchiam, et ducatum regalibus, seu imperialibus privilegiis Ecclesiae tuae concessa, nos [Col. 1284C] quoque praesentis decreti sanctione nihilominus roboramus. Statuimus etiam, ut quascunque possessiones, quaecunque bona Aquileiensis Ecclesia in praesentiarum juste ac legitime possidet, aut in futurum, praestante Deo, poterit adipisci, firma tibi, tuisque successoribus et illibata permaneant, salvo nimirum in omnibus sanctae Romanae Ecclesiae jure et reverentia. Decernimus ergo, etc. [Col. 1283D] Privilegium hoc quamvis ex authentico exemplari sit desumptum, caret Dato; sed quia ante trecentos annos a Bernardo Aquileiensi patriarcha hoc sequenti decreto firmatum exstitit, fides omnino habenda erit. Decretum Bernardi ita se habet post ipsius privilegii authenticum exemplar. Et ut hujusmodi exemplo, sive transumpto, sive copiae ubilibet adhibeatur de caetero plena fides, nos Bernardus, miseratione divina sanctae sedis Aquileiensis patriarcha, eidem exemplo sive transumpto seu copiae auctoritatem nostram interposuimus pariter et decretum. In cujus rei testimonium praesentes [Col. 1284D] litteras fieri fecimus, et nostri sigilli appensione muniri. Datum in civitate Austriae in patriarchali palatio die XI mensis Julii, anno Domini 1335, Indictione III. Porro probabile certe videtur hocce privilegium ab Alexandro Ulrico concessum Venetiis anno 1177, cum idem Ulricus in gratiam apostolicae sedis rediisset. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio nobili viro duci Venetiae [Col. 1284D] Anno 1178 datum creditur Alexandri III diploma, ideoque Sebastiano Ziani directum, qui usque ad diem XIII Aprilis ejusdem anni in vivis egit. , salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 1285A] Non sine contemptu et improperio terrae tuae venerabilis frater Henricus Gradensis patriarcha tanta necessitate laborat, quanta non videmus, nec audivimus episcopos positos in minoribus civitatibus laborare. Sane cum terra Venetiae inter alias terras tuae jurisdictionis major sit et celebrior, honor tibi est, et eidem terrae, si ad terram ipsam patriarchalis sedes, sicut plurimum expedit, transferatur, praesertim quia inter praedictum patriarcham et episcopos Castellanos frequenter, sicut nosti, emergebat materia jurgiorum. Non enim dilectionis intuitu, quam ad eumdem patriarcham habemus, sed potius pro honore tuo, et illius terrae, tuae discretioni suggerimus cum idem patriarcha ita senex sit, quod vix per biennium ejus poterit vita durare. [Col. 1285B] Inde est quod, cum translatio illa praedicto patriarchae ad commodum momentaneum et terrae tuae ad honorem perpetuum spectet, demit te super hoc. . . . . nos partibus praevenire. Monemus itaque nobilitatem tuam, consulimus et hortamur quatenus ad tollendum hujusmodi opprobrium de terra tua et materiam jurgiorum, quae inter patriarcham et Castellanos episcopos frequenter solent emergere, huic translationi promptum et benignum praestes assensum, et clerum et populum Venetiae ad hoc idem diligenter inducas, quia nos pro honore ipsius terrae ad hoc libenter auctoritatem praestabimus et favorem.
Datum Tusculani, XII Kal. Februarii [Col. 1285D] Quo anno datum fuerit diploma ex ipso non apparet, autographum ejus asservari dicitur apud nobiles viros Baduarios, cui a posteriori parte recentiori manu annotatus fuit anno 1178. Nec ex appositione loci deduci potest certior chronica [Col. 1286D] nota, siquidem Alexander III ex urbe Tusculani ( Frascati ) plura variis annis dedit diplomata, ut videre est in novissima Bullarii Romani editione, anno 1178, Romae degebat Alexander III, in cujus finibus urbs Tusculana posita est. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GILBERTO Londoniensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Nobilis mulier A., uxor comitis Alberici, lacrymabilem ad nos querelam transmisit, et id ipsum ex commeantium relatione persaepe audivimus, quod cum inter illam et eumdem virum suum super eorum matrimonio controversia mota fuisset, et jam dicta mulier tuo se conspectui praesentasset, licet te saepius inde requisisset, nullum ei dare voluisti [Col. 1285D] consilium, nec aliquis ea in causa sua patrocinium occasione illa impendit. Unde cum sola in tuo consistorio quolibet destituta suffragio sisteretur, apostolicae sedis audientiam appellavit. Demum vero ad castrum quoddam deducta, in turrem dicitur retrusa fuisse. Ubi usque in hodiernum diem ab hominum consortio remota penitus custoditur. Quoniam igitur si quis esses, quod officium gereres, recta consideratione pensares talia de assensu tuo, aut etiam te sustinente, nullatenus perpetrarentur, [Col. 1286A] quorum ad nos prius poena quam culpa deberet perferri. Per apostolica itaque tibi scripta praecipiendo mandamus, et in virtute obedientiae injungimus, quatenus memoratum comitem, diligentia pontificali adhibita, infra viginti dies post harum susceptionem studiose commoneas, et inducas, ut praefatam uxorem suam debita cum veneratione suscipiat, participationem in mensa, communionem in toro, non differat exhibere. Quod si haec omnia infra terminum praescriptum exsequi forte contempserit, totam terram ejus, dilatione et appellatione sublata, subjicias interdicto. Personam quoque illius, si nec sic resipuerit, vinculo excommunicationis astringas, et eum ab omnibus sicut excommunicatum publice vitari denuntians, ad [Col. 1286B] quaecunque loca devenerit, quandiu ibidem praesens fuerit, nisi in curia regis commoretur, omnia divina officia, praeter baptisma parvulorum et poenitentias morientium, auctoritate nostra prohibeas celebrari. Universis etiam episcopis per Angliam constitutis, ex parte nostra districte indicas, ut eum per parochias suas sicut excommunicatum nuntient ab omnibus evitandum, et ipsi eumdem prorsus evitent.
Data Tusculani III Kalendas Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus ODERI Valven., Abrutin. et Marsican., Pinnen., Furconen. episcopis et dilectis filiis capitulo Teatino, et abbati S. Vincentii, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex transmissa conquestione dilecti filii nostri abbatis S. Clementis de Piscaria, auribus nostris insonuit quod Gentilis de Raiano censum debitum monasterio ejus solvere contradicit, et parochialia jura quae de Rocca de Soti ipsi de ratione debentur, in suae salutis periculum tam clericos quam laicos reddere non permittit, nec ejus ecclesias [Col. 1286D] prout convenit ordinari. Quoniam igitur laici ab oppressione monasteriorum censura sunt ecclesiastica coercendi, discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus, si quod nobis propositum est veritati innititur, praefatum Gentilem excommunicationis vinculo astringatis, et faciatis sicut excommunicatum ab omnibus evitari, quousque ablata restituat et a praefati monasterii molestatione desistat. Quod si nec sic resipuerit, in terra ejus, quandiu praesens [Col. 1287A] fuerit, divina prohibeatis officia celebrari. Quod si omnes haec exsequi nequiveritis, duo aut tres vestrum ea nullius obstante gratia, vel timore nihilominus exsequantur.
Datum Tusculani, septimo Idus Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Abrutino et Pinnensi episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
Significavit nobis dilectus filius noster abbas [Col. 1287B] S. Clementis de Piscaria, quod quidam parochiani vestri Ro. de Malatino, Transmundus de Rocca, ad Ro. de Troja, et filius Aton. Theod., occasione patronatus quem in suis ecclesiis asserunt se habere, bona eorum diripiunt, et clericos depraedantur, cum nullum jus habere perhibeantur. Adjecit etiam quod quidam eorum in monachum quemdam eorum et presbyterum manus violentas injicere ausu temerario praesumpserunt. Quoniam igitur damnum ecclesiarum et insolentiam laicorum clausis nolumus nec debemus oculis pertransire, fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus atque praecipimus, quatenus memoratos malefactores monere curetis, et diligenter inducere ut ablata restituant, damna data resarciant, et de injuriis illatis satisfaciant [Col. 1287C] congruenter. Quod si monitis vestris non acquieverint, ipsos appellatione remota Ecclesiasticae severitatis gladio feriatis. Eos vero qui manus violentas in monachum et presbyterum injecerunt, sicut excommunicatos faciatis tandiu ab omnibus evitari, quousque praestita satisfactione absolvendi cum vestrarum testimonio litterarum apostolico se conspectui repraesentent.
Datum Tusculani, septimo Idus Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei dilectis filiis GUILLELMO priori et fratribus Grandimontis, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto amplius tenemur religionis profectui [Col. 1288A] congaudere, tanto libentius debemus ea quae ad regulae vestrae observantiam pertinent, juxta desiderium nostrum, quod saluti proficit effectui mancipare. Hac itaque ratione inducti, omnibus regulam vestram servantibus sicut in ordine vestro habetur, laborem loco poenitentiae et in peccatorum suorum remissionem injungimus, quem in ipsa observantia patiuntur. Institutionem quoque, quam ad castigationem vestram post confirmationem felicis recordationis Adriani papae praedecessoris nostri regulae vestrae salubriter addidistis, auctoritate apostolica confirmamus, et futuris temporibus decernimus valituram. Nullis ergo omnino hominum liceat etc.
Datum Tusculani, III. Idus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio abbati Praemonstratensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum sis pater omnium qui Praemonstratensem ordinem sunt professi, et abbatias ipsius ordinis tenearis, ex debito visitare, tibi ad executionem officii tui apostolicum volumus indulgere favorem. Inde est quod tuis petitionibus annuentes, praesentibus [Col. 1288C] tibi litteris indulgemus, ut fratribus et conversis ejusdem ordinis, si qui tibi peccata sua confiteri voluerint, poenitentiam injungendi ut ipsos absolvendi, etiamsi forte vinculo sint excommunicationis adstricti; et tonsuras tuis novitiis clericis faciendi, dummodo presbyter sis, de auctoritate nostra liberam habeas facultatem.
Datum Tusculani, III Idibus Martii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus [Col. 1288D] fratribus archiepiscopis et episcopis, in quorum episcopatibus monasterii Sancti Dionysii jura consistunt, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum monasterium Sancti Dionysii ad provisionem nostram specialiter respiciat et tutelam, nobis imminet providendum, ne molestiis subjaceat perversorum, aut quorumlibet malignitate vexetur Inde est quod fraternitati vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus si quando abbas et fratres ipsius monasterii adversus parochianos vestros malefactores eorum, quos malefactores esse constiterit, coram vobis querimoniam deposuerint, ita de ipsis sine frustratoria dilatione, contradictione et appellatione remota, justitiam faciatis, quod idem [Col. 1289A] fratres jura sua se gaudeant pacifice possidere, et nos sollicitudinem et diligentiam vestram merito commendare possimus.
Datum Tusculani, XII Kalend. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus HENRICO Gradensi patriarchae et (VITALI Michaeli) Castellano episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex litteris dilecti filii nostri Ildebrandi basilicae [Col. 1289B] XII Apostolorum presbyteri cardinalis, apostolicae sedis legati, auribus nostris innotuit, quod cum ipse fungens olim in partibus illis officio legationis, et tu, frater patriarcha, causam, quae inter dilectum filium nostrum priorem S. Salvatoris et plebanum S. Bartholomaei vertebatur, a nobis susceperitis definiendam super ea definitione cognitionis sententiam protulistis, unde quoniam rei judicatae standum esse divinarum et humanarum legum decrevit auctoritas, fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus quatenus eamdem sententiam ratam et firmam habentes et eam facientes inviolabiliter observari, praedictum plebanum et clericos ejus moneatis, et districte compellatis ut nullos de domibus illis de quibus inter ipsos et [Col. 1289C] praefatum priorem judicatum est et definitum, ad divina officia recipiant, vel ad sepulturam. Illis autem ut ecclesiam Sancti Salvatoris secundum quod dictum est et statutum, ad divina officia frequenter, firmiter et districte praecipiatis generaliter sub interminatione anathematis prohibentes ne in aliis ecclesiis ad divina recipiantur. Si vero ipsi ecclesiam S. Salvatoris contemnentes aliam ecclesiam frequentare praesumpserint ipsos excommunicetis et ecclesiam, quae post prohibitionem vestram receperit a divinis officiis faciatis cessare et plebanum et clericos ejus si forte in sua coutumacia perstiterint ad nos mittatis suspensos, ut discant definitae sententiae esse parendum, et a religiosorum [Col. 1289D] virorum infestatione penitus abstinendum.
Datum Tusculani, VII Kal. Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Turonensi, archiepiscopo, et [Col. 1290A] omnibus episcopis in quorum episcopatibus possessiones ecclesiae Beati Martini constitutae, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum ecclesia Beati Martini nullum habeat episcopum vel praelatum praeter Romanum pontificem, decet nos jura ejus integra et illibata servare, et eos qui pontificali sunt infula decorati, ut ejusdem ecclesiae possessiones manuteneant, et defendant inducere modis omnibus et hortari; nam de negligentia non immerito reprehendi possemus, si possessiones praedictae ecclesiae, non adhibita qua debemus cura et sollicitudine, nostro tempore aliquatenus deperirent. Unde quanto nobis amplius et Ecclesiae Romanae arctiori charitate astricti tenemini, tanto magis jura et possessiones quae juris [Col. 1290B] sunt Romanae Ecclesiae propensiori cura et diligentia defendere et conservare debemus. Ideoque fraternitatem vestram per apostolica scripta monemus atque praecipimus, quatenus vestrorum episcopatuum, qui possessiones praefatae ecclesiae auferunt et violenter detinent occupatas, et ei damna et injurias ac gravamina inferunt, infra XV dies postquam exinde fueritis requisiti, moneatis et districte compellatis ut, omni dilatione cessante, praefatas possessiones eidem ecclesiae restituant, et in pace dimittant, aut sub vestro discretionis examine sibi justitiae complementum exhibeant; quod si vestris monitis et jussionibus in hac parte parere contempserint, eos excommunicetis, et tandiu cautius [Col. 1290C] ab omnibus evitari faciatis, quandiu inviti cogantur agere quod sponte facere debuissent.
Datum Tusculani, II Idus Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio PETRO abbati monasterii Sanctorum Severini et Sosii, salutem et apostolicam benedictionem.
Charitatis debito provocamur, devotis Ecclesiae filiis specialem praerogativae gratiam impertiri, ut apostolicae sedis benegnitate suffulti, commissas sibi ecclesias tanto utilius regant, quanto eorum subditi [Col. 1291A] majorem eis obedientiam exhibuerint, et honorem. Attendentes itaque devotionem quam erga B. Petrum et nos ipsos habere dignosceris, usum mitrae tibi et successoribus tuis, de consueta sedis apostolicae benignitate duximus indulgendum.
Datum Tusculani, XII Kal. Junii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Parmensi et Regino episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex transmissa relatione dilectorum filiorum Nonantulanorum, [Col. 1291B] abbatis ejusque conventus, nobis est intimatum quod Willelmus et Minaboves de Cuv . . . . . . et Gerardus de Ancuila, et quidam alii parochiani vestri ecclesiam de Cellis, quae ad eorum monasterium proprie spectare dignoscitur, multipliciter inquietare, et praefatae ecclesiae bona violenter occupare praesumunt. Quia vero ex injuncto nobis apostolatus officio singulorum jura et praesertim ecclesiarum defendere et conservare teneamur, fraternitati vestrae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus praefatos parochianos moneatis et districte compellatis, ut ab inquietatione praedictae ecclesiae penitus desistant, et res ablatas eidem ecclesiae cum integritate restituant; aut si aliquid juris in rebus praefatae ecclesiae se habere [Col. 1291C] confidunt, et causam intrare decreverint, in praesentia vestra a praenominato abbate et fratribus justitiae complementum recipiant. Si autem super hoc vestris monitis parere contempserint, eos censura ecclesiastica coerceatis.
Datum Tusculani, V Kal. Julii.
Ad aures nostras noveris pervenisse, quod terra nobilis viri Hugonis comitis, pro injuria quam [Col. 1291D] idem comes canonicis de Panteneia intulerat, de mandato nostro fuisset interdicto supposita; tamen, quia clerici de terra ipsa divina officia nihilominus celebrare praesumpserunt, a beato Thoma martyre vinculo fuerint excommunicationis astricti. Postmodo vero, cum idem martyr reverteretur ab exsilio, iisdem clericis absolutionem petentibus, mandavit a divinis abstinere officiis, ut super eorum praesumptione interim nos consuleret, sed paulo post eodem martyre per martyrium ad coelum migrante, praefati clerici, sicut prius fecerant, non sunt veriti divina officia celebrare. Quoniam igitur temeritas et praesumptio ipsorum clericorum non debet incorrecta manere, fraternitati tuae per apostolica scripta praecipiendo mandamus, quatenus, [Col. 1292A] si res ita se habet, praefatos clericos pro tantae praesumptionis egressu ab officiis et beneficiis suspendas.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiabus Eremburgi abbatissae et [Col. 1292C] sororibus de Gif, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex authentico scripto in auditorio nostro perlecto nobis innotuit, quod dilectae in Christo filiae nostrae Eva abbatissa et sorores de Edera vestrae inopiae misericorditer condolentes ad cultum Dei et religionem inibi reformandam, et quia domus vestra debitorum onere premebatur, et aedificiorum minabatur ruinam, cum per eas vestra non posset inopia relevari, quia ab initio fundationis ejusdem domus ibidem abbatia de benefactorum petitione fuerat statuenda, venerabili fratri nostro M. [Mauricio] Parisiensi episcopo concesserunt abbatiam in praescripta domo construere, ea conditione servata, ut quandocunque contigerit abbatissam decedere, si [Col. 1292D] vos vel illae quae vobis successerint in aliquam vestrum nequiveritis convenire abbatissam, non aliunde, sed de monasterio Ederae regulariter eligatis. Insuper grangiam quae Wumvillare vocatur, ad sustentationem vestram et earum quae vobis successerint, in perpetuum contulerunt. Quia igitur quae ad augmentum religionis pertinent, diligenter nos convenit promovere, libertatem a praescripta abbatissa, et conventu domui vestrae indultam, sicut in scripto authentico continetur, non obstante privilegio nostro jam dicto monasterio de Edera, de domo vestra, et grangia supradicta concesso, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis [Col. 1293A] infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Tusculani, XIII Kalendas Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis praeposito et canonicis Mutinensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum inter vos et bonae memoriae Henricum quondam Mutinensem episcopum super procuratione archiepiscopi [Col. 1293B] vestri et legatorum apostolicae sedis Praenestinus episcopus, ecclesiae Sancti Georgii ad Velum aureum diaconus cardinalis, apostolicae sedis legatus [Col. 1293D] Questi e il card. Manfredo da Siena che trovossi presente l'anno 1177, alla reconciliazione di Federigo con Alessandro III in Venezzia, e mori poscia [Col. 1294D] l'anno seguente. Quindi circa il 1179 deesi fissar questo breve, che secondo il consueto de brevi di Alessandro III non ha data di anno. eamdem controversiam sicut ex scripto ejus accepimus, compositione amicabili de spontaneo assensu partium terminavit, ita quidem ut sive absens fuerit episcopus vester sive praesens, totam procurationem primae diei, vos autem totam diei secundae memorato archiepiscopo et legatis teneamini exhibere. Unde quoniam quae concordia statuuntur firma debent et illibata consistere, ne cujusquam levitate in recidivae contentionis periculum reducantur, robore apostolico praemuniri praescriptam compositionem, sicut hinc inde recepta est et hactenus observata, auctoritate apostolica confirmamus et [Col. 1293C] praesentis scripti patrocinio communimus, statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum apostolorum Petri et Pauli se noverit incursurum.
Datum Tusculani, โ VI Idus Februarii
[Col. 1293D] Anno 1180 Obertus praepositus, et Bonifacius archidiaconus, caeterique canonici Januensis Ecclesiae ab Alexandro III sub apostolica protectione fuerunt recepti, et privilegio exornati, quod iisdem verbis, quemadmodum Eugenius Adrianusque pontifices antea fecerunt, exscriptum est.
Datum Tusculani, per manum Dauferii S. R. E. sub. Idibus Jan., ind. XIII, Incarn. Dom. 1180, pont. vero D. Alexandri papae III an. XXII.
- Ego Alexander cat. Ecclesiae episc.
- Ego Hubaldus Ostiensis, et Veliternensis episc.
- [Col. 1294A] Ego Theodevinus Portuensis et S. Rufinae sedis episc.
- Ego Paulus Praenestinae Ecclesiae episc.
- Ego Petrus presb. card. tit. S. Susannae.
- Ego Vivianus tit. S. Stephani in Coelio Monte presb. card.
- Ego Centhius presb. card. tit. S. Caeciliae.
- Ego Arduinus presb. card. tit. S. Crucis in Hierusalem.
- Ego Laborans presb. card. S. Mariae Transtyberim tit. S. Callisti.
- Ego Hyacinthus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Raynerius diac. card. S. Georgii ad Velum aureum.
- [Col. 1294B] Ego Gratianus SS. Cosmae et Damiani diac. card.
- Ego Joannes diac. card. S. Adriani.
- Ego Matthaeus S. Mariae Novae diac. card.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis nobilibus viris, ducibus et principibus, comitibus, baronibus, et universis Dei fidelibus, ad quos litterae istae pervenerint, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 1294C] Cor nostrum et omnium fratrum nostrorum sinistri rumores, qui Hierosolymitanis partibus ad nos communi transeuntium relatione pervenerunt, nimio dolore conturbant: cum vix unquam aliquis, qui Christiano nomine censeatur, sine lacrymis et suspiriis audire valeat, quae de statu illius terrae miserabili recitantur. Est siquidem infidelium, quod dolentes dicimus, incursione contrita, et usque adeo fortium virorum potentia et proborum virorum consilio viduata: quod nisi a Christianis regibus et principibus orbis celerem et potentem succursum habuerit, desolationem ejus, quod absit, in ignominiam Dei, et in contemptum fidei Christianae de proximo formidamus. Non est enim rex, qui terram illam regere possit, cum ille, videlicet Balduinus, [Col. 1294D] qui regni gubernacula possidet, ita sit graviter, sicut nosse vos credimus, justo Dei judicio flagellatus, ut vix ad tolerandos sufficiat continuos sui corporis cruciatus. Quam gravem siquidem jacturam, et quam miserabilem casum in personis et rebus, illa terra, pro qua patres genitores nostri sanguinem proprium effuderunt, in conflictu quem olim cum gentibus habuit, peccatis exigentibus sit perpessa, nec nos sine multa cordis commotione recolimus, nec aliqui zelantes legem Domini possunt tantam stragem fidelium patienti animo tolerare: praesertim [Col. 1295A] cum illa gens pessima paganorum ex incommodis et periculis, quae genti Christianorum intulerunt, tantam audaciam sumpsisse dicantur, ut se jactent impudenter, terram illam, quod avertat Dominus, invasuros.
Moveat itaque vos zelus Domini, nec religio Christiana super tanta, quae illi terrae imminet, contritione dormitet: sed universa loca illa, quae Salvator et Redemptor noster corporali praesentia dedicavit, viriliter tueamini: et contemnite gentes quae abjiciunt Dominum, et Christianum nomen de terris abolere nituntur. Non est utique Christianus, qui praescriptae terrae calamitatibus non movetur, nec accingitur ad ipsam ab infidelium incursibus defendendam, quam occupare laborant, et suis, quod [Col. 1295B] absit, spurcitiis profanare. Hi autem, qui ex vobis fortes sunt, et bellis exercendis idonei, non minus scuto fidei et lorica justitiae, quam materialibus armis induti, tam pium, quam necessarium opus, ac laborem hujus peregrinationis assumant, et loca illa, in quibus Redemptor humani generis pro nobis nasci voluit, et mortem subiit temporalem, potenti virtute defendant, ne temporibus nostris sustineat in illis partibus Christianitatis detrimentum. Cum enim Christus pro salute nostra opprobria multa, et demum crucis patibulum sustinuerit, ut nos offerret Deo, mortificatos quidem carne, justificatos [vivificatos] autem spiritu: expedit admodum saluti fidelium, ut pro ipso corpora nostra periculis et laboribus exponamus, ne pretium sanguinis, [Col. 1295C] quem pro nobis effudit; videamur obliti. Animadvertite igitur, dilecti in Christo filii, et videte quam probrosum, et quam moerore dignum existeret Christianis, si adversus habitatores terrae illius inimici crucis Christi denuo praevalerent: sicut eos praevalituros non modicum formidamus, nisi de diversis partibus Christianorum auxilium habitatoribus ipsis cum festinatione succurrat.
Ne igitur Christianitas gentilitati succumbat, totis nisibus providete; quia melius est superventuro malo ante tempus occurrere, quam remedium post causam quaerere vulneratam: illis autem, qui pro Christo hujus viae laborem assumpserint, illam indulgentiam peccatorum, quam Patres et praedecessores [Col. 1295D] nostri Urbanus et Eugenius Romani pontifices statuerunt, apostolica auctoritate concedimus, et confirmamus. Uxores quoque, et filios eorum, et bona et possessiones suas, sub beati Petri et nostra, nec non et archiepiscoporum, et episcoporum, et aliorum praelatorum Ecclesiae, decernimus protectione manere: prohibentes attentius, ne adversus eos de his, quae pacifice possident, aliqua post susceptam crucem quaestio moveatur, donec redeant, vel de ipsorum obitu certissime cognoscatur. Liceat autem eis terras, seu possessiones alias postquam propinqui, aut etiam domini sui (ad quorum feudum pertinent) pecuniam ipsis mutuare aut noluerint, aut non potuerint, ecclesiis, vel ecclesiasticis viris, aut aliis fidelibus libere, et sine ulla reclamatione, [Col. 1296A] pro expensis hujus itineris titulo pignoris obligare. Praeterea, quicunque de viris bellicosis, et ad illius terrae defensionem idoneis, illa sancta loca fervore devotionis adierint, et ibi duobus annis contra Saracenos pro Christiani nominis defensione pugnaverint, de Jesu Christi pietate, et de beatorum Petri et Pauli apostolorum auctoritate confisi, eis omnium suorum, de quibus corde contrito, et humiliato confessionem susceperint, absolutionem facimus delictorum: nisi forte aliena bona rapuerint, vel usuras extorserint, aut commiserint furta, quae omnia debent in integrum emendari. Si vero non est in facultatibus delinquentium, unde valeant emendari, nihilominus consequentur veniam, prout diximus, de commissis. Hi autem, qui [Col. 1296B] illic per annum, sicut diximus, moram habuerint, de medietate sibi injunctae poenitentiae indulgentiam et remissionem suorum obtineant peccatorum. Omnibus autem sepulcrum Domini pro instanti necessitate visitare volentibus, sive in itinere moriantur, sive ad istum locum perveniant, laborem itineris ad poenitentiam, et obedientiam, et remissionem omnium peccatorum injungimus, ut de vitae praesentis ergastulo ad illam beatitudinem, Domino largiente, perveniant, quam nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quam repromisit Dominus diligentibus se (I Cor., II) .
Datum Tusculani, decimo septimo Kalendas Februarii
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus, archiepiscopis et episcopis, et dilectis filiis abbatibus, et aliis ecclesiarum praelatis, ad quos litterae istae pervenerint, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum Orientalis terra per impressiones infidelium et incursus fortium virorum potentia sit et proborum virorum consilio destituta, et ad implorandam subventionem fidelium dilectos filios nostros, milites Templi, latores praesentium, viros utique [Col. 1296D] religiosos, et Deum timentes, archiepiscopi, episcopi, et alii principes terrae, ad partes vestras mittere decreverunt. Nos autem quos illius terrae calamitas gravi dolore conturbat, exemplo patrum et praedecessorum nostrorum de ipsius conservatione solliciti, Christianos reges, et principes orbis ad defensionem locorum illorum, in quibus steterunt pedes Domini. salubribus monitis exhortamur: et sicut Patres et praedecessores nostri Urbanus et Eugenius pontifices Romani statuerunt, ita et nos remissionem et indulgentiam peccatorum statuimus universis, qui pro Christo laborem Hierosolymitanum assumpserint, et contra Saracenos fideli curaverint devotione certare. Monemus itaque universitatem vestram attentius, et mandamus, quatenus fratres, qui ad hoc [Col. 1297A] missi sunt, benigno recipiatis affectu, et per eos Orientalis terrae statu et necessitate comperta, principes, comites, et alios fideles Christi parochianos vestros, crebris et sollicitis exhortationibus laboretis inducere, ut terram illam, pro cujus liberatione patres et genitores eorum sanguinem proprium effuderunt, adeant festinanter, et contra inimicos crucis Christi potentia et virtute decertent. Litteras autem, quas propter hoc generaliter mittimus, universis faciatis ecclesiis publice legi, et exponatis earum tenorem, et remissionem peccatorum, quam facimus illis qui tam pium et necessarium opus assumpserint, nuntietis: et ita omnes ad exsequendum quod suggerimus moneatis, quod per sollicitudinem et exhortationem vestram terra illa festinanter [Col. 1297B] fidelium sentiat auxilium et juvamen; et vos propter hoc ab omnipotenti Deo mercedem possitis consequi sempiternam.
Datum Tusculani, decimo sexto Januarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis THEOBALDO abbati et capitulo Cluniacensi, salutem et apostolicam benedictionem.
[Col. 1297C] Cum Ecclesia vestra nobis sit nullo mediante subjecta, ejus et vestrae volumus, ut tenemur, paci prospicere, et ne possitis in posterum malitiosa quorumlibet vexatione gravari sollicite providere. Inde est quod, cum inter vos et nobilem virum comitem Cabilonensem [Col. 1297D] Guillelmum, cujus charta de Paredo, quae habetur in Biblioth. Cluniac., col. 1441, facta est apud Lordonum ab Incarnationis Domini anno 1180, Philippo rege Francorum regnante in Francia, anno regni ejus secundo a coronatione. In eo porro recognovi, inquit, et confessus sum quod in villa paredi et pertinentiis, et in universa terra ejus, non habeo talliam vel porcellagium vel bevuagium, vel melsionagium, seu anuonagium vel corredum, quae omnia ego et ministri mei plerumque violenter accipiebamus. [Col. 1298D] Praeterea homines Ecclesiae quandoque in expeditiones meas ire cogebam et opera sua facere compellebam, videlicet in fossatis meis erigendis et castellis construendis; quae omnia peritus guerpivi et remisi, ita quod haec omnia quae praedixi, a me vel ab haeredibus aut ministris meis deinceps nullatenus requirantur, etc. super querelis omnibus quas adversus eum habebatis, et super exactionibus quas exercebat in homines et terras ejusdem ecclesiae coram charissimo in Christo filio nostro Philippo, illustri Francorum rege, amicabilis compositio facta sit, et ejusdem regis authentico continetur, ratam habemus, eamque auctoritate apostolica confirmamus. Nihilominus etiam compositionem illam quam cum nobili viro comite Gerardo [Col. 1298D] Girardo comite Matisconensi cujus etiam chartam eodem anno datam vid. ib. colleg. super exactionibus quibus terram vestram et homines opprimebat, [Col. 1297D] de libera voluntate fecistis, sicut est in scripto ipsius comitis roborata, futuris temporibus manere decernimus illibatam.
Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, aut ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, [Col. 1298A] indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Tusculi, V Idus Februarii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis T. abbati et capitulo Clun., salutem et apostolicam benedictionem.
Cum apud Belnam capellam quamdam, sicut dicitis, [Col. 1298B] habeatis, quam petitis consecrari, venerabili fratri nostro Eduensi episcopo dedimus in mandatis, ut capellam ipsam, cum a vobis requisitus fuerit, dedicet, et apud eam coemeterium benedicat; sub eo tenore videlicet, ut alienos parochianos ad quotidiana officia, vel ad sepulturam tempore nullo recipiat, nec in decimis, vel in aliis parochialia sibi jura imprimis usurpet. Ne igitur vestro super hoc desiderio defraudemini, praesentibus vobis litteris indulgemus, ut si praedictus episcopus a vobis secundo vel tertio reverenter et humiliter requisitus, mandatum nostrum non fuerit exsecutus, liberum vobis sit catholicum episcopum quem malueritis, etc,
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GUILLELMO, priori ecclesiae Beatae Mariae de [Col. 1298D] Flotin, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum.
Religiosis viris et pietatis operibus deputatis publicum convenit adesse praesidium, ut tanto liberius obsequiis divinis inserviant, quanto se sentiunt fortius apostolica protectione munitos. Quapropter dilecti [Col. 1299A] in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui in eadem ecclesia per providentiam tuam, fili dilecte, et assensum filiorum nostrorum dilectorum abbatis et fratrum Sancti Joannis Senonensis, necnon favore et auctoritate venerabilis fratris nostri G. Senonensis archiepiscopi constitutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Quem utique ordinem in praesenti charta duximus adnotandum, sicut in authentico scripto ejusdem archiepiscopi plenius continetur, et excepto quod de priori [Col. 1299B] anno minime duximus confirmandum, quia et rationi contrarium est, et sacris obviat institutis, cum columnas Ecclesiae firmas esse stabilesque conveniat, ne totum aedificium ex eorum debilitate vacillet.
ยซIn nomine sanctae et individuae Trinitatis.
ยซEgo G. Dei gratia Senonensis archiepiscopus, dilectis filiis nostris Petro abbati S. Joannis et fratri Willelmo de Flotin, omnibusque eorum fratribus tam praesentibus quam futuris, salutem in perpetuum.
ยซNotum est ubique et scitum ab omnibus quoniam, sicut res parvae cito per concordiam crescunt, ita et maximae ubi subintrat discordia, brevi dilabuntur. [Col. 1299C] Quapropter videntes ecclesiam Divi Joannis, ejusque plantationem novellam adhuc teneram, ecclesiam scilicet B. Mariae de Flotano, si non perversio, aversio tamen aliquantulum tramite incedentes, ne scintilla latens in cineres quandoque per negligentiam, subitum exhalaret incendium, decrevimus eis occurrere, matremque ad filiam, filiamque ad matrem amice et concorditer revocare. Communicato itaque consilio cum dilecto filio nostro Willelmo aliisque fratribus de Flotin, simulque cum venerabili Petro abbate Sancti Joannis et fratribus suis, coepimus de pace et concordia eorum sollicite et diligenter agere, et providere. Cum ergo audiremus praedictos fratres de Flotin a bono et a primo fundamento arctioris vitae nolle omnino recedere, sed [Col. 1299D] tenuem victum duramque cibi et potus abstinentiam desideranter amare, grossamque et vilem vestium consuetudinem tranquillam saecularis vitae viri contemptores et Dei amatores avide sustinere, simulque vigiliis et orationibus et psalmodiis ardenter insistentes, bonum vitae propositum quod incipient, nequaquam mutare, sed velle in melius consummare, multum gavisi sumus, et de numero fratrum quos ad amplificandum servitium Dei augeri postulabant ego et tota Ecclesia Beati Joannis laetum probavimus assensum. Statuimus itaque et decrevimus quatenus quos et quantos vellent fratres ad servitium Dei faciendum et pro voluntate sua et possibilitate loci sine omni contradictione abbatis et capituli Sancti Joannis. Porro abbas Sancti Joannis [Col. 1300A] cum voluerit et licuerit et veniet ad locum illum, et fratres qui suscepti fuerint debitam et tanquam proprio abbati et successoribus suis professionem facient, et tunc ab eo, in eodem loco canonicam benedictionem suscipient, et amplius non licebit et eos amovere de loco; si vero pro culpa sua aliquem de fratribus illis prior qui praeerit loco tanquam inobedientem et rebellem de ecclesia illa amoverit, vel ipse sponte sua sine licentia prioris inordinate inde exierit, non licere abbati suscipere illum in ecclesia S. Joannis, nisi spiritu Dei tactus, vitam suam emendare et ordinem supradictae ecclesiae suscipere voluerit, ut fratres ejusdem loci suscipiant eum, remota omni exactione abbatis et capituli Sancti Joannis. Ita tamen si bonae et laudabilis vitae liberque [Col. 1300B] et absolutus a primae professionis subjectione fuit susceptus, ante novam abbati Sancti Joannis sedem, morem et ordinem albus ecclesiae professionem faciet et stabilitatem corporis sui in illo loco promittet. Hoc autem ita factum est et ex utraque parte concessum, ut quandiu de susceptis fratribus ecclesiae Sancti Joannis ibidem vivi tres inventi fuerint, quartus non suscipiatur, nisi voluntate et spontanea concessione prioris et fratrum loci. De constitutione autem prioris in eodem loco utriusque partis assensu, ita decretum est, ut fratres de Flotin liberam electionem habeant; unum de collegio suo quem idoneum cognoverint, priorem constituant, cui reliqui fratres debeant obedire, ad cujus officii arbitrium [Col. 1300C] pertinebit, cujus administratio totius loci . . . . . Cum autem abbas visitationis gratia locum adierit substitutum priorem et praesentabunt quem ipse cessante contradictione suscipiet, eique totam administrationis curam imponet. Si vero de prioris substitutione, ut malibus ( sic ) consuetum est, discordia suborta fuerit et fratres inter se conveniant, non poterit abbas Sancti Joannis ad diem eligendi, constitutum vocabitur, et si fratres tunc etiam non concordaverint, abbas meliori et saniori parti cedens, eorum consilio et assensu priorem ibidem constituet. Vestimenta vero hujusmodi erunt linea, vestibus exceptis superpelliceis et femoralibus non utantur, pelliceas tunicas albas, pallia candida, cappas nigras habebunt, similiter et lectisternia eorum culsitraque [Col. 1300D] et linea stramenta non habebunt, sed cervicalia tantum ad relevationem capitis. Esus carnis et sanguinis apud eos nullus omnino erit, nisi tantum infirmis; ova et caseos comedendi potestas indulgebitur eis, excepta quadragesima ante Natale Domini, a festo Sanctae Crucis usque ad Nativitatem Domini jejunabitur, excepta festivitate Omnium Sanctorum, a Nativitate Domini usque ad Epiphaniam licebit eis bis comedere, ab illo die usque ad Pascha jejunabunt, excepta Purificatione beatae Mariae, in ecclesia silentium tenebunt semper, nisi de confessione; in mensa nulli fratrum permittitur nisi soli magistro de necessariis; a Completorio usque ad capitulum, post primum factum silentium ubique tenebunt, nisi necessitate compellente; ad mensam eorum mulieres [Col. 1301A] non comedent, nec consanguineae, nec extraneae, nec infra septa eorum nocte requiescent, nec officinas sine legitimo teste ingredientur. Animalia, terras et decimas, et quascunque alias possessiones in eleemosynam datas, vel quocunque alio modo initae acquisitas licebit eis habere ad procurationem fratrum pauperum et hospitum sustentationem; priori et fratribus, a priore si injunctum fuerit, licebit ire et equitare secundum Regulam S. Augustini; de proventibus, pratis et vineis, aliisque ecclesiae redditibus nec priori nec fratribus licebit aliquid vendere, nec invadiare, sine consilio abbatis et capituli Sancti Joannis, et hoc propter majorem loci utilitatem; fratres vestri de Flotin, viginti solidos annuatim Sancti Joannis die festo inservientis olei annuatim [Col. 1301B] persolvant. Ut autem haec omnia supradicta ad honorem Dei et profectum loci firmiter et fideliter in perpetuum observentur, mandamus et praecipimus, et ne ultra quod a nobis scriptum et institutum est, altera contra alteram partium excedens, vel inquirere praesumat sub anathematis poena prohibemus, nisi ex nostro et utriusque partis assensu. Haec autem ut inconcussa et rata permaneant ponficali auctoritate et sigilli nostri impressione firmamus; et corroboramus.
ยซActum publice in capitulo S. Joannis anno ab Incarnatione Domini millesimo centesimo sexagesimo undecimo.ยป
Ad haec auctoritate apostolica constituimus ut [Col. 1301C] quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Haerveum de Castellione, decimam de la Narville et tractum per singulos annos, duas etiam partes decimae Montecereado, et vineas quas habetis in clauso de Montbleum, semi arpentum vineae apud Chaloereth, quartam partem decimae de Fratevilla, et duos tractus, quartam partem decimae de Varennis et quartum tractum, decimam in terra Buchardii [Col. 1301D] Gononis quae est apud Infermitum et ipsius decimae tractum, modium unum frumenti ex dono Holisandis quondam comitissae de Joniaco, in grangia de Amiliaco annuatim percipiendum, in clauso nobilis viri Gilonis de Soliaco modium vini vobis singulis annis conferendum, apud Varennas in clauso Sustani modium vini annuatim, apud Sanctum Lupum censum duodecim denariorum, apud Boenas ex dono Hugonis Godar quidquid census habuit ibi, ex dono Roberti Chivillas et uxoris ejus domum cum tota supellectili quae est apud boscum communem et vineas eorum quae sunt apud sanctum Lupum et apud Chasuetum, nec non et caetera quae ab eis sunt ecclesiae vestrae per devotionem collata, grangias de Lamervilla liberas ab omni censu, grangiam [Col. 1302A] de Monte Leurdo, grangiam de Feaville, et pratum apud Nancietum ex dono Gerardi cognomine usurarii, ex dono Pontii militis de Sosiaco quique census habebat in allodio Chaleretti, decimam panis et vini quod expenditur apud boscum communem quoties rex et regina insimul, vel unus sine altero ibi hospitatur, quam utique decimam recolendae memoriae Ludovicus illustris rex Francorum vobis contulit in eleemosynam et sigilli sui [munimine] roboravit.
Sane novalium vestrorum quae propriis manibus vel sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus a vobis decimas exigere, vel extorquere praesumat. Praeterea liceat vobis clericos et laicos e saeculo fugientes, liberos et absolutos ad conversionem recipere, et eos sine contradictione [Col. 1302B] aliqua retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum, post factam in eodem loco professionem, non nisi obtentu arctioris religionis, sine superioris sui licentia, fas sit ab eodem loco discedere, discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum devotioni et extremae voluntati, qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, [Col. 1302C] suppressa voce divinum officium celebrare. Paci quoque et tranquillitati vestrae paterna sollicitudine providere volentes, auctoritate apostolica prohibemus ut infra clausuras locorum seu grangiarum vestrarum nullus violentiam, vel rapinam, vel furtum committere, aut ignem apponere, seu hominem capere vel interficere audeat.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra et illibata serventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, praefati archiepiscopi canonica justitia, et [Col. 1302D] ecclesiae Sancti Joannis debita reverentia.
Si qua igitur in futurum ecclesiastica, etc.
- Ego Alexander catholicae ecclesiae episcopus
- Ego Hubaldus Ostiensis episcopus.
- Ego Petrus cardinalis ecclesiae Sanctae Susannae.
- Ego Petrus cardinalis ecclesiae Sanctae Rufinae sedis.
- Ego Vivianus presb. cardinalis Ecclesiae Sancti Stephani in Coelio monte.
- Ego Centhius presb. card. Ecclesiae S. Caeciliae.
- Ego Hugo presb. card. S. Clementis.
- Ego Harduinus presbyt. cardinalis ecclesiae S Crucis in Hierusalem.
- Ego Matthaeus presb. cardinalis ecclesiae Sancti Marcelli.
- [Col. 1303A] Ego Laborans presbyter cardinalis Sanctae Mariae Transtiberim, ecclesiae Calixti.
- Ego Jacinthus Sanctae Mariae in Cosmedin.
- Ego Rainerius diaconus cardinalis Sancti Georgii ad Velum aureum.
- Ego Gratianus Sanctorum Cosmae et Damiani diaconus cardinalis.
- Ego Joannes diac. cardinalis S. Angeli.
- Ego Rainerius diacon. card. S. Adriani.
- Ego Matthaeus S. Mariae Novae diacon. cardinalis.
Datum Tusculani per manum Alberti, Sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, sexto Idus Martii, indictione decima, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo octogesimo, [Col. 1303B] pontificatus vero domni Alexandri papae III, anno vicesimo.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis P. abbati et conventui Casinensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Cum monasterium Casinense, in quo divinis estis obsequiis dediti, specialis charitatis brachiis amplectamur, et ad ejus commodum velimus, sicut debemus, semper attentius intendere, de ipsius vobis profectibus non immerito congaudemus, et ad conservandum quod est pro ejus bono rationabili consideratione [Col. 1303C] statutum, sollicitam volumus operam adhibere. Inde est utique quod si quando postulatis a nobis, quae ad commodum universitatis vestrae pertineant, petitionibus vestris tanto facilius favorem apostolicum impertimur, quanto praescriptum monasterium specialius ad provisionem nostram respicit et tutelam. Sane cum claustrales fratres ipsius monasterii in vestimentis defectum aliquando sustinerent, bonae memoriae Gentilis de Palearia, qui apud idem monasterium sepulturam elegerat, pietatis intuitu, et propriae salutis obtentu, vobis, sicut accepimus, ad investituram filtrorum, et ad stricta pellicea biennio comparanda, sedecim millia tarenorum salubri consideratione donavit. Cum [Col. 1303D] autem tu, fili abbas, pecuniam praetaxatam in aliam utilitatem monasterii convertisses, in recompensationem ejus viginti uncias auri de Castellone, et quinque de ecclesia de Cinglis in usus, quos praediximus, erogandas fratribus, perpetuo concessisti. Unde quia nobis imminet ex injuncto officio providendum, ne quod provide fit, temeritate quorumlibet dissolvatur, nos vestris postulationibus clementer inducti, praescriptas viginti uncias auri de Castellone, et quinque alias de ecclesia de Cinglis fratrum usibus, quibus a te, fili abbas, deputatae sunt, sicut in instrumento publico continetur, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus. Statuentes, ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis [Col. 1304A] infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Tusculani, X Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio P. Casinensi abbati, salutem et apostolicam benedictionem.
Si quando postulatur a nobis quod juri conveniat, et ab ecclesiastica non dissonet honestate, petentium desideriis facilem debemus impertiri consensum, [Col. 1304B] eorumque vota effectu prosequente complere. Hac itaque ratione inducti, et tuis justis postulationibus inclinati, praesentibus tibi litteris indulgemus, ut abbatissas et monachas monasteriorum tuorum, in quibus alius jus episcopale non habet, a quo malueris catholico episcopo, contradictione, et appellatione cessante, benedici facias, et velari.
Datum Tusculani, X Kalendas Aprilis.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto [Col. 1304C] filio nobili viro CASIMIRO duci Poloniae, salutem et apostolicam benedictionem.
Ex parte tuae magnitudinis relatum est nobis, quod de consilio archiepiscopi, et episcoporum Poloniae, et principum terrae, quasdam abusiones, et solitas injurias, ab ecclesiis et personis ecclesiasticis amputasti, constituens ne bona decedentium episcoporum amplius confiscarentur. Constitutum est etiam, ut si quispiam in res defuncti episcopi manus conjecerit, vinculo anathematis teneatur. Nec praesumat ullus raptorum defuncto episcopo succedere, donec absolutionis beneficium assequatur, ablatis restitutis, vel ablatorum congrua aestimatione praemissa. Consuetudinem autem, quae a [Col. 1304D] principibus terrae servabatur, videlicet, ut quocunque pergerent pompatice, invadentes horrea pauperum evacuarent, et si inter absentes aliquid negotioli quandoque contingeret, impii satellites discurrentes, raptos quoscunque caballos vel enervarent in cursu, vel omnino destruerent, de ecclesiasticorum et saecularium virorum consilio emendasti. Unde quoniam constitutionem tuam justam pariter et honestam auctoritate nostra postulas confirmari: nos justis postulationibus annuentes, constitutionem praescriptam, sicut in scripto authentico super hoc facto habetur, auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti patrocinio communimus, sub interminatione anathematis prohibentes, ne quis eam violare aliqua ratione praesumat. Nulli ergo [Col. 1305A] omnino homini liceat hanc paginam nostram confirmationis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum, se noverit incursurum.
Datum Tusculani, V. Kalendas Aprilis.
In nomine Domini, amen.
Per hoc praesens publicum instrumentum cunctis pateat evidenter et sit notum quod hoc est verum transumptum quarumdam litterarum fel. rec. domni [Col. 1305B] Alexandri papae tertii ejus vera bulla plumbea cum filis cericei coloris impendentibus more tunc Romanae curiae, bullatarum, sanarum et integrarum, non vitiatarum, non cancellatarum, nec in aliqua sui parte suspectarum, sed omni prorsus vitio et suspicione carentium, mihi notario publico infra scripto pro parte venerabilium et religiosorum virorum prioris et conventus Sancti Laudi de Burgo Achardi, ordinis Sancti Augustini, Rothomagensis dioecesis, ad transcribendum traditarum anno Domini millesimo quadringentesimo quinquagesimo nono, indictione octava, mensis vero Octobris secundi, anno secundo, pontificatus sanctissimi in Christo Patris ac domini nostri Pii divina providentia papae secundi anno secundo, quarum quidem litterarum tenor de verbo ad verbum sequitur et [Col. 1305C] talis est:
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis RODULPHO, priori Sancti Laudi de Burgo Achardi, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuum.
Quoties a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam Sancti Laudi de Burgo Achardi, in qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes ut ordo canonicus qui secundum [Col. 1305D] Deum et B. Augustini Regulam in domo vestra noscitur institutus, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
Locum ipsum in quo praedicta ecclesia sita est cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam Sanctae Mariae de Tabervilla et duas capellas, scilicet Sanctae [Col. 1306A] Trinitatis et Sancti Audoeni cum omnibus pertinentiis et libertatibus earum; ecclesiam Sancti Philiberti de Bochetot cum pertinentiis suis, ecclesiam Sanctae Mariae de Hangemara cum pertinentiis suis, capellam Sanctae Mariae de Foresta Henrici de Novo burgo cum pertinentiis et libertatibus suis, molendinum quoque quod est apud pontem Auto quod tenetis de monachis Gemeticensibus cum motta hominum suorum de ponte Auto et passagio vestro ad portum suum, et aliis libertatibus quas vobis in charta sua confirmando concesserunt; ex dono autem Galerani comitis de Ozelteto et Roberti filii ejus, quitantiam per totam terram suam de victu et rebus vestris vendendis vel emendis, et passagium porcorum et herbagium omnium pecudum, et [Col. 1306B] boscum proprium ad ignem, et omnimodam quittantiam, a servitiis et talliis, et auxiliis et omnibus consuetudinibus; decimam quoque telonei de burgo Achardi et molendinorum Rogeri de Platanis apud pontem Auto, decimam passagii et omnium reddituum de burgo Achardi qui ad eumdem Rogerum pertinent et decimam panis domus ejus apud idem burgum, et virgultum quod est juxta praefatam ecclesiam, et totam terram quae est infra ambitum curiae vestrae, illas quoque triginta acras terrae et tres acras boschi quas Hugo primus prior vester donavit ecclesiae vestrae concessione Rogeri Gule de Marchia et Marci filii ejus, et ex altera parte quadraginta quatuor acras quae descendebant ex parte matris suae, et totam terram quam Hubertus de Sotevilla, [Col. 1306C] annuente filia sua Helixent, vobis concessit, et servitium et redditus terrae quam Anfredus filius Godins tenebat de Galtero de Gloz, scilicet octo solidos, et duos denarios ex dono ipsius Galteri et sex acras terrae quas tenuit Radulphus Crepion de quibus redduntur vobis quatuor solidi in Ascensione Domini; terram quae est juxta virgultum vestrum cum tota ara et virgulto Picoti, et terram quam Hugo Bubulcus habebat in mansione, et mansionem quae erat in atrio, in qua Julita mansit, et totum jus quod clamabant in terra Galteri Sorel, Nicolaus de Cahisneio et Willelmus frater ejus, et terram quam dedit vobis W. Rossel et tres virgatas terrae quas vobis dedit Restoldus; et quinque acras quas vobis dederunt Willelmus et Rodulphus filii Restoldi, [Col. 1306D] et quinque acras quae vobis datae fuerunt cum Roberto de Cosneio, et quinque acras quas Ricardus de Bosco Tahon et Rodulphus filius ejus et Robertus nepos ejus vobis dederunt, et duas acras quas fratres Hugonis canonici Robertus et Ricardus vobis dederunt, et tres acras quas Ricardus Dolfai vobis dedit, et viginti solidos Balvacenses quos Willelmus comes Albemariae vobis dedit in teloneo suo de Albemaria annuatim habendos; ex dono . . . . . Alani de Sancto Petro dimidium arpentum vineae et decimam vini sui et nucum suarum apud Longam-Villone, ex dono Rodulphi de Frollam curia sex acras terrae, et decem solidos, et sex nummos, et duos capones; ex dono Marci de Mara quatuor acras [Col. 1307A] terrae; ex dono Gervasii de Bochetot unam acram, ex dono Roberti de Buchetot et Matthaei et Willelmi filiorum ejus unam acram, ex dono Willelmi de Piencuria unam minam saliginis; ex dono Hugonis filii Roberti duas acras terrae, ex dono Rodulphi Pagani unam acram, ex dono Henrici de Cahisneio, Willelmi fratris ejus duas acras, ex dono Evrardi de Londo et Ricardi fratris ejus tres acras et unam virgatam, ex dono Rogeri de Fontenis et W. filii ejus unam acram, et domum unam, quae est in burgo, et mansuram unam inter coemeterium et domum Richardi mercatoris; et virgatam unam quam tenuit Robertus presbyter de Boscogoiet et domum unam apud Falesiam quam soror Basilia dedit ecclesiae vestrae, et terram quam Galterus de ponte [Col. 1307B] Auto et Robertus, filius Baldrici, et Galterus parens et Richardus filius ejus et Osbertus de Lendino dederunt ecclesiae vestrae, ex dono Joannis de Bosco et Mathildis uxoris suae unam acram terrae inter Carresis eremum quae est in bosco platanorum; ex dono Amelini et Thomae filii ejus quinque virgatas terrae, ex dono Helios de Tuito Herberti unam acram.
Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, sive de nutrimentis vestrorum animalium nullus a vobis decimas exigere praesumat. Liceat quoque vobis clericos et laicos e saeculo fugientes, liberos et absolutos, ad conversionem recipere, et eos absque contradictione aliqua [Col. 1307C] retinere. Cum vero generale interdictum terrae fuerit liceat vobis, clausis januis, expulsis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, divina suppressa voce celebrare officia. In parochialibus autem ecclesiis quos habetis liceat vobis presbyteros eligere, et dioecesano episcopo praesentare, quibus, si idonei fuerint, episcopus animarum curam committat, ut ei de spiritualibus, vobis autem de temporalibus, debeant respondere. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus ut eorum, qui se illic sepeliri desideraverint, devotioni et extremae voluntati, nisi forte excommunicati vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci [Col. 1307D] abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati Augustini Regulam providerint eligendum.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus temere fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia.
Si qua igitur in futurum, etc.
- [Col. 1308A] Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Teodinus Portuensis et Sanctae Rufinae episcopus.
- Ego Petrus presb. card. tit. Sanctae Susannae.
- Ego Vivianus tit. S. Stephani in Coelio monte presbyt. cardinalis.
- Ego Hugo presb. card. tit. Sancti Clementis.
- Ego Arduinus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Matthaeus presb. card. Sancti Marcelli.
- Ego Laborans presb. card. tit. S. Mariae Transtyberim, tituli Calixti.
- Ego Jacobus diac. card. S Mariae in Cosmedin.
- Ego Rainerius diac. card. S. Georgii ad Velum aureum.
- [Col. 1308B] Ego Gratianus Sanctorum Cosmae et Damiani diaconus cardinalis.
- Ego Joannes diac. card. Sancti Angeli.
- Ego Romelius diac. card. Sancti Adriani.
- Ego Matthaeus Sanctae Mariae Novae diac. card.
Datum Tusculani, per manum Alberti, Sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, XVII Kalendas Maii, indictione decima tertia, Incarnationis Dominicae anno 1181, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XXII,
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BENEDICTO, abbati monasterii Sancti Ruffilli Foropompilien., ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis, in perpetuum.
Effectum justa postulantibus indulgere, ut vigor aequitatis, et ordo exigit rationis, praesertim quando petentium voluntatem et pietas adjuvat, et veritas non relinquit. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino estis obsequio mancipati, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus. [Col. 1308D] In primis siquidem statuentes ut ordo monasticus, qui secundum Deum, et Beati Benedicti Regulam in eodem monasterio institutus esse dignoscitur, perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona idem monasterium impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Locum ipsum in quo praescriptum monasterium constructum est, cum omnibus pertinentiis suis, [Col. 1309A] terris scilicet, vineis, silvis quae sunt positae circa ipsum monasterium. A primo latere flumen, in quo molendini vestri aedificati fuerunt; a secundo latere strata publica quae pergit ad Livien; a tertio Campus donicatus [Col. 1309C] Donicatus, Ducangio interprete, dominium significat, hinc silva donicata, campus donicatus, qui nimirum alieno juri ac proprietati subjicitur. Nec alia, in hac, quam tractamus bulla, vocis acceptio. episcopii, ubi quondam fuit silva donicata episcopatus; a quarto Palliata cum omnibus aliis fundis, et locis quaecunque habetis et tenetis; capellas Sancti Laurentii de Cumignano [Col. 1309C] Hujusce sacelli nulla in actis visitationum, quas hactenus evolvimus, occurrit mentio. Oportet igitur aut excisum credere, aut a S. Ruffilli abbatia [Col. 1309D] posteriori aevo divulsum. Ejus tamen meminit Bulla Gerardi archiepiscopi Ravennatensis qui Alexandro III vixit coaevus. Prodiit haec bulla anno 1180, totaque est in abbatiae nostrae bonis, ecclesiis ac juribus recensendis quae tale confirmat. , Sancti Paterniani de Donicalia [Col. 1309D] Geminam sub eodem S. Paterniani nomine ecclesiam commemorat in ea quam anno 1192 ad capitulum S. Petri Parmiano, altera S. Paterniani de Farazzano nomine donatur. Utroque in Meldulae territorio existit, sed tenuis illa, ac fructibus pene vacua; dives ista, multisque aucta redditibus. Utrum bulla exprimat, ignoramus. Suspicamur posteriorem ecclesiam potius indicare, quando quidem de priori ita visitator loquitur fol. 5 in fin: ยซNon si trova annotata nรจ libri delle abbazia, nรจ li paga censo, nรจ ha forma di chieza, li frutti sono scudi otto.ยป , Sancti Joannis de Runco [Col. 1309D] In Forolivii territorio sita est, atque ab urbe nonnisi gemino distat milliario. Multae ecclesiae [Col. 1310C] opes. Hinc evasit in commendandam equitibus religionis Hierosolymitanae jam diu concreditam. Runcus, qui ecclesiae cognomen dedit, fluvius est notissimus, alio nomine Vitis appellatus, qui multam Popiliensis ac Liviensis agri partem alluit. cum omnibus pertinentiis earum, et quod a praesenti habetis in territorio Pesauriensi et in Moredano [Col. 1310C] In Pesauriensi territorio geminam ecclesiam alteram S. Savini, S. Cassiani alteram. In Moredano [Col. 1310D] vero sacellum Sancti Anastasii collocat memorata bulla Gerardi Ravennatis archiepiscopi. Statam utriusque territorii sedem definire nobis adhuc non licuit. . Plebes Sancti Petri in Ceretu Meldulae, et Sancti Appolinaris in Collina cum omnibus capellis suis. Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum vestrarum, et [Col. 1309B] ordinationes monachorum et clericorum vestrorum, qui ad sacros ordines fuerint promovendi, per dioecesanum episcopum, si catholicus fuerit, et gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, sine pravitate et exactione aliqua praecipimus exhiberi, alioquin a quocunque catholico episcopo suscipere licentiam habeatis.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra et illibata conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve [Col. 1309C] persona etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Hubaldus Ostiensis et Velletr. episcopus.
- Ego Paulus Praenestinae Ecclesiae episcopus.
- Ego Theodinus Portuensis et Sanctae Rufnae sedis episcopus SS.
- Ego Joannes tit. S. Marci presb. card.
- Ego Petrus tit, S. Susannae presb. card.
- [Col. 1310A] Ego Vivianus tit. Sancti Stephani in Coelio monte presb. card.
- Ego Cinthius presb. card. tit. S. Caeciliae.
- Ego Hugo presb. card. tit. S. Clementis.
- Ego Arduinus presb. card. tit. Sanctae Crucis in Hierusalem.
- Ego Matthaeus presb. card tit. S. Marcelli.
- Ego Laborans presb. card. S. Mariae Transtiberim tit. Calixti.
- Ego Jacobus diac. card. S. Mariae in Cosmedin.
- Ego Raynerius diac. card. Sancti Georgii ad Velum aureum.
- Ego Gratianus Sanctorum Cosmae et Damiani diac. card.
- [Col. 1310B] Ego Joannes diac. card. Sancti Angeli
- Ego Matthaeus diac. card. S. Mariae Novae.
Datum Tusculani, per manum Alberti sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, III Idus Maii, indictione XIV, incarnationis Dominicae anno 1181, pontificatus vero domni Alexandri papae III anno XXI [Col. 1310D] Si cum erae Christianae, ac indictionis annis pontificatus Alexandri annos conferamus, mendum in his designandis irrepsisse fateri cogimus. Indictio XIV cum anno 1181 bene consonat, sed cum pontificatus anno XXI quem bulla designat, male cohaeret. Alexandrum III, mense Septembris 1159 summum Ecclesiae pontificem fuisse renuntiatum, jam supra statuimus. Ducatur annorum numerus ad diem usque decimam tertiam mensis Maii 1181 jamque ex obvia supputatione patebit pontificem Alexandrum quo tempore hanc edidit constitutionem, annos XXI, menses octo ac dies aliquot in pontificatu egisse. Pontificiis ergo annis addenda unitas, quam scriptoris oscilantia praetermisit. .
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis decano et capitulo Cabilonensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Quoties a nobis petitur quod rationi non obviat, et consonat honestati, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis facilem impertiri favorem. Eapropter auctoritate vobis praesentium [Col. 1311A] indulgemus, ut Cabilonensis episcopus nullum clericum Cabilonensis Ecclesiae interdicere, excommunicare, sine manifesta et rationabili causa, vel suspendere valeat, et nisi prius per eumdem aut nuntium suum capitulo fuerit nuntiatum. Maxime quandiu qui convenitur, sub examine vestro satisfacere voluerit de objectis.
Datum Viterbii, VII Kal. Julii.
[Col. 1311B] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GALTERO decano, et capitulo Cabilonensi, salutem et apostolicam benedictionem.
Significastis nobis quod venerabilis frater noster Engilbertus, Cabilonensis episcopus, personas idoneas, cum a vobis ad vestras ecclesias praesentantur, recipere pro sua voluntate recusat. Vestrae igitur indemnitati imposterum providere volentes, praesentium auctoritate statuimus, quatenus, si praefatus episcopus post trinam commonitionem personis idoneis ad praesentationem vestram, vel majoris partis, per congrua intervalla temporum factam, curam animarum in ecclesiis quae ad vos pertinere noscuntur, committere forte noluerit, liceat vobis [Col. 1311C] illas venerabili fratri nostro Eduensi episcopo praesentare, qui, nullius temeraria contradictione obstante, eisdem animarum curam apostolica auctoritate committat.
Datum Viterbii, IV Kal. Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio BELAE, illustri Hungariae regi, salutem et apostolicam benedictionem.
Significantibus nobis dilectis filiis nostris clero et populo Spalatino, nobis innotuit, quod cum Ecclesia [Col. 1311D] Spalatina diu pastore vacaverit, et usque ad haec tempora juxta formam privilegiorum Romanorum pontificum et sacrorum canonum liberam electionem habuerit, tu in ea episcopum, secundum quod observatum est, eligi non permittis. Volentes igitur, regiae saluti consulere, et indemnitati praefatae ecclesiae pro nostri officii debito providere, monemus regiam excellentiam et exhortamur in Domino, quatenus libere et sine contradictione de persona idonea ordinari permittas, qui et populo Dei praeesse valeat, et prodesse. Alioquin licet magnificentiae regiae deferre velimus, jam dictae Ecclesiae in jure suo deesse non poterimus aliqua ratione, nam et serenitati regiae credimus expedire, ut civitatem ipsam in sua libertate conserves, et [Col. 1312A] habitatores ejus in fidelitate tua facias firmiores, et ne eis circa dominium tuum occasionem tribuas malignandi. Ad haec etiam regiam magnificentiam monemus attentius et rogamus quatenus Minoslavum comitem ad reddendam pecuniam praenominatae Ecclesiae, quam olim bonae memoriae Raynerio Spalatino archiepiscopo abstulit, vel ad aestimationem congruam, et ut loca illa in quibus olim cathedrales sedes fuisse noscuntur, ordinari permittat. Si aliter ad hoc induci nequiverit, regia potestate compellas.
Datum Viterbii, II Nonas Julii.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis HUGONI abbati ecclesiae Sanctae Crucis Metensis, reliquis fratribus tam praesentibus quam futuris, regularem vitam professis in perpetuam memoriam.
Religiosam vitam eligentibus apostolicum convenit adesse subsidium, ne forte cujuslibet temeritatis incursus aut eos a proposito revocet, aut robur quod absit, sacrae religionis infringat. Quapropter, dilecti in Domino filii, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatam ecclesiam Sanctae Crucis extra civitatem Metensem positam, in [Col. 1312C] qua divino mancipati estis obsequio, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; in primis siquidem statuentes ut ordo canonicus, qui secundum Deum et beati Augustini Regulam atque institutionem Praemonstratensium fratrum in eadem ecclesia esse demonstratur; perpetuis ibidem temporibus inviolabiliter observetur. Praeterea quascunque possessiones, quaecunque bona, eadem ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis:
[Col. 1312D] Locum ipsum in quo praefata ecclesia sita est cum omnibus suis pertinentiis, allodium de Burris quod dedit vobis Ida assensu haeredum suorum; censum quem dedit vobis Albertus advocatus per manus quondam Metensis episcopi; terram Richardi de Rimport, terram Rosselini Matous et sororis ejus Osannae, vineas Renaldi filii Nemerici de Viceto in territorio de Roseliers, vineas Brunerdis in Plantoriis et in Martino campo, vineas Giler apud Sanctum Julianum, vineas Gaulteri cognomento Pagani de Vantome ad Mozin, vineas Otonis de Viad Lorcifumos, Bartholomaei ad portam Saliae; domum Metis quae fuit Ulrici militis, censum quinque solidorum quem dedit vobis Bermundus in burgo [Col. 1313A] extra Saliam; allodium de Cavillo de quo Allartus assensu Beatricis uxoris suae et filiorum suorum suam portionem vobis dedit, et alias portiones ejus allodii dederunt vobis Garfelius, Gibertus et Gimpa uxor ejus et Theodoretus de Perta, Gemosius de Larci et Hugo de Novo Castro; terram Sancti Petri de Fonte, quam per episcopum Metensem Matthaeus dux et marchio Lotharingorum assensu comitis Sigiberti de Alsatia et assensu Cononis de Manherch et Cononis de Cruenges et Andreae ut Richardi fratrum de Mosterot et Arnulphi dapiferi, et haeredum suorum vobis concessit in perpetuum; quidquid in eodem territorio Wiricus et Gilo frater ejus et Anselmus eorum sororius, a summitate montis quae est versus Later et usque ad alium montem [Col. 1313B] qui est versus Thil in proprios usus tenebant assensu Hugonis comitis de Dusbourch, et assensu Evrardi advocati supradicti ducis vobis dederunt, et per totum bannum de Laites, usum animalium vestrorum in vacuis pascuis. . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Sane novalium vestrorum quae propriis manibus aut sumptibus colitis, seu de nutrimentis vestrorum animalium, nullus a vobis decimas exigere praesumat. Liceat quoque vobis clericos vel laicos a saeculo fugientes, liberos et absolutos ad conversionem recipere, et eos absque contradictione aliqua retinere. Prohibemus insuper ut nulli fratrum vestrorum, post factam in eodem loco professionem fas sit absque abbatis sui licentia de eodem loco [Col. 1313C] discedere, discedentem vero absque communium litterarum cautione, nullus audeat retinere. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis, clausis januis, non pulsatis campanis, exclusis excommunicatis et interdictis, suppressa voce divina officia celebrare. Obeunte vero te, nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, aut fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et Beati Benedicti Regulam providerint eligendum. Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut eorum discretioni et extremae voluntati, qui se illic deliberaverint, nisi excommunicati [Col. 1313D] vel interdicti sint, nullus obsistat, salva tamen justitia illarum ecclesiarum a quibus mortuorum corpora assumuntur.
Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Paulus Praenestinus episcopus.
- [Col. 1314A] Ego Petrus presbyter card. Sancti Cussani ( sic ).
- Ego Vivianus presb. card. Sancti Stephani in Coelio monte.
- Ego Arduinus presb. card. S. Crucis in Jerusalem.
- Ego Laborans presb. card. Sanctae Mariae Novae Transtiberim.
- Ego Jacobus diaconus card. Sanctae Mariae in Cosmedin.
- Ego Joannes diac. card. Sancti Augustini.
- Ego Matthaeus Sanctae Mariae diaconus cardinalis.
Datum Viterbii, per manum Alberti, sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, Nonis Julii, indictione XIV, Incarnationis Dominicae anno 1181, pontificatus vero domni Alexandri papae [Col. 1314B] III, anno XXII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei dilectis filiis DODONI decano canonicae Tarvisin. ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris canonice substituendis in perpetuum.
Quoties a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere, et petentium desideriis congruum suffragium impartiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, [Col. 1314C] vestris postulationibus clementer annuimus, et Ecclesiam vestram, in qua divino mancipati estis obsequio, sub B. Petri, et nostra protectione suscipimus, et praesentis scripti privilegio communimus; statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem Ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum, vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis, vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis.
Ecclesiam S. Michaelis de Melma cum villa et molendinis, mansos de Lugugnano, mansos de Seura, mansos de Rivarotta, mansos de Casale, mansos [Col. 1314D] de Burbilago, mansos de Godenzago, mansos de Cancelada, ecclesiam S. Andreae de Silvarosa cum villa, mansos de Vedelago, mansos de monte Belluna; mansos de Montel, mansos de Malzago, mansos de Petrarubea, mansos de Fener, mansos de Duno, mansos de Manzagello, mansos de Paderno, possessiones de Gonzano, ecclesiam S. Pelagii de Aurine cum mansis ipsius villae, ecclesiam S. Bonae cum molendinis, mansos de Cormelino, mansos de Quinto, mansos de S. Christina, ecclesiam S. Mariae de Pratogatzol cum mansis ipsius villae, mansos de Ger, ecclesiam S. Vitalis cum mansis ipsius villae, ecclesiam S. Gervasii cum mansis ipsius villae, mansos de Canizano, mansos de Gei cum nemore, possessiones de Bassano et de Romano et [Col. 1315A] de Tor, mansos de Asylo, mansos de Braida, quidquid habetis Mestre, ecclesias quas habetis infra civitatem, videl. S. Jo. Baptistae, S. Bartholomaei, S. Andreae, S. Jo. de Ripa, et ecclesiam S. Sophiae sitam extra muros civitatis Tarvisinae; possessiones quas habetis in civitate, et decimas quas habetis circa ipsam civitatem. Sane quoniam per quosdam praepositos, qui curam bonorum canonicae vestrae gerebant, usque adeo distrahebantur bona praedicta, quod vix poteratis ex eis congrue sustentari, ad tantum incommodum removendum cum venerab. fratre nostro Conrado episcopo vestro communiter statuistis, ut unus ex vobis annis singulis assumatur, qui vice praepositi ad commodum vestrum ejusdem canonicae bona dispenset: nos vestris postulationibus [Col. 1315B] annuentes constitutionem ipsam auctoritate apostolica confirmamus.
Decernimus ergo, etc.
- Ego Alexander catholicae Ecclesiae episcopus.
- Ego Paulus Praenestinus episc.
- Ego . . . , presb. card. tit. S. Susannae.
- Ego Ard. ., presb. card. tit. S. crucis in Hierusalem.
- Ego Laborans presb. card. S. Mariae Transtiberim tit. Callisti.
- Ego Jacobus S. Mariae in Cosmedin diac. card.
- Ego Jo. diac. card. S. Angeli.
- Ego Matthaeus S. Mariae Novae diac. card.
Datum Viterbii per manum Alberti, S. R. E. presb. [Col. 1315C] card. et cancell. XIV Kl. Augusti, indict. XIV, Incarn. Domin. an. 1181, pontificatus D. Alexandri PP. III, anno XXII.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus archiepiscopo et episcopis per Sueciam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.
Quanto minus instructi sunt in his quae ad salutem respiciunt illi quorum curam habetis, tanto amplius circa reformationem eorum vos convenit [Col. 1315D] vigilare, ne si, quod absit, fueritis negligentes requiratur a vobis bonum quod egissent, si necessaria illis instructio minime defuisset. Periculosum autem vobis existit communicationis illius terribilis oblivisci qua dicitur: Si non annuntiaveris iniquo (alias impio) iniquitatem suam, sanguinem ejus de manu tua requiram (Ezech. III) . Isaias quoque de taciturnitate sua plurimum contristatus ait: Vae mihi quia tacui (Isai. V) . Caeterum nec illud clausis oculis debetis praeterire, quod plus conscientia sancti laboris aedificat quam exercitatio sermonis, testante enim beato Gregorio: Sermo dulcedinem non habet quam vita reproba infra conscientiam remordet. Unde necesse est ut, qui verbum Dei loquitur prius studeat qualiter vivat et sic post vitam poterit aperta fronte docere juxta [Col. 1316A] quod de Salvatore nostro scriptum reperimus: Coepit Jesus facere et docere (Act. I) . Quocirca monemus universitatem vestram hortamurque attentius, sub divini judicii interminatione praecipimus, quatenus officii vestri debitum intuentes in omnibus exhibeatis vos sicut Dei ministros et de commissi vobis gregis custodia, non sicut mercenarii quibus non est cura de ovibus, sed sicut veri pastores utiliter cum auxilio coelestis gratiae cogitetis; ita quod in die judicii mereamini vocem illam jucunditatis audire: Euge serve bone et fidelis (Matth. XVV) , et de caetero noveritis quod cum unusquisque secundum laborem suum debeat mercedem accipere, apostolorum limina visitantibus citra mare annum Anglicis biennium vestratibus autem quia remotissimi sunt: et quia se [Col. 1316B] constituerunt sedi apostolicae censuales; et cum majori labore accedunt triennium de injuncta poenitentia peccatorum, de quibus vere compuncti sunt et confessi, de beatorum Petri et Pauli potestate confisi auctoritate apostolica relaxamus. Non autem dubium est quin illis qui non veniunt et censum solvant solutio ipsa ad remissionem valeat delictorum. Caeterum quoniam gravissimum est illis qui in clericos manus violentas injiciunt pro absolutione apostolico se conspectui praesentare, praesentibus vobis litteris indulgemus, ut si qui sine mutilatione vel exoculatione, aut morte praescriptum excessum commiserint, eos, juramento accepto, quod in posterum a similibus abstinebunt, auctoritate apostolica ab excommunicationis sententia relaxetis. [Col. 1316C] Illos vero qui sacerdotes clericos aut monachos vel alicujus religionis viros forte occiderint vel detruncaverint publice, nullius appellatione obstante, vinculo nuntietis excommunicationis astrictos, et sicut excommunicatos faciatis ob omnibus evitari donec cum litteris episcopi sui continentibus veritatem apostolico se conspectui repraesentent.
Datum Viterbii, VII Kal. Augusti.
ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis THEOBALDO abbati et fratribus Cluniacensibus, salutem et apostolicam benedictionem.
In eo sumus loco et officio, quanquam immeriti, disponente Domino, constituti, ut Ecclesias Dei, et praesertim religiosa loca honorare et diligere propensius teneamur, eorumque indemnitati et profectui pastorali sollicitudine providere. Hac igitur consideratione inducti, vestris quoque nihilominus precibus inclinati, auctoritate praesentium inhibemus, ut nullius infra parochias vestras, et praecipue de Molinis ecclesiam, capellam seu oratorium absque assensu vestro et dioecesani episcopi, salvis [Col. 1317A] tamen privilegiis Romanae Ecclesiae de novo aedificare praesumat. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum [Col. 1318A] Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Viterbii, V Kalendas Augusti.
[Col. 1317B] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, excellentissimo principi Christianissimoque filio suo domino regi, collegio Cant. et omnibus archiepiscopis et episcopis in eodem collegio existentibus, salutem et apostolicam benedictionem.
Sancta et catholica mater Ecclesia suo sponso, qui Christus est, ineffabilis amoris dulcedine copulata, suscepit ab ipso dotes amplissimas, gratiarum ubertate fecundas, et specialiter inter eas beneficium libertatis. Voluit enim per amabilem sponsam ejus libero fidelibus praeesse dominio; ut haberet potestatem in singulos velut in filios more matris, cunctique ipsam reverentia filiali tanquam universalem matrem et dominam honorarent. Haec est enim dilecta sua arca, in quam cor ejus tam die [Col. 1317C] quam nocte invigilat indefesse. Hic est hortus illius fertilis, in cujus suavitatis odore praecipue delectatur. Quis itaque non verebitur illam offendere vel injuriis provocare? Quis credere poterit sponsum in sponsae contumelia graviter non offendi? Quis violator Ecclesiae libertatis contra Deum et hominem quavis defensione protegitur; ut supernae virtutis malleo comminui in pulverem nequeat et favillam? Habet enim mater Ecclesia unde vehementer doleat, unde dolorem clamoribus exprimat, plena querelis; utpote gravibus injuriis lacessita et enormibus collisa sceleribus et jacturis. Dolet, inquam, nec mirandum; inspicit quia qui forent ejus chari, facti sunt ejus inimici. Et qui suxerunt ipsius [Col. 1317D] ubera, materni lactis refecti dulcedine, amaritudinis calicem illam compellunt, proh dolor! degustare. Qui fecundati per ipsam grandium ubertate bonorum, hostilibus eam provocare conatibus, et libertatem ejus, quantum in eis est, deprimere non verentur. O ingratitudinis damnabile vitium, res ingrata superis et terrenis, infesta res; quia omnis lex sacrosanctae Ecclesiae confunditur, dum sic matrem filii vilipendent! Hanc profecto querelam de quodam Thoma Cantuariensi archiepiscopo per litteras vestras ad sedem apostolicam destinatas inspeximus; et in illis reperimus, quod sine consilio vestro renuntiarit juri suo; et factus est fatuus in aula regis. Et quia renuntiare non debuisset sine licentia nostra speciali; cum in juribus cautum sit, [Col. 1318A] quod est unus casus specialis summo pontifici reservatus; quamvis per Simoniam, ut dicitur, fuerit electus; ideo conscientiam de puritate commendamus, et scrupulosam reprehendimus curiositatem. Ne vero religionis puritas confusa succumberet, vel [Col. 1318B] Simoniae pravitas effugeret impunita; ab omni ordine ecclesiastico et archiepiscopatu illum degradamus, et stultissimum declaramus; mandantes vobis sub poena excommunicationis majoris, quatenus poenam condignam eidem imponatis; scilicet ut in arcto monasterio recludatur, ibidem perpetuam poenitentiam peracturus. Quapropter tibi, fili charissime, praecipimus ut illum de tua curia expellas; quia indecens est, ut qui fuerat metropolitanus in tali sacro collegio et inter religiosos conversatus, esset joculator sive histrio in tua praesentia. Insuper, fili charissime, si episcopi tui regni in nostro mandato apostolico et archiepiscopatu nimis negligentes, quod absit! exstiterint; volumus, quod manus [Col. 1318C] adjutrices extendas ad sustentandam Romanae Ecclesiae libertatem; et sic obtinebis apostolicam benedictionem; quia post sententiam latam si incorrigibiles perstiterint, sacrosancta Ecclesia non potest ultra facere nisi invocare brachium saeculare. Ulterius, fili dilectissime, ad aures nostras pervenit, quod alius loco praedicti archiepiscopi successit, et plura enormia et sinistra in tuam personam illustrissimam lingua vulgari publice praedicabat; et similiter apostolico consilio inconsulto et ante pallii missionem sacros ordines ministrabat. Unde visum est nobis, quia non voluntate papali, nec etiam potestate regali rite fuerat electus, sed contra omnium voluntates regentium similiter et habentium interesse. Unde bene possumus per istum, [Col. 1318D] quod est in titulo illo de clerico per saltum promoto; quia non fuerat electus loco sacro scilicet de claustro, ut honestum erat, nec de episcopo ad archipraesulis dignitatem, sed quod dolendum est, de custode carceris in archiepiscopum. Sed, quamvis ordo in electione non servabatur, electionem illam apostolica auctoritate cassamus, irritamus et annihilamus; et pro sua inani electione illum excommunicamus, et ad praesentiam nostram personaliter jam citamus. Praeterea secundum fratrum nostrorum consilium secum gratiose volumus dispensare; scilicet ut cum commensalibus et sibi servientibus administrationem et communicationem interim jam habeat usque quo poterit ad sedem apostolicam viam commode arripere; mandantes, quatenus [Col. 1319A] quam cito poterit apostolico conspectui se ipsum praesentet. Sciens pro certo, nisi specialis illa dilectio, quam ad personam suam habuimus et habemus, justum motum animi nostri temperaret, poena docente cognosceret, quantum excesserit, qui spretis canonicis sanctionibus et consuetudine generali praesumpserat archiepiscopatus officium usurpare.
Scriptum Romae, II die mensis Decembris, et nostri apostolatus anno primo.
[Col. 1319B] ALEXANDER episcopus, servus servorum Dei, universis Christi fidelibus praesentibus et futuris, salutem et apostolicam benedictionem.
Licet ad omnes sanctae Romanae Ecclesiae fideles munificentiae nostrae dexteram debeamus extendere debitricem, maxime tamen spiritualis gratiae praerogativam nos decet illos attollere, et dignioribus beneticentiae nostrae favoribus ampliari, quod se nobis et sanctae Romanae Ecclesiae ferventiori devotione exhibent, et in fide stabiles et in opere fideliter efficaces.
[Col. 1319C] Sane igitur cupientes ut ecclesia S. Marci Venetiarum Castellanae dioecesis praeeminentioribus frequenter [Col. 1320A] honoribus, et ut Christi fideles eo libentius devotionis causa confluant ad eamdem, manusque ad conservationem ejusdem promptius porrigant adjutrices, quo exinde dono coelestis gratiae conspexerint se ibidem uberius refertos, de omnipotentis Dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus auctoritate confisi omnibus vere poenitentibus et confessis et contritis, qui dedit Ascensionis Domini nostri Jesu Christi a vespere vigiliae ipsius usque ad vesperam ejusdem diei dictam S. Marci Ecclesiam devote visitaverint annuatim et manus ad ejus conservationem porrexerint adjutrices, plenam omnium peccatorum suorum absolutionem concedimus; insuper per septem dies dictum festum sequentes, et quilibet ipsorum dierum de [Col. 1320B] injungendis ipsorum poenitentiis septimam partem misericorditer in Domino relaxamus, praesentibus perpetuis temporibus duraturis. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc nostrae concessionis et relaxationis paginam infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis autem hoc attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum; atque in extremo judicio districti judicis ita crudeliter permultari.
Datum Venetiis apud S. Marcum, VI Idus Maii, [Col. 1320C] pontificatus nostri anno XVIII.
Summaria epistolarum decretalium
I. W(illelmo) electo Carnotensi respondet ยซde causis quae infra terminum certum decidendae committantur, nisi dies ab apostolico praefixus de communi consensu partium prorogetur, eo transacto mandatum exspirare.ยป Mansi XXII. 300, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 266. Augustini Tarr. Opp. IV. 49, Decr. Greg. L. I. t, 29. c. 4. โ ยซDe causis, quae.ยป
II. Archiepiscopo Bituricensi respondet de ยซcausis matrimoniorum.ยป Mansi XXII. 427. โ ยซRelatum est,ยป etc.
[Col. 1320D] III. (Archi)episcopo Strigoniensi respondet, ne Simoniace impetratum pallium putet, propterea quod ยซcum Petrus tit. S. Laurentii in Damaso presbyter cardinalis, tunc vero S. Eustachii diaconus et apostolicae sedis legatus, ut pallium deferret, ad partes illas accederet, Alanus frater ejus eidem cardinali equum unum transmiserit.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 283, Decr. Greg. L. V. t. 3. c. 18, (Mansi XXII. 426). โ ยซEtsi quaestiones tuas.ยป
IV. (Guillelmo) episcopo Agathensi respondet, poenitentiam mulieri imponendam esse, quae ยซcupiens viri sui ampliorem amorem sibi acquirere, suscepto corpore Christi et in ore retento, eidem [Col. 1321A] viro cum eo osculum porrexit et ipsum trajicere non potuit, sed postea versum est in carnem โ et caro succrevit et adhuc est ore ejusยป caet. (Ex registri libro XII.) Balusii Misc. III, 373; Mansi XXI. 1100, 1101, XXII. 439, Boehmeri Corp. II. app. 439, Augustini Tarr. Opp. IV. 418, 199, 228, Decr. Greg. L. IV. t. 1 c. 12. โ ยซDe muliere illaยป ยซDe muliere, quaeยป ยซSane super eo, quodยป ยซPraeterea de muliere.ยป
V. Ad (Theobaldi) episcopi Ambianensis quaestiones respondet. (Ex registri libro XII.) Mansi XXII. 438, (Augustini Tarr. Opp. IV. 257, 59, 192, 196, 268, 332, Decr. Greg. L. III. t. 30. c. 15, t. 31. c. 10, L. IV. t. 15. c. 2, t. 19, c. 3, L. V. t. 33. c. 7.) โ ยซQuod sedem apostolicamยป ยซSane de canonicoยป ยซPraeterea de Hugoneยป ยซAd haec donationemยป ยซPorro de comiteยป ยซPorro quoniamยป ยซPorro quamvis.ยป
VI. (Raimundo), archiepiscopo Arelatensi et S. [Col. 1321B] Mariae in Via Lata diacono cardinali scribit de matrimonio Ermengardis et Blatii. (Ex registri libro XII) . Mansi XXII. 437, Boehmeri Corp. II. app. 318, Augustini Tarr. Opp. IV. 54, Decr. Greg. L. I. t. 29. c. 16. โ ยซCausa matrimoniiยป ยซCausam matrimonii.
VII. Patriarchae Hierosolymitano interdicit, ne in privilegiis nomina clericorum absentium, ยซtanquam si praesentes sint, faciat subscribi.ยป (Ex registri libro XII) . Mansi XXII. 434, Augustini Tarr. Opp. IV. 157, Decr. Greg. L. III. t. 10. c. 5. โ ยซQuanto majori dignitate.ยป
VIII. Procuratori et canonicis Soranis scribit de Mariotae matrimonio. (Ex registri libro XII.) Mansi XXII. 439, Boehmeri Corp. II. app. 314, Augustini Tarr. Opp. IV. 229, Decr. Greg. L. IV. t. 1. c. 13. โ ยซVeniens ad apostolicae.ยป
IX. Abbati S. Benedicti de Vebia (al. Nebia) scribit de poenitentia monachi qui fures interemerit. [Col. 1321C] (Ex registri libro XII) . Mansi XXII. 437, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 224, Augustini Tarr. Opp. IV. 307, Decr. Greg. L. V. t. 12. c. 10. โ ยซSuscepimus litteras tuas.
X. Episcopo et archidiacono Vicentino mandat de filiis Heremanni legitimis judicandis. (Ex registri libro XII) . Mansi XXII. 435, Augustini Tarr. Opp. IV. 265, Decr. Greg. L. IV. t. 17. c. 8. โ ยซPerlatum est ad.ยป
XI. Episcopo Wigorniensi respondet, ยซmonachos in accusatione abbatum suorum esse audiendos.ยป (Ex registri libro XII) . Mansi XXII. 433, Boehmeri Corp. II. app. 275, Augustini Tarr. Opp. IV. 275, 135, Decr. Greg. L. II. t. 30. c. 2, L. V. t. 1. c. 11. โ ยซEx parte tua hujusmodiยป (ยซDe confirmationibusยป).
[Col. 1321D] XII. (Willelmo) episcopo Carnotensi respondet de presbytero, qui ยซcum alterius conjuge infra ecclesiam frequenter dormierit.ยป (Ex registri libro XIV) . Mansi XXII. 434, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 220, Augustini Tarr. Opp. IV. 310, Decr. Greg. L. V. t. 17. c. 5. โ ยซSignificasti nobis quemdam.ยป
XIII. Episcopi Vidrosiensis (leg. Nidrosiensis), apostolicae sedis legati, quaestionibus respondet. (Ex registri libro XIV) . Mansi XXII. 435, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 326, Augustini Tarr. Opp. IV. 347, Dec. Greg. L. IV. t. 19. c. 3, L. V. t. 40. c. 14. โ ยซQuaesivit a nobis.ยป
XIV. R(ogero) archiepiscopo Eboracensi et R(ogero) episcopo Wigorniensi scribit de causa R. et A. clericorum. Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 242, Augustini Tarr. Opp. IV. 67, Decr. Greg [Col. 1322A] L. I. t. 36 c. 6. โ ยซEx litteris fraternitatisยป ยซEx litteris vestraeยป ยซEx litteris vestris.ยป
XV. G(iliberto) Londinensi et R(ogero) Wigorniensi episcopis mandat judicent inter R. presbyterum et T. clericum. Mansi XXII. 301, Boehmeri Corp. jur. can. II. 268, Augustini Tarr. Opp. IV, 51. โ ยซPervenit ad nos ex.ยป
XVI. Rogero, episcopo Wigorniensi, per B. nuntium respondet. Pauperes commendat. Epist. S. Thomae ed. Giles II. 108. โ ยซFraternitatis tuae litteras.ยป
XVII. R(ogero), episcopo Wigorniensi, variis de rebus consulenti respondet. Gilberti Foliot epist. ed. Giles II. 99. โ ยซMeminimus, nos ex.ยป
XVIII. R(ogero), episcopo Wigorniensi, mandat, ut virum qui, dimissa uxore, aliam duxerit, ยซsi prior mulier et secunda se in prima vel in secunda consanguinitatis linea contingant, faciat utraque carere et sine spe conjugii perpetuo manere; [Col. 1322B] si eas in tertio gradu sese attinere constiterit, virum a secunda compellat recedere, et priorem sicut uxorem suam recipere.ยป Gilberti Foliot epist. ed. Giles II. 102, (Mansi XXII. 290, Boehmeri Corp. II. app. 318, Augustini Tarr. Opp. IV. 252) . โ ยซAd aures nostrasยป.
XIX. R(ogerum), episcopum Wigorniensem, rogat, ne fratribus de Oseneia ecclesiam de Beibur adimat. Gilberti Foliot epist. ed. Giles II. 103, (Augustini Tarr. Opp. IV. 156, Decr. Greg. L. III. t. 10 c. 3) . โ ยซQuum nos tibiยป ยซCum nos jam pridem.ยป
XX. R(ogero) episcopo Wigorniensi et priori Panteiano mandat, judicent inter monachos de Aera (al Atra, Acra) et monachos de Cadonio (al. Gadono, Ganono). Mansi XXII. 277, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 201, Augustini Tarr. Opp. IV. 280, Decr. Greg. L. V. t. 3 c. 15. โ ยซQuerelam monachorum.ยป
[Col. 1322C] XXI. R(ogero) episcopo Wigorniensi (al. abbati de Evesham) mandat, ut inter fratres monasterii Dunelmensis et monachos S. Albani judicium faciat. Mansi XXII. 394, 395, Augustini Tarr. Opp. IV. 367, 44, Decr. Greg. L. I. t. 23 c. 5. โ ยซCausam, quae vertiturยป ยซArchidiaconis de
XXII. R(ichardo), archiepiscopo Cantuariensi, totius Angliae primati et apostolicae sedis legato et R(ogero), episcopo Wigorniensi, praecipit, ut G. clerico beneficium quoddam restituant. Mansi XXII. 354, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 247, Augustini Tarr. Opp. IV. 35, Decr. Greg. L. I, t. 17, c. 7. โ ยซEx transmissa nobis conquestione.ยป
XXIII. R(ichardo), archiepiscopo Cantuariensi, et R(ogero), episcopo Wigorniensi, scribit, canonicos de Pleinteim (al. Plutino, Plunnium) ยซnon esse a [Col. 1322D] ferendo testimonio super proprio negotio ecclesiae suae repellendos.ยป Mansi XXII. 305, Boehmeri Corp. jur. can. II, app. 280, Augustini Tarr. Opp. IV, 100, Decr. Greg. L. II. t. 20. c. 12. โ ยซCum nuntius canonicorum.ยป
XXIV. (Richardo), archiepiscopo et archidiacono Cantuariensi praecipit, ut, cum abbas S. Augustini ยซad ecclesias suas vacantes personas duxerit idoneas praesentandas, eas sine calumnia recipiant.ยป (Fragmentum.) Chronica W. Thorn. ap. Twysden R. A Scr. II, 1831. โ ยซGravis admodum ad.ยป
XXV. (Roberto) Herefordensi et (Balduino) Wigorniensi episcopis et magistro Petro de Melidis mandat, ยซut si (Richardus) archiepiscopus Cantuariensis privilegia, quibus abbas et fratres S. Augustini se ab ejus impetitione defendi credunt, velit redarguere falsitatis, ea sibi faciant quantocius [Col. 1323A] exhiberi et fideliter conscribi.ยป Chronica W. Thorn ap. Twysden H. A. Scr. II. 1831.
XXVI. Regi Anglorum respondet, R. militi jus patronatus ecclesiae de Ligurgis (al. Bligurgis, Bligurd.) concedi non potuisse. Augustini Tarr. Opp. IV. 212, Boehmeri Corp. II, app. 304, (Mansi XXI. 1091, XXII. 440) . โ ยซMagnificentiae tuae litteras.ยป
XXVII. Anglorum regi de patronatu ecclesiarum scribit. Mansi XXII. 414, Augustini Tarr. Opp. IV, 78, Decr. Greg. L. II. t. 1. c. 3. โ ยซQuanto te divinaยป ยซQuanto divina.ยป
XXVIII. Abbatibus S. Albani et Leicestriae mandat, ut ecclesiam de Aleton jubeant monasterio S. Ebrulfi restitui. Augustini Tarr. Opp. IV. 377, Mansi XXI. 1095, XXII. 403. โ ยซDilecti filii nostri.ยป
XXIX. Plebano et clericis S. Nazarii de Albareto [Col. 1323B] scribit de controversia, ยซquam habuerint in ecclesia Solariae.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 124, Decr. Greg. L. II. t. 28, c. 8. โ Ex rationeยป ยซVerum post appellationem.ยป
XXX. Episcopo Abarien. (al. Ambianensi) scribit de quodam, qui ยซin torneamento mortem accepit.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 415, Mansi XXI. 1100, Decr. Greg. L. V. t. 13. c. 2. โ ยซAd audientiam nostram.ยป
XXXI. Episcopo Albiensi mandat, judicet inter monachos Silvae Majoris et O. Augustini Tarr. Opp. IV. 571, Mansi XXI. 1095.ยป โ ยซPrior et monachi.ยป
XXXII. Albiensi et Bellovacensi episcopis de militis cujusdam matrimonio scribit. Augustini Tarr. Opp. IV. 370, Decr. Greg. L. II. t. 13, c. 8. โ ยซEx transmissa nobis.ยป
XXXIII. Episcopo Alphano (Alifano) scribit de possessionibus, laicis concessis. Augustini Tarr. Opp. IV, 70, 161, Decr. Greg. L. I. t. 41. c. 1, [Col. 1323C] Mansi XXII. 381, Boehmeri Corp. jur. can. II, app. 236. โ ยซDe possessionibus autemยป ยซRequisivit tua.ยป
XXXIV. Abbati et monachis S. Andreae praecipit, ut canonicis de Plaicio decimas quasdam persolvant. Gilberti Foliot epist. ed. Giles II 105, Mansi XXII. 396, Augustini Tarr. Opp. IV. 331, Decr. Greg. L. V, t. 33, c. 6. โ ยซSi de terra.ยป
XXXV. Episcopo Andrensi respondet ยซde clericis, qui ecclesias constructas hereditario jure sibi vendicant.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 210, Boehmeri Corp. II. app. 302. (Mansi XXII. 340, Decr. Greg. L. III. t. 38, c. 15.) โ ยซConsuluit nos tua.ยป
XXXVI. Archiepiscopis, episcopis et aliis ecclesiarum praelatis per Angliam constitutis interdicit, ne ยซin monachos quosdam excommunicationis vel interdicti promulgent sententiam.ยป Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 212, Augustini Tarr. Opp. IV. 182. โ ยซLicet universa loca.ยป
XXXVII. Episcopis, archidiaconis et aliis praelatis [Col. 1323D] per Angliam constitutis scribit de excommunicandis iis, ยซqui in monachos vel conversos ordinis cujusdam violentas manus injecerint.ยป Mansi XXII. 335, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 214, Augustini Tarr. Opp. IV. 345, Decr. Greg. L. V. t. 39, c. 9. โ ยซParochianos.ยป
XXXVIII. (Archiepiscopis et episcopis per Angliam constitutis) mandat, ut ยซsi qui in fratres Hospitalis Hierosolymitani manus violentas injecerint, eos publice excommunicatos denuntient.ยป Mansi XXII. 334, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 212, Augustini Tarr. Opp. IV. 344. โ ยซGraviter oculos.ยป
XXXIX. Archiepiscopis et episcopis per Galliam (al. Angliam) constitutis scribit contra eos qui ยซoccasione laicae recognitionis vel potentiae secularis in seculari foro, non requisita episcopi licentia, patronatus ecclesiarum et ecclesiastica beneficia sibi vendicent.ยป Augustini Tarr. Opp. [Col. 1324A] IV. 212, Boehmeri Corp. II. app. 304, Decr. Greg. L. III. t. 38. c. 21, (Mansi XXII. 440, 441.) โ ยซRelatum est auribusยป ยซNostris est auribusยป ยซAd hoc quoniam.ยป
XL. Episcopis, archidiaconis et aliis ecclesiarum praelatis per Galliam constitutis scribit, ne fratres Hospitalis Hierosolymitani aut ecclesias eorum interdicant vel excommunicent. Mansi XXII. 408, Boehmeri Corp. jur. can. II, app. 230, Augustini Tarr. Opp. IV. 331. โ ยซSane quoniam a.ยป
XLI. Episcopo Atrebatensi respondet de ejus cum S. clerico lite. Angustini Tarr. Opp. IV. 192, Mansi XX. 1089. โ ยซPlene nobis innotuit.ยป
XLII. Episcopo Atrebatensi (al. Arelatensi) scribit de silva quadam monachis Caroliloci a canonicis Bellovacensibus reddenda. Augustini Tarr. Opp. IV. 165, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 266, Decr. Greg. L. III. t. 17. c. 3. โ ยซCum dilecti filii.ยป
[Col. 1324B] XLIII. Episcopo Abulen. (leg. Avilensi) scribit de G. presbytero ecclesiae S. Jacobi post appellationem ad apostolicam sedem factam per episcopum Zamorensem excommunicato. Augustini Tarr. Opp. IV. 379, Decr. Greg. L. II. t. 28, c. 34. โ ยซAd audientiam nostram.ยป
XLIV. Archiepiscopo Barensi scribit de P. civis Barensis matrimonio. Boehmeri Corp. II. app. 327, Augustini Tarr. Opp. IV. 228, Mansi XXI. 1091. โ ยซVeniens ad nos P.ยป
XLV. Episcopo Bathoniensi mandat, ut quibus rex Scotiae, quum S. comitis ยซpatrimonium detineret occupatum, ecclesias concesserit,ยป eos removeat. Mansi XXII. 413, (XXI. 1098, Augustini Tarr. Opp. IV. 397) . โ ยซDilectus filius nosterยป (ยซDilectus frater noster).ยป
XLVI. Episcopo Bathoniensi respondet de iis, ยซqui infra nubiles annos matrimonii nomine conjunguntur.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 235, Decr. [Col. 1324C] Greg. L. IV. t. 2, c. 8. โ ยซA nobis tua.ยป
XLVII. Episcopo Bathoniensi mandat, moneat R., ut E. mulieri, ยซab eo ecclesiastico judicio separatae, dotem restituat.ยป Mansi XXII. 388, Boehmeri Corp. II. app. 334, Augustini Tarr. Opp. IV. 270. โ ยซEx conquestione E. (al. M.)ยป ยซEx quaestione M.ยป
XLVIII. Episcopo Bathoniensi scribit de iis, ยซqui infra annos aptos existentes matrimoniis sponsalia contrahunt.ยป Mansi XXII. 296, Boehmeri Corp. II. app. 323, Augustini Tarr. Opp. IV. 235, Decr. Greg. L. IV. t. 2, c. 7. โ ยซDe illis, qui infra.ยป
XLIX. Episcopo Bathoniensi scribit, ยซmulieres vel etiam alias personas, quae sui juris non sint, ab episcopo dioecesano absolvi non posse, si manus in clericum injecerint violentas.ยป Mansi XXII. 335, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 211, Augustini Tarr. Opp. IV. 343, Decr. Greg. L. V. t. 39, c. 6. โ ยซMulieres vel etiamยป ยซMulieres etiam vel.ยป
[Col. 1324D] L. Episcopo Bathoniensi scribit de diaconorum ordinatione. Mansi XXII. 372, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 240, Augustini Tarr. Opp. IV. 29, Decr. Greg. L. I. t. 11, c. 1. โ ยซSubdiaconos autem.ยป
LI. Episcopo Bathoniensi respondet, ยซtam eos, qui trahantur in causam, quam principales fautores eorum, si manifeste justitiam impediant, censura ecclesiastica coercendos esse.ยป Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 265, Augustini Tarr. Opp. IV. 48, Mansi XXII. 299, Decr. Greg. L. I. t. 28, c. 1. โ ยซQuia quaesitum est.ยป
LII. Bathoniensi et Exoniensi episcopis scribit haec: ยซSi aliquis in clericum, nutrientem comam, ignorans quod clericus fuerit, manus injecerit violentas, propter hoc non debet apostolico conspectui praesentari, nec etiam excommunicatione notari.ยป Mansi XXII. 332, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 210, Augustini Tarr. Opp. IV 342 โ ยซSi vero aliquis in.ยป
[Col. 1325A] LIII. Episcopo Bellovacensi respondet de iis, qui ยซad confessionem de criminibus conveniunt et quamvis confiteri velint, se tamen asserunt non posse abstinere.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 418, Decr. Greg. L. V. t. 38. c. 5. โ ยซQuod quidam, sicut.ยป
LIV. Episcopo Bellovacensi (al. Bavarensi) respondet ยซnon licere cuidam cum ea matrimonium contrahere, quam, uxore sua vivente, sibi de facto copulaverit;ยป leprosis, ยซliberum esse ad matrimonium convolare.ยป Mansi XXII. 291, 395, Boehmeri Corp. II, app. 319, Augustini Tarr. Opp. IV. 247, 248, Decr. Greg. L. IV. t. 7, c. 3, t. 8, c. 2. โ ยซSuper hoc, quod deยป ยซSuper hoc vero, quodยป ยซSuper eo vero, quodยป ยซQuoniam ex multis.ยป
LV. Episcopo Bellovacensi respondet de matrimoniis clandestinis. Mansi XXII. 433, Augustini Tarr. Opp. IV. 237, Decr. Greg. L. IV. t. 3, c. 2, t. 17, c. 9. โ ยซQuod nobis ex.ยป
[Col. 1325B] LVI. Episcopo Bellovacensi de falsis testimoniis respondet. Augustini Tarr. Opp. IV 98, Decr. Greg. L. II, t. 20, c. 9. โ ยซSicut nobis est.ยป
LVII. Episcopo et archipresbytero Bononiensi de appellationibus respondet. Boehmeri Corp. II, app. 292, Augustini Tarr. Opp. IV. 130, Mansi XXII. 447, Decr. Greg. L. II. t. 28, c. 18. โ ยซConsuluit nos vestraยป ยซSuper eo, quod.ยป
LVIII. Episcopo Brigen. respondet de clericis, ยซqui, cum beneficiis ecclesiasticis multis abundent, nolint ad majores ordines promoveri.ยป Augustini Tarr. Opp. IV 359, Decr. Greg. L. I. t. 14, c. 6. โ ยซQuaeris a nobis.ยป
LIX. Episcopo Brixiensi mandat, ut ablata monasterio S. Quirini (Tegernseensi) bona restituenda curet. Pez Thes. anecd. VI. I, 391. โ ยซSignificaverunt nobis.ยป
LX. Episcopo Brixiensi scribit de matrimonio Matthaei et Agolechis mulieris. Mansi XXII. 284, [Col. 1325C] Boehmeri Corp. II. app. 312, Augustini Tarr. Opp. IV. 198, Decr. Greg. L. III. t. 32, c. 7. โ ยซEx publico instrumento.ยป
LXI. Episcopo Brixiensi de decimis novalium respondet. Mansi XXII. 443, Augustini Tarr. Opp. IV. 191, Decr. Greg. L. III. t. 30. c. 13. โ ยซQuoniam a nobis.ยป
LXII. Archidiacono et capitulo Brundisino scribit, ut V. cujusdam uxor, in monacharum coetum recepta, viro restituatur. Theineri disq. crit. 431. โ ยซConstitutus in.ยป
LXIII. Archiepiscopo Burdigalensi respondet, juvenem, cui puella consanguinea desponsa sit, cogi ad eam ducendam non debere. Baluzii Misc. III. 376, Mansi XXI. 1103, XXII. 326, Boehmeri Corp. II. app. 330, (Augustini Tarr. Opp. IV. 406, Decr. Greg. L. IV. t. 14, c. 2.) โ ยซSuper eo veroยป ยซSuper eo, quod.ยป
LXIV. Archiepiscopo Burdigalensi scribit, archidiaconatus [Col. 1325D] duos non licere a G. archidiacono administrari. Mansi XXII. 365, 384, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 229, Augustini Tarr. Opp., IV. 328, Decr. Greg. L. III. t. 5, c. 14. โ ยซPraeterea de archidiaconoยป ยซPraeterea de G.ยป
LXV. Archiepiscopo Burdigalensi respondet de milite, ยซqui matrimonium suum accusat, dicens se uxori in quarto gradu consanguinitatis esse. ยซMansi XXII 297, Boehmeri Corp. II. app. 323, Augustini Tarr. Opp. IV. 266. โ ยซConsuluit nos tua.ยป
LXVI. Archiepiscopo Cantuariensi respondet de matrimonio R. juvenis et Mariae filiae Gileberti de S. Leodegario. Augustini Tarr. Opp. IV. 224, Boehmeri Corp. II. app. 320, Mansi XXII. 292, 312, 401, Decr. Greg. L. IV. t. 1, c. 7. โ ยซEx litteris, quasยป ยซQuod vero quaesivisti,ยป ยซDe hoc autem, quod.ยป
LXVII. Archispiscopo Cantuariensi scribit, ยซsi qui sint viri vel mulieres, qui leprae morbum incurrant, uxores ut viros et viros, ut uxores sequantur, [Col. 1326A] cogat.ยป Boehmeri Corp. II. app. 332, Augustini Tarr. Opp. IV. 247, Mansi XXII. 394, Decr. Greg. L. IV. t. 8, c. 1. โ ยซPervenit ad nos.ยป
LXVIII. Archiepiscopo Cantuariensi scribit, ut Renaldo clerico ecclesiam de Durefort restituat. Decr. Greg. L. II. t. 13. c. 7, Augustini Tarr. Opp. IV. 369. โ ยซConquerente nobis Renaldo.ยป
LXIX. Archiepiscopo Cantuariensi de judicibus delegatis ac de remissionibus respondet. Boehmeri Corp. II, app. 295, Augustini Tarr. Opp. IV. 133, Mansi XXI. 1087. โ ยซNos in eminenti.ยป
LXX. Archiepiscopo Cantuariensi concedit, ne ยซsententias judicum a sese intra provinciam delegatorum confirmareยป debeat, ยซsi de causis ipsis nil in ejus praesentia sit tractatum.ยป Baluzii Misc. III. 374 et 380. Mansi XXI. 1103 et 1108, XXII. 411, 482, Augustini Tarr. Opp. IV. 362, (363), Decr. Greg. L. I. t. 29. c. 18. โ ยซCum te consulenteยป ยซSi super causa.ยป
[Col. 1326B] LXXI. Archiepiscopo Cantuariensi mandat, praecipiat Hospitalariis, ne ยซexcommunicatos praesamant tradere Christianae sepulturae.ยป Mansi XXII. 385. โ ยซCum ad hoc.ยป
LXXII. Archiepiscopo Cantuariensi scribit de jure patronatus capellae de Stretton. Boehmeri Corp. II. app. 302, Augustini Tarr. Opp. IV. 211, Mansi XXII. 341, 413, Decr. Greg. L. III. t. 38. c. 16. ยซDe jure patronatus.ยป
LXXIII. Archiepiscopo Cantuariensi scribit de lite canonicorum S. Frideswihae et canonicorum de Osenia. Mansi XXI. 1086, XXII. 321, Boehmeri Corp. II. app. 294, Augustini Tarr. Opp. IV. 132. โ ยซSignificaverunt nobis.ยป
LXXIV. Archiepiscopo Cantuariensi scribit, ut magistro Ia., in ecclesia ejus canonice instituto, praebendam tribuat. Augustini Tarr. Opp. IV. 151, Decr. Greg. L. III. t. 5. c. 9. โ ยซRelatum est auribus.ยป
LXXV. Archiepiscopo Cantuariensi scribit de [Col. 1326C] causa L. presbyteri. Mansi XXII. 445 (Augustini Tarr. Opp. IV. 99, Decr. Greg. L. II. t. 20. c. 10). โ ยซVeniens ad nos cum.ยป
LXXVI. Archiepiscopo Cantuariensi mandat, ut ยซfilios clericorum ab ecclesiis, in quibus patres eorum tanquam personae vel vicarii nulla persona intermedia ministrent, amoveat; eos vero, qui ecclesias, quas patres eorum tenuerint, personis aliis mediis sint adepti, sustineat.ยป Baluzii Misc. III. 374 et 379, Mansi XXI. 1102 et 1105, XXII. 449, Augustini Tarr. Opp. IV. 360, Decr. Greg. L. I. t. 17. c. 11. โ ยซAd extirpandasยป ยซSanctis Dei.ยป
LXXVII. Archiepiscopo Cantuariensi (al. Turonensi, Londinensi) scribit de clericis interdictis aut excommunicatis. Mansi XXII. 369, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 223, Augustini Tarr. Opp. IV. 323, Decr. Greg. L. V. t. 27. c. 3. โ ยซClerici autem si.ยป
LXXVIII. Archiepiscopo Cantuariensi (al. Rothomagensi) scribit Petrum de Ursiton (al. Neasclea) [Col. 1326D] excommunicatione solvat. Mansi XXII. 345, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 237, Augustini Tarr. Opp. IV. 110, Decr. Greg. L. II. t. 24. c. 7. โ ยซAd nostram noveritis.ยป
LXXIX. Archiepiscopo Cantuariensi (al. decano Forensi et archidiacono de Bedefet) mandat, ut canonicos de Lanstanet (al. Lamestanter) jubeat capellam quamdam injuste occupatam dimittere. Mansi XXII. 346, Boehmeri Corp. jur. can. II. 238, Augustini Tarr. Opp. IV. 112. โ ยซInsinuatum est nobis.ยป
LXXX. Archiepiscopo Cantuariensi mandat, ut archidiaconum quemdam tueatur ab episcopi injuriis. Mansi XXII. 365, Boehmeri Corp. jur. can. II app. 229, Augustini Tarr. Opp. IV. 327, Decr. Greg. L. V. t. 31. c. 2. โ ยซAd haec quoniam.ยป
LXXXI. Archiepiscopo Cantuariensi mandat, interdicat monachis, ยซne villas vel ecclesias recipere ad firmas vel detinere praesumant.ยป Mansi XXII [Col. 1327A] 373, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 231, Augustini Tarr. Opp. IV. 221. โ ยซFraternitati tuae per.ยป
LXXXII. Archiepiscopo Cantuariensi mandat, episcopum Coventrensem ยซcorrigat et castiget, quod pueris, qui sint infra decennium constitutis ecclesias concesserit.ยป Mansi XXII. 365, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 241, Augustini Tarr. Opp. IV. 31. Decr. Greg. L. I. t. 14. c. 2. โ ยซEx ratione commissaeยป ยซEx commissae tibi.ยป
LXXXIII. Archiepiscopo Cantuariensi respondet de ยซremissionibus, quae fiunt in dedicationibus ecclesiarum.ยป Mansi XXII. 393, Augustini Tarr. Opp. IV. 341, Decr. Greg. L. V. t. 38. c. 4. โ ยซQuod autem consuluisti.ยป
LXXXIV. Archiepiscopo Cantuariensi concedit, ut ยซsi eorum, qui ad audientiam ipsius appellent, possessio turbata fuerit, reformet eam, eo praetermisso, de quo appellatio fuerit interposita.ยป Mansi XXII. 318, Boehmeri Corp. II. app. 291, Augustini [Col. 1327B] Tarr. Opp. IV. 128, Decr. Greg. L. II. t. 28. c. 17. โ ยซCum teneamur.ยป
LXXXV. Archiepiscopo Cantuariensi scribit de clericis, qui ยซin domibus suis habere fornicarias dicantur.ยป Mansi XXII. 351, Boehmeri Corp. II. app. 336, Augustini Tarr. Opp. IV. 143. โ ยซCum in Cantuariensiยป ยซCum in provincia.ยป
LXXXVI. Archiepiscopo Cantuariensi et ejus suffraganeis scribit, ne a clericis ยซfornicarias in domibus suis haberiยป patiantur. Mansi XXII. 348, Boehmeri Corp. II. app. 334, Augustini Tarr. Opp. IV, 142, 144, Decr. Greg. L. III. t. 2. c. 4, t. 3. c. 1. โ ยซSicut ad exstirpandaยป ยซSi qui autem.ยป
LXXXVII. Archiepiscopo Cantuariensi et ejus suffraganeis praecipit, ne, ยซdecedentibus ecclesiarum personis, filios, vel consanguineos, vel alios se in praedictas ecclesias intrudereยป patiantur. Gilberti Foliot. epist. ed. Giles II. 63, Mansi XXII. 379, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 209, Augustini [Col. 1327C] Tarr. Opp. IV. 132. โ ยซEx crebris querimoniisยป ยซEx querimoniis clericorum.ยป
LXXXVIII. Archiepiscopo Cantuariensi et ejus suffraganeis praecipit, ut ยซsi manifestum et publicum fuerit, patres ecclesiae personatus gessisse, filios ab eisdem ecclesiis excludant.ยป Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 248, Augustini Tarr. Opp. IV. 37, Decr. Greg. L. I. t. 17. c. 10. โ ยซQuoniam sacris canonibus.ยป ยซQuoniam est sacris.ยป
LXXXIX. Archiepiscopo Cantuariensi et ejus suffraganeis mandat, interdicat clericis, ne ยซdecedentibus ecclesiarum personis paciscantur, ipsis ecclesiis majores solitis solvere pensiones.ยป Mansi XXII. 377, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 208. Augustini Tarr. Opp. IV. 64, 282, Decr. Greg. L. I. t. 35. c. 6, L. III. t. 39. c. 11. โ ยซCum clerici vestrae.ยป
XC. Archiepiscopo Cantuariensi et ejus suffraganeis scribit, ne sinant a clericis ยซecclesias et ecclesiastica [Col. 1327D] beneficia sine assensu dioecesani episcopi recipi.ยป Mansi XXII. 378, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 209, Augustini Tarr. Opp. IV. 154, Decr. Greg. L. III. t. 7. c. 3. โ ยซEx frequentibus querelis.ยป
XCI. Archiepiscopo Cantuariensi et ejus suffraganeis scribit de excommunicandis iis, qui ยซclericos occidant, vel occidi faciant, aut aliter violentas manus in eos injecerint.ยป Mansi XXII. 333, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 211, Augustini Tarr. Opp. IV. 344. โ ยซNon sine dolore.ยป
XCII. Archiepiscopo Cantuariensi et ejus suffraganeis mandat, videant, ne clerici usuras accipiant. Mansi XXII. 344, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 216, Augustini Tarr. Opp. IV. 314, Decr. Greg. L. V. t. 19. c. 2 โ ยซQuoniam non solum.ยป
XCIII. Archiepiscopo Cantuariensi et ejus suffraganeis scribit, ne cuiquam ยซinfra XIV annum constituto personatus cujuslibet ecclesiae concedant.ยป Mansi XXII. 366. Boehmeri Corp. jur. can. II. app. [Col. 1328A] 241, Augustini Tarr. Opp. IV. 32, Decr. Greg. L. I. t. 14. c. 3. โ ยซIndecorum est.ยป
XCIV. Archiepiscopo Cantuariensi et ejus suffraganeis mandat, cogant parochianos suos, ยซut de proventibus molendinarum et piscariarum, de lana et foeno decimas ecclesiis, quibus debeantur, persolvant.ยป Gilberti Foliot epist. ed. Giles II. 65, Mansi XXII. 282, Boehmeri Corp. II. app. 248, Augustini Tarr. Opp. IV. 183, Decr. Greg. L. III. t. 30. c. 5. โ ยซPervenit ad nos, quod.ยป
XCV. Archiepiscopo Cantuariensi et ejus suffraganeis scribit de oeconomis vacantibus ecclesiarum constituendis. Mansi XXII. 341, Boehmeri Corp. jur. can. II. 264, Augustini Tarr. Opp. IV. 58, Decr. Greg. L. I. t. 31. c. 4. โ ยซCum nos plerumqueยป ยซCum vos plerumque.ยป
XCVI. Archiepiscopo Cantuariensi et ejus suffraganeis respondet de iis ยซqui, uxoribus relictis, concubinis adhaerere non dubitent, et errorem suum [Col. 1328B] ac temeritatem tueri per appellationis obstaculum nitantur.ยป Mansi XXII. 317, Boehmeri Corp. II. app. 291, Augustini Tarr. Opp. IV. 128. โ ยซRelatum est auribus.ยป
XCVII. Archiepiscopo Cantuariensi et episcopo Cisterciensi scribit de causa A. presbyteri. Mansi XXII. 309. โ ยซRetulit nobis A.ยป
XCVIII. Archiepiscopo Cantuariensi et episcopo Wigorniensi praecipit, ut N. ecclesiam quamdam restituant. Mansi XXII. 361. โ ยซPraecipimus, ut N.ยป
XCIX. Archiepiscopo Cantuariensi et episcopo Wigorniensi (al. abbati Rivallis et priori de Bridi) mandat, ut controversiam quamdam dijudicent. Augustini Tarr. Opp. IV, 92, Boehmeri Corp. II. app. 278, Mansi XXII. 281, Decr. Greg. L. II. t. 8. c. 1. โ ยซDilecti filii nostri.ยป
C. Universis monachis et canonicis regularibus per Cantuariensem provinciam constitutis praecipit, ยซut in ecclesiis, in quibus praesentationem habeant, [Col. 1328C] quum vacaverint, dioecesanis episcopis clericos idoneos praesentent, qui illis de spiritualibus, et iis de temporalibus debeant respondere.ยป Gilberti Foliot epist. ed. Giles II. 68, Augustini Tarr. Opp. IV. 203, Boehmeri Corp. II. app. 304 (Mansi XXII. 342) . โ ยซQuum deceat nos.ยป
CI. Episcopo Crapulano (leg. Caprulano) respondet de ยซsublatione appellationis.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 129, Mansi XXI. 1086. โ ยซQuaesivisti ab.ยป
CII. Episcopo Capuano (al. Capitulano, al. Caprario) et abbati S. Luciae et priori S. Crucis mandat, judicent inter N. et O. monachos ยซsuper electione de utroque facta.ยป Mansi XXII. 305, Boehmeri Corp. II. app. 279, Augustini Tarr. Opp. IV. 99, Decr. Greg. L. c. II. t. c. 20. 11. โ ยซCausam quae inter N.ยป
CIII. Episcopo Carnotensi scribit de compositione apud judicem extraordinarium facta. Mansi XXII, [Col. 1328D] 378, XXI. 1091, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 208, Augustini Tarr. Opp. IV. 66, 216, Dec. Greg. L. I. t. 36, c. 5. โ ยซde caetero noveris (noveritis).
CIV. Episcopo Carnotensi mandat, statuat, ne ecclesiasticae personae episcopatus de his, quae iis de bonis ecclesiarum proveniant, condant testamentum.ยป Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 236, Augustini Tarr. Opp. IV, 175. โ ยซAdmonet nos cura.ยป
CV. Episcopo Carnotensi (archiepiscopo Cantuariensi) scribit de causa G. clerici et abbatissae de Helenostove ac H. clerici. Mansi XXII. 317. โ ยซEx litteris venerabilis.ยป
CVI. Episcopo Carnotensi (al. archiepiscopo Cantuariensi) de delegatis judicibus respondet. Mansi XXII. 303, Boehmeri Corp. II. app. 270, 284, 293, Augustini Tarr. Opp. IV. 52, 106, 131, Decr. Greg. L. I. t. 29, c. 11, L. II. t. 28, c. 21. โ ยซSane quia nosยป (ยซDe testibus nonยป ยซQuaestioni, quamยป).
[Col. 1329A] CVII. Abbati Casinensi mandat, ut de matrimonio quorumdam judicet. Augustini Tarr. Opp. IV. 254, Boehmeri Corp. II, app. 324, Decr. Greg. L. IV. t. 14, c. 1. (Mansi XXII. 297) . โ ยซEx litteris tuis.ยป
CVIII. Episcopo Catelano (leg. Castellano, i. e. Veneto) jam iterum mandat, ut Cassiotae abbatissae S. Zachariae ยซmunus benedictionis impendat.ยป Baluzii Misc. III. 380, Mansi XXI. 1108, Augustini Tarr. Opp. IV. 409, Decr. Greg. L. V. t. 1, c. 13. โ ยซMeminimus jam.ยป
CIX. Episcopo Cenomanensi scribit de laicis, qui ยซpro violenta manuum injectione in clericum vinculo excommunicationis sint astricti,ยป absolvendis. Mansi XXII. 335, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 214, Augustini Tarr. Opp. IV. 345, Decr. Greg. L. V. t. 39. c. 11. โ ยซDe caetero noveris.ยป
CX. Episcopo Cenomanensi scribit de F. subdiacono, qui uxorem duxerit. Mansi XXII. 449, Augustini [Col. 1329B] Tarr. Opp. IV. 243, Decr. Greg. L. IV. t. 6, c. 2. โ ยซEx litterarum tuarum.ยป
CXI. Episcopo Cenomanensi ยซde praesentatione presbyteri.ยป Boehmeri Corp. II. app. 227, Augustini Tarr. Opp. IV. 54, Mansi XXII. 413, Decr. Greg. L. I. t. 29, c. 15. โ ยซSuper eo quod subjungereยป ยซSuper eo autem.ยป
CXII. Episcopo Cenomanensi respondet, statutum esse, ut clerici, ยซin remotis regionibus ordinati, ad minus quinque episcoporum testimonio super ordinatione sua muniantur.ยป Mansi XXII. 371, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 227, Augustini Tarr. Opp. IV. 42, Decr. Greg. L. I. t. 22, c. 1. โ ยซTua nos duxit.ยป
CXIII. Episcopo Cenomanensi scribit haec: ยซEcclesiis, quas de novo episcopus de manibus laicorum eripuit, praeter cathedraticum et jura omnia, quae aliis ecclesiis imponuntur, non videmus exactionem imponendam.ยป Addit, ยซclericos de mobilibus, quae per ecclesias sint adepti, de jure testari [Col. 1329C] non posse.ยป Mansi XXII. 275, 381, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 227, Augustini Tarr. Opp. IV. 216, 174, Decr. Greg. L. III. t. 26, c. 8, t. 39, c. 9. โ ยซEcclesiis autem, quasยป Ad haec praesentibusยป ยซAd hoc praesentibus.ยป
CXIV. Episcopo Cesten. scribit de juvene suis genitalibus destituto.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 40. โ ยซDilectae in Christo.ยป
CXV. Episcopo Cestriensi scribit de Simoniacis clericis removendis. Mansi XXII. 278, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 200, Augustini Tarr. Opp. IV. 280, Decr. Greg. L. V. t. 3, c. 13. โ ยซInsinuatum est auribus.ยป
CXVI. Decano Cicestriensi scribit de controversia W. et E. clericorum. Mansi XXII. 308, (Boehmeri Corp. II. app. 281, Augustini Tarr. Opp. IV. 110, Decr. Greg. lib. II. t. 23. c. 10). โ ยซLitteras Exoniensisยป (ยซQuia veri similitudinemยป ยซQuia verisimileยป).
[Col. 1329D] CXVII. Decano Cicestriensi scribit de finali ejus cum archidiacono controversia. Mansi XXII. 395, Augustini Tarr. Opp. IV. 95, Decr. Greg. L. II. t. 19, c. 3. โ Ex litteris tuaeยป ยซEx litteris vestraeยป ยซEx litteris tuis.ยป
CXVIII. Abbati Cisterciensi et fratribus Cuman. (al. abbati et fratribus de Rival.) concedit, ยซut si contra eos super decimis vel aliis, quae ordini eorum specialiter apostolica sedes indulserit, non facta mentione Cisterciensis ordinis litterae fuerint a sede apostolica impetratae, eis minime teneantur respondere.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 354, Mansi XXII. 402, Decr. Greg. L. I. t. 3, c. 6. โ ยซCum ordinem.ยป
CXIX. Abbates ordinis Cisterciensis reprehendit, quod ยซaliqui ex eis primae institutionis obliti penitus vel ignorantes, contra ordinis regulam, villas, molendina, ecclesias et altaria possideant, fidelitates et hominia suscipiant, justitiarios et tributarios teneant.ยป [Col. 1330A] Augustini Tarr. Opp. IV. 396, Mansi XXII. 424, Decr. Greg. L. III, t. 35, c. 3. โ ยซRecolentes, qualiter haec.ยป
CXX. Abbatibus Cisterciensis ordinis per Angliam constitutis concedit, ut ยซsi quis sepulcrum Dominicum vel alia limina sanctorum proposuerit visitare, et infirmitate vel alia rationabili causa occurrente, apud eos religionis habitum assumere voluerit, libere eum recipiant.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 395, Decr. Greg. L. III. t. 34. c. 4. โ ยซScripturae sacrae.ยป
CXXI. Episcopis, archidiaconis, et aliis ecclesiarum praelatis per Galliam scribit, ne ยซconversos ordinis Cisterciensis sine licentia abbatum per episcopatus suos recipi permittant.ยป Mansi XXII. 374, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 233, Augustini Tarr. Opp. IV. 193, Decr. Greg. L. III. t. 31, c. 7. โ ยซNon est vobis.ยป
CXXII. Omnes episcopos hortatur, ne fratres Cistercienses [Col. 1330B] ยซad synodum et ad concilium cogant venire.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 396. โ ยซDilectos filios nostros.ยป
CXXIII. Episcopis quibusdam mandat, interdicant archidiaconis, decanis et presbyteris ne in famulos vel mercenarios fratrum Cisterciensium, pro eo, quod quibusdam diebus laborent, quos alii solemnes habeant, vel excommunicationis vel interdicti sententiam ferant.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 368, Mansi XXI. 1094. โ ยซSignificantibus nobis.ยป
CXXIV. Magistro Fidaritio Civitatensi (al. Fidantiae canonico Civit.) mandat, ne T. puerum, si ante consummationem XIV. anni susceptum habitum deposuerit, ab impetitione heremitarum de Monte Foliano penitus absolutum denunciet.ยป Mansi XXII, 357, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 233, Augustini Tarr. Opp. IV. 195, Decr. Greg. L. III. t. 31, c. 8. โ ยซAd nostram noverisยป ยซAd audientiam nostram.ยป
CXXV. Episcopo Claromontano mandat, ut I. epistolae [Col. 1330C] latoris patrem, qui ยซmoriens sepulturam ecclesiasticam habere nequiverit,ยป in coemeterio sepeliri jubeat. Mansi XXII. 390, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 215, Augustini Tarr. Opp. IV, 312, Decr. Greg. L. V. t. 17, c. 5. โ ยซIn litteris tuis, quasยป ยซLitteris tuis, quas.ยป
CXXVI. Episcopo Consentino interdicit ne diaconum quemdam ยซsine licentia summi pontificis ad superiorem gradum ascendere permittat.ยป Mansi XXII. 569, Boehmeri Corp. jur. can. II, app. 223, Augustini Tarr. Opp. IV. 306, Decr. Greg. L. V. t. 12, c. 8. โ ยซContinebatur in litteris.ยป
CXXVII. Episcopo Conventriensi et abbati Cestriensi mandat, inierdicant R. archidiacono Cestriensi, ne ยซclericos sive laicos, qui pro suis excessibus puniendi sint, pecuniario poena mulctentยป caet. Mansi XXII. 276 Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 205, Augustini Tarr. Opp. IV. 339, Decr. Greg. L. I, t. 23, c. 6. โ ยซMandamus, [Col. 1330D] ut ex.ยป
CXXVIII. Episcopo Coventriensi et priori de Thevilla scribit de controversia P. clerici et R. presbyteri. Augustini Tarr. Opp. IV. 378, Mansi XXI. 1096. โ ยซCausam, quae vertitur.ยป
CXXIX. Episcopo Coventriensi et ejus officialibus interdicit, ne a fratribus de Pipennella, ยซqui sint Cisterciensis ordinis, de laboribus, quos propriis manibus aut sumptibus excolant, decimas exigant.ยป Mansi XXII. 329, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 252, Augustini Tarr. Opp. IV. Decr Greg. L. III. t. 30. c. 12. ยซAd audientiam nostram.ยป
CXXX. Episcopo Cremonensi commendat B., qui de calice ecclesiae detento poenitentiam egerit. Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 225, Augustini Tarr. Opp. IV. 326, Decr. Greg. L. V. t. 18. c. 5. โ ยซEx litteris tuis.ยป
CXXXI. Episcopo Cusano (al. Consano, Constantio) scribit, ut R. de Lantino ad restituendas decumas [Col. 1331A] quasdam cogat. Mansi XXII. 281, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 249, Augustini Tarr. Opp. IV. 184. โ ยซIntelleximus ex.ยป
CXXXII. Abbati Dalonen. et priori de Artigia mandat, judicent inter P. Gaufredi et canonicos S. Luviani. Augustini Tarr. Opp. IV. 28, Decr. Greg. L. I. t. 9. c. 2. โ ยซCum inter P.ยป
CXXXIII. E. praepositum Dietrami Cellae monet, ut abbati Tegernseensi ยซsuper ecclesia in fundo illius fundata secundum antiquam et rationabilem consuetudinem in temporalibus respondeat.ยป Pez Thes. anecd. VI. I, 396. โ ยซA felicis memoriae.ยป
CXXXIV. Abbati S. Petri de Diva scribit, ut, ยซsi quilibet subditorum, ne pro suis excessibus corrigatur, ad remedium appellationis convolaverit, non minus eum corrigat.ยป Mansi XXII. 312, Augustini Tarr. Opp. IV. 122, Boehmeri Corp. II. app. 286, Decr. Greg. L. II. t. 28. c. 3. โ ยซAd nostram noveris.ยป
[Col. 1331B] CXXXV. Hugoni, episcopo Dunelmensi, praecipit, ut Willelmo de Hecgesclivia quam Guido nepos Jocelini de Bailol abstulerit, ecclesiam reddendam curet. Epist. S. Thomae ed. Giles II. 92. โ ยซSignificatum est nobis.ยป
CXXXVI. Episcopo Dunelmensi scribit, ยซsi abbas vel prior a capitulo de ratihabitione litteras habuerit, transactionem quam fecerit, si fuerit aliquot annis servata, capitulum non posse revocare.ยป Mansi XXII. 376, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 207. Augustini Tarr. Opp. IV. 65, Decr. Greg. L. I. t. 36. c. 5. โ ยซContingit interdum.ยป
CXXXVII. Episcopo Dunelmensi respondet, ยซfilios sacerdotum, nisi in monasterio vel canonica regulari, si probatae vitae fuerint, ad diaconatum vel sacerdotium debere admitti.ยป Mansi XXII. 353, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 245, Augustini Tarr. Opp. IV. 34. โ ยซQuod super his.ยป
[Col. 1331C] CXXVIII. Episcopo Dunelmensi de appellationibus scribit. Mansi XXII. 316, Boehmeri Corp. II. app. 290, Augustini Tarr. Opp. IV. 127, Decr. Greg. L. II. t. 28. c. 15. โ ยซSuggestum est auribus.ยป
CXXXIX. Abbatibus S. Eadmundi et de Ramesereia (al. Ramesia, Meseia) scribit de Emmae et Andreae matrimonio. Mansi XXII. 294, Boehmeri Corp. II. app. 321. Augustini Tarr. Opp. IV. 224, Decr. Greg. L. IV. t. 1. c. 9. โ ยซEx parte Emmaeยป ยซEx parte N.ยป ยซEx parte C.ยป ยซEx parte Eminae.ยป
CXL. R(ogero), archiepiscopo Eboracensi, petenti denegat licentiam ยซcompellendorum monachorum alborum et nigrorum, canonicorum regularium et secularium ad solvendas decimas de conductis, quas habent ad terminum vel ad firmamยป. Gilberti Foliot epist. ed. Giles II. 72, Martene Thes. I. 600, Mansi XXII. 327, Boehmeri Corp. [Col. 1331D] jur. can. II. app. 250, Augustini Tarr. Opp. IV. 185. โ ยซFraternitatem tuam.ยป
CXLI. R(ogero), archiepiscopo Eboracensi, de appellationibus aliisque de rebus consulenti respondet. Gilberti Foliot epist. ed. Giles II. 75. โ ยซSicut Romana Ecclesia.ยป
CXLII. Archiepiscopo Eboracensi de appellationibus respondet. Boehmeri Corp. II. app. 295, 296, Augustini Tarr. Opp. IV. 134, Mansi XXII. 394, 414, 423, XXI. 1087, Decr. Greg. L. II. t. 28. c. 24, L. III. t. 8. c. 3. โ ยซProposuit nobisยป ยซRelatum est auribusยป ยซIn eminenti speculaยป ยซCum aliqua causa.ยป
CXLIII. Archiepiscopo Eboracensi scribit ยซde priore, qui non deferens protectioni suae et appellationi ad sedem apostolicam factae quemdam canonicum suum fecerit omnibus usque ad camisiam spoliari, et eum accusationi et appellationi renunciare coegerit.ยป Mansi XXII. 319, Augustini Tarr. [Col. 1332A] Opp. IV. 379, Decr. Greg. L. II. t. 28. c. 31. โ ยซDe priore, qui non.ยป
CXLIV. (Rogero), archiepiscopo Eboracensi, respondet, neque eum neque alios judices, ยซubi causae sententia sine appellationis remedio (a sede apostolica) committatur, incidentes quoque quaestiones appellatione postposita terminareยป licere. ยซSedยป inquit ยซappellanti ad prosequutionem terminus praefigatur congruus, intra quem si appellationem non fuerit prosequutus, ex tunc tam super incidentibus, quam super principali causa stare judicio delegati judicis, appellatione postposita, compellatur.ยป Baluzii Misc. III. 375, Mansi XXI. 1103, Augustini Tarr. Opp. IV. 379, Decr. Greg. L. II. t. 28. c. 33. โ ยซAd aures nostras.ยป
CXLV. Archiepiscopo Eboracensi scribit haec: ยซSi sententiam a nobis latam praeceperimus per aliquem executioni mandari, et fraus intervenerit, non est facultas executori de negotio toto [Col. 1332B] cognoscere, sed referri quaestiones ad sedem apostolicam oportebit.ยป Mansi XXII. 423, Augustini Tarr. Opp. IV. 120. Decr. Greg. L. II. t. 27. c. 5. โ ยซDe caetero noveris.ยป
CXLVI. Archiepiscopo Eboracensi de judicibus delegatis respondet. Boehmeri Corp. II. app. 271, Augustini Tarr. Opp. IV. 53, Mansi XXII. 403, Decr. Greg. L. I. t. 29. c. 13. โ ยซEx parte tua quaesitumยป ยซEx parte fraternitatis.ยป
CXLVII. Archiepiscopo Eboracensi respondet de causis, quae ยซsub disjunctione mandantur.ยป Mansi XXII. 400, Boehmeri Corp. II. app. 297, Augustini Tarr. Opp. IV. 14, Decr. Greg. L. I. t. 3. c 4, L. II. t. 27. c. 9. โ ยซInter caeteras consultationes.ยป
CXLVIII. Archiepiscopo Eboracensi respondet, ยซsi a sese super aliqua causa litterae impetrentur et aliae postea, non facta mentione priorum litterarum, litterae obtineantur, judices, donec Romanum [Col. 1332C] pontificem consulant, executione litterarum debere penitus supersedere.ยป Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 265, Augustini Tarr. Opp. IV. 49, Mansi XXII. 299, 402, Decr. Greg. L. I. t. 29. c. 2. โ ยซSane si a nobis.ยป
CXLIX. Archiepiscopo Eboracensi concedit, ยซut, si clerici, qui in ecclesiis ejus jurisdictionis beneficium sint adepti, ad aliam dioecesim absque licentia ejus morandi causa transierint, eos beneficiis spoliet, nisi forte scolasticis disciplinis invigilaverint.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 384, Mansi XXII. 383, Decr. Greg. L. III. t. 4. c. 5. โ ยซFraternitati tuae duximus.ยป
CL. Archiepiscopo Eboracensi (al. episcopo Dunelmensi) scribit, ne ยซecclesiae clericis tali tenore concedantur, quod post eorum obitum alii nominatim succedant.ยป Mansi XXII. 376, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 207, Augustini Tarr. Opp. IV. 64, Decr. Greg. L. I. t. 35. c. 5. โ ยซAccepimus, quod quaedam.ยป
[Col. 1332D] CLI. Archiepiscopo Eboracensi de sacerdotum filiis respondet. Mansi XXII. 355, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 247, Augustini Tarr. Opp. IV. 37, Decr. Greg. L. I. t. 17. c. 9. โ ยซEx tua nobisยป ยซEx tua parte nobis.ยป
CLII. Archiepiscopo Eboracensi scribit de ecclesiis quisbusdam ecclesiae b. Petri Eboracensi concessis. Augustini Tarr. Opp. IV. 211, Boehmeri Corp. II. app. 304, Decr. Greg. L. III. t. 38. c. 20, (Mansi XXII. 342) . โ ยซSuggestum est auribus.ยป
CLIII. Archiepiscopo Eboracensi mandat, ne nobilem virum W. filium Godrici a R. clerico de Ponte fracto propter ecclesiam quamdam gravari sinat. Mansi XXII. 277, Augustini Tarr. Opp. IV. 279, Decr. Greg. L. V. t. 3. c. 12. โ ยซCum essent in.ยป
CLIV. Archiepiscopo Eboracensi scribit de ecclesia in villa H. (al. Nortona) aedificanda. Augustini Tarr. Opp. IV. 217, Decr. Greg. L. III. t. 48. c. 3. โ ยซAd audientiam nostram.ยป
[Col. 1333A] CLV. Archiepiscopo Eboracensi mandat, hortetur Nicolaum, archidiaconum de Bedeford, ne praebendam ecclesiae Bevianensis requirat. Mansi XXII. 382, (535), Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 243, Augustini Tarr. Opp. IV. 150. โ ยซRelatum est auribus.ยป
CLVI. Archiepiscopo Eboracensi scribit de ยซA. presbytero detinente fornicariam.ยป Mansi XXII. 350, Boehmeri Corp. II. app. 336, Augustini Tarr. Opp. IV. 143, Decr. Greg. L. III. t. 2. c. 5. โ ยซSuper eo, quod asseris.ยป
CLVII. Archiepiscopo Eboracensi scribit de matrimonio Willelmi. Mansi XXII. 287. Boehmeri Corp. II. app. 314, Augustini Tarr. Opp. IV. 233, Decr. Greg. L. IV. t. 2. c. 5. โ ยซAccessit ad praesentiam.ยป
CLVIII. Archiepiscopo Eboracensi mandat, ut A. presbyterum juramento quodam solvat. Augustini Tarr. Opp. IV. 366, Decr. Greg. L. I. t. 43. c. 2. โ ยซNon [Col. 1333B] sine multa.ยป
CLIX. Archiepiscopo Eboracensi respondet, non licere G., qui ยซad religionem fratrum Hospitalis Hierosolymitani transierit, ab eorum consortio separari.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 392. Mansi XXI. 1098. โ ยซAd audientiam apostolatus.ยป
CLX. Archiepiscopo Eboracensi et episcopo Coventriensi scribit, ut N. capellano archidiaconatus restituatur. Mansi XXII. 384, Boehmeri Corp. II. app. 270, Augustini Tarr. Opp. IV. 53, Decr. Greg. L. I. t. 29. c. 12. โ ยซEx parte N.ยป
CLXI. Archiepiscopo Eboracensi, (episcopo) Exoniensi et abbati de Herfort scribit de priore de Prigileven. incontinentiae accusato. Augustini Tarr. Opp. IV, 377, Mansi XXI. 1096. โ ยซQuoniam quidam pridem.
CLXII. Canonicis regularibus et monachis episcopatus Eboracensis praecipit, ut ยซsi quas portiones vel antiquos reditus clericorum sine consensu [Col. 1333C] (Rogeri) archiepiscopi minuerint, vel parochias diviserint, eas ad integritatem pristinam revocent.ยป Mansi XXII. 326, Boehmeri Corp. jur. can II. app. 249, Augustini Tarr. Opp. IV. 152, Decr. Greg. L. III. t. 5. c. 10. โ ยซAvaritiae, quae.ยป
CLXIII. Ababtibus, prioribus et clericis per archiepiscopatum Eboracensem constitutis praecipit, ne ยซex donatione laicorum, nisi auctoritas episcopi adsit, sibi ecclesias vendicent.ยป Addit de excommunicandis iis, qui ยซviolentas manus in clericos, canonicos, conversos injiciant.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 208, 343, Boehmeri Corp. II. app. 300, (Mansi XXII. 338, Decr. Greg. L. III. t. 38. c. 11, L. V. t. 39. c. 5) . ยซQuia pastoraliยป ยซCura pastoraliยป ยซCum pastoraliยป ยซNon dubium est.ยป
CLXIV. Praeposito et canonicis Eburdinensis (Ebredunensis?) ecclesiae nunciat, se eorum excommunicationem ab archiepiscopo prolatam rescidisse. Mansi XXII. 306, Boehmeri Corp. II. app. [Col. 1333D] 280, Augustini Tarr. Opp. IV. 101, Decr. Greg. L. II. t. 20. c. 16. โ ยซCum tu, fili.ยป
CLXV. Episcopo Eliensi mandat, judicet inter P. rectorem ecclesiae de Gestunens et Joannem de Fescam. Mansi XXII. 398, 399, Augustini Tarr. Opp. IV. 47, 384, Decr. Greg. L. I. t. 28. c. 2. โ ยซVeniens ad nos P.ยป ยซProvideas attentiusยป ยซCaeterum si memoratus.ยป
CLXVI. Ricardo, archidiacono Eliensi, concedit, ยซut, si aliqua ecclesia eum ad beneficium vel dignitatem quamlibet vocaverit, non obstante quia non sit de legitimo matrimonio natus, libere valeat ad beneficium vel dignitatem assumi.ยป Radulfi de Diceto Im. Hist. ap. Twysden H. A. Scr. I. 651. โ ยซAudito laudabili.ยป
CLXVII. Archidiacono Eliensi interdicit, ne ยซcuiquam sine licentia et mandato episcopi curam animarum committat.ยป Mansi XXII. 364, XXI. 1089, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 228, Augustini [Col. 1334A] Tarr. Opp. IV. 43, 155, Decr. Greg. L. I. t. 23, c. 4. โ ยซCum satis sit.ยป
CLXVIII. Episcopo Exoniensi scribit, ยซsanctorum patrum constitutioni contrarium esse, ut vir, uxore in saeculo remanente, aut uxor, viro non assumente religionis habitum, debeat ad religionem transireยป caet. Mansi XXII. 283, 284, Boehmeri Corp. II. app. 310, 311, Augustini Tarr. Opp. IV. 197, Decr. Greg. L. III. t. 32. c. 4. โ ยซCum sis praeditusยป ยซCum praeditus sisยป ยซSi quisquam, qui.ยป
CLXIX. Episcopo Exoniensi mandat de matrimonio cujusdam dissolvendo. Mansi XXII. 409. โ ยซEx praesentium latoris.ยป
CLXX. Episcopo Exoniensi mandat, cogat R. militem, ut filiam Edwini de Baseleher in matrimonium ducat. Mansi XXII. 410. โ ยซPervenit ad nos quod.ยป
CLXXI. Episcopo Exoniensi scribit de V. cujusdam [Col. 1334B] matrimonio. Mansi XXII. 409, Augustini Tarr. Opp. IV. 401, Decr. Greg. L. IV. t. 1. c. 15. โ ยซVeniens ad nos V. (al. W.).ยป
CLXXII. Episcopo Exoniensi scribit de iis, ยซqui in matrimonio contrahendo fidem dederint, commonendis, ut fidem praestitam observent.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 226, Boehmeri Corp. II. app. 324, Mansi XXII. 298, 444. โ ยซPraeterea hi, qui.ยป
CLXXIII. Episcopo Exoniensi respondet, ยซmulierem posse nubere infra tempus luctus sine infamia.ยป Mansi XXII. 311, Boehmeri Corp. II. app. 338, Augustini Tarr. Opp. IV. 270. โ ยซSuper illa veroยป ยซSuper illa quaestione.ยป
CLXXIV. Episcopo Exoniensi scribit de diaconis, qui matrimonia contraxerint. Mansi XXII. 351, Boehmeri Corp. II. app. 337, Augustini Tarr. Opp. IV. 243. โ ยซSignificatum est nobis.ยป
CLXXV. Episcopo Exoniensi scribit de ยซquodam litterato et nobili, qui cuidam mulieri nobili fidem [Col. 1334C] dederit de contrahendo matrimonio, nunc autem ad frugem melioris vitae suspiret convolare.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 401, Decr. Greg. L. IV. t. 1. c. 16. โ ยซCommissumยป ยซSignificavit nobis fraternitas.ยป
CLXXVI. Episcopo Exoniensi respondet, ยซqui prius cognoverit matrem sive sororem ejus quam postea duxerit in uxorem, eum esse monendum, ut uxorem laboret inducere ad continentiam observandam, ut, si illa continere voluerit, continentia simul observetur; si autem ad hoc induci non possit, et debitum reddat et de commisso poenitentiam agat.ยป Mansi XXII. 326, XXI. 1099, 1106, Baluzii Misc. III. 379, Augustini Tarr. Opp. IV. 405, Boehmeri Corp. II. app. 330. โ ยซSuper eo, quod.ยป
CLXXVII. Episcopo Exoniensi scribit haec: ยซnulli monachi Templarii se possunt privilegio apostolicae sedis tueri, quominus excommunicatos vitare debeant, et pro violenta manuum injectione in clericos [Col. 1334D] sicut excommunicati vitari.ยป Mansi XXII. 333, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 211, Augustini Tarr. Opp. IV. 344, Decr. Greg. L. V. t. 39. c. 8. โ ยซNulli autem monachi.ยป
CLXXVIII. Episcopo Exoniensi mandat, cogat archidiaconos, ut occupatas ecclesias dimittant. Mansi XXII. 364, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 229, Augustini Tarr. Opp. IV. 327, Decr. Greg. L. V. t. 31. c. 3. โ ยซAd aures nostras.ยป
CLXXIX. Episcopo Exoniensi mandat, cogat G., ut ecclesiam de Ferelegia (al. Ferleia) magistro W. restituat. Mansi XXII. 375, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 203, Augustini Tarr. Opp. IV. 286, Decr. Greg. L. V. t. 4. c. 4. โ ยซQuerelam magistri.ยป
CLXXX. Episcopo Exoniensi mandat, moneat Walterium, ut ยซcalicem argenteum et medietatem unius breviarii ecclesiae de Offetolon (al. Ofecolon, Ossecoleo),ยป quae pater ejus, sacerdos ejusdem ecclesiae, pignori obligaverit, recolligat et ecclesiae [Col. 1335A] restituat. Mansi XXII. 380, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 235, Augustini Tarr. Opp. IV. 167, Decr. Greg. L. III. t. 21. c. 3. โ ยซEx praesentium.ยป
CLXXXI. Episcopo Exoniensi scribit de ยซpresbytero in homicidii crimine lapso.ยป Mansi XXII. 369. โ ยซPresbyterum etiam istum.ยป
CLXXXII. Episcopo Exoniensi scribit de A. clerico ยซin sacerdotio genito ex incestu.ยป Mansi XXII. 411. โ ยซSuggestum est auribus.ยป
CLXXXIII. Episcopo Exoniensi suadet, ut sacerdotem quemdam ad abdicandum sacerdotium simoniace initum adducat. Baluzii Misc. III. 378, Mansi XXI. 1104, XXII. 392, Augustini Tarr. Opp. IV. 410, Decr. Greg. L. V. t. 3. c. 20. โ ยซEx tuae fraternitatis.ยป
CLXXXIV. Episcopo Exoniensi de appellationibus respondet. Mansi XXII. 303, Boehmeri Corp. II. app. 270, Augustini Tarr. Opp. IV. 59. โ ยซAd haec cum aliquis.ยป
[Col. 1335B] CLXXXV. Episcopo Exoniensi respondet de peregrinationis votis redimendis. Mansi XXII. 392, 425, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 258, Augustini Tarr. Opp. IV. 200, Decr. Greg. L. III. t. 34. c. 1. โ ยซDe peregrinationisยป ยซDe voto peregrinationis.ยป
CLXXXVI. Episcopo Exoniensi scribit de parochialibus ecclesiis reficiendis. Mansi XXII. 380, Augustini Tarr. Opp. IV. 217, Decr. Greg. L. III. t. 48. c. 4. โ ยซDe his, qui parochialesยป ยซDe iis autem, qui.ยป
CLXXXVII. Episcopo Exoniensi de lite inter P. et R. scribit. Mansi XXII. 388, (Boehmeri Corp. II. app. 334, Augustini Tarr. Opp. IV. 264, Decr. Greg. L. IV. t. 17. c. 6) . โ ยซMeminimus, nos fraternitatiยป (ยซTanta est visยป).
CLXXXVIII. Episcopo Exoniensi scribit de controversia W. clerici de Coelestin. et G. de Cal. Augustini Tarr. Opp. IV. 366, Decr. Greg. L. I. t. 43. [Col. 1335C] c. 3. โ ยซPervenit ad nos, quod.ยป
CLXXXIX. Episcopo Exoniensi (al. archiepiscopo Cantuariensi) respondet de iis, qui ยซexcommunicati sedem apostolicam visitent, et reticentes causas, pro quibus sint vinculo excommunicationis adstricti, de absolutione sua litteras deferant.ยป Mansi XXII. 384, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 264, Augustini Tarr. Opp. IV. 58, Decr. Greg. L. I. t. 31. c. 5. โ ยซEx parte tua nobis.
CXC. Episcopo Exoniensi (al. Dunelmensi, Veronensi) de appellationibus scribit. Mansi XXII. 316, Boehmeri Corp. II. app. 290, Augustini Tarr. Opp. IV. 127. โ ยซAppellationi autem.ยป
CXCI. Episcopo Exoniensi (al. Lexoviensi) scribit, ยซsi quis rei litigiosae confirmationem impetraverit apostolicae sedis, non minus judicem posse de causa cognoscere et eam fine debito terminare.ยป Mansi XXII. 409, Boehmeri Corp. II. app. 297, Augustini Tarr. Opp. IV. 138, Decr. Greg. L. II. t. 30. c. 1. โ ยซSi quis rei litigiosae.ยป
[Col. 1335D] CXCII. Episcopo Exoniensi (al. Senonensi) respondet, ยซsi scolares vel clerici infra puberes annos sese invicem aut unus alium percusserit, eos non esse ad apostolicam sedem mittendos.ยป Addit de monachis canonicis regularibus, ostiariis, officialibus. Mansi XXII. 334, 335, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 213, Augustini Tarr. Opp. IV. 341, 342, Decr. Greg. L. V. t. 39. c. 1, 2, 3, 4. โ ยซSuper eo vero, quodยป ยซMonachi vero etยป ยซSi vero aliquisยป ยซSi vero alicujusยป ยซOfficialis pro.ยป
CXCIII. Episcopo Exonexant (Exoniensi?) mandat, permittat A., parochiano suo, ut cum uxore adultera et venefica divortium faciat. Baluzii Misc. III. 380, Mansi XXI. 1017. โ ยซLitteris tuae.ยป
CXCIV. Exoniensi et Wigorniensi episcopis scribit de clerico, qui ยซde dono militis ecclesiam vendicet.ยป Mansi XXII. 416. โ ยซSi vobis constiterit.ยป
CXCV. Exoniensi et Wigorniensi episcopis mandat, ยซpriorem et monachos de Acra moneant, ut [Col. 1336A] Petro clerico ac fratri ejus decens et competens beneficium conferant et assignent.ยป Mansi XXII. 375, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 206, Augustini Tarr. Opp. IV. 63, Decr. Greg. L. I. t. 35, c. 4. โ ยซCum pridem Simon.ยป ยซCum jampridem.ยป
CXCVI. Exoniensi et Wigorniensi episcopis mandat, ut testes a Radul. clerico nominatos ad perhibendum testimonium compellant. Augustini Tarr. Opp. IV. 106, Boehmeri Corp. II. app. 284, Mansi XXI. 1085, XXII. 309. โ ยซTestes, quos.ยป
CXCVII. Exoniensi et Wigorniensi episcopis scribit de personis idoneis et discretis mittendis ad testes ยซvaletudinarios, et senio vel debilitate confectos aut paupertate deprehensos.ยป Boehmeri Corp. II. app. 283, Augustini Tarr. Opp. IV. 104, Decr. Greg. L. II. t. 20, c. 8. โ ยซSi qui testium.ยป
CXCVIII. Exoniensi et Wigorniensi episcopis de clericorum quorumdam causa scribit. Mansi XXII. 309, Boehmeri Corp. II. 282, Augustini Tarr. Opp. IV. [Col. 1336B] 103. โ ยซAd haec, quiaยป ยซAd hoc, quod.ยป
CXCIX. Exoniensi et Wigorniensi (al. Ryomensi et Wintoniensi) episcopis mandat, ut homines de Hortun (al. Ortana) ad solvendas decumas impellant. Mansi XXII. 282, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 249, Augustini Tarr. Opp. IV. 184, Decr. Greg. L. III. t. 30. c. 7. โ ยซCum homines de.ยป
CC. Episcopo Exoniensi et abbati S. Albani scribit de lite inter R. et W. Mansi XXII. 308, Boehmeri Corp. II. app. 281, Augustini Tarr. Opp. IV. 101, Decr. Greg. L. II. t. 20. c. 18. โ ยซInnotuit nobis R.ยป ยซIntimavit nobis R.ยป
CCI. Episcopo Exoniensi et decano Cicestrensi scribit de lite R. presbyteri de Curket et W. clerici de Cicestro. Mansi XXII. 319. โ ยซAd audientiam nostram.ยป
CCII. Episcopo Exoniensi et abbati Forden. scribit de causa nobilium virorum F. et R. de Ardenna. Augustini Tarr. Opp. IV. 262, Decr. Greg. L. I, [Col. 1336C] t. 29. c. 17, L. II. t. 14. c. 3, L. IV. t. 17. c. 4. โ ยซCausam, quae inter.ยป
CCIII. Episcopo Exoniensi et abbati de Reforden. scribit de causa canonicorum S. Trinitatis de Barlen. Augustini Tarr. Opp. IV. 370, Decr. Greg. L. II. t. 13. c. 9. โ ยซCum venisset ad nos.ยป
CCIV. Episcopo Exoniensi et decano Lincolniensi mandat, ut priorem de Gisebuir. a R(ogero), archiepiscopo Eboracensi, apostolicae sedis legato, excommunicatum in integrum restituant. Mansi XXII. 312, Augustini Tarr. Opp. IV. 121, Boehmeri Corp. II. app. 286, Decr. Greg. L. II. t. 1. c. 6, t. 28. c. 1. โ ยซDilecti filii nostri.ยป
CCV. Episcopo Firmano de nobilis cujusdam matrimonio respondet. Augustini Tarr. Opp. IV. 373, Decr. Greg. L. II. t. 20. c. 24. โ ยซIn litteris.ยป
CCVI. Episcopo Florentino mandat, ut ยซsi quando Lan. plebanus S. Pancratii de Lucrum in clericos vel laicos suos parochianos interdicti vel excommunicationis sententiam rationabiliter tulerit, [Col. 1336D] ipsam faciat observari.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 57, Mansi XX. 387, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 263, Decr. Greg. L. I. t. 31. c. 3. โ ยซCum ab ecclesiarum.ยป
CCVII. Abbati de Fontibus et M. vicario (al. magistro Vacario) scribit de W., fratre O. Andegavensis, parochiani Eboracensis ecclesiae, quem ยซW. de Romare capiens tamdiu in vinculis ferreis et carcere tenuerit, donec ipsum jurare coegerit, quod H. mulierem duceret in uxorem.ยป Mansi XXII. 290, Boehmeri Corp. II. app. 317, Augustini Tarr. Opp. IV. 246, Decr. Greg. L. IV. t. 7. c. 2. โ ยซSignificavit nobis O.ยป
CCVIII. Albertum, episcopum Frisingensem, gaudet ad sese venturum esse. Meichelbeck Hist. Fris. I. I. 362, Pez Thes. anecd. VI. I. 393. โ ยซAntiqua familiaritas.ยป
CCIX. Abbati S. Genovefae respondet de plectendo acolyto, qui rebaptizando fratri suo interfuerit. [Col. 1337A] Mansi XXII, 367, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 218, Augustini Tarr. Opp. IV. 300, Decr. Greg. L. V. t. 9. c. 2. โ ยซEx litterarum tuarumยป ยซEx tuarum litterarum.ยป
CCX. Priori et canonicis de Giseleburn adjudicat ecclesiam de Levintri, affectatam a G. praeposito ecclesiae Beverlacensis. Mansi XXII. 280, Boehmeri Corp. II. app. 278, Augustini Tarr. Opp. IV. 93, Decr. Greg. L. II. t. 15. c. 1. โ ยซConstitutis in praesentia.ยป
CCXI. Quibusdam scribit de lite canonicorum de Giseleburn et de Thurin. Mansi XXII. 280, Boehmeri Corp. II. app. 279, Augustini Tarr. Opp. IV. 94. โ ยซCausam, quae inter.ยป
CCXII. Patriarchae Gradensi scribit, ut misericordia utatur in V. presbyterum, qui ยซad pravitatum (al. privatum) locum, immundum spiritum invocaturus, accesserit.ยป Mansi XXII. 428, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 220. Augustini Tarr. Opp. [Col. 1337B] IV. 318, Decr. Greg. L. V. t. 21. c. 2. โ ยซEx tuarum litterarumยป ยซEx tuarum tenore.ยป
CCXIII. Episcopo Herefordensi respondet de ยซlaico uxorato, qui de licentia et permissione uxoris suae est ingressus monasterium, uxore manente in saeculari habitu.ยป Mansi XXII. 283, Boehmeri Corp. II. app. 311, Augustini Tarr. Opp. IV. 196, Decr. Greg. L. III. t. 32. c. 1. โ ยซPraeterea utrum laicusยป ยซPraeterea sciscitaris.ยป
CCXIV. Episcopo Herefordensi respondet de A., qui ยซquamdam puellam in cunabilis desponsavit, procedente vero tempore matrem puellae in uxorem accepit.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 232, Mansi XXII. 324, Boehmeri Corp. II. app. 328, Decr. Greg. L. IV. t. 2. c. 4. โ ยซLitteras fraternitatis tuaeยป ยซFraternitatis tuae litterasยป ยซLitteras tuae.ยป
CCXV. Episcopo Herefordensi scribit, ut ยซclericos inferiorum ordinum, qui in conjugio constituti, ecclesiastica beneficia ex concessione praedecessorum [Col. 1337C] suorum habuerint, quia ibi natio et barbarica gens et multitudo sit in causa, sub dissimulatione sustineat.ยป Mansi XXII. 349, Augustini Tarr. Opp. IV. 145, Boehmeri Corp. II. app. 335, Decr. Greg. L. III. t. 3. c. 2, โ ยซSane de clericis.ยป
CCXVI. Episcopo Herefordensi scribit, ยซin dedicationibus ecclesiarum extra jejunia quatuor temporum clericos ad sacros ordines non esse promovendos.ยป Addit, ยซlicitum esse, in dominicis diebus et aliis festivis diebus unum aut duos ad minores ordines promovere.ยป Mansi XXII. 372, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 240, Augustini Tarr. Opp. IV. 29, Decr. Greg. L. I. t. 11. c. 2. et 3. โ ยซSane super eoยป ยซDe hoc autem, quodยป ยซDe eo autem, quod.ยป
CCXVII. Episcopo Herefordensi scribit, ยซin ecclesiasticis personis et negotiis rigorem et districtionem juris non esse requirendum.ยป Mansi XXII, 279, Boehmeri Corp. II. app. 277, Augustini Tarr. Opp. IV. 91, Decr. Greg. L. II. t. 14. c. 1. โ ยซAd haec cum contingat.ยป
[Col. 1337D] CCXVIII. Episcopo Herefordensi respondet, ยซsi litterae suae ad eum directae formam expressam habuerint, et cognoverit, eas per suggestionem aut suppressionem veritatis cum tali forma impetratas fuisse, tunc non secundum formam in eis expressam, sed secundum rigorem justitiae procedat.ยป Mansi XXII. 301, Boehmeri Corp. jur. can. II. 268, Augustini Tarr. Opp. IV. 51. โ ยซIntelleximus ex.ยป
CCXIX. Episcopo Herefordensi commendat Wal., cui ecclesiam concedat. Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 260, Augustini Tarr. Opp. IV. 24 (Mansi XXI. 1083) . โ ยซDignum est et.ยป
CCXX Episcopo Herefordensi (al. Eliensi) respondet de sacerdotibus ante professionem ยซad priorem statum reversis.ยป Mansi XXII. 358, Boehmeri Corp. jur. can. II, app. 234, Augustini Tarr. Opp. IV. 195, Decr. Greg. L. III. t. 31. c. 9. โ ยซSuper eo, quod quaesitum.ยป
CCXXI. Episcopo Herefordensi (al. Wigorniensi) [Col. 1338A] respondet, ยซqui habitum religionis susceperint, si postmodum duxerint uxores, eos cogendos esse illas dimittere et ad ecclesiam redire.ยป Mansi XXII. 288, 358, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 235, Augustini Tarr. Opp. IV. 244, Decr. Greg. L. II. t 28. c. 9, L. IV. t. 6. c. 3. โ ยซMeminimus nos exยป ยซMeminimus ex parte.ยป
CCXXII. Episcopo Herefordensi et abbati de Evesham mandat, ut G. clerico ecclesiam B. Mariae ante portas Gloucestri restitui jubeant. Mansi XXII. 416, (Augustini Tarr. Opp. IV. 386) . โ ยซAd aures nostras.ยป
CCXXIII. Episcopo Herefordensi et abbati de Forde mandat, ut ecclesiam quandam Will. de Leicester adjudicent. Augustini Tarr. Opp. IV. 206, Boehmeri, Corp. II. app. 299, Decr. Greg. L. III. t. 38. c. 7, (Mansi XXII. 337) . โ ยซEx litteris.ยป
CCXXIV. Episcopo Herefordensi et abbati de Forde mandat judicent inter Adamum clericum et [Col. 1338B] H. militem. Augustini Tarr. Opp. IV. 103, Boehmeri Corp. II. app. 282, Mansi XXII. 310, Decr. Greg. L. II. t. 20. c. 7. โ ยซEx parte Adae.ยป
CCXXV. Episcopo Herefordensi et abbati de Forde (al. episcopo Exoniensi) de advocationibus ecclesiarum scribit. Mansi XXII. 336, Boehmeri Corp. II. app. 299, Augustini Tarr. Opp. IV. 206, Decr. Greg. L. III. t. 38. c. 6. โ ยซQuia clerici quidam.ยป
CCXXVI. Archidiacono Herefordensi interdicit, ne a clericis ยซpro ministerio ecclesiastico exercendo, sive pro vicariis assignandis, seu pro chrismate exigat pecuniam.ยป Augustini Tarr. Opp. IV, 410, Mansi XXI. 1099, Decr. Greg. L. V. t. 3. c. 21. โ ยซAd nostram noveris.ยป
CCXXVII. Episcopo Hermonien. (?) scribit de Aide filio decem annos nato, quo sagittante cum aliis pueris ยซquidam nepos ejusdem Aide sagitta percussus interierit.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 320, Decr. Greg. L. V. t. 23. c. 2. โ ยซDeferente [Col. 1338C] nobis Aideยป ยซReferente nobis II.ยป
CCXXVIII. Hipponensi et Salernitano episcopis (al. episcopo Spalensi) scribit de clericis qui matrimonia contraxerint. Mansi XXII. 349, Boehmeri Corp. II. app. 338, Augustini Tarr. Op. IV. 244. โ ยซSuper eo, quod asserisยป ยซSuper eo vero, quod.ยป
CCXXIX. Hospitalariis et Templariis interdicit, ยซne cum jus patronatus in ecclesiis parochialibus acquisierint, eis presbyteros nisi per episcopum instituant.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 209, Boehmeri Corp. II. ap. 301, (Mansi XXII. 339, Decr. Greg. L. III. t. 38. c. 13) . โ ยซCum saeculum.ยป
CCXXX. Archiepiscopos et episcopos hortatur, ut privilegia Hospitalariorum servent. Mansi XXII. 408, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 229, Augustini Tarr. Opp. IV. 330, Decr. Greg. L. V. t. 33. c. 4. โ ยซDilecti filii nostri.ยป
CCXXXI. Fratres Hospitalis Hierosolymitani hortatur, ne in episcopatu Herefordensi privilegia sua [Col. 1338D] migrent. Mansi XXII. 408, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 230, Augustini Tarr. Opp. IV. 331. โ ยซPervenit ad nos ex.ยป
CCXXXII. Archiepiscopo Januensi mandat videat ne ii, ยซqui piper seu cinnamum aut alias merces comparent, quae ultra quinque libras non valeant, promittant per publicum instrumentum, se eis, a quibus merces istas acceperint, sex libras statuto tempore soluturos.ยป Mansi XXII. 343, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 217, Augustini Tarr. Opp. IV. 315, Decr. Greg. L. V. t. 19, c. 6. โ ยซIn civitate tua.ยป
CCXXXIII. Episcopo Januensi scribit, ne ยซuni personae locum in pluribus ecclesiis concedat, neu in episcopatu suo inducat consuetudinem Gallicanae Ecclesiae, quae unum ad plura recipiat beneficia.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 384, Decr. Greg. L. III. t. 5. c. 15. โ ยซCum non ignores.ยป
CCXXXIV. โ Episcopo Januensi respondet de [Col. 1339A] B. canonico S. Mariae de vineis, qui ยซin quemdam subdiaconum manus injecerit violentas.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 345, Decr. Greg. L. V. t. 39 c. 10. โ ยซEx tenore litterarum.ยป
CCXXXV. Episcopo Januensi de appellationibus respondet. Augustini Tarr. Opp. IV. 379, Decr. Greg. L. II. t. 28 c. 30. โ ยซAd haec sicut.ยป
CCXXXVI. Episcopo Januensi respondet ยซde his, qui desponsant mulieres et, antequam eas ducant, vel cognoscant, accipiunt alias in uxoresยป caet. Mansi XXII. 443, 444, Boehmeri Corp. II. 326, Augustini Tarr. Opp. IV. 240, 227, 236, Decr. ยซGreg. L. II. t. 23. c. 11, l. IV. t. 2. c. 9, t. 4. c. 4. โ ยซTua fraternitasยป ยซIllud quoque nihilominusยป quoque nihilominusยป De illis autem, qui.ยป
CCXXXVII. Episcopo Januensi respondet de ยซparochianis ad purgationem cogendis.ยป Mansi XXII. 320, Augustini Tarr. Opp. IV. 57, 77, 335, Boehmeri Corp. II. app. 264, 292, Decr. Greg. L. V. t. 34. c. 6. โ ยซCum inter aliosยป ยซNos inter [Col. 1339B] aliosยป ยซIdeo inter aliosยป ยซEx parte tua nobisยป ยซUtrum veroยป (ยซNos in eminentiยป).
CCXXXVIII. Episcopo Januensi scribit, laicum, a clerico, ยซde rebus suis vel ecclesiae impetitum, super hoc ad forense judicium trahendum esse.ยป Boehmeri Corp. II. app 277. Augustini Tarr. Opp. IV. 83, Decr. Greg. L. II, t. 2. c. 5. โ ยซSi presbyter velยป ยซSi vero presbyter.ยป
CCXXXIX. Episcopo Januensi (al. Bononiensi) de extorquendo testimonio respondet. Augustini Tarr. Opp. IV. 106, Boehmeri Corp. II. app. 284, Mansi XXII. 306, Decr. Greg. L. II. t. 21. c. 3. โ ยซSuper eo vero, quodยป Super eo, quod certificari.ยป
CCXL. Cuidam mandat, cogat priorem de Insula, ut canonicorum. Eburgensium parochianum, quem in ecclesia sua sepelierit, iis restituat. Augustini Tarr. Opp. IV. 389, Decr. Greg. L. III. t. 28. c. 5. โ ยซEx parte canonicorum.ยป
CCXLI. G. priori et fratribus S. Joannis juxta [Col. 1339C] disciplinam b. m. Electi viventibus scribit, ne ยซuxoratus sine licentia propriae uxoris inter eos recipiatur.ยป Mansi XXII. 285, Boehmeri Corp. II. app. 313, Augustini Tarr. Opp. IV. 199, Decr. Greg. L. III. t. 32. c. 8. โ ยซUxoratus.
CCXLII. G. prioris et fratrum juxta disciplinam b. m . . . . . clerici viventium (al. Cruciatorum) regulam constituit. Mansi XXII. 374, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 232. Augustini Tarr. Opp. IV. 193. โ ยซAd petitionem vestram.ยป
CCXLIII. Judaeis ยซprotectionis suae clipeum indulget.ยป Statuit 1) ยซut nullus Christianus invitos et nolentes eos ad baptismum venire compellatยป; 2) ยซnullus Christianus eorum quemlibet sine judicio potestatis terrenae vel vulnerare vel occidere vel eis suas pecunias auferre praesumat, aut bonas, quas hactenus in ea, quam prius habitabant, regione habuerunt, consuetudines immutare, praesertim in festivitatum suarum celebratione quisquam [Col. 1339D] fustibus vel lapidibus eos nullatenus perturbetยป caet. 3) ยซut nemo Judaeorum coemeterium mutilare aut invadere audeat.ยป (Hoc decretum Clementi III. quoque ascribitur). Boehmeri Corp. II. app. 305, Mansi XXII. 355, Augustini Tarr. Opp. IV. 412. โ ยซSicut Judaeis.ยป
CCXLIV. Quosdam hortatur, 1) ut, ยซsi inter eos et quoscumque Christianos causa emerserit, ne pro illius provocatione ad saecularem curiam aut judicem unum attendere praesumant, et in qualibet causa Christiani, vel maxime clerici, nonnisi testimonium duorum vel trium virorum, qui sint probatae vitae et fidelis conversationis non admittant;ยป 2) ยซut omnibus Christianis interdicant, ne Judaeorum servitio assidue pro aliqua mercede se exponant, quin et obstetricibus et mulieribus eorum prohibere curent, ne infantes Judaeorum in domibus eorum nutrire praesumant;ยป ut ยซparochianis usuram accipere omnibus modis inhibeant.ยป Baluzii [Col. 1340A] Misc. III. 379, Augustini Tarr. Opp. IV. 367, 412, 316, Boehmeri Corp. II. app. 306, Decr. Greg. L. II. t. 20. c. 23, L. V. t. 6. c. 8, t. 19. c. 7, Mansi XXI. 1105, XXII. 356. โ ยซLicet universis.ยป ยซAd hoc praesentiumยป ยซPraeterea parochianis.ยป
CCXLV. Episcopo cuidam scribit, edicat, ยซut Judaei ostia vel fenestras in die parasceve apertas non habeant, sed eas per totum diem claudant; mancipia quoque Christiana nulla cum eis habitare permittat.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 290, Decr. Greg. L. V. t. 6. c. 4. โ ยซQuia super iis.ยป
CCXLVI. Episcopo cuidam mandat, ut Judaeos, qui parochias ecclesiarum emptionis sive conductionis aut etiam pignoris titulo detineant occupatas, ad eas dimittendas, requisito prius et habito consensu Henrici, illustris Anglorum regis, arctius compellat, prohibens omnibus fidelibus sub interminatione anathematis, ne quis Judaeis hominia vel fidelitates facere audeat, ac ne quis Christianorum alicujus Judaei mancipium efficiatur.ยป [Col. 1340B] Mansi XXII. 357, Boehmeri Corp. II. app. 306, 307. โ ยซNon sine multaยป ยซAd haec cum sacris.ยป
CCXLVII. Monachis S. Mariae de Laurentio praecipit, ut ecclesiae de Colingham decumas persolvant. Gilberti Foliot epist. ed. Giles II. 108, (Mansi XXII. 331, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 254, Augustini Tarr. Opp. IV. 190.) โ ยซAudivimus, quod decimasยป ยซSicut vobis jura.ยป
CCXLVIII. Abbati et fratribus S. Laurentii praecipit, ut G. clerico terram quamdam restituant. Augustini Tarr. Opp. IV. 316, Decr. Greg. L. V. t. 19. c. 8. โ ยซConquestus est nobis.ยป
CCXLIX. Cuidam scribit de I. priore S. Laurentii et simoniae et adulterii accusato. Augustini Tarr. Opp. IV. 375, Decr. Greg. L. II. t. 21 c. 4. โ ยซPervenit ad audientiam.ยป
CCL. Episcopo Lexoviensi (al. Brixiensi) de judicibus delegatis ac de ยซviolenta ejectioneยป respondet. Mansi XXII. 302, 361, Boehmeri Corp. II. app. [Col. 1340C] 269, 277, Augustini Tarr. Opp. IV. 51, 89, Decr. Greg. L. I. t. 29. c. 9, L. II. t. 13. c. 5 et 6. โ ยซIn litteris, quasยป ยซin litteris tuisยป ยซSuper illa quaestioneยป ยซItem cum aliquisยป ยซItem cum quisยป ยซCum quis dicit.ยป
CCLI. Episcopo Lexoviensi (al. Exoniensi) scribit de iis, qui sint ad personatum parochialis ecclesiae admittendi. Mansi XXII. 366, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 242, Augustini Tarr. Opp. IV. 32, Decr. Greg. L. I. t. 14. c. 5. โ ยซPraeterea licet ad.ยป
CCLII. Episcopo Lincolniensi scribit ยซde rectoribus ecclesiarum leprae macula infectis.ยป Mansi XXII. 395, Augustini Tarr. Opp. IV. 154. โ ยซSuper eo vero, quodยป ยซDe rectoribus.ยป
CCLIII. G. archidiacono Lincolniensi praecipit, ut R. presbyterum ยซin sacerdotio genitum, cujus pater in eadem ecclesia de Bileberi ministraverit,ยป removeat. Gilberti Foliot epist. ed. Giles II. 85, (Mansi XXII. 353, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 245, Augustini Tarr. Opp. IV, 33, Decr. Greg, L. I. t. 17. c. 2.) โ ยซAd praesentiam nostram.ยป
CCLIV. Decano et canonicis Lincolniensibus (al. Lemovicensibus) scribit, se Herberto subdiacono, ut assumeret uxorem, concessisse. Mansi XXII. 352, XXI. 1092, Boehmeri Corp. II. app. 337, Augustini Tarr. Opp. IV. 244. โ ยซCum institissetยป ยซCum adstitisset.ยป
CCLV. Decano Lincolniensi et abbati de Rivaus mandat, ut si ยซP. clericus nullo metu vel vi coactus sed spontanee ecclesiam abrenuntiaverit, ei super hoc perpetuum silentium imponant.ยป Boehmeri Corp. II. app. 275, Mansi XXII. 359, 404, Augustini Tarr. Opp. IV. 87, Decr. Greg. L. II. t. 13. c. 3. โ ยซAccepta conquestione.
CCLVI. Episcopo cuidam scribit de jure patronatus ecclesiarum quarumdam in Lincolniensi et Sarisberiensi dioecesibus sitarum. Augustini Tarr. Opp. IV. 209, Boehmeri Corp. II. app. 302, Decr. [Col. 1341A] Greg. L. III. t. 38. c. 14, (Mansi XXII. 340) . โ ยซEx insinuatione.ยป
CCLVII. Episcopo Lingonensi scribit de controversia R. presbyteri et G. Augustini Tarr. Opp. IV. 384, Decr. Greg. L. III. t. 4. c. 6. โ ยซConquerente nobis R.ยป
CCLVIII. G. Livonensi (al. F. Lenovensi, Linconen: An Lincolniensi?) episcopo scribit, de P., qui ยซfurtive diaconatus ordinem susceperat.ยป Mansi XXII. 368, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 223, Augustini Tarr. Opp. IV. 324, Decr. Greg. L. V. t. 30. c. 1. โ ยซVeniens ad nos P.ยป ยซVeniens praesentium latorยป ยซLator praesentium nobis.ยป
CCLIX. Episcopo Londinensi concedit, ยซsi pro debilitate vel aliqua gravi necessitate tractandis causis, quae ei ab apostolica sede committantur, interesse non potuerit, ut discretis et idoneis personis vices suas committat.ยป Mansi XXII. 299. Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 265, Augustini [Col. 1341B] Tarr. Opp. IV. 49, Decr. Greg. L. I. t. 29. c. 3. โ ยซSi pro debilitate.ยป
CCLX. Episcopo Londinensi de appellatione ad sedem apostolicam respondet. Augustini Tarr. Opp. IV. 48, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 265, (Mansi XXII. 298) . โ ยซCum tibi sit de.ยป
CCLXI. Episcopo Londinensi concedit, ut institutiones ab archidiaconis eo inconsulto factas rescindat. Mansi XXII. 364, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 228, Augustini Tarr. Opp. IV. 155. โ ยซAd aures nostras.ยป
CCLXII. Episcopo Londinensi scribit de clericis ยซfornicarias detinentibus.ยป Mansi XXII. 350, Boehmeri Corp. II. app. 336, Augustini Tarr. Opp. IV. 143, Decr. Greg. L. III. t. 2. c. 6. โ ยซSi autem clerici.ยป
CCLXIII. Episcopo Londinensi mandat, ut Stephanum, ยซsi contra compositionem, interpositione fidei firmatam, venerit, ab ecclesia non differat spoliare.ยป Mansi XXII. 348, XXI. 1085, Boehmeri [Col. 1341C] Corp. jur. can. II. app. 239, Augustini Tarr. Opp. IV. 113. โ ยซSi Stephanum.ยป
CCLXIV. Episcopo Londinensi scribit, ne uni plura beneficia ecclesiastica tribuat. Mansi XXII. 382, Boehmeri Corp. jur. can. II. 243, Augustini Tarr. Opp. IV, 150, Decr. Greg. L. III. t. 5. c. 6. โ ยซCum teneamur ex.ยป
CCLXV. Episcopo Londinensi mandat, ut W. presbytero ecclesiam de Novoburgo restituat. Mansi XXII. 353, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 246, Augustini Tarr. Opp. IV. 34, Decr. Greg. L. I. t. 17. c. 5. โ ยซVeniens ad praesentiam.ยป
CCLXVI. Episcopo Londinensi concedit, ut ยซsi ordinatio alicujus ecclesiae ad ejus institutionem spectet, et pro controversiis laicorum de jure patronatus differatur, in eadem ecclesia personam idoneam constituat.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 209, Boehmeri Corp. II. app. 301, (Mansi XXII. 339, Decr. Greg. L. III. t. 38. c. 12) . โ ยซSi vero aliquandoยป [Col. 1341D] ยซSi vero ordinatio.ยป
CCLXVII. Episcopo Londinensi mandat, ut monachorum de Nestun disciplinam corrigat. Mansi XXII. 375, Augustini Tarr. Opp. IV. 222, Decr. Greg. L. III. t. 50. c. 7. โ ยซRelatum est auribus.ยป
CCLXVIII. Episcopo Londinensi mandat, cogat monachos de Wardone (al. Warsiniae) ut terram quamdam T. Eschalero et matri ejus restituant. Mansi XXII. 346. Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 217, Augustini Tarr. Opp. IV. 315. โ ยซEx transmissa conquestione.ยป
CCLXIX. Londinensi et Wigorniensi episcopis mandat, inducant Hospitalarios de A., ut decumas quasdam ecclesiae magistri N. (al. Hen.) persolvant. Augustini Tarr. Opp. IV. 190, Boehmeri Corp II. app. 255. โ ยซDeferente magistroยป ยซReferente magistro.ยป
CCLXX. Londinensi et Wigorniensi episcopis mandat, judicent inter R. canonicum Lincolniensem [Col. 1342A] et W. Salvagium. Mansi XXII. 347, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 239, Augustini Tarr. Opp. IV. 113, Decr. Greg. L. II. t. 24. c. 10. โ ยซQuerelam R.ยป
CCLXXI. Londinensi et Wigorniensi episcopis mandat de disceptanda causa R. et F., ยซH(enrico) regi Anglorum possessionum judicium relinquens.ยป Mansi XXII. 389, Augustini Tarr. Opp. IV. 264, Decr. Greg. L. IV. t. 17. c. 7. โ ยซCausam, quae inter.ยป
CCLXXII. Priori et fratribus S Trinitatis Londinensis (al. Lundon., al. Lorido) concedit, ยซut liceat iis in causis ecclesiae suae testimonium ferre.ยป Mansi XXII. 309. Augustini Tarr. Opp. IV. 103. Boehmeri Corp. II. app. 282, Decr. Greg. L. II. t. 20. c. 16. โ ยซInsuper etiam auctoritate.ยป
CCLXXIII. Abbati et fratribus de Lorengio (al. Dolon.) suadet, ut cum abbate et fratribus de Ursitum (al. Nisyon) ยซsuper decimis, unde inter eos sit [Col. 1342B] controversia, pacifice conveniant.ยป Mansi XXII. 328, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 251, Augustini Tarr. Opp. IV. 185, Decr. Greg. L. III. t. 30. c. 9. โ ยซSuggestum est nobis.ยป
CCLXXIV. Episcopo Lucensi respondet, ยซpropinquos illius, quem pro manifestis excessibus, videlicet homicidio, incendio, violenta manuum injectione in clericos, violatione ecclesiarum et incestu, vinculo excommunicationis astrinxerit, monendos esse, ut satisfactionem exhibeant; quod si fecerint, illum in coemeterio posse sepeliri.ยป Mansi XXII. 391, 447, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 215, Augustini Tarr. Opp. IV. 313, Aguirre Conc. V. 96. โ ยซDe secunda vero.ยป
CCLXXV. Episcopo Lucensi respondet de vidua, quae quum ยซvelamen sumpsisset, postmodum anno elapso, cuidam nobili nupseritยป caet. Mansi XXII. 410, Boehmeri Corp. II. app. 325, Augustini Tarr. Opp. IV. 245, 307, Decr. Greg. L. IV. t. 6. c. 4, L. V. t. 12. c. 11. โ ยซSane consuluitยป Consuluit [Col. 1342C] nos tuaยป ยซConsuluit nos dilectioยป ยซDe caetero noveris.ยป
CCLXXVI. Episcopo Lucensi scribit de poenitentia clerici, qui ยซin quodam conflictu asserat se fuisse.ยป Mansi XXII. 369, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 223. Augustini Tarr. Opp. IV. 321, Decr. Greg. L. V. t. 25. c. 3. โ ยซPraesentium lator in.ยป
CCLXXVII. Archiepiscopo Lugdunensi (al. Lundensi) significat. se archiepiscopo Senonensi, apostolicae sedis legato, et episcopo Parisiensi mandasse, ut quemdam ad restituendam pecuniam ei ablatam cogerent. Augustini Tarr. Opp. IV. 163, Boehmeri Corp. II. app. 305, (Mansi XXII. 441, Decr. Greg. L. III. t. 16. c. 1) . โ ยซGravis illa et.ยป
CCLXXVIII. Archiepiscopo Lundon. (Lundensi) dissuadet consilium episcopatus abdicandi. Augustini Tarr. Opp. IV. 28, Boehmeri Corp. jur. can. [Col. 1342D] II. 259, (Decr. Greg. L. I, t. 9. c. 1) . โ ยซLitteras tuas nuper.ยป
CCLXXIX. Annoni et fratribus monasterii de Marmuloso significat, castrum Tiberiae Joanni et Petro et Leoni, filiis b. m. Cencii Frajapanis, a sese concessum esse. Borgia Ist. di Velletri p. 241. โ ยซCum ex injuncto.ยป
CCLXXX. Abbati et fratribus monasterii S. Michalis Marturensis significat, de eorum cum plebano et clericis S. Mariae controversia quid archipresbytero Volaterrano et abbati de Spongia mandaverit. Addit, Julium episcopum Florentinum ยซsibi intimasse, quaedam capitula privilegio iis nuper indulto esse inserta, quae obvia rationi videantur;ยป itaque remitti bullam jubet. Augustini Tarr. Opp. IV. 102, Boehmeri Corp. II. app. 282, Mansi XXII. 308, Decr. Greg. L. II. t. 20. c. 19. โ ยซCausam, quae vertitur.ยป
CCLXXXI. Episcopo Massiliensi respondet, ut [Col. 1343A] Judaeos ยซde terris, quas colant ad decimas persolvendas, vel ad possessiones penitus renunciandas compellat.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 192, Decr. Greg. L. III. t. 30. c. 16. โ ยซDe terris veroยป
CCLXXXII. Episcopo Massiliensi respondet de ยซhominibus parochiae unius ecclesiae, qui terras in alia parochia excolunt.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 391, Decr. Greg. L. III. t. 30. c. 18. โ ยซCum sint hominesยป
CCLXXXIII. Decano et capitulo Maurianensi praecipit. ut ยซsi contigerit eorum episcopum ante solutionem debitorum, quae pro utilitate ecclesiae contraxerit, ex hac luce migrare, de redditibus, qui spectent ad mensam ejus, eadem debita solvant.ยป Mansi XXII. 381, Decr. Greg. L. III. t. 23. c. 1. โ ยซAd hoc in.ยป
CCLXXXIV. Episcopo Mauritiano (an Maurianensi?) respondet, ยซmeliorem esse conditionem possidentis, quam quadragenalem praescriptionem.ยป [Col. 1343B] Augustini Tarr. Opp. IV. 118, Boehmeri Corp. II. app. 285. Decr. Greg. L. II. t. 26. c. 6. โ ยซAd aures nostras te.ยป.
CCLXXXV. Archiepiscopo Mediolanensi mandat, ne decimas quasdam adimi episcopo Vercellensi patiatur. Augustini Tarr. Opp. IV. 183. โ ยซQuerela venerabilis.ยป
CCLXXXVI. Ecclesiam Meldensem tuendam suscipit, et canonicorum possessiones confirmat (Fragmentum). Du Plessis Hist. de Meaux II. 66. โ ยซCum nobis sit.ยป
CCLXXXVII. Episcopo Meldensi significat, priorissam et conventum de Celonantia quaesiisse, num ยซjuvenis quidam, conversus earum. genitalibus destitutus, in presbyterum posset ordinari.ยป Mandat, cognoscat, utrum ยซab hostibus sectus fuerit,ยป an a medicis, an ยซipse sibi manum injecerit;ยป ยซpriores enimยป inquit ยซadmittunt canones, tertium velut homicidam statuunt puniendum.ยป Baluzii Misc. III. 374, Mansi XXI. 1102. โ ยซDilectae in.ยป
[Col. 1343C] CCLXXXVIII. Priori et praeposito Mortariensi mandat, judicent inter conjuges quosdam. Augustini Tarr. Opp. IV. 249, Decr. Greg. L. IV. t. 9. c. 2. โ ยซProposuit nobis mulier.ยป
CCLXXXIX. Canonicis Mutinensibus respondet, ยซsobolem ex secundis nuptiis susceptam consortio cognationis prioris viri in quarto gradu conjungi de jure non posse.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 255, Mansi XXI, 1092. โ ยซDilectus filius noster.ยป
CCXC. Abbatem et fratres de Neubothe hortatur, ut fratribus S. Crucis de praediis quibusdam decumas persolvant. Gilberti Foliot epist. ed. Giles II. 109, Mansi Decr. Greg. L. III. t. 30. c. 8. โ ยซDilecti filii nostri.ยป
CCXCI. Abbati de Neus scribit de excommunicatione quorumdam solvenda. Augustini Tarr. Opp. IV. 344, Mansi XXI. 1094. โ ยซSi forte post.ยป
CCXCII. Abbati de Nexibus (al. archiepiscopo Eboracensi) interdicit, ne absolvat eos, qui ยซin [Col. 1343D] monasterio ejus religionis habitum susceperint, et postmodum confiteantur, se tale commisisse delictum, quod ipso actu excommunicationis sententiam incurrerint.ยป Mansi XXII. 333, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 211, Augustini Tarr. Opp. IV. 343. โ ยซConsuluit nos tuae.ยป
CCXCIII. ยซNomenensi episcopo merยป significat, socium ejus voto itineris Hierosolymitani a sese liberatum esse. Boehmeri Corp. jur. can. II. 258. โ ยซBene audivimus.ยป
CCXCIV Episcopo Norwicensi scribit, ne ยซclericos in presbyteratu vel in aliis inferioribus ordinibus constitutos, in vicariis ecclesiarum alios substituere permittat ยซMansi XXII. 318, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 244, Augustini Tarr. Opp. IV. 48, Decr. Greg. L. I. t. 28. c. 4. โ ยซClericos autem vel ยซClericos in presbyteratu.ยป
CCXCV. Episcopo Norwicensi scribit contra clericorum de beneficiis collusionem. Mansi XXII. 378, [Col. 1344A] Boehmeri Corp. can. II. app. 209, Augustini Tarr. Opp. IV. 319, Decr. Greg. L. V. t. 22. c. 3. โ ยซAudivimus, in episcopatu.ยป
CCXCVI. Episcopo Norwicensi respondet removendos clericos esse, qui juraverint, se ยซmajorem pensionem soluturos nomine beneficii, praeter solitam pensionem.ยป Mansi XXII. 347, (Augustini Tarr. Opp. IV, 375, Decr. Greg. L. II. t. 24. c. 11) . โ ยซTua nos fraternitasยป ยซQuia tua nos.ยป
CCXCVII. Episcopo Norwicensi scribit haec: ยซSi sacerdos sciat, aliquem esse reum alicujus criminis, vel confessus fuerit, et emendare noluerit, nisi ordine judiciario quis probare possit, non debet eum nominatim redarguereยป caet. Mansi XXII. 447, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 264, Augustini Tarr. Opp. IV. 58, (Decr. Greg. L. I. t. 31. c. 2) . โ ยซSi sacerdos sciat.ยป
CCXCVIII. Episcopo Norwicensi respondet de clericis ab advocato praesentatis. Mansi XXII. 338, Augustini [Col. 1344B] Tarr. Opp. IV. 213. โ ยซCum advocatusยป ยซCum autem advocatus.ยป
CCXCIX. Episcopo Norwicensi de repraesentationibus personarum scribit. Boehmari Corp. II. app. 303, Augustini Tarr. Opp. IV. 211, (Mansi XXII. 341) . โ ยซCeterum si episcopi.ยป
CCC. Episcopo Norwicensi respondet de causis delegatis. Mansi XXII. 300, Boehmeri Corp. jur. can. II. 268, Augustini Tarr. Opp. IV. 50, Decr. Greg. L. I. t. 29. c. 7 et 8, L. III t. 38. c. 18. โ ยซSignificasti nobis perยป ยซSi quando veroยป ยซSi quando clericiยป ยซSi qui vero.ยป
CCCI. Episcopo Norwicensi respondet de puella, ยซinfra nubiles annos cuidam viro in uxorem tradita.ยป Mansi XXII. 288, Boehmeri Corp. II. app. 316, Augustini Tarr. Opp. IV. 234, Decr. Greg. L. IV. t. 2. c. 6. โ ยซContinebatur in litterisยป ยซContinebatur autem.ยป
CCCII. Episcopo Norwicensi scribit de lite Huberti et magistri N. Mansi XXII. 414, Augustini [Col. 1344C] Tarr. Opp. IV. 156, Decr. Greg. L. III. t. 10. c. 2. โ ยซContinebatur in litteris.ยป
CCCIII. Episcopo Norwicensi mandat, ut Hug. presbyterum jubeat vicariam ecclesiae de Buruvelle dimittere. Mansi XXII. 383, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 244, Augustini Tarr. Opp. IV. 47, Decr. Greg. L. I. t. 28. c. 1. โ ยซAd audientiam nostram.ยป
CCCIV. Episcopo Norwicensi et abbati de Evesham scribit de lite inter H. clericum et R. Mansi XXII. 293, (Augustini Tarr. Opp. IV. 120, Decr. Greg. L. II. t. 27. c. 6) . โ ยซScripsimus vobisยป ยซCum aliquibus.ยป
CCCV. Episcopo Norwicensi et T. Wi. archidiaconis scribit de matrimonio W. et A. viduae. Mansi XXII. 289, Boehmeri Corp. II. app. 317, Augustini Tarr. Opp. IV. 128, Decr. Greg. L. II. t. 27. c. 7. โ ยซLator praesentium W.ยป
CCCVI. I. apostolicae sedis legato scribit ยซde ecclesiis [Col. 1344D] censualibus episcopatus Novacen. (al. Novariensis).ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 417, Decr. Greg. L. V. t. 33. c. 8. โ ยซAccepimus litterasยป ยซRecepimus litteras.ยป
CCCVII. Episcopo Oscensi et priori S. Mariae Caesaraugustano scribit de M., muliere viri nobilis Ateoreliae, monacha facta. Augustini Tarr. Opp. IV. 68, Mansi XXII. 431, Decr. Greg. L. I. t. 40. c. 1. โ ยซRelatum est adยป ยซRelatum est auribusยป ยซPerlatum est ad.ยป
CCCVIII. Archiepiscopo Panormitano respondet, ยซnon posse in recipienda pecunia ad usuram dispensationem fieri, ut pauperes, qui in Saracenorum captivitate teneantur, per eamdem possint pecuniam liberari.ยป Mansi XXII. 343, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 215, Augustini Tarr. Opp. IV. 314, Decr. Greg. L. V. t. 19. c. 4. โ ยซSuper eo vero, quodยป ยซSuper eo, quod a.ยป
CCCIX. Archiepiscopo Panormitano respondet de [Col. 1345A] iis, ยซqui praestito juramento promittunt, se aliquas mulieres ducturos, et postea eis incognitis, dimittunt terram,ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 223, Mansi XXII. 289, Boehmeri Corp. II. app. p. 317, Decr. Greg. L. IV. t. 1. c. 5, t. 5. c. 3. โ ยซDe illis autem.ยป
CCCX. Archiepiscopo Panormitano respondet de puniendis Saracenis, qui pueros rapiunt et iis abuti praesumunt. Addit de eo, qui ยซuxorem fratris sui cognovit.ยป Mansi XXII. 445, 446, Boehmeri Corp. II. app. 331, Augustini Tarr. Opp. IV. 311, 405, Decr. Greg. L. IV. t. 12. c. 3, L. V. t. 17 c. 4. โ ยซIn archiepiscopatuยป ยซDe illo autem, qui.ยป
CCCXI. Archiepiscopo Panormitano scribit, ne ecclesias patiatur a clericis ยซsine authoritate et conscientia sua in manibus advocatorum resignari.ยป Mansi XXII. 342. โ ยซInsinuatum est auribus.ยป
CCCXII. Archiepiscopo Panormitano (al. episcopo Vigiliensi) respondet, ยซclericos saeculares de mobilibus vel immobilibus rebus, quas consideratione [Col. 1345B] ecclesiae perceperint, nullum posse facere testamentum.ยป Mansi XXII. 380, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 236, Augustini Tarr. Opp. IV. 174. Decr. Greg. L. III. t. 26. c. 9. โ ยซQuia nos tua duxit.ยป
CCCXIII. Consulibus Papiae interdicit, ne ยซde decimis vel de ecclesiasticis negotiis se intromittant.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 77, Mansi XXII. 1084. โ ยซRelatum est auribus.ยป
CCCXIV. Episcopo Parisiensi scribit, ยซmaritis etiam ex sola suspicione uxores accusare permissum esse.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 309. โ ยซMaritis etiam.ยป
CCCXV. Episcopo Parisiensi, et abbati S. Remigii, ac decano Meldensi mandat ut ecclesiam de Alde jubeant R. restitui. Augustini Tarr. Opp. IV. 370. ยซConquestus est nobis.ยป
CCCXVI. Episcopo Parisiensi, et abbati S. Remigii, ac decano Meldensi mandat, ut inter fratres Arcemarenses eorumque abbatem judicium faciant. Boehmeri Corp. II. app. 275, Augustini Tarr. Opp. [Col. 1345C] IV. 87, Mansi XXII. 359. โ ยซFratres Arcemarenses.ยป
CCCXVII. Simoni, archidiacono Parisiensi, interdicit, ne ยซpro intronizatione abbatisยป a fratribus ecclesiae S. Victoris pecuniam exigat. Duchesne H. Fr. Scr. IV. 569; Martรจne Coll. VI. 248, Bouquet Rec. XV, 913, Mansi XXI. 973. โ ยซCum sis vir.ยป
CCCXVIII. Episcopo Parmensi de matrimonio quodam respondet. Augustini Tarr. Opp. IV. 266, Decr. Greg. L. IV. t. 18. c. 1. โ ยซRelatum nobis est.ยป
CCCXIX. Episcopo Patavino respondet de excommunicati cujusdam matrimonio. Augustini Tarr. Opp. IV. 79, Decr. Greg. L. II. t. 1. c. 7. โ ยซIntelleximus ex.ยป
CCCXX. Episcopo Patavino respondet de muliere, quae ยซa proprio viri sui fratre se desponsari permiserit.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 259, Boehmeri [Col. 1345D] Corp. H. app. 325, Decr. Greg. L. IV. t. 16. c. 1. โ ยซLitterae, quas.ยป
CCCXXI. Episcopo Pictaviensi de P. matrimonio respondet. Mansi XXII. 325, Boehmeri Corp. II. app. 329, Augustini Tarr. Opp. IV. 253, Decr. Greg. L. IV. t. 13. c. 2. โ ยซVeniens ad nos P.ยป
CCCXXII. Episcopo Pictaviensi mandat, cogat G., ut secundum jusjurandum datum puellam quamdam in matrimonium ducat. Mansi XXII. 294 Boehmeri Corp. II. app. 321, Augustini Tarr. Opp. IV. 225, Decr. Greg. L. IV. t. 1. c. 10. โ ยซEx litteris venerabilis.ยป
CCCXXIII. Archiepiscopo Pisano respondet de eo, qui invita uxore monasterium ingressus sit. Mansi XXII. 283, Boehmeri Corp. II. app. 310, Augustini Tarr. Opp. IV. 197, Decr. Greg. L. III. t. 32. c. 3. โ ยซQuidam intravit.ยป
CCCXXIV. Ricardum Gentilem, nobilem virum, ab infestando monasterio Piscariensi dehortatur. [Col. 1346A] Chron. Casaur. ap. Muratori B. Ital. sacr. II. II. 905. โ ยซSuper prudentia.ยป
CCCXXV. Episcopo Placentino respondet ยซde usurariorum filiis, qui eis in crimine usurarum defunctis succedunt.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 316, Decr. Greg. L. V. t. 19. c. 9. โ ยซTua nos duxit.ยป
CCCXXVI. Episcopo Placentino respondet de ยซnovis testibus super quaestione judicata.ยป Mansi XXII. 307, Boehmeri Corp. II, app. 281, Augustini Tarr. Opp. IV. 101, Decr. Greg. L. II. t. 20. c. 17. โ ยซUt autem haecยป ยซFraternitatis tuae nos.ยป
CCCXXVII. Presbyteros Pontii et Asilii jubet quarta feria proximae hebdomadis ad sese venire, ut in causa episcopi Praenestini et abbatis Sublacensis testimonium dicant. Augustini Tarr. Opp. IV. 105, Boehmeri Corp. II. app. 283, Mansi XXII. 305, Decr. Greg. L. II. t. 21. c. 2. โ ยซCum super causa.ยป
[Col. 1346B] CCCXXVIII. Fratribus ecclesiae Ramensis praecipit, ut ยซde terris, quas in decimatione thesaurarii Senonensis (al. Sevensis) propriis manibus non excolant decimas usurpare nullatenus praesumant.ยป Mansi XXII. 328. Boehmeri Corp jur. can. II. app. 251, Augustini Tarr. Opp. IV. 186, Decr. Greg. L. III. t. 30. c. 11. โ ยซLicet de benignitate.ยป
CCCXXIX. Abbati Ramesiensi et archidiacono Eliensi mandat, ut inter monachos Croylandenses et canonicos Lincolnienses judicium faciant. Mansi XXII. 402, Boehmeri Corp. II. app. 277, Augustini Tarr. Opp. IV. 91, Decr. Greg. L. II. t. 14. c. 2. โ ยซEx litteris vestris.ยป
CCCXXX. Archiepiscopo Ravennati mandat, ut discordiam monialium S. Margaretae componat. Mansi XXII. 400, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 260, Augustini Tarr. Opp. IV. 23, (Decr. Greg. L. I. t. 6. c. 8) . โ ยซCausam, quae inter.ยป
CCCXXXI. Archiepiscopo Ravennati respondet de recusationibus ac de causa H. et Balduini nepotis. [Col. 1346C] Augustini Tarr. Opp. IV. 127, Boehmeri Corp. II. app. 290, Mansi XXII. 316. โ ยซConsuluit nos fraternitasยป ยซConsuluit nos tua.ยป
CCCXXXII. Archiepiscopo Ravennati (al. Remensi) respondet de appellatione abbatis S. Apollinaris. Augustini Tarr. Opp. IV. 130, 122, (Mansi XXII. 312, Boehmeri Corp. II. app. 292, 286, Decr. Greg. L. II. t. 28. c. 2. โ ยซInter caetera quodยป (ยซSuper eo, quod abbasยป).
CCCXXXIII. G. archiepiscopum Ravennatem hortatur, ne ยซde caetero moveatur neque turbetur, si ei durum vel asperum scripserit.ยป Boehmeri Corp. II. app. 288, Augustini Tarr. Opp. IV. 14, Decr. Greg. L. I. t. 3. c. 5. โ ยซSi quando tuaeยป ยซSi quando aliqua.ยป
CCCXXXIV. Archiepiscopo Remensi (al. episcopo Andrensi) respondet de eo, qui ยซuxori suae nunquam carnale debitum reddidit vel reddere potuit.ยป Boehmeri Corp. II. app. 321, Mansi XXII. 293, Augustini [Col. 1346D] Tarr. Opp IV. 257. โ ยซSuper eo vero, quod.ยป
CCCXXXV. Archiepiscopo Remensi (al. Episcopo Andrensi) respondet de diacono, ยซqui in sabbato sancto alium diaconum vulneraverit et mulierem uxoris nomine acceperitยป caet. Mansi XXII. 351, 371, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 226, 337, Augustini Tarr. Opp. IV. 243, 191, Decr. Greg. L. III. t. 30. c. 14, L. IV. t. 6. c. 1. โ ยซDe diaconoยป ยซParochianos vero.ยป
CCCXXXVI. Archiepiscopo Remensi mandat, cogat comitem Clarimontis, ut quod susceperit Hierosolymam eundi votum exsequatur. Augustini Tarr. Opp. IV. 395, Mansi XXI. 1098. โ ยซAd audientiam nostram.ยป
CCCXXXVII. Archiepiscopo Remensi mandat, cogat comitem de Dampetra, ut. I. presbytero ablatas decumas restituat. Mansi XXII. 377. โ ยซQuerelam I. presbyteri.ยป
[Col. 1347A] CCCXXXVIII. Archiepiscopo Remensi significat, controversiam Macularensis (al. Martinensis, Marciensis) et Formolensis (al. Formosolensis) ecclesiarum quomodo dijudicaverit. Augustini Tarr. Opp IV. 118, Boehmeri Corp. II. 285, Mansi XXII. 396. โ ยซControversiam, quae inter.ยป
CCCXXXIX. F. decano et magistro M. Remensi mandat, cogant monachos S. Vincentii Lugdonen., ยซut omnia cujusdam mulieris et filii Randulfi Canis et beneficia, quae occasione sepulturae ipsorum receperint, fratribus S. Martini restituant.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 389, Decr. Greg. L. III. t. 28. c. 6. โ ยซCum liberum sit.ยป
CCCXL. Fulconi decano et magistro R. canonico Remensi mandat, judicent inter P. civem Remensem et A. presbyterum, excommunicatione solutum. Baluzii Misc. III. 382, Mansi XXI. 1095, 1108, Augustini Tarr. Opp. IV. 375. โ ยซCum causam, quae.ยป
[Col. 1347B] CCCXLI. Abbati Remestrensi et archidiacono Exoniensi mandat, ut judicent inter V. et R. clericos, de ecclesia quadam litigantes. Mansi XXII. 415 (Augustini Tarr. Opp. IV. 385) . โ ยซVeniens ad apostolicae.ยป
CCCXLII. (Abbati de Rivesham et decano et archidiacono Lincolniensi) scribit de lite canonicorum de Giseburne et R. clerici. Augustini Tarr. Opp. IV. 211, Boehmeri Corp. II. app. 303 (Mansi XXII. 342) . โ ยซDilecti filii nostri.ยป
CCCXLIII. Archiepiscopo Rothomagensi respondet de juvene a Nicolao Sagantino nutrito. Mansi XXII. 307, Boehmeri Corp. II. app. 333, Augustini Tarr. Opp. IV. 262, Decr. Greg. L. IV. t. 17. c. 3. โ ยซTransmissae nobis.ยป
CCCXLIV. Archiepiscopo Rothomagensi et abbati Geomar (al. episcopo Dulmensi) scribit de appellationibus captiosis. Mansi XXII 421, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 209, Augustini Tarr. Opp. IV. 70 [Col. 1347C] et 126, Decr. Greg. L. I. t. 42. c. 1. โ ยซEx quorumdam certa.ยป
CCCXLV. Archiepiscopo Salernitano, ยซutrum si inter virum et mulierem legitimus consensus intervenerit de praesenti, carnali copula non secuta, liceat mulieri alii nubereยป quaerenti, respondet. Mansi XXI. 288, 283, Boehmeri Corp. II. app. 315, 310, Augustini Tarr. Opp. IV. 238, 197, Decr. Greg. L. IV. t. 4. c. 3, L. III. t. 32. c. 2. โ ยซLicet praeter solitumยป ยซVerum post consensum.ยป
CCCXLVI. Archiepiscopo Salernitano scribit, ยซut si qui clerici fratribus Hospitalis cum licentia sui praelati sponte ac gratis per annum vel triennium servire decernunt, nequaquam impediantur.ยป Mansi XXII. 384. โ ยซMandamus ut si.ยป
CCCXLVII. Archiepiscopo Salernitano (al. Salonitano) scribit, ยซde quarta decimae et oblationis defunctorum clericum ab impetitione episcopi quadragenaria temporis praescriptione se posse tueri.ยป [Col. 1347D] Augustini Tarr. Opp. IV. 117, Boehmeri Corp. II. app. 284, Mansi XXII. 395, Decr. Greg. L. II. t. 26. c. 4. โ ยซDe quarta vero.ยป
CCCXLVIII. Archiepiscopo Salernitano (al. archipresbytero Salonitano) scribit de feneratoribus plectendis. Mansi XXII. 344, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 216, Augustini Tarr. Opp. IV. 314, Decr. Greg. L. V. t: 19. c. 5. โ ยซCum tu, sicut.ยป
CCCXLIX. Archiepiscopo Salernitano (al. Salonitano) scribit, ยซlaicos in accusationem vel testimonium contra clericum in criminalibus non esse admittendos,ยป caet. Mansi XXII. 306, Boehmeri Corp. II. app. 280, Augustini Tarr. Opp. IV. 100, 274, Decr. Greg. L. II. t. 20. c. 14 et 15. โ ยซDe caetero laicosยป ยซin causis ecclesiasticis.ยป
CCCL. Archiepiscopo Salernitano respondet de ยซclericis coram judice saeculari convictis de crimine,ยป de duello a clerico sponte oblato, de presbytero Campaniae qui ยซin duello partem digiti amiserit,ยป [Col. 1348A] de presbytero qui puerum interemerit. Mansi XXII. 367, 368, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 221, 222, Augustini Tarr. Opp. IV. 40, 78, 308, 305, Decr. Greg. L. I. t. 20. c. 1, L. II. t. 1. c. 4, L. V. t. 12. c. 7, t. 14. c. 1. โ ยซAt si clericiยป ยซEt si clericiยป ยซPorro si clericusยป ยซDe presbyteroยป ยซPresbyterum autem.ยป
CCCLI. Archiepiscopo Salernitano scribit de clericis, ยซqui in domibus suis publice detinent concubinas.ยป Mansi XXII. 348, Boehmeri Corp. II. app. 334, Augustini Tarr. Opp. IV. 142, Decr. Greg. L. III. t. 2 c. 3. โ ยซClericos autem in.ยป
CCCLII. Archiepiscopo Salernitano de compaternitate scribit. Mansi XXII. 387, 388, Boehmeri Corp. II. app. 332, Augustini Tarr. Opp. IV. 250, 251, Decr. Greg. L. IV. t. 11. c. 1 et 2. โ ยซUtrum autemยป ยซSi vir vel mulier.ยป
CCCLIII. Archiepiscopo Salzburgensi mandat, ut H. et C. et eorum filios cogat ad restituendum [Col. 1348B] monasterio S. Quirini (Tegernseensi) praedium, in loco Salinarum positum. Pez Thes. anecd. VI. I. 396. โ ยซEx questione.ยป
CCCLIV. Santonensi et Cabilonensi episcopis mandat, cogant R. quondam abbatem Trevorensem (al. Tremensem.) et monachos quosdam, ut quod praestiterint juramentum adimpleant. Mansi XXII. 347, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 239, Augustini Tarr. Opp. IV. 112, Decr. Greg. L. II. t. 24. c. 9. โ ยซEx rescriptoยป ยซEx scripto.ยป
CCCLV. Canonicis, fratribus et monachis in episcopatu Sarensi ecclesias habentibus praecipit, ne ecclesias, ยซrectoribus decedentibus, auctoritate propria occupent aut etiam clericos in eis ponant.ยป Mansi XXII. 414. โ ยซEx transmissa nobis.ยป
CCCLVI. Sarensi et Exoniensi episcopis scribit de I., sacerdotis filio, removendo. Mansi XXII. 354. โ ยซSuggestum est nobis.ยป
[Col. 1348C] CCCLVII. Decano et capitulo Sarisberiensi scribit de praebenda Britfordensi Hugoni Buvet tributa a Jocelino episcopo. Theineri disqu. crit. 430 (Mansi XXII. 366). โ ยซCum Hugo.ยป
CCCLVIII. Archiepiscopo Senonensi mandat, ut milites quosdam ab episcopo Trecensi excommunicatos absolvat. Mansi XXII. 412, Augustini Tarr. Opp. IV. 367, Decr. Greg. L. II. t. 2. c. 6. โ ยซEx transmissa nobisยป
CCCLIX. Archiepiscopo Senonensi (al. Eboracensi) de appellationibus respondet. Mansi XXII. 314, 315, Boehmeri Corp. II. app. 288, 289, Augustini Tarr. Opp. IV. 11, 125, Decr. Greg. L. I. t. 3. c. 1. โ ยซSicut Romana Ecclesiaยป ยซSuper eo vero, quodยป ยซSuper eo, quod.ยป
CCCLX. Archiepiscopo Senonensi respondet de judice delegato. Mansi XXII. 300, Boehmeri Corp. jur. can. II. 266, Augustini Tarr. Opp. IV. 49, Decr. Greg. L. I. t. 29. c. 5. โ ยซPraeterea super.ยป
[Col. 1348D] CCCLXI. Archiepiscopo Senonensi (al. Exenensi) respondet, ยซnon esse tutum quemlibet contra juramentum suum venire, nisi tale sit illud, quod observatum vergat in interitum salutis aeternae.ยป Mansi XXII. 346, Boehmeri Corp. jur. can. II. 237, Augustini Tarr. Opp. IV. 111, Decr. Greg. L. II. t. 24. c. 8. โ ยซSi vero aliquis.ยป
CCCLXII. Archiepiscopo Senonensi scribit, ยซsi qui vir et mulier pari consensu contraxerint matrimonium, et vir, ea cognita, alteram duxerit, eum cogendum esse, secundam dimittere et ad primam redire.ยป Mansi XXII. 291, Boehmeri Corp. II. app. 320, Augustini Tarr. Opp. IV. 240. โ ยซPorro si qui.ยป
CCCLXIII. Archiepiscopo Spalatino (al. Spoletano) de digamis aliisque de rebus respondet. Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 225, Mansi XXI. 1092, (Augustini Tarr. Opp. IV. 41, 254, ubi haec fragmenta Lucio III tribuuntur) . โ ยซSuper eo, quod aยป ยซVerum super eoยป ยซDe simoniace.ยป
CCCLXIV. Episcopo Spalensi respondet de iis, ยซqui in sanitate vel infirmitate cum bonis suis ad religiosa loca se transtulerint.ยป Mansi XXII. 421 (ubi haec epistola Lucio III. ascribitur), Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 255, Decr. Greg. L. III. t. 28. c. 4. โ ยซDe his, qui in.ยป
CCCLXV. Episcopo Spalensi respondet de eo, qui ยซquamdam mulierem pollutione illicita cognoverit, et sororem ejus matrimonio postmodum copulaverit.ยป Boehmeri Corp. II. app. 330. โ ยซContinebatur in litteris.ยป
CCCLXVI. Abbati de Stanfort et priori de Esibili mandat, ut inter monachos majoris monasterii et ecclesiam S. Mariae de Martinon. judicium faciant. Augustini Tarr. Opp. IV. 364, Decr. Greg. L. I. t. 36. c. 8. โ ยซVeniens ad apostolicae.ยป
CCCLXVII. Abbati de Stradeford (al. Staforde, [Col. 1349B] Castro-Foro) et priori de Cesebi (al. Helesby, Esebi) mandat, judicent inter W. et A. clericos. Mansi XXII. 376, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 207, Augustini Tarr. Opp. IV. 66, Decr. Greg. L. I. t. 36. c. 4. โ ยซConstitutus in praesentiaยป ยซConstitutus in nostra.ยป
CCCLXVIII. Strigoniensi et Colocensi archiepiscopis scribit, ยซconjugatum ad monasterium converti desiderantem non esse suscipiendum, nisi uxor ejus similiter convertaturยป caet. Mansi XXII. 284, Boehmeri Corp. II. app. 312, Augustini Tarr. Opp. IV. 198, Decr. Greg. L. III. t. 32. c. 5 et 6. โ ยซConjugatusยป ยซSane si conjugati.ยป
CCCLXIX. Episcopo Syracusano scribit de controversia abbatis Caesarien. monasterii S. Petri et Urbani abbatis monasterii S. Luciae. Augustini Tarr. Opp. IV. 377. โ ยซQuia indicante abbate.ยป
CCCLXX. Archiepiscopo Tarraconensi respondet de testibus, ยซquibus ab adversa parte crimina opponantur.ยป Mansi XXII. 305, Boehmeri Corp. II. [Col. 1349C] app. 280, Augustini Tarr. Opp. IV. 100, Decr. Greg. L. II. t. 20. c. 13. โ ยซSuper eo quod.ยป
CCCLXXI. Archiepiscopo Tarraconensi scribit, canonici Pampilunenses quum questi essent, ยซquod dux (rex?) Navarrorum eos bonis suis spoliasset,ยป se causam ei commisisse terminandam. ยซVerumยป inquit ยซquoniam nobis tacuerunt, quod fuit ad sedem apostolicam appellatum, inhibemus, ne in executione negotii aliqua ratione procedas.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 354, Decr. Greg. L. II. t. 28. c. 35. โ ยซAccepta conquestione.ยป
CCCLXXII. Archiepiscopo Terdon. (?) de agendis diebus festis respondet. Augustini Tarr. Opp. IV. 369, Decr. Greg. L. II. t. 9. c. 2. โ ยซQuoniam in parte.ยป
CCCLXXIII. Archiepiscopo Toletano mandat, ut archidiaconum et clericum, qui a Bernardo, quondam episcopo Ceromensi (al. Exoniensi; an Segoviensi?), praemia simoniace acceperint, removeat; [Col. 1349D] regemque et principes, ut pecuniam ab eodem episcopo acceptam ecclesiae restituant, hortetur. Mansi XXII. 277, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 199, Augustini Tarr. Opp. IV. 279, Decr. Greg. L. V. t. 3. c. 11, Aguirre Conc. V. 96. โ ยซDe hoc, quod rex.ยป
CCCLXXIV. Archiepiscopo Toletano mandat, ut qui interdicti et excommunicati sacra procuraverint, eos, ยซsi quadraginta solummodo vel paucioresยป sint, munere sacerdotali in perpetuum privet; ยซsi vero multitudinem magnam in hoc peccasse cognoverit, eos, quos magis causam esse delicti constiterit, perpetua depositione condemnet, et alios ab officio ad tempus suspendat, et omnibus poenitentiam injungat.ยป Mansi XXII. 446, Augustini Tarr. Opp. IV. 323, Decr. Greg. L. V. t. 27. c. 4, Aguirre Conc. V. 96. โ ยซLatores praesentium.ยป
CCCLXXV. Archiepiscopo Toletano de appellationibus respondet. Mansi XXII. 315, Boehmeri Corp. [Col. 1350A] II. app. 289, Augustini Tarr. Opp. IV. 127, Decr. Greg. L. II. t. 28. c. 14. โ ยซConsuluit nos tuaยป ยซConsuluit nos fraternitas.ยป
CCCLXXVI. Archiepiscopo Toletano et ejus suffraganeis mandat, hortentur ยซlaicos minorum villarum, quae Aldeae vocentur, ut ecclesiis, in quibus missas audiant et baptismum et caetera ecclesiastica frequentius sacramenta percipiant, decimas ex integro persolvant.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 191. โ ยซVota, quae ad.ยป
CCCLXXVII. Episcopo Tolosano (al. Toletano) respondet de clericis, qui ยซpost renunciationem factam a praedecessore ejus ordines susceperint.ยป Mansi XXII. 370, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 226, Augustini Tarr. Opp. IV. 30, Decr. Greg. L. I. t. 13. c. 1. โ ยซRequisivit a nobis.ยป
CCCLXXVIII. Episcopo Tornacensi mandat, interdicat, ne quis ยซecclesias suae dioecesis absque consensu suo intrare audeat, aut detinere, aut se [Col. 1350B] dimittere inconsulto.ยป Decr. Greg. L. I. t. 9. c. 4. โ ยซAdmonetยป ยซUniversis personis.ยป
CCCLXXIX. Episcopo Trecensi (al. Tarraconensi) de decimis respondet. Mansi XXII. 328, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 251, Augustini Tarr. Opp. IV. 186, Decr. Greg. L. III. t. 30. c. 10. โ ยซEx parte fraternitatisยป ยซEx parte tuaeยป ยซEx parte tua.ยป
CCCLXXX. Episcopo Cretensi (Trecensi) de militis cujusdam divortio respondet. Mansi XXII. 290, Boehmeri Corp. II. app. 318. Augustini Tarr. Opp. IV. 268, Decr. Greg. L. IV. t. 19. c. 4. โ ยซSignificasti nobis, quod.ยป
CCCLXXXI. Archiepiscopo Triburiens. (?) et ejus suffraganeis scribit, ยซquod regio eorum non multum frugibus abundet et mare, in quo populus majorem habere consueverit sustentationem, sterilius solito effectum fuerit, liceat parochianis eorum diebus dominicis et aliis festis, praeterquam in majoribus [Col. 1350C] anni solemnitatibus, si alleccia terrae se inclinaverint, eorum captioni congruenter intendere.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 369, Decr. Greg. L. II. t. 9, c. 3, L. V. t. 38, c. 6. โ ยซLicet tam veteris.ยป
CCCLXXXII. Abbati et fratribus Trium Fontium respondet de monacho, ยซqui, cum esset in saeculo, quinque solidos pro ordinatione dederit.ยป Mansi XXII, 367, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 219. โ ยซConsuluit nos tua (vestra).ยป
CCCLXXXIII. Episcopo Tullensi respondet de P., qui ยซsponsam patris sui carnali commistione corrupit.ยป Mansi XXII. 324, Boehmeri Corp. II. app. 329. โ ยซPraesentium lator P.ยป
CCCLXXXIV. Archiepiscopo Turonensi respondet, ยซnec spurios nec servos debere ordinari.ยป Mansi XXII. 371, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 246, Augustini Tarr. Opp. IV. 39, Decr. Greg. L. I. t. 18. c. 5 โ ยซConsuluit nos tua.ยป
[Col. 1350D] CCCLXXXV. Episcopo Verulano scribit, ne abbatem S. Nicolai de Ceperano ad recipiendum P. Rubeum cogat. Augustini Tarr. Opp. IV. 29, Decr. Greg. L. I. t. 9. c. 3. โ ยซEx transmissa relatione.ยป
CCCLXXXVI. Episcopo Verulano de prohibendis nuptiis quibusdam scribit. Augustini Tarr. Opp. IV. 256. โ ยซQuia nobis significatum.ยป
CCCLXXXVII. Episcopo Vigiliensi quaerenti, ยซutrum feminae clausae, impotentes misceri maribus, matrimonium contrahere et si contraxerint debeat rescindi,ยป respondet. ยซRomanam Ecclesiam consuesse in consimilibus judicare, ut quae non possint haberi tanquam uxores, habeantur tanquam sorores.ยป Baluzii Misc. III. 376, Mansi XXI. 1104, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 339 (Decr. Greg. L. IV. t. 15. c. 4). โ ยซConsultationi tuae.ยป
CCCLXXXVIII. Episcopo Vigiliensi respondet, eum ยซnihil pro ecclesiarum consecratione posse vel debere praeter procurationem exigereยป Mansi [Col. 1351A] XXII. 275, Boehmeri Corp. jur. can. III. app. p. 199, Augustini Tarr. Opp. IV. 278, Decr. Greg. L. V. t. 3. c. 10. โ ยซCum sit sanctaยป ยซCum sit Romana.ยป
CCCLXXXIX. Episcopo Vigiliensi scribit, ยซvirum vel mulierem, ad bigamiam transeuntem, non debere a presbytero benedici, quia benedictio iterari non debeat.ยป Mansi XXII. 311, Boehmeri Corp. II. app. 338, Augustini Tarr. Opp. IV. 270 (Decr. Greg. L. IV. t. 21. c. 3). โ ยซVir autem.ยป
CCCXC. Episcopo Vigiliensi scribit, de ยซpuella infra duodecim annos desponsata,ยป etc. Mansi XXII. 286, 293, Boehmeri Corp. II. app. 314, 320, Augustini Tarr. Opp. IV. 236, 224, Decr. Greg. L. IV. t. 1. c. 8. โ ยซSi vero puellamยป ยซSi puella infraยป ยซSponsam autemยป ยซSponsam alterius.ยป
CCCXCI. Episcopo Vigiliensi scribit, ยซdebitores ad solvendas usuras cogi non debere, nisi eas juramento solvere teneantur.ยป Mansi XXII. 344, Boehmeri [Col. 1351B] Corp. jur. can. II. app. 237, Augustini Tarr. Opp. IV. 110, Decr. Greg. L. II. t. 24. c. 6. โ ยซDebitores autem.ยป
CCCXCII. Archipresbytero Volaterrano et abbati de Spongia scribit de controversia fratrum monasterii Maturiensis et plebani clericorumque. Mansi XXII. 323, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 271, Augustini Tarr. Opp. IV. 84, Decr. Greg. L. II. t. 4. c. 1. โ ยซEx litteris vestris.ยป
CCCXCIII. Plebano et clericis Maturiensibus scribit de eorum cum monachis lite. Mansi XXII. 323, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 271, Augustini Tarr. Opp. IV. 85. โ ยซMiramur plurimum.ยป
CCCXCIV. Decano et praecentori et capitulo Wellensi scribit de praebenda magistro E. tribuenda. Augustini Tarr. Opp. IV. 205, Mansi XXI. 1090. โ ยซEx diligenti relatione.ยป
CCCXCV. Episcopo Wigorniensi scribit, ยซsimplices sacerdotes vel clericos non posse ecclesias, [Col. 1351C] quibus praesint, auctoritate sua post decessum suum censuales efficere.ยป Mansi XXII. 377, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 208, Augustini Tarr. Opp. IV. 216, Decr. Greg. L. III. t. 39. c. 8. โ ยซPraeterea illi, qui.ยป
CCCXCVI. Episcopo Wigorniensi scribit de iis, qui ยซmatrem vel sororem vel filiam uxoris suae carnaliter cognoverint.ยป Mansi XXII. 324, Boehmeri Corp. II. app. 328, Augustini Tarr. Opp. IV. 269. โ ยซSi aliquis parochianorumยป ยซSi quis parochianorum.ยป
CCCXCVII. Episcopum Wigorniensem laudat, quod ยซin causa quadam procedere distulerit, quoniam filum fuisset fractum, quo bulla sua dependebat.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 107, Mansi XXII. 401, Boehmeri Corp. II. app. 297. โ ยซSolliciteยป ยซSicut ex litteris.ยป
CCCXCVIII. Episcopo Wigorniensi mandat, ut quae abbas S. Eadmundi R. latori epistolae ademerit, restituat. Augustini Tarr. Opp. IV. 19, Mansi XXII. [Col. 1351D] 361, Decr. Greg. L. I. t. 46. c. 2. โ ยซAbbas S. Eadmundi.ยป
CCCXCIX. Episcopo Wigorniensi concedit, ut ยซterras, quae de silvis exstirpatae, sint arabiles factae, iis hereditario jure concedat, a quibus ipsas suo vel parentum labore constiterit fuisse exstirpatas.ยป Mansi XXII. 380, Augustini Tarr. Opp. IV. 161, Decr. Greg. L. III. t. 13. c. 7. โ ยซIllas vero terras.ยป
CD. Episcopo Wigorniensi de ยซduorum compatrum filiis post compaternitatem genitisยป respondet. Augustini Tarr. Opp. IV. 251, Decr. Greg. L. IV. t. 11. c. 3. โ ยซSuper eo, quod.ยป
CDI. Episcopo Wigorniensi scribit de causa R. clerici. Augustini Tarr. Opp. IV. 386, Mansi XXII. 394. โ ยซEx transmissa conquestione.ยป
CDII. Episcopo Wigorniensi mandat, removeat C. presbyterum, qui ยซpublice concubinam teneat ac sicut laicus tabernas frequentare non erubescat.ยป [Col. 1352A] Mansi XXI. 1088, XXII. 352. Boehmeri Corp. II app. 338, Augustini Tarr. Opp. IV. 144. โ ยซEx parte prioris.ยป
CDIII. Episcopo Wigorniensi respondet de Wilielmo, ยซqui licet fidem dedisset, quod mulierem quamdam duceret in uxorem, ipse sibi aliam copulare praesumpserit.ยป Mansi XXII. 286, Boehmeri Corp. II. app. 314. Augustini Tarr. Opp. IV, 223. โ ยซConsuluit nos tua.ยป
CDIV. Episcopo Wigorniensi scribit de causa magistri V. de Flamevil. Mansi XXII. 417. โ ยซVeniens ad apostolicae.ยป
CDV. Episcopo Wigorniensi respondet de donationibus per abbates factis. Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 235, Augustini Tarr. Opp. IV. 16, 171, 242. Mansi XXII. 380, Decr. Greg. L. III. t. 24. c. 3, L. IV. t. 5. c. 3. โ ยซCaeterum si abbatemยป ยซVerum cum alicui.ยป
CDVI. Episcopo Wigorniensi mandat, cogat R. [Col. 1352B] presbyterum, ut ecclesiam S. Mariae de Wicun Miloni clerico tribuat. Mansi XXII. 352, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 245, Augustini Tarr. Opp. IV. 33, Decr. Greg. L. I. t. 17. c. 4. โ ยซConquerente nobis.ยป
CDVII. Episcopo Wigorniensi praescribit, ne ยซfilios sacerdotum in paternis ecclesiis ministrare patiatur.ยป Mansi XXII. 353, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 245, Augustini Tarr. Opp. IV. 33, Decr. Greg. L. I. t. 17. c. 3. โ ยซPraesentium tibiยป ยซPraesentium etiamยป ยซPraesentium auctoritate.ยป
CDVIII. Episcopo Wigorniensi respondet de appellatione post citationem facta, de ยซsententia post appellationem supersedenda,ยป de ยซappellationibus pro causis minimis factis.ยป Mansi XXII. 314, Boehmeri Corp. II. app. 288, Augustini Tarr. Opp. IV. 124, 125, Decr. Greg. L. II. t. 28. c. 9, 10, 11. โ ยซMeminimusยป ยซCaeterum cum aliquamยป ยซSuper eo, quodยป ยซDe appellationibus.ยป
[Col. 1352C] CDIX. Episcopo Wigorniensi respondet ยซde monachis, qui vicarios ecclesiarum parochialium gravant.ยป Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 255, Augustini Tarr. Opp. IV. 153, Mansi XXII. 297, Decr. Greg. L. III. t. 5. c. 12. โ ยซDe monachis autem.ยป
CDX. Episcopo Wigorniensi scribit, si H. ยซspoliatus renunciaverit ecclesiae, ne contra eum testes alterius partis de juramento et renunciatione spontanea facta admittat.ยป Boehmeri Corp. II. app. 274, Mansi XXII. 359, Augustini Tarr. Opp. IV. 86, Decr. Greg. L. II. t. 13. c. 2. โ ยซSollicite cures et.ยป
CDXI. Episcopo Wigorniensi respondet, ยซscripta authentica, si testes inscripti decesserint, nisi forte per manum publicam fuerint facta, aut sigillum authenticum habuerint, non videri sibi alicujus firmitatis robur habere.ยป Mansi XXII. 305, Boehmeri Corp. II. app. 280, Augustini Tarr. Opp. IV. 106, Decr. Greg. L. II. t. 22. c. 2. โ ยซScripta vero authentica.ยป
[Col. 1352D] CDXII. Episcopo Wigorniensi et abbati S. Albani scribit de W., ยซqui violenter ecclesiam de N. ingressus, defunctus sitยป. Mansi XXII. 361 (Augustini Tarr. Opp. IV. 367, Decr. Greg. L. II. t. 1. c. 11. โ ยป Quia W. quiยป ยซQuia V. quiยป.
CDXIII. Episcopo Wigorniensi (al. Wintoniensi) mandat, ut priorem et fratres de Lauch (al. Lauth) tueatur. Mansi XXII. 337, Boehmeri Corp. II. app. 297, Augustini Tarr. Opp. IV. 207, Decr. Greg. L. III. t. 38. c. 9. โ ยซQuerimoniam priorisยป.
CDXIV. Wigorniensi et Conventriensi episcopis respondet de controversia inter magistrum A. de Hide. et R. de Altaripa, ac de litteris quibusdam falsitatis non arguendis. Baluzii Misc. III. 373, Mansi XXII. 1101. โ ยซEx literis quas.ยป
CDXV. Episcopo Wirgoniensi el R(icardo) archidiacono Eliensi scribit de controversia T. clerici regis Scottorum et H. personae ecclesiae de Sandeta [Col. 1353A] (al Sandala, Sandeia). Mansi XXII. 360, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 276, Augustini Tarr. Opp. IV, 87, Decr. Greg. L. II. t. 13. c. 4. โ ยซAudita querela.ยป
CDXVI. Wigorniensi et Herefordiensi episcopis mandat, judicent inter W. presbyterum de Tritona (al. Certonia, Cretona) et monachos de Bueria (al. Bineria, Breveria). Mansi XXII. 330, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. app. 253, Augustini Tarr. Opp. IV. 188, Decr. Greg. L. III. t. 30. c. 3. โ ยซEx multiplici.ยป
CDXVII. Episcopo Wigorniensi et priori de Luciwreden scribit de capella Streitonensi G. clerico restituenda. Mansi XXII. 355, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 247, Augustini Tarr. Opp. IV. 36, Decr. Greg. L. I. t. 17. c. 8. โ ยซConstitutus in praesentia.ยป
CDXVIII. Wigorniensi et Norwicensi episcopis mandat de plectendo sacerdote, ยซqui litteras suas [Col. 1353B] falsaverit.ยป Mansi XXII. 367, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 220, Augustini Tarr. Opp. IV. 318. โ ยซDe sacerdote veroยป ยซDe sacerdote, quiยป โ ยซAd haec de sacerdote.ยป
CDXIX. Gregorio (?), episcopo Tridentino, mandat, ut abbatem et monachos Sancti R. cogat ad restituendam pecuniam, a Fr. presbytero ยซpro monachatuยป exactam, abbatemque ยซcum majoribus personis monasterii pro tantae pravitatis excessu ab officio sacerdotali suspendat.ยป Baluzii Misc. III. 378, Mansi XXI. 1104, Augustini Tarr. Opp. IV. 410, Decr. Greg. L. V. t. 3. c. 19. โ ยซVeniens ad nos.ยป
CDXX. Magistrum M. abbatem de Vad. Forden. voto quodam solvit. Augustini Tarr. Opp. IV. 395, Decr. Greg. L. III. t. 34. c. 3. โ ยซLitteraturam tuam.ยป
CDXXI. Episcopo Wintoniensi respondet, ยซad usurarum solutionem nullum Christianum esse cogendum, [Col. 1353C] nisi juramento vel fide eas solvere teneatur.ยป Mansi XXII. 344. โ ยซSuper eo, quod nos.ยป
CDXXII. Episcopo Wintoniensi de appellationibus scribit. Mansi XXI. 1086, XXII. 447, 321, Boehmeri Corp. II. app. 293, Augustini Tarr. Opp. IV. 131, 132, Decr. Greg. L. I. t. 28. c. 22. โ ยซPraeterea qui adยป โ ยซSuper eo vero, quodยป โ ยซSuper eo, quod a.ยป
CDXXIII. Episcopo Wintoniensi scribit, ยซdefuncta sponsa intacta, ejus sororem a sponso libere duci in uxorem.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 223, Mansi XXII. 410. โ ยซNon sunt una.ยป
CDXXIV. Episcopo Wintoniensi sic scribit: ยซsi laicus, episcopo inconsulto, ecclesiam non vacantem concedit alicui religiosae domui, postea, cum vacaverit, ad praesentationem ejusdem laici aliquis clericus ibi fuerit per episcopum institutus, prior concessio secundam institutionem non potest impedire.ยป [Col. 1353D] Mansi XXII. 337, Boehmeri Corp. II. app. 299, Augustini Tarr. Opp. IV. 207, Decr. Greg. L. III. t. 38. c. 8. โ ยซIllud praetereundum.ยป
CDXXV. Episcopo Wintoniensi mandat, cogat eos, ยซqui sortem suam de fructibus pignorum vel alium de deductis expensis perceperint, ut pignora restituant.ยป Mansi XXII. 345, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 216, Augustini Tarr. Opp. IV. 315. โ ยซNihilominus.ยป
CDXXVI. Episcopo Wintoniensi scribit de portione ab ecclesiae persona vicario tributa. Mansi XXII. 398, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 244, Augustini Tarr. Opp. IV. 48, Decr. Greg. L. I. t. 28. c. 3. โ ยซAd haec siยป โ ยซSi persona.ยป
CDXXVII. Episcopo Wintoniensi respondet de judicibus delegatis. Mansi XXII. 300, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 266, 267, Augustini Tarr. Opp. IV. 50, 13, Decr. Greg. L. I. t. 3. c. 3, t. 29. c. 6. โ ยซQuamvis simus multiplicitateยป โ ยซCaeterum siยป โ ยซSententiam a.ยป
[Col. 1354A] CDXXVIII. Episcopo Wintoniensi respondet de teste crimine accusato. Mansi XXII. 306, Boehmeri Corp. II. app. 280, Augustini Tarr. Opp. IV. 100, 105. โ ยซPorro si aliquisยป โ ยซQuemlibet autem ad.ยป
CDXXIX. Episcopo Wintoniensi (al. Londinensi) mandat, ยซprohibeat attentius, ne in parochia sua pro licentia docendi ab aliquo aliquid exigatur, aut etiam promittatur.ยป Mansi XXII. 279, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 203, Augustini Tarr. Opp. IV. 287, Decr. Greg. L. V. t. 5. c. 2. โ ยซProhibeas attentius.ยป
CDXXX. Episcopo Wintoniensi (al. Wigornensi) mandat, ut ยซtam comites quam barones nec non et milites et omnes alios de parochia suaยป ad solvendas decumas cogat. Mansi XXII. 282, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 248, Augustini Tarr. Opp. IV. 183, Decr. Greg. L. III. t. 30. c. 6. โ ยซNuntios et litteras.ยป
CDXXXI. Episcopo Vomicensi (Wormatiensi?) [Col. 1354B] mandat, ut W., duarum feminarum sponsum, si ยซpost fidem praestitam primam cognoverit, cum ea faciat remanere.ยป Baluzii Misc. III. 380, Mansi XXI. 1107. โ ยซRediens ad nos.ยป
CDXXXII. Episcopum Zamorensem, qui ab Hyacintho diacono cardinali (S. Mariae) in Cosmedin, olim legato sedis apostolicae, vocatus ad concilium non venerit, et excommunicatus consecrationem acceperit, hortatur, ut sui purgandi causa vel ipse ad sese veniat, vel nuntios mittat. Mansi XXII. 320, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 293, Augustini Tarr. Opp. IV. 130, Aguirre Conc. V. 97. Decr. Greg. L. II. t. 28 c. 19. โ ยซCum parati essemus.ยป
CDXXXIII. Ad Marci cardinalis quaestiones quasdam respondet. Augustini Tarr. Opp. IV. 373, Decr. Greg. L. II. t. 20. c. 22. โ ยซSuper eo, quod a.ยป
[Col. 1354C] CDXXXIV. Episcopo cuidam de appellationibus scribit. Augustini Tarr. Opp. IV. 379, Mansi XXI. 1097. โ ยซSuper eo, quod a.ยป
CDXXXV. Episcopo cuidam mandat, ut parochiano cuidam, cujus uxor cum illius consobrino et ante et post matrimonium stuprum fecerit, ad secundas nuptias transeundi licentiam concedat, ยซnisi cum praedicta muliere, postquam eam cum suo consobrino peccasse cognoverit, commisisse comprobetur incestum.ยป Baluzii Misc. III. 376, Mansi XXI. 1099, 1104, Augustini Tarr. Opp. IV. 408. โ ยซAd aures nostras.ยป
CDXXXVI. Episcopo quidam mandat, ut I. mulieri, ยซcui velit, nubendi licentiam tribuat.ยป Mansi XXII. 285, Boehmeri Corp. II. app. 313, Augustini Tarr. Opp. IV. 245, Decr. Greg. L. IV. t. 6. c. 5. โ ยซVeniens ad nostramยป โ ยซVeniens ad praesentiam.ยป
CDXXXVII. Episcopo cuidam de Petri parochiani [Col. 1354D] ejus matrimonio respondet. Augustini Tarr. Opp. IV. 375, Decr. Greg. L. II. t. 23. c. 12. โ ยซLitteris tuae fraternitatis.ยป
CDXXXVIII. Episcopo cuidam mandat, interdicat R., ne neptae suae ยซsuper haereditate molestiam inferat.ยป Mansi XXII. 389, Boehmeri Corp. II. app. 332, Augustini Tarr. Opp. IV. 261, Decr. Greg. L. IV. t. 17. c. 1. โ ยซConquestus est nobis.ยป
CDXXXIX. Episcopo cuidam mandat, ut inter I. et W. de ecclesia quadam litigantes judicium faciat. Mansi XXII. 382, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 244, Augustini Tarr. Opp. IV. 150, Decr. Greg. L. III. t. 5. c. 7. โ ยซDeferente.ยป โ ยซReferente nobis.ยป
CDXL. Episcopo cuidam scribit de controversia magistri Alani de Cardeia et R. de Alta-Ripa. Augustini Tarr. Opp. IV. 374. โ ยซEx litteris, quas.ยป
CDXLI. Universis abbatibus concedit, ยซsi episcopi quid contra libertatem ordinis exigant, ut [Col. 1355A] denegent, quod petatur.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 416, Decr. Greg. L. V. t. 31. c. 5. โ ยซSane si episcopi.ยป
CDXLII. Abbati cuidam scribit de iis, qui violentas manus in fratres ejus injecerint, adhortandis, ut Romam adeant. Mansi XXII. 333, Bochmeri Corp. jur. can. II. app. 211, Augustini Tarr. Opp. IV. 343, Decr. Greg. L. V. t. 39. c. 7. โ ยซPorro si aliqui.ยป
CDXLIII. Archidiaconis et decanis praecipit, ne ยซpersonas ecclesiarum indebitis exactionibus ac procurationibus de caetero graventยป. Mansi XXII. 276, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 205. โ ยซAd nostram noveritis.ยป
CDXLIV. Archidiaconis quibusdam de vitanda Simonia scribit. Augustini Tarr. Opp IV. 281, (Mansi XXII. 275, Decr. Greg. L. III. t. 39. c. 12). โ ยซEa, quae deยป โ ยซCum autem collectasยป โ ยซNihilominus et.ยป
[Col. 1355B] CDXLV. ยซAbbati et conventui majoris ecclesiae monasterii et H. eorum clericoยป asserit capellam de Herdelei. Mansi XXII. 412, (Boehmeri Corp. II. app. 271, Augustini Tarr. Opp. IV. 53). โ ยซJampridem sicutยป โ ยซ(Quoniam abbasยป).
CDXLVI. Breare Ricardum a G. Cant. archidiaconi hominio et fidelitate solvit. Augustini Tarr. Opp. IV. 282, Decr. Greg. L. V. t. 3. c. 17. โ ยซEx diligenti tua.ยป
CDXLVII. Cuidam de jure patronatus respondet. Augustini Tarr. Opp. IV. 398, (Decr. Greg. L. III. t. 38. c. 25). โ ยซNobis fuit.ยป
CDXLVIII. Cuidam de transactionibus respondet. Augustini Tarr. Opp. IV. 364, Decr. Greg. L. I. t. 36. c. 7. โ ยซSuper eo, quod quaesivisti.ยป
CDXLIX. Cuidam respondet ยซde iis, qui cum aliqua de causa in episcopatu suo non possint nuptialem benedictionem accipere, ad alios episcopatus furtive se transferant, conjugia ibidem clandestina [Col. 1355C] contrahentes.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 403, Mansi XXI. 1099. โ ยซConsuluit nos tua.ยป
CDL. Cuidam respondet de ยซquodam 15 annorum vel eo amplius, qui quamdam 13 annorum duxerit in uxorem.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 406, Decr. Greg. L. IV. t. 15. c. 3. โ ยซEx litteris tuis accepimus.ยป
CDLI. Cuidam scribit de capellano, ยซqui benedictionem cum secunda celebraveritยป, ad sedem apostolicam mittendo. Augustini Tarr. Opp. IV. 409, Decr. Greg. L. IV t. 21. c. 1. โ ยซCapellanum nihilominus.ยป
CDLII. Cuidam interdicit, ne ยซin eos, qui ab eo terras vel possessiones alias teneant in feudum, licet super feudis illis coram eo stare justitiae sint parati, sine judicio excommunicationis seu interdicti sententiam feriri permittat.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 78, Decr. Greg. L. II. t. 1. c. 5. โ ยซCaeterum quia quandoque.ยป
CDLIII. Cuidam concedit, ne clericis ejus, ยซdonec [Col. 1355D] in servitio ejus fuerint, quidquam subtrahatur.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 149, Decr. Greg. L. III. t. 4. c. 7. โ ยซDe caetero, quia.ยป
CDLIV. Cuidam scribit, ยซadversus ecclesias minorem praescriptionem, quam 40 annorum, a Romana Ecclesia non admittiยป Augustini Tarr. Opp. IV. 376, Decr. Greg. L. II. t. 26. c. 8. ยซIllud autem te.ยป
CDLV. Cuidam mandat, ut clericis quibusdam restitui reditum ablatum jubeat. Augustini Tarr. Opp. IV. 389, Mansi XXI. 1097. ยซAd audientiam apostolatus.ยป
CDLVI. Quemdam judicem constituit inter magistrum R. et magistrum Husdricum, sub quo ille ยซBlesis scholas rexerit.ยป Mansi XXII. 278. โ ยซDilectus filius noster.ยป
CDLVII. Quibusdam praecipit, ne sequantur consuetudinem hanc: ยซut cum aliquis intentionem suam fundaverit instrumentis aut testibus introductis, [Col. 1356A] ei sacramentum nihilominus deferatur.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 372, Decr. Greg. L. II. t. 19. c. 2. โ ยซSicut consuetudo.ยป
CDLVIII. Quibusdam concedit, ut ยซsi hospitale absque oratorio fecerint, liberum sit iis, absque conscientia episcopi, in cujus parochia fuerit, ipsam domum construere.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 399, Mansi XXI. 1098. โ ยซSi hospitale.ยป
CDLIX. Quibusdam scribit, ยซsi super decimis inter eos et aliquam personam ecclesiasticam assensu episcopi vel archidiaconi sui compositio facta fuerit, rata persistat.ยป Mansi XXII. 376, Boehmeri Corp. II. app. 206, Augustini Tarr. Opp. IV. 65, Decr. Greg. L. I. t. 36. c. 2. โ ยซStatuimus, ut si.ยป
CDLX. Quibusdam interdicit, ne ยซin presbyteros talias et indebitas exactiones exercere praesumant.ยป Mansi XXII. 275, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 204, Augustini Tarr. Opp. IV. 327, Decr. [Col. 1356B] Greg. L. V. t. 31. c. 1. โ ยซPervenit ad audientiam.ยป
CDLXI. Quibusdam interdicit, ne ยซhominem quemdam in potatione et ebrietate occisum quasi sanctum more infidelium venerentur.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 422, Decr. Greg. L. III. t. 45. c. 1. โ ยซAudivimus, quod quidam.ยป
CDLXII. Quibusdam mandat, ut decumas quasdam jubeant G. clerico restitui. Augustini Tarr. Opp. IV. 388, Mansi XXI. 1097. โ ยซConstitutus in praesentia.ยป
CDLXIII. Quibusdam praescribit, ne filios Joannis et T. mulieris ยซsuccedere in bona paterna prohibeant.ยป Mansi XXII. 389, Boehmeri Corp. II. app. 333, Augustini Tarr. Opp. IV. 261, Decr. Greg. L. IV. t. 17. c. 2. โ ยซCum inter I.ยป
CDLXIV. Quibusdam mandat, ut ecclesiam de Frag. jubeant G. clerico de Nobil. restitui a Philippo comite de Columbis. Augustini Tarr. Opp. IV. 364, Mansi XXI. 1094. โ ยซVeniens ad praesentiam.ยป
[Col. 1356C] CDLXV. Quibusdam scribit de causa A. clerici. Augustini Tarr. Opp. IV. 365, Decr. Greg. L. I. t. 38. c. 2. โ ยซQuerelam A. clerici.ยป
CDLXVI. Statuit, clericos extra provinciam suam in transmarinis partibus ordinatos ยซpro ordinatis non esse habendos.ยป Mansi XXII. 372. โ ยซQuia quidam clerici.ยป
CDLXVII. Statuit haec: ยซSuffraganeis alicujus metropolitani ad mandatum ipsius, post confirmationem electionis suae, etiamsi pallium non receperit, licitum est electum aliquem consecrare, qui ad ejus jurisdictionem pertineat.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 356, (Decr. Greg. L. I. t. 6. c. 11). โ ยซSuffraganeis.ยป
CDLXVIII. Jubet haec: ยซNemo presbyterorum xenium vel emolumentum quodlibet temporale a quocunque publice peccante vel incestuoso accipiat, ut episcopo vel ministris ejus peccatum celet.ยป [Col. 1356D] Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 201, Augustini Tarr. Opp. IV. 280. โ ยซNemo presbyterorum.ยป
CDLXIX. Scribit ita: Si quis sane puerum tunc merserit dicendo: ยซIn nomine Patris et Filii et Spiritus sanctiยป, si non dixerit: ยซego te ยซbaptizoยป talis immersio non potest dici baptismusยป cet. Baluzii Misc. III. 373, Mansi XXI. 1101, Augustini Tarr. Opp. IV. 422, Decr. Greg. L. III t. 42. c. 1, 2. ยซSi quis saneยป โ ยซSi quis puerumยป ยซDe quibus dubium.ยป
CDLXX. Scribit ยซde infantibus, qui mortui reperiuntur cum patre et matreยป. Augustini Tarr. Opp. IV. 413, (Decr. Greg. L. V. t. 10 c. 3). โ ยซDe infantibus.ยป
CDLXXI. B(artholomaeo), episcopo Exoniensi, de Hugonis et M. matrimonio scribit. Mansi XXII. [Col. 1357A] 311, Augustini Tarr. Opp. IV. 266, Boehmeri Corp. II. app. 328 โ ยซPervenit ad audientiam.ยป
CDLXXII. B(artholomaeo, episcopo Exoniensi, scribit de R., qui ยซquamdam mulierem cognovisset, postea consobrinam ejus in uxorem accepit.ยป Mansi XXII. 325. โ ยซVeniens ad praesentiamยป.
CDLXXIII. B(artholomaeo) episcopo Exoniensi (ab capitulo Burdegalensi) scribit de clerico, qui clericum invitus necaverit. Mansi XXII. 370, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 224, Augustini Tarr. Opp. IV. 306, Decr. Greg. L. V. t. 12, c. 9. โ ยซLator praesentium nobis.ยป
CDLXXIV. B(artholomaeum), episcopum Exoniensem, laudat, quod R. sacerdotis filio tribui ecclesiam passus non sit; sed eumdem, cum ยซin subdiaconatu sit ordinatus, omnino debere ecclesiastici beneficii carere perceptioneยป negat. Mansi XXII. 354, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 246, Augustini Tarr. Opp. IV. 35, Decr. Greg. L., I. t. 17. [Col. 1357B] c. 6. โ ยซProposuit nobis.ยป
CDLXXV. B(artholemaeo), episcopo Exoniensi, et abbati Forden. mandat, judicent inter R. et II., de haereditate litigantes. Augustini Tarr. Opp. IV. 166, Boehmeri Corp. II. app. 333, Decr. Greg. L. IV. t. 17. c. 5. โ ยซLator praesentium R.ยป
CDLXXVI. Exoniensi et Wintoniensi episcopis mandat, si D. presbyter ecclesiam de Waplam ยซdiutius ante concilium Turonense tenuerit, eum ab impetitione monachorum de Lentunen. absolvant.ยป Mansi XXII. 401. โ ยซSignificavit nobis D.ยป
CDLXXVII. Episcopum Tornacensem jam iterum hortatur, ut M., in Judaeis genitum, qui sacra Christiana [Col. 1357C] susceperit, ยซin canonicum ecclesiae suae recipiat et ei stallum in choro et locum in capitulo assignet.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 354, Decr. Greg. L. I. t. 3. c. 7. โ ยซEam teยป โ ยซDudum siquidem.
CDLXXVIII. Eberardo (l. Gerardo), episcopo Patavino, respondet de ยซviro et muliere, qui de mandato domini utriusque se invicem receperint, nullo sacerdote praesente, nec adhibita solemnitateยป cet. Mansi XXII. 293, Boehmeri Corp. II. app. 320, Augustini Tarr. Opp. IV. 240. โ ยซSuper eo vero, quod.ยป
CDLXXIX. Ebrardo (l. Gerardo) episcopo Patavino respondet ยซde muliere, quae cum sit uni viro desponsata et ab alio viro desponsetur et cognoscatur.ยป Mansi XXII. 291, 292, Boehmeri Corp. II. app. 319, Augustini Tarr. Opp. IV. 239, 223, Decr. [Col. 1357D] Greg. L. IV. t. 1. c. 6, t. 16. c. 3. โ ยซSollicitudini sedisยป โ ยซDe muliere, quae.ยป
CDLXXX. G(ilberto), episcopo Londinensi, scribit de sacerdotibus uxoratis removendis. Gilberti Foliot epist. ed. Giles. II. 88 (Mansi XXII. 349, Augustini Tarr. Opp. IV. 144, Boehmeri Corp. II. app. 335). โ ยซUniversalis Ecclesiaeยป โ ยซUniversalis sollicitudo.ยป
CDLXXXI. (Rogero) archiepiscopo Eboracensi et R. presbytero significat, R. presbyterum ab episcopo Tusculano et P(etro) S. Susannae cardinali solutum excommunicatione esse. Mansi XXII. 317, Boehmeri Corp. II. app. 291, Augustini Tarr. Opp. IV. 128, Decr. Greg. L. II. t. 28. c. 16. โ ยซAd praesentiam nostram.ยป
CDLXXXII. Episcopo Papiensi mandat, ut controversiam [Col. 1358A] A. de Plano et G. de Betolio decidat ยซsecundum attestationes, quas P(etrus) tit. S. Susannae presb. card. sigillo suo muniverit.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 98, Mansi XXI. 1084. โ ยซCum A. de.ยป
CDLXXXIII. Wintoniensi, Bathoniensi et Herefordiensi episcopis scribit de R. matrimonio. Augustini Tarr. Opp. IV. 259, Boehmeri Corp. II. app. 322, Mansi XXII. 295, Decr. Greg. L. IV. t. 16. c. 2. โ ยซEx litteris venerabilis.ยป
CDLXXXIV. R(ichardo), archiepiscopo Cantuariensi, apostolicae sedis legato, haec scribit: ยซQua fronte nos super articulis juris consulere valeas, non videmus, cum dicaris ordinem juris pervertere et evidenter libertati Ecclesiae contraire, pro quo ille gloriosus martyr Thomas subire martyrium non [Col. 1358B] expavit; jam enim non in ecclesia, sicut canonicum est et honestum, non in palatio, non in camera tua, sed in propria camera regis contra debitum juris episcoporum electiones diceris confirmare.ยป Attamen de appellationibus quaerenti respondet. Boehmeri Corp. II. app. 296, Augustini Tarr. Opp. IV. 135, Mansi XXII. 384, 385, 405, Decr. Greg. L. II. t. 28. c. 25. โ ยซQua fronte nosยป โ ยซDe his etiamยป ยซSuper eo vero, quod.ยป
CDLXXXV. R(ichardo), archiepiscopo Cantuariensi, de appellationibus respondet. Mansi XXII. 315, Boehmeri Corp. II. app. 289, Augustini Tarr. Opp. IV. 126, Decr. Greg. L. II. t. 28. c. 13. โ ยซPervenit ad nos, quod.ยป
CDLXXXVI. R(ichardo), archiepiscopo Cantuariensi, respondet ยซde his, qui juramentum praestant, quod stabunt judicio Ecclesiae, et postea praestito juramento appellant.ยป Mansi XXII. 320, Augustini Tarr. Opp. IV. 131. โ ยซPraeterea de his, qui.ยป
CDLXXXVII. R(ichardo), archiepiscopo Cantuariensi, [Col. 1358C] mandat, interdicat archidiaconis episcopatus Conventriensis, ยซne pro excessibus corrigendis aut criminibus puniendis a clericis vel a laicis poenam pecuniariam, nec pro examinatione ignis vel aquae denarios amplius exigant.ยป Mansi XXII. 274, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 204, Augustini Tarr. Opp. IV. 339, Decr. Greg. L. V. t. 37. c. 3. โ ยซLicet juxta apostolum.ยป
CDLXXXVIII. R(ichardo), archiepiscopo Cantuariensi, scribit de controversia G. et E. clericorum. Mansi XXII. 303, Boehmeri Corp. II. app. 269, Augustini Tarr. Opp. IV. 12, Decr. Greg. L. I. t. 3. c. 2. โ ยซEx parte venerabilisยป โ ยซEx parte Conventrensis.ยป
CDLXXXIX. Wichmanno, archiepiscopo Magdeburgensi, et . . . episcopo Brandenburgensi mandat, [Col. 1358D] ut sub anathematis poena sanciant, ยซne quis in canonicos vel conversos ecclesiae S. Mariae Magdeburgensis violentas manus injiciat, aut eorum bona diripere vel occupare praesumat.ยป Ludewig Rel. II. 336, Leuckfeld Ant. Praem. 91. โ ยซNon dubitatis illos.ยป
CDXC. De feudis cujusdam praepositi aut ab episcopo aut ยซab imperiali beneplacitoยป decernendum esse scribit. Augustini Tarr. Opp. IV. 368, Decr. Greg. L. II. t. 2. c. 7. โ ยซVerum quoniam de.ยป
CDXCI. (Lanfranco) episcopo Papiensi concedit, ut donationes a P(etro) praedecessore ejus inconsultis canonicis factas revocet. Augustini Tarr. Opp. IV. 170, Decr. Greg. L. III. t. 34. c. 2. โ ยซFraternitatem tuam credimus.ยป
CDXCII. L(anfranco) electo Papiensi respondet de [Col. 1359A] consuetudine Ecclesiae Papiensis, ยซut si de propinquitate illorum, qui sunt matrimonio copulandi, mentio aliqua fiat, presbyteri per ecclesias publice dicant, ut qui novit aliquid, infra terminum qui praefigitur, exeat et dicat.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 267, Mansi XXI. 1092. โ ยซAd haec quoniam.ยป
CDXCIII. (Lanfranco) electo Papiensi scribit de matrimonio Em. de Siderio et filii R. Canis. Augustini Tarr. Opp. IV. 105, cf. n. ff., Decr. Greg. L. II. t. 21. c. 1. โ ยซCausam matrimonii.ยป
CDXCIV. Episcopo Papiensi respondet de puella, ยซde cujus matrimonio inter Siderios et Canes, cives ejus, quaestio fuerit ventilata.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 230, Decr. Greg. L. IV. t. 1. c. 14. โ ยซCum locum non.ยป
CDXCV. Duci Venetiae concedit, ยซut si clericus de terra ejus jurisdictionis super pecuniaria causa contra laicum ad suam audientiam appellaverit,ยป causa ยซnon nisi personis, quae de terra ejus jurisdictionis [Col. 1359B] sint, secundum legem et consuetudinem Veneticorum judicanda, committatur; ita quod indulgentia nostraยป inquit ยซnon debeat nisi nostro tempore durare.ยป Mansi XXII. 407. โ ยซCum essemus Venetiae.ยป
CDXCVI. Archiepiscopo Vituriensi (Bituricensi) respondet, se L(udovicum) Francorum regem admonuisse, ne a Judaeis ยซChristiana mancipia detineri, synagogasque de novo construiยป pateretur. ยซVerum siยป inquit ยซantiquae synagogae corruerint, vel ruinas minantur, ut reaedificentur potes aequanimiter tolerare, non autem, ut eas exaltent, aut ampliores aut pretiosiores faciant, quam antea fuisse noscuntur; quod utique pro magno debent habere, quod in suis observantiis et veteribus synagogis tolerantur.ยป Baluzii Misc. III. 379, Bouquet Rec. XV. 968, Mansi [Col. 1359C] XXI. 1106, XXII. 441, Boehmeri Corp. III. app. 307, Augustini Tarr. Opp. IV. 379. 412, Decr. Greg. L. II. t. 28. c. 29, L. V. t. 6. c. 7. โ ยซConsuluit nos tua.ยป
CDXCVII. Ad R(ichardi), archiepiscopi Cantuariensis, quaestiones quasdam respondet. Mansi XXII. [Col. 1360A] 336, Boehmeri Corp. II. app. 298, 300, Augustini Tarr. Opp. IV. 148, Decr. Greg. L. III. t. 4. c. 4, t. 38. c. 5, 10. โ ยซRelatum est nobisยป โ ยซDe caetero prudentiaeยป โ ยซCum laici, episcopisยป โ ยซQuod autem consulis.ยป
CDXCVIII. Electo et capitulo Cassan. exponit de concilii Lateranensis edicto: ยซut bona per ecclesiam acquisita ad eam in clericorum obitu devolvantur.ยป Augustini Tarr. Opp. IV. 389, Decr. Greg. L. III. t. 26. c. 12. โ Relatum est auribus.ยป
CDXCIX. Episcopo Divellensi (al. Dulmensi) respondet, ยซeum, cui ante 25 annum aetatis suae, nondum concilio Laterani celebrato, concessum fuerit magisterium ecclesiae, non esse ecclesia spoliandum.ยป Mansi XXII. 366, Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 242, Augustini Tarr. Opp. IV. 32. โ ยซA nobis tua.ยป
D. Episcopum quemdam hortatur, ne in ordinandis ecclesiis statuta concilii Lateranensis laedat. Boehmeri Corp. jur. can. II. app. 242, Augustini [Col. 1360B] Tarr. Opp. IV. 32, Decr. Greg. L. I. t. 14. c. 4, L. III. t. 38. c. 22. โ ยซEam te decet.ยป
DI. P(aulo), episcopo Praenestino, aliisque haeredibus bon. mem. Jo(annis), SS. Jo(annis) et Pa(uli) cardinalis presbyteri, praecipit, ut quosdam libros scholasticos fratribus ecclesiae S. Frigdiani Lucensis restituant. Baluzii Misc. IV. 596. โ ยซRecepimus litteras.ยป
DII. (Rogero) Eboracensi et (Hugoni) Dunelmensi episcopis significat, ยซse censuisse, ut coram iis exhibeantur privilegia monasterii S. Augustini Cantuariensis, quae Richardus archiepiscopus duxerit arguenda, in claustro fratrum vel in alio loco ipsis fratribus securo usque ad proximum festum nativitatis b. Joannis Baptistae (24 Junii).ยป Haec addit: ยซDeinde usque ad purificationem b. Mariae sequentis [Col. 1360C] anni (2 Febr. 1182) archiepiscopus ad redarguenda privilegia per se vel sufficientem responsalem ad apostolicam sedem accedat.ยป Chronica W. Thorn ap. Twysden H. A. Scr. II. 1832, (Augustini Tarr. Opp. IV. 374, Decr. Greg. L. II. t. 22. c. 4). โ ยซRecepimus litterasยป โ ยซAccepimus litteras.ยป
Epistolae ad Alexandrum III
Amantissimo in Christo Patri et Domino ALEXANDRO Dei gratia summo pontifici, et universali papae, frater PHILIPPUS de Eleemosyna, modicum id quod est.
Susceptis vestrae dignationis apicibus respiravit [Col. 1360D] in gaudio cor meum, et tanquam corona spei quae ornata est gloria, refloruit in spiritu meo jucunda serenitas, et cathedratum vestrum ulnis verae dilectionis amplectens, supplicationem pro vobis exhibui devotam bonorum omnium largitori, sonuitque in commune actio, et vox laudis, et de vestra promotione carmen referimus Deo nostro, vae denuntiamus homini per quem scandalum venit! (Matth. XVIII) . Confidimus in misericordia Conditoris quia impetus partis ad nihilum deveniet, tanquam aqua decurrens, et sicut cera quae fluit auferentur transgressores, quia cecidit super eos ignis abominationis; [Col. 1361A] et non videbunt solem justitiae Christum, qui superbis resistit, et humilibus dat gratiam (Jac. IV) . De reliquo, beatissime Pater, celsitudini vestrae significo, quia nunc mandatum vestrum devotione qua debui, sollicitudine qua oportuit et commendatione, litteras vestras domino Henrico Anglorum regi cum reverentia praesentavi, quas ipse benigne suscipiens habita cum suis et nobiscum deliberatione, vos in Patrem spiritualem summumque pontificem cum omni alacritate susceptum, obsequium et obedientiam suam per nos humiliter repraesentat. Missurus etiam ad vos est in brevi nuntios suos. Hic parvitati nostrae contulit in mandatis, ut opus suum devotae sedulitatis ministerio praevenirem, ut quod postmodum facturus est, ad vos secretius et [Col. 1361B] celerius perveniret. Litteras autem generales quas praelatis Angliae universaliter destinatis, per fidelem virum, cum venerabilibus episcopis Gilleberto Herefordensi, et Hilario Cicestrensi, studui delegare, qui personam vestram, et opus vestrum, quod asseritur, sive quantum intelligimus, fovent et diligunt, et studebunt negotium vestrum fideliter promovere.
Continuatio labore accessi ad devotum filium sanctae Romanae Ecclesiae dominum regem Francorum, cujus, sicut catholicum principem decet, fidelis affectus, et prompta devotio, personam vestram, et opus vestrum certa dilectione prosequitur, et sui sententiam jam operis, exhibitione firmasset, [Col. 1361C] nisi gravia eum impedimenta et causae multiplices perturbassent. Dirigitur vobis nostro ministerio et suo spiritu dictata salutatio, sed signacula providentiae conscientiae suae liber tegitur, involutus donec opportunum tempus occurrat, quo vobis tanquam Patri, et sincere dilecto, imo et diligenter electo, et commode vobis convenientes uterque utiliter obedientiam suam et servitium suum debita charitate cum triumpho jucunditatis exhibeat. Sed hoc ipsum per Dei misericordiam in januis est, quia inter ipsum et regem Angliae de reformatione pacis agitur, et in brevi credimus terminari; quod inter manus virorum fidelium pro communi regnorum concordia devote et fideliter agitatur.
[Col. 1361D] Factum est quod jussisti, quod ad me pertinuit: sollicitus fui, et opus meum vobis certa et fideli narratione transmitto, et de statu et continentia vestra et sanctae matris nostrae Romanae Ecclesiae recurrente dignationis pagina certificare desidero. Confidimus autem de divinae pietatis adjutorio, quia conteret Dominus Satanam sub pedibus vestris velociter; et educet ad victoriam judicium certum: et in judicium justitia convertetur; ut juxta illam sint omnes qui recto sunt corde. Scitote praeterea quod archiepiscopi et episcopi omnes, et Ecclesiae rectores in electione vestra unanimiter consentiunt.
Reverendo Patri ac domino suo ALEXANDRO, Dei gratia sanctae Romanae Ecclesiae summo pontifici, ALIENOR humilis regina Angliae, debitum cum omni devotione famulatum.
Super hac tanta serenissimi Patris mei dignitate humilis filiae devotio exsultare, Deumque laudare non desinit, et filialis ac verae dilectionis furor exuberans, paternam saepe numero prorumpit in laudem. Non potest exstingui tantorum aestuans [Col. 1362B] cumulis gaudiorum, et justissimi favoris gratia in tempestivo nescit interire silentio: unde quoties me praesente fit sermo de partibus, ego pro parte vestra confidenter defendens, inimicae ausus potestatis impugnare, imo meis rationibus expugnare non vereor. Ante utique justissime laetabar, et vestros merito amplectebar successus, sed illa scripturae et salutationis vestrae plurimae etiam commendationis atque in finem verissimae promissionis gloriosa dignatio, parvitatis meae omnem sufficit impetrare favorem. Nescio quam hausi spiritualem et intimae suavitatis dulcedinem, ac singula verba tanquam singula divinae benedictionis munera laetissime simul devotissimeque suscepi. Praeterea filii [Col. 1362C] vestri, et domini mei cardinales, Henricus Pisanus, et magister Guillermus, Dei, vestrique gratia, multum honorificentiae et benevolentiae mihi exhibuerunt. Gratulor itaque tales a latere vestro delegatos fuisse, qui et vestrae electionis censura, et omnimoda subditorum reverentia dignissimi aestimantur. Sed quia non illis meus, sed illorum mihi necessarius est et salutaris interventus, jam pro P. consanguineo meo, abbate S. Maxentii, sublimitati vestrae supplicans, et ad scabellum pedum vestrorum humillime prostrata, postulationem continuo; ut charissimo meo ordinis sui usum, et liberam ministrandi potestatem miseratio vestra pie restituat. Adventum vestrum ad partes nostras in Dei nostrique beneplacito desiderans desiderarem; sed et [Col. 1362D] absenti et praesenti paratissima sum omnem exhibere humilis et fidelis ministrae devotionem. Universis Ecclesiae filiis Patrem suum divina miseratio conservet incolumem.
Domino et Patri suo digne reverendo ALEXANDRO, Dei gratia Romanae et apostolicae Ecclesiae universali papae, AMALRICUS Sanctae Resurrectionis ecclesiae minister humilis cum omnibus suffraganeis suis [Col. 1363A] tam debitum quam devotum totius obedientiae famulatum.
Sanctae et catholicae et electae electionis vestrae epistolam, quanta debuimus veneratione, suscepimus, et die praefixa convocatis etiam in unum omnibus venerabilibus fratribus et filiis nostris, qui omnes voluntario quidem et libenti animo vel adfuerunt aut litteras exsecutorias, assensum tamen suum praeferentes et denuntiantes, miserunt, eam, ut diximus, epistolam, in praesentia omnium, Tyrensis et Nazareni, et reliquorum fratrum et filiorum nostrorum legimus diligenter et relegimus. Audito vero contumaci et temeraria perversitate, et perversa temeritate Octaviani scilicet et pseudo-fratrum suorum J. et G. [Joannis et Guidonis] pertimuimus, [Col. 1363B] et quia ab unitate sanctae matris Ecclesiae recesserant, doluimus. Attamen intellecta postmodum venerabilium fratrum et dominorum nostrorum episcoporum, et caeterorum cardinalium, concordi et sana et unanimi voluntate, cognito etiam assentientis cleri et acclamantis populi assensu et desiderio, super electione et consecratione vestra, tam sancta et canonica, respiravimus et gaudio magno gavisi sumus. Caeterum ipsam eamdem sacrosanctam et ordinariam electionem et consecrationem vestram, quotquot fuimus, laudavimus, approbavimus, communiter et concorditer approbamus et excommunicatis schismaticis, Octaviano, J. et G. cum suis fautoribus, quantum in [Col. 1363C] nobis est, vos in dominum temporalem, et patrem spiritualem elegimus unanimiter, et voluntarie recepimus.
Dilecto et vere venerabili domino et Patri O[MNIBONO] Dei gratia Veronensi episcopo, frater F. Claraevallensis vocatus abbas, spiritum consilii et fortitudinis.
Gaudeo plane quoties inter spinas lilium, et inter [Col. 1363D] hominum timorem vel gratiam humanos sectantium errores, amatorem invenio veritatis, et diligentissimum inquisitorem divinae voluntatis. Inde est quod ad petitionem vestrae dignationis certos vos esse volumus, unde et quomodo certi sumus super eo quod poscitis. Igitur post multas exhortationes quas fecimus ad reges et principes, qui vel timore vel amore imperatoris differebant sequi veritatem; post multa consilia quae habuimus cum archiepiscopis et episcopis, et viris religiosis qui regibus quotidie differebant; post longam dilationem quae facta est card. H[enrico] et W[illemo] presbyteris, et O[doni] diacono, quos dominus [Col. 1364A] Alexander papa in Galliam delegaverat; post multas preces et lacrymas quas Ecclesia fundebat ad Dominum, maxime autem in nostro ordine; post etiam ultimam pene desperationem, Domino melius disponente quam nos ipsi auderemus sperare, duo cardinales, quos solos de curia Romana Octavianus secum habebat, venerunt cum Caesarianis in magna pompa et gloria ad diem et locum quem reges Franciae et Angliae cum tota Ecclesia sua ad exponendum suum assensum praefixerunt supradictis carnalibus. Quid plura?
Auditi sunt primum Octaviani cardinales Jo[annes] et W[ido]; responderunt alii ex adverso. Cognitum est non solum assertionibus cardinalium Alexandri papae, et idoneis testibus, qui praesentes [Col. 1364B] aderant, quibus illi nulla ratione contradicere potuerunt, verum et verbis adversariorum, quos Deus ipse manifesto miraculo veritatem faciebat exprimere, Octaviani nullam fuisse electionem: immantationem fecisse sibi ipsi, laicali adjutorio pontificalem occupasse cathedram, sicut communi omnium audientia, me audiente, W. Cremensis testatus est; consecrationem vero eumdem Octavianum jam ante octo diebus excommunicatum [ab aliis octo diebus ante ipsam excommunicationem consecrato [Col. 1363D] Verba uncis inclusa videntur omittenda. ] a Tusculano et Ferentinate, secum excommunicatis, et Melficense jam propter evidentes enormitates suas, quas protestati sunt rex Angliae et episcopi ejus, ipsi et compatriotae, damnato et deposito, suscepisse. Cognitum nihilominus [Col. 1364C] est Alexandrum ab omnibus aliis cardinalibus qui aderant, electum; et nisi ipse primum fugiendo, deinde reluctando humiliter restitisset, et Joannes et Wido Cremensis, sicut ipse coram omnibus testatus est, violenter impedissent, solemniter fuisse immantatum, quod postea suo loco et tempore perfectum est, et consecrationem authenticam ab his quibus ex officio incumbebat, solemniter accepisse. Manifeste etiam probatum est quod diu ante Papiense concilium, Octavianum in papam per nuntios suos et litteras auro bullatas susceperat imperator. Quod Papiae vero scripserant, CLIII fuisse episcopos: non fuerunt nisi XLIV, qui ad imperatoris vocem, qui se profitebatur laicum, et [Col. 1364D] talem ad quem non pertinet judicare de curia Romana, nec discutere electionem summorum pontificum, omnes cum W. Papiensi, presbytero cardinali Sancti Petri ad Vincula, qui neutri parti adhaeserat, nunc autem cum duobus aliis, Alexandri papae legatione fungitur in Gallia, diutina deliberatione consilium habuerunt, se neutrum suscepturos, eo quod pauci essent de tota Ecclesia, quousque vel communis omnium vel plurium regnorum synodus conveniret, vel manifestius appareret quem eorum major et sanior pars Ecclesiae sequeretur, et idem se consulturos imperatori. Imperator autem non consensit, sed quos potuit, [Col. 1365A] minis et precibus singillatim vocatos coegit suscipere, quem ipse ante susceperat: absentibus tamen de numero supradicto, sicut idem Willelmus cardinalis manifeste asseruit XXIV, ex quibus unus fuit Papiensis episcopus, in cujus civitate ista fiebant.
Communi itaque consilio praedictorum regum et totius ipsorum Ecclesiae, reprobatus est schismaticus Octavianus, susceptus Alexander papa, et legati ejus condigno honore et reverentia. Dominus Trevirensis episcopus stat in unitate. Quidam ex eis qui manus dederant Octaviano, revertuntur. Unde et nos ipsi Carthusienses accepimus pro episcopo suo Gratianopolitano, ut nostro interventu possit redire in gratiam.
[Col. 1365B] Ulterius Odo cardinalis Sancti Nicolai de Carcere tulliano, audientibus non contradicentibus, asseruit quod J. et Wi. praedicti cardinales, ad ipsum, qui cum aliis clausus tenebatur, venissent, hortantes ut ad Octavianum venirent. Responsum est eis quod si jurarent supra sancta Evangelia se juste judicaturos, omnes ponerent se sub eorum judicio. Illi autem respondentes papam non debere ab aliquo judicari, dixerunt quod si societatem facerent Octaviano, se reddituros mantum quod injuste accepisse accusabant: omnino ponerent se in eorum consilio, et de eorum manibus secundo mantum susciperet.
Venerabili Patri et domino ALEXANDRO summo et universali pontifici, P. eadem gratia, et sanctae Romanae Ecclesiae, ac domini regis Francorum, ecclesiae Beati Aniani decanus, servitium debitum ac devotum.
Quanto labore sudaverim, ut destructo errore personae regni Francorum vos in Patrem et pastorem reciperent animarum, noverunt domini cardinales, qui corporeis hoc oculis conspexerunt. Receptus itaque multo labore cardinalium, quoniam ecclesiarum praelati dissensionis tempore congaudebant. [Col. 1365D] Spoliabant enim impune subditos, et impotentes ac pauperes nequiter aggravabant. Coeperunt domini cardinales paulatim exhortari et commonere episcopos, ut per viam rectitudinis incederent, et Ecclesiae Romanae statuta non adeo passim convellerent, aut tam patenter a tramite justitiae nullatenus deviarent. Et cum hoc certe plus justo tenuiter agerent, quoniam forte quod fecerant eos remordebat, occasio guerrae advenit, et orta est guerra inter reges, quae facile sedari non poterit, quod non est qui vel de pace faciat mentionem. Episcopi guerram desiderant, quoniam et guerram Romanae Ecclesiae in guerra regum intelligunt augmentari. Turbatus est enim dominus rex, et valde nimis, et quia novis adhaesit [Col. 1366A] principibus, atque juvenibus, timendum valde est, ne ipsius animitas immutetur. Gaudent et exsultant episcopi, et alii Ecclesiarum praelati Franciae, quod domini cardinales gratiam regiam amiserunt, propter quod manus ad quaelibet vilia extendere non formidant. Appellationes praetereunt et contemnunt, et ac si non fuerit appellatum, post appellationem exterminant universa. Nimis pepercit Romana Ecclesia episcopis delinquentibus, et ideo vilis et contemptui nunc habetur. Resumat itaque, Pater, vires suas sancta Romana Ecclesia, et per semitas justitiae incedens, recto disponat universa judicio. Valete.
ALEXANDRO papae, [HENRICUS] Remensis archiepiscopus.
Venerabilis frater et amicus noster dominus Cantuariensis apud nos pro honore Dei, pro libertate Ecclesiae, pro sedis apostolicae privilegiis, jam quintum annum exsilii proscriptus agit. Si placet, domine, jam satis est quod adhuc usque sustinuit, jam tempus est miserendi ejus propter multa, tum ne alii ecclesiarum praelati ab officii sui exsecutione ipsius terreantur exemplo, tum ne quod hactenus adversus eum impune ab uno praesumptum est, ab aliis saeculi potestatibus in oppressione ecclesiarum [Col. 1366C] trahatur ad consequentiam mali. Supplicamus itaque paternitati vestrae, in quam omnium oculi conjecti sunt, praestolantes quem exitum causa Dei sub vestro examine sortietur, quatenus tanto exsuli, imo tam sincerae causae subveniatis, et vestro prospiciatis honori, et Ecclesiae libertati pariter et saluti. Si enim assertor honoris Dei torquetur in patibulo, quid spei caeteris divini nominis confessoribus relinquitur? Qualiter autem nuper processerit causa ejus, ex testimoniis viri celeberrimae opinionis apud nos, Simonis prioris de Monte-Dei, innotescere plenius poterit, utpote scribentis quae vidit et audivit, dum mandatum vestrum exsequeretur. Est enim vir admodum probatae [Col. 1366D] religionis, et quem nulla ratione credimus ad hoc induci posse ut aliquid contra conscientiam dicat. Valete.
Reverendo in Christo Patri et domino ALEXANDRO Dei gratia summo pontifici, HENRICUS Remorum dictus archiepiscopus, salutem et reverentiam.
Nullus est homini justior dolor quam beneficii sui perdere diligentiam, nec debitoris animum gravior potest incursare molestia quam cum pro gratiae merito titulus reportetur offensae: Miror, et mirari satis [Col. 1367A] non sufficit animus meus, quid occasionis intervenit, quid accedit meriti mei, quid operis intercedit, ut Moysi manus sentiam graves, et affectum patris non qualem merui repraesentet effectus. Quod enim fovere desidero vestra decolorat auctoritas; et quibus de rigore justitiae adversor, vestra benevolentia sublevat in profectum. Audiunt inimici mei et vestri opus vestrum et rancorem meum; et aetantur quoniam vos fecistis. Non est affectus filialis apud animum patris occultare quod doleat, sed de planta tristitiae fructum quaerere gaudiorum. Duo fecistis opera quae miror, nec minus vicem vestram quam meam doleo in illis. Inutilitatem, ne dicam gravius, Atrebatensis illius promovetis in publicum, in quo et ecclesia illa turbatur, confunditur justitiae [Col. 1367B] rigor, Ecclesiae praedia dissipantur. Noviomensis ecclesiae cancellarium, virum, ut credo, honestatis et religionis amatorem, et meum familiarem, non citatum, non auditum, non convictum canonice, nec de propria confessione reum, a gradu suo, sicut accepi, removere intenditis; cui plurimum apud vos sancti pontificis meritum et constitutio debuit suffragari, qui tantum in eo fidei speique reposuit ut ei cum personatu curam animarum sine scrupulo conscientiae commendaret. In quo stupor apprehendit omnes, et aures tinniunt audientium, cum tam diversa meritorum reportent stipendia inutilitas auxilium et religio dejectionem. Est aliud praeterea quo gravius uritur et urgetur animus meus, quod non sereno vultu scripta mea recipitis, nec [Col. 1367C] apud vos finem sortiuntur acceptum. De regularibus autem clericis, cum teneat communis usus Ecclesiae ut archidiaconi vices agant in episcopatibus, vel parochiales curas obtineant, de praedicto fratre nostro Noviomensi cancellario non sine gravi cordis scrupulo sustineo, quod eum sic arbitrii vestri sententia debeat praedamnare; maxime cum preces meas pro eo susceperitis, et commendationem dignam gratia sine gratia remitti non meruerim. Hoc praeterea vobis annuntio, quidquid alii dixerint, quod in ejus promotione et communis consensus canonicorum adfuit, et nullam audivi sonuisse contradictionem.
Reverendo in Christo Patri et domino ALEXANDRO, Dei gratia summo pontifici, HENRICUS Remorum dictus archiepiscopus, salutem et obedientiae sinceritatem.
Apostolici gradus dignitas principalis sicut praeeminet universis, sic debet omnibus paternae sedulitatis benigna subsidia. Novit ad liquidum sublimitatis vestrae sancta sinceritas, quod non est laudabilis in ecclesiastica dignitate progressus, cujus est violentia comes, ambitio provida, fraudulentia paedagogus, Simonia praecessor. Forma nova imo enormitate [Col. 1368A] deformi contra appellationem ad vos factam Robertus de Aria in ecclesiam Cameracensem novus possessor ingreditur. Designatus est imperatoriae demandationis apicibus, comitis Flandriae precibus et minis impactus, et redempti favoris adeptus est emendicata suffragia, et per machinationis clandestinae cuniculos cathedrae pontificalis eminentiam, non a Domino vocatus tanquam Aaron, sed favore principum et temerariae multitudinis arbitrio, fastuose et irreverenter irrupit. Novit celsitudinis vestrae sacer intuitus quanta debeatur appellationibus reverentia, quanta sit animadversione digna praesumptio, quam districta conveniat censura perfidiae, quid intorqueant canones eversori pacis et schismatis professori. Alienum debet esse ab ecclesiastica [Col. 1368B] sinceritate, quod legum sanctio non admittit, quod sanctorum Patrum decreta rejiciunt, quod apostolicae constitutionis regula praedamnavit. Nunc autem ad vos universitatis oculus intenta sedulitate dirigitur, et exspectat a sede justitiae justum sine remoratione judicium, in quo nec inveniat malignitas impunita progressum, nec in despectus caveam refundantur appellationum probata remedia. Vindicate communes injurias, et culparum qualitatibus par poena respondeat, ut honor vester conservetur in integrum, et parvitatis nostrae contemptus non transeat in sequaces. Libello repudii sterilis et foeda rejicitur; in matrimonium non cedit, si violentia spadonis opprimit virginem. Exterminetur semen ab iniquo toro, et radices altas non [Col. 1368C] praebeant spuria vitulamina; sed apostolicae severitatis sarculo rescindantur, ut merito dicatur de vobis: Bene omnia fecit, et surdos fecit audire, et mutos loqui (Marc. VII) .
Beatissimo Patri et domino ALEXANDRO per Dei gratiam summo et universali pontifici, BERTRANDUS Burdegalensis Ecclesiae minister licet indignus, salutem et omnimodam cum debita subjectione reverentiam.
[Col. 1368D] Placuit vobis, reverende Pater, ut sententiam, quam dilectus filius noster Bertrandus abbas S. Crucis in monachos S. Macharii ob inobedientiam et rebellionem promulgavit, ratam haberetis et firmam. Verum quidam de praedictis fratribus in solita adhuc contumacia et rebellione persistentes, mandatis vestris obedire, et abbati suo ecclesiaeque S. Crucis obedientiam et reverentiam, quam debent, exhibere contemnunt, et sententiam ipsius abbatis, nostram, sed vestra auctoritate confirmatam adhuc sustinere non formidant. Hoc itaque sanctae discretioni vestrae significandum ut si forte ipsi ad pedes sanctitatis vestrae accesserint, eos noveritis in jam dicta sententia permanere. Sit autem, Pater, beneplaciti vestri ecclesiam S. Crucis pro qua vobis [Col. 1369A] attentius supplicamus, in justitia sua, sicut coepistis fovere et manutenere.
In nomine Domini nostri Jesu Christi.
Inter caetera quae regiam majestatem decorare videntur, summa et praecipua interest, sancta loca et religiosa diligere et venerari, et ea largis ditare muneribus, atque in praediis et possessionibus ampliare, ut dando terrena adipisci mereantur aeterna. Eapropter ego Fernandus, Dei gratia Hispaniarum rex, una cum [Col. 1369B] uxore mea regina donna Viracca, per scriptum donationis firmissimum, in perpetuum valiturum, dono, do, et sancto Petro, et vobis dilecto nostro cardinali domno Hyacintho in Hispania legato, castrum Thoraph; et per proprium annulum vos inde investio, ut ab hac die et deinceps praefatum castrum habeatis, cum pratis, pascuis, montibus, fontibus, rivis, molendinis, arboribus, villis et azeniis, piscariis, et cum omnibus directis, et pertinentiis suis, et cum omni jure regali. Et possideatis, vendatis, donetis, commutetis, et omnem voluntatem vestram faciatis, jure haereditario in perpetuum habendum vobis, et Ecclesiae Romanae dono et concedo pro remedio animae meae et parentum nostrorum, et pro amore et dilectione, quam semper erga me habuistis. [Col. 1369C] Factum fuit hoc apud Zamorram, in camera, in qua idem domnus cardinalis jacebat, et hoc in praesentia dominae reginae, Bobonis fratris domini cardinalis, Raymundi de Capella Sanctae Romanae Ecclesiae, subdiaconi Maibardi.
Si quis igitur tam de meo genere quam de alieno hoc meum spontaneum factum irrumpere praesumpserit, iram Dei omnipotentis, et beati Petri apostoli incurrat, et cum Juda Domini proditore in inferno sit damnatus: et pro temerario ausu parti regiae, et vestrae, centum libras auri persolvat, et quod invaserit, vobis vel voci vestrae in quadruplum reddat: et hoc scriptum semper maneat firmum.
Facta charta in Zamorra, VII Idus Julii, aera 1210, [Col. 1369D] regnante rege domino Fernando rege Legionensi, Estrematurae, Galliciae et Asturiis: eo anno quo famosissimus atque pius domnus cardinalis Hyacinthus apostolicae sedis legatus venit in Hispania.
- Ego Fernandus, Dei gratia Hispaniarum rex, hoc scriptum quod fieri jussi, proprio robore confirmo.
- Ego Petrus, Dei gratia Compostellanae Ecclesiae archiepiscopus confirmavi.
- Stephanus Zamorrensis episcopus confirmavi.
- Petrus Salmanticensis episcopus confirmavi.
- Adam Auriensis episcopus confirmavi.
- Joannes Lucensis episcopus confirmavi.
- Petrus Cauriensis episcopus confirmavi.
- Joannes Mindoniensis episcopus confirmavi.
- Joannes Tudensis episcopus confirmavi.
- [Col. 1370A] Dominicus Abulensis episcopus confirmavi.
- Comes Urgellensis majordomus regis, confirmavi.
- Bernardus Roderici dominus in Asturiis confirmavi.
- Comes Gomez in Transtamar confirmavi.
- Comes Petrus confirmavi.
- Gunterus Roderici, signifer regis, confirmavi.
- Ego Pelagius Gonteri notarius regius, archidiacono Pelagio existente cancellario, scripsi et confirmavi.
Excellentissimo Patri et domino summo pontifici [Col. 1370B] ALEXANDRO, FERNANDUS, Dei gratia Hispaniarum rex, cum tota animi devotione debitam reverentiam.
Tam divinae quam humanae legis habetur praeceptio, ut matris jussionibus filii obediant, ut mater filiorum curam gerere sollicite studeat. Sed si mater sine filii injuria videtur offensa, non licet quod filius porrigat blandimenta, nisi prius offensionis causa notificetur. Timendum est ignorantia laedere, quod volumus benevolentia curare. Hinc est quod praedecessori vestro nec debitam reverentiam demonstravi, nec esse meum, ut patri et domino, aperui. Novi namque ipsum, nulla mei vel patris culpa, offensum, et nominis mei dignitati derogantem, et consilium, tanquam inimico, denegantem. Verum ut vos patrem meum esse cognovi, quae praesciveram [Col. 1370C] tam per Merion vestrum fidelem amicum, quam per Lucensem episcopum, patri meo et mihi intimum, illico vestrum benigne cum toto regno meo suscepi dominium, quod mihi, ut credo, contra inimicos erit praesidium, amicis subsidium, angustiis meis solatium, regni mei dispositioni consilium, simulque auxilium; vestrum etenim tale est cum pietatis fine officium. Inde est quod per latorem praesentium dominum L. Lucensem episcopum, cui mea omnia, sicut mihi, committere consuevi, causae meae universitatem delego, cujus dictis omnibus, ut certissime fidem adhibeatis, rogo et exposco. Valeat sanctitas vestra.
Sanctissimo Patri et domino ALEXANDRO Dei gratia summo pontifici, PETRUS sola dignatione divina tit. Sancti Chrysogoni presbyter cardinalis, salutem et obedientiam tam devotam quam debitam.
Jampridem litteras beatitudinis vestrae recipimus, continentes ut inquirere deberemus, quae personae de regno Francorum, aut de partibus illis possent in Romanam Ecclesiam promoveri. Sane, cum proposuissemus ad pedes sanctitatis redire, nomina illorum, quos ad hoc dignos et idoneos credimus, viva voce potius circumspectioni vestrae volebamus [Col. 1371A] exprimere quam litterarum commendare figuris. Caeterum cum (quod sine dolore dicere non possumus) multos Patrum nostrorum episcoporum et cardinalium ad se revocaverit Dominus, et Ecclesia remanserit ipsorum solatio destituta; et nos juxta mandatum vestrum, pro pace inter illustres Francorum et Anglorum reges confirmanda, et haereticorum exstirpatione, in partibus illis aliquantulam moram facere debeamus, ut Ecclesia Dei sub sancto apostolatu vestro, et numero et merito possit augeri, sanctitati vestrae duximus significandum quod . . . . Claraevallensis, et prior de Monte Dei de ordine Carthusiensi, et litterati sunt, et honestate et religione praedicantur insignes, et tantum de vita et conversatione eorum cognovimus, quod in puritate [Col. 1371B] conscientiae, et sine scrupulo alicujus dubitationis audemus consulere, ut ipsi a vobis debeant promoveri. Magister autem Balduinus abbas Fordenus, quamvis eum non viderimus, a toto ordine Cisterciensi de multimoda litteratura, honestate et religione potissimum commendatur. Licet autem venerabilis vir P. Igniacensis abbas non sit adeo litteratus, cum tamen Dominus frequenter per eum miracula operari dignetur, de sanctitate ipsius non est quomodolibet dubitandum. Porro Beati Remigii Remensis et Sancti Crispini Suessionensis abbates, litterati, discreti existunt; et inter alios terrae et ordinis illius abbates non dubitantur honestate et religione longius praeeminere. Litteraturam et honestatem magistri Petri Manducatoris decani Trecensis [Col. 1371C] vos non credimus ignorare. Magister autem Bernardus Pisanus quondam praepositus ejus tantae litteraturae est, et ita honeste et laudabiliter est semper in illis partibus conversatus, quod ei ab omnibus sufficiens testimonium perhibetur, et maximis honoribus dignissimus reputetur. Praeterea magister Girardus Puella discretus et litteratus existit et de omnimoda ejus honestate ab omnibus qui eum noverunt testimonium perhibetur, sicut apostolica circumspectio videre potuit et audire. Ivo quoque Rothomagensis Ecclesiae archidiaconus, et magister Herbertus Medecius, non minori inter alios creduntur probitate lucere, cum et eorum suppetat scientia litterarum, et ad perfectioris [Col. 1371D] vitae meritum multarum sibi adesse confidamus ornamenta virtutum. Ad haec juxta mandatum beatitudinis vestrae cippiam illam bonae memoriae W. quondam Portuensis episcopi recepimus, et candelabra praecepimus nobis afferri. Significavimus etiam venerabili fratri nostro Pictaviensi episcopo, et Alberto et canonicis Lemovicensibus, et quibusdam aliis, quod si aliqua sunt de bonis ipsius episcopi apud eos deposita, illa nobis faciant sine dilatione assignari. Et si negotium per nuntium congrue non poterit perfici, nos ipsi ad eos accedemus. Nos autem cum ad pedes sanctitatis vestrae Domino volente venerimus, praedictam et cupam et candelabra, et si qua alia de bonis ipsius episcopi poterimus invenire, vobis curabimus, Domino [Col. 1372A] auxiliante, deferre; aut si vobis placuerit, per fidelem nuntium praemittemus.
In nomine Domini nostri Jesu Christi.
Anno Incarnationis ejus 1178, pontificatus domini Alexandri III papae anno XIX, indictione XI, mensis Januarii die XI, Adinulfus et Landulfus filii Gregorii Pagani, non vi coacti nec dolo inducti, sed [Col. 1372B] libero arbitrio et voluntate propria renuntiaverunt juri, si quod habebant in castro Falbateriae quocunque jure, sive haereditario, ex successione videlicet patris, seu matris vel aliorum, seu jure acquisitionis, et omni omnino juri proprietatis et possessionis, pignoris seu hypothecae. Et remiserunt hoc domino papae Alexandro, et Romanae Ecclesiae in praesentia dominorum cardinalium Joannis presbyteri cardinalis Sancti Marci, et Petri presbyteri cardinalis Sanctae Susannae, et Hiacynthi diaconi cardinalis in Cosmidin, et Centii diaconi cardinalis Sancti Adriani: praesente etiam Francone domni papae camerario. Et dominus papa pro se et successoribus suis concessit praedictis fratribus jam dictum castrum Falbateriae in feodum usque ad [Col. 1372C] viginti novem annos. Quo tempore transacto, castrum illud omnimodo liberum ad ecclesiam redeat. Et praedicti fratres, vel eorum successores de eodem castro sint ad mandatum summi pontificis, qui eo tempore fuerit: ita quod in potestate summi pontificis sit vel eis concedere vel auferre. Et praedicti fratres se de caetero castrum idem nomine ecclesiae possidere promiserunt, et pro hac concessione trecentas libras Provesinorum praescripto domino papae persolverunt: et insuper servitium, quod pro eodem castro Romanae Ecclesiae persolvere consueverunt, reddere promiserunt. Promiserunt etiam quod si quas possessiones de tenimento Ceperani tenerent, super quibus inquietarentur, si clarum esset [Col. 1372D] eis quod injuste tenerent, sine controversia redderent; si vero non esset eis clarum, justitiam ad mandatum domini papae facient. Omnia autem supradicta ab eis promissa, juramento corporaliter praestito firmaverunt. Praeterea obligaverunt se iidem fratres in poena quadringentarum librarum Provesinarum fratri Franconi legitime stipulanti, si omnia quae promiserunt, non observarent. His interfuerunt Petrus et Fortunatus domini papae ostiarii, Centius Gregorii, Jacobus Condomi, Guido Incisor, qui rogati sunt testes. Postea vero XXVII die praedicti mensis venit Stultus, frater praedictorum duorum, et in praesentia praedicti domni Centii cardinalis, et domni Hugutionis diaconi cardinalis Sancti Angeli, et fratris Franconis camerarii, renuntiavit, promisit, [Col. 1373A] juravit per omnia, sicut Adinulfus et Landulfus fratres fecerunt; cui sicut et prioribus, a domno papa concessum est castrum. Juramento hujus hi interfuerunt: Leo de Signino, Petrus Gregorii, Oddo Benedicti de Bona, Rainaldus de Pophe, Petrus Ostiarius, qui omnes rogati sunt testes.
Et ego Ilditius judex et scriniarius rogatus hoc instrumentum manu propria scripsi.
Sanctissimo Patri et domino ALEXANDRO Dei gratia universalis Ecclesiae summo pontifici GUARINUS Ecclesiae S. Victoris Parisiensis minister humilis, salutem in Domino, et subjectionis omnimodae devotissimum famulatum.
Exiguitati meae, de voluntate, ut arbitror, domini Joannis Neapolitani, vestra mandavit sublimitas, quatenus ei duos canonicos religiosos et litteratos ad ordinem canonicum in ecclesia, quam ad hoc ipse construi fecerat, tenendum et conservandum destinarem. Praedecessori meo semel super hoc ante jam scripserat, duos etiam subjunctis nominibus, Petrum scilicet Petragoricum et Hugonem de [Col. 1373C] S. Germano specialiter requirens, quorum alter mortuus, reliquus vero languore infirmatur continuo. Cum autem dominus cardinalis unum esse mortuum didicisset, scripsit mihi denuo, illum qui supervixerat requirens ex nomine, et alium quem secum ipse ducere vellet. Caeterum ego, cum nec ille, morte interveniente, nec iste, infirmitatis molestia obsistente, destinari posset; vestro interim suscepto mandato, religiosorum ac prudentium virorum consilium requisivi, qui nihil inde faciendum consulerent, laudaverunt sane, ex quo utrisque in litteris quos volebat nominatim signans, electionis sibi retinuerat arbitrium, nihil super hoc alterius voluntati vel dispositioni relinquere volens, alios non esse tutum dirigere, ne forte onerosi magis [Col. 1373D] quam grati essent, si non illos quos quaerebat misissem, sed alios. Denique illi religiosi quorum quodam testimonio religionis nostra magnificabatur ecclesia et consilio regebatur, majori jam obierunt ex parte, paucique surrexerunt post eos. Plures enim venerabiles et litteratae personae quae possent Ecclesiae esse profectui et honori, cum devote flagitarent ingressum, nolente vel simulante praedecessore meo, nobis invitis, repulsae. Domus quoque perturbationibus fatigata, oppressa debitis, bonis temporalibus nuda, et in spiritualibus aliquantulum laesa; et si inter tot curarum angustias paucos quos inveni, qui me adjuvando et consulendo supportare [Col. 1374A] debent in hac novitate maxime cum sim aetate juvenis, religione junior, cogor dimittere, et oculos qui mihi in via religionis et disciplinae consilii et auxilii lumen debent praestare, perdidero, de facili profecto errare continget, nec solus onus et providentiam domus portare potero: quidquid tamen exinde faciendum decreverit vestra auctoritas, prosequar ego pro viribus. Tandem humanum dico, mortem valde, et propter terrae insuetam asperitatem et aeris qualitatem corruptam fratres pavescunt. Praeterea objiciunt nos non posse cogere eos ire ubi rigor ordinis nostri tepidus teneatur. Proinde ego gravissimum duco injungere, quod, si fit contra voluntatem suscipitur, vel si non fit, periculose valde negatur. Parcat igitur, sancte Pater ac domine, infirmitatibus nostris et instanti ecclesiae [Col. 1374B] necessitati discretionis vestrae modestia.
ALEXANDRO sanctissimo et reverendissimo domino et Patri, summo pontifici, EBERHARDUS Juvaviensis ecclesiae indignus minister, cum obedientia et oratione devotissimum obsequium.
Moveri solent quidam simplices et minus eruditi; quod Ecclesia catholica tanto tempore, tot et tantis vexatur perturbationibus, minus attendentes, quia [Col. 1374C] sicut vasa figuli probat fornax, sic homines justos tentatio tribulationis. Non sic moventur filii Ecclesiae Dei, quibus dicitur: quia frustra jacitur rete ante oculos pennatorum (Prov. I) . Ipse denique noverunt, quia flagellat Deus omnem filium, quem recipit (Hebr. XII) ; et qui extra disciplinam sunt, alieni sunt a sorte filiorum Dei. Unde etiam perfunduntr gaudio magno, quia digni inveniuntur pro nomine Jesu contumeliam pati. Solet tamen miseratio divina etiam inter flagella consolari pusillanimes. Unde merito proclamamus cum Propheta: Secundum multitudinem dolorum meorum, consolationes tuae laetificaverunt animam meam (Psal. XCIII) . Quae vero major erit consolatio Ecclesiae, quam gloriari in numero et merito filiorum, ut voce congratulationis [Col. 1374D] dicatur ei: Venerunt ad te, qui detrahebant tibi (Isa. LX) . Hoc siquidem, per singulos dies in praesenti negotio vidimus actitari, ut quamvis adhuc arca veri Noe quatiatur fluctibus hujus maris magni, tamen columba revertatur ad arcam. Non enim invenit extra, ubi figat pedem suum, qui ejusmodi est. Inde est quod dilectum fratrem nostrum Aquileiensem electum vestrae sanctitati, quantum audemus, pro parvitate nostra, commendamus attentius; humiliter et obnixe flagitantes, ut vestra auctoritate roboretur ejus electio; quia vere credimus, illum, nutu divino, in opus ministerii hujus assumptum. Qui licet adhuc pro teneritudine plantationis suae, [Col. 1375A] maturos fructus ferre non valeat, spem tamen bonam profert in flore, fideliter et fortiter vestris inhaerens vestigiis; adhuc tamen cum Nicodemo in nocte timoris audiens Jesum propter metum Judaeorum. Conquievit omnino strepitus malignantium sub eo, ut pro nobis videantur esse, qui contra nos dudum fuerunt. Sed quia omnia principia timida sunt, rogamus sanctitatem vestram, ut ejus obedientia manifesta non fiat, donec in robur virile, gratia benedictionis pontificalis, illum adducat. Hujus etiam rei et obeditionis, Concordiensis episcopus cooperator est strenuus. De nobis autem, Pater sanctissime, sic accipite, quia fundamentum nostrum posuimus in firmam Petram, ut neque venti neque flumina, quae sine intermissione nos pulsare [Col. 1375B] non desinunt, adjuvante Domino, valeant subruere.
A. gratia Dei Romanae Ecclesiae summo pontifici, HUGO ecclesiae Beatae Mariae Andrianopolis abbas, licet indignus, nec non et PETRUS Sancti Joannis Constantinopoleos hospitalis prior, obedientiam et [Col. 1375C] obedientiae obsequium.
Cum non solum sanctitatis vestrae fama, imo et cooperatrix Christi gratia, universos sanctae fidei cultores cogat et te jure venerari patrem, et per omnia vestris obtemperare praeceptis, nos et debitae subjectionis charitate, et vestrae bono famae odore excitati, in remotis regionibus inter extraneos ad Ecclesiae firmitatem, et vestrae dignitatis honorem desudamus: ne pestis praesens inficiat Ecclesiam, aut in nostro tempore vacillans titubet Ecclesia; vel vestrae dignitatis inter Orientales annihiletur reverentia. Sciat igitur sanctitas vestra nos apud beatum Aegidium, post sex mensium, a Januarii scilicet principio usque ad Julii initium, tam regionum quam marium continua et innumerabilia pericula, [Col. 1375D] in expeditione sancti et semper augusti domini nostri imperatoris, et vestrae dignitatis legatione adventasse. Sed fatigatione corporum et diversarum incursione adversitatum attriti, longioris viae iter, absque nostrarum virium defectu aggredi non valemus; unde sanctitatem vestram obnixe flagitamus, ut laboris nostri aegritudini compatiendo, quid et qualiter sit agendum nobis insinuetis. Habemus enim quaedam personae vestrae dictu accommoda et ad utilitatem respicientia, quae non licet alteri nisi vestrae sanctitati intimare, et nobilissimo regi Franciae. Valete.
Sanctissimo Patri et domino ALEXANDRO Dei gratia summo pontifici, LUDOVICUS eadem gratia Francorum rex, salutem et debitam reverentiam.
Archiepiscopus Remensis H. frater meus nuper in Flandriarum terram profectus, ibi invenit homines depravatos, erroris pessimi sectatores, in Manichaeorum lapsos haeresim, qui vulgo Populicam [Col. 1375] De his Populicanis Chronicon Antiss. loquitur ad an. 1198. vocantur, et per quasdam observationes, quas habent, meliores apparent quam sint, et, si forte prosperati fuerint, dispendium magnum erit [Col. 1376B] nostrae fidei, praesertim in partibus illis, ubi iniquitas pullulavit, et radices altius fixit. Si voluisset archiepiscopus solummodo ut parceret iniquis istis, et toleraret pravitatem hanc, pro hujusmodi redemptione habuisset pecuniam magnam nominatam, videlicet sexcentas argenti marcas, quia apud eum non patebat illis refugium, proclamaverunt ad audientiam vestram; sed rem tam venenosam, tam perniciosam attendat diligentius sapientia vestra, et velitis ut tanta pestis potius evellatur quam pullulet. Precamur itaque attentius pro honore fidei Christianae, ut ex consilio archiepiscopi charissimi filii vestri rem provenire sinatis, ut illi scilicet destruantur qui contra Deum eriguntur, etc.
Pro archiepiscopo Cantuariensi saepius nos rogare dignata est paternitas vestra. Nos vero si preces auctoritatis vestrae, divinae pietatis intuitu praeeunte, abundantius mandamus effectui, conscientia nostra exinde in Domino gloriatur. Sed novissimo sermo divulgatus ac celebriter diffusus in regno nostro scandalum generavit. Non est nostrum vos, qui dominus estis, reprehendere: verum quae ad opinionis vestrae detrimentum spectare credimus, silere omnino non possumus. Rex Angliae, utpote inanis gloriae cupidus, in colloquio quod simul habuimus, litteras vestras patentes, ut dicitur, parti suae gloriabunde ac satis jactanter ostendit, in quibus os et manus domini Cantuariensis, tam [Col. 1376D] in praedictum regem, quam in totum regnum suum. ac personas de regno, suspendit vestra auctoritas, donec gratiam regis ipse fuerit plenarie consecutus. Quid ad haec objecta respondere possumus adversae parti, videlicet imperatori et schismaticis insultantibus nobis, quia partem vestram fovere nec destitimus nec desistimus, in promptu non habemus, nec est facultatis nostrae adinvenire, nisi nos vestra subtilis instruxerit in respondendo discretio. Hoc autem meminisse firmius postulamus, quia precibus nostris, quas saepe vobis humiliter porreximus, nec intermiscuimus minas, nec vos diffidere praesumpsimus. [Col. 1377A] Quid haec sibi velint, facile potestis concipere, et haec ad plenum interpretari vestrae discretionis experientia plenius agnovit. Lateri vestro duo assistunt, in quos rei hujus culpa refunditur. Sed quidquid nos agamus, non est sublimitatis et discretionis vestrae contra scientiam suasu pravo aliquatenus deviare.
Potestis recolere quia pro domino Cantuariensi nos rogavit sanctitas vestra et gratias egit. Noveritis si in eo non remansisset quod plus honoris et humanitatis ipsi impendere seni parati fuimus et [Col. 1377B] libenter impendissemus et adhuc erga eum in nullo remittitur modo noster animus. Porro sicut pro eo vestras habuimus preces, sanctae paternitati vestrae propensius supplicamus ut ejus tribulationem et pressuram quam sustinet pro Ecclesia Romana, cujus est fidelissimus et vestrae devotissimus personae, in corde vestro habeatis. Nobis autem notificavit in quantum gratia vestra nuntiis suis adfuerit, et pro hoc ipso agimus excellentiae vestrae pietati uberes gratias: magnae autem benevolentiae vinculo erga archiepiscopum amantissimum filium vestrum devincti pauca vobis pro ipso scribimus, et tamen in paucis satis esse dictum sapienti intelligimus.
Tenemus firmiter et recolimus, quod dominum Cantuariensem, virum probatum, pro Ecclesia Dei exsilium ferentem, nobis per manum tradidistis: et nos eum sicut commendatum vestrum habemus, et non quantum volumus ipsi proficimus, sed libenter et ex devoto corde eum honoramus. Recordamur etiam, quia ipsum in discessu vestro commendavimus vobis, et cum magna precum instantia petebamus, ut eum foveretis, ut eum exsulem vestrum misericorditer respiceretis. Sed sicut dicitur, et nostram commendationem et exsilium ejus postposuit sollicitudo vestra. Sciatis autem quod nimis [Col. 1377D] turbato animo portaremus ea, quae dicuntur facta esse, sicut in Normannia, et in Anglia, et etiam in Francia praedicatur, nisi eadem emendare satageret vestra sinceritas. Sciatis etiam quod multi scandalizantur, et in eo quod factum esse dicitur, paternitatem vestram culpare et notare non dubitant. Nos ipsi admodum indignantes miramur, et magis mirabimur, nisi integritas vestra ea, quae dicuntur, falsa esse ostenderit. Et pro ipsius personae calamitate tam longa, et pro tollenda infamia ista expediret vobis et curiae, in brevi quidpiam et super hoc facere ex novo et virili consilio. Loqui prolixius, et edocere sapientiam vestram nobis imputabitur ad praesumptionem, quia in paucis constat satis esse dictum sapienti.
ALEXANDRO Dei gratia summo pontifici, LUDOVICUS eadem gratia Francorum rex, salutem et debitam reverentiam.
Ab humanae pietatis lege recedit filius, qui matrem deturbat, neque Creatoris beneficii reminiscitur, qui sanctae Ecclesiae illata turpitudine non tristatur. Unde specialius est condolendum, et novitatem doloris excitat inauditae novitas crudelitatis: quoniam in sanctum Dei insurgens malignitas, in pupillam Christi gladium infixit, et lucernam Cantuariensis Ecclesiae, non tam crudeliter quam turpiter jugulavit. Excitetur exquisitae genus justitiae, denudetur gladius Petri in ultionem Cantuariensis [Col. 1378B] martyris, quia sanguis ejus pro universali clamat Ecclesia, non tam sibi, quam universae Ecclesiae conquerens de vindicta. Et ecce ad tumulum agonistae, ut revelatum est nobis, divina in miraculis revelatur gratia, et divinitus demonstratur, ubi humanitas requiescit, pro cujus nomine decertavit. Latores vero praesentium patre orbati vestrae pietati seriem indicabunt, et testimonio veritatis aurem mitissimam adhibete, et tam de isto negotio, quam de aliis, ipsis tanquam nobis credite.
Si beneplacitum est Domino in populo suo, ut exaltet mansuetos in salutem, instare credimus [Col. 1378C] tempus et horam, qua judicium sit mundi, et princeps mundi hujus ejiciatur foras (Joan. XII) . Exspectavimus ut videremus diem istum, vidimus et gavisi sumus. Utinam sicut aspiravit dies, ita et inclinentur umbrae (Cant. II) , fiatque de medio caligo criminum, et nebula peccatorum, quae texit hactenus omnem terram. Videmus et gaudemus redditam vobis pacem, videamus et per vos redditos dies bonos, in quibus sibi justitia et pax mediante charitatis osculo copulentur. Dies ipsi vitae vestrae felicibus limitantur egressibus, quibus novo et amplectendo miraculo annosior indulta est prolixitas temporum, ut auctior vobis surgat tessera meritorum. Neque enim frustra credendum est, [Col. 1378D] quod ideo in vobis hoc donum Ecclesiae suae sanctae Rex immortalis indulserit, ut antecessores vestros, quos vincitis diuturnitate rerum, vincatis in beatitudine saeculorum. Profecto namque supernus ille mortalitatis nostrae moderator et arbiter, ideo vos in diem hanc, sicut confidimus, reservavit, ut accepto tempore justitias judicetis, et ponatis prava in directa, et aspera in vias planas: ut restituatis Jerusalem, sicut in diebus antiquis, ponentes deserta ejus, sicut hortum Domini, et solitudinem ejus quasi delicias. Luxit hactenus et elanguit terra, confusus erat Libanus et sordebat; sed infunditur ecce verna temperies, et de visceribus terrae bonae spei germina reviviscunt. Concussa sunt namque corda mortalium, judiciorum vestrorum [Col. 1379A] timore mollita, ita ut infecundi hactenus pectoris gleba florente jam cespite, in frugem vitae melioris erumpat. Ecce jam florent vineae, jam flores fructus parturiunt; tantum sit, qui capiat vulpes parvulas, et omne reptile venenatum in suae malignitatis astutia comprehendat. Quod ne consueti turbinis impedire possit occasio, ecce hiems transiit, imber abiit et recessit, tempus putationis advenit (Cant. II.) Putetur ergo Domine, putetur, et fodiatur vinea Domini Sabaoth, ut sarculo fructificante in usus ampliores exuberet, dum sterilia sarmenta non sustinet. Pacatam vobis hanc vineam reddidit Dominus Deus vester. Vestri erit amodo operis et laboris, ut eam sibi mundam et fructiferam resignetis, stillent super eam montes dulcedinem [Col. 1379B] et colles jucunditatem; et dantibus coelis pluviam, ipsa quoque proferat fructus suos. Date simul et vos voci vestrae vocem virtutis, ut audiant et intelligant universi, quod posuerit vos Dominus in lucem gentium, ut sitis salus ejus usque ad fines terrae. Praesto est enim piae intentioni vestrae operandi facultas, cui tanta conceditur sanctae operationis auctoritas. Et ut paucis multa complectar, ad restaurandum Ecclesiae statum posse adjacet vobis, velitis tantum, et salva sunt omnia. Prope est, ut et ipsa clamet ad vos. Tantum dic verbo, et sanabitur puer meus (Matth. VIII) . Quis enim non credit auditui vestro? Quis non obedit verbo? Quis non obtemperat jussioni? Quod etsi reluctari quispiam pro sua malignitate praesumpserit, sonent [Col. 1379C] exsultationes Dei in faucibus vestris, et gladii ancipites in manibus assumantur, ad faciendam vindictam in nationibus, et increpationes in populis. Ad alligandos reges eorum in compedibus; et nobiles eorum in manicis ferreis (Psal. CXLIX) . Fuerit hactenus impossibilitatis et malitiae temporis, quidquid in Ecclesia Dei circa instituta ecclesiastica pullulavit: superest amodo, ut vobis omnimodis imputetur, si ex vestro neglectu depereat, quod utilitas universitatis exspectat. Agite ergo, agite, ut Ecclesia sancta jam tandem in unitate lucretur, quod amisit in schismate: et damna praecedentium temporum nostrarum resarciat integritas actionum. Omnia omnibus hactenus licuerunt, satisque prodit dissolutio [Col. 1379D] vitae, quantum enervata sit severitas disciplinae. Pontificos etenim nostri praesunt utique, sed pauci qui prosint: bene cum quibusdam agitur, si non obsint. Qui utique in usus vel abusiones mage superfluas equos multiplicant et quadrigas, ut locorum quocunque pervenerint, omnia sumptibus et superfluitate confundant. Non sunt hae quadrigae Aminadab, non est hic coelestis exercitus equitatus: Viderint ipsi, ne illorum potius sit forma curruum, quos mediis fluctibus involvit Omnipotens, quando equum et ascensorem dejecit in mare (Exod. XV) . Pupillo non judicant, causa viduae non intrat ad eos. Fitque apud nonnullos eorum, ut sola aestimatio muneris in statera praeponderet aequitatis. Cum in villam vel monasterium quodlibet venturus [Col. 1380A] nuntiatur antistes, regem putetis prodire, non praesulem; tantus est equorum exercitus, tanta caterva comitum, tantus praecedentium populus garcionum. Deinde in lautas epulantium coenas tenuis Ecclesiae victus exspirat, et alimonia pauperum migrat in delicias convivantium. O si esset, qui parietem foderet, ut radius lucis vibraretur introrsus, qui educeret ad judicium opera tenebrarum, et ad vindictam exigeret umbram mortis. Porro ad haec omnia corrigenda ostium vobis est apertum in Domino, ut remoto universae difficultatis objectu currat velociter apostolicus sermo, quem audiat Sion, et laetetur; et filiae Judae in judiciis ejus exsultent. Sicut ergo magnificavit Dominus facere nobiscum, et cum aliis catholicis regibus et principibus orthodoxis, [Col. 1380B] quibus optatum praestitit in vestra exaltatione triumphum: ita et ipse in vestris necesse est operibus honoretur; ut celebre sumamus de publici status emundatione tripudium. Sane iste quem deploravimus Ecclesiae morbus, perpetuum crescit et proficit in languorem, nisi in hoc concilio receperit sanitatem.
Sanctissimo domino et Patri charissimo ALEXANDRO, Dei gratia summo pontifici, humilis et devota filia ejus A . . . . . regina Francorum, salutem, et cum sinceritate cordis devotum obsequium.
Vobis sicut Patri loquar et domino, cujus honorem [Col. 1380C] dominus meus rex, et ego, et totum regnum nostrum desideramus ut proprium, quia vester honor noster est, et confusio vestra, quam Deus avertat, nostra. Qui vos in patrem suscepimus et dominum, et in circuitu nostro frementium regum, et animam vestram quaerentium, pro Deo et vobis contempsimus inimicitias. Audite ergo, si placet, filiam vestram, et in eo quod dictura sum, non sexum contemnatis femineum, sed amantis attendatis affectum. Anno praeterito gravissimum in Ecclesia Gallicana scandalum fecit Joannes de Oxeneford, qui suo perjurio de Romana tam facile triumphavit Ecclesia. Secuti sunt eum cardinales, quorum bona opera nondum audita sunt in terra nostra, [Col. 1380D] et utinam mala silentio tegerentur. Unde et scandala multiplicata sunt. Nunc autem per novissimos suos nuntios obtinuit rex Angliae litteras, si tamen adulteratae non sunt, patentes, quibus statuistis, ut Cantuariensis archiepiscopus, qui jam quadriennio pro justitia exsulavit, sententiam ferre non possit in eum, vel in terram ejus, nec gravamen inferre alicui personae de terra sua, donec in ipsius gratiam restituatur. Nonne, Pater, ex his litteris habere videtur auctoritatem impune peccandi, et archiepiscopum perpetuo proscribendi? Nam de caetero in arbitrio ejus erit eum recipere in gratiam vel non recipere. Hinc adeo scandalizata est, apud nos tota Ecclesia, ut magis turbari non possit, quia malum exemplum omnibus principibus datum est. [Col. 1381A] Dominus meus rex, cui archiepiscopum tradidistis, turbatur plurimum, quod inter manus ejus, si tamen in hac sententia perstiteritis, innocens jugulatur. Dolet regnum totum, quod apud vos praevalent hostes nostri. Exspectat adhuc dominus meus rex exitum promissionis vestrae, quam nisi citius viderit adimpleri, quid de Romana Ecclesia sperare debeat, edocebitur, et posteri sui. Valete, charissime et sanctissime Pater et Cantuariensi archiepiscopo, si placet, subvenite.
Crescit diei malitia, et pericula temporis invalescunt; ita ut quos praedixit Apostolus (II Tim. III) . dies sentiamus instare novissimos, in quibus abundante iniquitate, multorum charitas refrigescat. (Matth. XXIV) . Specialiter autem adversus filios vestros Cister. ordinem profitentes saeculi hujus mare vadit et tumescit, et objectu sese vestrae protectionis illidens, tota in nos tempestate consurgit. Rugit quodammodo, et circa vectes et ostia quae posuistis immurmurat: indignans videlicet dictum sibi: Huc usque venies, non procedes amplius, et hic confringes tumentes fluctus tuos (Job XXXI) . Ecce enim filii mundi hujus, quos prudentiores filiis lucis in generatione sua Veritas ipsa pronuntiat (Luc. XVI) , invident [Col. 1381C] nobis hoc ipsum quod vivimus; dum eorum perversitas habere non patitur, quo vivamus. Videntes siquidem, quod operibus manuum nostrarum Dominus benedixerit, in viaticum peregrinationis nostrae tota malignitate desaeviunt, machinantes omnimodis, ut possint pauperum substantiolam vel per calumniam concutere, vel per rapinam. Instaurant lites, exaggerant quaestiones; et si aliter tollere nostra non praevalent, in illius fraudis commenta transiliunt, ut a nobis interdum suam suorumve pecuniam calumniosa penitus, et conficta mutui vel depositi actione reposcant. Deinde lite sub judice cont stata, testimonium contra nos venale quidem, sed non veniale producitur, et enervatur [Col. 1381D] undique; sinceritas veritatis improborum testium labefactata perjuriis. Quod utique si dissimulatis et sustinetis i posterum, non nobis Domine, non nobis (Psal. CXIII) , sed scurris et epulonibus laboramus: reliquumque est, ut ad vellicandas facultatulas nostras non in vacuum currant, quicunque nomen Dei sui in vacuum accipere non formidant. Succurrite proinde, beatissime Pater, et recenti adhuc morbo recens adhibete remedium, ne panes filiorum canes comedant, et stipendia pauperum luxus sibi vindicet et ebriositas comessantium. Alioqui, ut quid mortificamur tota die? Utquid fratres nostri in laboribus plurimis, in ardoribus abundantius, in frigore supra modum, anxiae vitae modicam stipem ex imis visceribus defossae telluris [Col. 1382A] extorquent? Precamur igitur, quatenus priscae consuetudinis tenor vestro nobis privilegio restauretur: ut si quis videlicet ab aliquo monasteriorum nostrorum rem indebitam dubiamne poposcerit, abbas loci rei veritatem in propriae conscientiae periculum requisitus, et monachus sive conversus ex obedientiae virtute jussus alleget; et sic in verbo veritatis eorum ancipitis causae decisio perseveret. Quod si feceritis, sine aliorum injuria nostra nobis jura servatis. Si vero vobis via forsitan ista minus placet, invenite aliud quantumque remedium, quod cum removerit a pravorum cupiditate perjurium, cessare a nobis faciat solutionis indebitae detrimentum.
Quid facimus, pie Pater, quod ad referendas vobis gratias, quas profusa in ordinem beneficentia exigit, nec vires nobis, nec merita suffragantur? Confirmata est in nobis magnificentia vestra; confortata est super nos et non poterimus ad eam, cum tanta sit affluentia benedictionis et muneris, ut inaniter ad recompensationem ejus se erigat nostrae insufficientia paupertatis. Ad Deum igitur humilitate supplici recurrentes, petimus incessanter ab eo, ut ipse vobis retribuat piae actionis praemium, qui [Col. 1382C] praestitit pietatis affectum: et in hoc Ecclesiae capite gratiae coelestis unguenta multiplicet, quae usque ad fimbriam vestimenti ejus jugi pro fluvio inexhaustae consolationis emanet. Sane in praesentiarum ad pedes vestros pro monasterio Balernensi has tantillas gratias exsolventes accumbimus: pro eo quod sibi justitiam suam sub iniqua diripientium sorte captivam quasi post liminio liberam resignastis, et de ancipitis concertationis salo in portum quietis pristinae reduxistis. Porro adversarius ejus defectu indictae sibi probationis exterritus, paginam rescripti vestri non reddidit, eo utique tenore subnixam, ut si ille a quadragenariae praescriptionis assertione defecerit, penes Balernenses fratres possessio [Col. 1382D] restituta resideat, et os calumniantis et aemuli perpetui silentii repagulis obmutescat. Non reddidit ergo, non reddidit, exspectans, ut dicitur, vitae vestrae finem, ut tunc emortuae causae suae novam denuo meditetur originem. Pie Jesu, quanta est in timidis conscientiis sub tremula meditatione versutia! Justitiam sibi emori suspicatur, nisi justitiae moriatur antistes, et subobscurum praesagiens de falsitatis obumbratione compendium, publici luminis praestolatur occasum. Ut ergo mentiatur iniquitas sibi, petimus cum debitae salutationis honore, ut nisi infra certum terminum jus allegaverit quod reclamat, promulgatae taciturnitatis refraenetur objectu: quatenus dum obtentu justitiae, quam funeris aucupatur eventibus, in tanti Patris fata suspenditur [Col. 1383A] vividae mucrone sententiae sua potius injustitia moriatur.
Discipulorum Christi exemplo ducimur (Matth. VIII) , ut in pelago mundi hujus procella surgente deterriti, ad coeleste praesidium fugiamus a fluctibus. et quiescentem in puppe vicarium Salvatoris pulsemus precibus, clamoribus excitemus. Confidimus enim, quod navicula Claraevallis, quae ab olim vos habet in omni tempestate rectorem, undosis ictibus etsi colliditur, non quassatur, quandiu inter maris hujus turbines procellosos tali et tanto gubernatore [Col. 1383B] dirigitur. Et ut ejus quae de vobis est, summam nostrae fiduciae pernoscatis, non timebimus praesidentibus vobis in qualibet commotione naufragium; quia stabit, si dixeritis, spiritus procellarum. Ecce autem nunc, beatissime Pater, repentini turbinis fragor infremuit, et tempestas e longinquo prorumpens horrorem nobis proximae turbationis invexit. Ecclesia siquidem Tolosana proprio destituta pastore, oculos in abbatem nostrum nostrae pacis aemula irreverenter injecit: tanquam non putet sibi a propria ruina surgendum, nisi et nobis interim status nostri machinetur excidium. Quaerit et satagit jacturam suam de nostra calamitate reficere: non attendens neque recogitans, quam perverso ordine divinis dispositionibus obviet, si Hebraeorum spoliis [Col. 1383C] Aegyptios locupletet. Nos autem, quorum interest mutationis hujus pensare dispendium, ad pedes vestros flebili devotione prosternimur, profusis lacrymis unanimiter exorantes, quatenus contra hujus turbinis instantiam tranquillitas nobis vestrae consolationis arrideat, ut nullum admittatis de Patris mutatione consilium, quod plangat in posterum calamitas filiorum. Scitis enim vos, et nos ipsi experimento didicimus, quod in variatione magistratuum quantumlibet tenax disciplina resolvitur; et admissa crebrius mutabilitate pastorum, gregis plerumque sinceritas dissipatur.
Charissimo domino et Patri suo ALEXANDRO Dei gratia summo pontifici, HENRICUS rex Angliae, et dux Normanniae et Aquitaniae et comes Andegavensis, salutem et debitam in Christo subjectionem.
Novit satis vestra discretio, quam fideles sanctae Romanae Ecclesiae antecessores nostri semper exstiterint, qui in simili casu nonnunquam probaverunt, cum in sancta Ecclesia, peccatis exigentibus, exorto schismate, catholicam secuti sunt unitatem. Hanc ergo patrum meorum approbans et sequens devotionem, quia vestram electionem veritate, credo, [Col. 1384A] subnixam, vos in Patrem et dominum, vos in summum pontificem et catholicum cum universis, tam clero quam populo meae potestati a Deo commissis, in vestris legatis recepi, solemnitate debita et veneratione. Vos igitur clementissime rogo, et cum omni humilitate obsecro, ut me in proprium et spiritualem filium recipiatis, et in meis petitionibus me, si vobis placet, exaudiatis. Latorem praesentium fratrem R. in cujus ore mea negotia posui, plenius vobis exprimenda benigne suscipiatis, et his, quae ex parte mea vobis dixerit, assensum et effectum exhibeatis. Ego ad vestram voluntatem sum paratus, et me et mea vobis expono, arbitrio vestro penitus exponenda.
Teste cancellario, apud Rothomagum.
Venerabili Patri summoque pontifici ALEXANDRO, HENRICUS rex Angliae, dux Normanniae et Aquitaniae, et comes Andegaviae, salutem et debitam venerationem.
Si devotionis meae, Pater, erga sanctitatem vestram experimentum quaeritis, et quae in vestrae promotionis initio ad honorem vestrum fideliter a me gesta sunt, elapsa forsitan a memoria non tenetis, id saltem quod mandato vestro a me nuper effectu completum est, precor ut prae oculis habeatis, et [Col. 1384C] devotionem meam erga vos ex ipsa mei operis attentione plenissime, si placet, advertere cognoscatis. Hostem enim mihi infestissimum in meum et meorum, quod absit! exterminium tota sua possibilitate promptissimum, sedentem mihi semper in insidiis ut machinetur in me malum, cui convivere, ut praesens indicat casus, mors mihi est, in regno cohabitare confusio, hunc mandato vestro vestris me totum substernens pedibus in pace suscepi, et de latere meo ducatum sibi providens, ut cum pace deduceretur ad propria sollicite procuravi. Quae nimirum pax non solum sibi, sed et suis plene concessa est, et homines qui meas jam diu carnes amaris, ut sic dicam, morsibus lacerare non destiterunt, qui per orbem discurrentes sinistris adversum me [Col. 1384D] mundum rumoribus impleverunt, in regno meo cum pace suscepi, sollicite providens ne laederentur ab his quos laeserant, ne ab his quos offenderant, aliquid omnino moleste sustinerent. Oportebat itaque sanctitatem vestram Pater, et mihi prospexisse, ne malum mihi pro bono redderetur, ne in ejus adventu cui pacem dederam, et quem cum pace susceperam, regni mei pax illico turbaretur, et Ecclesia regni, quae nihil tale meruerat, absque audientia ad falsas ejus suggestiones tanti mole gravaminis opprimeretur, ut quidam suspensioni, quidam anathemati subjecti sint, cum, si defensionis sibi detur oportunitas, se nil tale meruisse, juvante Domino, per omnia probare parati sint. Unde sanctitati vestrae devotus supplico ut, si quae sunt, aut esse possunt [Col. 1385A] erga me pristinae charitatis reliquiae, sententiam regni mei personis impositam, amore justitiae meaeque petitionis intuitu relaxetis, et si quis adversus eas querelam super quacunque re moverit, causam aut per vos, aut per quos vestrae discretioni placuerit examinetis, ut in jure pro se quisque respondeat, et judicialem calculum, quem meruisse convincetur, excipiat. Hoc alii non negaretis. Quod si mihi negatum fuerit, dicam, quod doleo, quia nimia me severitate repellitis, et abjectum reputatis. Caetera praesentium latori magistro David, quem mihi commendavit gratia vobis intimanda commisi, quem si mihi compatiendo exaudieritis, corpus meum vobis et animam, quam jam periclitari metuo, Deo conservare poteritis. Valeat [Col. 1385B] et suis exorabilem se praebeat sanctitas vestra, Pater.
Domino papae, dominus rex.
Novit Ecclesia Romana ex longo temporis tractu quantam libertatem antecessores nostri circa institutiones ecclesiarum habuerint, quam nos intuitu Dei et precum vestrarum interventu, secundum admonitiones venerabilium virorum Al[berti] et Th[eodwini] legatorum vestrae sanctitatis ad aequitatem canonicae moderationis temperavimus. Inpraesentiarum itaque liberam electionem Ecclesiae Anglicanae [Col. 1385C] annuimus, ut quae amplius quam vellemus variis impedimentis desolata pastoribus elanguit, uberiori gratia nostrae liberalitatis indulta libertate respiret. Delata igitur ad nos electione Badoniensis Ecclesiae, communicato consilio episcoporum nostrorum, et modum et ordinem electionis canonicae processisse cognoscentes, electi personam honestate morum et litteraturae perspicuam vestrae discretioni commendare dignum duximus. Et quanquam ex longa conversatione inter vos habita vobis ipse praecipue innotuit, qui et multiplici testimonio vestrae sanctitatis apud nos probabilis exstitit, pro eo tamen quanta possumus precum instantia supplicamus, quatenus eum talem habeatis, qualem [Col. 1385D] eum nobis habendum saepius praedicastis. Provideat igitur vestra sanctitas, ne invidia nominis nostri efficiat, quominus debitam assequatur consummationem quod hactenus tanta sinceritate processit.
ALEXANDRO papae, HENRICUS rex Angliae.
Episcopos nuntios nostros ad pedes paternitatis vestrae direximus, rogantes et supplicantes, quatenus querelis quae inter nos et Cantuariensem vertuntur, finem debitum, justitia mediante, poneretis. [Col. 1386A] Et tandem placuit benignitati vestrae, ut juxta petitionem nostram de latere vestro legatos nobis mitteretis cum potestatis plenitudine, ut omnes controversias nostras plene decidere et definire possent, remoto appellationis obstaculo. Qui cum in hac potestate, sicut nuntii nostri ad nos reportaverunt, et litteris vestris continebat expressum, quas adhuc penes nos habemus, missi fuissent, sicut per eosdem legatos, cum ad nos pervenissent, accepimus, potestas illa ad injuriam nostram illis subtracta est. Unde cum nos ad omnem justitiam coram eis nos offerremus, praefatus Cantuariensis, qui ita inique et malitiose erga me se habet, sicut vobis et toti mundo innotuit, coram illis justitiae parere omnino contempsit. Ob cujus defectum alios [Col. 1386B] deinceps nuntios ad majestatem vestram transmisimus, per quos litteras vestras recepimus, quas et ipsas adhuc penes nos habemus, in quibus terram nostram et personas regni a praefati Cantuariensis potestate eximebatis, donec ipse in gratiam nostram rediisset. Quod cum ante restitutionem nostrae gratiae, nescimus ob quam causam, immutaveritis, dum alii nuntii nostri adhuc in curia vestra morarentur, et antequam novissimi legati vestri ad nos pervenissent, Vivianus et Gratianus, ipse in personas regni nostri, et in quosdam familiares et servientes nostros, qui singulis diebus nobis assistebant, excommunicationis sententiam promulgavit. Cum vero praenominatos nuntios debito nos honore suscepissemus, qui tam per litteras vestras, quam [Col. 1386C] viva voce protestabantur, quod ad honorem nostrum et regni nostri exaltationem venissent, primo loco de absolvendis excommunicatis tractavimus, qui non solum ad nostram, verum etiam ad vestram et ad eorumdem legatorum injuriam excommunicati videbantur, petitionibus illis, quas ex parte vestra nobis proponebant, quantum poteramus, ob reverentiam et amorem vestrum pio assensu condescendentes. Proponebant siquidem litterae vestrae, quatenus saepefato Cantuariensi episcopatum suum, pacem et amorem nostrum redderemus. Nos vero, postposito omni honore nostro, communicato consilio Burdigalensis et Rothomagensis archiepiscoporum, Cenomanensis, Redonensis, Bajocensis, Lexoviensis, [Col. 1386D] Constantiensis et Sagiensis episcoporum, Fiscannensis, Beccensis, Sancti Wandergisili, Cadomensis, Toarnensis, Ceresiensis, Rievallensis, Mortuimarensis, Tyronensis, Belberensis, et quorumdam aliorum abbatum, necnon et Gaufredi Autisiododorensis, et quorumdam aliorum religiosorum virorum, concessimus ante dicto Cantuariensi, licet ipse, sicut vobis multoties significavimus, absque conscientia nostra et coactione aliqua a regno nostro exierit, ut in bono et in pace rediret, et possessiones suas omnes haberet, sicut habuit quando a regno exivit, et ipse et omnes qui cum eo vel propter eum exierunt, ob honorem Dei, et ob amorem vestrum, salva dignitate regni nostri. Cumque nuntii vestri coram supradictis viris responsum hoc [Col. 1387A] absque omni contradictione recepissent, excommunicatos illos, qui praesentes erant, absolverunt. Convenit autem inter nos, ut alter eorum, Vivianus scilicet, pro excommunicatis illis qui in Anglia erant absolvendis transfretaret, Gratianus vero ad verba haec saepe nominato Cantuariensi transportanda rediret. Mane autem facto cum ab eis, quibusdam negotiis nos trahentibus, accepta ab eis prius licentia, recessissemus, nescimus cujus instinctu, aut quo spiritu, concessis stare recusaverunt, causantes verbum illud, quo nos dignitatem regni nostri salvam fore dixeramus. Quod tam nobis, quam illis qui nobiscum aderant, nullo jure ab eis causari debere videbatur. Nos autem hujus rei seriem ad vestram conscientiam referendam esse [Col. 1387B] duximus, de vestra semper discretione praesumentes, quod vos in nullo honori nostro derogare velitis, vel regni nostri dignitati, obnixe serenitati vestrae supplicantes, quatenus attente considerantes honorem et utilitatem, quam vobis et curiae vestrae contulimus, et in futurum, nisi per vos steterit, conferemus, sic rem temperetis, ne penes vos tantum possint illius perfidi proditoris nostri malitiosae blanditiae, quantum evidentia tot et tantorum virorum testimoniis corroborata causae nostrae merita, sed juxta petitionem nostram eos, qui excommunicati sunt, absolvatis, et ne in nos et alios venenum suae excommunicationis perfundere possit, provideatis. Ne si minus in hac justa petitione nostra [Col. 1387C] exauditi fuerimus, tanquam de vestra benevolentia desperantes, aliter securitati nostrae et honori prospicere compellamur. Et quoniam singula, quae a nobis dicta sunt et proposita, difficile scripto comprehenderentur, transmittimus ad pedes paternitatis vestrae clericos et familares nostros, Reginaldum, archidiaconum Saresberiensem, et Ricardum Barre, qui plenius vobis cuncta, quae hinc inde agitata sunt, exponent. Quibus in cunctis, quae ex nostra parte vestrae sanctitati proponent, fidem indubitanter habeatis. De quorum reditu festinanter maturato vestra, precamur et consulimus sollicite, provideat discretio, quoniam eorum mora diuturnior periculum et damnum intolerabile Ecclesiae posset afferre.
ALEXANDRO papae, HENRICUS rex Angliae, omnino subjectionis debitae obsequium.
Vestrae satis innotescit serenitati, quanta me et terram meam affligat molestia, quantis me vexaverit injuriis Thomas ille Cantuariensis adversarius meus, cum, teste conscientia, nihil meruerim, nil gesserim tam vehementi et injuriosa dignum contumelia. A vestra siquidem non credo excidisse memoria, quod judices sanctae Romanae Ecclesiae cardinales a vestra impetraverim paternitate, ut [Col. 1388A] super causa ista cognoscerent, sed placuit sanctitati vestrae, ut adversarius meus eximeretur a cognitione, nec potuit vestro praepedita praecepto in lucis venire claritatem innocentiae sinceritas. Saepius etiam, imo semper paratus exstiti in facie Ecclesiae juri et judicio stare, si vel in minimo deliquissem, quod me fecisse non recolo, prout ratio dictaret satisfacere, et longe amplius quam antecessores mei, qui me praestantiores exstiterunt, Ecclesiae Cantuariensi fecerint, semper paratus fui facere. Proinde admirari non sufficio, quod permittit prudentia vestra devotum Ecclesiae Romanae filium, juri semper stare paratissimum, contra omnem justitiam, ut mihi videtur, deprimi, injuriosis praeter rationem contumeliis molestari. Nunc itaque innumeris [Col. 1388B] praecedentibus novam adjecit injuriam, qui affligere non desistit innocentem. Vestra siquidem fultus, ut asserit, auctoritate, devotos et fideles Ecclesiae Romanae filios, Londoniensem et Saresbeberiensem episcopos, post appellationem ad vos factam, juri per omnia parituros, non citatos, non vocatos, non convictos, nullo modo commonitos, excommunicationis de novo innodavit sententia. Quibusdam etiam de familaribus meis anathematis intentat severitatem, nullam adversus eos habens rationabilem causam. Quod non minus aegre fero, quam si in meam propriam personam lata foret sententia. Hoc autem quam sit mihi intolerabile, quam famae meae et vestrae generet laesionem, vestrae [Col. 1388C] non credo incognitum prudentiae. Videtur etiam quod me quasi derelictum abjecerit paternitas vestra, quia filii non attendit nec curat injuriis, sed ad ignominiae et contumeliae meae augmentum, flagitiosum in me permittit grassari inimicum: nec reprimit injuriarum vehementiam paternae correctionis moderatio. Vestram igitur suppliciter obsecro et adjuro, ut justum est, celsitudinem, ut quem filio debetis, operis exhibitione monstretis affectum, et illatam mihi, et personis meis, et terrae meae absque ordine judiciario emendare dignemini absque tardatione injuriam. Cum omnimoda etiam devotione attentius supplico, quatenus quidquid praenominatus Thomas adversarius meus, contra juris ordinem, post factam appellationem ad vos, [Col. 1388D] in personas regni mei, clericos et laicos statuit, irritum et vacuum habeatis, teste G. Vasatur episcopo apud S. Macharium in Guasconia.
ALEXANDRO Dei gratia summo pontifici, H. rex Anglorum et dux Normannorum et Aquitanorum et comes Andegavorum, salutem et debitam devotionem.
Ob reverentiam Romanae Ecclesiae et amorem vestrum, quem, Deo teste, fideliter quaesivi, et constanter usque modo servavi, Thomae Cantuariensi [Col. 1389A] archiepiscopo juxta vestri formam mandati pacem et possessionum suarum plenam restitutionem indulsi, et cum honesto commeatu in Angliam transfretare concessi. Ipse vero in ingressu suo non pacis laetitiam, sed ignem portavit et gladium, dum contra me de regno et corona proposuit quaestionem. Insuper meos servientes passim sine causa excommunicare aggressus est. Tantam igitur protervitatem homines non ferentes excommunicati et alii de Anglia irruerunt in eum, et, quod dicere sine dolore non valeo, occiderunt. Quia igitur iram, quam contra illum dudum conceperam, timeo causam huic maleficio praestitisse: Deo teste, graviter sum turbatus. Et quia in hoc facto plus famae meae quam conscientiae timeo, rogo serenitatem [Col. 1389B] vestram, ut in hoc articulo me salubris consilii medicamine foveatis.
Sanctissimo domino suo ALEXANDRO, Dei gratia catholicae Ecclesiae summo pontifici, H. rex Angliae, dux Normanniae et Aquitaniae, comes Andegaven. et Cenoman., salutem et devotae subjectionis obsequium.
In magnorum discriminum angustiis, ubi domestica consilia remedium non inveniunt, eorum suffragia implorantur, quorum prudentiam in altioribus negotiis experientia diuturnior approbavit. [Col. 1389C] Longe lateque divulgata est filiorum meorum malitia, quos ita in exsilium patris spiritus iniquitatis armavit, ut gloriam reputent et triumphum, patrem prosequi, et filiales affectus in omnibus diffiteri, praeveniente meorum exigentia delictorum. Ubi pleniorem voluptatem contulerat mihi Dominus, ibi gravius me flagellat: et, quod sine lacrymis non dico, contra sanguinem meum et viscera mea cogor odium mortale concipere, et extraneos mihi quaerere successores, ne videam de semine meo sedentem super thronum meum. Illud praeterea sub silentio praeterire non possum, quod amici mei recesserunt a me, et domestici mei quaerunt animam meam. Sic enim familiarium meorum animos [Col. 1389D] intoxicavit clandestina conjuratio, ut observantiae proditoriae conspirationis universa posthabeant. Malunt namque meis adhaerere filiis contra me transfugae et mendici, quam regnare mecum, et in amplissimis dignitatibus praefulgere.
Quoniam ergo vos extulit Deus in eminentiam officii pastoralis ad dandam scientiam salutis plebi ejus (Luc. I) , licet absens corpore, praesens tamen animo, me vestris advolvo genibus, consilium salutare deposcens. Vestrae jurisdictionis est regnum Angliae, et quantum ad feudatarii juris obligationem, vobis duntaxat obnoxius teneor. Experiatur Anglia, [Col. 1390A] quid possit Romanus pontifex, et quia materialibus armis non utitur, patrimonium B. Petri spirituali gladio tueatur. Contumeliam filiorum poteram armis rebellibus propulsare, sed patrem non possum exuere; nam et Jeremia testante: Nudaverunt lamiae mammas suas, lactagerunt catulos suos (Thren. IV) . Et licet errata eorum quasi mentis efferatae me fecerint, retineo paternos affectus et quamdam violentiam diligendi eos mihi conditio naturalis importat. Utinam saperent, et intelligerent, ac novissima providerent (Deut. XXXII) . Lactant filios meos domestici hostes, et occasione malignandi habita non desistunt, quousque redigatur virtus eorum in pulverem, et converso capite in caudam, servi eorum dominentur eis, juxta verbum illud [Col. 1390B] Salomonis: Servus astutus filio dominabitur imprudenti (Prov. XVII) . Excitet ergo prudentiam vestram spiritus consilii et convertatis corda filiorum ad patrem. Cor enim patris pro beneplacito vestro convertetur ad filios, et in fide illius, per quem reges regnant (Prov. VIII) , vestrae magnitudini promitto me et dispositioni vestrae in omnibus pariturum. Vos Ecclesiae suae, Pater sancte, diu Christus servet incolumem.
Reverendissimo domino et Patri A. [Col. 1389D] Adriano vel Anastasio vel Alexandro qui successive post annum 1153 sedem apostolicam obtinuerunt. Alexandro tamen credimus ese directum. Dei gratia summo pontifici, R. [Col. 1390D] Robertus, filius Roberti de Melento, de quo Willelmus Gemmeticensis libro octavo Historiae Normannorum, cap. 41. comes Legercestriae humilis [Col. 1390C] sanctitatis suae filius, salutem et benedictionem.
Non arbitror, Pater sanctissime, a vestra memoria excidisse, quoniam fideliter bonae memoriae pater meus R. comes Leger. quoad viveret vobis adhaeserit, quoniam sincera devotione vestram sublimitatem dilexerit, unde sanctitatis vestrae litteras omni plenas paternae suavitatis affectione recipere meruit; quas ego adhuc in memoriam ejusdem dilectionis simul et promissionis vestrae diligenter reservo. Promissum est enim quod dilectio haec et benignitas ad haeredes ejus transmitteretur. Qua promissione animatus, flexis genibus cordis vestrae pietati supplicio, quatenus ego, qui terrenarum possessionum ejus haeres esse videor, vestrae [Col. 1390D] sanctitatis interventu virtutum ipsius imitator existam. Super causa pro qua praesens lator ad vos transmissus est, hoc vestrae paternitati, cui non est tutum mentiri, significo quod Joannes Cn . . . . injuste vexat monachos de Lyra super decimis de dominiis meis de Sapewich et de Ringeston. Ex quo enim Normanni Angliam sibi subjugaverunt, semper antecessores mei cuicunque volebant praedictas decimas dare solebant R. comes de Mellent avus meus, memoratas decimas monachis de Pratellis quondam dederat, quas cum diu tenuissent, vexatione praepositorum qui eas villas tenuerunt [Col. 1391A] graviter oppressi, questi sunt comiti de Mellent, avo meo, quod in collectione decimarum per ministrorum suorum protervitatem adeo vexabantur, ut parum utilitatis inde perciperent; sicque crebro conquesti sunt monachi, donec avus meus decimas in dominium suum vertens, monachis de Pratellis quamdam villam quae Expectesberi dicitur in repraesentationem earumdem decimarum donavit, quam adhuc tenent. Vir bonae memoriae Rob. comes pater meus quandoque easdem decimas praepositis suis cum alia firma sua tradidit. Tandem prout erat vir justus et timoratus, saniori usus consilio, tractans secum quod aliquando decimae exstiterant, licet per praefatam villam commutatione postea facta in dominium suum jam versae fuissent, ad [Col. 1391B] proprios usus eas amplius retinere noluit, sed clericis suis eas donavit, primum Petro medico, deinde Adae de Ely. Circa novissima vero agens, volens eas certo assignare, me praesente cum multis aliis, petitione etiam mea, supradictas decimas monasterio Lyrensi et fratribus ibidem Deo servientibus in perpetuam eleemosynam dedit, et scripto et sigillo suo eis confirmavit. Porro tantus vir, tam discretus et timens Deum nequaquam credendus est, praesertim in extremis positus, eas loco venerabili et religioso legare voluisse, nisi certus esset, nulli antea assignatas fuisse. Inde est quod paternitati vestrae obnixe supplico, quatenus intuitu pietatis et justitiae aures misericordiae vestrae [Col. 1391C] justae petitioni monachorum Lyrensium aperire dignemini, et audito religiosorum et bonorum virorum testimonio, vestra se gaudeant protectione ab injustis calumniatoribus illius vexationibus liberari. Valete in Christo.
MANUELI, Dei gratia serenissimo imperatori, semperque Augusto, WILLELMUS eadem gratia S. Petri ad Vincula presbyter cardinalis, salutem et continuae posteritatis augmentum.
[Col. 1391D] Ex imperialibus gestis, et ipsorum augmentis operum cognoscentes, quantis honoribus praedecessorum vestrorum reverentia, Christianorum omnium matrem sacrosanctam Romanam Ecclesiam sublimaverit, quantisque donaverit privilegiis, intuentes: et quanta eidem Ecclesiae a barbarorum tyrannide fuerint inflicta gravamina, ex quo imperatorium nomen noscitur ab illis usurpatum; merito excellentiam vestram singulari quadam intentione diligimus, et imperium vestrum perpetua servari stabilitate optamus, atque indeficientibus incrementis semper promoveri. Inde est quod desideramus, ut jam dictam Romanam Ecclesiam debita velletis ratione diligere, cum Christianissimo ac vere catholico domino Ludovico illustrissimo rege [Col. 1392A] Franciae, qui eidem Romanae Ecclesiae, et beatissimo Patri nostro Alexandro vera fide et integra devotione astringitur, firmum curaretis amicitiae foedus inire: ut quasi funiculum triplicem, qui difficile rumpitur, contexentes, trium potestatum viribus adunatis, dignitates ut vestras invicem conservare possetis intemeratas et inconcussas, et honores vestros alternis auxiliis ampliare. Hac igitur consideratione inducti, quoniam per venerabilem virum archiepiscopum Beneventanum accepimus id celsitudini vestrae complacitum, praefato regi Franciae diligentius persuadere studuimus ut, mediante sanctissimo Patre nostro Romano pontifice, certi vobiscum amoris foedus iniret, et perseverantem pacem firmaret; et indubitantes confidimus, quia [Col. 1392B] si per idoneos nuntios et litteras hoc, prout congruit, volueritis postulare, verbum illud auctore Domino gratum sortietur effectum. Ut autem de apostolatu supranominati Patris nostri nulla menti vestrae valeat remanere dubietas, litteras memorati excellentissimi regis majestati vestrae fecimus destinari, et quod de voluntate ipsius super amicitia vobiscum firmanda percepimus, praesenti epistola vobis curavimus intimare. Vestrae itaque sublimitatis et circumspectionis erit, si hoc vobis placet, semota procrastinatione rescribere: et verbum istud ad Ecclesiae Dei exaltationem, et imperatorii culminis solium communiendum propensius et extollendum, citius exsecutioni mandetur, sollicitudinem atque [Col. 1392C] operam vigilantius adhibete.
Venerabilis frater noster Londoniensis episcopus apud majestatem vestram plurima commendatione non indiget, quia, charissime Pater, sicut bene novit experientia vestra, et ejus persona honesta est, et erga vestrum apostolatum ipsius devotio manifesta. Laborat utique, et operam prompta voluntate daret efficacem ad honorem Dei et Ecclesiae in negotio archiepiscopi, sicut credimus et ex parte cognoscimus, sed sicut et nos ipsi experti sumus, non affert fructum sermo commonitoris, nisi in corde regio operetur primum virtus et gratia salvationis. Precamur igitur [Col. 1392D] pietatis vestrae clementiam ut oculo clementiori eum respiciatis, et eum tanquam virum fidelem, honestum, ac religiosum habeatis. Sinistra enim quae cum essemus apud vos de ipso audivimus, nequaquam vera esse cognovimus, sed falsa.
ALEXANDRO papae, PHILIPPUS comes Flandriae.
Multas sanctitati vestrae refero gratias, quod pro venerabili viro, et Deo, sicut creditur, amabili, Thoma Cantuariensi archiepiscopo, tam benigno et tam paterno affectu mihi scripsistis. Hinc enim spero quod contra Ecclesiae inimicos ipsius eritis per omnia adjuter et protector. Unde et ego nunc [Col. 1393A] versa vice paternitati vestrae, quantas valeo, preces porrigo, quatenus jam dictum Cantuariensem, omni gratia, metuve terreno postposito, diligatis et foveatis. Alioquin nobis et universo mundo grande fieret scandalum, et exemplum perniciosum, vestra etiam admodum laederetur opinio. Sed exsurgatis in ira vestra, et inimicos Ecclesiae debellate, et sic erit Deus vobiscum. Et moveat vos, quod jam dictus archiepiscopus, cum adhuc militans saeculo in domibus regum esset nutritus, pastorales tamen sudores non recusavit, imo propter justitiam et Romanae Ecclesiae fidem exsulare ubique praedicatur. Accedit etiam malorum cumulo, quod fratres sui ab ipso divisi sunt, sicut jam undique divulgatur, et pugnam suam instituentes, ipsum jam prae [Col. 1393B] paupertatis angustia in sollicitudine latitantem ad vestram praesentiam appellaverunt. Sed vestrum est, Pater sancte, considerare diligenter et attendere, qualis sit appellatio haec, quae ob aliud non videtur facta, nisi ut opprimatur justitia, et finem non habet Ecclesiae pressura. Nos vero omnes, et regni Francorum principes, exspectamus et desideramus, ut isti, qui propter honorem Dei et vestri nominis exsulat, dignum, prout meruit, tribuatis auxilium, et Ecclesiae inimicos, qui dolis et circumventionibus, minis etiam quaerunt justitiam subvertere, et vestram deludere prudentiam, sicut justum est, repellatis. Id etiam affectuose vestrae paternitati supplicamus, ut Cantuariensem Ecclesiam intuitu praesentis laboris sui ad pristinas et [Col. 1393C] debitas dignitates reformetis. Valeat sanctitas vestra, Pater.
Domino papae, WILLELMUS Papiensis.
Expedit, beatissime Pater, et quadam ratione tenemur, ut devotionem, quam in vestris et Ecclesiae filiis evidentibus experimur indiciis, apostolica celsitudo nostra significatione cognoscat, quatenus et nos officii debita persolvamus, et vos talium fidelitate comperta ipsos specialius diligatis. Cum igitur venerabilem fratrem nostrum Londoniensem episcopum apostolatui vestro et universae Ecclesiae Dei in omnibus devotum et fidelem senserimus, ipsum [Col. 1393D] paternitati vestrae duximus attentius commendandum, ne suae sinceritatis meritum penitus evacuetur a gratia. Quippe ipse est, qui liberius inter caeteros regem arguit, exhortatur, et increpat, nec adeo pro veritatis suae veretur constantia, quin semper eum ad meliora provocet et reducat, et nisi tantum hactenus restitisset, res utique posset in deteriora demergi. Si autem apud vestrarum aurium sublimitatem fuerit ab aliquo fortasse suggestum, quod idem episcopus causam Cantuariensis cum rege perverterit in hac parte, domine mi, suam innocentiam arbitramur, sicut qui ejus intentionem circa hoc satis aperte comperimus, et ad ejusdem Cantuariensis bonum, ipsum saepe vidimus laborantem. [Col. 1394A] Proinde nos ejus devotionem et animum attendentes, sanctitatis vestrae clementiam his precibus petimus exoratam habere, quatenus suae fidelitatis obtentu nuntios ipsius apostolica mansuetudo benigne recipiat, et eidem episcopo ita vestrae gratiae confidentiam impendatis, ut ipse laudabile propositum attentiore studio prosequatur.
Beatissimo Patri ac domino, Dei gratia summo pontifici, WILLELMUS et OTTO, eadem gratia cardinales, salutem et subjectionis obsequia, tam devota, quam debita.
[Col. 1394B] Venientes ad terram illustrissimi regis Anglorum controversiam, quae inter ipsum et Cantuariensem archiepiscopum vertitur, vehementius quam vellemus invenimus aggravatam. Asserebat enim rex, et suorum pars melior, quod idem archiepiscopus serenissimum regem Francorum in eum graviter incitaverat, et comitem Flandrensem, consanguineum suum, qui nullum prius gerebat rancorem, ad ipsum subito diffidendum, et guerram pro posse faciendam induxerat, sicut sibi pro certo constabat, et evidentibus patebat indiciis. Siquidem cum idem comes ab ipso rege amicabiliter discessisset, archiepiscopus in propria persona ad loca guerrarum accedens, tam regem Franciae, quam memoratum comitem ad guerram pro viribus incitavit. Cum [Col. 1394C] igitur apud Cadomum primo jam dicti regis Angliae colloquio frueremur, paternitatis vestrae litteras, sicut decuit, manibus regi reddidimus, quibus diligenter consideratis et perlectis in medio cum ab aliis, quas pro eodem negotio prius a vobis receperat, minus continentes, et aliquatenus dissentientes viderentur, rex acri coepit indignatione peruri, et eo gravius, quod se procul dubio scire dicebat praefatum archiepiscopum, postquam a vobis divertimus, litteras recepisse, quibus a nostro penitus fuerat exemptus judicio, ut in nullo cogeretur ante nos respondere. Affirmabat insuper, quod ea quae vobis de antiquis consuetudinibus Angliae fuerant intimata, falsitati potius subjacebant quam veritati possent inniti: quod utique viva voce attestabantur [Col. 1394D] episcopi. Offerebat etiam, quod si quae tempore suo consuetudines in regno Angliae viderentur adjectae, quae statutis ecclesiasticis obviarent, nostro libenter arbitrio in irritum revocaret. Nos vero, archiepiscopis, episcopis et abbatibus terrae suae nobis adjunctis, cum omni diligentia studuimus facere, ne rex nobis spem pacis omnino subtraheret, sed ad id potius se permitteret inclinari, ut cum archiepiscopo tam de pace quam de judicio loqueremur.
Sic ergo proprios clericos nostros ad eum cum litteris dirigentes, certum sibi locum et tutum indiximus, ubi in festo Sancti Martini secum possemus commiscere sermonem. Ipse tamen quasdam [Col. 1395A] excusationes praetendens, diem festi transtulit in octavas, quod utique in cor regis altius quam crederemus ascendit. Cum autem saepe dictus archiepiscopus, licet nos ei offerremus ducatum, in exitu terrae regis Angliae versus Franciam nullatenus nobis vellet occurrere, nos sibi deferre cupientes in terram regis Franciae ad locum, quem ipse mandavit, accessimus, ne per nos staret, quod ad suum debebat redundare profectum. Cumque jam nuntiatum esset colloquium, in primis ei cum multa sedulitate coepimus persuadere, et attentius exhortari, quatenus erga dominum regem, quippe qui multa in eum congesserat beneficia, eam humilitatis ostenderet speciem, quae nobis opportunam quaerendae pacis materiam ministraret; ad haec autem [Col. 1395B] ipse cum suis in parte secedens, habito tandem consilio nobis proposuit, quod se satis apud regem humiliaret, salvo honore Dei, et Ecclesiae libertate salva, et etiam honestate personae suae, et possessionibus ecclesiarum, et amplius sua et suorum salva justitia. Quibus taliter enumeratis, nos ei diligentius suadentes, quod non necessarium erat ad specialia descendere, cum ipse nec certum aliquid nec speciale proferret, subsequenter ab eo quaesivimus, utrum super quaestionibus, quae vestris erant litteris adnotatae, vestrum vellet subire judicium, sicut rex et episcopi prius promiserant se facturos. Ad quod ipse nobis quaerentibus in promptu respondit se non a vobis inde recepisse mandatum: sed si prius ipse cum omnibus suis [Col. 1395C] integre restitueretur, tunc secundum quod ab apostolica sede reciperet in mandatis, in hac parte procederet. Si ergo a colloquio redeuntes, cum verba ipsius nec ad judicium provenirent, nec ad concordiam, nec aliqua ratione vellet causam intrare, ea quae nobis innotuerant, regi manifestare curavimus, plura siquidem, prout decuit, reticentes, et temperantes audita. Nobis itaque locutioni finem facientibus, rex et magni viri, qui secum aderant, coeperunt asserere, quod esset deinceps absolutus, ex quo archiepiscopus recusabat judicium. Cum ergo post multam regis perturbationem archiepiscopi, episcopi et abbates regni Angliae cum non paucis pariter clericis a nobis instanter perquirerent, utrum praenotatum archiepiscopum seu ex [Col. 1395D] aliquo speciali mandato, seu ratione legationis ad judicium possemus distringere, et in hac parte nobis facultatem deesse cognoscerent, timentes ne praetaxatus archiepiscopus, abjecto judiciario ordine, sicut alia vice fecerat, aliquibus regni personis gravamen inferret, quoniam nostra sibi taliter inutilis erat praesentia, et ad tutelam contra episcopum minus sufficiens, unanimi sumpto consilio ad vestram communiter audientiam appellarunt, appellationi terminum praefigentes in hiemali festo Sancti Martini, interim se et sua sub apostolica protectione ponentes, et quaslibet regni personas, nec non et universum regnum sub ejusdem appellationis includentes edicto. Denique nos negotium [Col. 1396A] istud in maximum Ecclesiae detrimentum vergere cognoscentes, supradicto archiepiscopo auctoritate vestra et nostra prohibendo mandavimus, ne de caetero, tum quia vestris erat inhibitum litteris, tum quia solemniter fuerat appellatum, in praescriptum regnum vel personas, vel ecclesias regni aliquid gravaminis attentaret. Apostolicae itaque circumspectionis erit attentius providere, ne idem negotium in grave damnum Ecclesiae vertatur, sicut hi, qui attendunt profectus Ecclesiae, verentur et timent.
Domino papae, prior Cantuariensis et conventus.
[Col. 1396B] Eos vobis securius commendamus, quos sincerius diligimus, et quos ad sanctam Romanam Ecclesiam sinceriorem credimus habere charitatem. Horum unus et in primis fere primus est pater pauperum et moerentium consolator, protector noster in augustiis, venerabilis frater noster R. Wintoniensis electus, quem ad hoc, ut fidelium spes est, ad ecclesiae suae regimen Christus elegit, ut adversariis ejus e regione possit ascendere et se murum opponere pro domo Israel, et potenter conterere justitiae inimicos, et justis debitum conferre subsidium. Majestatis itaque vestrae pedibus provoluti, quotquot sumus, attentius supplicamus, quatenus eum ad expediendas propriae Ecclesiae necessitates et aliorum consolationem faciatis maturitate [Col. 1396C] adhibita promoveri: et ut precibus ejus, quas non nisi in Domino facturus est, gratia vestrae favor accedat. Valete.
Domino papae, ODO prior et conventus Cant.
Calamitates, quas Ecclesia nostra pleno decennio jam sustinuit, apostolicae sedi non possunt esse incognitae, quia eas totus Christianus orbis agnovit. Si causa quaeritur, justitia se ostendit, apparet libertas Ecclesiae, reverentia sedis apostolicae, cujus auctoritas evacuabatur in partibus nostris, se esse [Col. 1396D] protestatur, pro qua et gloriosus martyr Christi occubuit: pro qua fratres et alumni Ecclesiae proscripti diutius exsulare coacti sunt, et habiti sicut oves occisionis, spectaculum facti sumus et hominibus et Deo et angelis, et persecutorum Christi canticum tota die. Attestatur his apud nos effusus martyrum sanguis, sed is praecipue qui de terra clamans ad Deum fidelium devotione defertur in universum orbem. Sed benedictus Deus, benedictus apostolatus vester qui nos consolatus est, dominorum cardinalium gratia Dei cooperante industria, in tribulatione nostra, ut post angustias tanti naufragii ad debitae libertatis portum accessisse videatur Ecclesia, ut abominationes Aegyptiorum Deo suo secure valent [Col. 1397A] immolare. Nuper enim emanavit ab eis mandatum de celebrandis electionibus in regno, et dominus rex eorum precibus acquiescens idoneos in ecclesiis secundum Deum pastores praecepit ordinari. Universi laetati sunt, sed nos omni jure prae caeteris, qui in majori discrimine versabamur. Convenimus ergo saepius accitis episcopis provincialibus, et aliis ad quos electio pertinebat, et tandem, Deo dirigente, gressus nostros in beneplacito suo factum est omnibus cor unum et anima una: quod sine nutu divino non potuit accidisse, ut tam dissonae voluntates in adimplenda sacrorum canonum forma tam facile unirentur. Praeeunte ergo desiderio et prece populi, pari voto, unanimi consensu convenimus in virum, de quo Dominus videtur dixisse nobis: Hic [Col. 1397B] est Filius meus dilectus in quo mihi bene complacui, ipsum eligite (Matth. XVII) : quoniam me cum martyre meo, quem ipse pro me patientem in veritate dilexit, devote coluit; et in domo mea ab ineunte aetate fideliter conversatus est, praeelegi vicarium, et ordinari praecipio successorem.
Is est R. ecclesiae nostrae ab adolescentia sua monachus, et apud nos ad omnes promotus ordines, prior monasterii Doverensis, morum honestate et litterarum eruditione conspicuus, modestus in verbo, providus in consiliis, discretus in opere, in habitu et gestu veram temperati animi exprimens formam. Decentissime sacerdotis explet officium, zelus Christi succensus est in corde ejus, manum suam libenter aperit inopi, liberalitatem [Col. 1397C] gaudenter exercet, et exteriorum sollicitudinem laudabiliter administrat. Quid mirum ergo si in tantum et talem virum universi libentissime convenerunt, qui etiam rapiendus fuerat, si aliter haberi non posset? Cum ergo libere et secundum institutionem sacrorum canonum fuisset electio ejus celebrata, regius (ut mos est) accessit assensus: eligentes prosecutus est plenus favore clamor, debita laude Dei tota coepit Ecclesia resultare. Ad metropolitanam sedem cum electo provinciales episcopi aliarum ecclesiarum electi pariter accesserunt; pro ritu gentis et majorum consuetudine solemniter inthronizatus est. Grata Deo, et ab hominibus desiderata ipsius instabat consecratio, cum [Col. 1397D] ecce ex improviso litterae regis junioris nomen praeferentes prolatae sunt, quibus protestabatur se appellasse adversus electiones quae suum non haberent assensum. Litterae quidem ex variis causis et probabilibus signis arguebantur suspectae, eisque fidem non esse habendam erat sententia plurimorum, praesertim in tanto discrimine, ubi libertas potuit periclitari et animarum salus, et Ecclesiae protelari desolatio, et rerum jactura irreparabilis. Causas enumerare longum est, sed utique pro rege illo praesumi debuerat, quod cum periculo suo et temporali aemulorum compendio nollet Ecclesiam diutius captivari. Sed licet praefatae litterae sapientioribus non magni viderentur esse momenti, de humilitate tamen et devotione ipsius electi processit, [Col. 1398A] et de fidelitate quam patres et majores nostros ad Ecclesiam Romanam semper habuisse recolimus, et de paucorum consilio, ut pro reverentia nominis vestri consecratio differretur. Speramus enim indubitanter quod tanto majorem inveniet in oculis clementiae vestrae necessitas Ecclesiae nostrae gratiam, quanto majorem etiam cum irreparabili dispendio nostro vobis honorem videbitis esse exhibitum. Scitis, Pater, quia nos supra modum oppressit dira et diuturna calamitas. Videtis quam tristia fuerint, quam periculosa sint, et quanto periculosiora, ut timetur, immineant tempora. Occurrit irreparabilis, quam Deus avertat, desolatio, recidivam veremur tempestatem, grandisque necessitas solatium desiderat festinatum.
[Col. 1398B] Pietatis itaque vestrae pedibus provoluti supplicamus attentius, et tota nobiscum supplicat Ecclesia Anglicana, quatenus provisum a Deo nobis pastorem data plenitudine potestatis, prout sanctitas vestra melius viderit expedire, auctoritate apostolica adversus eos qui ruinas ecclesiarum perpetuare machinantur, roborare dignetur, ut praedecessorum suorum apostolico munimine fretus, secundum quod ei Deus inspiraverit, vestigia valeat imitari. Supplicamus, inquam, vos, Ecclesia supplicat, supplicant et patroni Ecclesiae nostrae gloriosi martyres et confessores, et consona voce omnium sanctus Thomas iterat et multiplicat preces. Donec sacratissimum cor vestrum verbum bonum, verbum consolatorium nobis eructet, squalida lugebit sponsa Christi, nec [Col. 1398C] est qui eam consolari valeat, donec antistitem suum recipiat in plenitudine potestatis. Qui pedes vestros nequimus, ut volumus, lacrymis rigabimus genas nostras, nec erit eis requies quoadusque eas, Deo miserante, abstergat dextera clementiae vestrae.
Si mihi praesto esset facundia quae Tullianum redoleret eloquium, nequaquam posset, dulcissime Pater, sufficere ad exprimendam beneficii quantitatem, quam innatae bonitatis vestrae motu proprio mihi nuper exhibuistis. Ego enim jam per annum et [Col. 1398D] eo amplius in carcere positus, quo mendax me detrudi fecerat invidia, in tenebris straveram lectulum meum, et panem meum in suspiriis manducabam, potum temperans in lacrymis, donec manus consolationis vestrae eductum de lacu miseriae et inferno inferiori, regioni me restituit viventium, et aurae superiori. Jam purpuratos, ut prius, non erubesco, nec potentum praesentiam declino. Sed qui hactenus ad Dominum meum oculos levare non audebam, pristinae redditus libertati labia audacter aperio ad exorandum non solum pro me, verum et pro his, quos diligo, maxime cum tales sint, qui vita et eruditione inter praecipuos numerantur. Vir clarissimus dominus Londoniensis, qui ab exordio promotionis suae, etiam apud eos, qui foris sunt, [Col. 1399A] semper honorabilis habitus est, et suave olentis opinionis, vir utique et naturae bonis abundans, et ingenii facultatibus, quorum finibus minime contentus, ea religionis diuturno et districto cultu excoluit. Hunc lacessivit invidia, integritatem ejus lacerare tentans, quae supra firmam petram fundata non poterit sentire defectum. Ut enim de his aliqua tangamus, quae ipsi ab aemulis imposita sunt, pro certo, domine, sciatis quod dum adhuc viveret dominus Cantuariensis, in Anglia me, praesente, dominum regem saepe rogavit, ut juxta mandati vestri formam ad pacem animum suum inclinaret. Apud Cadomum vero, cum ex his quae dominus rex a multis audierat, indignatio ejus adversus jam dictum archiepiscopum plurimum recruduisset, quantum [Col. 1399B] potuit ad leniendum motum illum vehementem, etiam cum lacrymis, adhibuit diligentiam. Cujus, domine, si placet, annos senio graves attendite, corporis debilitatem respicite, quam non solum aetas induxit, sed et assiduae vigiliae et crebra jejunia. Solutisque vinculis, quibus tenetur, eum liberum reddite, et una nobiscum onera possit Ecclesiae sustinere.
ALEXANDRO papae, canonici Remenses.
Invalescunt, Pater, scandala temporibus nostris, ut in auctoribus eorum compescendis et conterendis [Col. 1399C] virtus vestra clarius elucescat. Confidimus enim, quod Satanam conteret sub pedibus vestris, qui in membra ejus, capita schismatis loquimur, condignam et gloriosam exercuit ultionem. Exerat ergo, si placet, quoniam tempus est, in incentores schismatis, et tortores Ecclesiae gladium Petri dextera vestra, et venerabilem dominum Cantuariensem, qui pro justitia jam quinquennio dignoscitur exsulare, saltem nunc tandem miseratione debita consoletur. Siquidem justitia ejus nunc manifesta est, sicut advertere potest vestra paternitas ex litteris sanctissimi viri Simonis, prioris de Monte Dei, qui quod vidit et audivit in exsecutione mandati vestri, hoc testatur. Vir utique plenus auctoritate fidei, [Col. 1399D] cujus verba apud nos et reliquos, qui hominem noverunt, multorum praeponderant juramentis. Quis unquam praeter Cantuariensem a Christiano in quacunque obligatione coactus est vel exactus honorem Dei reticere? In vos omnium oculi diriguntur, studiosius exspectantes, quam consolationem praestabitis confessori, quem exitum causae Dei, qua severitate tantam compescetis audaciam. Vestris itaque pedibus provoluti supplicamus attentius, ut prospiciatis honori vestro et Ecclesiae libertati; quia sublevatio unius erit indubitata consolatio plurimorum. Si enim tam sincera causa in conspectu vestro periclitatur, quis audebit de caetero saeculi potestatibus, quamlibet malitiam attentantibus, obviare? Valeat semper sanctitas vestra.
Evocati a Domino nostro rege cum venissemus ad curiam, et cum vestris legatis jam aliquantulum processum esset super mandatis vestris, ex veracissimo archiepiscoporum et episcoporum relatu, qui ad hoc convenerant, et quibus nimirum credimus, sicut nobis, auditu comperimus quod nuntios et litteras vestras dominus rex Anglorum tanto majore laetitia et alacritate susceperit, quanto majorem ei benignitatis vestrae gratiam promittere videbantur. Unde petitione vestra de pace Cantuariensis [Col. 1400B] archiepiscopi, et suorum reditu consilio archiepiscoporum, episcoporum, abbatum, et religiosarum personarum et optimatum regni sui, pro amore vestro benignius exaudita, eum ad archiepiscopatum suum redire, ipsumque cum omni integritate, quam tenebat quando exivit, recipere, et deinceps bene et in pace possidere ad honorem Dei, salva nimirum regni sui pristina dignitate, concessit. Cum igitur inter dominum regem et nuntios vestros super hoc tractatus prolixior incidisset, in verbo utrinque complacito novissime convenerunt, ita scilicet ut eos, qui praesentes aderant, statim absolverint, et ad eos, qui erant in Anglia, absolvendos alter eorum, magister videlicet Vivianus, illico transire, alter [Col. 1400C] citra mare ad exsecutionem condictae pacis consenserit remanere. Postmodum vero, revocato consensu verbum, quod jam susceperant, conservandae in futurum regiae dignitatis, admittere noluerunt, ea quae jam salubriter quidem disposita fuerant, exsequi recusantes. Ego itaque cum praefatis non contemnendae auctoritatis personis, quae aderant, pro bono tantae pacis missus omni vigilantia et sollicitudine institi, ut sicut dictum fuerat, praeposito honore Dei, et regni stante antiqua dignitate, ut dignum est, nuntii vestri verbum optimum, et omni acceptatione dignum regiae dignitatis cum gaudio susciperent, ne tantum bonum remaneret. Et cum in hac nostra persuasione multum laboratum esset, et nihil elaboratum, doluimus plurimum, praesertim [Col. 1400D] cum constet nobis pro certo, quod in observatione regiae dignitatis libertas aut dignitas ecclesiastica nullatenus praegravetur. Siquidem dignitas ecclesiastica regiam provehit potius, quam adimit dignitatem, et regalis dignitas ecclesiasticam potius conservare, quam tollere consuevit libertatem: etenim quasi quibusdam sibi invicem complexibus dignitas ecclesiastica et regalis occurrunt, cum nec reges salutem sine Ecclesia, nec Ecclesia pacem sine protectione regia consequatur. Genibus itaque pietatis vestrae, quanta possumus devotione provoluti, sanctitatem vestram suppliciter obnixeque deposcimus, ne sapientia vestra quasi litterarum apices et conceptiones verborum potius, quam rem ipsam duxerit amplectandas, sed secundum a Deo [Col. 1401A] datum vobis spiritum discretionis id agite, ne causa unius in multorum et fere innumerabilium perniciem convertatur. Quia ad bonum pacis quandoque magis proficit mansuetudo gratiae, quam severitas disciplinae.
ALEXANDRO papae, ROTRODUS Rothomagensis archiepiscopus, obedientiam et reverentiae plenitudinem.
Perseverans in corde nostro desiderium videndi optatam serenitatis vestrae praesentiam, ipsa dilatione quotidie augmentatur. Super his, quae in instanti attinent ad venerabilem et charissimum fratrem nostrum Gilbertum Londoniensem episcopum, cujus vita, et scientia, et morum mansuetudo ibique [Col. 1401B] suaviter redolet, sanctitati vestrae notificamus, quod cum in secretissimo essemus colloquio, in quo tantum aderat rex Angliae et nos duo, ubi de salute animae regis agebatur, ipse viriliter et discrete cum omni instantia summopere laborabat, ut pacem perquireret domino Cantuariensi, et in omnibus locis, tam in privatis quam in publicis colloquiis ad perquirendam hanc pacem et reformandam omnem adhibuit diligentiam et sedulitatem. Unde plurimum miramur, quod contra eum aliquid egit dominus Cantuariensis. Si enim de propria voluntate absque alterius suggestione hoc fecit, in fratrem innocentem deliquit; si vero aliquorum suggestione, scimus falso fuisse suggestum. Inde est quod totis viribus nostris et tota animi devotione [Col. 1401C] vestram benignissimam exoramus clementiam, quatenus innocenti fratri super gravamine a domino Cantuariensi illato pietatis vestrae viscera aperiatis. Conservet Deus Ecclesiae suae personam vestram per tempora longa incolumen.
Patri suo et domino, summo pontifici ALEXANDRO, provinciae Cantuariensis episcopi, et personae per eorumdem dioeceses locis pluribus constitutae, domino patrique, debitum charitatis et obedientiae famulatum.
[Col. 1401D] Vestram, Pater, meminisse credimus excellentiam, vos devotum filium vestrum, dominumque nostrum charissimum, illustrem Anglorum regem, per venerabiles fratres nostros, Londoniensem et Herefordensem episcopos, directis jamdudum litteris convenisse, et de corrigendis quibusdam, quae sanctitati vestrae in ipsius regno corrigenda videbantur, paterna gratia commonuisse. Qui mandatum vestrum debita veneratione suscipiens, ut satis notum est, ad vestra quidem monita non iratus intumuit, non elatus obedire contempsit, verum agens gratias paternae correptioni, Ecclesiae se statim submisit examini, asserens de singulis, quae juxta vestri formam mandati sibi diligenter expressa sunt, Ecclesiae [Col. 1402A] regni sui se pariturum judicio, et quae corrigenda decerneret, ipsius se consilio, laudabili quidem et in principe digne commendabili devotione correcturum. Ab hoc vero non recedit proposito, non mentem revocat a promisso. Sit qui sedeat, qui cognoscat et judicet divini reverentia timoris, non majestatem prae se ferens, sed ut filius obediens judicio sistere, legitimaeque parere sententiae, et se legibus alligatum principem praesto est in omnibus exhibere. Unde nec interdicto, nec minis, nec maledictionum aculeis ad satisfactionem urgeri necesse est divinarum se legum examini sponte subdentem. Ejus enim opera nequaquam luci se subtrahunt, nec occultari tenebris ulla ratione deposcunt. Rex namque fide Christianissimus, [Col. 1402B] in copula castimoniae conjugalis honestissimus, pacis et justitiae conservator ac dilatator incomparabiliter strenuus, hoc votis agit, totisque in hoc fervet desideriis, ut de regno suo tollantur scandala, cum spurcitiis suis eliminentur peccata, pax totum obtineat atque justitia, et alta securitate et quiete placida sub ipso gaudeant et refloreant universa. Qui cum pacem regni sui enormi insolentium quorumdam clericorum excessu non mediocriter aliquando turbari cognosceret, clero debitam exhibens reverentiam, eorumdem excessus ad Ecclesiae judices retulit episcopos, ut gladio gladius subveniret, et pacem, quam regebat et fovebat in populo, spiritualis potestas fundaret et solidaret in clero. Qua in re partis utriusque zelus enituit: episcoporum [Col. 1402C] in hoc stante judicio, ut homicidium, et si quid hujusmodi est, exauctoratione sola puniretur in clerico; rege vero existimante poenam hanc non condigne respondere flagitio, nec stabiliendae paci bene prospici, si lector aut acolythus quemquam perimat, ut sola jam dicti ordinis amissione tutus existat. Clero itaque statuto coelitus ordini deferente, domino vero rege peccatum justo, ceu sperat, odio persequente, et pacem altius radicare intendente, sancta quaedam oborta est contentio, quam excusat, ut credimus, apud Dominum simplex utriusque partis intentio. Hinc non dominationis ambitu, non opprimendae ecclesiasticae libertatis intuitu, sed solidandae pacis affectu eo progressum [Col. 1402D] est, ut regni sui consuetudines et dignitates, regibus ante se in regno Angliae a personis ecclesiasticis observatas, et pacifice ac reverenter exhibitas, dominus noster rex deduci vellet in medium, et ne super his contentiosus funis traheretur in posterum, notitiae publicae delegari. Adjuratis itaque per fidem, et per eam quae in Deum spes est, majoribus natu episcopis, aliisque regni majoribus, retroacti temporis insinuato statu, dignitates requisitae, palam prolatae sunt, et summorum in regno virorum testimoniis propalatae. Haec est domini nostri regis in Ecclesiam Dei toto orbe declamata crudelitas, haec ab eo persecutio, haec operum ejus perversorum rumusculis undique divulgata malignitas. In his tamen omnibus, si quid fuerit suae periculosum [Col. 1403A] animae, si quid ignominiosum Ecclesiae continetur, id vestra monitus auctoritate ob reverentiam Christi, ob Ecclesiae sanctae quam sibi matrem profitetur, honorificentiam, ob animae suae remedium, Ecclesiae regni sui consilio se correcturum, devotione sanctissima jam diu est pollicitus, et constantissime pollicetur. Et quidem pacis optatum finem nostra, Pater, ut speramus, obtinuisset jam postulatio, si non iras jam sopitas, et fere prorsus exstinctas, Patris nostri domini Cantuariensis de novo suscitasset exacerbatio. Verum hic, de cujus patientia pacem, de cujus modestia redintegrationem gratiae huc usque sperabamus, ipsum quem monitis emollire, quem meritis et mansuetudine superare debuerat, per tristes et terribiles litteras, devotionem [Col. 1403B] Patris aut pontificis patientiam minime redolentes, cum in pacis perturbatores exercitum nuper ageret, dure satis et irreverenter aggressus est, in ipsum excommunicationis sententiam, in regnum ejus interdicti poenam comminando. Cujus si sic remuneratur humilitas, quid in contumacem statuetur? Si sic aestimatur obediendi prompta devotio, in obstinatam perversitatem quonam modo vindicabitur? Minis quoque gravibus superaddita sunt graviora. Quosdam namque fideles et familiares domini nostri regis, primarios regni proceres, regiis specialiter assistentes secretis, in quorum manu consilia regis et negotia regni diriguntur, non citatos, non defensos, non, ut aiunt, culpae sibi conscios, non [Col. 1403C] convictos aut confessos, excommunicationis innodavit sententia, et excommunicatos publice denuntiavit. Adjecit etiam, ut venerabilem fratrem nostrum, dominum Saresberiensem episcopum, absentem et indefensum, non confessum aut convictum, sacerdotali prius et episcopali suspenderit officio, quam suspensionis ejus causa comprovincialium aut aliquorum etiam fuisset arbitrio comprobata. Si hic itaque judiciorum ordo circa regem, circa regnum tam praepostere, ne dicamus inordinate, processerit, quidnam consequi posse putabimus? Dies enim mali sunt, et occasionem habentes malignandi quam plurimam, nisi ut tenor pacis et gratiae, quo regnum et sacerdotium usque modo cohaerent, abrumpatur, et nos cum commisso nobis [Col. 1403D] clero in dispersionem abeamus exsilii, aut a vestra, quod absit! fidelitate recedentes ad schismatis malum, in abyssum iniquitatis et inobedientiae provolvamur? Compendiosissima quippe via haec est ad omne religionis dispendium, ad cleri pariter populique subversionem ac interitum. Unde ne apostolatus vestri tempore tam misere subvertatur Ecclesia, ne dominus rex et servientes ei populi a vestra, quod absit! avertantur obedientia, ne totum, quod privatorum, consilio machinatur, possit in nos domini Cantuariensis iracundia, adversus eum et ipsius mandata, domino nostro regi aut regno ejus, nobis aut commissis nobis ecclesiis gravamen aliquod importantia, ad sublimitatem vestram voce et scripto appellavimus, et appellationis terminum [Col. 1404A] diem Ascensionis Dominicae designavimus, eligentes apud vos in omne quod sanctitati vestrae placuerit humiliari, quam ad sublimes animi ipsius motus, nostris non id exigentibus meritis, de die in diem taediosissime praegravari. Conservet incolumitatem vestram, Ecclesiae suae in longa tempora profuturam, omnipotens Deus, in Christo dilecte Pater.
Patri suo et domino, summo pontifici ALEXANDRO, Anglicana Ecclesia, devotum et debitum charitatis [Col. 1404B] et obedientiae famulatum.
Sublimitati vestrae, Pater reverende, venerande, gratias affectuose referimus, quod ad petitionem filii vestri devotissimi, dominique nostri dilectissimi, illustris Anglorum regis, filios vestros charissimos, summeque nobis in ea, quae ad praesens est, tempestate necessarios ad ipsum curastis in longinqua transmittere: affectuque paterno eorumdem laboribus nostris parcere, et gravaminibus nostra pie gravamina sublevare. Habentes itaque mittenti gratias, missos honore debito, totaque cordium alacritate suscepimus, sperantes eorum adventu finem malis diu jam protractis imponi: et quae turbata sunt apud nos in pacis pristinae serenitatem cooperante [Col. 1404C] gratia reformari. Inde est quod eis, tanquam judicibus ad hoc a sanctitate vestra directis, nostram una cum Domino nostro rege praesentiam reverenter exhibuimus, optantes pariter et exspectantes omnia, quae inter dominum nostrum regem et dominum Cantuariensem, quaeque inter ipsum vertuntur et nos, in eorum praesentia palam fieri, et juxta vestri formam mandati, diffinitiva eorum sententia plenissime terminari. Ipsis in modum hunc reverentiam judiciariae potestati debitam exhibentes astitimus, et ecce sinistro confusi nuntio, a prius concepta spe gaudii in desperationis foveam lapsi, audita satis nequivimus admirari. Audito enim, et ipsa legatorum vestrorum confessione recognito, eos ad judicandum causam hanc, ob quam [Col. 1404D] venerant, potestatem omnino non habere, et quod a sanctitate vestra domino nostro regi concessum, scriptoque firmatum fuerat, id non tenere, dominus noster rex, ultra quam dici possit, ira totus incanduit, in tantum quidem, ut ad solitam erga vos animi mansuetudinem vix eum nostra etiam in commune supplicatio revocare potuerit. Totum itaque, quod in adventu legatorum vestrorum conceperamus gaudii, coepit illico tristitiae nubilo superduci. Ad iram hanc fortius inflammandam incentiva praebebant ipsa nobilium regni colloquia, id domino regi saepius inculcantia, sibi regnoque suo nulla jam adversus dominum Cantuariensem superesse subsidia, cum appellatio regni dudum ad vos facta jam exspiraverit, et ei legatorum vestrorum [Col. 1405A] in nullo cura subvenerit. Hinc apud regni principes tanta exorta est turbatio, ut nisi juxta datam vobis sapientiam pericula jam nunc erumpentia providendo praecluseritis, Christi vestem scindi miserrime de proximo doleatis. Totis enim studiis dominus in hoc Cantuariensis desudat, ut dominum nostrum regem anathemate, regnumque ejus interdicti poena constringat. Potestatem, quam in aedificationem, et non destructionem Ecclesiae suscepisse oportuerat, sic exercet in subditos, ut omnes in regis odium, et totius regni nobilium tentet inducere, et eorum substantiis direptionem, cervicibus gladium, aut corporibus exsilium intente studeat procurare. Crebris litteris graves eis mandatorum imponit sarcinas, quas praesens ipse non digito movere [Col. 1405B] voluit, nedum humeris sustinere. Ad mortem nos invitat, et sanguinis effusionem, cum ipse mortem, quam nemo sibi dignabatur aut minabatur inferre, summo studio declinaverit, et suum sanguinem illibatum conservando ejus adhuc nec guttam effundi voluerit. Pro Christo quippe mori gloriosum est. In mortem vero et imprudenter irrumpere, Christo scimus non placere. Libertatem praedicat Ecclesiae, quam se Cantuariensi Ecclesiae viribus intrudendo sibi constat ademisse. Regni consuetudines frequenter improperat, quas longe aliter quam se res habeat, suis scriptis vestrae celsitudini manifestat. De caetero sanctorum canonum auctoritatem erga nos non observat, cum appellantes ad vos post appellationem excommunicet, alios sine [Col. 1405C] citatione aut commonitione suspendat; notoria, quae nec nota, nec veritate subnixa sunt, asserat; et in hunc modum plurima, qua potest, potestate confundat. Ad haec quadraginta marcarum millia, vel amplius, ut sui asserunt, bonae suae fidei commissa, domino nostro regi solvere, vel quod justum est exhibere detrectat; et regi suo negat et domino, quod nec ethnico denegare debuerat aut publicano. Unde, ne ligent nos jam dicta gravamina, ne taciturnitate nostra, et indiscreta quadam conniventia permittamus id fieri, unde dominum nostrum regem, et regnum ejus ipsum etiam, et sequentes populos a vestra contingat obedientia prorsus averti, adversus suspectas nobis domini Cantuariensis [Col. 1405D] sententias, adversus mandata ejus omnia, domino nostro regi et regno ejus, personis nostris, et commissis nobis ecclesiis et parochiis gravamen aliquod importantia, vestro nos per omnia committentes consilio, et protectioni subdentes, ad audientiam vestram appellavimus, et appellationi terminum diem transitus Beati Martini constituimus. Vale, vale, omnino in Christo dilecte Pater.
Domino papae ALEXANDRO, episcopi et clerus Normanniae, salutem et obedientiam.
Nuntios et litteras vestras dominus noster rex [Col. 1406A] Angliae tanto majore laetitia et alacritate suscepit, quanto majorem ei benignitatis vestrae gratiam promittere videbantur. Unde petitione vestra de pace Cantuariensis archiepiscopi et suorum reditu, ecclesiasticarum personarum et optimatum regni sui consilio, pro amore vestro benignius exaudita, eum ad archiepiscopatum suum redire, ipsumque cum omni integritate, qua tenebat quando exivit, recipere et deinceps in bona pace et securitate possidere, ad honorem siquidem Dei et Ecclesiae, salva nimirum regni sui dignitate pristina, concessit. Cum igitur inter dominum regem et nuntios vestros super hoc tractatus prolixior incidisset, in verbo utrinque complacito novissime convenerunt: ita scilicet ut eos qui praesentes erant statim absolverint, [Col. 1406B] et ad eos absolvendos, qui erant in Anglia, alter eorum, scilicet magister Vivianus illico transire, alter citra mare ad exsecutionem condictae pacis consenserit remanere. Postmodum revocato consensu verbum conservandae in futurum regiae dignitatis admittere noluerunt, ea quae disposita fuerant exsequi recusantes; cum archiepiscopi, episcopi, abbates, religiosae personae, optimates regni, qui aderant, pro bono tantae pacis multis precibus institissent, quoniam in observatione regiae dignitatis nullatenus videbatur nobis libertas aut dignitas ecclesiastica praegravari. Siquidem dignitas ecclesiastica regiam provehit potius quam adimit dignitatem, et regalis dignitas ecclesiasticam conservare potius consuevit, quam tollere libertatem. [Col. 1406C] Etenim quasi quibusdam sibi invicem complexibus dignitas ecclesiastica et regalis occurrunt, cum nec reges salutem sine Ecclesia, nec Ecclesia pacem sine protectione regia consequatur. Genibus itaque pietatis vestrae, quanta devotione possumus, advoluti, suppliciter enixeque deposcimus, ne sapientia vestra quasi litterarum apices et conceptiones verborum potius, quam rem ipsam duxerit amplectandas. Sed secundum datum vobis a Deo spiritum discretionis id agite, ne causa unius in multorum et fere innumerabilium perniciem convertatur; quia ad bonum pacis quandoque magis proficit mansuetudo gratiae quam severitas disciplinae. Dominus personam vestram Ecclesiae suae per tempora [Col. 1406D] multa conservet incolumem.
ALEXANDRO papae, WILLELMUS Antissiodorensis episcopus.
Si unum patitur membrum, necesse est ut reliqua compatiantur. Et quod fomentis aut cauterio sanari non potest, abscidi expedit, quam caeteris ab eo maculam irrogari. Sit quamlibet illustre et officiosum in corpore, tamen si scandala germinat, et pestem ingerit, illud abscidi jubet Dominus et propelli. Cum ergo nobile membrum universalis Ecclesiae, prima Britanniarum sedes, et fidei mater in Occidente, Cantuariensis Ecclesia plurimum patiatur, et [Col. 1407A] diutius jam passa sit, eo quod filii ejus parricidali scelere publicae potestatis viribus abutentes, in ipsam irruerint, necesse est ut compatiamur et nos, et cum ipsa et pro ipsa recurramus ad dispensatorem salutis, ad pastorem et episcopum animarum nostrarum. Sed quia non facile, nisi causa praecognita, curatur infirmitas, purgate, si placet, causam, et Anglicana Ecclesia, Deo propitio, facile convalescet. Et quidem causa prae oculis est, cum ille Londoniensis, quem, si reminisci placet, Senonis, dum sui regis legationem gereret, furorem mente conceptum verbis constat aperuisse, nunc perniciosissimum Ecclesiae Dei totis viribus et operum testimonio exprimat furiosum. Is enim est auctor scissurae hujus, sator discordiae, scandali fomes, qui bellum, [Col. 1407B] quod cum Deo et archiepiscopo suo diu habuit, nunc demum retorsit in fratres et coepiscopos suos, eo quod sibi excommunicato, sicut per officiales regis urgebat, communicare noluerunt, et archiepiscopo suo debitam subtrahere obedientiam. Ecce Pater, quantus lupus hactenus in ove latuit, quam manifestus Antichristi praeambulus, et praeco iniquitatis, qui patrem persequitur, et matrem quaerit evertere. Manifestum inobedientiae crimen, quod idololatriae et ariolandi flagitio conforme est, committere non veretur, tyrannorum ministerio proscribit et perimit innocentes, pacem nescit, et scindit Ecclesiae unitatem. Quid, quaeso, aliud faciet Antichristus? Nonne ad abolitionem tantae iniquitatis sanctitatem [Col. 1407C] vestram in apostolicae virtutis robore ante faciem suam praemisit Christus in spiritu et virtute Eliae? Conterat ergo, si placet, majestas vestra tam istum, quam reliquos, quos dominus Cantuariensis ex justis causis Satanae tradidit, ut qui aliis se formam praebuit delinquendi, tam praesentibus quam posteris ad gloriam Dei, et honorem vestrum, ad totius Ecclesiae salutem et pacem, notum relinquat correctionis exemplum.
ALEXANDRO papae, Carnotensis electus.
Ecclesiae Romanae filius, sicut in matris successibus totus exsulto, sic in adversis ejus mihi caro maceratur, [Col. 1407D] et affligitur spiritus, et animae meae requies omnino denegatur. Cum enim necessitas ad obediendum apostolicae sedi fideles urgeat universos, me qui in Christi ministerio vestra sum creatura specialis, arctat devotio charitatis, ut per gratiam Dei neque mors neque vita possit a sanctae Romanae Ecclesiae, et estra fidelitate et obsequio separare. Unde et ad dominum meum fiducialiter loquar, quae ad gloriam ejus, et totius Ecclesiae honorem pertinere certo certius est. Inter omnia regna mundi non est ex animi mei sententia regnum, quod fidem sinceriorem, charitatem ferventiorem, devotionem uberiorem apostolicae sedi semper exhibuerit, quam Francorum. Non est inter reges et principes, qui benignius exaudiat preces vestras, qui mandatis [Col. 1408A] obediat humilius, qui Ecclesiam et viros ecclesiasticos devotius honoret, et studiosius tueatur, Christianissimo rege nostro. Non est Ecclesia, quae Romanae Ecclesiae fuerit utilior in omnibus angustiis suis, quam Gallicana. Supplicaverunt vobis Ecclesia, rex et regnum pro domino Cantuariensi, qui pro libertate Ecclesiae et majestatis vestrae dignitate tuenda exsul et proscriptus jam quartum explet annum. Agit apud vos contra eum tyrannus, Ecclesiae persecutor manifestus, hostis regni Francorum, cujus iniquitas omnibus nota est, et tamen quod dicere verecundor, et doleo accidisse, praevaluit hactenus in malitia et vanitate sua. Siquidem nuper cum ad colloquium Christianissimi regis accederet, et per comitem Flandrensem, qui illuc dominum Cantuariensem [Col. 1408B] traxerat, de pace Ecclesiae reformanda sollicitaretur, litteras apostolicas in audientia episcoporum suorum, et procerum legi fecit, quibus statuebatur, ne praefatus Cantuariensis in ipsum aut terram suam sententiam ferre possit, aut aliquod gravamen alicui personae de terra sua inferre, donec redeat in gratiam ejus. Quo audito Christianissimus rex confusus est, et totum regnum, omnesque filii Ecclesiae doluerunt virum justum, pontificem reverendum sine causa suspendi, et ab apostolica sede manasse scriptum tam perniciosum exemplo. Anno praeterito, Joannes de Oxeneford gravissimum quidem scandalum excitavit, sed illud nihil ad istud. Sententia domini regis est, quod si preces ejus nolletis [Col. 1408C] audire, causa Dei non sic fuerat opprimenda, nec erant danda duriora, quibus Ecclesiam ventilaret, cornua peccatori: non erat innocens in mensa, imo inter manus regis Christianissimi jugulandus. Et quod tam regis quam nostratum omnium mentes magis exulcerat, efficaciores dicuntur fuisse injuriae et comminationes Anglorum, quam Francorum sincera fides, devotio fervens, et juge obsequium. Promiseratis, Pater, si reminisci placet, domino regi, toties pro domino archiepiscopo Cantuariensi supplicanti, quod ei justitiam exhiberetis, et quod memoratum filium vestrum regem laetificaverat, praeceperatis ut archiepiscopo comprovinciales episcopi obedientiam exhiberent. Nunc autem, quod regem contristavit supra modum, eumdem archiepiscopum, [Col. 1408D] quem verbis consolamini, rebus opprimitis, et qui nomine tenus honoratur, debita privatur potestate. Placeat itaque clementiae vestrae cancellare manus, et permutare vices solvendo innocentem, et Ecclesiae tortorem condemnatione debita vinciendo. Alioquin certum est scandalum, quod nuper emersit, et apostolicae sedis denigrat honestatem, sedari non posse.
ALEXANDRO papae, WILLELMUS Carnotensis electus.
Vigor sensuum membris omnibus manat a capite et a sancta Romana Ecclesia, quae omnium fidelium est caput, incolumitas universis et singulis ecclesiis procuratur. Nobile membrum ejus est prima sedes Anglorum Cantuariensis Ecclesia, quae prima praedicationis [Col. 1409A] officio et sacramentorum dispensatione totam insulam convertit ad fidem, ut eam tanquam matrem suam omnes aliae debeant venerari, quae eas per evangelium in Christo genuit. Hanc non tam debilitare et scindere, quam subvertere nititur rex Anglorum, ut cum ea totius Ecclesiae, quod absit, perimat libertatem, et auctoritatem sedis apostolicae excludat a finibus suis, et solus omnia possit in orbe suo, qui sibi soli omnia concupiscit. Et nisi ipsius improba retundatur audacia, valde timendum est, ne reges et potestates ad similem contra Dei Ecclesiam improbitatem tali provocentur exemplo. Nam plerumque, quod puniri non audiunt, licitum opinantur. Exsulat apud nos vir bonorum omnium clarus testimonio, domino regi, ecclesiis, et optimatibus [Col. 1409B] Francorum gratus et acceptus pro sua reverentia, dominus Cantuariensis, quia tantae iniquitati se opponere ausus est, et pro libertate Ecclesiae facere verbum, et apostolicae sedi in privilegiis custodiendis servare fidem. Causa haec, Pater sanctissime, vestra est, in vos tam praesumptuosa, tam damnosa redundat injuria. Apostolatui vestro de cohibitione tyrannidis hujus debetur victoria, per misericordiam Dei et gloria reservatur. Nam si ille, quod Deus avertat, praevaluerit, Ecclesia Anglorum periit, et Gallicana in periculo est. Exspectat devotus filius vester Christianissimus rex Francorum, exspectant Ecclesiae et optimates regni, quam opem adversus tyrannum saevientem feretis [Col. 1409C] archiepiscopo pro justitia exsulanti, et coexsulibus ejus, quod Ecclesiae laboranti, imo jam fere labenti solatium. Exspectant, inquam, sibi reputaturi factum, quidquid miserationis domino Cantuariensi et suis fuerit exhibitum: si Joannem de Oxinefordia, qui imperatori contra Ecclesiam Dei exsecrandum praestitit sacramentum, et complices suos confuderitis. Si regis Anglorum circumventiones examinaveritis diligentius,
ALEXANDRO papae, AEGIDIUS Ebroicensis episcopus.
Circa meae vocationis initia vestrae debueram pedibus [Col. 1410A] majestatis advolvi, et ibi infirmitatis meae remedia quaerere, ubi summi consilii angelus salutaris consilii posuit firmamentum. Verum ad haec et alia debiti nostri officia exsequenda, peccatis exigentibus, impedimur, maxime cum citra spem omnium graviora solito apud nos et circa nos scandala oriantur. Cum enim post multos labores et totius fere Ecclesiae graves molestias, et illam sollicitudinem, quam in sacrario pectoris vestri quasi crucem assiduam portabatis, ad pacem Cantuariensis archiepiscopi animum gloriosi regis Anglorum ad preces vestras, et juxta vestri formam mandati divina clementia inclinasset, et audita paces, omnium bonorum voces exsultarent et corda, et ipse Cantuariensis archiepiscopus salvo, sano, honestoque [Col. 1410B] commeatu transisset in Angliam, et omnes in adventu suo vocem jucunditatis et canticum praestolarentur laetitiae, versa est in luctum cithara eorum et tantam regiae serenitatis perturbationem, afflictionemque ecclesiarum, totiusque populi fere desperationem accepimus, ut non possimus graviter non dolere. Quia domini regis offensa omnes qui sub ditione ejus Domino famulantur, gravat pariter et offendit: et ipso laborante quiescere nec volumus, nec debemus. Quia ergo semel coepi, loquar ad dominum meum, cum sim pulvis et cinis. Meminerit, quaeso, Pater sanctissime, prudentia vestra, quod sancta animalia oculos ante et retro habentia describuntur, et ad designandam munditiam animalium, [Col. 1410C] ungulae fissuram legislator non tacuit, ut in lumine multiplici arduae discretionis subtilitas, et in fissura ungulae credite nobis dispensationis moderamen suavissimum designetur. Ad haec a mente vestra non excidit, quod ubi multorum strages apparet, detrahendum est severitati in pluribus, et occisione unius personae non oportet totam domum Domini concuti tam graviter et turbari, praesertim cum rege peccante, si viam pacis Cantuariensis agnosceret, et diligeret agnitam, plus universali paci Ecclesiae, plus propriae per mansuetudinem discretam consuleret, quam comminationibus coruscando, et omnem potestatis suae rigorem exercendo proficiat. De caetero, nec novum, nec mirum est, humanum animum falli vel fallere. Ad utrumque [Col. 1410D] posuit nobis cautelam magni consilii Angelus dicens: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae (Matth. X) . Miror qua impudentiae vestrae sit serenitati suggestum regem Anglorum, et domini regis Anglorum et principis nostri filium professionem consecrationis suae temporis debitam non fecisse, et juramentum de quibusdam consuetudinibus conservandis praestitisse. In unius negatione, et affirmatione alterius pari malignitate quassatum. Dico enim vobis coram Deo in animam meam, quod professionem a praedicto domino rege factam audivi in publico. De juramento autem nec post consecrationem, nec tempore consecrationis usque in hanc diem auribus meis vel modicum verbum insonuit. In omnibus his, Pater sancte, vigilet et [Col. 1411A] provideat sancta discretio vestra, ut quaeratis et rogetis quae ad pacem sunt peregrinantis Hierusalem: ne major in Ecclesia Dei scissura fiat, et gravior, tempus est, reverendissime Pater, ostendendi et exercendi circa charissimum filium tuum illustrem regem Anglorum apostolicae viscera charitatis, ut ei respondeat mane justitia sua, humilisque et prompta devotio, quam vobis et Ecclesiae Romanae tempore opportuno exhibuit, ut in sinum suum apostolico moderamine convertatur.
I. Quam gravis inter regem Henricum et me servum vestrae sanctitatis in initio nostri episcopatus exorta sit discordia pro reparatione libertatis Ecclesiarum Norman., quae a multis retro temporibus conculcatae fuerant, discretionem vestram non credimus ignorare. Illius siquidem persecutionis turbine moti, et parochiae nostrae fines exire compulsi, portum nonnisi in apostolicae pietatis sinibus invenire potuimus. Quae et quanta nobis solatia felicis memoriae B. Innocentius papa contulerit, vix mens potest concipere vel lingua proferre. Inter [Col. 1411C] quae hoc unum, quia ad modernorum non credimus notitiam pervenisse, vestrae discretioni, tanquam dignum memoria, praesentis scripti relatione studuimus intimare. Dum B. Innocentius Remis celebraturus concilium advenisset, me minimum servorum Dei cum fratribus et filiis nostris ex more contigit interesse. Inter caeteros autem quos nobiscum adduximus, R. in abbatem B. Audoeni, W. in abbatem Gemmeticensem electi, nec benedicti, apostolico se conspectui in abbatum ordine praesentarunt. Quorum electionem, imo dejectionem dum apostolicis auribus intimarem, discreto more suo ab eis diligentius inquisivit, si forte aliquibus privilegiis authenticis munirentur, quorum patrocinio eorum personae vel ecclesiae a metropolitani subjectione [Col. 1411D] comprobarentur immunes. Dum haec apostolica sollicitudo diligenti scrutaretur instantia, venerabilem virum G. Catalaunensem episcopum, quondam abbatem B. Medardi, ex divino munere contigit adfuisse. Qui, dum B. Audoeni electus circa quaestionem apostolicam haesitaret, nostrae dubitationi finem imposuit, et illius praesumptionis tumorem antiquae recordationis freno compescuit. Ait enim quod dum in ecclesia B. Medardi abbatis officio fungeretur, quemdam Guernonem nomine ex monachis suis, in ultimo confessionis articulo se falsarium fuisse confessum, et inter caetera quae per diversas Ecclesias figmentando conscripserat, ecclesiam B. Audoeni, et ecclesiam B. Augustini de Cant. adulterinis privilegiis sub apostolico nomine [Col. 1412A] se munisse, lamentabiliter poenitendo asseruit. Quin et ob mercedem iniquitatis quaedam se pretiosa ornamenta recepisse confessus est, et ad B. Medardi ecclesiam detulisse. Quo audito, B. Innocentius praedictum est sciscitatus episcopum, si quod de plano interlocutus fuerat, jurisjurandi religione firmaret? Quod se facturum vir Dei religionis et veritatis amator, proposuit. Quo audito dominus papa: ยซEia, inquit, mi frater charissime, indue te ornamentis dignitatis tuae, et praesentibus electis sub professione canonica manum benedictionis impone;ยป quod ego impetrata licentia aggressus sum. Ipse, quod mirabile dictu est, venerabilium Patrum conventum ejus adventum exspectantium ingredi supersedit, quoad ego secum [Col. 1412B] intraturus, benedictis rite abbatibus, advenirem. Haec, Pater sanctissime, vobis duximus exaranda, exorantes ut si praedictas ecclesias contra institutiones patrias aliquid usurpare fuerit comprobatum, vos more solito et debito ecclesiis singulis suam conservetis in omnibus aequitatem.
II. Venerabili Patri ac domino charissimo ALEXANDRO, Dei gratia S. R. E. summo pontifici, Ae. eadem gratia Ebroicensis Ecclesiae humilis minister servus tuae sanctitatis, obedientiam devotam et reverentiam.
Quae in schedula scripta sunt quam vobis cum sigillo nostro Cantuariensis praesentat Ecclesia, ab ore bonae memoriae Hugonis quondam Rothomagensis [Col. 1412C] Ecclesiae archiepiscopi, patris et patrui mei, accepimus, et sigillo suo signata ad B. Thomam et Ecclesiam Cantuariensem transmisimus; ut veritas recordationis antiquae eorum praesumptionem compescat, qui in spiritu erroris et spiritu mendacii indebitam sibi vindicant libertatem. Privilegia autem, quae ex confessione Gaufridi Catalaunensis episcopi in praesentia sanctae recordationis Innocentii papae adulterina probata sunt, et praedicto domino nostro archiepiscopo reddita, de mandato ejusdem domini nostri igni comburenda propriis manibus tradidimus. Conservet Deus personam vestram Ecclesiae suae per tempora longiora incolumem!
Postquam dominus noster archiepiscopus Cantuariensis occasionem sibi reperit de terra nostra exeundi, exinde turbata variisque modis fluctuans Anglorum Ecclesia laboriosa sollicitudine exstitit curiosa tanquam repente destituta, et timoris onere multimodo laboravit agitata tanquam de exitu tantae destitutionis dubia. Subvenit tamen omnipotentis Dei piissima benignitas, quae regiae in pastorem indignationis severitatem in gregem passim evagari hucusque non permisit; etiam manus ipsius potentiam ne matrem suam, cujus piissimus est filius, ecclesiam gravaretur interim coercuit. Prae caeteris tamen sollicitior nostra fuit ecclesia, [Col. 1413A] tanquam in urbe caeteris omnibus terrae nostrae populosiore sita, et regiis sollicitudinibus magis exposita et speciali aliqua dignitate caeteris ecclesiis dignior habetur et superior. Cujus gravamen et onera importabilia, quae magis verbis vivis exprimi quam litteris possunt dictari, cum juste et non sine causa metueremus, nos una cum domino Gilberto, episcopo nostro, vobis in omnibus devotissimo ad vestram sanctitatem quondam appellavimus, et ipsius quidem appellationis causa et tenor vestrae discretioni satis innotuit: sed vestra benignitas laboribus et sumptibus ecclesiae nostrae per litteras ad dominum Cantuariensem missas ea vice pepercit: quarum beneficio cum nos fore in quiete, donec ira domini nostri regis effervuisset, interim [Col. 1413B] speraremus, subito et quasi ex insperato audivimus domino Cantuariensi habenas fuisse laxatas et rigoris archiepiscopalis exercitium cum plena potestate a vestra celsitudine restitutum, propter quod dominus et episcopus noster Gilbertus, cujus animo sollicitior suae et nostrae ecclesiae cura insedit, gravamen tam in personam suam quam in universum Ecclesiae suae gregem, licet nullius culpae conscius, iterato formidans ad vestram audientiam in facie ecclesiae ante altare Beati Pauli constitutus, praesentibus viris religiosis abbate Westmonasteriense et abbate Sancti Augustini Cantuariensis, et abbate Certesiae, et prioribus conventuum et archidiaconis et clericis plurimarum ecclesiarum, decimo quinto Kal. April. [Col. 1413C] appellavit, integritatem sui status et domini nostri regis et omnium procerum et totius regni ejus vestro sanctissimo examini commendans, et indemnitatem praecavens. Post hanc autem appellationem, sed et ante, cum ob culpam nullam fuisset citatus hucusque nec commonitus, anathematis sententiam in ipsum et in plerosque alios a domino Cantuariensi fuisse latam plurimum obstupescimus, et gravissime dolemus. Indebitam enim poenam ipsum sustinere, quae ad nos tanquam ipsius filios specialius et pressius spectat, sine grandi spiritus contritione videre non possumus: praesertim cum ejus apud nos conversationem dignissime laudabilem experti fuerimus, et ipsum nihil culpae contraxisse nec aliquo modo ipsum iram domini regis in dominum [Col. 1413D] Cantuariensem vel excitasse vel fovisse indubitanter cognovimus, sed ad pacem ejus et securitatem studiosissime laborasse et saepissime sua industria optimam spem inde concepisse. Vestrae itaque sublimitati humiliter ac affectuosissime, et pro domino et pastore nostro quem ad ecclesiae nostrae regimen gratiae vestrae serenitas transferri concessit, preces supplices porrigimus, quatenus ipsum ad vos venientem digne suscipiatis et paterna gratia afflictionem ejus et nostram sublevetis, et sicut, apostolicam decet dignitatem, remedia appellationum sive oppressis, sive ex aliqua vel levi suspicione meticulosis concessa illibata tueri et fovere dignetur vestra sanctitas. Quam cum incolumitate longa conservet Pater misericordiarum et Deus [Col. 1414A] totius consolationis (II Cor. I) Christus omnipotens.
ALEXANDRO papae, STEPHANUS Meldensis episcopus.
Licet non sit discipulus super magistrum, judiciaque pastorum ovibus veneranda sint, non retractanda, non tamen erit incongruum, si patri filius in causa pietatis supplicet, et bonum dominum pro bono pacis humilis servus instanter interpellet. Novit non solum Romana, sed et omnis catholica Ecclesia, quam injuste dominus Cantuariensis exsulet, quam inique vapulet, de quam bono opere lapidetur; et quod dum Ecclesiae verus nititur esse [Col. 1414B] filius, hostibus Ecclesiae factus est hostis publicus. Et ea causa in exsilium est depulsus, qua fuerat ab exsilio dignissime revocandus. Nondum tamen iniquitas oppilavit os suum, nec obstructum est os loquentium iniqua, sed quasi quosdam cineres mortuos persequitur, et in capite judicii nititur eruere oculos veritatis, quae jam in quibusdam obliquavit pedes rectitudinis. Filiali igitur devotione et omnimodis obnixa supplicatione postulamus, ut erga dominum Cantuariensem indefessam et solidam, solitamque geratis circumspectionem. Et dum Anglorum vobis pecuniosae insidiantur versutiae, papalis nihil diminuatur constantia, sed immotam et ineradicabilem servando perseverantiam, et domini regis, et totius Ecclesiae Gallicanae [Col. 1414C] vobis et conservetis benevolentiam et augeatis amicitiam.
ALEXANDRO papae, STEPHANUS Meldensis episcopus.
Crebrescunt, Pater, scandala temporibus nostris: sed vae illi per quem scandalum venit! (Matth. XVIII.) Si enim praecipitio et mola asinaria dignus est et profundo, qui unum de Christo parvulis scandalizat, quod meretur judicium, quas in se provocat poenas, qui totam Ecclesiam Dei scandalo replet, sanctorum corda percellit, ut, si fieri posset, a fidelitate et devotione sedis apostolicae moveantur electi? Et quidem Joannes de Oxeneford anno praeterito [Col. 1414D] gravi scandalo collisit Ecclesiam, qui domini Cantuariensis excommunicatos, persistentes in scelere suo, quod omnibus notum est, sine omni non dico satisfactione, sed etiam sine satisfactionis imagine fecit absolvi. Et quod sine dolore et confusione non eloquor, adhuc ecclesiarum possessionibus incubant, spoliant clericos, pauperum Christi bona diripiunt, impune se tam Romanae Ecclesiae auctoritate, quam regis sui iniquitate tutos esse gloriantes. Caeterum, scandalum illud, licet maximum fuerit, jocus erat prae his quae regis Angliae nuntii nuper attulerunt, et quod omnium fidelium vestrorum corda magis exulcerat, in colloquio regum novissimo publicata sunt. Lectae enim sunt litterae, quibus dominus Cantuariensis, vir litterarum [Col. 1415A] eruditione et morum honestate, sed magis pro causa domini et libertate Ecclesiae, cujus assertor est, venerandus, potestate debita coercendi subditos privatus est, donec redeat in gratiam regis illius, cui gratus esse non poterit, nisi Deo ingratus sit, et infidelis apostolicae sedi, et toti perniciosus Ecclesiae. Confusus est Christianissimus rex in verbo isto, stupuit Ecclesia Gallicana, principes doluerunt, quod tantum praevaluit apud vos manifestus hostis regni Francorum, universalis Ecclesiae persecutor, incentor schismatis quoad potuit, et fautor haereticorum. Sed nunc, auctore Deo, in eo calculo constitutus est, ut licet minari audeat, in hac parte non possit nocere. Nam qui terret, plus ipse timet, et, Deo propitiante, promptior est ad [Col. 1415B] fugam, quam ut hostem audeat exspectare. Nusquam enim tutus est, et non tam extraneos quam domesticos veretur hostes. Dominus noster rex quantum motus sit, quod tantum acquievistis Ecclesiae persecutori et hosti suo, non facile dixerim, ne referenti vestra sanctitas indignetur, sed certum est hoc scandalum sedari non posse, nisi citam adhibueritis medicinam. Nec desunt qui suadeant, ut de caetero non desistat pro reverentia vestra suam et regni procurare utilitatem, contrahendo cum his qui oderunt nomen vestrum. Placeat itaque majestati vestrae in consolationem domini Cantuariensis, imo in sublevationem Ecclesiae mitigare animum ejus, et Ecclesiam Gallicam a tanto scandalo [Col. 1415C] liberare. Quod utique fieri posse non arbitror, nisi absolvatur innocens, et impius vinciatur, cujus potestatem jam coarctavit Altissimus, ut de caetero non oporteat vereri minas ejus. Verendum est ne alii principes in destitutione Ecclesiae hoc exemplo similia praesumant, et quoties a Christi sacerdotibus corripiuntur, ora eorum nitantur occludere, et ministerii detrahere potestatem. Valeat semper et vigeat sanctitas vestra.
Domino papae, episcopus Meldensis.
Licet praesentis negotii magnitudo, Pater sancte, verborum prolixitatem exigit, tamen ex multorum relatione et ex scriptis magnorum virorum quamplurium [Col. 1415D] ad vos missis, pretiosam in conspectu Domini, novi, ut credimus, martyris archiepiscopi mortem tam plenis innotuisse, non ambigimus. Super hoc ipso verbo abbreviatum vobis duximus faciendum. Praetermittentes igitur de morte illius tanti viri lacrymabilem narrationem, qualiter in crastino innocentium infra actum innocentium inter templum et altare a ministris Herodianae crudelitatis, ex praecepto regis sui se in sanguine ejus grassari coram omni populo protestantibus, ad solas preces, maxima urgente necessitate convertimur. vestram itaque paternitatem, sicut decet, altius moveat sanguis alterius Abel, ab iniquissimo Cain injuste effusus, qui de transmarinis regionibus ad vos clamare non cessat. Moveat vos etiam totius [Col. 1416A] Ecclesiae communis dolor, et conquestio miserabilis, et periculum imminens! Moveat vos regni Francorum subita perturbatio, et super haec omnia amor Dei et zelus justitiae, quo in tanto sceleris auctore non minimum exardescere debetis! Vestrae igitur sanctitati, quanto possumus cordis affectu, supplicamus, ut sententiam, a domino Senonensi consilio provincialium episcoporum et quorumdam abbatum, necnon etiam quamplurimum prudentium et religiosorum clericorum in terram ejus cismarinam juxta mandatum vestrum promulgatam, ratam habeatis et firmiter observari praecipiatis: et quod ab ipso fieri non potuit, vos cui plenitudo potestatis collata est, supplere non differatis, et ut tyrannus ille talia non exerceat sine damnatione, et novus [Col. 1416B] martyr non fraudetur debita exaltatione, ipsum et totam terram ejus transmarinam ecclesiasticae censurae potenter subjiciatis. Seniores etiam populi a quibus egressa est iniquitas, episcopos scilicet pridem ex parte damnatos, nullo modo praetermittatis; vigilantes ne spiritus mendacii et humilitas palliata, seu etiam frivolarum terror minarum, et falsa periculi majoris interpretatio in tramite justitiae prudentiam vestram aliquatenus faciat declinare. Valeat sanctitas vestra!
Sanctissimo domino et Patri charissimo ALEXANDRO, [Col. 1416C] Dei gratia summo pontifici, MILO Morinorum episcopus, salutem et devotam in omnibus obedientiam.
Impudentiae mater ambitio, quam caeca sit, ex eo conspicuum est, quod se pari temeritate audendis et non audendis immergit, et concupiscentiae stimulis agitata per fas et nefas ruit in praeceps. Hujus impulsus furore Londoniensis episcopus matrem suam sanctam Cantuariensem Ecclesiam, cui fidem et obedientiam ex praestita professione debet, quaerit evertere, et archiepiscopatus honorem Ecclesiae Londoniensi, cui praesidet, se acquisiturum gloriatur. Sufficere debuerat ei, quod patrem suum dominum Cantuariensem, ob confessionem veritatis, et tuitionem libertatis ecclesiasticae, et privilegiorum [Col. 1416D] sedis apostolicae defensionem, jam quinquennio proscribi fecit, et quod indubitanter peremptorium est, regis et officialium suorum animos in persecutionem Ecclesiae excitavit, et mandato vestro inobediens clericorum, qui pro justitia spoliati sunt, adhuc detinet bona. Nam si in fraudem spoliatorum dolo desiit possidere, aut quod magis credimus, fingit se aliis cessisse possessionem, nihilominus damnandus est, praesertim cum ante receperit tam vestras quam archiepiscopi sui litteras, quibus praecipiebatur in periculo ordinis sui, et sub anathemate restituere clericis ablata quae tenebat, et alios qui bona eorumdem mandato regis occupaverant, ad restitutionem faciendam severitate ecclesiastica perurgere. Sed quia nimis alta [Col. 1417A] mente repositum manet, quod eum Cantuariensis Ecclesia, prout ambierat, non elegit, et hactenus prosperatus est in iniquitatibus suis, et quod male libuit, impune commisit, sicut opera ejus videntur attestari, nihil ei satis erit, nisi virum innocentem et justum, et patrem suum, et jam saepius confessorem, de terra prorsus avellat. Nuper in solemni conventu per officiales regis elaboravit, ut fratres et coepiscopos suos sibi communicare compelleret, et domino Cantuariensi debitam subtrahere obedientiam. Caeterum, Deo inspirante, qui praecipui erant, in conflatorio ejus probati sunt, et ei in faciem resistentes, Deo ante conspectum suum proposito, hinc indignationem regis, quam ille concitat et minatur, inde consolationem exspectant a Deo. [Col. 1417B] Conterminales sumus Anglorum, et nostrorum et illorum interveniente frequenti commercio, nos facile latere non potest, quod tam solemniter ab illis geritur. Diu lupum texit in pellibus agninis, et fallacia habitus et gestus simulata religione derisit Ecclesiam. Quid ergo superest, Pater optime, qui totius Ecclesiae salutem cooperante Domino dispensatis, nisi ut audito sapientissimi Salomonis consilio, jam a Christi corpore separatum ejiciatis derisorem, et exibit cum eo jurgium? Nam totius hujus schismatis auctor est et incentor, et quasi per se non satis insaniat, instigat regem. Supplicamus itaque majestatis vestrae pedibus provoluti, ut Cantuariensi Ecclesiae feratis opem, et tam praefatum [Col. 1417C] episcopum quam alios, quos archiepiscopus justo anathemate perculit, sic conteratis, ut posteris, qui audituri sunt tanta peccatis nostris exigentibus fuisse praesumpta, gaudeant a vobis eadem severitate vindictae fortiter, ut a successore Petri decet et Christi vicario, fuisse restincta. Nam gloriae vestrae, quam Deus perpetuet, titulos plurimum illustrabit, si tam justae ultionis in reprobos condignum relinquatis exemplum. Valeat semper sanctitas vestra.
ALEXANDRO papae, BERNARDUS Nivernensis episcopus.
[Col. 1417D] Post nuntiorum vestrorum a domino rege discessum, ad curiam citati venimus, ibique ex certa relatione archiepiscoporum, episcoporum et aliorum terrae suae, qui ob hoc convenerant, magnatum accepimus, quod idem dominus rex nuntios vestros et litteras debita veneratione susceperat; quippe qui ei promptam benignitatis vestrae gratiam promittere videbantur. Propositis siquidem ab eis petitionibus vestris de consilio praedictorum optimatum suorum praefatum regem benigne respondisse asserebant, quod pro amore et honore vestro archiepiscopum Cantuariensem ad archiepiscopatum suum redire, et omnia quae tenebat quando exivit, cum integritate recipere, salva nimirum [Col. 1418A] pristina dignitate regni sui, concedat, et deinceps bene et in pace possidere ad honorem Dei. Asserebant etiam quod cum inter dominum regem et praedictos nuntios vestros super hoc tractatus prolixior haberetur, tandem utrinque complacuit, ut eos qui praesentes aderant, statim absolverent; et ad illos, qui in Anglia erant absolvendos alter eorum, videlicet magister Vivianus, illico transiret, alter ad condictae pacis exsecutionem remaneret. Postmodum vero revocato, quem praebuerant, consensu verbum conservandae imposterum regiae dignitatis admittere noluerunt, ea quae utiliter et provide ordinata fuerant exsequi recusantes, tanquam in hoc verbo aliquid ecclesiasticae dignitati derogaretur, cum omnibus sanis et recte intelligentibus [Col. 1418B] videatur, quod dignitas regia ecclesiasticam provehat potius quam minuat dignitatem, sicut versa vice ecclesiastica libertas regiam adornat et veneratur majestatem. Est enim in his duabus rebus firmissimus amicitiarum nodus, et amica connexio, cum et regiam excellentiam dignitas ecclesiastica provehat, et pacem ecclesiasticam regia conservet auctoritas. Nos itaque paternitatis vestrae genibus advoluti, quanta possumus supplicatione, pietatem vestram exoramus, ne in tanto rerum discrimine litterarum apices, et verborum conceptiones potius quam ipsam amplecti velitis veritatem, sed juxta datum vobis a Deo discretionis et consilii spiritum dormitet aliquantulum apud vos [Col. 1418C] severitas disciplinae, ut magis proficiat benignitas et mansuetudo gratiae: et causae unius, sicut pium patrem decet, multorum aut certe innumerabilium discrimen et periculum praeferatis.
ALEXANDRO papae, BALDWINUS Noviomensis episcopus.
Ferreum pectus est aut lapideum, quod ad labores et aerumnas sanctae Cantuariensis Ecclesiae non anxiatur. Et inhumanos habet oculos, qui in tantis Ecclesiae lacrymis potest a lacrymis abstinere. ยซOmnibus illa bonis flebilisยป est, sed nulli aut paucis in regno Francorum flebilior esse debet quam mihi, [Col. 1418D] qui et gloriam ejus vidi, et beneficia sensi, et familiarius agnovi devotionem quam sanctae Ecclesiae Romanae semper exhibuit. Semper enim, quod alias nusquam auditur aut raro, habuit Cantuaria episcopos confessores et qui aut martyrio coronati sunt pro fide Christi, aut exsules et proscripti sunt pro justitia et libertate Ecclesiae. Et quidem ille, qui nunc ei praeest, implet mensuram patrum suorum: et pro honore Dei, sicut jam utrique regno ex ipsius persecutoris sui publica confessione innotuit, jam quinquenne exsilium proscriptus agit. Verum decessores sui, sicut legitur in historiis, aut viventium tenetur memoria, soli in propriis personis exsilium, aut proscriptionis injuriam pertulerunt. Hic autem cum tota domo, cognatis omnibus, familiaribus et [Col. 1419A] amicis, tanto acerbiori dolore relegatus est, quanto iniquius, et majoris crudelitatis gravamina erant, quae a tortoribus Ecclesiae perferebat. Sed longe graviora sunt, quae nunc a fratribus et domesticis sustinet. Horum signifer est Londoniensis ille, qui diu vulpem ementita ove subornans, latenter in manibus ferebat ignem et gladium, quibus regis et officialium suorum animos succenderet adversus Ecclesiam, et manus armaret. Et quia eum Cantuariensis Ecclesia sibi in pontificem non elegit, caeca ductus ambitione, quasi versus in furorem, minatur se regis viribus facturum, ut archiepiscopalis cathedra Londoniam transferatur. Coepiscopi sui, ab officialibus regis nuper commoniti, et quatenus potuit fere compulsi, ut ei communicarent, et Cantuariensi [Col. 1419B] archiepiscopo subtraherent obedientiam, eum ratione juris, ut oportuit, confuderunt, non consentientes ulterius consilio et machinationibus ejus, quoniam exspectant et ipsi regnum Dei, et interim consolationem ab apostolica sede. Placeat itaque sanctitati vestrae tam praefatum episcopum, auctorem scilicet et incentorem schismatis hujus, quam reliquos ecclesiae malefactores, quos dominus Cantuariensis exigentibus culpis anathematis vinculo innodavit, tanta severitate conterere, ut alii eorum exemplo territi non audeant similia attentare.
ALEXANDRO papae, BERNARDUS Noviomensis et MAURICIUS Parisiensis episcopi.
Nos sanctitati vestrae pro Ecclesia Anglicana, et venerabili viro Cantuariensi archiepiscopo preces saepius porrexisse meminimus, nec poterit, Deo propitio, nostra instantia cohiberi, donec ei misericordiam impendatis, et apostolicae majestatis dextera malitiam reprimatis eorum, qui Christum in illo conantur exstinguere, et totius Ecclesiae perimere libertatem. Gravia quidem sunt et multa damna, quae diu fortiterque sustinuit; atroces nimis et sine exemplo in se et suis patienter excepit injurias, sed [Col. 1419D] divina cooperante gratia, ad magnum jam Ecclesiae profectum, ut indubitanter credimus, pervenerunt. Nam apud illum Anglorum regem, cui non satis est indebita servitute torquere subjectos, gratis affligere innocentes, contrahentes decipere, vicinis insidiari, fraudare dominos, nisi contra fas et jura conculcet Ecclesiam, jam de consuetudinibus et dignitatibus nec mentio est, hoc eo petente duntaxat, ut ei faciat praefatus. Cantuariensis quod archiepiscopus regi debet, et ipse vicissim illi, quod rex debet archiepiscopo. Nuper autem ad hanc ejus pollicitationem spe reconciliationis pleniori suscepta, idem Cantuariensis in omni humilitate et devotione usque ad Pontisaram accessit, confidens se regis colloquium habiturum, sicut venerabiles viri, dominus [Col. 1420A] Rothomagensis, et episcopus Sagiensis promiserant per litteras suas, et praeter hos Cisterciensis abbas, et frater Gaufredus Autisiodorensis, quos praefatus rex Senonas ad saepedictum archiepiscopum miserat, ut hoc colloquium procurarent. Sed idem rex in reditu nuntiorum suorum, scilicet magistri Ricardi Barre, et Radulphi Landaviensis archidiaconi, redeuntium a sanctitate vestra, more suo resiliit a pactis, dicens se cum festinatione iturum in Angliam, ut filium suum in laesionem et injuriam Cantuariensis Ecclesiae, per manum domini Eboracensis, vel alterius episcopi faceret coronari. Et sicut apud nostrates celebre est, praefati nuntii ejus gloriati sunt se et hanc novi regis coronationem obtinuisse a vobis, et absolutionem eorum, [Col. 1420B] quos dominus Cantuariensis pro merito anathemate condemnavit. Rediit itaque infecto negotio toties memoratus Cantuariensis, condolente sibi Christianissimo rege, et regno compatiente, mirantibus cunctis, si etiam nunc in tam conspicua causa circumveniri potuerit apostolica sedes. Quis enim, et pro qua causa condemnabitur, si tanta et tam evidens Christi injuria, et ecclesiae laesio, et contemptus, ab illo rege non requiruntur? Quis innocens de manu calumniatoris liberabitur, si non subvenitur domino Cantuariensi et coexsulibus suis? Haec enim quae nuntii ejus jactitant evacuasse, ad coercitionem hominis, aut potius iniquitatis videbantur esse praecipua. Et jam in poena aliorum didicerat, quid adversus [Col. 1420C] malitiam potestatum valeat ecclesiasticus vigor. Pax Ecclesiae credebatur adesse prae foribus, ipseque rex ferocitate seposita eam in veritate ad honorem Dei expetere etiam a familiarissimis putabatur. Sed si haec ei etiam post injuriam, quam vobis in imitatore beati Petri, et vestro domino Gratiano, et aliis nuntiis intulit, indulta sunt, idem est ac si omnis via pacis et spes Ecclesiae praerupta sit Anglicanae. Sed absit hoc a sanctitate vestri pontificatus, ut tam patens injuria Christi confessoribus irrogetur, et pernicioso exemplo tyrannorum adversus Ecclesiam armetur et roboretur iniquitas. Sperabatur enim ab omnibus, quod vestram non posset ulterius circumvenire prudentiam, aut illudere sanctitati, aut justae severitatis manus evadere. Ecclesiae [Col. 1420D] miseria, et innocentium infinita afflictio, quam videmus, nos verba protendere coegerunt. Sed summa desiderii nostri est et totius Ecclesiae Gallicanae, ut tantum scandalum celeri subventione de medio tollatis, et praefatum regem his, quae Christiano regi competunt, faciatis esse contentum, et Regi regum sua privilegia illibata relinquere.
Sanctissimo Patri et domino ALEXANDRO, Dei gratia summo pontifici, et universali papae, MAURICIUS eadem gratia Parisiensis Ecclesiae humilis minister, obedientiae, servitutis et devotionis plenitudinem.
Noverit celsitudo vestra, serenissime Pater, quod [Col. 1421A] nuper prope Parisios de pace inter regem Angliae et dominum Cantuariensem reformanda tractatum est. Et sicut magistrum Vivianum confitentem audivi, rex Angliae in hunc modum pacem concessit, scilicet quod juxta mandatum et consilium vestrum pro amore Dei, et vestri, et honore sanctae Ecclesiae, dominum Cantuariensem in gratiam suam reciperet, et omnibus qui pro eo exsulabant, pacem et plenam de se et suis securitatem concederet, et ipsi Ecclesiam Cantuariensem in ea plenitudine et libertate, in qua eam melius habuerat postquam factus est archiepiscopus, redderet, possessiones etiam omnes quas habuit, ita libere et quiete, et honorifice tenendas, sicut Ecclesia et ipse liberius et honorificentius, postquam promotus est in archiepiscopum, tenuerat, [Col. 1421B] ipsi et suis similiter resignaret. Et omnes ecclesias et praebendas ad archiepiscopatum pertinentes, quae postquam de terra exivit vacaverunt, ut de his sicut de suis ad libitum suum faceret, similiter habere permitteret. Haec quidem omnia concessit. Verumtamen in osculum pacis ipsum nullatenus recipere voluit. Quod quia multis prudentibus qui aderant suspectum videbatur, nec eo modo dominum Cantuariensem in plenariam regis Angliae gratiam redire, vel pacis integritatem obtinere posse intelligebant, pax imperfecta remansit. Praeterea requirebat dominus Cantuariensis partem ablatorum sibi restitui, alteram vero partem in sustentationem dimitti, donec vestrum super hoc religiosorum virorum [Col. 1421C] haberet consilium. Inconveniens enim, et sibi valde damnosum, et perniciosum sanctae Ecclesiae exemplum videretur, si ipse omnia ablata, sicut rex Angliae postulabat, penitus remitteret, cum per ejus absentiam aedificia Cantuariensis Ecclesiae diruta essent, et ad possessiones dissipatas tenue haberet refugium et ipse gravissimo alieni aeris debito astrictus teneretur. Sanctitati igitur vestrae, quam pro Ecclesia Cantuariensi frequentius rogavi, flexis genibus et tota animi devotione supplico, ut filiae vestrae jam diu periclitantis miserias misericorditer attendentes, ipsius honori et utilitati consulendo, et honestae compositioni intendendo, eum ab exsilio instanter revocare paterno affectu vigiletis. Videtur autem quod dominus Cantuariensis [Col. 1421D] non minus possit vel debeat a rege Angliae exigere, praesertim cum dominus rex palam dixerit, eidem Cantuariensi plenarie gratiam minime restitui, nec se aliquo modo huic compositioni interesse, nisi osculo pacis firmaretur.
ALEXANDRO papae, MAURICIUS Parisiensis episcopus.
Parit et alit culpas licentia delinquendi, et in augmenta facinorum prosilitur, dum secura impunitate peccatur. Latuit aliquandiu Londoniensis ille episcopus, ne dicam lupus Antichristi praeambulus, in [Col. 1422A] pellibus agninis. Et quia in prima depopulatione ovilis Christi cum principe suo, cujus viribus abusus est, non est ejus repressa malitia, nunc impatiens disciplinae unitatem Ecclesiae Anglicanae scindere machinatur. Ex quo enim, culpis exigentibus, Satanae traditus est in interitum carnis, discordias seminavit, sparsit scandala, scissuras et seditiones machinatus est, et patenter exercuit opera, quae solutus Satanas videri debeat exercere Conatus est per officiales regis episcopos inducere ut ei communicarent, et domino Cantuariensi, qui aetate nostra in partibus occidentalibus se confessorem veritatis et virtutis exemplar proposuit, obedientiam subtraherent. Sed ei, Deo inspirante, praecipui eorum in faciem restiterunt, eo quod erat reprehensibilis. [Col. 1422B] In tantam ergo prosiliit impudentiam, ut publice diceret se Cantuariensi Ecclesiae obedientiam non debere, eo quod postquam ad Ecclesiam Londoniensem translatus est, nullam ei de exhibenda obedientia fecit professionem. Ausus est etiam gloriari quod archiepiscopalem cathedram Londoniam transferri faciet, ut civitas, quam ante tempus beati Gregorii Anglorum apostoli archiflaminem dicit habuisse, eadem nunc archiepiscopum habeat temporibus Christianis. Qui talia, Pater sanctissime, facit et loquitur, nonne merito creditur insanire? Utique non est hic homo a Deo qui obedientiam non custodit, qui fidem nescit, qui schismatis auctor est et incentor. Placeat itaque majestati vestrae, quam [Col. 1422C] in longa tempora conservet Deus, domino Cantuariensi, quem constat pro justitia et pro libertate Ecclesiae, pro tuendis apostolicae sedis privilegiis jam quinquenne exsilium fortiter et alacriter sustinere, opem ferre, et tam praefatum Londoniensem, quam alios Ecclesiae malefactores, quos, ut, meruerant, serius tamen anathemate perculit, allidere et conterere ad apostolicam petram, juxta quam absorpti sunt auctores eorum. Alioquin timendum est, ne si, quod absit! tantum scelus remaneat impunitum, citius et Anglicanae et Gallicanae Ecclesiae perniciem et religionis ruinam operetur.
ALEXANDRO papae, MATTHAEUS Trecensis episcopus.
Apud dominum meum fiducialius ago, recolens quanta dignatione tanta majestas meam semper dilexerit, honoraverit et extulerit parvitatem. Et quidem gradui, quem habebam, multum accessit honoris, sed multo plus oneris, ut ex necessitate deficiant humeri mei, nisi Dominus supposuerit manum suam, et clementia vestra adjiciat gratiam. Nam si providentia vestra dignetur circumspectionis suae oculos in partes nostras dirigere, multis bonis magna videbit adesse tormenta, et pluribus graviora instare certamina. Quae cum episcopus corrigere nequeam, et pro suscepto officio divini judicii metu non audeam dissimulare, me quisquis in [Col. 1423A] arcto constitutum ambigit, conditionis meae prorsus ignarus est. Caeterum, spes mea in Deo et vobis est, ad quem tam meas quam amicorum angustias, praesertim pro confessione veritatis et justitia laborantium, censeo referendas. Horum unus et auxilio vestro dignissimus est dominus Cantuariensis, qui pro honore Dei jam quinquenne apud nos exsilium in patientia multa proscriptus peragit. Periclitatus est hactenus saevitia tyrannorum et delatorum insidiis, sed nunc gravius periclitatur a falsis fratribus. Quorum primus est ille Londoniensis, qui sub episcopi nomine, sicut ex litteris domini Senonensis plenius innotescet, parricidam exprimit furiosum. Placeat itaque sanctitati vestrae, cujus incolumitatem propitius Ecclesiae suae perpetuare dignetur Dominus, [Col. 1423B] tam praefatum episcopum quam alios, quos dominus Cantuariensis exigentibus meritis anathemate condemnavit, tanta severitate conteri, ut a similium ausu reliqui terreantur exemplo vindictae.
Venerando et charissimo Patri suo et domino ALEXANDRO Dei gratia summo pontifici et universali papae, frater A. indignus Certesiensis minister, sincerae dilectionis reverentiam ac debitam cum omnibus fidelibus obedientiam.
Vestrae majestati, charissime Pater et domine, pro domino Londoniensi episcopo humiliter supplicamus, [Col. 1423C] ut eum ad vos venientem amore Dei et paternae vestrae intuitu benigne suscipiatis atque benignius in negotiis exaudiatis. Inde securius etiam clementiam vestram pro eo exoramus; quia illum a multis retro temporibus sapientem, honestum, discretum ac religiosum virum esse cognovimus, quem Deus sua gratia tot et tantis virtutibus decoravit, ut in toto regno Anglico una de honestioribus personis credatur esse et sit: utpote cujus exemplo atque conversatione multi a pravis iniquitatibus suis temperentur et ad honestatem invitentur. Invidit tamen ejus bonis actibus inimicus et cum inimico multi ejus inimici sunt, male de eo interpretantes, et vestris circumscriptis ruribus falsa pro [Col. 1423D] vero suggerentes, non verentes quadam praesumptione veritatis aures falsis suggestionibus circumvenire. Dicunt enim veritatis inimici, sicut audivimus, eum fuisse causam atque exordium totius commotionis atque discordiae quae fuit inter dominum Cantuariensem et Anglorum regem, quod quam falsissimum sit et ab omni veritate alienum noverunt illi et nos cum illis qui eorum colloquiis frequentes interfuimus. In veritate, domine, atque testificari possumus quod vidimus et audivimus, quia dominus Londoniensis modis omnibus quibus potuit opportune inopportune elaboravit ut pax et concordia inter dominum Cantuariensem et Anglorum regem reformaretur. Et si non est consecutus quod desideravit, non minus laudandus est, quia [Col. 1424A] quod debuit fecit. Non enim cor regis fuit in manu ejus sed in manu Dei, ut possit inclinare illud quo vellet. Aperiat ergo oculos misericordiae suae dominus et charissimus Pater noster, et parvitatis nostrae preces una cum aliis pro domino Londoniensi suscipiat, ut eum in pace ecclesiae suae restituat. Credimus et pro certo credimus, quia per eum magna pax in tota Anglia reformabitur, si cum gratia vestra ad propria fuerit reversus. Deus salvet et custodiat charissimum Patrem nostrum sanum et incolumem ecclesiae suae. Vale.
ALEXANDRO papae, ROTRODUS Rothomagensis archiepiscopus.
[Col. 1424B] Evocati a domino nostro rege cum venissemus ad curiam, et cum vestris legatis jam aliquantulum processum esset super mandatis vestris, ex veracissimo archiepiscoporum et episcoporum relatu, qui ad hoc venerant, et quibus nimirum credimus, sicut nobis, auditu comperimus quod nuntios et litteras vestras dominus rex Anglorum tanto majore laetitia et alacritate susceperit, quanto majorem ei benignitatis vestrae gratiam promittere videbantur. Unde petitione vestra de pace Cantuariensis archiepiscopi, et suorum reditu, consilio archiepiscoporum, episcoporum, abbatum, et religiosarum personarum, et optimatum regni sui, pro amore vestro benignius exaudita, eum ad archiepiscopatum [Col. 1424C] suum redire, ipsumque cum omni integritate, quo tenebat quando exivit, recipere, et deinceps bene et in pace possidere ad honorem Dei, salva nimirum regni sui pristina dignitate, concessit. Cum igitur inter dominum regem et nuntios vestros super hoc tractatus prolixior incidisset, in verbo utrinque complacito novissime convenerunt, ita scilicet ut eos, qui praesentes aderant, statim absolverint, et ad eos, qui erant in Anglia, absolvendos alter eorum, videlicet Magister Vivianus, illico transire, alter citra mare ad exsecutionem condictae pacis consenserint remanere. Postmodum vero revocato consensu verbum, quod jam susceperant, conservandae in futurum regiae [Col. 1424D] dignitatis, admittere noluerunt, ea quae jam salubriter quidem disposita fuerant exsequi recusantes. Ego itaque cum praefatis non contemnendae auctoritatis personis, quae aderant, pro bono tanto pacis missus omni vigilantia et sollicitudine institi, ut sicut dictum fuerat, praeposito honore Dei, et regni stante antiqua dignitate, ut dignum est, nuntii vestri verbum optimum, et omni acceptione dignum regiae dignitatis cum gaudio susciperent, ne tantum bonum remaneret. Et cum nostra persuasione multum laboratum esset, et nihil elaboratum, doluimus plurimum, praesertim cum constet nobis pro certo quod in observatione regiae dignitatis libertas aut dignitas ecclesiastica nullatenus praegravetur. Siquidem dignitas ecclesiastica regiam [Col. 1425A] provehit potius, quam adimit dignitatem, et regalis dignitas ecclesiasticam potius conservare, quam tollere consuevit libertatem: etenim quasi quibusdam sibi invicem complexibus dignitas ecclesiastica et regalis occurrunt, cum nec reges salutem sine Ecclesia, nec Ecclesia pacem sine protectione regia consequatur. Genibus itaque provoluti pietatis vestrae, quanta possumus devotione, sanctitatem vestram exoramus, ne sapientia vestra quasi litterarum apices et conceptiones verborum potius, quam rem ipsam duxerit amplectendas, sed secundum a Deo datum vobis spiritum discretionis id agite, ne causa unius in multorum et fere innumerabilium perniciem convertatur. Quia ad bonum pacis quandoque magis proficit mansuetudo gratiae, [Col. 1425B] quam severitas disciplinae.
ALEXANDRO papae, WILLELMUS Senonensis archiepiscopus.
Adhuc, Pater, pietati vestrae pro venerabili viro domino Cantuariensi, imo potius pro Ecclesia et causa Dei, pro qua animam suam exposuit, cogimur supplicare, ut cum eo pro tuenda Ecclesiae libertate et sedis apostolicae privilegiis beati Petri gladium potenter exeratis. Jam enim, si placet, tempus est [Col. 1425C] miserendi ejus, et animadvertendi in illos, qui jam per orbem coruscante Evangelii veritate, tempore apostolatus vestri laborant confessoribus Christi excutere divini honoris mentionem. Ipse autem, ut animam suam liberet coram Deo, et sui partes officii fideliter exsequatur, licet adhuc erroris capiti parcendum duxerit, exspectans ut in poena membrorum erudiatur ad poenitentiam, incentores schismatis episcopum Londoniensem, Saresberiensem, et Randulphum de Broc cum aliis, quorum nomina vobis expressa sunt, anathematis vinculo innodavit. Orat devotus filius vester christianissimus rex Franciae, sicut ex litteris ejus potestis advertere, ut quod archiepiscopus in condemnationem temeritatis et malitiae egit, approbetis. Et nos, quanta possumus [Col. 1425D] devotione supplicamus, ut etiam auxilium apostolicae majestatis adjiciatis, quia spes est quod Ecclesia facile liberabitur, si severitas vestra compresserit et perdomuerit istos. Alioquin timemus, ne praefatus filius vester dominus rex, et totum regnum Franciae non minori scandalo afficiatur, quam fuerit illud, quod Joannes de Oxeneford excitavit in reditu suo.
ALEXANDRO papae, WILLELMUS Senonensis archiepiscopus.
Scelerum mater impunitas, fecunda criminibus, scidit Anglicanae Ecclesiae unitatem, et Gallicanam amarissimo replevit scandalo. Tantorum caput, [Col. 1426A] causa, fomesque malorum est episcopus ille Londoniensis, qui nunc tandem de dracone conversus in leonem, nequitiam, quam ab ambitione conceperat, patenter exercet, ex quo culpis exigentibus, sero tamen, Satanae traditus est in interitum carnis. Cum enim auctor schismatis fuerit et incentor, et in insidiis ageret, ut proscriberet et occideret innocentes, nunc palam loquitur, et proverbium nullum dicit. Sed matrem suam Cantuariensem Ecclesiam, cui ad obedientiam exhibendam ex professione astrictus est, regis sui viribus quaerit evertere, glorians quod cathedram archiepiscopalem Londoniam transferri faciet. Restiterunt ei nuper in faciem laudabiliter fratres sui, quos per officiales regis impudenter urgebat ut ei communicarent, et archiepiscopo [Col. 1426B] suo debitam subtraherent obedientiam. Nonne manifestus Antichristi praeambulus est, qui tam patenter scindere nititur Ecclesiae unitatem, seminat inter fratres discordiam, scandala multiplicat, Ecclesiam torquet, et tyrannorum manibus proscribit et interficit innocentes? Si unitas de catholica tollatur Ecclesia, quis aut quid prohibet haereses pullulare? Quis erit unitati locus, si non virtus obedientiae membra Christi conglutinet, et charitas ad alterutrum consolidet in fide et veritate? Ergo, Pater optime, quoniam comprehensus est in operibus manuum suarum, et toxicati fructus, quos facit arbor infelix, securim Petri provocant, hanc ei, si placet, misericordiam faciatis; ut contrita malitia [Col. 1426C] ejus, et episcopi deleto titulo, quoniam bestiae characterem portat, de caetero nocere non possit, sed monachum, quem veste pollicitus est, cogatur moribus exhibere. Satis et ultra sustinuit dominus Cantuariensis, cui nisi in brachio virtutis apostolicae pacem et securitatem reformari feceritis, et satisfieri de ablatis, timendum est ne Ecclesia jacturam irreparabilem cito contrahat, et tam praesens aetas quam posteritas ad Ecclesiam conterendam pernicioso provocetur et animetur exemplo. Valeat et vigeat semper sanctitas vestra.
Domino papae, archiepiscopus Senonensis, salutem, et omnem cum summa devotione obedientiam.
[Col. 1426D] Qualiter in secundo regum colloquio nuper processerit causa domini Cantuariensis, tanto fidelius possumus attestari, quanto familiarius ad omnia, quae ibi gesta sunt, admissi sumus, et operam et diligentiam adhibuimus, ut rex Angliae vestris obtemperaret monitis, et obediret mandatis. Sed ille postquam vix recepit comminatorias vestras, et religiosorum, quos miseratis, instantiam varietate responsionum sibi non cohaerentium diu delusit, tandem nobis et illis acrius insistentibus dedit pro voluntate responsum. Ait enim se dominum Cantuariensem non expulisse de regno suo. Et tamen si redire voluerit, et servare quod servaverunt antecessores sui, et quod ipse promisit, redire poterit, et ibi habere pacem. Et nisi hoc simpliciter et [Col. 1427A] absolute promiserit, ulterius in Angliam non revertetur. Et quia responsa ejus sibi frequenter adversabantur, ut nuntii vestri prorsus ignorarent quo nodo suum possent tenere Protea, faciem toties immutantem, consuluimus eis ut peterent ab eo sibi litteris patentibus responderi, quid ad petitionem vestram facturus esset, quod vobis possent secure et fideliter nuntiare. Quam eorum petitionem, licet adhibitis intercessoribus vehementer insisterent, rex penitus reprobavit. Deinde a multis rogatus est, ut saltem innocentes, quos proscripserat, ad propria redire pateretur. At ille nulla ratione vel persuasione induci potuit, ut eis aliquid consolationis impenderet.
Cum vero haec archiepiscopo relata essent, respondit [Col. 1427B] se paratum esse facere pro gratia ejus, et gratia Ecclesiae recuperanda, quidquid debet, quidquid poterit, quidquid antecessores sui fecerunt, salvo in omnibus ordine suo. Sed novam obligationis formam inire, et promittere se alicujus exempla secuturum, nisi salvo ordine suo, sibi dixit esse illicitum, praesertim sine auctoritate sedis apostolicae; tum quia novam obligationis formam ingerere viris ecclesiasticis perniciosum esset exemplo, tum quia, ut asserit, quando eum obligatione servandarum consuetudinum, quam invitus et coactus praestitit, absolvistis, specialiter a vobis, et multis audientibus, praecedente gravi et justa increpatione, inhibitus est, ne se ulterius obliget, praesertim et in his, [Col. 1427C] quae possunt aliquid captionis habere, quin exprimat Salvum fore honorem Dei, et ordinem suum. Videtur enim renuntiare pastoris officio, quicunque subditis illicitarum rerum consuetudinem vel licentiam pollicetur. Si enim episcopus assensu vel dissimulatione rigaverit plantaria vitiorum, ut eis invalescentibus inane sit, aut prorsus pereat verbum Dei, quis de Ecclesia spinas eradicabit et tribulos? Tenentur enim pastores ecclesiarum perversas exterminare consuetudines, et ipse nunc exigitur et compellitur in earum verba jurare. Adjecit etiam quod Ecclesiae Romanae debitam fidem servare non poterit, et consuetudines quae ab eo exiguntur; quia legem Dei et sedis apostolicae privilegium patenter impugnant. Et quia noster aut religiosorum sermo [Col. 1427D] non capiebat in rege, nec auctoritas majestatis vestrae fructus obedientiae repetit, infecta pace domini Cantuariensis tristes ab eo discessimus. Et ille, sicut pro certo accepimus, exspectat reditum nuntiorum suorum, quos si, ut justum est, et speratur a fidelibus vestris, confusos remiseritis, credimus quod Ecclesia Cantuariensis cito habebit pacem, et Ecclesiae Romanae in Gallicana Ecclesia et toto Occidente redintegrabitur fama. Et hoc quidem non aliquo rancore mentis proponimus contra regem, qui nuper in gratiam nostram rediit, et nos cum eo veram fecimus pacem. Sed quod vidimus, et audivimus, et tractavimus manibus nostris, hoc testamur pro veritate justitiae, pro Ecclesiae honestate, pro fide et reverentia, quam debemus apostolicae [Col. 1428A] sedi. Supplicamus itaque paternitati vestrae, quatenus rigorem justitiae, quem urgente duritia hominis laudabiliter tandem arripuistis, viriliter exerceatis. Quia si perseverantiam vestram viderit, facile cessurus creditur, nec coaetaneis aut successuris principibus praesumptionis relinquet exemplum, quod timetur.
ALEXANDRO papae, WILLELMUS Senonensis archiepiscopus.
Audiat, sanctissime Pater, excellentia vestra patienter quod loquimur, quia in amaritudine moratur anima nostra. Et tam devotus filius vester Christianissimus [Col. 1428B] rex Francorum, quam tota Gallicana Ecclesia turbatur a scandalis, quae in diebus apostolatus vestri manant ab apostolica sede. Siquidem ut nostrates aiunt, ibi solvitur Satanas in perniciem totius Ecclesiae, iterato crucifigitur Christus, et qui manifestus sacrilegus est et homicida, dimittitur. Procuravimus apud vos causam Ecclesiae Anglicanae, et in discessu nostro ei credebamus aliquatenus esse subventum. Verum ubi Londoniensem episcopum nobis ignorantibus fecistis absolvi, res in contrarium lapsa est, et cornua data sunt peccatori. Ecce enim rex ille, cui nimis fuistis propitius, filium suum consecrari fecit in regem, si tamen consecratio est, quae ab excommunicatis, et Spiritus [Col. 1428C] sancti inimicis, et Ecclesiae impugnatoribus datur, et hoc in injuriam Cantuariensis Ecclesiae, et domini regis Franciae, cujus filiam noluit rex ille Deo et hominibus inimicus consecrationis hujus esse participem. Hanc consecrationem, vel potius exsecrationem fecit ille Eboracensis, vestra, ut dicunt, auctoritate, assistentibus sibi Londoniensi, et quibusdam aliis nominetenus episcopis, quorum memoria in maledictione est. Vos ergo, Pater, de caetero provideto Ecclesiae illi, quae periit in manibus vestris, ne sanguis ejus requiratur a vobis. Quod aliter fieri posse non credimus ad redimendam famam et conscientiam vestram, nisi praefatos malefactores virtute apostolica conteratis.
ALEXANDRO summo pontifici, Senonensis Ecclesiae minister humilis, spiritum consilii et fortitudinis cum omni obedientiae famulatu.
Inter scribendum haec, imo prius quam scriberem, mox steti et haesi dubius admodum, quo dictionis genere nuper patrati sceleris atrocitatem, et supplicii in christum Domini recenter illati immanitatem clementiae vestrae oculis praesentarem. Et profecto arbitror clamorem mundi jam vestrae sanctitatis aures implevisse, utpote, qui in mundi specula residetis, qualiter famosissimus ille, non rex Angliae, sed angelorum potius et Christi inimicus, proxime sit malignatus in sancto, in filio dexterae tuae, quem [Col. 1429A] confirmasti tibi. Cujus de mundo hoc excessum et excessus modum, et si forte ex aliquorum diverso, sive etiam adverso relatu acceperitis, quod mihi ab his, qui interfuerant, innotuit certius, fidelius intimo, et patrati sceleris ordinem paucis explico, cujus tamen immanitas excogitari non potest. In natali Domini proxima post festum Innocentium die, sole occidente circa horam vesperorum, intromissi spiculatores quatuor, qui primi fuerant, ad fortem illum Christi athletam terribiliter admodum et fastuose accesserunt, quorum hic intersero nomina, ut eorum memoria sit in meledictione perpetua, Willelmus de Traci, Reginaldus filius Ursi, Hugo de Morevilla, Ricardus Brito, qui in primo accessu a sancto viro salutati non resalutaverunt, utpote, qui [Col. 1429B] jam vias perditionis ingressi, manifeste respuebant salutem; quin potius cervicose nimis, et aspere in introitu sciscitantes, si episcopos suspensos sive excommunicatos ad regis esset illico absoluturus mandatum. Quo modeste respondente id ad singularis primatus vestri spectare censuram, nec sibi aliquid vindicare, ubi tanta intervenisset auctoritas, mox ipsum ex parte regis diffiduciaverunt, et continuo exierunt ad cohortem, militibus, qui de familia hominis Dei erant, super vitae periculo et bonorum omnium proscriptione, in exitu suo ex parte regis praecipientes, ut ipsi pariter exirent, et rei eventum taciti et patientes exspectarent. Publice autem per civitatem simile regis exivit edictum. Singularis vero ille in nostris diebus athleta Christi minas [Col. 1429C] principum sprevit, et de loco ipso ubi jam velut mortis exceperat nuntium, ad multam instantiam vix egredi compulsus est, et hoc quidem ne consummari videretur invitus. Deo itaque melius dispensante, metropolitanam ecclesiam, in ipsius Christi honore dedicatam, ingressus ibidem christus Domini pro nomine Christi meruit immolari, ubi quotidie immolatur, et orans voluntarie se ipsum inter crucis et altaris cornua pacificam Deo hostiam obtulit. Nam appropinquante jam hora ipse extento collo et curvata cervice calicem salutaris accepit, et a quatuor praenominatis spiculatoribus decalvatus est, prius tamen probris et multis contumeliis affectus, ut nec ullo passionis Domini sui titulo fraudaretur. [Col. 1429D] Denuntiavit etiam, ut familia sua servaretur illaesa. Solus itaque pontifex non sine sanguine intravit in sancta.
Et quia post viri sancti transitum operante Domino memoranda quaedam ex crebra multorum relatione audivimus accidisse, omnino praeteriri non debent. Dicitur namque et constanter asseritur post passionem suam multis apparuisse in visu, quibus perhibet se non mortuum esse, sed vivere, et non vulnera, sed vulnerum tantum cicatrices ostendit. Age igitur, o homo Dei, quorum tenes sedem induere fortitudinem, o fili excussorum. Hinc miseratio, inde te moveat indignatio. Unam debes filio, alteram tyranno. Et hujus in terris auge gloriam, quem de coelis tam mirabiliter glorificat Deus. Illi [Col. 1430A] vero praesta ignominiam, qui in terra sua tam horribiliter persecutus est Deum: qui in visceribus propriae matris proprium peremit patrem, qui proprii ventris tui contorsit latera, excussit viscera, et conculcavit in terra filium tuum, quem sicut mater unice diligebas; et, nescio per quos incircumcisos et immundos, tam perfide et tam inhumane mactavit, patris non reveritus offensam, nec miseratus aetatem. Quorum igitur sortitus es ministerium, sortiaris et zelum: et quia cernis Achab scelus, Eliae te apprehendat aemulatio. Occidit enim Achab, et possedit. Sed Achab quid? Totius quippe patrati sceleris facie operose perpensa, Achab ab ipso justificatus est.
Istud siquidem est quod inter omnia quae leguntur, [Col. 1430B] sive referuntur sceleratorum scelera, longe primum obtinet locum, quod omnem Neronis nequitiam, Herodis saevitiam, Juliani perfidiam, sacrilegam etiam Judae proditoris perditionem excedit. Vide siquidem qualis persona et in quali ecclesia perempta sit, quale etiam tempus ad patrandum scelus elegerit tyrannus: natale videlicet Domini, et proximam post sanctorum Innocentium diem, ut novus ex veteri nostris diebus suscitaretur Herodes. Pax etiam publice data proditorem nihilominus non revocavit a scelere. Qui tanquam per se non satis insaniret, vesaniae suae instigatores habuit dantes sibi cornua peccatori, falsos videlicet illos, et ab omni ecclesiarum orbe perpetuo detestandos fratres, Rogerium videlicet Eboracensem archidiabolum, et [Col. 1430C] Londoniensem, et Saresberiensem, non episcopos, sed apostaticos, qui filium tuum, fratrem suum Joseph, non mystice, sed in veritate occiderunt, patris jam senis nec maledictionem metuentes, nec dolori vel aetati parcentes. Quorum vita praesens, ut in amaritudine perpetua sit, et memoria eorum in maledictione aeterna, vestra statuat, Pater sancte, sancta consolatio. Praesentium portitores magistrum Alexandrum et magistrum Gunterium viros probos et industrios, qui sancto Dei martyri in vita sociati sunt, et in morte separari non possunt, vestrae commendatos esse charitati officiose imploro, quibus quae litterarum garrulis apicibus committere nolui, instillavi secretius vobis in aure revelanda.
Sanctissimo domino ac Patri ALEXANDRO, Dei gratia summo pontifici, WILLELMUS Senonensis Ecclesiae humilis minister, salutem et debitam cum omni devotione obedientiam.
Vestro apostolatui, Pater sancte, data est omnis potestas in coelo et in terra (Matth. XXVIII) , gladius anceps in manibus vestris (Psal. CXLIX) . Super gentes et regna constituti estis ad alligandos reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in manicis ferreis (ibid.) . Vide ergo domine, et considera quem vindemiaverunt ita (Thren. II) . Vineam namque Domini Sabaoth exterminavit aper de silva, et singularis ferus depastus est eam (Psal. LXXIX.) Ecclesia siquidem Cantuarienimo [Col. 1431A] universalis Ecclesia, sanguine rorantes lacrymas et amaritudine asperas a finibus terrae in conspectu vestro effundit, quia posita est quasi signum ad sagittam (Thren. III) , facta est opprobrium vicinis suis (LXXXVIII) . Et qui vident eam movent capita super eam (Thren. II) , dicentes: Ubi est Deus eorum? (Psal. CXIII) . Ipsa autem gemens et conversa retrorsum clamat in auribus Domini exercituum: Vindica, Domine, sanguinem servi tui, et martyris Cantuariensis archiepiscopi qui occisus est, imo pro libertate Ecclesiae crucifixus. Pater sancte, verbum horrendum, facinus flagitiosum, enorme flagitium factum est in diebus vestris, quod quicunque audierit, tinnient ambae aures ejus (I Reg. III) . Non est auditum in Theman, nec est visum in Chanaan (Baruch. III) . Alter siquidem [Col. 1431B] Herodes, semen Chanaan, et non Juda, progenies viperarum (Math. III) , missis a latere suo lictoribus signum Dominicae passionis, quod desuper in vertice gerebat, nequaquam exhorruit profundis exarare vulneribus, et votis turpibus coelestem deformare imaginem. Proh dolor! sicut omnis ecclesia asserit, ipsum facit martyrem causa pariter et poena. Poena, dolor passionis illatae; causa, rigor ecclesiasticae censurae; quia pro lege Dei sui certavit usque ad mortem. Vestra ergo interest, Pater clementissime, custos murorum Hierusalem (Isa. LXXII) , remedium, adhibere praeteritis et providentiam futuris. Quis enim locus poterit esse tutus, si rabies tyrannica Sancta sanctorum cruentat, et vicarios Christi Ecclesiae [Col. 1431C] columnas impune dilacerat? Insurgant ergo ecclesiasticae leges, armentur jura coelestia, introeat in conspectu vestro ultio sanguinis gloriosi martyris, qui de Anglia clamat. Clamabit siquidem et commovebit non solum terram, sed et coelum, et sic nostro consulite dolori, ut honestati vestrae pariter consulatis et saluti Ecclesiae.
De caetero sanctae paternitati vestrae insinuare dignum duximus, quod cum domino Rothomagensi et nobis in mandatis dederitis, ut terram regis Angliae cismarinam, si pacem quam gloriosae memoriae domino Cantuariensi promiserat, non observaret, sub interdicto poneremus, adjicientes etiam, quod si uterque nostrum rei exsecutioni non posset aut nollet interesse, alter nihilhominus mandatum [Col. 1431D] vestrum exsequeretur. Praedictus Rothomagensis, postquam litteras vestras ei repraesentari fecimus, nobis significavit quod Senonas veniret, et juxta formam mandati apostolici procederet. Cum autem illuc venisset una cum Arnulpho Lexoviensi, et Aegidio Ebroicensi, et Rogero Wigornensi episcopis et aliis quampluribus, tam clericis quam laicis de familia praedicti regis, post multas verborum tergiversationes et excusationes inde deductas ad sedem apostolicam appellavit, et se ad praesentiam vestram iter arripuisse respondit, et praedicto regi exacerbationem se nolle infundere acerbiorem. Nos vero scientes quod vitium paganitatis incurrit [Col. 1432A] quisquis mandatis apostolicis obedire contempserit, juxta seriem mandati vestri de communi consilio venerabilium fratrum nostrorum omnium episcoporum, et S. Dionysii, et S. Germani de Pratis, et Pontiniacensis, Wall . . . . . Cenn . . . . . abbatum, et aliorum quamplurium religiosorum virorum et sapientum, in terram ejus cismarinam sententiam tulimus, et memorato archiepiscopo et episcopis, ut eam observari facerent, ex parte vestra injunximus. Scimus enim quod nec possessiones, sicut promiserat, restituit, nec securitatem, sicut mors martyris indicat, praestitit. Per Carthusiensem quoque, quem ad eum miseramus, nobis significavit quod causam mortis ejus dederat, et quod eum occiderat. Inde est quod clementiae vestrae supplicamus, [Col. 1432B] quatenus praedictam sententiam ratam habeatis, et sicut majestatem vestram decet et incolumitati expedit Ecclesiae, eam taliter faciatis observari quod honor Dei et vester conservetur, et nos qui vestram sanctitatem ea, qua scitis, devotione amplectimur, minime propter hoc possimus illudi. Valete, et sicut decet majestatem et sanctitatem vestram.
Amantissimo domino et Patri A. Dei gratia summo pontifici, GUILLELMUS eadem gratia Senonensis Ecclesiae humilis minister, et apostolicae sedis legatus, devotam obedientiam.
Quia de paternitatis vestrae serenitate, et sanctitatis vestrae copiosa ubertate, plus vestra gratia quam nostris meritis praesumimus, idcirco quos tenerrime diligimus, et vobis fidelissimos exstitisse cognoscimus, apostolatui vestro commendare nullatenus reformidamus, tanto amplius nos exaudiendos fore autumantes, quanto precum instantia honestiori refulget affectu. Hinc est quod venerabilem fratrem nostrum Suessionensem episcopum, et illustris regis Francorum cancellarium, virum discretum, [Col. 1432D] honestum, litteratum, et in negotiis vestris constantissimum, benignitati vestrae commendamus sicut nosmetipsos. Rogantes attentius, ut in omnibus, in quibus ipsum audire et supportare poteritis, benigne, si placet, faciatis; ut ipse de fideli fidelior de caetero existat, et qui audierint, ardentius ad clementiae vestrae sinum refugiant. Quod enim ipsi factum fuerit, tanquam nobis ipsis feceritis reputabimus. Valeat paternitas vestra.
Eram magnificentiae vestrae quaedam cum tranquillitate mentis intimaturus, sed inopinus miserandae [Col. 1433A] rei eventus intercepit calamum, et propositam tanto domino jucunditatem in lacrymarum materiam commutavit. Ecce enim omni praeditus morum et pectoris honestate, magnifici cordis vir ille Thomas Cantuariae praesul et apostolicae sedis legatus, hoc voto ad curam pastoralem remearat, ut omnes omnino cogitatus suos in Domino conjectans, quaeque secundum Deum et ad honorem Ecclesiae disponere procuraret, nec quae sua sed quae Jesu Christi et fore cognosceret, aequitatis libramine ponderaret, et qui stimulis leoninae feritatis agitatus dicebatur ab aemulis rediisse, columbinae simplicitatis amator, agnina mansuetudine mitescere liquido probabatur. Hunc in hunc modum mitem et mansuetum gens quaedam ferocitate sacrilega, forsitan [Col. 1433B] secta scelerosa, renitentem et volentem ferre se facinorosis obvium in ipsam, proh dolor! individuae Trinitatis ecclesiam, a clericis suis, qui secum erant, coactum ante altare compulerunt, alloquentes eum in haec verba, gladiis extractis: ยซFuge, proditor, ecce mors saeva tibi imminet;ยป quaesito prius propter monachorum multitudinem, qui aderant et clericorum: ยซUbi est archiepiscopus?ยป Quibus ipse taliter, demisso quidem sed audibili valde sermone, respondit: ยซEgo sum; et tu, o Reginalde, cum complicibus tuis vade retro, quia nescitis quid facitis. Verumtamen si me quaeritis occidendum, ne caeteros contingatis. In nomine ejus mortem excipere paratus sum, qui pro me servo suo mori dignatus est.ยป Et porrectum caput [Col. 1433C] spiculatori porrexit feriundum, qui mox amputata ad modum coronae cervice confusis sanguine commistum et cerebro tanquam ad orandum pronus in pavimento corpus, in sinum Abrahae spiritum collocavit. Ego utique his nequaquam interfui, sed eodem die Cantuariam veni, corpus exanime cum singultibus et fletu conspicatus sum, habitudinem vero faciei quantum cruoris labefacto sinebat serenam, et viventis parum ac similem imo ut verum fatear astantibus quasi conquerens viva voce videbatur audiri: ยซVindica, Domine, sanguinem servi tui, qui effusus est.ยป Praeconsideret igitur provida bonarum mentium et stabilita discretio, quae tempora tanti sceleris immanitatem commutari: sua enim diei malitia non sufficit: a primitiva enim [Col. 1433D] persecutorum rabie tam horrendum nefas inauditum est perpetrari: fabulis deest solum ut qui locus raptores, fures, homicidas, et quantumlibet sceleratos inconcussa pace tuetur, innoxium virum, mitem, pacificum Ecclesiae rectorem piaculari flagitio repraesentet. Praesagiat praevisionis vestrae sagax indago, si est dolor, sicut ille, quem haec furoris mendacia creditur esse paritura. Quippe si dominus rex senior factionem hanc nefariam sua, quod Deus avertat, ratihabitione confirmet: quod enim ex mandato ejus hoc facinorosum opus processerit, nefas est opinari. Verumtamen ratihabitio comparatur mandato, totius Anglicanae regionis universitas alterutri duorum incommodorum necessitate [Col. 1434A] succumbet: aut enim miserandae mentis excaecatione sedis apostolicae disciplinam et devotionem et obedientiam abjurabit aut irregressibiliter dispensatione tantum exsulabit. Longe etenim minus malum est proscriptionis incommodo et substantiae totius tempestate mulctari, quam post agnitam veritatem ignominiose retrogradari.
ALEXANDRO papae, MATTHAEUS Senonensis thesaurarius.
[Col. 1434B] Omnis quidem fidelis anima necessitate juris subjicitur apostolicae majestati, sed ego vobis speciali devotione familiarius teneor, et de his quae ad apostolatum vestrum pertinent, magis quam de propriae sortis conditione, charitatis et necessitatis debito concurrente, cogor esse sollicitus. Loquar ergo ad dominum meum, fiducialiter agens in his quae magis ad honorem et utilitatem vestram, si verba pueri vestri vultis audire, qui occasione mandati vestri periclitor, quam ad meam, propitiante Deo, proficient liberationem. Praecepistis, Pater, si reminisci placeat, ut domino nostro Christianissimo regi consilii vestri verba proferrem, et erigerem mentem ejus data spe relevationis domini Cantuariensis, ne moveretur, si forte audiret nuntios regis Angliae [Col. 1434C] grave aliquid contra eumdem archiepiscopum a vobis impetrasse. Conservatis enim causam ejus illaesam in sinu vestro. Ei soli, Pater, exposui verba vestra, qui uberrimas referens gratias, sanctitatis vestrae gloriam prosecutus est immensis laudibus. Deus novit, quod nec ipsi archiepiscopo mysterium consilii vestri, nec ulli mortalium ausus sum aperire. Sed ecce occasione litterarum, quas rex Angliae nuper fecit in episcoporum colloquio publicari, et audita jactatione nuntiorum, qui se praefatum archiepiscopum prostravisse, et irreparabiliter protrivisse gloriati sunt, attestante eis vestrarum rescripto litterarum, adeo confusus et turbatus est, ut me in vestra promissione mendacem dicat, et [Col. 1434D] quod de operibus Ecclesiae Romanae nihil boni sperabit amplius, nisi quatenus fides persuaserit oculata. Nec, ut ait, moleste ferret, si iniquas forte preces porrigens repelleretur a vobis, sed dolet, miratur, et stupet, quod plus valent apud vos manifesti persecutoris Ecclesiae, et hostis regni per vilissimas personas contra Deum porrectae preces aut minae, quam fides et obsequium ejus et regni sui, et preces pro Deo et secundum Deum, omni legi et aequitati consonae, si ab ipso porrigantur et toto regno. Intulit ergo verbum, quod de caetero pro Romana Ecclesia non dimittet, quin ubi viderit expedire, suam et regni procuret utilitatem. Creditur enim pro certo, quod acquiescere velit consilio eorum, qui suadent, ut diu petitam confoederationem [Col. 1435A] imperatoris admittat, contracto matrimonio inter liberos eorum. Res autem adhuc quidem dilata erat, sed procurantium spes nunc roborata est. Precor ergo, et consulo in ea fide, quae Patri debetur et domino, quatenus promissionem, quam ei per me fecistis, citius adimplendo in sublevatione domini Cantuariensis mitigetis animum ejus, ostendentes quod iniquitatem regis Angliae, qui ipsius, et regni Francorum, et Ecclesiae Dei publicus hostis est, non vultis diutius supportare. Nec timeri oportet minas ejus, quia sicut Teutonicum tyrannum civitates Italiae divino praeeunte miraculo ejecerunt, ita Pictavorum et Britonum proceres, domino regi confoederati, ei texuerunt inextricabilem labyrinthum. Jam enim sic arctatus est, ut nemo videat qua via [Col. 1435B] possit evadere. Et Dei praeeunte et succurrente gratia non evadet. Ad haec in arcto constituta est Ecclesia Senonensis. Hinc ad instantiam domini Autisiodorensis, vestro nos urgente mandato, ut praebendam archiepiscopi nostri assignemus cuidam clerico cujus faciem adhuc, ut ex conscientia loquar, ignoramus et nomen; hinc obsistente consuetudine et lege ecclesiae nostrae, quam sine perjurio frangere non valemus; ad eam namque servandam juramenti necessitate quisquis in ecclesia nostra canonicus est, arctatur, et sedis apostolicae privilegiis, quibus obviare non licet, roborata est. Non licet, aut unquam licuit capitulo praebendam dare non implorato consensu archiepiscopi, nec archiepiscopo [Col. 1435C] sine nobis. Nec esset nobis tutum archiepiscopo praejudicium facere, et contra juramentum versari, damnabile est. Placeat itaque dignationi vestrae tanto Ecclesiae periculo providere, quia cum archiepiscopum, Domino praestante, creaveritis, quod sanctitati vestrae visum fuerit expedire, commodius disponetis.
ALEXANDRO summo pontifici, domino reverentissimo et Patri suo sanctissimo, C. Lantoniensis Ecclesiae presbyter, salutem et debitam in omnibus obedientiam.
Scriptum est: Simplicitas justorum diriget eos et [Col. 1435D] supplantatio perversorum vastabit illos. Justitia rectorum liberabit eos, et in insidiis suis capientur iniqui (Prov. XI) . Quam vera, quam pura simplicitas sit; quam magnifica, quam pacifica sit justitia viri venerabilis Gilberti Londoniensis episcopi, sancta ejus conversatio, non horaria sed diuturna, et cum vita scientia et doctrina sufficienter insinuant. Hunc virum sanctum et justum et pacis amatorem, ut fama referente didicimus, quidam in praesentia reverentiae vestrae accusare non dubitaverunt, asserentes eum inter regem et dominum Cantuariensem seminasse discordiam et pacem perturbasse. Sed quis credere potest virum tam sanctum, tam justum, regni et sacerdotii creasse et fovisse schisma? Scimus et pro certo scimus quod omnem [Col. 1436A] quam potuit diligentiam, ut dominum Cantuariensem regi reconciliaret, modis omnibus exhibuit. Cum ergo ei tanta cura fuerit ut dominus Cantuariensis regi reconciliaretur, cui credibile videri potest, tantae sanctitatis virum verbo vel opere satagere ut interficeretur? Hinc est quod paternitati vestrae supplicantes postulamus, ne fama viri tanti, quae apud nos qui ex convictu eum novimus integra est, apud reverentiae vestrae auctoritatem rumoribus laesa minoretur. Ad nihilum namque deductus est in conspectu ejus malignus qui opprobrium non accepit adversus proximos suos (Psal. XIV) . Vigeat et valeat sanctitas vestra, Pater reverende atque amande.
ALEXANDRO papae, SIMON prior de Monte Dei, et ENGELBERTUS prior de Valle S. Petri.
Ad illustrem regem Angliae cum fratre Bernardo de Corilo nuper profecti sumus, ut auctoritate mandati vestri inter ipsum et dominum Cantuariensem pax et concordia reformaretur. Et quo facilius tractaretur hoc verbum, dominum Cantuariensem traximus ad locum, ubi reges auctore Deo reconciliati sunt. Traditis autem commonitoriis vestris regi Angliae, et adhibita diligentia, quam [Col. 1436C] apud eum credidimus expedire, monuimus et consuluimus domino Cantuariensi, ut se coram rege humiliaret, et rigorem ejus humilitate precum et sedulitate obsequii studeret emollire. Hoc ipsum Christianissimus rex Franciae, archiepiscopi, episcopi et magni viri qui aderant, unanimiter suadebant. Arctatus regis consilio et omnium archiepiscoporum, episcoporum, et baronum, acquievit archiepiscopus, et coram omnibus accessit ad regem Angliae; et genibus flexis posuit se in Deo et rege ad honorem Dei et regis, utens hac forma verborum, ut sic posset pacem et gratiam ejus promereri. Rex autem proter verbum, Ad honorem Dei, noluit eum recipere, coram omnibus dicens publice, ne videretur quod archiepiscopus honorem [Col. 1436D] Dei vellet servare, et rex minime, sed post multa, quae utinam siluisset, dixit quod ab archiepiscopo nihil aliud quaerebat, nisi ut ei tanquam presbyter et episcopus coram omnibus promitteret in verbo veritatis, se sine omni malo ingenio servaturum consuetudines, quas sancti archiepiscopi Cantuarienses observaverant regibus suis, et quas ipse archiepiscopus sibi alia vice promiserat: archiepiscopus autem respondit, quod regi fecerat fidelitatem, qua ei praestito juramento tenebatur servare vitam, membra et honorem terrenum, salvo ordine suo; et hoc fidelissime paratus erat implere, nec ab aliquo antecessorum suorum aliquid ulterius exactum est, vel ab aliquo exigendum. Et cum rex super hoc articulo plurimum institisset, dominus [Col. 1437A] Cantuariensis adjecit, licet nullus antecessorum hoc fecisset vel promisisset, nec ipse ullatenus hoc de jure facere deberet, tamen dixit quod pro pace Ecclesiae et gratia ejus promitteret se consuetudines illas, quas sancti antecessores sui regibus suis servaverant, salvo ordine suo ei servaturum, quatenus secundum Deum posset. Et faceret pro amore ejus recuperando, quidquid posset salvo honore Dei: asserens quod nunquam ei libentius servivit, quam adhuc faceret, si ei placeret. Noluit autem rex hoc recipere, nisi praecise et absolute sub juramento ei promitteret observantiam consuetudinum: quia nihil ulterius ab eo exigebat. Quod quia archiepiscopus, licet multi instarent, facere noluit, rex discessit pace infecta. [Col. 1437B] Cum vero regem exhortaremur, ut juxta mandatum vestrum revocaret archiepiscopum in gratiam suam, et ei pacem et ecclesiam suam restitueret, respondit quod fortasse consilium amicorum erit, ut ecclesiam quandoque restituat, sed dixit se gratiam non restituturum, quia tunc evacuaretur privilegium, quod ei dedistis, et quo potestatem archiepiscopi suspendistis, donec redeat in gratiam ejus. Et quia praeceperatis eum primo conveniri in spiritu lenitatis per commonitorias vestras, comminatorias vestras in aliud tempus ei dare distulimus; interim Deum oraturi, in cujus manu corda sunt regum, ut animum ejus emolliat, et ad honorem suum et Ecclesiae utilitatem pacem faciat reformari. Quod vero de mandato vestro reliquum est, [Col. 1437C] accepto tempore, per gratiam Dei cum omni diligentia exsequemur, et exitum negotii, quem Deus dederit, majestati vestrae significare curabimus. Rogatus frater Bernardus, sicut nos, ut negotii hujus seriem vobis scriberet, respondit quod in ordine suo inhibitum est, ne quis fratrum pro aliquo negotio vobis vel alii scribat, sed dicturum se spopondit coram nuntio vestro magistro Lombardo, qui ei litteras vestras tradidit, et qui vobis rem gestam, sicut is qui praesens interfuit, fideliter significabit.
[Col. 1437D] ALEXANDRO papae, SIMON prior de Monte Dei, et ENGELBERTUS prior de Valle S. Petri.
Juxta mandatum sanctitatis vestrae comminatorias vestras illustri regi Angliae porreximus, operam et diligentiam pro viribus adhibentes, ut juxta commonitionem vestram dominum Cantuariensem in gratiam revocaret, et ei sedem suam restitueret et pacem, et ecclesiae suae liberam dispositionem habere permitteret. Exspectavimus diu sperantes et orantes, ut Deus emolliret animum ejus. Sed cum non proficeremus exspectantes, urgente mandato vestro, in colloquio regum secundo, ei comminatorias vestras praesentavimus, quas cum ille tandem vix recepisset, ad instantiam nostram, et magnorum virorum qui aderant, hoc post multa, [Col. 1438A] quae referre longum est, nobis responsum dedit: Ego dominum Cantuariensem de regno non expuli, et tamen pro reverentia domini papae, si voluerit mihi facere quod debet, et servare mihi quod antecessores sui meis observaverunt, et ea quae ipse promisit, redire poterit in Angliam, et habere ibi pacem. Et post varietates responsionum, tandem dixit se avocaturum episcopos Angliae, et usurum consilio eorum, sed nec diem aliquem praefixit, nec aliquid ab eo reportavimus, unde possimus de pace domini Cantuariensis, et mandati vestri exsecutione certiorari. Et quia responsa frequenter mutabat, interrogavimus eum, an liceret archiepiscopo redire ad sedem suam, et frui pace sua. Ille vero repondit, quod archiepiscopus nunquam [Col. 1438B] ingredietur terram, antequam faciat ei quod debet, et promittat se servaturum quod alii servaverunt, et quod ipse promisit. Deinde rogavimus eum, ut scriberet et signaret patentibus litteris responsum suum, quia oportebat nobis rem certam vobis referre, quam nondum habebamus, quia tam frequenter responsa variabat. Ille vero noluit acquiescere. Archiepiscopus vero respondit, cum hoc ei retulissemus, se paratum sese facere regi quidquid debet, et servare quod ab antecessoribus suis servatum est, quatenus poterit salvo ordine suo; sed novas inire obligationes, quae a decessoribus suis praestitae non sunt, et promittere aliquid hujusmodi, nisi salvo ordine suo, sibi esse illicitum sine auctoritate domini papae; tum quia [Col. 1438C] novam formam in Ecclesiam inducere perniciosum esset, tum quia a vobis inhibitus est, ne aliquid unquam tale promittat, nisi salvo honore Dei et ordine suo. Et adjecit quod eum increpando dixistis, quod nec pro capite suo debuisset se ad talium consuetudinum observantiam obligasse, nisi salvo ordine suo. Sed si rex, prout mandatis, ei gratiam suam, et pacem, et ecclesiam, et ablata sibi et suis restituat, quidquid secundum Deum ei salvo ordine suo poterit, libenter faciet ad voluntatem ejus, et ei diligentissime et devotissime totis viribus servire studebit. Placeat itaque sanctitati vestrae opem ferre ecclesiae laboranti, et perseverare in eo quod laudabiliter coepistis; quia, sicut [Col. 1438D] a multis audivimus, et credimus, si perseveraveritis, Ecclesiae pax et salus in januis est. Et quia fratrum Grandis-montis consuetudo non est, ut scribant alicui, haec de conscientia et voluntate fratris Bernardi socii nostri vobis scripsimus, quae gessimus cum eodem fratre Bernardo, qui veritatem in audientia multorum testificatus est, rogans eos, quibus scribere licet, ut vobis ab eo audita scriberent.
Domino et Patri reverendo ALEXANDRO summo pontifici, A. Ecclesiae Sanctae Osithae minister humilis, [Col. 1439A] sincerae orationis affectum et debitae subjectionis obedientiam.
Nonne, Pater semper diligende, ubi dolor ibi manus? Nonne dolor vivus membris totius est corporis? Nonne illa vox est Apostoli: Quis infirmatur et ego non infirmor? (II Cor. XI.) Cum ergo in corpore Christi constituti simus, hinc est quod cum sit una columba mea, electa genetricis suae (Cant. IV) , et per infirmam et bonam famam eam transvolare oporteat, gravius in corpore positi quandoque offendimus cum sine causa alter in altero judicamur. Inde est quod quanta possumus humilitate majestati vestrae supplicamus, attentius proposita siquidem nobis libra aequitatis et justitiae suspenso examine, tum rerum eventus praeteritarum, [Col. 1439B] tum praesentis temporis commodi et incommodi, tum totius Anglorum Ecclesiae pacis, tum praesertim apostolicae fidelitatis et quietis in hac parte, quatenus virum omni honestate praeditum, virtutibus ornatum, scientia praeclarum, sanctitate fulgidum, religione decorum, exemplum justitiae et veritatis et quasi totius Ecclesiae Anglorum columnam, dominum Gilbertum episcopum nostrum, paterno affectu et benigne suscipiatis. Agat igitur pro se et universali Ecclesia discretio summi pontificis, quatenus virum tantum auctoritate, ut dignoscitur, comprobatum, magis eligat quo Ecclesiae saluti certissime poterit mederi, aliena sibi non confundere forsan injustitiae nec adversus eum famae suscipere typum, cujus nec judex conscientia [Col. 1439C] suscipit argumentum. Quis namque hunc talem et tantum virum, salva summi pontificis reverentia, criminis arguere praesumat: ut scelerum apud regem Anglorum, sive apud quemlibet, teste conscientia vellet discordiae causa vel conscius qui animam suam pro fratribus ponere in hoc est ipse constitutus? Nos itaque secundum conscientiam bonam intelligentiae vestrae testes sumus tanti viri et tam religiosi in omni veritate ejus innocentiae, prout ei datum fuit desuper animum apposuisse, quo regni et sacerdotii apud nos pace reformata sua gaudet universalis Ecclesia tranquillitate. Valeat sanctitas vestra, benignissime Pater.
ALEXANDRO papae, abbas Ramesiensis.
Quoties optimis viris testimonia deferuntur, absque retractione et offendiculo decurrit oratio, cum semper eorum sit commendatio irrefragabilis, quos communis habet aestimatio commendatos. Inde est quod venerabilis Pater noster Gilbertus Londoniensis episcopus, vir meritis et nomine conspicuus, inter electas terrae nostrae personas quadam praerogativa virtutum insigniter elucescit. Quippe qui saeculari litteratura et lege divina ad unguem institutus, singulos fere tam religionis quam ecclesiastici ordinis et dignitatis gradus attigisse et conscendisse dignoscitur, pastoralisque curam regiminis fideliter prudenterque dispensans, [Col. 1440A] digna satis promotione de monasterio transivit ad cathedram, primo Herefordensem, postmodum vestra interveniente autoritate Londoniensem, utramque vita pariter et doctrina illustrans et honorans. Longe sit itaque a tam conspicuae probitatis, tam elimatae religionis viro quaevis sinistra suspicio: fiatque procul a sanctis auribus vestris de eo aut operibus ejus quorumlibet malefida interpretatio. Quis enim credat virum bonum, honestum, religiosum, bono, honesto, religioso, vel in modico juxta conscientiam suam nocuisse, episcopum archiepiscopo, filium patri? Quantum aestimare pro certo possumus ex his quae audivimus et vidimus, ex indubitato etiam domini nostri regis testimonio, pacem venerabilis archiepiscopi et reconciliationem [Col. 1440B] erga regem ipsum studiose quaesivit, et ad eam diligenter intendit. Si quid postmodum enormiter actum est, praeter conscientiam ipsius et voluntatem credimus accidisse. Superest igitur, sanctissime Pater, ut honorabilem filium vestrum ad gremium mansuetudinis vestrae se transferentem, juxta commune omnium bonorum votum, blande et leniter suscipiatis, innocentiamque ipsius incertis suspicionum conjecturis, quibus credi non oportet, laedi non permittatis. Sanctitatem vestram Ecclesiae suae diu conservet incolumem omnipotens Dominus.
Domino et reverendo Patri ALEXANDRO Dei gratia [Col. 1440C] sanctae apostolicae atque catholicae Ecclesiae summo pontifici, frater WILLELMUS Sancti Benedicti Ramesiensis Ecclesiae servus indignus, obedientiam cum debita reverentia.
Quantis tribulationibus Ecclesia Dei primitiva, et quam multiplici adversitate fatigatur, claro intuitu cernit oculus vester et crebro auditu percipit auris vestra, et quod gravius est, et cordi nostro magis anxium, experimento caput quotidie discit quid membra patiantur. Nos vero cernentes in medio ignis istius torqueri justum ab impio, et incendi pauperem dum superbit impius, lege charitatis constringimur, id solatii pro modulo nostro impendere fratribus in adversitate positis quod [Col. 1440D] nobis vellemus impendi, si eadem adversitate premeremur. Multo etiam magis sanctis Patribus ad compatiendum obnoxii sumus, quos in angustia multa positos videmus. Inde est quod universa Ecclesia Anglorum, maxime vero religiosi conventus condolet, et compatitur viro magnifico Gilberto Londoniensi episcopo. Totius namque religionis et honestatis exemplar Ecclesiae Dei semper exstitit, et in omni gradu, quo eum deduxit Dominus, lucerna intuentibus ardens effulsit et quod nequaquam sub silentio claudendum est, coelestis sapientiae thesauro ita ditavit eum Dominus, quod gratuito ei ab omnibus reverentia debeat impendi. Et quia scriptum est: In malevolam animam non introibit sapientia (Sap. I) , tantarum virtutum opinio [Col. 1441A] et tot dona charismatum quae in se divini spiritus habent testimonium, longe secernunt ejus animum ab omni suspicione fraudis et fellis. Habemus enim testimonium foris aliud quo nullum certius esse potest, videlicet domini nostri regis. Nemo enim novit tam plene quae sunt in homine, sicut spiritus hominis qui in ipso est (I Cor. II) . Ex testimonio, inquam, litterarum suarum manifeste agnovimus, quod dominus Londoniensis apud dominum nostrum regem Anglorum nunquam nocuit domino Cantuariensi. Quia igitur, domine mi sanctissime, oculi totius Israel in te respiciunt et a facie vestra judicium singulorum egreditur, et vos sicut angelus Dei nostis omnia quae sub sole sunt, ita ut nec benedictione nec maledictione movearis, in [Col. 1441B] statera vestra de aequitate non dubitamus; sed hoc humili prece, supplici voce, prostrato corpore ad pedes apostolicae pietatis provoluti petimus in quantum possumus et audemus, ut pietas divinae charitatis vestrae in hoc suo negotio superexaltet misericordiam judicio. Conservet vos Deus incolumem Ecclesiae suae per multa tempora.
Patri suo et domino summo pontifici ALEXANDRO, frater HENRICUS monasterii de Stratfordia dictus abbas et humilis ejusdem loci conventus, debitam [Col. 1441C] Patri obedientiam et pro incolumitate vestra jugem coram Domino devotionis et orationis instantiam.
Apostolo, domine, scilicet docente (Gal. VI) , didicimus, ut alter alterius onera portantes Christi legem inter nos scilicet invicem adimpleamus. Inde est quod venerabili Patri nostro Gilberto Londoniensi episcopo super conversatione sua testimonium quale verum speramus et credimus publica in hoc fama nobis consentiente perhibemus, utpote quem virum prudentem, litteratum novimus et honestum a vitae initio laudabilisque conversationis exemplo in publicas Ecclesiae jamdiu gratulationes susceptum. Quem quia mitem atque pacificum novimus, et inter discordes pacem semper conciliare sollicitum, [Col. 1441D] dissensioni quae inter dominum regem et dominum Cantuariensem peccatis exigentibus oborta est, nulla unquam ratione causam praebuisse credimus aut incentivum; sed irae potius sedandae quantum potuit operam diligenter adhibuisse. Quem quia commendatione dignum credimus apud sanctitatem vestram urgente charitatis imperio commendamus, preces humillime porrigentes ut quem suo ut credimus non exigente merito laesum audivimus patrocinante sibi appellatione ad sublimitatem vestram interposita ad nos remitti cum gratia gaudeamus. Valere vos optamus in Domino, Pater in Christo dilectissime.
Venerando Patri ALEXANDRO Dei gratia summo pontifici, S . . . . Ecclesiae Sanctae Trinitatis Londoniensis servus humilis, salutem et debitae subjectionis obedientiam.
Cum apud summum judicem qui renes omnium scrutatur et corda (Psal. VII) , si quem vita commendet humana infirmitas commendare non dubitet, summa in hoc mundo inter homines et supra sanctitatis vestrae sublimitas, semper reverende et amantissime Pater, virum venerabilem dominum Gilbertum Londoniensis Ecclesiae episcopum a parvitate nostra humiliter commendatum, pio patris [Col. 1442B] affectu et charitate sincera dignanter et benigne suscipiat. Quem non solum vitae sinceritas, religionis integritas, scientiae charitas, commendabilem reddunt, verum etiam et Romanae praesertim Ecclesiae apud nos ut dignoscitur conservata fidelitas et prona semper et devota obedientia. Quis enim in exsecutione causarum pro mandato vestro secundum leges, jura et canones in Anglorum regione sic miseris subvenit, sic expulsos restituit, sic oppressos liberavit, sic pacem reformavit? Nonne hic est cui nuper principum timore postposito spretaque sui corporis poena et schismaticorum malitia, qui Britannici maris pericula vix evaserat, cum caeteri sustinerent ad tempus, jam Alpium soli angustias transgresso quo se vobis totum crederet, [Col. 1442C] gratia summi obviavit pontificis quasi mater honorificata. Unde feliciter reversus qui optimam ut creditur partem elegerat, ab illo exspectabat Ecclesiae pacem in terris, qui factus est pax hominibus bonae voluntatis (Luc. II) . Quod autem eam quantum illi desuper datum fuerat desideraret animo et opere quaereret ac verbo, non solum ut dictum est, iter ad vos tam fideliter ac constanter arreptum indicat; verum etiam, ut a legitimis cognovimus testibus, in communi synodo singultus et unda lacrymarum quas fudit pro dissensione inter dominum regem et dilectum Deo et hominibus, nunc coram ipso patronum nostrum dominum Cantuariensem. Quis ergo, bone Pater, hunc talem [Col. 1442D] tantumque Christi Ecclesiae virum de nobis filiis vestris judicare minus reverenter praesumat, ut quandoque apud regem dominum foveret discordiam vel quasi fieri vellet causa vel conscius reatus cujusquam; quo pacem confunderet regni et omnium offenderet sanctitatem fieretque persecutor Ecclesiae amator illius et defensor veritatis et justitiae. Agat igitur pius Pater, Pater sanctissimus, Pater spiritualis, qui omnia dijudicat, et a nemine dijudicatur, ne famae contractu quae respondit de Christo: Alii dicunt: Quia bonus est; alii vero: Non, sed seducit turbas (Joan. VII) , tanta Ecclesiae columna de fortitudine cadat summi pontificis. Et praesertim ut Domino cooperante et sermonem confirmante quotidie apud nos sequentibus signis (Marc. XVI) : sumat [Col. 1443A] a vobis benedictionem paternam in Spiritu sancto, per quem mederimelius forte vestra et cautius poterit omnium ecclesiarum sollicitudo. Valeat sanctitas vestra, semper nobis diligende bone Pater.
Patri suo et domino summo pontifici ALEXANDRO, frater WILLELMUS ecclesiae S. Trinitatis Lond. claust. prior et humilis ejusdem loci conventus, debitam Patri charitatem et humilem in omnibus obedientiam.
Apostolica doctrina est ut si unum membrum patitur, membra quoque caetera compatiantur (I Cor. XII) . Inde est quod venerabili Patri nostro domino [Col. 1443B] Londoniensi episcopo debita charitate compatimur et ipsum poenam sustinere quam non meruit, multa afflictione spiritus intime condolemus. Ejus enim conversatio multorum testimonio digne laudabilis honorari magis debet quam poenis et injustis oppressionibus onerari. Qui cum ob culpam aliquam nec citatus hucusque fuerit nec commonitus, in ipsum subito latam separationis esse sententiam miramur plurimum et obtupescimus; praesertim cum ejus nec contumaciam audierimus, nec ipsius famam apud nos notorio seu alio quocunque omine laborare aliquatenus intellexerimus. Qui cum sententiam illam quaecunque est ad sanctitatem vestram appellando praevenerit, apostolicae dignitatis [Col. 1443C] honor est venientem ad vos filium digne suscipere et ipsius gravamina paterna gratia sublevare. Qua in re cum tota supplicet Londoniensis Ecclesia, nos quoque cum supplicante matre nostra sublimitati vestrae preces affectuose porrigimus, ut patrem nostrum suscipiendo et matrem exhilarando suspensam ad vos totam . . . . . plenitudinem vobis et obsequium et gratiae obnoxiam in perpetuum efficiatis, et paternum filiis affectum exhibeatis. Conservet incolumitatem vestram Dominus, in Christo dilecte Pater.
ALEXANDRO papae, prior S. Victoris et E. abbas [Col. 1443D] quondam S. Augustini.
Sanctis viris, Simone, priore de Monte-Dei et fratre Bernardo de Grandimonte veraciter referentibus, aliisque personis religiosis et honoratis assistentibus, et nos ipsi praesentes ipso auris auditu percepimus, quae responsa rex Angliae domnio Cantuariensis, super negotio pacis ecclesiasticae reddiderit. Referebant et inter referendum mirabantur, quam saepe rex Angliae animum domini Cantuariensis, suorumque, et nostros in spem recuperandae ecclesiasticae libertatis et pacis erexerit, quam saepius in desperationem ejusdem recuperationis a conceptu antehabitae spei dejecerit. Tandem post multas et varias, nec inter se cohaerentes, imo sibi contrarias responsiones, post tumidam de praesumpta [Col. 1444A] praesentatione litterarum vestrarum animi indignationem, nihil certi reportare potuerunt. Opus est igitur, post tam longam exspectationem, et tam diu suspensam animadversionem ex auctoritate apostolica gladium Petri in adversarium sanctae Ecclesiae, et contemptorem sedis apostolicae jam jamque exercere, manu utique tanto validiore, quanto fortiorem, et si potest, insuperabilem, ad resistendum, imo ad praevalendum se praemunit inimicus. Quod si incunctanter et districte feceritis, prout ipsi a collateralibus regis se didicisse memorabant, ad portum tranquillae securitatis et gaudium quaesitae libertatis Ecclesia Dei in brevi est perventura, jamque olim, si districtius egissetis, pervenisset. Si vero in hac suprema necessitate adhuc dissimulatis, [Col. 1444B] procul dubio multo majore injuria et depressione conculcanda est, quam fuerit, et futura sunt ejus novissima multo pejora prioribus. Illud etiam vos non lateat, quod priores litterae vestrae, assensum petitionum regis Angliae, ut videbatur, continentes, sed magis rei veritate prudentiam benevolae vestrae intentionis erga dominum Cantuariensem occultantes, animum domini regis Francorum, multorumque aliorum multum scandalizaverunt. Novissimae vero, quae et comminatoriae, eumdem gloriosum regem nostrum, cunctis quidem bonis hominibus, sed maxime D. Cantuariensi benevolum et devotum, multum exhilaraverunt, multosque alios in gratiarum actionem et vocem laudis, misericordiam [Col. 1444C] et judicium vobis decantantes, excitaverunt. Misericordiam, quia innocentis causam defensandam suscepistis; et judicium, quia violenti injuriam, quantum in vobis est propelletis.
Beatissimo Patri et domino A. Ecclesiae catholicae Dei gratia summo pontifici, filiorum suorum extremus frater WILLELMUS abbas Radingensis indigne dictus, commissam sibi navem Petri ad portum tranquillitatis indemnem dirigere.
Quoniam sanctitati vestrae, quae Deo auctore universae praeest Ecclesiae, rerum quae in ea ubique terrarum quotidie emergunt utillimum esset innotescere [Col. 1444D] veritatem, aequum duximus pro parvitate nostra sublimitati vestrae de filio vestro episcopo Londoniensi, ne serenitatem vestram, quod absit! erga ipsum alicujus maligna suggestio obnubilaret, qualem ipsum novimus, et qualiter se in hac quae inter regem et archiepiscopum Cantuariensem exorta est tempestate, quamque prudenter ac fideliter se habuerit, teste conscientia intimare. Et primo quidem scimus eum in claustro Cluniacensi tam sanctae tamque irreprehensibiliter sumpto habitu religionis aliquandiu conversatum, ut dignus omnino promoveri aliisque praeesse et prodesse inveniretur. Promotusque semel et iterum et saepius usque ad culmen episcopatus, vita, moribus, et doctrina conscendere promeruit. In quo se hactenus quantum [Col. 1445A] ad humanum spectat examen, non solum irreprehensibilem, sed et utilem sanctae Ecclesiae ministrum exhibuit; sibi siquidem parcum atque districtum, aliis misericordem atque munificum. De cujus sobrietate victus atque vestitus, et aliorum quae huic vitae necessaria sunt parcitate, erga pauperes benignitate, erga subjectos mansuetudine, erga sanctos devotione, erga omnes suavitate atque humanitate supervacuum duximus multum scribere, quibus Ecclesiam Dei suavissimo replevit odore, quoniam vos ea non credimus latere, quae et qui Deum amant non cessant praedicare, et qui secus sentiunt dissimulare quidem possunt, negare non possunt. In hac autem controversia quae inter dominum nostrum regem et dominum archiepiscopum Cantuariensem [Col. 1445B] exorta est, sic illum se habuisse cognovimus, ut si illi creditum esset, omnis jamdudum discordia admellata, et concordia reformata fuisset, licet nonnulli pacis inimici malignitate inducti, aliam de illo disseminaverint, et usque ad archiepiscopum pertulerint opinionem. Neque nos vel audivimus vel ab aliquo vere auditum accepimus, quod ipse in aliquo apud dominum regem domino archiepiscopo vel alibi nocuerit, excepto quod nimia necessitate compulsus, in initio Quadragesimae ad clementiam vestram appellavit. Archiepiscopus autem postea in Ramis Palmarum sicut dicitur, in illum sententiam promulgavit. Super quo admirantur in partibus nostris universi. Solet enim ad sedem apostolicam appellatio remedium atque suffragium [Col. 1445C] gravatis praestare universis. Hoc enim beneficium a matre nostra sancta Romana Ecclesia filiis suis debitum et in necessitate hactenus exhibitum nullum suorum in oppressione desperare permittit. Quod si subtrahitur vel in irritum ducitur, nescimus quid refugii in necessitate ulterius speretur. Beatitudini igitur vestrae, quam Deus diu nobis incolumem conservet, obnixe supplicamus, quatenus erga filium vestrum episcopum Londoniensem ad pietatem vestram confugientem, sic vos habeatis, talesque vos exhibeatis, ut reliquis filiis vestris ad vos in necessitate confugiendi spem atque fiduciam praebeatis.
Reverendo Patri ac domino ALEXANDRO, Dei gratia summo pontifici, Lombardus ejus clericus, fidelis obedientiae famulatum.
Cum vestrae sanctitatis puer, et vestrarum manuum opus in Christo sim, quae in nostrae famae suggillationem, atque vestri nominis derogationem celebriter dicuntur, quaeque in totius Ecclesiae detrimentum callide struuntur, dissimulare nec possum, nec debeo. Joannes siquidem Oxenofordensis, [Col. 1446A] cum decanatus honore et gratiae vestrae plenitudine Roma rediisse insolenter se jactat, nihilominus arroganter adjiciens se privilegio fore munitum adversus dominum Cantuariensem, et omnem episcopum, et quasi paulo minus a cardinalium ordine constitutum, vobis soli, et apostolatui vestro se subjectum asserit. Praeterea, quod regum nullus unquam obtinere valuit, pro rege obtinuisse gloriando superbe loquitur: scilicet inter regis filium et filiam comitis Britanniae, in tertio gradu consanguineos, matrimonium vestra auctoritate firmatum: addens quoque, a rege legatos specialiter postulatos destinari, qui appellationis remedio sublato, audiant et definiant quidquid regi adversus dominum archiepiscopum proponere placuerit. Haec, sanctissime [Col. 1446B] Pater, Joanne Roma redeunte divulgata sunt, quae quanto magis inusitata, quanto rarius fieri solent, tanto vehementius audientium animos perculerunt. Quibus auditis, Francorum rex, vester et Ecclesiae filius devotus, ita vehementer turbatus est, ut confestim se velle nuntios dirigere, qui legatis vestris regni sui ingressum inhiberent, diceret: Qui plus aliquid fecit, quod in ore latoris praesentium posui. Convocare etiam archiepiscopos et episcopos se velle dixit, quatenus eis exponeret et proponeret, quomodo Romana Ecclesia adversus se, et eam malignantes exaltat, eum autem deprimere quaerit, dicens: Annon laborat me inhonorare, qui sanguinem Cantuariensis archiepiscopi, viri innocentis, pro justitia et Ecclesiae libertate exsultantis, callide [Col. 1446C] effundere quaerit, impie tradens ipsum in manus inimicorum et persecutorum ejus, quem non obsequiorum obtentu, cum nobis magis injurias intulerit, obsequendo tamen ei, qui nunc ipsum persequitur, sed potius justissimae causae, quam fovet, intuitu, ejus probitatis contemplatione, amore etiam domini papae, qui satis instanter me pro eo rogavit, exhibere honorifice et decenter, quandiu in exsilio fuerit, et quasi in sinu meo confovere constanter disposui, sicut et jam coepi? Denuntians etiam et manifeste protestans, non esse sibi minus molestum. quod pro hac causa legatos mittitis, quam si ad coronam ejus auferendam eos destinaretis. Ejus animum adeo concitatum non defuerunt qui magis [Col. 1446D] incenderent. Data est occasio adversus nos, et Dei Ecclesiam malignandi, atque plurima moliendi his, quibus ab initio animus et nocendi vobis cognitus fuit. Quorum malevolum propositum vestra non mutavit indulgentia, etsi horum conatum repressisset auctoritas. Haec per quemdam clericum vobis fidelem et devotum, praesentem dum haec agerentur, mihi ea privatim referentem, didici. Illud unum, Pater sanctissime, verissime scio, quod tamen absque lacrymis non scribo, quia vestri nominis odor ex aliqua parte offuscatur; quoniam famae vestrae derogatio, quasi cibus est et potus detrahentium, et maledicorum, qui velut vino poti atque inebriati vestram famam decerpunt, et quasi vos totum maledictionis dentibus corrodunt, tum favore [Col. 1447A] domini Cantuariensis, partim odio eum persequentis; maxime cum prope esset dies victoriae ejus et vestrae, sicut a multis credebatur. Timebat enim rex adeo, die appellationis elapso, excommunicari universamque terram suam interdici, ut manifeste diceret se episcopis appellare nec persuasisse, nec eos compulisse, ideoque partes suas in ea re non esset interpositurus. Episcopi vero in tantum angebantur, et interdici metuebant, ut quidam ad dominum Cantuariensem nuntios mitterent, quidam ad ejus vocationem parati essent, cum Joannes de Oxeneford, velut legatus vester, universos episcopos convocans, eis auctoritate vestra, sicut fama est in Gallia, ne ad domini Cantuariensis vocationem venirent, praecepit. Qua occasione magister [Col. 1447B] Robertus Herefordensis episcopus, cum jam ad mare venisset transfretaturus, revocatus est; sicut ipse coram domino Cantuariensi per nuntios suos, viros religiosos, et bene notos, me praesente, se excusavit. Propterea tanta est in multorum animis perturbatio. Verentur enim plurimum regis versutias, et ex his Anglicanae atque omnium ecclesiarum terrae suae ruinam, et libertatis subversionem, ac prolixiorem, vehementioremque archiepiscopi persecutionem, quippe cum a multis, et saepe audiverim, quod rex in adversa fortuna et obitu vestro, quem Deus sua benignissima clementia in longa tempora differat, omnem spem suam locasse dicatur, firmissime asserens, sicut a pluribus fertur, [Col. 1447C] successorem vestrum se nequaquam suscepturum, nisi prius omnes dignitates et consuetudines regni sui confirmaverit. Eapropter dolose et fraudulenter creditur legatos postulasse, utpote ad suam voluntatem, non solum adversus dominum Cantuariensem, verum etiam adversus omnes episcopos terrae suae complendam, vel ut saltem sic ejus excommunicatio, et terrae suae interdictum differatur: quatenus hoc modo frustrando tempora, domini Cantuariensis auctoritatem evacuare possit, ut si forte vestro tempore non ligetur, a successore vestro ligari non metuat, cum nec facile, sicut a multis dicitur, proposuerit eum se suscepturum. Itaque, prudentissime Pater, qui Spiritum Dei habent, et pacem Ecclesiae desiderant, spiritum Danielis in [Col. 1447D] vobis excitari, ad Belis astutias deprehendendas, et draconem interficiendum, summo animi affectu optant, super quo Deum assiduis et cumulatis precibus, exorant. Valeat sanctitas vestra in tempora multa.
Revendissimo domino suo et Patri ALEXANDRO, summo pontifici, THEOBALDUS Blesensis comes, et regni Francorum procurator, salutem, et debitam cum filiali subjectione reverentiam.
Vestrae placuit majestati, ut inter dominum Cantuariensem archiepiscopum et regem Anglorum pax reformaretur, et integra firmaretur concordia. Itaque [Col. 1448A] juxta vestri tenorem mandati illum rex Angliae vultu hilari, fronte laeta, et pacem spondente, et gratiam sibi referente recepit. Huic paci et concordiae interfui, et me praesente dominus Cantuariensis apud regem Anglorum de coronatione filii sui conquestus est, quem voto festinante et ardente desiderio in culmen regiae dignitatis fecerat promoveri. Hujus autem injuriae reus et sibi male conscius rex Angliae, juris et satisfactionis ipsi Cantuariensi pignus dedit. Conquestus est etiam de episcopis, qui contra jus et decus Cantuariensis Ecclesiae novum regem in sedem regiam praesumpserunt intrudere, non zelo justitiae, non ut Deo placerent, sed ut tyrannum placarent. De illis vero liberam et licitam rex ei concessit potestatem, ut [Col. 1448B] ad vestrae et suae potestatis arbitrium in eos sententiam promulgaret. Haec siquidem vidi et audivi, et hoc vobis vel juramento vel quolibet alio libuerit modo attestari paratus sum et sancire. Sic itaque pace facta vir Dei et Spiritu sancto plenus nil metuens recessit, ut gladio jugulum subderet, et cervicem exponeret ferienti. Passus est ergo martyrium agnus innocens, crastina Sanctorum Innocentium die. Effusus est sanguis justus, ubi nostrae viaticum salutis solebat immolari. Canes aulici familiares et domestici regis angliae se ministros regis praebuerunt, et nocentes sanguinem innocentem effuderunt. Hujus prodigii modum detestabilem, et inauditam turpitudinem, vobis his verbis significarem, [Col. 1448C] sed vereor ne mihi odio a serpente, cujus nec odium timeo nec amorem volo, ascribatur, et latores praesentium patenter et plenius hoc vobis indicabunt. Ex eorum relatione discetis quantus moeroris cumulus, quanta sit universae Ecclesiae et maxime Cantuariensis, quanta etiam totius regni Franciae, imo omnium partium mundi ad quas ista pervenit nequitia et seditio, et querela et calamitas. Hanc salvo pudore dissimulare ratio non debet nec potest Romana mater Ecclesia. Quidquid enim in filiam praesumitur inimicum, redundat in parentem: nec sine matris injuria filia captivatur. Ad vos itaque clamat sanguis justi et martyris Dei, et flagitat ultionem. Vobis ergo, Pater sanctissime, adsit et consulat super vindicta facienda omnipotens et misericors [Col. 1448D] Dominus, qui Filii sui cruorem mundo impendit, ut mundi noxas detergeret et deleret maculas peccatorum, ille vobis sufficientis vindictae voluntatem insinuet, et suggerat facultatem, ut Ecclesia inauditi et nefandi sceleris confusa magnitudine, districta, inaudita et toti mundo jucunda hilarescat ultione. Valete, et sicut decet sanctitatem vestram et dignitatem totius curiae Romanae, studete.
Beatissimo Patri et domino ALEXANDRO, Dei gratia universalis Ecclesiae summo pontifici, VIVIANUS [Col. 1449A] ejus sanctitatis servus devotissimus, debitae subjectionis obsequium.
Quod statum nostrum pariter et esse negotii, pro quo ad illustrem regem Angliae destinati sumus, tandiu Beatitudini vestrae significare distulimus, non dissolutae negligentiae, quae culpae annumeratur, sed necessitati et qualitati causae esse ascribendum certissime fore sciatis. Erat enim cum exercitu in remotis Guasconiae partibus, et illuc absque maximo discrimine nullatenus, sanctissime Pater, poteramus accedere, nec fuit de consilio Christianissimi regis Francorum, cui apud Silviniacum obviavimus, litteras sibi vestras, quas devotissime recepit repraesentantes. Deinde Senonas, regis Angliae reditum exspectantes, declinavimus. Qui cum longiorem, [Col. 1449B] quam credideramus, moram in Guasconia fecerat, tandem rediit, et ad ejus praesentiam festinantes in Normannia accessimus. A quo et principibus suis satis honeste recepti fuimus, in crastino litteras ei vestras exhibentes. Quas cum legisset, multa in exordio orationis suae contra dominum Cantuariensem nobis, sicut olim dominis nostris cardinalibus, proposuit. Sed quia ut eum in amorem et gratiam suam omni rancore deposito in remissionem peccatorum suorum reciperet, sibi incessanter injungebatis, quodammodo verbo annuit, et se habiturum fore consilium respondit. Sed ante de absolvendis excommunicatis proposuit. Nos vero qualem super absolutionem episcoporum potestatem [Col. 1449C] haberemus, quia vobis non extat incognitum, narratione supersedemus. Qualicunque tamen postmodum potestate accepta, si Deus animum suum et voluntatem ad pacem inclinaret, propter hoc praestito ab eis juramento nullatenus remaneret. Qui cum per multos anfractus locorum, nec minus verborum nos secum adduxisset, et aliquandiu detinuisset, demum in praesentia Rothomagensis et Burdigalensis archiepiscoporum haec proposuit: Ut tres qui praesentes erant, absolverentur, et unus nostrum Angliam intraret, et reliquos excommunicatos, quos juxta littus maris inveniret, absolveret, et alter ad archiepiscopum procederet. Quo pacto, ejus intuitu per quem reges regnant (Prov. VIII) , et amore vestro, archiepiscopo permitteret ut secure veniret, [Col. 1449D] et in bona pace et firma securitate ecclesiam suam reciperet cum omni integritate, sicut habuit antequam exiret, eamque teneret ad honorem Dei et Ecclesiae, et suum et filiorum suorum: et hoc idem suis qui cum eo et pro eo exsulabant, concedebat, et in scriptis totum quod promittebat, redigere debebat. In crastinum autem cum illos tres absolvere deberemus, mutavit duntaxat nomen filiorum, et dixit haeredum, et hoc in praesentia praedictorum archiepiscoporum, et unius nominatissimi Lexoviensis episcopi. Quid ergo de osculo? Nec propter hoc modicum pax remaneret, respondit. Ejus verbum nobis placuit, et admisimus. Absolutione autem illorum postmodum facta, ubi dixit, Honorem suorum haeredum, caeteris in suo statu manentibus, [Col. 1450A] et in ejus loco adjecit, Salva dignitate regni sui. Quo audito, plurimum turbati sumus. Quia in finibus praedictorum verborum non stabatur, et ita ab eo utrinque recessimus, et in ducatu Rothomagensis archiepiscopi Cadomum usque pervenimus. Et cum rex comiti Flandrensi Rothomagum obviam proficisceretur, verbum pacis nobiscum denuo retractandae praenominatis archiepiscopis, Lexoviensi, Wigornensi, Sagiensi, Bajocensi, Redonensi episcopis, Cantuariensi, Saresberiensi archidiaconis, et suis principibus commisit. Qui cum instarent ut verbum, scilicet Salva dignitate regni sui, admitteremus, respondimus: Stet ergo verbum regis pariter et verbum Domini, id est, salva libertate Ecclesiae. Quod non admiserunt, sicut nec rex, licet in [Col. 1450B] honore Dei libertatem Ecclesiae ut dicebat, intelligeret, apponere tamen scripto penitus recusavit. Et cum jam contra nos verbo praevalere non possent, praeelegerunt, ut archiepiscopus, sicut jam dictum est, secure ad ecclesiam suam accederet, et in bona pace et securitate ecclesiam suam cum omni integritate, sicut habuit antequam exiret, hinc inde nulla conditione apposita reciperet, et sui similiter sua. Et ad eorum instantiam verbum admisimus. Demum a rege apud Rothomagum vocati cum multo labore accessimus. Tandem per legatos suos nobis in curia archiepiscopi mandavit, quod nullatenus a verbo illo Salva scilicet dignitate regni sui, recederet, et ita sicut nec primo, nec secundo a praenominatis [Col. 1450C] personis verbo invento stare placuit. Et hoc modo, beatissime Pater, recessimus; archiepiscopis quoque sub debito fidelitatis, qua vobis astricti tenebantur, praecepimus, ut eis, quos absolvimus, sub debito juramenti, quo vobis tenebantur, praeciperent, et domino regi proponerent, ut si pax secuta non esset ante discessum nostrum, beneficio absolutionis non fruerentur, et sententiam, quam archiepiscopus Cantuariensis in eos tulerat, irrefragabiliter observarent. Et haec hactenus de his quae cum domino rege gessimus. Caeterum verbum regis Cantuariensi archiepiscopo postmodum repraesentavimus. Qui cum praedicta omnia aequanimiter sustineret, respondit quod dignitatem regni sui libenter conservaret, salvo ordine suo et fidelitate [Col. 1450D] Romanae Ecclesiae. De his quoque si quis aliter vobis proposuerit, sic esse, sicut diximus, per omnia credatis. Et quod nomen domini Gratiani non ponitur in his litteris, non ideo remansit quod eas non viderit et diligenter pertractaverit, sed quia festinabat redire, et longe breviores volebat fieri litteras. Sed ut nihil nuntiis regis contra nos usque ad reditum nostrum crederetis, novissime de consilio archiepiscoporum et episcoporum disposuimus ad praesentiam ipsius regis mittere nuntium. Elegimus tandem magistrum Petrum, virum honestum et bene litteratum, Papiensem archidiaconum, quem ad praenominatum regem misimus, ut ei clementer supplicaret; utque in exsequenda pace inter ipsum et dominum Cantuariensem juxta tenorem litterarum [Col. 1451A] vestrarum, quas ipse receperat, preces admitteret, ex parte vestra affectuosissime rogaret. Qui cum honeste fuisset receptus, indecenter et contra honorem Dei, et suum, sicut ipse asserit, fuit tandem dimissus, et quibusdam rebus suis in ejus ducatu postmodum exspoliatus. Unus quoque, de suis praecipue, qui ab eo, ut dicebat, timore jam extra villam non longe recesserat, a saevis hominibus atrociter est tractatus, sed suggestione cujusdam supervenientis militis, ut nobis hujusmodi factum denuntiaret, divina gratia de manibus illorum est ereptus.
ALEXANDRO papae, magister VIVIANUS.
[Col. 1451B] Operam omnem adhibui et diligentiam, ut inter regem Anglorum et D. Cantuariensem pax reformaretur juxta formam quam sanctitas vestra praescripserat. Tandem vero post multos labores ad id ventum est, ut D. Cantuariensis in colloquio regum Parisiis habito in octava Beati Martini, petitionem subscriptam per D. Rothomagensem et episcopum Sagiensem, et me, regi Anglorum, praesente Christianissimo rege, porrigeret: Hoc petimus a domino nostro rege juxta mandatum et consilium domini papae, ut pro amore Dei, et domini papae, et honore S. Ecclesiae, ac salute sua et haeredum suorum, recipiat nos in gratiam suam, et concedat nobis et omnibus, qui nobiscum et pro nobis exierunt de regno, [Col. 1451C] pacem suam et plenam securitatem de se et suis, sine malo ingenio. Et reddat nobis Ecclesiam Cantuariensem in ea plenitudine et libertate, in qua eam melius habuimus, post quam ad sedem illam accessimus, et possessiones omnes, quas habuimus, ad tenendum et habendum, ita libere, et quiete, et honorifice, sicut ecclesia et nos eas liberius et honorificentius tenuimus et habuimus, postquam promoti sumus in archiepiscopum. Et similiter nostris. Et omnes ecclesias, et praebendas ad archiepiscopatum pertinentes, quae vacaverunt postquam exivimus de terra, ut faciamus de eis sicut de nostris, prout nobis placuerit, similiter habere permittat. Et hoc in scripturam redactum est. De mobilibus vero ablatis se facturum promisit archiepiscopus juxta consilium vestrum, ut a nullo [Col. 1451D] super hoc deberet argui. Rex autem audita petitione scripta, de plano non contradixit, sed mutatis verbis respondit quod archiepiscopus haberet ecclesiam suam et possessiones suas in pace, quas habuerunt, et sicut habuerunt antecessores sui, et sic excluderet possessiones quasdam, quae de novo acciderant huic archiepiscopo de jure ecclesiae suae, et quas habuerat et tenuerat postquam factus est archiepiscopus: et ecclesias et praebendas, quae vacaverunt postquam exivit de terra. Et ut callide alligaret eum ad observandas consuetudines suas, pravas et maledictas, sicut postea bene deprehendimus, quia in omnibus fere verbis suis Ecclesiae Dei sophisticus est et captiosus. Et praeterea nullius prece, cum tamen rogaretur a multis, induci potuit, [Col. 1452A] ut praefatum Cantuariensem in osculo pacis reciperet. Institi apud Christianissimum regem, ut hoc tantillum suarum precum instantia extorqueret. Sed ille alii regi, dum in terra sua erat, nolebat esse molestus in aliquo. Domino tamen Cantuariensi dixit, et etiam mihi coram multis, qui praesentes aderant, quod nec pro tanta quantitate auri, quantus ipse erat, vellet vel auderet consulere, nisi pacis osculo praecedente, quod terram ejus ingrederetur; quia subtracto osculo gratiam non reddebat. His ergo, qui aderant, ex causa probabili visum est, quod verbum pacis tractabat in dolo, qui publicum et celebre gentibus pacis signum admittere recusabat. Nec aliquid per suos domino Cantuariensi respondere curavit, sed quasi occasionem [Col. 1452B] discedendi captans recessit. Visumque est, quod tantum simulare volebat gratiam, non restituere. Placeat itaque Sanctitati vestrae, si quid adversus haec audieritis, differre omnia, quousque servi vestri faciem, qui cunctis interfui, videatis et audiatis ex ore meo, qualiter Ecclesia conculcetur, et quam inique proscripti sint innocentes. Omnipotens Dominus incolumitatem vestram ad gloriam nominis sui, et pia nostra nostrorumque vota, in tempora longa custodiat, sanctissime et amantissime Pater.
ALEXANDRO papae, LAURENTIUS abbas Westmonasterii.
[Col. 1452C] Veritatis assertio tunc demum libera solet et sine offensione procedere, cum et certis rerum nititur argumentis, et celeberrimae opinionis attestatione vallatur. Hinc est quod venerabilem Patrem nostrum Gilbertum Londoniensem episcopum eo Sanctitati vestrae attentius commendamus, quo eum in partibus nostris et meritum vitae celebrem, et communis habet aestimatio commendabilem. Vestrae itaque sublimitati, cujus reverentiam, sicut non debemus, ita nullis volumus falsitatis incestare figmentis, sublata omni ambiguitate suggerimus, quod memorati viri vita et conversatio, quantum aut ex evidentibus rerum indiciis, aut ex celebri opinione ad vestram potuit notitiam pervenire, copiosis [Col. 1452D] hactenus claruit decorata virtutibus, et formam religiosis et honestatis intuentium oculis visa est praetendisse. Quis enim ex nostratibus ignorare permittitur dominum Londoniensem tam divinae legis quam saecularis scientiae peritissimum, honestate praecipuum, in cultu et observantia religionis ex diutina et sancta fuisse conversatione probatum? Quis eorum ita desipiat, ut hoc non sapiat? Hoc etiam nos ex domini regis noveritis testimonio concepisse, quod idem dominus Londoniensis domino Cantuariensi apud regiam majestatem nunquam dicto factove nocuus exstiterit, quod quidem ab omnibus vitae ipsius et conversationis honestae consciis, sub quadam potest certitudine et securitate praesumi, cum auditu etiam grave sit et fide [Col. 1453A] indignum tam praeclarum in Ecclesia Dei religionis et sanctitatis speculum alicujus malignitatis seminarium aut fomitem exstitisse. Oramus igitur, sanctissime Pater et domine, ut devoto et venerabili filio, ad gremium se vestrae mansuetudinis transferenti, sinum benignitatis et gratiae clementer aperiatis, eumque in gratiae vestrae plenitudinem restitutum ecclesiae suae restituere, communibus, si placet, in hoc bonorum votis satisfaciendo dignemini. Hoc enim vestrae, ut credimus, sublimitatis honori et ecclesiasticis videbitur utilitatibus deservire. Omnipotens Deus incolumitatem vestram in tempora longa et laeta perducat, charissime Pater et domine.
Medicinae potius tempus est, quam querelae. Nam peccatis exigentibus inter malleum et incudem posita est sancta mater Ecclesia, et nisi divina super eam respiciat miseratio, ictum mallei est sensura. Crebrescente enim schismaticorum nequitia, pro fidei suae defensione et amore justitiae Pater patrum exsulat a patria, et ne ad propriam sedem liber ei pateat regressus, prohibet Pharaonis animus induratus. Accedit ad hoc quod Cantuariensis Ecclesia tam in spiritualibus quam in temporalibus miserabiliter imminuitur, quae tanquam navis in mari proprio rectore destituta fluctuat, et ventis exponitur, dum ejus pastor infra nationis suae terminos regia potestate manere prohibetur. Qui suo et Ecclesiae [Col. 1453C] suae, nostro etiam sapiens periculo, poenarum et laborum secum nos exposuit acerbitati, non considerans, quoniam blandiri oportet, non detrahere potestati. Qui nobis, licet ejus laboribus totis affectibus compatiamur, ingratus existit, et nos, cum in eadem propter eum damnatione simus, persequi non desistit. Inter ipsum siquidem et serenissimum regem Anglorum quaedam controversia versabatur. De utriusque voluntate dies praefigitur, ut in eo, justitia mediante, illorum controversia terminetur. Ad eumdem diem ex praecepto regio archiepiscopi, episcopi, et caeteri Ecclesiarum praelati convocantur, ut quanto generalior esset concilii celebratio, tanto manifestior fieret fraudis et malitiae [Col. 1453D] denudatio. Constituta die catholici principis conspectui se praesentat regni turbator et Ecclesiae. Qui de suorum meritorum qualitate non securus Dominicae crucis armat se vexillo, tanquam ad tyranni praesentiam accessurus. Nec modo regia majestas offenditur, sed causae suae judicium episcoporum fidei committit, ut sic ab omni suspicione liberetur. Restabat ut episcopi causam judicio terminarent, ut sic dissidentes in gratiam foederarent, et dissensionis eorum materiam sepelirent. Occurrit tamen ille, et prohibet ne de ipso coram rege sententia proferatur, ut sic animus regis gravius accendatur ad iracundiam. Cujus excessus facit quantitas, ut ipse auctor cuilibet se debeat exponere ultioni, erubescens poenam meritam deprecari. Qui principem, [Col. 1454A] potissimum in tempore persecutionis Ecclesiae, contra commoda Ecclesiae offendere non horruit, cujus offensio malleum persecutionis Ecclesiae augmentavit. Melius erat sibi, ut felicitati suae frenum imponeret, ne dum ad rerum cacumen praesumptuose pervenire nititur, praesumptionis suae merito ad inferiora detrudatur. Etsi eum non moverent Ecclesiae detrimenta, debebant saltem eum revocare, ne contra regem ageret, a rege sibi exhibita, tam in divitiis quam honoribus, incrementa. At obviat adversarius, et objicit quoniam ipsum coram rege stare judicio esset apostolicae sedis et dignitatis diminutio. Ac si nesciat, quod etsi in illo judicio aliquantulum Ecclesiae dignitati derogaretur, dissimulandum tamen erat pro tempore, ut pax Ecclesiae [Col. 1454B] redderetur. Objicit iterum patris sibi nomen asciscens, quod arrogantiam videtur redolere, quod filii in patris damnationem minime debuerant convenire. Sed necessarium erat, ut patris superbiam filiorum humilitas temperaret, ne post patrem in filiis patris odium parentaret. Liquet itaque ex praedictis, patres sanctissimi, quod adversarii nostri irrita et inefficax debet languescere accusatio, qui sola odii malignitate impetebat, nullius rationis fultus patrocinio. Et quoniam vobis omnium Ecclesiarum noscitur sollicitudo imminere, necessarium est vos circa statum Cantuariensis Ecclesiae cautelam et diligentiam adhibere, ne eadem Ecclesia per sui pastoris excessus cogatur naufragium sustinere.
ALEXANDRO papae, quidam amicus suus.
Imperator, cum principes suos ad curiam, quam eis in festo Pentecostes indixerat, adunasset, et principes ipsi Sabbato ante festum et subsequenti secunda feria de pace inter vos et eum reformanda tractare coepissent, Reginaldus, dictus Coloniensis, advenit, publice asserens et proponens quod nihil contra vos ad honorem sui labor et studium imperatoris proficerent, nec ejus tunc penitus assentiret consiliis. Dicebat enim quod potior pars imperii vobiscum [Col. 1454D] erat, commemorans scilicet Salzeburgensem, Moguntinum, et alios qui de Alemannia, vestrae obtemperarint sanctitati. Verumtamen ad magnificandum seipsum inquit: Plures quam nos sumus ad obedientiam apostolici nostri conquisivi, quos ei rex Anglorum numero quinquaginta, et plures, juxta domini imperatoris beneplacitum exhibebit. Cum igitur ei talia promittenti, et ad certitudinem hujus rei duos nuntios praedicti regis praesentialiter exhibenti, de prosequendo ejus consilio suum imperator polliceretur assensum, in audientia cunctorum principum hujusmodi consilium imperatori formavit: quod ipse videlicet imperator in conspectu totius curiae propria manu juraret quod nullo unquam totius vitae suae tempore vos, vel aliquem qui [Col. 1455A] ex parte vestra sit, in pontificem Romanum susciperet, sed devotioni papae sui Paschalis inconcusse semper et inseparabiliter adhaereret. Si vero mori illum ante contingeret, hoc ipsum juramentum sui successores observarent. Principes vero suos id ipsum jurare compelleret, adjecto in eorumdem principum juramento, quod si prius imperator obiret, principes ipsi nullum antea coronarent in regem, quam is qui coronandus esset, de tenendo et fovendo eodem schismatico, et ejus successoribus, idem facerent juramentum. Et quod principes infra sex hebdomadas, postquam de curia ad propria loca rediissent, omnes abbates, praepositos, et alios ecclesiarum praelatos, milites quoque, et alios omnes qui in locis eorum aliquos honores obtinerent, hoc [Col. 1455B] ipsum jurare compellerent. Et eos qui nollent hoc facere, rebus eorum penitus confiscatis depositos, et honoris sui cingulo spoliatos, vel si privati homines fuerint, in membris suis crudeliter mutilatos a toto imperio compellerent exsulare.
Placuit imperatori forma consilii, sed archiepiscopo Magdeburgensi, et aliis qui praesentes erant episcopis dura visa est admodum et molesta. Ita quod idem Magdeburgensis nullum ex hoc juramentum se praestare responderit, nisi prius Coloniensis ordines et consecrationem reciperet, per quam omnem dubitationem ab ejus et aliorum pectoribus removeret. Unde cum ille id promittere detrectaret, acriter eum aggressus est imperator, suamque ei [Col. 1455C] malignitatem improperans, iratus in eum verba hujusmodi est prosecutus: Ecce manifeste apparet, quod sicut traditor et deceptor in periculum meum papam mihi praefeceris ignoranti, cum etiam ante receptionem litterarum mearum, ne de substituendi pontificis electione tractares, tu statim cum Te Deum laudamus, et juxta beneplacitum tuum novum mihi pontificem elegisti, plus mihi proditor factus, quam Moguntinus electus, quem hujus criminis reum deferebas. Praesertim cum ille dederit mihi salubre consilium, ut ex quo Deus a prioris me periculo liberavit, nullatenus me obnoxium facerem successori. Nunc vero necessario te noveris compellendum, ut laqueum, quem parasti, primus incurras: et aliis etiam id facere recusantibus solus habebis subire periculum, [Col. 1455D] quod tua malitia noscitur caeteris praeparatum. Sic ergo ille vehementer astrictus non potuit evadere, quin cum maximo fletu primus juxta praedictam formam faceret juramentum, et susceptis ordinibus consecrationem quoque se promitteret recepturum.
Exhibuit etiam praedictos nuntios regis Angliae, qui publice coram omnibus juraverunt, quod quidquid imperator super hoc se servaturum juraverit, ipse quoque rex tenebit firmiter et servabit. Sic ergo propria manu supradictum praestitit juramentum, eo tamen ad verbum archiepiscopi Magdeburgensis determinato, ut si vos et schismaticum illum eodem tempore obire contingeret, et cardinales utriusque partis in aliquem unanimiter convenirent, liberum sibi esset eum recipere, si tamen, quod quidem Coloniensis [Col. 1456A] fecit apponi, de imperatoris assensu eadem electio proveniret. Deinde qui praesentes erant principes, sicut supra dictum est, suum praestitere singuli juramentum. Cum vero ad episcopos ventum esset, dicerentque omnes, excepto Verdensi, velle se potius regalibus cedere, quam hujusmodi sacramenta praestare, responsum est eis oportere eos, vellent, nollent, juramentum facere, et regalia retinere. Sicque cum fletu et planctu maximo juravit primus Magdeburgensis, sub ea tamen conditione, si omnes alii, qui aberant, essent simul juraturi, et quod solutus esset a juramento, quocunque tempore desineret regalia possidere. Pamburgensis vero episcopus, post multas et varias excusationes, ita ipsi imperatori juravit, quod quandiu voluerit [Col. 1456B] regalia retinere, secundum quod ei proprius sensus dictaverit, eidem imperatori super negotio auxilium et consilium ministrabit. Verdensis et intrusus Haldestaldensis absolute, sicut Coloniensis, juraverunt. Virdunensis et Frisingensis, per archiepiscoporum suorum absentiam excusati, juramentum facere minime sunt coacti, sed habita licentia libere ad propria redierunt, usque ad festum beatorum apostolorum Petri et Pauli sibi licentiam impetrantes.
Hi tantummodo principes juraverunt: dux Saxoniensis, marchio Albertus, comes Palatinus, frater imperatoris. Hi sunt archiepiscopi qui juraverunt: Magdeburgensis et Pamburgensis; sub conditione tamen praenominata. Coloniensis autem et duo suffraganei [Col. 1456C] ejus absolute juraverunt. Filius vero Conradi, qui ad curiam cum mille quingentis militibus venit, ut audivit fieri mentionem de juramento, recessit. Patriarcha Aquileiensis non adfuit, neque aliquis suffraganeorum suorum. Similiter nec Salisburgensis, vel aliquis suorum. Nec Treverensis, vel aliquis suorum. Et multi de principibus non adfuerunt.
[Col. 1456D] Sanctissimo Patri et domino ALEXANDRO Dei gratia summo pontifici, R. Ecclesiae Cantuariensis humilis minister, devotissimum subjectionis obsequium.
Sicut eminentiam apostolicae sedis magistram omnium ecclesiarum profitemur: sic ab ipsa consilia in ambiguis, in angustiis solatia, responsa in judiciis exspectamus. Monasterium Malmesburiense, quod in Sarisberiensi dioecesi situm est, nuper sibi abbatem elegerat: cumque Sarisberiensis episcopus appellasset, atque ex parte vestra constanter inhibuisset electo, ne aliunde, quam a se, munus benedictionis acciperet: ille nihilominus occulte profectus in Wallias ab episcopo Landavensi clandestinam et furtivam benedictionem adeptus sibi [Col. 1457A] abbatis officium usurpavit. Nos autem, querela episcopi et veritate rei diligentius inquisita, suspendimus Wallensem episcopum et abbatem, donec ad excusationem tanti excessus libertatis aut dignitatis privilegium allegarent.
Partibus itaque in nostra praesentia constitutis, et ecclesiarum privilegiis productis in medium, nihil invenimus, quare Malmesburiense monasterium episcopo Sarisberiensi subesse non debeat, et humiliter obedire; eo solo excepto, quod abbas quasdam exemptionis suae litteras praetendebat, quae in filo et bulla videbantur vitiosae, stylumque Romanae curiae minime redolebant; ideoque et eas falsitatis episcopus arguebat. Abbas testibus nitebatur asserere decessores suos benedictiones a quibus [Col. 1457B] volebant episcopis pro suo libitu citra professionis vinculum suscepisse. Episcopus e contrario multas professiones abbatum Malmesburiensium exhibebat, sibi et praedecessoribus suis factas, quibus sibi abbatis obedientiam et subjectionem monasterii vindicabat. Productis itaque et receptis abbatis testibus, et redactis eorum attestationibus in scripturam, quia secundam productionem postulabat abbas instantius, diem alium praefiximus: in quo, cum rogaremus more nostro quae pacis sunt: episcopus et paci et judicio humiliter se offerebat. Abbas vero consilio cujusdam advocati diffugiens ad versuti juris praestigia, nec judicio acquiescere voluit, nec verbum pacis admittere, asserens se de [Col. 1457C] caetero nulli episcopo, vel archiepiscopo, nisi soli summo pontifici super professione vel obedientia respondere: recedensque contumaciter. Viles, inquit, sunt abbates et miseri, qui potestatem episcoporum prorsus non exterminant, cum pro annua auri uncia plenam a sede Romana possint assequi libertatem. Ideo haec ad aures eminentiae vestrae, reverende Pater, communi deploratione deferimus, quia pestis illa latissime se diffundit. Adversus primates et episcopos intumescunt abbates, nec est, qui majoribus suis reverentiam exhibeat et honorem. Evacuatum est obedientiae jugum, in qua erat unica spes salutis, et praevaricationis antiquae remedium. Detestantur abbates habere suorum excessuum correctorem, vagam impunitatis licentiam [Col. 1457D] amplectuntur, claustralisque militiae jugum relaxant in omnem desiderii libertatem. Hic est, quod monasteriorum fere omnium facultates datae sunt in direptionem et praedam. Nam abbates exterius curam carnis in desideriis agunt, non curantes, dummodo laute exhibeantur, et fiat pax in diebus eorum; claustrales vero, tanquam acephali otio vacant et vaniloquio; nec enim praesidem habent, qui eos ad frugem vitae melioris inclinet. Quod si tumultuosas eorum contentiones audiretis, claustrum non multum differre crederetis a foro.
Haec omnia, reverende Pater, vestrae correctionis judicium postulant tempestivum. Nisi enim huic malo maturius remedium adhibeatur, verendum est, ne sicut abbates ab episcopis, ita episcopi ab [Col. 1458A] archiepiscopis et a praelatis suis decani et archidiaconi eximantur. Et quae est haec forma justitiae, aut potius juris deformitas, prohibere, ne discipuli magistro consentiant, ne filii obediant patri, ne milites sequantur principem; ne servi domino sint subjecti? Quid est eximere ab episcoporum jurisdictione abbates, nisi contumaciam, ac rebellionem praecipere, et armare filios in parentes? videant, quaeso, ista, et judicent, qui judicant orbem terrae, ne inde emanare videantur injuriae, unde jura sumuntur. Arguemur temeritatis, et dicemur os nostrum posuisse in coelum, qui non de superbiae spiritu, sed de atramentario doloris haec scribimus; sentimus equidem familiares angustias, qui publicas deploramus: nec fortitudo nostra fortitudo est [Col. 1458B] lapidis, nec caro nostra aenea est, ut tam enormes injurias dissimulare possimus. Post Uriae mortem et adulterium Bethsabeae missus est ad David propheta proponens ei paradigma de paupere, qui unicam habebat oviculam, quam abstulit ei dives, qui oves habebat innumeras. David vero de sententia requisitus, judicium mortis dictavit in divitem, et per consequentiam in seipsum. Et quis est hodie dives, qui habet oves innumeras, nisi Romanus pontifex, qui ecclesias orbis possidet universas? et quis pauperior, quam Ecclesia Cantuariensis, quae cum unam et unicam abbatiam haberet, monasterium scilicet S. Augustini, quam sinu providentiae pastoralis et paterno fovebat amplexu, eam [Col. 1458C] dives ille propheticus, ne dicam Romanus pontifex, in suam specialem et propriam usurpavit. Si audeamus dicere quod sentimus, cum ex officio justitiae reddatur unicuique quod suum est, non multum Romani pontificis justitiam promovet, si alicui in alienam injuriam beneficium confert, si quod meum est aufert, si ea committit in rebus ecclesiasticis, quae mundana potestas in saecularibus abhorret. Apostolus ad Romanos loquens: Omnis, inquit, creatura potestatibus sublimioribus subdita sit (Rom. XIII) . Si Ecclesiae Romanae sic apostolus scribit, quis in Ecclesia Romana doctrinae apostolicae contraire praesumpsit? Ad Hebraeos etiam scribens, dicit: Obedite praepositis vestris (Hebr. XIII) . In humano corpore, membrum unum servire alteri, non [Col. 1458D] detrectat. Quidam angeli aliis praesunt, nec inter se superbiam emancipationis admittunt. Unus eorum quandoque se eximere voluit a potestate divina, et de angelo diabolus factus est. Hodie per hujusmodi extraordinarias libertates multorum praecipitia machinantur. Adhuc replicamus, quia de facto summi pontificis disputasse, et sacrilegium commisisse dicemur; verumtamen non est aequa disputatio, ubi sustinenti respondere non licet. Nex rixa est, ubi tu pulsas, ego vapulo tantum. Si ex turbatione spiritus et abundantia cordis os loquitur, inconsulto calori misericorditer indulgere velitis, clementissime Pater; dolor enim noster in conspectu vestro est, et gemitus noster non est a vobis absconditus. Utinam in caput meum manum [Col. 1459A] animadversionis indignatio vestra extenderet, dummodo per opprobria et dolores meos Ecclesia Cantuariensis in antiquae dignitatis gratiam respiraret. Quandoque per misericordiam Dei cogitabit Romanus pontifex, ut complacitior sit adhuc. Nam si ecclesiam S. Augustini specialem filiam vocat, filia specialior, atque speciosior, et longe est dignior Ecclesia Cantuariensis, cui si monasterium S. Augustini subjiciat, nihil subtrahit, nisi restituens alienum. Nam, teste Gregorio, nihil ecclesiasticis deperit utilitatibus, si quae sunt aliena reddantur. Scimus equidem quod ob quietem monasteriorum, et episcoporum tyrannidem has exemptiones plerumque Romani pontifices indulserunt; verumtamen in contrarium res versa est. Monasteria enim, [Col. 1459B] quae hoc beneficium damnatissimae libertatis, sive apostolica auctoritate, sive, quod frequentius est, bullis adulterinis adepta sunt, plus inquietudinis, plus inobedientiae, plus inopiae incurrerunt: ideoque et multae domus, quae nominatissimae sunt in sanctitate et religione, has immunitates aut nunquam habere voluerunt, aut habitas continuo rejecerunt. Si ergo Malmesburiensis abbas, qui apud nos reputatur arbor sterilis, ficus fatua, et truncus inutilis, ad vos venerit, vel miserit, vitam et opinionem illius in libra justitiae appendatis; nec illius admittatis privilegia, donec manifeste liqueat ex collatione Scripturae et bullarum, quo tempore, et a quibus Patribus sint indulta. Falsariorum enim [Col. 1459C] praestigiosa malitia ita in episcoporum contumeliam se armavit, ut falsitas in omnium fere monasteriorum exemptione praevaleat, nisi in decisionibus et examinationibus faciendis judex veritatis exactor districtissimus intercedat. Conservet vos Dominus ad servandam debitam ecclesiis libertatem.
ALEXANDRO Dei gratia summo pontifici, RICHARDUS Cantuariensis Ecclesiae humilis minister, devotum humilitatis et obedientiae famulatum.
Detractores, Deo odibiles (Rom. I) , serenitati vestrae de nostris episcopis enormia suggesserunt, [Col. 1459D] asserentes quod venerabiles fratres nostri R. Winton. et G. Elien., atque Joannes Norvicen. episcopi, sequentes odorem munerum, et omnino abjecta sollicitudine pastorali, militiae ne dicam malitiae curialis fluctibus se immergunt. Dicunt quod judicia sanguinis exercent; ideoque tanquam viri sanguinum a sacris abstinent, et ad mensam Domini non accedunt. Eapropter succensa est adversus eos indignatio vestra, nobisque poenam indicitis, si excessus hujusmodi canonice non punimus. Inhonestum siquidem esset, gravique animadversione dignissimum, si esset in hac parte os loquentium iniqua veridicum; sed mentita est iniquitas sibi. Nam, ut excerpamus pauca de multis, Wintoniensi episcopo nullus est afflictis compatientior, nullus in [Col. 1460A] oculis suis humilior, nullus in altari devotior, nullus in beneficiis profusior. Unde sicut unguentum effusum est nomen ejus, et eleemosynas ejus enarrat omnis ecclesia sanctorum. Eliensis autem, ex quo juxta beneplaciti vestri formam, citra omnem infamiam tamen, et quasi de abundanti suam purgatione canonica innocentiam declaravit, plene et efficaciter implevit episcopum, sanctaque et honesta conversatione mendaces ostendit, qui maculaverunt innoxium. Ipse etiam et episcopus Norvicensis, cujus honestatem et prudentiam frequenter, dum ad vos a domino rege mitteretur, diutina conversatione et experientia didicistis, ecclesias suas pauperes invenerunt, sed possessiones earum prudenter et strenue revocantes, et amplissime dilatantes, [Col. 1460B] ipsas nunc in statum optimum erexerunt. Non est equidem novum, quod regum consiliis intersint episcopi: sicut enim honestate et sapientia caeteros antecedunt, sic expeditiores et efficaciores reipublicae administratione censentur. Quia, sicut scriptum est, minus salubriter disponitur regnum, quod non regitur consilio sapientium. Scriptum etiam legitis, vae terrae, cujus rex puer est, et cujus principes mane comedunt (Eccle. X) . Beata terra est, cujus rex sensatus est, et cujus principes comedunt in tempore suo. In quo notatur, eos consiliis regum debere interesse, qui sciant, et velint, et possint patientibus compati, paci terrae ac populi saluti prospicere, erudire ad justitiam reges, et imminentibus occursare periculis, vitaeque maturioris [Col. 1460C] exemplis informare subditos, et quaedam auctoritate potestativa praesumptionem malignantium cohibere. Regnum Hebraeorum temporibus Roboam non fuisset divisum, nec recessissent ab eo decem tribus, si prudentiores viros sibi consiliarios elegisset. Cum esset Saul prophetans inter eos qui invocabant nomen Domini; regnum tamen David erexit et firmavit ejus solium institutio Samuelis. Rex Ezechias oppressus a Sennacherib, et quasi in extremis angustiis constitutus per Isaiam civitatis liberationem, et beneficium consolationis obtinuit. Elisaeus Acrisiam Syris induxit, et ejus beneficio Samariae obsessores convertuntur in fugam. Joiada sacerdos Joas filium Ochoziae a facie Athaliae persequentis [Col. 1460D] abscondit, quem cum erexisset in regem, sanctis eum moribus informavit. Sed Joiada mortuo, coepit Joas a Dei legitimis declinare; quem cum Zacharias argueret, eum lapidibus obruit et contrivit. In quo manifestissime liquet, quam utilis et necessaria sit conversatio et doctrina justorum his, qui populi regimen acceperunt. Nam temporibus Sedeciae regis, non fuisset exterminatum regnum Judaeorum, nisi adversus Jeremiam, qui publicae consulebat utilitati, praevaluissent mendacia pseudoprophetarum. Unum noveritis, quia nisi familiares et consiliarii regis essent praefati episcopi, supra dorsum ecclesiae fabricarent hodie peccatores, et immaniter ac intolerabiliter opprimeret clerum praesumptio laicalis. Nunc autem, si quid in Ecclesiae [Col. 1461A] attentatur injuriam, auctoritate pontificali corripitur; aut si ad hoc ecclesiastica censura non sufficit, spiritualis gladii defectus, civili suppletur, et ad eorum arbitrium principalis animadversio exercetur. Si quandoque ut fieri solet, adversus insontes regis indignatio vehementius excandescit, episcoporum precibus temperatur. Istis mediantibus mansuescit circa simplices judiciarius rigor, admittitur clamor pauperum, ecclesiarum dignitas erigitur, relevatur pauperum indigentia, firmatur in clero libertas, pax in populis, et in monasteriis quies, justitia libere exercetur, superbia deprimitur, augetur laicorum devotio, religio fovetur, diriguntur judicia, leges acceptantur, decreta Romana vim obtinent, et possessiones ecclesiasticae dilatantur. [Col. 1461B] Isti singulis praecipuis solemnitatibus suis intersunt ecclesiis, ubi eleemosynarum largitione, consolatione pupillorum et viduarum, subjectorum correctione, atque aliis sanctitatis operibus plenissime redimunt dies, quos in curia consumpserunt. Porro archiepiscopi vel episcopi, qui in curia regis Siculi conversantur, per septennium aut decennium a curia non recedunt: nec refert, vivant aut decesserint, quantum ad ecclesiasticarum possessionum custodiam, vel regimen animarum. Ab hac equidem curialitate nostros quandoque voluimus episcopos prohibere, sed consiliosis et prudentibus viris visa est expediens eorum cohabitatio circa regem; quos si extraheremus a familiaritate illius, subtraheremus quietem monasteriis, oppressis solatium, ecclesiis [Col. 1461C] libertatem. Unde licet propter incommoditates varias, quas ibi sustinent, desiderio desiderarent egredi, publicae tamen utilitatis obtentu communi fratrum nostrorum consilio, non solum in hac vita castrensi tolerare, sed ad eam trahi debuerant et compelli. Utilitatem quidem Anglicanae Ecclesiae, et malitiam detractorum, qui vobis veritati contraria suggesserunt, velitis, Pater, in libra aequitatis appendere, et quod super hoc in oculis vestris acceptum fuerit nostrae parvitati nuntio, vel litteris velitis intimare. Rei veritatem prius vobis declarari oportuit, ut ad hujus rei decisionem certius et confidentius procedatis. Nos autem, cum receperimus vestrae sanctitatis oraculum, apostolicae jussionis [Col. 1461D] exsecutores efficaces erimus et devoti. Conservet vos Deus Ecclesiae suae per tempora longa, sanctissime Pater.
Domino papae, Exoniensis episcopus.
Sacrosancta Romana Ecclesia sicut indignos ab ecclesiarum regimine depellere consuevit, sic ad sollicitudinem pastoralis officii personas idoneas evocat, et eis apostolicae tuitionis impendit gratiam et munimen. Winton. vero Ecclesia cum ex absentia pastoris multis et magnis periculis subjaceret, tandem coelitus ut speratur ei data est consolatio, [Col. 1462A] pastore secundum Deum electo, cui justum est si vobis placet gratiae vestrae ulteriorem accommodare favorem. Is est devotissimus filius vester Ric. quondam Pictaven. archid. cujus eleemosynae consolantur ecclesias sanctorum, cujus facultates sunt egenorum subsidia, cujus potestas est firmamentum justitiae, et iniquitatis exterminatio. Est autem vir prudens in consiliis, discretus in opere, modestus in verbo, et qui in habitu et gestu, temperantiae normam sequitur, sic ad Dei cultum, ut ex animi sententia loquamur, tota mente conversus est, ut non modo sua omnia sed et se ipsum impendere paratus sit pro lege Domini. Sic pater credimus, et multis et certis signis inducti sumus ut quod loquimur credamus. Convenit in eum libere tota Winton. Ecclesia, [Col. 1462B] et canonice facta electione postmodum in praesentia nostra et fratrum nostrorum regius est ei datus assensus. Quod cum dominis nostris legatis vestris innotuisset, gratum admodum sicut ex litteris eorum percepimus habuerunt. Et merito quia non apparebat alius qui tam commode posset praefatae ecclesiae ruinas instaurare, qui sedis apostolicae posset apud nos tam efficaciter solidare vigorem. Supplicamus itaque paternitati vestrae quatenus eum adhibita maturitate promoveri faciatis, ut promotus Ecclesiae necessitates facilius et felicius expedire et promovere possit utilitates. Valete.
ALEXANDRO papae, BARTHOLOMAEUS Exoniensis episcopus.
[Col. 1462C] Membris est vigor a capite, et a sancta Romana Ecclesia post Deum salus est omnium ecclesiarum. Domini cardinales legati vestri, desolatis apud nos compatientes ecclesiis, districta praeceptione jusserunt, ut postposita omni occasione et mora sibi secundum Deum patres eligerent et pastores. Itaque Herefordensis Ecclesia, quae diutius luxerat et languerat pastore proprio viduata, pari voto, unanimi consensu libere et secundum instituta sacrorum canonum elegit venerabilem virum R. archid. Oxeneford. ecclesiae suae canonicum tam morum quam litterarum honestate conspicuum, natalibus nobilem, habentem utriusque juris peritiam, qui domui [Col. 1462D] suae praeesse novit, et Ecclesiae Dei sollicitudinem gerere, gratiosum et boni testimonii apud omnes. Electioni ejus in praesentia nostra et fratrum nostrorum, qui omnes in facto isto laetati et roborati sunt, regius est datus assensus, et omnium qui audierunt favor accessit. Pietatis itaque vestrae genibus provoluti supplicamus attentius, quatenus eum faciatis maturius promoveri ad expediendas tam suae quam aliarum ecclesiarum necessitates. Valete.
Excellentissimo domino et Patri charissimo A. Dei gratia summo pontifici, B. Exoniensis episcopus, salutem.
Apostolatui vestro pluribus ex causis Anglicana [Col. 1463A] solito magis congratulatur Ecclesia, sed alias ad conciliandam omnium gratiam antecedit quod gloriosum Christi martyrem sanctorum catalogo praecepistis ascribi, et legatorum vestrorum industria desolatis ecclesiis spes vestrae consolationis illuxit, ut ad plenam libertatem confidentius audeant aspirare. Inter quas mater nostra sancta Cant. Ecclesia, quae tot et tantorum martyrum sanguine laureatur, et se ab initio pro justitia, pro libertate Ecclesiae, pro sedis apostolicae fidelitate periculis semper exposuit: tandem post labores, post damna, post calamitates innumeras quas referre superfluum est, cum totus eas Christianus orbis agnoverit, meritis ejus divina respondente clementia videatur ad finem naufragii pervenisse: nuper enim cum et hi qui in [Col. 1463B] prima sede degunt, et suffraganei provinciae, et omnes ad quos pertinebat electio, convenissent praeeunte desiderio et prece populi unanimi consensu tota Ecclesia libere et secundum institutionem sacrorum canonum sibi in patrem et pastorem elegit virum, cui vita ad conscientiam et exemplum, litterarum eruditio ad formam vitae, et ad doctrinam facundia suffragatur. Ricard. videlicet Cantuariensis Ecclesiae monachum priorem monasterii Doverensis, cujus sollicitudinem a multis annis tam laudabiliter gessit, et athletae Christi proscripto, et pro libertate Ecclesiae agonizanti in necessitate fidem exhibuit, ut nunc dignus habeatur ejus successione. Impetrato itaque regis assensu ad metropolitanam [Col. 1463C] sedem provinciales episcopi de more convenerunt, ut ex officio suo munus consecrationis quam necessitas exigebat explerent. Sed quia hostis antiquus profectui invidet animarum, eo ut multis visum est machinante ex insperato litterae regis junioris conceptae nomine, in medium prodierunt, quibus protestabatur se ad vestram audientiam appellasse adversus electiones quae suum non habuerunt assensum. Et licet litterae ex variis causis, quas renuntiare longum est, suspectae viderentur, et plurimorum esset sententia eas consecrationi debitae praesertim in tanta necessitate non debere generare dispendium, tamen majestati vestrae censuit Ecclesia deferendum, sperans indubitanter quod tanto apud apostolicam sedem majorem inveniet gratiam, [Col. 1463D] quanto ei plus honoris et reverentiae etiam cum discrimine suo in tam evidenti necessitate studuit humiliter exhibere. Quia ergo desolationem Ecclesiae praetendere idem est ac si ipsius ruina et caeterarum perpetua desolatio procuretur, pietatis vestrae pedibus provoluti supplicamus attentius, quatinus nos et Anglicanam Ecclesiam coelitus (ut spes est) electo pastore gaudere faciatis, et sancto Thomae substituatis virum, quem in angustiis suis fidelem expertus est. Moveant vos, Pater, Ecclesiae laborantis angustiae, filiorum moveant preces, moveat gloriosissimi martyris reverentia, quem orare confidimus, ut ei in sancta Cantuariensi Ecclesia successor idoneus subrogetur.
Domino papae, prior Cantuariensis et conventus.
Eos vobis securius commendamus, quos sincerius diligimus, et quos ad sanctam Romanam Ecclesiam sinceriorem credimus habere charitatem. Horum unus et in primis fere primus est pater pauperum et moerentium consolator, protector noster in angustiis, venerabilis frater noster R. Wintoniensis electus quem ac hoc, ut fidelium spes est, ad ecclesiae suae regimen Christus elegit, ut adversariis ejus e regione possit ascendere et se murum opponere pro domo Israel, et potenter conterere justitiae inimicos, et justis debitum conferre subsidium, majestatis itaque [Col. 1464B] vestrae pedibus provoluti quotquot sumus attentius supplicamus, quatenus eum ad expediendas propriae ecclesiae necessitates et aliorum consolationem faciatis, maturitate adhibita promoveri et ut precibus ejus quas non nisi in Domino facturus est gratiae vestrae favor accedat. Valete.
Domino papae, ODO prior et conventus Cant.
Calamitates quas Ecclesia nostra pleno decennio jam sustinuit, apostolicae sedi non possunt esse incognitae, quia eas totus Christianus orbis agnovit. Si causa quaeritur, justitia se ostendit, apparet libertas [Col. 1464C] Ecclesiae, reverentia sedis apostolicae, cujus auctoritas evacuabatur in partibus nostris, se esse protestatur, pro qua et gloriosus martyr Christi occubuit: pro qua fratres et alumni ecclesiae proscripti diutius exsulare coacti sunt, et habiti sicut oves occisionis, spectaculum facti sumus et Deo et hominibus et angelis, et persecutorum Christi canticum tota die. Attestatur hic effusus apud nos martyrum sanguis, sed is praecipue qui de terra clamans ad Deum fidelium devotione defertur in universum orbem. Sed benedictus Deus, benedictus apostolatus vester qui nos consolatus est dominorum cardinalium gratia Dei cooperante industria, in tribulatione nostra, ut post angustias tanti naufragii ad debitae libertatis portum accessisse videatur ecclesia, [Col. 1464D] ut abominationes Aegyptiorum Deo suo secure valeat immolare. Nuper enim emanavit ab eis mandatum de celebrandis electionibus in regno, et dominus rex eorum precibus acquiescens idoneos in ecclesiis secundum Deum pastores praecepit ordinari. Universi laetati sunt, sed nos omni jure prae caeteris, qui in majori discrimine versabamur. Convenimus ergo saepius accitis episcopis provincialibus, et aliis ad quos electio pertinebat, et tandem Deo dirigente gressus nostros in beneplacito suo factum est omnibus cor unum et anima una: quod sine nutu divino non potuit accidisse, ut tam dissonae voluntates in adimplenda sacrorum canonum forma tam facile unirentur. Praeeunte ergo desiderio et prece populi, pari voto, unanimi consensu convenimus in virum, [Col. 1465A] de quo Dominus videtur dixisse, nobis: Hic est Filius meus dilectus in quo mihi bene complacui, ipsum eligite (Matth. XVII) , quoniam me cum martyre meo, quem ipse pro me patientem in veritate dilexit, devote coluit; et in domo mea ab ineunte aetate fideliter conversatus est, praeelegi vicarium, et ordinari praecipio successorem.
Is est R. ecclesiae nostrae ab adolescentia sua monachus, et apud nos ad omnes promotus ordines, prior monasterii Dovorensis, morum honestate et litterarum eruditione conspicuus, modestus in verbo, providus in consiliis, discretus in opere, in habitu et gestu veram temperati animi exprimens formam. Decentissime sacerdotis explet officium, zelus Christi succensus est in corde ejus, manum suam libenter [Col. 1465B] aperit inopi, liberalitatem gaudenter exercet, et exteriorum sollicitudinem laudabiliter administrat. Quid mirum ergo si in tantum et talem virum universi libentissime convenerunt, qui etiam rapiendus fuerat, si aliter haberi non posset? Cum ergo libere et secundum institutionem sacrorum canonum fuisset electio ejus celebrata, regius, ut mos est, accessit assensus: eligentes prosecutus est plenus favore clamor, et debita laude Dei tota coepit ecclesia resultare. Ad metropolitanam sedem cum electo provinciales episcopi et aliarum ecclesiarum electi pariter accesserunt; pro ritu gentis et majorum consuetudine solenniter inthronizatus est. Grata Deo, et ab hominibus desiderata ipsius instabat [Col. 1465C] consecratio, cum ecce ex improviso litterae regis junioris nomen praeferentes prolatae sunt, quibus protestabatur se appellasse adversus electiones quae suum non haberent assensum. Litterae quidem ex variis causis et probabilibus signis arguebantur suspectae, eisque fidem non esse habendam erat sententia plurimorum, praesertim in tanto discrimine, ubi libertas potuit periclitari et animarum salus, et Ecclesiae protelari desolatio, et rerum jactura irreparabilis. Causas enumerare longum est, sed utique pro rege illo praesumi debuerat, quod [Col. 1466A] cum periculo suo et temporali aemulorum compendio nollet ecclesiam diutius captivari. Sed licet praefatae litterae sapientioribus non magni viderentur esse momenti, de humilitate tamen et devotione ipsius electi processit, et de fidelitate quam patres et majores nostros ad Ecclesiam Romanam semper habuisse recolimus, et de paucorum consilio ut pro reverentia nominis vestri consecratio differretur. Speramus enim indubitanter quod tanto majorem inveniet in oculis clementiae vestrae necessitas ecclesiae nostrae gratiam, quanto majorem etiam cum irreparabili dispendio nostro vobis honorem videbitis esse exhibitum. Scitis, Pater, quia nos supra modum oppressit dira et diuturna calamitas. Videtis quam tristia fuerint, quam periculosa sint, et [Col. 1466B] quanto periculosiora, ut timetur, immineant tempora. Occurrit irreparabilis, quam Deus avertat, desolatio, recidivam veremur tempestatem, grandisque necessitas solatium desiderat festinatum.
Pietatis itaque vestrae pedibus provoluti supplicamus attentius, et tota nobiscum supplicat Ecclesia Anglicana, quatinus provisum a Deo nobis pastorem data plenitudine potestatis, prout sanctitas vestra melius viderit expedire, auctoritate apostolica adversus eos qui ruinas ecclesiarum perpetuare machinantur, roborare dignetur, ut praedecessorum suorum apostolico munimine fretus secundum quod ei Deus inspiraverit, vestigia valeat imitari. Supplicamus, inquam, nos, Ecclesia supplicat, supplicant [Col. 1466C] et patroni ecclesiae nostrae gloriosi martyres et confessores, et consona voce omnium sanctus Thomas iterat et multiplicat preces. Donec sacratissimum cor vestrum verbum bonum, verbum consolatorium nobis eructet, squalida lugebit sponsa Christi, nec est qui eam consolari valeat, donec antistitem suum recipiat in plenitudine potestatis. Quia pedes vestros nequimus, ut volumus, lacrymis rigabimus genas nostras, nec erit eis requies quoadusque eas Deo miserante abstergat dextera clementiae vestrae.
Ordo rerum
[Col. 1465] ALEXANDER III PONTIFEX ROMANUS.
- Notitia historica. 9
- VITA ALEXANDRI III PAPAE, auctore cardinali de Aragonia. 11
- Capitula promulgata in concilio Turonensi. 23
- De pessima morte Guidonis Cremensis et consimili substitutione Joannis Strumensis. 35
- De interfectione beati Thomae Cantuariensis archiepiscopi. 37
- Juramentum innocentiae H. regis Anglorum de morte beati Thomae. 38
- De guerra inter regem Anglorum et ejus filium post mortem beati Thomae. 39
- [Col. 1466] De quinta reversione Friderici imperatoris in Lombardiam. 39
- Quomodo Lombardi Alexandrinis subvenerunt. 40
- Quomodo Fredericus imperator a Romana Ecclesia per seipsum pacem simulate quaesivit. 42
- De constitutione episcopatus Alexandriae, et de privatione crucis et pallii Ecclesiae Papiensis. 44
- De Campali bello inter Fredericum regem et Lombardos et de optata Lombardorum victoria. 45
- De secundo pacis tractatu inter domnum Alexandrum papam et Fridericum imperatorem. 46
- De maxima caede Christianorum a paganis facta in Oriente. 48
- [Col. 1467] Quomodo antipapa Viterbiensis doluit de pace Ecclesiae. 49
- De tempore, quando Alexander papa Venetias prius intravit. 50
- De primo colloquio Lombardorum et principum apud Ferrariam, praesente Alexandro papa, pro pace Ecclesiae. 51
- De consummatione pacis, et treugae Lombardorum, et juramentis praestitis. 53
- De reversione schismaticorum ad Ecclesiae unitatem. 54
- Quomodo papa promulgavit excommunicationis sententiam in pacis violatores. 54
- De acquisitione castri Brectanori. 54
- Litterae principum imperii de confirmatione et observatione pacis inter Ecclesiam et imperium. 55
- Litterae imperatoris missae papae super pace inter Ecclesiam et imperium. 55
- De gestis Alexandri in anno XIX pontificatus. 56
- Quomodo imperator a papa in osculo pacis recessit. 56
- De eo quod imperator Fridericus cepit Brectanorum contra tenorem pacis factae inter Ecclesiam et imperium. 57
- Rescriptum privilegii regis Ungariae, qui pro reverentia Ecclesiae Romanae, et domni Alexandri papae Ecclesiae Ungariae libertatem donavit. 58
- De tertia reversione domni Alexandri papae ad urbem Romanam. 59
- Epistola cardinalium viginti trium qui Alexandro adhaerebant ad Fridericum imperatorem. 59
- Litterae encyclicae a cardinalibus qui ab Alexandri III partibus steterunt, de ejusdem pontificis electione, ad universam Ecclesiam directae. 62
- Notitia diplomatica in epistolas et privilegia Alexandri III papae. 65
- I. โ Ad Syrum Januensem archiepiscopum, ejusque suffraganeos. โ De electione sua. 69
- II. โ Ad Gerardum episcopum, canonicos et legis doctores caeterosque magistros Bononiae commorantes. โ Ejusdem argumenti. 73
- III. โ Ad Eberhardum Saltzburgensem archiepiscopum. โ Ejusdem argumenti. 73
- IV. Ecclesiae S. Sepulcri Hierosolymitanae protectionem suscipit possessionesque ac privilegia confirmat. 73
- V. โ Monasterio Casinensi, quod primum totius Italiae declarat, bona ac libertates omnes confirmat, novaque concedit privilegia. 75
- VI. โ Ad Henricum episcopum Belvacensem. โ Ut, reprobata Octaviani pravitate, firmiter perseveret in sua devotione. 80
- VII. โ Ad Bertham Francorum reginam. โ Contra Victorem antipapam. 80
- VIII. โ Ad Henricum episcopum Belvacensem. โ De intrusione Octaviani schismatici. 81
- IX. โ Ad archiepiscopos, episcopos, abbates, priores et universos ecclesiarum praelatos per Liguriam, Aemiliam, Histriam et ducatum Venetiae constitutos. โ De schismate. 82
- X. โ Ad Angliae episcopos. โ De schismate et de Octaviani excommunicatione. 82
- XI. โ Ad episcopum Verulanum. โ De clericis qui intra subdiaconatus ordinem constituti, uxorem accipiunt. 82
- XII. โ Ad praepositum et canonicos Sulcan. โ De praebenda sacerdoti cuidam collata. 83
- XIII. โ Ad episcopum Bellovacensem. โ De puero nondum XIV annorum a votis absolvendo. 83
- XIV. โ Ad episcopum Paresberiensem. โ De Rogerio canonico qui frustratoriae dilationis causa videbatur appellasse. 84
- XV. โ Ad episcopum Tornacensem. โ De muliere quae filium interemerat, ut monasterium capessat. 84
- XVI. Ad canonicos ecclesiae Remensis. โ Ut, reprobata Octaviani schismatici Simoniaca pravitate, in fide permaneant. 85
- XVII. โ Privilegium pro monasterio Pontiniacensi. 85
- XVIII. โ Ad barones et populum Dolensem. โ Commendat Hugonem Dolensem archiepiscopum. 87
- XIX. โ Ad Arnulphum Lexoviensem episcopum. โ De conciliabulo Papiensi. Fridericum imperatorem et Octavianum excommunicatos nuntiat. 88
- XX. โ Ad Saltzburgensem archiepiscopum ejusque suffraganeos. โ Ut stent pro Ecclesia adversus Fridericum imperatorem et Victorem antipapam. 90
- [Col. 1468] XXI. โ Privilegium pro monasterio S. Mariae Rievallensi. 92
- XXII. โ Ad episcopum Belvacensem. โ Commendatio de perseverantia dilectionis circa Romanam Ecclesiam et personam Alexandri papae, et exhortatio ad idem. 96
- XXIII. โ Canonicorum S. Frigdiani Lucensium privilegium confirmat, ut ex eorum numero diaconi cardinales S. Mariae Novae eligantur. 96
- XXIV. โ Ad Hugonem Panormitanum archiepiscopum. โ Illum Agrigentinensis, Mazarensis, Melitensis episcoporum metropolitam confirmat. 97
- XXV. โ Albanensi episcopo vicario suo. 97
- XXVI. โ Ad eumdem 97
- XXVII. โ Ad Morinenses. โ In gratiam Milonis II episcopi. 98
- XXVIII. โ Ad Samsonem archiepiscopum Remensem. โ Pro ecclesia Morinensi. 98
- XXIX. โ Ad Ludovicum VII, Francorum regem. โ Regum Francorum et praesertim Ludovici, pietatem et merita erga sedem apostolicam commendat. 100
- XXX. โ Ad Eberhardum Saltzburgensem archiepiscopum. โ Significat prosperum statum Ecclesiae et suum. Hortatur ut constanter sit Ecclesiae fidelis, imperatoremque reducere conetur. 101
- XXXI. โ Privilegium pro ecclesia S. Cuthberti Radefordensi. 103
- XXXII. โ Ad Theobaldum Cantuariensem archiepiscopum et Hilarium episcopum Cicestrensem. โ Ut Robertus de Valoniis monachis S. Albani silvam de Nerthaga restituat. 105
- XXXIII. โ Ad Henricum Belvacensem episcopum. โ De negotio magistri G. pro presbyteri praebenda Suessionensi. 106
- XXXIV. โ Ad clerum Angliae. โ De canonizatione sancti Eduardi regis Angliae. 106
- XXXV. โ Ad Hugonem Suessionensem episcopum. โ In eangustiis maximis positus subsidium aliquod pecuniae poscit. 107
- XXXVI. โ Ad Henricum episcopum Belvacensem. โ Ecclesiae per Fridericum imperatorem afflictae orat ut subveniat. 108
- XXXVII. โ Monasterii SS. Facundi et Primitivi Sahagunensis possessiones et privilegia confirmat. 109
- XXXVIII. โ Ad magistrum Nicolaum: Laudat ejus erga sedem apostolicam zelum, hortaturque ut in eo perseveret. 109
- XXXIX. โ Privilegium pro Phalempinensi monasterio. 110
- XL. โ Ad Henricum Belvacensem episcopum. โ Illum laudat de suo in sedem apostolicam et in reprimendis schismaticis zelo. 111
- XLI. โ Ad Cluniacenses. โ De depositione Hugonis abbatis Cluniacensis. 113
- XLII. โ Ad Hilarium Cicestrensem episcopum. โ Pro haereditate Willelmi de Saccavilla litigant Mabilia filia et Ricardus de Anestia ex sorore nepos. Obtenta regis licentia, ad papam appellatur, qui causam delegat in Anglia terminandam. 114
- XLIII. โ Syri archiepiscopi Januensis dignitatem ab Innocentio II constitutam confirmat, eique episcopatum Albigaunensem subjicit, et legationem transmarinam octavo quoquo anno obeundam, usumque equi cum nacco albo, crucis Dominicae, pallii concedit 115
- XLIV. โ Privilegium pro ecclesia Gradensi. 118
- XLV. โ Ecclesiam Gradensem sub B. Petri protectione recipit, multisque privilegiis exornat. 118
- XLVI. โ Ad Henricum Gradensem patriarcham et episcopos Marchiae. โ Significat se Romae optime exceptum esse ibique pontificium munus exercere. Hortatur ut sint constantes adversus schismaticos. 121
- XLVII. โ Ad abbatem S. Victoris. โ Commendat ei Alexium diaconum apud Sanctum Victorem commorantem. 121
- XLVIII. โ Ad Hugonem Suessionensem episcopum. โ Ut integra serventur Jura coenobii S. Martini Sparnacensis. 122
- XLIX. โ Clerum et populum Salonitanum collaudat quod Julium episcopum Praenestinum et Petrum S. Eustachii diaconum cardinalem, legatos apostolicos bene tractaverint. Petrum episcopum Narniensem a sese iis praefectum archiepiscopum pallioque donatum esse. 122
- L. โ Ad decanum et capitulum Dolense. โ Ut Dolensis electus consecrationem ab archiepiscopo Turonensi recipiat, eique obedientiam promittat. 123
- LI. โ Ad Petrum Salonitanum archiepiscopum โ Ut excommunicet V., qui ab Eugenio III dejectus ecclesiam [Col. 1469] Chrobatensem tenere perrexerit, removeatque P., qui indice Petro S. Eustachii diacono cardinali, ecclesiam Traguriensem invaserit. 124
- LII. โ Ad L. archipresbyterum et universos canonicos ecclesiae Pisanae. 125
- LIII. โ Privilegium pro ecclesia S. Mariae Novae. 126
- LIV. โ Ad Ludovicum VII Francorum regem. โ De negotio ecclesiae Flaviniacensis. 127
- LV. โ Ad Henricum Belvacensem episcopum. โ De negotio Ecclesiae Flaviniacensis. 127
- LVI. โ Ad Henricum Belvacensem et Mauricium Parisiensem episcopos. โ De accusatione in civilibus et criminalibus adversus R. Flaviniacensem abbatem commissa Henrico Belvacensi et M. Parisiensi episcopo. 128
- LVII. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Ecclesiam Ferrariensem commendat. 129
- LVIII. โ Ad Henricum Belvacensem et Mauritium Parisiensem episcopos. โ De controversia quae vertitur inter Hugonem Senonensem archiepiscopum et abbatem Ferrariensem. 129
- LIX. โ Ad abbatem et fratres Praemonstratenses. โ Gratulatur quod Deus ipsos in unitate catholica conservaverit, monet vero ut schismaticos ordinis sui ad sinum Ecclesiae revocent sub excommunicationis poena. 130
- LX. โ Privilegium pro ecclesia SS. Petri et Ursi Augustensis. 131
- LXI. โ Privilegium pro canonicis ecclesiae Placentinae. 132
- LXII. โ Ad Heberhardum Saltzburgensem episcopum. โ Ut imperatoris animum sibi conciliet. 133
- LXIII. โ Ad Robertum et universum capitulum S. Albani. 134
- LXIV. โ Ad Ludovicum regem. โ De suo et Ecclesiae statu. 135
- LXV. โ Ad Syrum archiepiscopum, canonicos, consules, universum clerum et populum Januensem. โ Illorum erga se studia grate collaudat et in posterum confirmat. 135
- LXVI. โ Ad Henricum electum Remensem. โ De transmissione pallii. 136
- LXVII. โ Ad Hugonem Suessionens. episcopum. โ Ut fidelem ipsi operam navet apud Francorum regem. 137
- LXVIII. โ Ad Ludovicum VII Francorum regem. โ De suo et Ecclesiae statu. 138
- LXIX. โ Ad Adelam reginam Francorum. โ Hortatur ut erga sedem apostolicam devota esse pergat, et regis devotionem foveat. 139
- LXX. โ Confirmatio bonorum monasterii Electensis facta Bernardo abbati, in qua fit mentio fundatoris. 140
- LXXI. โ Privilegium pro monasterio Anianensi. 142
- LXXII. โ Privilegium pro monasterio S. Mariae Silvanensis. 143
- LXXIII. โ Ad omnibonum Veronensem episcopum. โ Nuntiat se et omnes fratres suos apud Montempessulanum sanos et incolumes commorari, etc. 144
- LXXIV. โ Privilegium pro monasterio S. Stephani Nivernensis. 145
- LXXV. โ Privilegium pro monasterio S. Arnulphi Crispeiensi. 147
- LXXVI. โ Castri Scuriensis protectionem suscipit. 150
- LXXVII. โ Bulla pro ecclesia S. Eusebii. 151
- LXXVIII. โ Ad Ludovicum VII Francorum regem. โ De negotio ecclesiae Flaviniacensis. 152
- LXXIX. โ Monasterium Vizeliacense ab Ecclesiae potestate liberat. 153
- LXXX. โ Ad Guillelmum Montispessulani dominum. โ Personam ejus et bona sub B. Petri et sua protectione suscipit. 154
- LXXXI. โ Privilegium pro monasterio de Curia Dei. 155
- LXXXII. โ Privilegium pro ecclesia S. Stephani Tolosana. 156
- LXXXIII. โ Ad Ludovicum VII Francorum regem. โ De legatis quos missurus est. 158
- LXXXIV. โ Privilegium pro ecclesia S. Aniani Aurelianensis. 159
- LXXXV. โ Ad Rogerum archiepiscopum et canonicos Eboracenses. โ Ut archiepiscopus in provincia Cantuariensi crucem ante se deferre non praesumat. 161
- LXXXVI. โ Ad Hugonem Suessionensem episcopum. โ Sancti Aniani decanum commendat. 161
- LXXXVII. โ Ad Henricum archiepiscopum Remensem. โ Pro magistro P. ecclesiae Beati Aniani decano. 162
- LXXXVIII. โ Ad Ludovicum regem. โ Conqueritur de Aurelianensi episcopo canonicos nonnullos injuste vexante. 162
- [Col. 1470] LXXXIX. โ Ad Narbonensem archiepiscopum et capitulum Arelatense. โ Opem et consilium conferant Guillelmo Montispessulani domino, populo et mercatoribus quos in speciales B. Petri filios susceperat. 163
- XC. โ Ad Henricum archiepiscopum Remensem. โ Pro episcopo Morinorum. 164
- XCI. โ Ad Hugonem Suessionensem episcopum. โ Efficiat ut Francorum rex abstineat a colloquio quod cum Friderico imp. habere disposuit. 164
- XCII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Ipsum laudat hortaturque ut cum rege conveniat ad Clarummontem, pro negotio ecclesiae Catalaunensis. 165
- XCIII. โ Monasterii Populetensis protectionem suscipit possessionesque ac privilegia confirmat. 166
- XCIV. โ Ad Thomam archiepisc. Cantuariensem. โ Ut cogat clericos de capitulis Lessedone Tidringiae, etc., ut Willelmo archidiacono Colcestrensi obediant. 167
- XCV. โ Ad Stephanum episcopum et canonicos Claromontenses. โ Confirmat concordiam factam inter ipsos et Willelmum comitem Arvernorum de castro Monteferrando. 167
- XCVI. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Gratias agit de constantia quam prae se tulit in colloquio cum Friderico imperatore. Admonet egisse se apud regem Anglorum ut regni sui vires omnes offerret regi Francorum. 168
- XCVII. โ Ad Eberhardum Saltzburgensem archiepiscopum. โ Gratulatur quod constanter sit fidelis Ecclesiae; hortatur ut ad se veniat, et si sit locus, imperatorem ad saniorem mentem reducat. 169
- XCVIII. โ Privilegium pro monasterio S. Joannis Kaltenbornensis. 171
- XCIX. โ Parthenonis in monte qui dicitur Wlrideshusen protectionem suscipit, et disciplinam, possessiones, privilegia confirmat. 172
- C. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Castrum Flaviniacum ab Odone Burgundiae duce reddendum vel regi vel episcopo Eduensi. 172
- CI. โ Ad Robertum Carnotensem episcopum. โ Privilegium pro ecclesia Carnotensi. 173
- CII. โ Privilegium pro ecclesia S. Ambrosii Mediolanensis. 174
- CIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro O. filio nobilis viri C. Frajapanis. 178
- CIV. โ Excommunicationem ab Udalrico episcopo Halberstadensi in praepositum Rodensem sociosque, bonorum ecclesiae Kattenbornensis invasores, prolatam confirmat. 178
- CV. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ De negotio Romani pontificis. 179
- CVI. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Bernardum episcopum Portuensem, nuntium suum, commendat. 179
- CVII. โ Bulla pro monasterio Compendiensi. 180
- CVIII. โ Ad Ludovicum VII Francorum regem. โ Ut Compendiense monasterium protegat. 181
- CIX. โ Parthenonis S. Mariae in Silva Nidi-Merli protectionem suscipit et possessiones confirmat. 182
- CX. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Letoldo Aurelianensi praeposito. 182
- CXI. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ De litteris ad Atrebatensem episcopum, ut consulat animae suae. 182
- CXII. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Admonet de celebratione concilii. Alia quaedam. 183
- CXIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ De remotione abbatum S. Mariae et S. Wilmari et de canonicorum saecularium intrusione. 184
- CXIV. โ Ad eumdem. โ De Matthaeo comite Boloniae, qui monialem duxerat et duos abbates de ecclesiis regularibus ejecerat. 184
- CXV. โ Ad eumdem. โ De negotio W. pro praebenda Caslatensis ecclesiae. 185
- CXVI. โ Ad eumdem. โ De episcopo Aurelianensi. 186
- CXVII. โ Ad Ludovicum VII Francorum regem. โ Ut P. miles, qui Hierosolymam ire optabat, possessiones suas vendere possit sine consensu conjugis. 186
- CXVIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ De Burgensibus haereticis et in fide depravatis. 187
- CXIX. โ Stephani episcopi Meldensis jura confirmat. 188.
- CXX. โ Ad Joannem Macloviensem episcopum. โ S. Maclovii ecclesiam, sedem olim episcopalem, ipsi ab Eugenio III et Anastasio IV restitutam confirmat. 188
- CXXI. โ Privilegium pro monasterio S. Mariae et S. Botulfi Thornegensi. 190
- CXXII. โ Ad Ludovicum regem Francorum. โ De his [Col. 1471] qui in partibus Flandriae arguebantur. 193
- CXXIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ De Drogone canonico Sancti Timothei. 193
- CXXIV. โ Ad Ludovicum regem Francorum. โ Ut pauperem quemdam protegat. 194
- CXXV. โ Ad abbatem de Castro-Nantonis. โ Ut in ecclesia S. Salvatoris Victorinos sinat pacifice annualia possidere. 194
- CXXVI. โ Ad Guidonem electum Catalaunensem. โ Pro causa ecclesiae Sancti Remigii et G. de Joinvilla. 195
- CXXVII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro ecclesia Sancti Remigii super quadam terra. 195
- CXXVIII. โ Ad eumdem. โ De M. Catalaunensium feneratore. 196
- CXXIX. โ Ad eumdem. โ Pro P. Lapillo. 196
- CXXX. โ Privilegium pro monasterio Fontis-Ebraldi. 197
- CXXXI. โ Universo clero et populo in regno Teutonico scribit se schismatis oppugnandi causa Eberhardum Saltzburgensem archiepiscopum legatum constituisse. 197
- CXXXII. โ Ad Ludovicum VII, Francorum regem โ Rosam auream ad ipsum mittit. 198
- CXXXIII. โ Ad eumdem. โ Interdictum a Remensi archiepiscopo latum relaxari a pontifice rex petierat. Pontifex non omnino excusat, sed honestius putat ab archiepiscopo ipso relaxari. 199
- CXXXIV. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro civitate Belvacensi, ut absolvatur a sententia. 200
- CXXXV. โ Privilegium pro monasterio Savigniensi. 200
- CXXXVI. โ Privilegium pro monasterio Sanctae Mariae Retortensi. 201
- CXXXVII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro quadam muliere, ut dos ei restituatur. 203
- CXXXVIII. โ Ad eumdem. โ De ecclesia de Rechem cuidam restituenda. 203
- CXXXIX. โ Henrico, Anglorum regi, omnes archiepiscopos et episcopos ad concilium missuro, gratias agit; sed ยซstatuit ut propter hoc ei aut posteris ejus nullum detrimentum vel incommodum debeat provenire, neque, occasione ista, nova consuetudo in regnum ejus possit induci, vel ipsius regni dignitas aliquatenus minorari.ยป 204
- CXL. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Roberto et Gill. presbytero. 204
- CXLI. โ Ad Gilbertum episcopum Herefordiensem. โ Rogatu Henrici Anglorum regis et Thomae Cantuar. concedit ut ecclesiam Londinensem regendam suscipiat. 205
- CXLII. โ Capitulo Londinensi significat se Henrico Anglorum regi permisisse ut Gilbertus episcopus Herefordiensis, ecclesiae Londinensi praeponeretur. 206
- CXLIII. โ Ad Ludovicum VII Francorum regem. โ In vastatores ecclesiae Brivatensis. 206
- CXLIV. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro comite Namurcensi, ut uxor sua ad eum redeat. 207
- CXLV. โ Privilegium pro parthenone S. Spiritus Paraclitensi. 207
- CXLVI. โ Ad Stephanum abbatem Mortui Maris. โ Hujus monasterii privilegia confirmat. 208
- CXLVII. โ Secunda dedicatio basilicae S. Germani a Pratis per Alexandrum papam III. 208
- CXLVIII. โ Privilegium pro ecclesia S. Mariae Herivallensi. 210
- CXLIX. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ De negotio episcopi Atrebatensis. 210
- CL. โ Ecclesiae S. Genovefae Parisiensis bona et jura confirmat. 211
- CLI. โ Privilegium pro ecclesia Gerberodensi. 215
- CLII. โ Privilegium pro ecclesia S. Petri Duacensi. 217
- CLIII. โ Privilegium pro ecclesia Legionensi. 219
- CLIV. โ Privilegium pro ecclesia S. Joannis Ambianensis. 222
- CLV. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro causa quae vertitur inter ecclesiam S. Remigii et Dervensem, super quadam decima. 224
- CXLVI. โ Privilegium pro monasterio S. Fidis Horshamensi. 225
- CLVII. โ Privilegium pro monasterio S. Bertini Sithiensi. 227
- CLVIII. โ Abbatissae et monialibus de Bourborch praecipit ne monasterii S. Bertini Sithiensis parochianos in [Col. 1472] sepulturam recipiant. 227
- CLIX. โ Privilegium pro ecclesia S. Mariae Sniapensi. 227
- CLX. โ Dominico, monasterii S. Facundi Sahagunensis abbati, potestatem ligandi atque solvendi in villa S. Facundi et mitrae usum concedit. 228
- CLXI. โ Ad Hugonem abbatem S. Germani Parisiensis. โ Decernit proclamationem Mauritii Parisiensis episcopi factam in concilio Turonensi contra immunitatem abbatiae S. Germani non esse admittendam, nec juri nec libertati illius officere. 228
- CLXII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Ric. de Corberio. 228
- CLXIII. โ Privilegium pro monasterio S. Salvii Florentini. 229
- CLXIV. โ Privilegium pro monasterio S. Mariae Sherbornensi. 231
- CLXV โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Exhortatio ad procurationes Romanae curiae faciendas. 233
- CLXVI. โ Ad eumdem et ejus suffraganeos. โ Exhortatio ad procurationes papae et fratribus suis faciendas. 233
- CLXVII. โ Privilegium pro ecclesia Genestonensi. 233
- CLXVIII. โ De odone sacerdote ab episcopo Parisiensi vexato. 235
- CLXIX. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum. โ De canonizatione S. Anselmi. 235
- CLXX. โ Privilegium pro monasterio S. Martini Canigonensi. 236
- CLXXI. โ De comite Arverniae quem absolvit, cum id regi non ingratum putaret. Nihil enim se facturum unquam quod ipsi displicere possit. 238
- CLXXII. โ Ad Petrum decanum et capitulum S. Aniani Aurelianensis. โ Latam ab abbate S. Benedicti definitionem circa ecclesiam S. Germani, controversiam inter Aurelianensem episcopum et canonicos S. Aniani, confirmat. 239
- CLXXIII. โ Ad Stephanum Meldensem episcopum. โ Contra Josolium Resbacensem qui contra episcopi interdictum sacra procuraverat. 240
- CLXXIV. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Ad eum mittit Meldensem episcopum cum mandatis. Monet se Bituricas proficisci. 241
- CLXXV. โ Privilegium pro monasterio S. Mariae Vitensi. 241
- CLXXVI. โ Congregationem Placentinam, a Sigefrido quondam episcopo conditam, jusque eligendi archipresbyteri fratribus datum confirmat. 243
- CLXXVII. โ Ad Pontium Narbonensem, Artaldum Helenensem, et Pontium Carcassonensem antistites. โ Arguit eos quod injustis exactionibus Crassense monasterium vexent. 244
- CLXXVIII. โ Monasterii S. Facundi et Primitivi Sahagunensis protectionem suscipit possessionesque ac privilegia confirmat. 244
- CLXXIX. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro absolutione cujusdam. 244
- CLXXX. โ Privilegium pro monasterio Gixalensi. 245
- CLXXXI. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro O. monacho. 247
- CLXXXII. โ Ad eumdem. โ Pro quibusdam civibus Atrebatensibus. 247
- CLXXXIII. โ Monachos S. Maximini per monasteria divisos aliosque in eorum locum substitutos nuntiat. 248
- CLXXXIV. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Mittit nuntios cum mandatis de iis quae ex imperatore C. P. accepit. 248
- CLXXXV. โ Confirmatio de pace jurata inter Clun. ecclesiam et comitem Forensem, et barones de terra, et remissio poenitentiae unius anni illis qui servaverint ipsam pacem. 249
- CLXXXVI. โ Ad Cluniacenses. โ Pro decano et clericis B. Mauritii Turonensis. 250
- CLXXXVII. โ Ad Henricum archiepiscopum Remensem. โ De negotio ecclesiae Catalaunensis. 250
- CLXXXVIII. โ Enumeratis singillatim ecclesiae Burgensis praediis, omnia confirmat, et eam esse specialem sedis apostolicae suffraganeam decernit. 251
- CLXXXIX.Ad archiepiscopum Toletanum. โ Ne jure primatus utatur in provincia Tarraconensi. 254
- CXC. โ Ad canonicos Pampilonenses. โ De episcopo eligendo intra spatium duorum mensium. 254
- CXCI. โ Privilegium pro monasterio S. Mariae de Eleemosyna. 255
- CXCII. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Mittit W. monachum Morimundensem cum litteris Welfonis ducis. 256
- [Col. 1473] CXCIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. Ut comitis Registetensis exactiones in ecclesiam Laudunensem compescat. 257
- CXCIV. โ Monasterii Floriacensis privilegia confirmat. 257
- CXCV. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Floriacense monasterium ipsi commendat. 258
- CXCVI. โ Ad Henricum archiepiscopum Remensem. โ De districtione ecclesiastica in Guidonem de Castellione pro Petro et Ric. 258
- CXCVII. โ De nuntio imperatoris C. P. qui secretum habet pontifici et regi simul praesentibus aperiendum. 259
- CXCVIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Gualterio diacono. 259
- CXCIX. โ Ad Henricum archiepiscopum Remensem. โ Pro quodam milite, qui peccatis exigentibus in torneamento decessit. 260
- CC. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Significat alterum nuntiorum imperatoris C. P. ยซillud secretum verbum communiter ipsi et regi propositumยป voluisse. Se vero ut nuntius antea ad regem accedere decrevisse, ยซne, inquit, ei occurrere videreris.ยป 260
- CCI. โ Ad Henricum Remensem episcopum. โ Pro Catalaunensis ecclesiae electo. 261
- CCII. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ De coenobio S. Maximi reformando. 261
- CCIII. โ Ad Hugonem Suessionensem episcopum. โ Ejus devotionem commendat, et gratiam omnem pollicetur. 262
- CCIV. โ Ad Gilbertum Londinensem episcopum. โ Mandat hortetur Henricum, Anglorum regem, ut Ecclesiarum libertati intendat. 263
- CCV. โ Ad Remensem archiepiscopum. โ Pro filio Frajapanis nobilis viri. 265
- CCVI. โ Ad Henricum archiepiscopum Remensem. โ Vocatio archiepiscopi ad colloquium papae et regis. 265
- CCVII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro ecclesia S. Joannis de Condas. 266
- CCVIII. โ Ad Henricum archiepiscopum Remensem. โ Pro fratribus ecclesiae Sancti Remigii. 266
- CCIX. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro ecclesia S. Remigii. 266
- CCX. โ Privilegium pro monasterio S. Mariae Montis-Rami. 267
- CCXI. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Ut regi Siciliae suadeat se adversus hostes suos praemunire, et Tropeiensem episcopum ipsi commendet. 269
- CCXII. โ Ad eumdem. โ Gratias agit quod de honore et reverentia ab imp. C. P. nuntiis Ecclesiae Romanae exhibita laetitiam non modicam rex conceperit. 269
- CCXIII. โ Ad eumdem. โ Ut Gaufridum militem de Molinons, captum a burgensibus Senonensibus, dimitti jubeat. 270
- CCXIV. โ Ad Thomam Cantuariens. archiepiscopum. โ Contra regis inchoatam persecutionem illum confirmat, et simul admonet ne quid contrarium libertati ecclesiasticae regi indulgeat. 271
- CCXV. โ Ad Gilbertum Londinensem episcopum. โ Ut Henrici regis animum in pacis et concordiae statum reducat. 272
- CCXVI. โ Ad magistrum hospitalis domus Hierosolymitanae. โ Petrum priorem hospitalis domus S. Joannis Constantinopoleos commendat. 272
- CCXVII. โ Ad W. priorem et capitulum Cantuariense. โ Illos laudat quod Thomae archiepiscopi tribulationibus compatiantur. 273
- CCXVIII. โ Ad abbatem S. Remigii Remensis. โ De causa T. clerici. 274
- CCXIX. โ Ad Hugonem Suessionensem episcopum. โ Ut Silvanectensi episcopo de vineis ipsi ademptis justitia fiat. 275
- CCXX. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Ut fratribus S. Mariae de Porta Leonis ablata restitui faciat. 275
- CCXXI. โ Ad eumdem. โ Pro ecclesia Brivatensi. 275
- CCXXII. โ Ad Henricum archiepiscopum Remensem. โ De domini Henrici Remensis archiepiscopi invalitudine, et quod ei Deus sanitatem restituat. 276
- CCXXIII. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Priorem S. Medardi, sibi a rege commendatum, vicissim regi commendat. 277
- CCXXIV. โ Ad eumdem. โ Ut nundinas constituat apud Ferrariam in anniversario die consecrationis abbatis. 277
- [Col. 1474] CCXXV. โ Ad eumdem. โ Ne prioris Cerel. iter in Angliam diutius differatur. 278
- CCXXVI. โ Ad eumdem. โ Ut controversiam Adami et Gregorii fratrum dijudicari ab aequo judice jubeat. 278
- CCXXVII. โ โ Ad abbatem S. Remigii et de Eleemosyna et decanum Remensem โ Pro ecclesia S. Mauricii Turonensis et Cluniacensi. 278
- CCXXVIII. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Significat priorem Castrifortis sociosque ob infamiam abbati Burguliensi illatam a Joseio archiep. Turon. et Gaufrido episcopo Andegavensi et abbate Majoris Monasterii excommunicatos esse. 279
- CCXXIX. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro causa quae vertitur inter S. Cluniacensem abbatem et canonicos beati Mauricii. 280
- CCXXX. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro B. clerico. 280
- CCXXXI. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Ut ecclesiam S. Genovefae Parisiensem a G., buticularii sui, injuriis defendat. 281
- CCXXXII. โ Compositionem de praebendis duabus factam inter Hugonem episcopum Suessionensem et ejus capitulum confirmat. 281
- CCXXXIIII. โ Ad abbatem S. Remigii et S. Nicasii. โ Pro causa Oddonis clerici et matris ejus, et Hugonis Fabri. 282
- CCXXXIV. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum. โ Concessionem Rogero archiepiscopo Eboracensi crucem per totam Angliam ante se ferendi ad examen revocat. 282
- CCXXXV. โ Ad Rogerum Eboracensem archiepiscopum. โ Ut concessione crucem ante se per totam Angliam deferendi non utatur donec de hac controversia dirimatur. 283
- CCXXXVI โ Ad Rogerum archiep. et canonicos Eboracenses. โ Ut archiepiscopus in provincia Cantuariensi crucem ante se deferre non praesumat. 283
- CCXXXXVII. โ Privilegia prioratus S. Mariae de Campo in pago Ruscinonensi confirmat. 284
- CCXXXVIII. โ Ad Thomam. Cantuariensem archiepiscopum. โ De munere legationis apostolicae, Cantuariensi concedi solito, Eboracensi ad instantiam regis concesso. 285
- CCXXXIX. โ Ad eumdem et episcopos Angliae. โ Ut nihil libertati ecclesiasticae centrarium Henrico regi indulgeant. 287
- CCXL. โ Ad eumdem. Ne ex legatione Rogero Eboracensi concessa molestia trahat. 287
- CCXLI. โ Ad Henricum Remensem archiep. et Henricum cardinalem. โ De negotio domini papae. 288
- CCXLII. โ Ad Eberhardum archiep. Salzburg. โ Ut Gerhoho praeposito Reichersperg. silentium super quibusdam de fide disputationibus persuadeat et imponat. 288
- CCXLIII. โ Ad Gerhohum praepositum Reicherspergensem. โ Silentium super iisdem de fide disputationibus illi imponit. 289
- CCXLIV. โ Ad Thomam Cantuar. archiep. โ Moerentem consolatur et absolvit a juramento. 290
- CCXLV. โ Stephano, Meldensi episcopo, monasterium Rasbacense subjicit. 290
- CCXLVI. โ Ad Henricum archiep. Remensem. โ De gratiarum actione pro Ar. S. Theodori diac. cardinalis, et de rumoribus Italiae per magistrum Od. 291
- CCXLVII. โ Privilegium pro monasterio S. Mariae Stratensi. 292
- CCXLVIII. โ Privilegium pro ordine Carthusiensi. 293
- CCXLIX. โ Ad Henricum archiep. Remensem. โ Pro quodam Gil. ut mutuata pecunia ei reddatur. 294
- CCL-CCLI. โ Privilegium pro monasterio S. Petri Carnotensis. 294
- CCLII. โ Ad Henricum Remensem archiepisc. โ Pro ecclesia S. Remigii. 294
- CCLIII. โ Monasterii Vallis-Richeriae protectionem suscipit, bonaque ac privilegia confirmat. 295
- CCLIV. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro R. Cancellario. 297
- CCLV. โ Ad eumdem. โ Pro absolutione Guillelmi monachi. 298
- CCLVI. Ad eumdem. โ Pro causa Milesendis et R. de Curti. 298
- CCLVII. โ Hugoni episcopo Suessionensi Rain. archidiaconum Saresberiensem, Parisius operam studiis daturum commendat. 299
- CCLVIII. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ De cancellario Friderici imp. cujus mandato operarii in Galliae confinio jam operari coeperant. 299
- [Col. 1475] CCLIX. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Ut de causa quam Cenomanensis episcopus auctoritate apostolica judicavit, aliter rex non statuat. 300
- CCLX. โ Upsaliam urbem Scarensis, Lincopiensis, Strengesensis et Arusensis episcopatuum metropolim constituit, etc. 301
- CCLXI. โ Bulla de ordinatione metropolis Upsaliae. 303
- CCLXII. โ Ad abbatem Henricum et fratres S. Mariae Viteseoliensis. 304
- CCLXIII. โ De monachis Trenorciensibus per diversa monasteria dividendis, et quinque vel quatuor ibi relinquendis; ut interim debita solvantur. 304
- CCLXIV. โ Ad Hugonem Suessionensem episcopum. โ Ut hospitali quodam Compendiense monasterium fruatur. 305
- CCLXV. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ De Nicolao quodam qui pontifici conquestus erat de canonicis Turonensibus. 306
- CCLXVI. โ Ad eumdem. โ De monasterio Trenorciensi. 307
- CCLXVII. โ Ad S. Germani et S. Victoris abbates, priorem et subpriorem S. Victoris, atque Odonem quondam abbatem S. Genovefae. โ Ut inquirant de poenis inflictis Guillelmo canonico S. Genovefae. 307
- CCLXVIII. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Qua victus ratione uti debeat quavis sexta feria. 307
- CCLXIX. โ Fratribus S. Mariae de Vallecrosa locum qui dicitur Fons-Calidus asserit. 308
- CCLXX. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro causa quae vertitur inter abbatem S. Remigii et abbatem Dervensem. 309
- CCLXXI. โ Ad Guillelmum comitem Nivernensem et Idam matrem ejus. โ Ut a vexatione Vizeliacensis coenobii abstineant. 309
- CCLXXII. โ Ludovico Francorum regi significat se ejus litteras accepisse mandataque exsecuturum. 310
- CCLXXIII. โ Petentibus Garcia magistro et fratribus Calatravensibus Galatravam tuendam suscipit fratrumque leges, bona et privilegia confirmat. 310
- CCLXXIV. Monasterium S. Mariae Hortense tuendum suscipit, ejusque possessiones et privilegia confirmat. 312
- CCLXXV. โ Ad Ludovicum regem Francorum. โ De quibusdam quae tum Ecclesiae, tum regni utilitas mutari exposcit in Gallia. 313
- CCLXXVI. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ De electione ecclesiae Carnotensis. 313
- CCLXXVII. โ Ad eumdem. โ De hospitali Compendiensi. 314
- CCLXXVIII. โ Ad eumdem. โ Hospitale Compendiense ejusdem urbis abbatiae attribuit. 314
- CCLXXIX. โ Ecclesiae S Mariae Liskensis protectionem suscipit, possessionesque confirmat. 315
- CCLXXX. โ Privilegium pro monasterio S. Joannis Reomaensis. 316
- CCLXXXI. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Monasterium S. Maximini ipsi commendat. 318
- CCLXXXII. โ Theobaldo priori et fratribus ecclesiae S. Martini de Campis addicit ecclesiam S. Martini Turonensibus adjudicatam. 318
- CCLXXXIII. โ Ludovico Francorum regi F. fratrem, nuntium suum, commendat. 320
- CCLXXXIV. โ Ludovico Francorum regi monasterium Compendiense commendat, cui domum hospitalem asseri cupit. 320
- CCLXXXV. โ Ad Cononem S. Vitoni abbatem. โ Laudat eum de zelo pro sede apostolica, hortaturque ut devotus ei semper adhaereat. 321
- CCLXXXVI. โ Ad Martinum abbatem et monachos Vedastinos. โ Confirmat compositionem factam inter eos et Strumensem abbatissam. 322
- CCLXXXVII. โ Praeceptum de rebus canonicorum Parisiensium ordinandis. 323
- CCXXXVIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Roberto milite. 323
- CCLXXXIX. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. Pro A. Atrebatensi episcopo. 324
- CCXC. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ De causa abbatissae de Bertolocors et monialium de sancto Igniaco 325
- CCXCI. โ Ad monachos Vedastinos. โ Ut in electione abbatis ex gremio, non extraneam eligant personam. 326
- CCXCII. โ Ad magistrum F. et magistrum R. Remensem canonicum. โ Pro Theobaudo Bigoto. 326
- [Col. 1476] CCXCIII. โ Ad Henricum archiepiscopum Remensem. โ Pro ecclesia S. Remigii. 327
- CCXCIV. โ Ad P. Narbonensem, Nemausensem, Uticensem, Mimatensem et Magalonensem antistites. โ Laudat eorum sollicitudinem de tollendis pedagiis seu portoriis; Bernardum autem comitem Melgoriensem, parere detrectantem, interdicti sententia mulctat. 327
- CCXCV. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Orientali ecclesia. 328
- CCXCVI. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ De causa episcopi Cameracensis, cui inducias adhuc indulget. 328
- CCXCVII. โ Ludovico Francorum regi pollicetur se Petro archiepisc Bituricensi non defore. 329
- CCXCVIII. โ Ad Henricum archiepiscopum Remensem. โ Pro ecclesia Sancti Remigii. 329
- CCXCIX. โ Ad abbatem Sancti Remigii et de Castro Theoderici et L. decanum Remensem. โ Pro causa quae vertitur inter abbatem Orbacensem et Igniacensem. 330
- CCC. โ Ad abbatem S. Remigii Remensis. Pro causa quae vertitur inter abbatem S. Remigii et Odd. 330
- CCCI. โ Decano, thesaurario Remensi mandat ut Guidonem electum Catalaunensem Henrico archiepiscopo commendent. 331
- CCCII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro abbate S. Remigii. 331
- CCCIII, โ Ludovicum Francorum regem orat hortetur Willelmum Siciliae regem ut, quem exsilio affecerit, Florium de Camebotta in gratiam recipiat. Eumdem Florium imperatori CP. commendari cupit. 332
- CCCIV. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Ut G. comes de Roceio cogatur reddere pecuniam, quam abstulit a nuntio Lugdunensis archiepiscopi. 333
- CCCV. โ Ad Mauritium Parisiensem episcopum. โ De annuo unciae auri censu ecclesiae Latiniacensi remisso. 333
- CCCVI. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Ut paci inter quosdam conciliandae studeat. 334
- CCCVII. โ Privilegium pro abbatia Fontebraldensi. 334
- CCCVIII. โ Ad Galterum episcopum, et Robertum archidiaconum Lingonensem. โ De ecclesia de Sarrinia. 335
- CCCIX.Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro ecclesia Sancti Memmii. 335
- CCCX. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Ut R. sacerdoti possessiones suae restituantur ab injusto possessore. 336
- CCCXI. โ Ad Henricum Remensem episcopum. โ Pro fratribus Cisterciensibus. 336
- CCCXII. Ludovico Francorum regi Erm. de Narbona commendat. 337
- CCCXIII. โ Abbati S. Bertini Sithiensis concedit ยซut pro causa ecclesiarum in diversis dioecesibus constitutarum non teneatur ad synodos episcoporum illorum etiam vocatus accedere.ยป 337
- CCCXIV. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Regis congressum et consilium optat. 337
- CCCXV. โ Privilegium pro monasterio Fusniacensi. 338
- CCCXVI. โ Bulla qua confirmat omnes possessiones S. Petri jam a praedecessoribus suis confirmatas, praetereaque, in episcopatu Carnotensi duo mansilia, Sorentiacum scilicet et Niglebold; in episcopatu Sagiensi ecclesiam S. Aniani, et in episcopatu Constantiensi ecclesiam de Hamo, ecclesiamque de Goetberti Villa. 339
- CCCXVII. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Mittit ad eum imperatoris CP. litteras. 339
- CCCXVIII. โ Monasterii Cisterciensis protectionem suscipit et privilegia confirmat. 340
- CCCXIX. Bulla pro S. Cruce Burdegalensi. 341
- CCCXX. โ Monasterii Dunensis, olim juxta maris littora, nunc Brugis, protectionem suscipit possessionesque ac privilegia confirmat. 343
- CCCXXI. โ Privilegium pro monasterio Rupensi. 345
- CCCXXII. Confirmatio concordiae inter Stephanum quondam episcopum Parisiensem et Theobaldum archidiaconum factae. 346
- CCCXXIII. โ Monasterii S. Martini Augustodinensis protectionem suscipit possessionesque ac privilegia confirmat. 346
- CCCXXIV Ad abbatem Cisterciensem. โ De negotio ecclesiae Clarevallensis et de abbate ejusdem. 348
- CCCXXV. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ De verbo sive negotio commisso archiepiscopo Antissiodorensi in Claravalle agendo et qualiter Senonis sint revocati. 350
- CCCXXVI. โ Bulla pro monasterio S. Sereni Cantumerulae. 351
- [Col. 1477] CCCXXVII. โ Exemptionem et bona temporalia monasterii S. Walarici confirmat. 352
- CCCXXVIII. โ Ecclesiae Parisiensis bona et privilegia confirmat. 353
- CCCXXIX. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro ecclesia Beatae Glodesindis Metensi. 354
- CCCXXX. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Ut archidiaconatus Carnotensis clerico cuidam suo concedadatur. 354
- CCCXXXI. โ Ad monachos S. Petri Carnotensis. 355
- CCCXXXII. โ Theubaldo, nobili viro, ecclesiam Bonaevallensem et Walterum novum abbatem commendat. 355
- CCCXXXIII. โ Abbatem S. Remigii Remensem hortatur ut priori S. Mauritii possessionem quamdam restituat. 355
- CCCXXXIV. โ Privilegium pro monasterio Rigniacensi. 356
- CCCXXXV. โ Privilegium pro monasterio Bonimontis dioecesis Genevensis. 359
- CCCXXXVI. โ Ecclesiae S. Marci Venetae possessiones confirmat. 362
- CCCXXXVII. โ Templarios in Lugdunensi et Cabilonensi episcopatibus morantes hortatur ut cum fratribus Trenorciensibus de decimis quibusdam monasterio subtractis transigant. 363
- CCCXXXVIII. Bulla pro coenobio L. Satyri. 364
- CCCXXXIX. โ Abbatem et fratres Pontigniacenses, Thomam archiepiscopum Cantuariensem honeste tractantes laudat, eumdemque iis commendat. 368
- CCCXL. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ De negotio ecclesiae Clarevallensis. 368
- CCCXLI. โ Ad fratres ecclesiae S. Petri Carnotensis. 369
- CCCXLII. โ Ad Henricum archiepiscopum Remensem. โ Pro Everen. presbytero. 369
- CCCXLIII. โ Ludovicum Francorum regem rogat ut comitem Nivernensem et ejus matrem a vexando monasterio Vizeliacensi deterreat. 369
- CCCXLIV. โ Hugoni, archiepiscopo Senonensi, mandat hortetur comitem Nivernensem ejusque matrem ut damna monasterio Vizeliacensi illata resarciant; quod nisi fecerint intra dies 20, excommunicatione eos allici jubet. 370
- CCCXLV. โ Henrico Eduensi, Galterio Lingonensi, Alano Antissiodorensi et Bernardo Nivernensi episcopis praecipit ut excommunicationis sententiam quam archiepiscopus Senonensis protulerit in comitem Nivernensem et matrem ejus observent. 371
- CCCXLVI. โ Guillelmum abbatem et fratres Vizeliacenses de superioribus epistolis certiores facit. 372
- CCCXLVII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. pro quadam muliere Hersende nomine. 372
- CCCXLVIII. โ Ad eumdem. โ Pro C. nepote domini papae. 373
- CCCXLIX. โ Ad Gilbertum Londinensem episcopum. โ De Cantuariensi ecclesia. 373
- CCCL. Ad Henricum Anglorum regem. โ De immunitate ecclesiastica non violanda, et clericis ad tribunale saeculare non trahendis. 375
- CCCLI. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum. โ Eum angustiiis pressum consolatur. 377
- CCCLII. โ Ad eumdem. โ Sententiam ab episcopis et baronibus Angliae contra ipsum latam se irritam fecisse mandat. 377
- CCCLIII. โ Ad abbatem monasterii. โ Pro querela quae vertitur inter E. et A. sacerdotem. 377
- CCCLIV. โ Bulla pro monasterio Manziacensi quod sub tutela S. Sedis suscipitur. 378
- CCCLV. โ Bulla qua S. Illidii monasterium ejusque possessiones omnes sub tutela Romanae Ecclesiae suscipiuntur. 380
- CCCLVI. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ B. Aniani cantorem merito fuisse beneficio ac officio suo ab apostolica sede privatum. 381
- CCCLVII. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Commendat ipsi archidiaconum Bituricensem; de rebus Germanicis bene sperare jubet. 382
- CCCLVIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Radulpho presbytero, ut ecclesia sua ei reddatur. 383
- CCCLIX. โ Ad Clerembaldum S. Augustini electum et monachum. โ Ut, omni appellatione cessante, ecclesiae Cantuar. professionem faciat. 383
- CCCLX. โ Ad principes, comites, barones et universos Dei fideles. โ De subsidiis in Oriente contra Saracenos mittendis. 384
- CCCLXI. โ Bulla Petro abbati Bonifontis directa. 386
- CCCLXII. โ Monasterium S. Danielis Venetiarum sub [Col. 1478] protectione B. Petri recipit, sua bona ei confirmat, atque alia privilegia impertitur. 388
- CCCLXIII. โ Rutenensi et Cadurcensi episcopis mandat ut de Willelmi episcopi canonicorumque Albiensium et monachorum Aureliacensium controversia decidant. 389
- CCCLXIV. โ Monachos Aureliacenses de superiore epistola certiores facit. 390
- CCCLXV. โ Ad Gislebertum Cisterciensem et reliquos ejusdem ordinis. โ Eorum instituta confirmat et privilegiis ornat. 390
- CCCLXVI. โ Pontio archiepiscopo Narbonensi et Guillelmo episcopo Biterrensi mandat ne Fontem Calidum auferri ecclesiae Valliscrosae patiantur. 394
- CCCLXVII. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Ut Thomae exsulanti episcopatum aut abbatiam det, si vacaverint. 394
- CCCLXVIII. โ Ad Joannem episcopum et canonicos Magalonenses. โ Restitui faciant priori S. Mariae altare et oblationes ecclesiae S. Salvatoris, olim ab Adriano IV concessa. โ Guillelmo domino et populo Montispessulani ad ecclesiam relevandam. 395
- CCCLXIX. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Willelmum, electum Carnotensem episcopum regi commendat; hortatur ut sit constans in defendenda Ecclesiae causa adversus Fridericum imperatorem. 396
- CCCLXX. โ Guinardi comitis Ruscinonensis patrimonium confirmat. 396
- CCCLXXI. โ Pontio Narbonensi et Hug. Tarraconensi episcopis, et Artaldo Elenensi et Gerundensi episcopis mandat ne Guinardi comitis Ruscinonensis patrimonium invadi a notis ejus fratribus patiantur. 397
- CCCLXXII. โ Ad Gilbertum Londoniensem episcopum. โ Mandat illi ut pergat Henricum Angliae regem monere ad devotionem Romanae Ecclesiae exhibendam ejusque jura tuendum, et Thomam Cantuariensem in favorem et gratiam recipiendum. 397
- CCCLXXIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ De domino papa, quomodo evasit manus insidiantium per mare, qui res suas, et eum et socios capere disponebant. 398
- CCCLXXIV. โ Rogerio archiepiscopo Rhegiensi et successoribus ejus pallii usum, jam a Gregorio VII et Eugenio III concessum jusque consecrationis episcoporum sibi suffraganeorum, tam Graecorum quam Latinorum, confirmat. Privilegia Ecclesiae Rhegiensi ab imperatoribus et regibus concessa affirmat, et Ecclesias Hieracensem, Sumanam, Tropeiensem, Neocastrensem, Bovensem, Oppidensem et Crotoniensem Rheginae Ecclesiae in posterum suffraganeas, ac subditas fore sedi apostolicae decernit. 400
- CCCLXXV. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ De receptione domini papae in Urbe et de quadam muliere C.
- CCCLXXVI. โ Ad clericos in episcopatu Bangoriensi constitutos. โ Ut episcopum eligant quem Thomas Cantuar. confirmet. 401
- CCCLXXVII. โ Ad priorem et fratres Cantuarienses. โ Ut Thomae exsulantis inopiae subveniant. 402
- CCCLXXVIII. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum. โ Sententiam ab illo contra perversos quosdam latam confirmat. 402
- CCCLXXIX. โ Ad Henricum Trecensem episcopum. โ Magistrum Herbertum, qui Thomae Cantuariensi archiepiscopo exsulanti comes adhaesit, commendat. 402
- CCCLXXX. โ Ad Robertum Herefordensem episcopum. โ Illum reprehendit quod Thomae archiep. in Ecclesiae libertate tuenda minus quam debuerit astiterit. 403
- CCCLXXXI. โ Illos reprehendit quod in multis tepidi et negligentes exstiterint. 404
- CCCLXXXII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro causa quae vertitur inter ecclesiam Erapous smanil. et ecclesiam Roiensem. 405
- CCCLXXXIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Rogat ut centum marcas argenti ei acquirat, et ejus necessitatibus subveniat ex ecclesiis sui episcopatus. 405
- CCCLXXXIV. โ Ad omnes episcopos Angliae. โ Ut super his quae ad ecclesiam Cantuariensem spectant, Thomae archiepiscopo adhaereant. 406
- CCCLXXXV. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum. โ Mandat hortetur clericos ecclesiae Bangorensis ut episcopum eligant; quod nisi fecerint, ipse infra tres menses faciat. 407
- [Col. 1479] CCCLXXXVI. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Thomam exsulantem commendat. 407
- CCCLXXXVII. โ Ad Bangorensem clerum et populum. โ Ut episcopum eligant. 408
- CCCLXXXVIII. โ Ad Henricum Remensium archiepiscopum. โ Pro Capellanis Laudunensibus. 408
- CCCLXXXIX. โ Monasterium S. Joannis Piscariense tuendum suscipit, et ejus bona juraque confirmat. 409
- CCCXC. โ Ad Rogerum Eboracensem et universos Angliae episcopos. โ Ne quisquam eorum novo regi coronando, si forte casus emerserit, absque Thomae Cantuar. archiepisc. conniventia, manum apponere praesumat. 411
- CCCXCI. โ Ad Thomam Cantuar. archiep. โ Illi totius Angliae legationem, excepto episcopatu Eboracensi, concedit. 411
- CCCXCII. โ Ad episcopos, abbates et alios ecclesiarum praelatos per totam Angliam extra episcopatum Eboracensem constitutos. โ Ut Thomae Cantuar., apostolicae sedis legato constituto, obediant. 412
- CCCXCIII. โ Ad Thomam Cantuar. archiepiscopum. โ Ut in invasores possessionum ecclesiae Cantuariensis, si opportunitatem viderit, ecclesiasticam justitiam non differat exercere. 413
- CCCXCIV. โ Ad omnes episcopos Cantuariensis provinciae. โ Illos de superiori epistola certiores facit. 413
- CCCXCV. โ Ad Cisterciensem et Pontiniacensem abbates et fratres. โ Ne Thomam Cantuar. a Pontiniacensi monasterio removeri patiantur. 414
- CCCXCVI. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Roberto sacerdote. 415
- CCCXCVII. โ Ad Gilbertum Londinensem et omnes episcopos provinciae Cantiae. โ Ut invasores beneficiorum clericorum Thomae Cantuar. archiep. ad eorum integram restitutionem sub anathematis interminatione districtius compellant. 415
- CCCXCVIII. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum โ Prolatam ab eo in Jocelinum episcopum Saresberiensem interdicti sententiam confirmat. 416
- CCCXCIX. โ Ad eumdem. โ Mandat se rescidisse concessionem a Jocelino episcopo Saresberiensem factam Joanni de Oxeneford. 416
- CD. โ Ad archiepiscopum Remensem. โ Pro electione abbatissae Dodoniensis. 416
- CDI. โ Thomam archiep. Cantuar. hortatur ut cum Jocelino Saresber. mitius agat. 417
- CDII. โ Ad Rotrodum Rothomagensem archiepiscopum et ejus suffraganeos. โ De malis ab Henrico Anglorum rege Ecclesiae illatis. 417
- CDIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ De quodam subdiacono Laudunensi, qui uxorem duxerat, et de lite Laudunensis episcopi adversus capellanos Lauduni. 418
- CDIV. โ Ad eumdem. โ De causa quae vertitur inter G. et Hersendem. 419
- CDV. โ Ad Thomam Cantuar. archiepiscopum et ejus suffraganeos. โ H. et W. comites de Vals. excommunicatos nuntiat. 420
- CDVI. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro quodam homine de pignore Molendini. 420
- CDVII. โ Ad Cenomanensem episcopum. โ Pro negotio Philippi nepotis Henrici Remensium archiepiscopi. 421
- CDVIII. โ Ad Philippum Flandriae comitem. โ Ejus cum Elizabetha, filia comitis Peronae, matrimonium confirmat. 422
- CDIX. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Balduino monacho, ut recipiatur. 422
- CDX. โ Ad eumdem. โ Pro L. Priore S. Remigii Remensis. 422
- CDXI. โ Privilegium pro monasterio Pontiniacensi. 423
- CDXII. โ Ad episcopos Angliae. โ In causa Thomae Cantuariensis legatos ex latere duos in Angliam misisse se significat cum plenitudine potestatis. 425
- CDXIII. โ Ad Henricum Anglorum regem. โ Ut auctoritas archiepiscopi Cantuariensis suspendatur quousque a rege pacem consecutus sit. 426
- CDXIV. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum. โ Illum ad patientiam exhortatur. 427
- CDXV. โ Ad Waldemarum Danorum regem. โ De mutatione claustri de Weng et de revocatione Eskilli archiepiscopi. 428
- CDXVI. โ Ad episcopos Daniae. โ Ejusdem argumenti. 429
- CDXVII. โ Ad Gilbertum Londinensem episcopum. โ Ut [Col. 1480] denarium B. Petri ยซqui sibi de Anglia debebatur,ยป transmittere non omittat. 430
- CDXVIII. โ Ad Joannem Magalonensem episcopum. 431
- CDXIX. โ Ad Joannem Magalonensem episcopum. 431
- CDXX. โ Bertrandum archiepiscopum Burdigalensem, apostolicae sedis legatum laudat quod sententiam a Bertrando abbate S. Crucis, in S. Macharii monachos promulgatam comprobaverit. 432
- CDXXI. โ Ad abbatem et fratres Sancti Remigii. โ Ut Willelmum fugitivum monachum recipiant. 433
- CDXXII. โ Ad Joannem Magalonensem episcopum. โ De canonicis ecclesiae Magalonensis. 433
- CDXXIII. โ Ad Stephanum Meldensem episcopum. โ Quod si conventus aliquis non concordat in electione abbatis, ad episcopum pertineat abbatem confirmare in quem major et sanior pars consenserit. 434
- CDXXIV. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Roberto presbytero. 434
- CDXXV. โ Ad eumdem. โ Pro eodem. 435
- CDXXVI. โ Ad abbatem et fratres Cluniacenses super electione abbatis tit. S. Benedicti Padilironensis ex necessitate, et absque eorum consilio et auctoritate facta, quod non trahatur in exemplum. 435
- CDXXVII. โ Ad abbatem S. Remigii Remensis. โ Pro Dejecto presbytero. 436
- CDXXVIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum ejusque suffraganeos. โ Ut Drogonem schismaticum excommunicent. 437
- CDXXIX. โ Ad eumdem. โ De absolutione quorumdam excommunicatorum. 438
- CDXXX. โ Ad Henricum eumdem. โ Pro Hugone clerico. 438
- CDXXXI. โ Ad eumdem. โ Pro Joanne clerico, ut praebenda investiatur. 439
- CDXXXII. โ Ad eumdem. Pro cantore Duacensi, ut restituatur. 440
- CDXXXIII. โ Ad decanum et capitulum Catalaunense. โ Ne exigant pecuniam pro scholis. 440
- CDXXXIV. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ De admonitione praelatorum ecclesiasticorum, ut sibi subveniant. Commendatio de perseverantia dilectionis circa Romanam Ecclesiam et exhortatio ad idem. 441
- CDXXXV. โ Ad eumdem โ Pro Galterio clerico. 442
- CDXXXVI. โ Ad eumdem. Pro quodam G. ut haereditas ei reddatur. 442
- CDXXXVII. โ Ad eumdem. โ De negotio episcopi Gratianopolitani. 442
- CDXXXVIII. โ Ad eumdem. โ De ordinatione et consecratione episcopi Tornacensis. 443
- CDXXXIX. โ Ad eumdem. โ De causa Braguensis ecclesiae. 444
- CDXL. โ Canonicis Pisanis mandat ut B. quondam canonicum, excommunicatum schismatis defensorem vitent, sed tamen recipiant, si ad virtutem redierit. 445
- CDXLI. โ Ad Henricum archiepiscopum Remensem. โ Pro quodam Job, ut ablata ei restituantur. 445
- CDXLII. โ Ad eumdem. โ Pro quodam burgensi G. Remensi. 446
- CDXLIII. โ Electo Caiacensi mandat, ut de Petro Mancovela presbytero judicium faciat. 446
- CDXLIV. โ Episcopo Norwicensi significat se R. clericum itineris Hierosolymitani voto solvisse. 446
- CDXLV. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum โ De legatione in Anglia missa. 446
- CDXLVI. โ Ad Henricum regem Angliae. โ Ejusdem argumenti. 447
- CDXLVII. โ Ad Ludovicum VII regem Francorum. โ De legatione per Franciam Thomae archiepiscopo Cantuariensi commissa. 448
- CDXLVIII. โ Ecclesiam S. Salvatoris Venetam tuendam suscipit. 449
- CDXLIX. โ Possessiones monasterii S. Salvini Tarbiensis confirmat. 451
- CDL. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum. โ De Hugone comite absolvendo si ablata restituerit. 452
- CDL bis. โ Ecclesiae Mutinensis immunitates et privilegia confirmat. 453
- CDLI. โ Ad Willelmum et Ottonem cardinales legatos. โ Significat nihil jurium ademptum esse Thomae Cantuar. archiep. 455
- CDLII. โ Raimundo episcopo Briviano et ejus successoribus asserit jus ad dexteram archiepiscopi Mediolanensis in synodis sedendi. 456
- [Col. 1481] CDLIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro causa abbatis Sancti Remigii et Si. mulieris. 456
- CDLIV. โ Ad Goldinum archiepiscopum. โ Mediolanensem. Ut tollat privilegia quaedam a Robaldo quondam archiepiscopo canonicis Modoetiensibus in injuriam parthenonis Cremellensis concessa. 456
- CDLV. โ Ad Rogerum archiepiscopum Eboracensem. โ Mandat ut ab Henrico Anglorum rege requisitus, coronam Henrico, primogenito filio ejus, imponat. 457
- CDLVI. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro quadam muliere Hersendi. 457
- CDLVII. โ Ad eumdem. โ De suspicione furtivarum litterarum habita in Milonem. 458
- CDLVIII. โ Ad eumdem. โ Commendatio et exhortatio ut sibi subveniat, et ut regem ad idem convertat, et de negotio magistri G. presbyteri pro praebenda Suessionis. 459
- CDLIX. โ Ad Willelmum et Ottonem apostolicae sedis legatos. โ Ut pro bono Ecclesiae reges Francorum et Angliae concordentur et in Anglia, de statu regni et Ecclesiae sine scitu Thomae Cantuariensis nihil agant. 460
- CDLX. โ Ad eosdem. โ Ut eos qui propter invasionem rerum Ecclesiae per Cantuariensem archiepiscopum excommunicati fuerant, ad satisfactionem debitam praestandam compellant; quod si renuerint, eos iterum excommunicent. 460
- CDLXI. โ Ad Albertum apostolicae sedis legatum. โ Archiepiscopatum Spalatinum ei oblatum accipi vetat. 461
- CDLXII. โ Henrico abbati Biburgensi praecipit ut abbatiam S. Petri Salzburgensem, a Conrado archiepiscopo monachisque oblatam, suscipiat. 461
- CDLXIII. โ Monachis Biburgensibus praecipit ut Henricum abbatem monasterio S. Petri Salzburgensi concedant. 462
- CDLXIV. โ Privilegium pro ecclesia Ragusina. 462
- CDLV. โ Pullatensem, Suaciensem, Drivastensem episcopos jubet Tribuno archiepiscopo Ragusino obtemperare. 462
- CDLXVI โ Clericis Dulchiniensis et Antibarensis episcopatuum praecipit ne episcopis a Tribuno archiep. Ragusino excommunicatis obtemperent. 463
- CDLXVII. โ Ad Henricum Anglorum regem. โ Significat litteras ejus a Clarambaldo, Reginaldo, Simone de Carcere, Henrico de Nothamtune redditas sibi esse. 464
- CDLXVIII. โ Hugonem archiepiscopum Senonensem reprehendit quod ยซabsque conscientia et mandato suo [Alani] episcopi Antissiodorensis abrenuntiationem receperit.ยป Concedit tamen ut [Willelmum] in ejus locum electum consecret. 466
- CDLXIX. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Ut cesset a vexatione canonicorum Remensium. 466
- CDLXX. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Ut canonicis ecclesiae Remensis et gratiam suam et ereptas possessiones reddat. 467
- CDLXXI. โ Abbatibus et caeteris Latinis, tam clericis quam laicis, commendat Tribunum archiep. Ragusinum. 468
- CDLXXII. โ Privilegium pro ecclesia Hierosolymitana. 469
- CDLXXIII. โ P[etro] priori et fratribus S. Sepulcri Hierosolymitani scribit, A[malricum] patriarcham a sese per litteras admonitum esse, ut ยซde rebus vel obedientiis eorum, nisi ab iis fuerit requisitus, se intromittere nulla ratione praesumeret,ยป atque ยซut, cum aliquem in concanonicum voluissent recipere, iis in hoc favorem indulgeat, nec aliquem consortio eorum imponeret.ยป neu in ecclesia eorum ยซiis invitis, diversis (personis) praebendas pro beneplacito suo assignaret.ยป 471
- CDLXXIV. โ P[etro] priori et fratribus S. Sepulcri Hierosolymitani significat, se A[malrico] patriarchae praescripsisse, ยซut ab iis nonnisi tertiam partem cerae, quae ad ecclesiam eorum deferretur, requireret,ยป ut ยซsi aliquam civitatem intravisset, et in eundo et redeundo ab expeditione ibidem moram fecisset, universas oblationes, quae ad eamdem post secundum diem offerrentur, eos permitteret habere,ยป neu vetaret aut ยซcorpora defunctorum ante altaria eorum deferri,ยป aut ยซcruces in die Parasceve coram eisdem teneri.ยป Hospitalarios quoque admonitos nuntiat, ne cum aliquam adversum eos querelam habuerint, decimas iis subtrahere attentent.ยป 472
- CDLXXV. โ P[etrum] priorem et fratres S. Sepulcri Hierosolymitani certiores facit, se litteras ad Hospitalarios dedisse, ne decimas iis denegent, ne ยซin civitate [Col. 1482] Joppen ecclesiam absque consensu patriarchae et eorum de novo aedificare praesumant,ยป neu ยซcum Joppen supposita fuerit interdicto, in ecclesia sua, quae in corpore civitatis consistat, campanas pulsare, excommunicatos vel nominatim interdictos ad divina officia recipiant. 473
- CDLXXVI. โ Patriarchae Hierosolymitano interdicit ยซne abbates, abbatissas, vel alias personas ecclesiasticas sine assensu et consilio prioris et canonicorum S. Sepulcri instituere vel destituere praesumat.ยป 474
- CDLXXVII. โ Privilegium pro ecclesia S. Sepulcri Hierosolymitani. 474
- CDLXXVIII. โ Monasterio S. Walarici asserit jus parochiale castri S. Walarici, episcopo Ambianensi abjudicatum. 477
- CDLXXIX โ Parthenonis S. Victorini Beneventani patrocinium suscipit et bona, libertatem, privilegia confirmat. 479
- CDLXXX. โ Ad Henricum regem Anglorum. โ De Thomae archiepiscopo Cantuariensi in gratiam recipiendo illum hortatur. 480
- CDLXXXI. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum โ De Jocelino archiepiscopo Saresberiensi. 481
- CDLXXXII. โ Ad eumdem. โ Suspensionem suae commissionis apostolicae revocat. 483
- CDLXXXIII. โ Ad episcopos Angliae. โ Contra investituras a laicis usurpatas. 484
- CDLXXXIV. โ Ad Joannem Cumin. โ Ut quem invaserat archidiaconatum Bathoniensem Rogero episcopo Wigorniensi restituat. 485
- CDLXXXV. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum. โ Ut Girardum Puellam ab ea qua tenetur sententia absolvat 485
- CDLXXXVI. โ Ad Ludovicum regem Francorum. โ Pro Girardo Puella. 486
- CDLXXXVII. โ Ad Henricum regem Anglorum. โ Dolet illum cum Thoma archiepiscopo Cantuariensi in gratiam nondum rediisse. 486
- CDLXXXVIII. โ Ad Simonem priorem de Monte Dei et Bernardum de Corilo. โ Pro Thoma Cantuariensi archiepiscopo. 487
- CDLXXXIX. โ Ad Rogerum Wigorniensem episcopum. โ Ut ad ecclesiam suam redeat. โ De nuntiis ad Henricum regem missis. 488
- CDXC. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum. โ Cum Henrico rege paterne et benigne agendum. 489
- CDXCI. โ Ad Ludovicum regem Francorum. โ Ejusdem argumenti. 490
- CDXCII. โ Privilegium pro monasterio S. Sylvestri de Nonantula. 491
- CDXCIII. โ Monasterii Nonantulani libertatem confirmat. 493
- CDXCIV. โ Ad monachos Sancti Prosperi Regiensis. โ Ut Guidonem abbatem dilapidati monasterii reum ab officio removeant. 495
- CDXCV. โ Privilegium pro Joanne Catanensi episcopo. 495
- CDXCVI. โ Ad Suessionensem, Ambianensem et Laudunensem episcopos. โ Pro Constantia comitissa S. Aegidii, contra comitem Boloniae, de dotalitio suo. 497
- CDXCVII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Se excusat quod ejus de episcopo Atrebatensi precibus non satisfecerit. Hortatur ut suffraganeos benigne tractet. Significat se de sorore ejus Constantia, comitis Tolosani uxore, ad Suessionensem, Ambianensem, Laudunensem episcopos scripserit. Paganum magistrum commendat. 498
- CDXCVIII. โ Monasterii SS. Felicis et Fortunati Vicentini bona et privilegia confirmat. 499
- CDXCIX. โ Privilegium pro monasterio S. Reparatae Marradino. 501
- D. โ Ecclesiam SS. Hippolyti et Cassiani, et S. Joannis Baptistae Foscianensem tuendam suscipit, ejusque possessiones et privilegia confirmat. 502
- DI. โ Ecclesiam S. Petri Bononiensem tuendam suscipit, et ejus bona ac jura confirmat. 504
- DII. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum. โ Regem humilitate vinci consulit. 505
- DIII. โ Ad regem Scotiae. โ Thomam exsulantem illi commendat. 506
- DIV. โ Ad Philippum Flandriae comitem. โ Ejusdem argumenti. 507
- DV. โ Ad comitem Henricum. โ Ejusdem argumenti. 507
- DVI. โ Ad abbatem de Claro-Marisco. โ Thomae archiepiscopi Cantuariensis sororem et ejus liberos commendat. 508
- [Col. 1483] DVII. โ Ad Stephanum Meldensem et abbatem Sancti Crispini. โ Mandat hortentur Henricum regem ut Ecclesiae Cantuariensis reditus, honores et possessiones postposita mora restituat et restitui faciat. 508
- DVIII. โ Ad Cisterciensem et Pontiniacensem abbatem et universos Cisterciensis ordinis fratres. โ Pro fratre R. 509
- DIX. โ Ad Thomam Cantuar. archiep โ Henrici episcopi Wintoniensis, ab Henrico rege vexati, abdicationem irritam esse. 509
- DX. โ Abbati monachisque Vallis Laureae praecipit ne archiepiscopo Tarraconensi, neve episcopo Barcinonensi obediant, donec finium controversia disceptetur. 509
- DXI. โ Pro causa quae vertitur inter Ric. et abbatem Sancti Petri. 510
- DXII. โ Ad Henricum Anglorum regem. โ Minatus illi censuram ecclesiasticam nisi a sacrilegiis abstineat. 510
- DXIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro B. clerico, et ut ejus praebenda ei restituatur. 541
- DXIV. โ Rogero abbati et fratribus monasterii de Ibreio asserit decimas de Dochinq, ab Henrico episcopo Wintoniensi et Gilberto Londinensi iis adjudicatas. 512
- DXV. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Ut Giderum de Sarnaio possessiones ecclesiae Montisfalconis invadentem in suo contineat officio. 513
- DXVI. โ Ad eumdem. โ Pro Huldredo sacerdote super ecclesia de Ponit. 513
- DXVII. โ Ad eumdem. โ Ut Mainerium presbyterum ablatam Henrico paroeciam reddere cogat. 514
- DXVIII. โ Ad eumdem. โ Pro sacerdote P. 515
- DXIX. โ Ad eumdem. โ Pro leprosis Cameracensibus. 515
- DXX. โ S. Andreae de Castello et S. Sepulcri abbatibus et canonicis S. Gauderici de superiori epistola significat. 516
- DXXI. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro ecclesia Sancti Martini Laudunensi. 517
- DXXII. โ Ad eumdem. โ Pro R. clerico, ut dominus Remensis ei benefaciat. 517
- DXXIII. โ Parthenoni Fontebraldensi asserit donum quinquaginta librarum reditus super castrum Divionense, ab Eudone duce Burgundiae concessum. 518
- DXXIV. โ Ad omnes archiepiscopos, episcopos, abbates, priores et caeteros praelatos Hispaniae. โ Pro monasterio Rivipullensi. 518
- DXXV. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Amelio super fundo quodam. 519
- DXXVI. โ Ad eumdem. โ Item pro Amelio super quibusdam possessionibus. 519
- DXXVII. โ Ad eumdem et episcopum Laudunensem. โ Ut Rainaldum de Roseto compellant restituere Aegidio de Cimai dotalitium uxoris suae. 520
- DXXVIII. โ Ad eumdem. โ Pro Rolando et Ebruino. 520
- DXXIX. โ Ad Joannem Magalonensem episcopum โ Varia privilegia concedit. 521
- DXXX. โ Ad eumdem. โ Aliud privilegium addit. 522
- DXXXI. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Ut ei commendatum sit monasterium Sancti Dionysii. 522
- DXXXII. โ Ad eumdem. โ Pro Joanne sacerdote super ecclesia de Poegni. 523
- DXXXIII. โ Ad Gerardum Spalatensem archiepiscopum. โ Ut cuidam bona ablata restitui jubeat. 524
- DXXXIV. โ Ad Henricum Remensium archiepiscopum. โ Ut ablatam fratribus hospitalis Jerosolymitani eleemosynam a duce Lovaniensi faciat restitui. 524
- DXXXV. โ Ad universos ecclesiasticos in terra ducis Welfonis constitutos. 525
- DXXXVI. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Amelio de Albiniaco. 525
- DXXXVII. โ Ad eumdem. โ Pro Petro olim Judaeo. 526
- DXXXVIII. โ Ad Geraldum Tolosanum episcopum. โ Tolosam ab interdicto liberat, exoratus a regi Ludovico VII. 526
- DXXXIX. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Hugone serviente. 527
- DXL. โ Ad eumdem. โ Pro Drogone Hamensi canonico. 528
- DXLI. โ Ad eumdem. โ Pro G. sacerdote. 528
- DXLII. โ Ad eumdem. โ Pro Joanne canonico Laudunensi. 529
- DXLIII. โ Ad eumdem. โ Pro Ha. sacerdote. 529
- DXLIV โ Morinensi episcopo et abbati S. Quintini de Monte mandat ut audiant causam inter Humolariensem, [Col. 1484] et de Ribemonte abbates et abbatissam de Monasteriolo et militem de Brenoth. 530
- DXLV. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum โ Pro abbate Sancti Martini Laudunensi. 531
- DXLVI. โ Ad eumdem. โ Pro Willelmo Suessionensi decano. 531
- DXLVII. โ Hugonem Suessionensem episcopum de superiori epistola certiorem facit. 532
- DLXVIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Alberto sacerdote. 532
- DXLIX. โ Alberto sacerdoti confirmat ecclesiam S. Remigii de Augeio et capellam de Cersolio. 533
- DL. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro B. presbytero. 533
- DLI. โ Ad eumdem. โ Pro ecclesia Sancti Joannis Suessionensi. 534
- DLII. โ Ad eumdem. โ Pro Her., ut ei ablata restituantur. 534
- DLIII. โ Ad eumdem. โ Pro decano et canonicis ecclesiae Suessionensis. 535
- DLIV. โ Ad eumdem. โ Pro praecentore R. Suessionensi. 535
- DLV. โ Ad eumdem. โ Pro Radulpho de Cuphies, contra Josbertum de Monte, et contra Petrum de Nantolio. 536
- DLVI. โ Ad abbatissam et sorores Bruburgenses. โ Qualiter imponit silentium Manasse presbytero super capellania earum. 537
- DLVII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Ut Praemonstratenses compellat ad reddendam A. de Vilers terram suam. 537
- DLVIII. โ Ad eumdem. โ Pro canonico Laudunensi. 537
- DLIX. โ Statuit ut qui in ecclesia Carnotensi canonicandi fuerint et mansionarii non exstiterint, XL solidos tantum de singulis annis percipiant. 538
- DLX. Canonicis Spalatinis permittit ut canonicus quidam, ecclesia propria privatus quod propter capitis dolorem in ecclesia semel non legisset, in pristinum restituatur. 538
- DLXI. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro clericis ecclesiae Braguensis. 538
- DLXII. โ Ad abbatem S. Remigii, Remensis. โ Pro Walando clerico. 539
- DLXIII. โ Ad Henricum Remensium archiepiscopum. โ Pro abbatissa Bruburgensi. 539
- DLXIV. โ Ad eumdem โ Ut decanum Sancti Laurentii de Roseto ad residendum compellat. 540
- DLXV. โ Ad Petrum abbatem et monachos Vallis-Laureae. 540
- DLXVI. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Galtero clerico. 541
- DLXVII. โ Ad eumdem. โ Pro G. clerico et pro Hu. Burgensi et pro M. uxore sua. 541
- DLXVIII. โ Ad eumdem. โ De causa G. Sicliniensis canonici et Gualteri. 542
- DLXIX. โ Ambianensi et Meldensi episcopis mandat ut causam quae de cancellaria Noviomensi vertebatur inter Henricum filium Roberti comitis et Bald. examinent et terminent. 542
- DLXX. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Garino de Blanciis cujus uxor interfecta est. 543
- DLXXI. โ Ad capitulum S. Trinitatis Cantuariensis. โ Ut quem Thomas archiepiscopus iis praefecerit, priorem accipiant. 543.
- DLXXII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Ut Arienses canonicos cogat reddere caput Sancti Jacobi. 544
- DLXXIII. โ O. abbati Ursicampi et F. decano Remensi mandat ne Alermum Belvacensem separent ab uxore, nisi frater ejus B. a sua separetur conjuge. 544
- DLXXIV. โ Ad Chajalisium comitem Pharensem. โ Chajalisio comiti caeterisque Pharensis insulae nobilibus sub excommunicationis poena imperat ut Martinum episcopum debito honore prosequantur. 545
- DLXXV. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Ut L. cruce signato fiat satisfactio de quodam homine suo occiso 546
- DLXXVI. โ Ad eumdem. โ Pro Aprili de Manso. 546
- DLXXVII. โ Ad eumdem. โ Pro Gaufrido clerico Ambianensi. 547
- DLXXVIII. โ Ad eumdem. โ Pro Berengario clerico. 547
- DLXXIX. โ Canonicis Pisanis significat V. et M. presbyteros qui ยซMalincasamยป (id est Benincasam) reliquissent), excommunicatione solutos, sed Villano communionem [Col. 1485] non esse redditam. 548
- DLXXX. โ Henrico Remensi archiepiscopo scribit de Hugonis militis uxore, auctoribus falsis dimissa, viro reddenda. 548.
- DLXXXI. โ Roberto Catalaunensi archidiacono et abbati S. Memmii mandat audiant causam inter Herbertum Medonarium et Milonem clericum. 549
- DLXXXII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro ecclesia Sylvae Majoris. 550
- DLXXXIII. โ Ad Dominicum et Heimardum. โ Confirmat conventionem inter eos et Theodericum factam. 551
- DLXXXIV. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro canonicis Hamensis ecclesiae. 552
- DLXXXV. โ Ad eumdem. โ Ut reliquias S. Jacobi a comite Flandriae violenter ablatas restitui faciat monasterio S. Vedasti. 553
- DLXXXVI. โ Ad decanum et capitulum Parisiense. โ Ut investiant Philippum episcopi Meldensis nepotem. 553
- DLXXXVII โ Ad Henricum archiepiscopum Remensem. โ Pro Milone de Thebio contra adversarios suos, quia rei judicatae standum juris decernit auctoritas. 554
- DLXXXVIII. โ P[etro] priori et universo ecclesiae Dominici Sepulcri Hierosolymitani conventui scribit, A[malricum] patriarcham atque A[malricum] regem non debere impediri, quominus ecclesiae Joppensi ยซdignitatem cathedralem et caetera, quae paganorum jamdudum violentia et occupatione perdiderat. opportunitate nunc habita, reddant.ยป Attamen admonitum a sese patriarcham esse, ut ยซdignam honestamque iis recompensationem inveniat.ยป 554
- DLXXXIX. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Falcone de villa Aleran. 555
- DXC. โ Ad eumdem. โ Pro fratribus hospitalibus Jerosolymitanis super villa de Bechehem. 556
- DXCI. โ Canonicos Pisanos propter schismatis oppugnationem collaudat. 556
- DXCII. โ Ugoni archiepiscopo Januensi monasterium Gallinariae insulae asserit. 557
- DXCIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Ut infirmis de Dampetra coemeterium concedatur. 558
- DXCIV. โ Interdicti sententiam, a Leonate abbate Piscariensi in clericos de terra Sansonesca promulgatum, et ab I. episcopo Signiensi confirmatam, ratam facit. 558
- DXCV. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro pagano milite. 558
- DXCVI. โ Ad eumdem. โ Pro ecclesia S. Remigii super quibusdam censibus. 559
- DXCVII. โ Ad eumdem. โ Pro ecclesia S. Remigii contra Stephanum et quosdam alios, qui terras ecclesiae violenter detinent. 560
- DXCVIII. โ Ad . . . . . . โ Pro priore Vallis Sancti Petri. 560
- DXCIX. โ Canonicis Pisanis mandat ut proposita excommunicatione interdicant ne quis ab intruso ac schismatico monasterii Sextensis abbate beneficia accipiat. 561
- DC. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro querela Marbelini et Belot. matris ejus. 562
- DCI. โ Episcopo Furconiensi et canonicis Pennensibus, Valvensibus, Teatinis praecipit ut sententiam excommunicationis vel interdicti in clericos quosdam a Leonate abbate Piscariensi latam observent observarique faciant a Riccardo, Leonatis fratre. 562
- DCII. โ Parochianos S. Salvatoris Venetiarum laudat, quod decimas solverint, eosque monet, ut in eadem solutione perseverent. 562
- DCIII. โ Privilegia monasterii S. Salvatoris, et sententiam pro ipso a delegatis apostolicis latam confirmat. 563
- DCIV. โ Cavense monasterium sub B. Petri et apostolicae sedis protectione suscipit, praedecessorumque pontificum privilegia confirmat. 565
- DCV. โ Monasterii S. Nicasii Remensis bona et privilegia confirmat. 567
- DCVI. โ Petro abbati S. Remigii et decano Remensi mandat ut inter J. S. Mariae Virtuensis abbatem variosque homines controversias disceptent. 568
- DCVII. โ Possessiones et jura Vallumbrosani monasterii confirmat. 569
- DCVIII. โ Ad Henricum Anglorum regem. โ Significat se Gratianum et Vivianum ad illum ablegasse petituros ne jura Ecclesiae violet et cum Thoma reconcilietur. 571
- DCIX. โ Ad Thomam archiepiscopum Cantuariensem โ Ejusdem [Col. 1486] argumenti 572
- DCX โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro Dominico et Haimardo sociis. 573
- DCX bis. โ Privilegium pro ecclesia B. Nicolai de Nugarol. 574
- DCXI โ Episcopatus Mutinensis fines ecclesiaeque bona confirmat. 576
- DCXII. โ Privilegium pro ecclesia S. Joannis Modoetiensi. 576
- DCXIII. โ Bulla confirmatoria privilegiorum et jurium Ferrariensis ecclesiae. 578
- DCXIV. โ Ad episcopos Angliae. โ Illorum negligentiam reprehendit. 579
- DCXV. โ Privilegium pro monasterio Cormeliensi. 580
- DCXVI. โ Privilegium pro ecclesia Syracusana. 583
- DCXVII. โ Ad Henricum Anglorum regem. โ Ut Thomam Cantuariensem in gratiam recipiat. 586
- DCXVIII. โ Privilegium pro ecclesia S. Mariae de Reno. 588
- DCIX. โ Ad Thomam archiepiscopum Cantuariensem. โ Illum reprehendit quod ante reditum nuntiorum sedis apostolicae quosdam in Anglia ยซsententia gravaverit.ยป Hortatur ut sententiam suspendat. 590
- DCXX. โ Suffraganeis Ecclesiae Panormitanae episcopis, rogatu Willelmi Siciliae regis, permittit ut W[alterium] electum archiepiscopum consecrent, idque coram Joanne tit. S. Stephani presbytero cardinali pallium deferente. 591
- DCXXI. โ Ad Henricum archiepiscopum Remensem. โ Pro Nicolao, de praebenda Ambianensi 592
- DCXXII. โ Abbatibus ordinis Cisterc. privilegia quaedam confirmat. 592
- DCXXIII. โ Archiepiscopos, episcopos, abbates in Cisterciensi capitulo congregatos hortatur ut Patrum ordinis Cisterc. vestigia persequantur. Abbatem Claraevallensem a sese retentum excusat. 594
- DCXXIV. โ Clero, judicibus, universo populo Beneventano praecipit, ne uti consuetudine pergant, qua ยซmercatores, viatores et perigrini hospitio apud aliquem in ipsa civitate recepti, si contingat eos ibi aliqua infirmitate gravari, nec domum egredi, nec testamentum de rebus suis facere, nec sepulturam ubi voluerint si decesserint eligere permittantur, sed res eorum partim curiae apostolicae, partim ecclesiae, partim hospitibus dispergantur.ยป 595
- DCXXV. โ Ecclesiam Astensem tuendam suscipit, canonicorumque possessiones et jura confirmat. 597
- DCXXVI. โ Ad proceres, milites et universos Christi fideles. โ Pro ecclesia Jerosolymorum et pro defensione terrae illius. 599
- DCXXVII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Item pro orientali ecclesia. 601
- DCXXVIII. โ Parthenonem SS. Fabiani et Damiani tuendum suscipit et ejus possessiones ac jura confirmat, petentibus Galdino archiepiscopo Mediolanensi, et Alberto episcopo Laudensi. 602
- DCXXIX. โ Donationem factam a Gerardo episcopo Patavino abbatissae et monasterio S. Zachariae Venetiarum, de decimis bonorum in Monte Silice, confirmat. 604
- DCXXX. โ Privilegium pro ecclesia Bononiensi. 605
- DCXXXI. โ Gualae episcopo Bergomati ecclesiam S. Mariae de Turre in Suere, et ecclesiam S. Juliani de Sovisio super Abduam concedit. 606
- DCXXXII. โ Absaloni Roschildensi episcopo magisterium et praelationem insulae Rugiae, a Waldemaro rege devictae et conversae, in perpetuum in spiritualibus indulget. 607
- DCXXXIII. โ Canutum Danorum ducem sanctorum catalogo infert. 608
- DCXXXIV. โ Ad universos Upsalensis ecclesiae parochianos. โ Ut Stephano archiepiscopo obediant. 609
- DCXXXV. โ Privilegium pro ecclesia S. Vincentii Bergomate. 610
- DCXXXVI. โ Ad Waldemarum Danorum ducem. โ Abbatem fratresque Calvenses commendat. 612
- DCXXXVII. โ Ad Briennum de Calve abbatem 612
- DCXXXVIII. โ Ad Bonifacium magistrum militiae Templi de Lombardia. 613
- DCXXXIX. โ Thomae archiepiscopo Cantuariensi mandat cogat monachos de Boxelee ut ecclesiae S. Mariae decimas persolvant. 613
- DCXL. โ Ad Thomam archiepiscopum Cantuariensem. โ De appellationibus ad sedem apostolicam. 614
- DCXLI. โ Ad R. filium Henrici. 614
- DCXLII. โ Ad Philippum abbatem Praemonstratensem. โ Pro [Col. 1487] pace Praemonstratensis ecclesiae.
- DCXLIII. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum. โ De professione Gilberti Herefordensis, postmodum Londinensis episcopi. 616
- DCXLIV. โ Ad universos suffraganeos Cantuariensis ecclesiae. โ Thomam Cantuariensem non solum metropolitico, sed etiam legationis jure illis praeesse. 616
- DCXLV. โ Judicibus Velitrensibus. 617
- DCXLVI. โ A Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Gosleno et O. militibus. 617
- DCXLVII. โ Monasterio Longipontis dona ab episcopis et capitulo Silvanectensi collata confirmat. 617
- DCXLVIII. โ Monasterio Beccensi asserit privilegia a Willemo quondam archiepiscopo Rothomagensi concessa. 618
- DCXLIX. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Contra leprosos Cameracenses. 618
- DCL. โ Ad eumdem. โ Pro ecclesia Praemonstratensi. 620
- DCLI. โ Ad . . . . โ Pro ecclesia Beati Remigii Remensis. 620
- DCLII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Huldewino vicedomino Remensi. 620
- DCLIII. โ Henricum archiep. Remensem de quibusdam rebus leniter reprehendit. 621
- DCLIV: โ Ad eumdem, et episcopum Laudunensem. โ Pro ecclesia de Noveio, ut terra ei violenter ablata restituatur. 622
- DCLV. โ Ad eumdem. โ Pro ecclesia de Noveio super ecclesia Braguensi. 623
- DCLVI. โ Ad . . . โ Pro abbate et fratribus Trium-Fontium. 624
- DCLVII. โ Ad abbatem et monachos Vedastinos. โ Ne obedientiam alii quam Romano episcopo promittant. 625
- DCLVIII. โ Ad . . . . . โ Pro causa abbatissae d'Avenai. 625
- DCLIX. โ Ad episcopum Caturcensem. โ De sublevando a debitis Moisacensi coenobio. 626
- DCLX. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Joanne sacerdote, ut in ecclesia sua ministret. 626
- DCLXI. โ Ad Gerardum Salonitanum archiepiscopum. 627
- DCLXII. โ Abbati Flaviacensi praecipit ut obedientiam Bartholomaeo episcopo Belvacensi exhibeat. 628
- DCLXIII. โ Ad . . . โ Pro P. adolescente. 628
- DCLXIV. โ Abbatiae S. Dionysii Parisiensi confirmat ecclesiam Sancti Medardi de Trembliaco. 629
- DCLXV. โ Ad . . . โ Pro abbate Sanctae Mariae Virtuensis. 629
- DCLXVI. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Romanae Ecclesiae censu. 630
- DCLXVII. โ Ad eumdem et Hugonem episcopum Suessionensem. โ Pro pace Ludovici regis Franciae et Henrici regis Angliae. 630
- DCLXVIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro comite Suessionensi super mensuras vini. 631
- DCLXIX. โ Ad Girardum Spalatensem archiepiscopum. 632
- DCLXX. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro Roberto clerico. 632
- DCLXXI. โ Ad archiepiscopum Spalatensem. 633
- DCLXXII. โ Ad Thoman Cantuariensem archiepiscopum. โ Ut Owen principem Galliae, qui suas ยซde consobrina quam sicut uxorem tenere dicatur,ยป litteras non acceperit, et archidiaconum Bangor, qui scripta sua contempserit, ecclesiastica severitate puniat. 633
- DCLXXIII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Pro Richardo presbytero. 634
- DCLXXIV. โ In ecclesiae Pratensis paroecia invito praeposito aedificari ecclesias et oratoria vetat. 634
- DCLXXV. โ Privilegium pro monasterio S. Petri Mutinensi. 635
- DCLXXVI. โ Ad Rotrodum archiepiscopum Rothomagensem et Bernardum episcopum Nivernensem. โ Ut ad Henricum regem accedant eumque hortentur ut Thomam Cantuariensem non modo, sicut per legatos promiserit, in integrum restituat, sed etiam ยซin osculo pacis recipiat.ยป Si rex ablatas possessiones Thomae intra dies XL non reddiderit, terram ejus cismarinam interdicti sententiae subjiciant. Excommunicent eos qui Petrum archidiaconum Papiensem injuriis affecerint. 637
- DCLXXVII. โ Ad Rotrodum Rothomagensem archiepiscopum. โ Ut legationem ad Henricum Anglorum regem strenue administret. 639
- DCLXXVIII. โ Ad Bernardum Nivernensem episcopum. โ De legatione illi et archiepiscopo Rothomagensi litteris [Col. 1488] apostolicis commissa. 640
- DCLXXIX. โ Ad Henricum Anglorum regem. โ Pro Thoma Cantuariensi Rotrodum et Bernardum legatos suos commendat. 641
- DCLXXX. โ Ad Gilbertum Londinensem episcopum. โ Significat se archiepiscopo Rothomagensi et episcopo Exoniensi [ an Nivernensi?] ut eum ab excommunicationis sententia contra ipsum per Thomam Cantuariensem lata absolverent mandasse. 643
- DCLXXXI. โ Ad Rotrodum archiepiscopum Rothomagensem et Bernardum episcopum Nivernensem. โ Ut Gilbertum episcopum Londinensem absolvant. 644
- DCLXXXII. โ Ad episcopos Cantiae. โ Ut interdicti sententiam, si Rotrodus et Bernardus legati ยซin totam terram Henrici regis quae citra mare consistit,ยป protulerint, observandam curent. 645
- DCLXXXIII. โ Ad Rogerum Eboracensem archiepiscopum, apostolicae sedis legatum, Hugonem episcopum Dunelmensem, etc. โ Ejusdem argumenti. 645
- DCLXXXIV. โ Ad Joscium archiepiscopum Turonensem et ejus suffraganeos. โ Ejusdem argumenti. 646
- DCLXXXV-DCLXXXVIII. โ In eumdem modum Bituricensi archiepiscopo et suffraganeis ejus, necnon et aliis ecclesiarum praelatis.
- In eumdem modum Burdigalensi archiepisco apostolicae sedis legato et suffraganeis ejus.
- In eumdem modum Auxitano archiepiscopo et suffraganeis ejus.
- In eumdem modum universis episcopis et caeteris ecclesiarum praelatis per Rothomagensem provinciam constitutis. 646
- DCLXXXIX. โ Ad Rotrodum Rothomagensem archiepiscopum et Bernardum episcopum Nivernensem. โ Significat delatum sibi esse Henricum regem in Angliam transiisse. Mandat ut intra dies XX ad eum festinent, et mandata prioribus litteris data persequantur. 647
- DCXC. โ Ad eosdem. โ Praescribit quibus a Thoma Cantuariensi excommunicatis communionem reddant, quibus denegent. 648
- DCXCI. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum. โ Ut Rotrodi archiepiscopi Rothomagensis et Willelmi archiepiscopi Senonensis, apostolicae sedis legati, et Bernardi Nivernensis episcopi consilio utatur. 649
- DCXCII. โ Privilegium pro ecclesia Sanctae Mariae Vibergensi. 649
- DCXCIII. โ Ad Waldemarum Danorum regem. โ Pro fratribus Calvensibus. 651
- DCXCIV. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum. โ Quae ab Henrico rege ante filii ejus coronationem exigenda. 652
- DCXCV. โ Ad Rogerum Eboracensem, Hugonem Dunelmensem et omnes episcopos Angliae. โ Ut filium regis coronare, cum id Cantuariensi debeatur, non praesumant. 653
- DCXCVI. โ Ad eosdem. โ Ecclesiae Cantuariensis jura laedere non praesumant. 653
- DCXCVII. โ Ad . . . . โ Pro Haiderico, cujus nepos sagitta percussus fuerat. 653
- DCXCVIII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro Balduino presbytero. 654
- DCXCIX. โ Ad eumdem. โ Ut A. latori praesentium occupatam ab aliis ecclesiam suam restitui faciat. 654
- DCC. โ B. decano et capitulo S. Martini Turonensis. 655
- DCCI. โ Quibusdam mandat judicent inter Gerardum et Ar . . . , de haereditate litigantes. 655
- DCCII. โ Ad eumdem. โ Ut a suffraganeorum et maxime Bartholomaei Belvacensis episcopi vexatione temperet. 655
- DCCIII. โ Ad Henricum Remorum archiepiscopum. โ Pro fratre Galteri sacerdotis, et pro ipso Galtero ut eis benefaciat. 656
- DCCIV. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut Arwinum ab abbate S. Remigii excommunicatione absolutum, nisi Rolando albata intra dies XV restituerit, iterum excommunicet. 657
- DCCV. โ Ad episcopos in Marchia constitutos. โ Pro rebus monasterii Sancti Clementis 657
- DCCVI. โ Ad capitulum Suessionense. โ Ut P. clerico Ludovici regis restituant subtractam per biennium praebendam. 658
- DCCVII. โ Ad praepositum, decanum, archidiaconum et universum capitulum Antissiodorense. โ Pro magistro P. 658
- DCCVIII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro ecclesia Compediensi. 659
- DCCIX. โ Ad . . . . . โ Pro Nicolao cive Catalaunensi. 659
- DCCX. โ Remensi et Rothomagensi episcopis eorumque [Col. 1489] suffraganeis mandat ut ecclesiam S. Petri de Silincurt ab adversariorum injuriis tueantur. 660
- DCCXI. โ Privilegium pro ecclesia S. Mammetis Lingonensi. 661
- DCCXII. โ Privilegium pro canonicis Pisanis. 663
- DCCXIII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut Joannem canonicum Laudunensem et He. mulierem de haereditate ligantes Theobaldum episcopum Ambianensem in jus adire compellat. 663
- DCCXIV โ Ad eumdem. โ Pro Stephano Remensi canonico. 664
- DCCXV. โ Ad eumdem. โ Pro eodem. 664
- DCCXVI. โ Joanni episcopo Bononiensi ejusque successoribus bona ab Anastasio IV Gerardo episcopo pro libris centum per emphyteusim data asserit, ea lege ut episcopi duas argenti puri libras quotannis sedi Romanae persolvant. 665
- DCCXVII. โ Ad Henricum Remensem archiep. et ejus suffraganeos. โ In gratiam ecclesiae Viconiensis. 665
- DCCXVIII. โ Ad capitulum Suessionense. โ Pro Petro canonico. 665
- DCCXIX. โ Ad Henricum Remensem archiep. et comitem Flandrensem. โ Pro ecclesia Viconiensi ut ab usuris relevetur. 666
- DCCXX. โ Ad Nonantulanos. โ Quod episcopo Mutinensi privilegium in eorum injuriam tributum non sit. 667
- DCCXXI. โ Sententiam ab Odone legato apostolico de S. Benedicti ecclesia latam inter monachos Nunantulanos et Offredum episcopum Cremonensem confirmat. 668
- DCCXXII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro Petro canonico Suessionensi. 669
- DCCXXIII. โ Canonicis Pisanis quod G., notarium suum, Ecclesiae Pisanae canonicum elegerint gratias agit. Eorum cum S Savini monachis controversiam archiepiscopi arbitrio commissam esse. 669
- DCCXXIV. โ Universo capitulo abbatum Praemonstratensis ordinis interdicit ne pro abbate initiando palafredum dari archidiaconis sinant. 670
- DCCXXV. โ Ad Po. decanum et capitulum Suessionense. โ Pro Petro canonico. 670
- DCCXXVI. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro Balduino cancellario Noviomensi. 671
- DCCXXVII. โ Ad eumdem. โ Ut quosdam excommunicatos ab episcopo Catalaunensi absolvat. 671
- DCCXXVIII. โ Privilegium pro monasterio Casae-Marii. 671
- DCCXXIX. โ Ad F. decanum et capitulum Remense. โ Contra Jo. cancellarium et Aegidium decanum de villa Dominica, pro Roberto presbytero de Saceio. 674
- DCCXXX. โ Robertum priorem et capitulum S. Victoris Parisiensis hortatur ut Ervisio abbati obediant. 675
- DCCXXXI. โ Pacem ab Hugone episcopo Ruthenensi, et ejus fratre, Hugone comite Ruthensi constitutam combat 675
- DCCXXXII. โ Ad Galterum Tornacensem episcopum. โ De quadraginta canonicis in Tornacensi ecclesia instituendis. 677
- DCCXXXIII. โ Ad Henricum Remensem archiep โ Pro P. sacerdote, ut domino Remensi benigne recipiatur. 678
- DCCXXXIV. โ Ad eumdem. โ Ut disceptet controversiam inter U. et fratres ejus Nicolaum atque monachos Aquicinctinenses, et controversiam inter fratres S. Foillani ac canonicos S Vincentii. 678
- DCCXXXV. โ Ad eumdem. โ Pro ecclesia Caricampi, ut vicedominus de Pincheri cesset ab inquietatione ejus 679
- DCCXXXVI. โ Ad eumdem. โ Pro ecclesia Caricampi. 679
- DCCXXXVII. โ Pro Her., ut ab interdicto absolvatur. 680
- DCCXXXVIII. โ Ad F. decanum et capitulum Remense. โ Pro Viviano presbytero contra episcopum Catalaunensem, ne quod bona fide fecit, in damnum vel infamiam ei vertatur. 681
- DCCXXXIX. โ Ad eosdem. โ Contra Thomam et Joannem, pro Theobaldo clerico. 681
- DCCXL. โ Ad monasterii Piscariensis ecclesiam qui die translationis corporis S. Clementis accesserint, iis peccata condonat. 682
- DCCXLI. โ Ad episcopum quemdam. โ Ut Herbertus civis Catalaunensis ab excommunicatione lata post factam appellationem solvatur. 683
- DCCXLII. โ Ad Willelmum episcopum Senonensem, apostolicae sedis legatum. โ Purgat calumniam illam, qua dicebatur suo mandato Londoniensem episcopum absolutum esse. 683
- DCCXLIII. โ Bituricensi, Remensi, Turonensi, Rothomagensi archiepiscopis mandat ut pravam doctrinam, quod Christus scilicet, secundum quod sit homo non sit [Col. 1490] aliquid, penitus abrogare curent. 684
- DCCXLIV. โ Willelmo, archiepiscopo Senonensi, datum jampridem Parisiis praeceptum renovat, ut, suffraganeis Parisios convocatis, Petri, quondam episcopi Parisiensis, sententiam: ยซquod Christus secundum quod est homo, non est aliquidยป tollendam curet, ac docere magistros jubeat: esse ยซChristum, sicut perfectum Deum, sic et perfectum hominem, ac verum hominem ex anima et corpore consistentem.ยป 685
- DCCXLV. โ Bulla pro hospitali Sancti Blasii Modoetiensi. 685
- DCCXLVI. โ Ad decanum et capitulum Ecclesiae Carnotensis. โ Ut Philippo filio comitis Roberti suam restituant praebendam. 686
- DCCXLVII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Quod pro Philippo nepote suo scripserit archiepiscopo Senonensi et capitulo Carnotensi. 687
- DCCXLVIII. โ Ad eumdem. โ De decem auri marcis sibi donatis et ยซEust. magistro militiae Templi Parisius assignatisยป gratias agit. Fratres militiae Templi commendat. 687
- DCCXLIX. โ Petente Gerardo archiepiscopo Spalatino, confirmat legem, ne archiepiscoporum ad imperatorem CP. et ad Hungariae regem itinera clericis Spalatinis sumptum afferant. 688
- DCCL. โ Bulla pro monasterio S. Stephani de Vallibus, in Santonia. 688
- DCCLI. โ Ad Henricum archiep. Remensem. โ Ne bona fratrum militiae Templi violari patiatur. 690
- DCCLII. โ Ad eumdem. โ Ut Radulfum de Cociaco ob confractam militum Templi capellam excommunicatum denuntiet. 690
- DCCLIII. โ Ad eumdem. โ In gratiam cujusdam militis qui extumulatus fuerat. 690
- DCCLIV. โ Ad eumdem. โ Ut Guido canonicus S. Joannis Suessionensis, apostata poenitens, ab abbate suo recipiatur. 691
- DCCLV. โ Petro abbati S. Remigii et Fulconi decano Remensi controversiam N. clerici laicorumque quorumdam dirimendam delegat. 691
- DCCLVI. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut exactiones Thomae Burgensis S. Remigii compescat. 692
- DCCLVII. โ Ad eumdem. โ Causam ei dirimendam committit inter abbatissam S. Petri et abbatem S. Remigii pendentem 692
- DCCLVIII. โ Ad eumdem. โ Pro Hubaldo Burgensi de castro S. Remigii super violatione pacis. 693
- DCCLIX. โ Privilegium pro ecclesia S. Andreae Muscianensi. 693
- DCCLX. โ Henricum Remensem archiep., et P. abbatem S. Luciani constituit judices inter Adelelmum et ejus uxorem. 695
- DCCLXI. โ Privilegium pro ecclesia S. Sepulcri Hierosolymitana. 695
- DCCLXII. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum. โ Si remissius in causa Thomae egisse videtur, ex eo processit quod patientia utendum credidit. Rogerum Eboracensem ab episcopali suspendit dignitate; Jocelinum Saresberiensem et Gilbertum Londinensem, qui coronando novo regi interfuerint, anathematizat. 699
- DCCLXIII. โ Ad episcopos plerosque Angliae. โ Illos, quod contra jura Cantuariensia coronando regis filio interfuerint, ab omni suspendit dignitate; praeterea Londinensem et Saresberiensem anathematizat. 700
- DCCLXIV. โ Ad Rogerum archiepiscopum Eboracensem et Hugonem episcopum Dunelmensem. โ Ejusdem argumenti. 703
- DCCLXV. โ Ad Rotrodum Rothomagensem archiepicopum. โ Ut superiores epistolas suas ad archiepiscopum Eboracensem et episcopos Angliae perferendas curet, atque num Henricus Bajocensis et Frogerius Sagiensis episcopi coronationi interfuerint diligentius inquirat. 705
- DCCLXVI. โ Ad Thomam Cantuariensem archiep. et Gilbertum Londinensem episc. โ Ut magistro W. de Lega tradant archidiaconatum Deyberiae. 706
- DCCLXVII. โ Ad Thomam Cantuar. archiep. et alios episcopos Angliae. โ Ut officia divina in terris excommunicatorum non celebrentur. 706
- DCCLXVIII. โ Ad Ludovicum regem Francorum. โ Ut excommunicatis non communicet. 707
- DCCLXIX. โ Ad Willelmum Senonensem, J. Rotrodum Rothomagensem archiepiscopos. โ Ut efficiant sub poena centurarum compleri pacem quam rex Angliae verbis promisit. 708
- DCCLXX. โ Ad Thomam Cantuariensem. โ De excommunicatis, qui, absoluti ab archiep. Rothom. et episcopo Nivern., ablatas ecclesiae Cantuariensis possessiones non restituerint, iterum excommunicandis 708
- [Col. 1491] DCCLXXI. โ Ad Rotrodum Rothomagensem archiepiscopum et Bernardum episcopum Nivernensem. Ejusdem argumenti. 709
- DCCLXXII. โ Ad Thomam Cantuariensem archiepiscopum. โ De coronatione filii Henrici Anglorum regis. 710
- DCCLXXIII. โ Ad eumdem. โ De censura in regem ferenda nisi plenam pacem cum restitutione possessionum praestet. 711
- DCCLXXIV. โ Ad omnes praelatos per terram regis Anglorum cismarinam. โ Ut quam Willelmus archiepiscopus Senonensis et Rotrodus archiepiscopus Rothomagensis in terram regis cismarinam protulerint sententiam observent. 711
- DCCLXXV. โ Privilegium pro ecclesia S. Mariae Eugubina. 712
- DCCLXXVI. โ Ad Gilbertum Londinensem et Jocelinum Saresberiensem. โ Significat illos a munerum administratione remotos et anathematizatos donec Thomae Cantuariensi satisfecerint. 713
- DCCLXXVII. โ Ad Ricardum Cestriensem, Walterum Roffensem, Godefridum S. Asaph, Nicolaum Landaviensem et Hugonem Dunelmensem episcopos. โ Ejusdem argumenti. 713
- DCCLXXVIII. โ Ad Henricum regem Anglorum. โ Ei gratulatur quod Thomae archiep. Cantuar. gratiam et amorem suum restituerit. Monet ut ablata archiepiscopo reddat, etc. 715
- DCCLXXIX. โ Ad clerum et populum regis Angliae. โ Ne concordiam pacemque inter Henricum regem et Thomam confectam perturbent. 716
- DCCLXXX. โ Stephano episcopo Meldensi concedit ut, si capitulum inter se discordet, ipse possit cognoscere de causa. 716
- DCCLXXXI. โ Lando electo, archipresbytero et canonicis ecclesiae Lucensis praecipit ne fratres S. Frigdiani injuriis afficiant. 716
- DCCLXXXII. โ Privilegium pro ecclesia S. Mariae Secoviensi. 717
- DCCLXXXIII. โ Universa monasterii Admontensis praedia et privilegia, quae singillatim recenset, salva esse jubet. 718
- DCCLXXXIV โ Privilegium pro ecclesia S. Petri Tarvisina. 722
- DCCLXXXV. โ Exstat pro Blasiliensibus monialibus (dioec. S. Flori), bulla Alexandri papae III, in qua meminit privilegiorum ipsis concessorum a summis pontificibus Sergio et Calixto; enumeratque praecipuas monasterii possessiones, villam ubi situm est monasterium, cum omnibus pertinentiis suis, ecclesias S. Saturnini et S. Stephani cum omnibus ad eas pertinentibus, insuper decimam suorum novalium. Datum apud Tusculum per manus Gratiani S. R. E. subdiaconi et notarii XV Kal. Martii, an. Incarn. Dom, 1170, pontific. dom. Alexandri papae III, ann. XI. 723
- DCCLXXXVI โ Ad Petrum abbatem S. Remigii, et Fulconem decanum Remensem. โ Ut causam abbatum duorum decidat. 723
- DCCLXXXVII. โ Cephaloedensem ecclesiam in sedem episcopalem erigit, et ejus bona ac jura confirmat. 723
- DCCLXXXVIII. โ Ad Stephanum Bituricensem archiepiscopum et Bernardum Nivernensem episcopum. โ Ut ipsi Londoniensem et Saresberiensem episcopos a Thoma excommunicatos absolvant. 725
- DCCLXXXIX. โ Ad Jocelinum Saresberiensem episcopum. โ Concedit ut ad se veniendi labore supersedeat. 726
- DCCXC โ Ad Joscium archiepiscopum Turonensem et ejus suffraganeos. โ Confirmat sententiam interdicti latam in cismarinam terram regis Angliae propter vim illatam S. Thomae Cantuariensi archiepiscopo. 727
- DCCXCI. โ Bulla pro Mainardo abbate Aquistrensi. 727
- DCCXCII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut sibi significet quod fuerit actum in colloquio habito inter Fredericum imperatorem et Ludovicum fratrem suum. 729
- DCCXCIII. โ Ad suffraganeos Ecclesiae Tarraconensis. โ Dolet de caede Hugonis archiepiscopi Tarraconensis, illosque monet et hortatur ut quamprimum alium eligant. 730
- DCCXCIV. โ Ad Herbertum de Boseham post domini sui sancti Thomae martyrium exsulantem. โ Consolatoria. 730
- DCCXCV. โ Ad archidiaconum, decanum et caeteros clericos de Notymghamsyre. โ Ut ecclesiae S. Mariae [Col. 1492] Southellensis jura conservent. 731
- DCCXCVI. โ Ecclesiae Suthwellensi diversas immunitates ac privilegia concedit, bona ac possessiones confirmat. 732
- DCCXCVII. โ Privilegium pro monasterio S. Mariae Morimundensi. 734
- DCCXCVIII. โ Ad [Rothrodum] archiepiscopum Rothomagensem et [Theobaldum] episcopum Ambianensem. โ Ut Rogerum Eboracensem, si se ab imputatis juramento purgaverit, in integrum restituant. 735
- DCCXCIX. โ Ad eosdem. โ Nolle se, ut alias Eboracensis archiepiscopus, licet aliter a se debere fieri postulaverit, innocentiam demonstret, quam ut ei, si hoc fecerit, cismarinis partibus liceat officium suum exercere. 737
- DCCC. โ Ad Henricum Anglorum regem. โ Commendat D. magistrum, ortu Anglum. 737
- DCCCI. โ Ad eumdem. โ R. archidiaconum Saresberiensem et Ricardum Bar et magistrum D. commendat, qui non modo ante alterius legationis adventum, verum etiam cum novi legati nuntium, superiore laetiorem, attulissent, summo studio regis commodo servierint. 738
- DCCCII. โ Donationes injussu monachorum S. Augustini Cantuariensium sigillo monasterii obsignatas rescindit, ac decernit ยซut sigillum eorum conservetur, ita quod nulla persona nisi de communi consensu et voluntate fratrum, vel sanioris partis conventus, chartam aliquam continentem contractus donationis vel obligationis possessionum monasterii praedicto sigillo consignare audeatยป 738
- DCCCIII. โ Ad A. praepositum Reicherspergensem. โ Gratulatur ei quod inter haereticorum persecutiones ipsi constanter adhaeserit. 738
- DCCCIV. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut Walterio sacerdoti et ejus fratri, qui propter schismaticos e Tullensi dioecesi ad Remensem se transtulerant, provideatur de aliquo beneficio. 739
- DCCCV. โ Ad eumdem. Adversus Joannem presbyterum, qui vexabat fratres de Mari. 740
- DCCCVI. โ Ad eumdem. โ Ut fratribus de Mari vineam quamdam reddi jubeat. 740
- DCCCVII. โ Ad episcopos per regnum Francorum constitutos. โ Pro scholis regendis. 741
- DCCCVIII. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii, et B. archidiaconum Remensem. โ Litem Judicandam committit. 742
- DCCCIX โ Ad Henricum Remensem archiep. et Theobaldum episcopum Ambianensem. โ Commendat eis R. mulierem quae varia a multis gravamina patiebatur. 742
- DCCCX. โ Ad eosdem. โ Pro eadem, quae a ministerialibus Philippi comitis Flandriae bonorum jacturam patiebatur. 743
- DCCCXI. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro excessibus corrigendis in Tornacensi episcopatu. 743
- DCCCXII. โ Ad eumdem. โ Ut episcopum Ambianensem obedientiam ab abbate S. Richarii exigentem compescat. 744
- DCCCXIII. โ Ad eumdem. โ Pro causa inter Rogerum et Guiardum socrum suum. 744
- DCCCXIV. โ Ad eumdem. โ Ut P. presbyterum de Curtismunt in multis culpabilem amoveat ab ecclesia sua. 745
- DCCCXV. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii, et Fulconem decanum Remensem. โ De scholaribus Remensibus, et presbytero injuste excommunicatis et alias injurias passis. 746
- DCCCXVI. โ Ad eosdem. โ Ut damna Aquicinensi monasterio illata reparentur, et ut abbatissa S. Michaelis excommunicatis sepulturam non praebeat; si praebuit, extumulet. 747
- DCCCXVII. โ Ad eosdem. โ Causam judicandam iis committit. 747
- DCCCXVIII. โ Ad abbatem S. Remigii Remensis et priorem S. Martini de Campis. โ Causam abbatum duorum judicandam committit. 748
- DCCCXIX. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut Reinerium et Galterium fratres excommunicatione ob illatas sacerdoti manus violentas absolvat. 749
- DCCCXX. โ Ad eumdem. โ Ut G. Pauperem clericum a vexationibus Richardi canonici protegat. 750
- DCCCXXI. โ Ad fratres Nonantulanos. โ Lovoleti locum ab episcopo Mutinensi occupatum illis adjudicat. 750
- DCCCXXII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro G. diacono super ecclesia de Undecosta. 751
- DCCCXXIII. โ Ad eumdem. โ Pro fratribus Maurimontensis ecclesiae. 752
- [Col. 1493] DCCCXXIV. โ Ad eumdem. โ Ut compescat quosdam qui decimas novalium exigebant ab infirmis Cameracensibus. 752
- DCCCXXV. โ Ad [Henricum] Silvanectensem episcopum, [Petrum] abbatem Sancti Remigii. โ Ut fratres Corbeienses restituant decimam ablatam fratribus S. Mariae de Brana; item ut restituatur eidem monasterio decima vendita quondam ab abbate. 753
- DCCCXXVI. โ Ad eosdem. โ Ne monachi S. Remigii de Brana fratribus S. Mariae de Brana sint molesti. 754
- DCCCXXVII. โ Ad abbatem et fratres Corbeienses. โ Ut monasterio de Brana decimam ablatam restituant. 755
- DCCCXXVIII. โ Ad Ambianen. et Tornacen. episcopos, et abbatem S. Remigii. โ Ut judicent de controversiis abbatis de Brana, et militis cujusdam. 755
- DCCCXXIX. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro monasterio S. Medardi super causa usurarum. 756
- DCCCXXX. โ Ad eumdem. โ Pro monasterio Maurimontis super annona. 757
- DCCCXXXI. โ Ad universos fideles per regnum Franciae constitutos. โ Ut ecclesiae Nazarenae subveniant. 757
- DCCCXXXII. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Causam ei committit examinandam et terminandam. 758
- DCCCXXXIII. โ Ad eumdum. โ Ut Corbeiense monasterium sub sua suscipiat protectione. 758
- DCCCXXXIV. โ Ad eumdem. โ Ut Guidonem archiepiscopum Catalaunensem a vexatione M. viduae compescat. 759
- DCCCXXXV. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii. โ Ne homines monasterii sui prohibeat uxores ducere de alterius dominio. 759
- DCCCXXXVI. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Committit ei terminandam causam inter Lambertum et Bartholomaeum presbyteros 760
- DCCCXXXVII. โ Ad decanum et capitulum ecclesiae Parisiensis. โ De residentia canonicorum forinsecorum. 760
- DCCCXXXVIII. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii et Fulconem decanum Remensem. โ Ut abbas qui alterius abbatis hominem cum rebus suis susceperat, restituere compellatur. 761
- DCCCXXXIX. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Ut usuras, quas Bernardus leprosus a Gerardo de Joecort exigebat, impediat. 761
- DCCCXL. โ Ad eumdem. โ Ut Albertum excommunicatum absolvat eique ecclesiam de Augeio et Cersolio conservet. 762
- DCCCXLI. โ Ad eumdem. โ Adversus Petrum electum Cameracensem et Drogonem cancellarium Noviomensem. 763
- DCCCXLII. โ Ad Philippum Flandriae comitem. โ Ut hortetur electum Cameracensem fratrem suum ad obediendum archiepiscopo suo, nec Maricolensem vexet ecclesiam. 764
- DCCCXLIII. โ Ad abbatem Hamensem. โ Ut Drogonem canonicum suum gyrovagum in monasterium suum revocet. 764
- DCCCXLIV. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut Odonem macellarium debitas Richerio XVII libras solvere compellat. 765
- DCCCXLV. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii et Fulconem Remensis ecclesiae canonicum. โ Ut de usurarii causa cognoscant. 765
- DCCCXLVI. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii. โ Ut de pupillorum quorumdam causa cognoscat. 766
- DCCCXLVII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut Willardum presbyterum de multis diffamatum, si res constet, ab officio sacerdotali suspendat. 766
- DCCCXLVIII. โ Ad eumdem. โ Quamdam ei causam terminandam committit. 767
- DCCCLXIX. โ Henrico Remensi archiepiscopo, [Guidoni] Catalaunensi episcopo, et [Arnulfo] Virdunensi electo mandat compescant castellanum Vitriaci a vexatione Caladiae. 768
- DCCCL. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro monachis de Noveio adversus canonicos Braguenses. 769
- DCCCLI. โ C[onradum], archiepiscopum Moguntinum, apostolicae sedis legatum, monet, ne inter monasterium S. Zenonis Veronense et cives Ferrarienses de castro Ostiliensi dijudicatam ab Oberto ab Orto controversiam redintegret. Opus enim sibi esse, ยซinter civitates Lombardiae et eorum cives, hoc tempore praecipue, pacem et concordiam ponere et ad eorum unitatem intendere.ยป 770
- [Col. 1494] DCCCLII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro Templariis Hierosolymitanis. 771
- DCCCLIII. โ Ad Guillelmum Senonensem archiepisc. A. S. L., et S. S[tephanum] Meldensem episc., et abbatem Vallis-Secretae. โ Ut in S. Victoris coenobio collapsam disciplinam restituant. 771
- DCCCLIV. โ Abbatem et canonicos S. Victoris Parisiensis de superioribus litteris certiores facit. 772
- DCCCLV. โ Ludovico Francorum regi de corrigenda disciplina monasterii S. Victoris Parisiensis quid mandaverit nuntiat. 773
- DCCCLVI. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Commendat ei milites Templi. 774
- DCCCLVII. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii, et B. archidiaconum Remensem. โ Admoneant Suessionensem episcopum, ut subdiaconum sibi praesentatum investire de ecclesia S. Medardi ne amplius recuset; alioquin ipsi investiant. 775
- DCCCLVIII. โ Ad presbyteros et clericos parochiarum ad monasterium S. Petri de Montibus pertinentium. โ Ne parochianos suos in ecclesiis suis sepeliant, sed in monasterio S. Petri de Montibus sepeliantur. 775
- DCCCLIX. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut Araldo presbytero suam faciat ecclesiam restitui. 776
- DCCCLX. โ Ad eumdem. โ Commendat ei fratres Virtuensis monasterii. 776
- DCCCLXI. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii et Fulconem decanum Remensem. โ Judicandam causam committit. 777
- DCCCLXII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Commendat ei F. Ostrevandensem archidiaconum. 777
- DCCCLXIII. โ Ad eumdem. โ Pro Stephano clerico adversus canonicos Catalaunenses. 778
- DCCCLXIV. โ Ad Guidonem abbatem S. Nicasii et M. Radulfum canonicum Remensem. โ Ut nonnullos qui damna monasterio S. Remigii intulerant, reparare cogat. 778
- DCCCLXV. โ Ad Petrum abbatem et fratres S. Remigii. โ Frescengiarum remissionem, eorum monasterio factam ab archiepiscopo Remensi, ratam habet. 779
- DCCCLXVI. โ Ad eumdem. โ Causam inter S. Urbani et Dervensem abbates terminandam committit. 780
- DCCCLXVII. โ Ad eumdem. โ Causam inter canonicos Catalaunenses S. Nicolai et abbatem Dervensem committit terminandam. 780
- DCCCLXVIII. โ Bituricensi et Ambianensi praesulibus causam matrimonii S. et R. de Guisia committit. 781
- DCCCLXIX. โ Ad Galdinum arch. Mediolanensem. โ Pro Oberto subdiacono. 782
- DCCCLXX. โ Ad Henricum Remensem archiep โ Nullas adversus eum dedisse litteras abbati de Cheminone. 782
- DCCCLXXI. โ Ad eumdem. โ In gratiam Leonis abbatis S. Gisleni electi, quem schismatici ejecerant. 783
- DCCCLXXII. โ Ad eumdem. โ Ut matrimonium inter filiam regis Ludovici et filium Frederici imperatoris impediat. 783
- DCCCLXXIII. โ Episcopo Tornacensi praecipit ut Danieli presbytero ablata restituat. 784
- DCCCLXXIV. โ Ad Meldensem et Ambianensem episcopos. โ Eis causam matrimonii inter comitem Robertum et filiam Hugonis de Brois examinandam committit. 784
- DCCCLXXV. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut episcopum Belvacensem, quem jusserat ei omnem debitam exhibere obedientiam, satisfacientem sibi humaniter excipiat. 785
- DCCCLXXVI. โ Henrico Remensi archiep. et P. abbati S. Remigii mandat ut Richardo clerico suam in ecclesia S. Pharaildis praebendam restitui faciant. 786
- DCCCLXXVII โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Confirmat electionem Roberti episcopi Atrebatensis, conceditque ei spatium ad recipiendos sacros ordines. 787
- DCCCLXXVIII. โ Ad eumdem et Gualterum Tornacensem episcopum. โ Ut pravam consuetudinem tollant in parochia Dudasselensi. 787
- DCCCLXXIX. โ Henrico Remensi archiepiscopo, et G. Laudunensi episcopo causam de quibusdam oblationibus inter Brugenses canonicos et R. presbyterum Dudasselensem committit terminandam 788
- DCCCLXXX. โ Remensi archiepiscopo causam committit terminandam inter virum et feminam. 789
- DCCCLXXXI. โ Ad eumdem. โ Ut ablata P. et T. presbytero a Rainaldo comite et Henrico de Grandi-Prato, faciat restitui. 790
- DCCCLXXXII. โ Ad eumdem. โ Ut episcopum Suessionensem [Col. 1495] hortetur ut, solo episcopatu contentus, dimittat cancellariam 790
- DCCCLXXXIII. โ Ad eumdem. โ De causa inter Jac. presbyterum et abbatem S. Salvatoris Virtuensis. 791
- DCCCLXXXIV. โ Ad Henricum Remensem archiep., et G. Laudunensem episc. โ De causa inter Brugenses canonicos et R. presbyterum. 791
- DCCCLXXXV. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut Rogerum Tokellum et Guidonem, qui in clericos violentas manus injecerant, excommunicatos denuntiet. 792
- DCCCLXXXVI. โ Ad episcopum Catalaunensem. โ Ut filium sacerdotis per ignorantiam ordinatum presbyterum sua faciat ecclesia gaudere. 792
- DCCCLXXXVII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Episcopum Silvanectensem, qui diviserat praebendam, a potestate conferendi praebendas privat. 793
- DCCCLXXXVIII. โ Ad eumdem. โ De absolutione magistri Gerardi ab excommunicatione. 794
- DCCCLXXXIX โ Ad eumdem. โ Scribit in gratiam D. diaconi, cui fratres S. Eugenii ecclesiam de Masdeio dederant. 795
- DCCCXC. โ Ad abbates S. Remigii et S. Dionysii Remensis. โ Causam judicandam iis committit. 795
- DCCCXCI. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut episcopum Catalaunensem, qui pro absolutione excommunicatae mulieris pecuniam exegerat, ab officio suo suspendat. 796
- DCCCXCII. โ Ad eumdem. โ Ut duos ecclesiae suae canonicos, qui violentas manus in diaconum injecerant, denuntiet excommunicatos. 796
- DCCCXCIII. โ Ad eumdem. โ Ut canonici Laudunenses de illatis injuriis faciant satis monialibus Sancti Petri Remensis. 797
- DCCCXIV. โ Ad eumdem. โ Causam Elisendis viduae ipsi committit. 797
- DCCCXCV. โ Ad eumdem. โ Ut homines S. Remigii a vexationibus canonicorum Suessionensium defendat. 798
- DCCCXCVI. โ Ad Turonensem archiep. et Eduensem episc. โ Ut latam ab archiepiscopo Remensi sententiam excommunicationis in comitem Henricum examinent. 798
- DCCCXCVII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut episcopum Belvacensem aliosque suffraganeos suos non gravet, ac dissidia sua cum Henrico comite componat. 800
- DCCCXCVIII. โ Ad eumdem. โ Respondet ad diversa de quibus eum consuluerat. 802
- DCCCXCIX. โ Illustri regi Francorum. โ Ut componat dissidium inter archiepiscopum Remensem et Henricum comitem. 803
- CM. โ Ad Bartholomaeum Belvacensem episcopum. โ Quod litteras non concesserit ipsi exemptionis a jurisdictione archiepiscopi Remensis, et ut debitam ei obedientiam exhibeat. 804
- CMI. โ Ad Willelmum Senonensem archiep. โ Ut nepoti archiepiscopi Remensis archidiaconatum concedat in sua ecclesia. 804
- CMII. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii, et Fulconem decanum Remensem. โ Ut cognoscant de causa quorumdam, qui ab episcopo Ambianensi, judice constituto a pontifice, appellaverant. 805
- CMIII. โ Ad eosdem. โ Causam duarum mulierum judicandam committit. 805
- CMIV. โ Episcopum Atrebatensem arguit quod R. clerico necdum praebendam in ecclesia sua concesserit. 806
- CMV. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii. โ Ut qui terram hominis Hierosolymam profecti invaserat, eam restituere compellatur. 807
- CMVI. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro abbate S. Joannis de Vineis adversus R. presbyterum qui ecclesiam de Bonnis invaserat. 807
- CMVII. โ Ad eumdem. โ Adversus Aalidem feneratricem. 807
- CMVIII. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii, et Fulconem decanum Remensem. โ Ut causae abbatis Dervensis et clericorum S. Nicolai Catalaunensis sint judices. 808
- CMIX. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Commendat ipsi D. et G. qui propter schismaticos Tullensem dioecesim reliquerant. 809
- CMX. โ Ad eumdem. โ De electo Cameracensi qui abbatem de Mareotis equo praecipitari jusserat. 809
- CMXI. โ Leges quasdam ecclesiae Carnotensis, a Willelmo, apost. sedis legato, scriptas confirmat. 810
- CMXII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ In gratiam [Col. 1496] G. pauperis presbyteri, qui in aegritudine sui non compos, monastico habitu indutus fuerat. 811
- CMXIII. โ Ad eumdem. โ Ut B. presbytero vicariam de Suast, restituere faciat. 812
- CMXIV. โ Ad eumdem. โ Ut Robertum de Bove compellat ea restituere, quae A. canonico S. Petri Laudunensis abstulerat. 812
- CMXV. โ Ad eumdem. โ Ut vexationes Hugonis de Junceriaco in terram S. Medardi compescat. 813
- CMXVI. โ Ad eumdem. โ Ut causam inter abbatem S. Medardi et abbatem S. Joannis de Vineis ratione decimarum de Espiers terminet. 813
- CMXVII. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii et Fulconem decanum Remensem โ De pecunia ecclesiis et pauperibus testamento relicta. 814
- CMXVIII. โ Ad Henricum Remensem archiepisc โ Ut compescat Gilonem militem a vexatione quam inferebat fratribus S. Joannis de Vineis. 814
- CMXIX. โ Ad eumdem. โ Ut Adam de Corbeia Joanni clerico suam reddat pecuniam. 815
- CMXX. โ Ad eumdem. โ Pro Maria Catalaunensi cive. 815
- CMXXI. โ Ad eumdem. โ De causa inter canonicos Laudunenses S. Petri et canonicos cathedralis ecclesiae. 816
- CMXXII. โ Ad eumdem. โ Ut clericis S. Trinitatis liceat habere coemeterium. 816
- CMXXIII. โ Ad canonicos ecclesiae Laudunensis. โ Quod ex sola quae in ipsorum ecclesia erant emendanda, eorum decano commiserit corrigenda. 817
- CMXXIV. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii et B. archidiaconum Remensem. โ Ut debita clerico pecunia restituatur. 817
- CMXXV. โ Ad Henricum Remensem archiep โ In gratiam B. canonici regularis, cui ad vitam concessa fuerunt duo altaria de Troisli. 818
- CMXXVI. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii, et Fulconem decanum Remensem. โ Ut causam audiant, quae est inter abbatem Omnium Sanctorum, et canonicos S. Trinitatis. 819
- CMXXVII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut G. sacerdoti ecclesia S. Mauritii restituatur. 819
- CMXXVIII. โ Ad Bartholomaeum Belvacens. episc. et Petrum abbatem S. Remigii. โ Ut monasterium de Flaviaco reforment. 820
- CMXXIX. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii et Fulconem decanum Remensem. โ Causam judicandam committit 821
- CDXXX. โ Ad eosdem. โ Causam judicandam committit. 821
- CMXXXI. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Causam Hilardi presbyteri, quem a censuris episcopi Ambianensis absolverat, committit examinandam. 822
- CMXXXII. โ Ad eumdem. โ Ut Wibando clerico sua restituatur ecclesia. 822
- CMXXXIII. โ Ad canonicos Praemonstratenses. โ Improbat electionem quam fecerant contra formam ordinis, et ut alium eligant abbatem jubet. 823
- CMXXXIV. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii. โ Ut praebendam Uberto cuidam tribuat. 824
- CMXXXV. โ Ad Silvanectensem episcopum et abbatem S. Medardi. โ Ut damna monasterio S. Remigii data reparentur. 824
- CMXXXVI. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Adversus moniales Malbodienses in suam abbatissam rebelles. 825
- CMXXXVII. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii, et Fulconem decanum Remensem. โ Ut cognoscant de causa Willelmi cujusdam, qui se usuris oppressum querebatur. 826
- CMXXXVIII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Arguit eum quod suos vexet. 826
- CMXXXIX. โ Ad eumdem. โ Pro Jordane Laudunensi cive. 827
- CMXL. โ Ad abbates S. Remigii, et S. Nicasii. โ Causam judicandam committit. 827
- CMXLI. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut Robertum clericum, qui homicidio nolens interfuerat, poenitens ad sacros ordines promovere possit. 828
- CMXLII. โ Ad eumdem. โ Causam inter Odierium civem Laudunensem et Mauricium clericum committit terminandam. 828
- CMXLIII. โ Ad Clarevallensem et S. Remigii abbates. โ Ut Dervense monasterium reforment. 829
- CMXLIV. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut Viviano presbytero suam ecclesiam restitui faciat. 830
- CMXLV. โ Ad eumdem. โ Pro infirmis de Sparnaco. 830
- [Col. 1497] CMXLVI. โ Ad eumdem. โ Ut Lamberto presbytero, si nihil canonicum obstet, ecclesiam suam faciat restitui. 830
- CMXLVII. โ Ad praepositum et decanum Remensem. โ Ut decimae restituantur clerico, cui eas pater suus, olim emptas, eleemosynae nomine dederat 831
- CMXLVIII. โ Ad Henricum Remorum archiep. โ Commendat illi canonicos Turonenses Sancti Mauritii. 831
- CMXLIX. โ Ad eumdem. โ Monet ut Septem-Salices restituat fratribus Sancti Basoli, atque ab eorum vexatione cesset. 832
- CML. โ Ad eumdem. โ Commendat B. et R. clericos quos a sententia excommunicationis absolverat. 833
- CMLI. โ Ad eumdem. โ Facultatem absolvendi ab excommunicatione Arnulfum de Landast ei concedit. 834
- CMLII. โ Ad Guillelmum Antissiodorensem et Matthaeum Trecensem episcopos. โ Terminandam eis committit controversiam de Seguini electione in abbatem S. Potentiani Castri-Censorii, cui electioni se opponebat Stephanus Eduensis episcopus. 834
- CMLIII. โ Stephano episcopo Eduensi praecipit ยซquatenus canonicis S. Potentiani de Castro-Censorii auctoritatem suam nequaquam opponat, quominus electionem canonice factam ratam habeat.ยป 836
- CMLIV. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro abbatissa S. Petri Remensis. 836
- CMLV. โ Ad eumdem. โ Pro ecclesia S. Joannis de Vineis de Cervenniaco. 837
- CMLVI. โ Ad eumdem. โ De exactionibus quas abbas Compendiensis exigebat a quibusdam villis, et de bonis abbatis ab eo distractis. 837
- CMLVII. โ Ad eumdem. โ De damnis illatis G. canonico Catalaunensi a Wermundo milite. 838
- CMLVIII. โ Pro Seberto Remensi cive super quadam domo. 839
- CMLIX. โ Ad eumdem. โ Pro Joanne Multone. 839
- CMLX. โ Ad Henricum Remorum archiep. โ Ut cuique idoneo liceat scholas regere. 840
- CMLXI. โ Ad eumdem. โ Ut T. clericum a gravaminibus episcopi Catalaunensis protegat, et A. de Possessa excommunicationi subjiciat. 840
- CMLXII. โ Ad eumdem. โ Ut Drogoni canonico permittat habitare cum electo Cameracensi. 841
- CMLXIII โ Ad eumdem. โ Committit ei causam inter Odonem de S. Dionysio et Paganum Anglicum atque uxorem terminandam. 842
- CMLXIV. โ Ad eumdem. โ Commendat canonicos Compendienses. 842
- CMLXV. Ad eumdem. โ Persuadeat regi ut filium suum coronari faciat. 843
- CMLVI. โ Ad eumdem. โ De satisfactione facienda canonico S. Joannis de Burgo Laudunensi pro illatis injuriis. 844
- CMLXVII. โ Ad . . . . . โ Causam judicandam committit. 844
- CMLXVIII โ Ad Petrum abbatem S. Remigii. โ Ut prohibeat ne orphanus super haereditate sua turbetur: et causae sit judex. 845
- CMLXIX. โ Ad abbatem et capitulum S. Remigii. โ Ut M. clerici de aliquo beneficio ecclesiastico provideant. 845
- CMLXX. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ Ut presbyterum in ecclesiam, a qua ejectus fuerat restituat; et eos qui ignominiose ipsum ejecerant excommunicatos denuntiet. 846
- CMLXXI. โ Ad Petrum abbatem S. Remigii, et Fulconem decanum Remensem. โ Litem judicandum committit. 847
- CMLXXII. โ Ad fratres Corbeienses. 847
- CMLXXIII. โ Ad Guillelmum Stranensem episcopum. โ Ejus ecclesiam in sua protectione recipit, possessiones confirmat. 848
- CMLXXIV. โ Ad Colonem Linconiensem episcopum. โ Approbat ejus electionem in locum alterius, qui sponte abdicans, monasterium petierat. 849
- CMLXXV. โ Ad Upsalensem archiepisc. et suffraganeos. โ De matribus quae prolis suae procurant interitum; de incestis, et alia foeda libidine; de iis qui cum sicca faece vini et micis panis vino intinctis, missam faciunt; de matrimoniis sine sacerdotali benedictione factis. 850
- CMLXXVI. โ Ad Upsalensem archiepiscopum et suffraganeos ejus, et Guthermum ducem. โ Ut Finnos, qui se Christianos fore fraudulenter promittebant, deinceps non juvent adversus hostes. 852
- CMLXXVII. โ Ad Trundensem archiep., et ad A. Stavengarensem episcop. โ Ut Nicolaum monachum Fulconi Estonum apostolo socium mittant. 852
- [Col. 1498] CMLXXVIII. โ Ad episc. Ambianensem, et abbatem S. Remigii. โ Ut cognoscant de causa presbyteri cui Tornacensis episcopus ecclesiam suam ademerat. 853
- CMLXXIX. โ Ad Upsalensem archiep. et suffraganeos. โ Ut Simoniam et multa in ecclesiasticam disciplinam peccata emendari curent. 854
- CMLXXX. โ Ad reges et principes boreales. โ Ut adversus Estones, Christiani nominis inimicos, fortiter pugnent. 860
- CMLXXXI. โ Bulla pro coenobio Corbeiensi. 861
- CMLXXXII. โ Ad Ambianensem episcopum et abbatem S. Remigii. โ Ut cognoscant de causa Tornacensis episcopi, exactionum accusati. 862
- CMLXXXIII. โ Ad universos Dei fideles per Daciam constitutos. โ Ut Fulconis Estonem episcopi inopiam opibus suis sublevent. 862
- CMLXXXIV. โ Ad clericos et laicos Lingacopensis episcopatus. โ Ut episcopo suo pareant. 863
- CMLXXXV. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro Hodeardividua et filiis ejus adversus tres abbates. 864
- CMLXXXVI. โ Ad eumdem. โ Similis argumenti. 864
- CMLXXXVII. โ Ad eumdem. โ Similis argumenti. 865
- CMLXXXVIII. โ Marsicano, Pennensi, Valvensi episcopis et clericis Teatinis ac Furconiensibus mandat, ut excommunicationem, quam Leonas abbas Piscariensis in Berardum Gentilem ejusque fratres et in Rogerium filium Riccardi ejusque fratres edixerit, observent, utque schismaticos monasterii Farfensis clericos, qui in terra Sansonesca contra Leonatis interdictum sacra procuraverint, excommunicatos declarent. 865
- CMLXXXIX. โ Leonati, abbati Piscariensi, significat se Berardum Gentilem ejusque fratres et Rogerium filium Ricardi ejusque fratres cohortatum esse, ut damna ei illata intra dies 15 sarcirent; quod nisi fecerint, eos excommunicet. 866
- CMXC. โ Ad Nonantulanos. โ De eorum aere alieno levando et disciplina in monasterio emendanda. 867
- CMXCI. โ Ubaldo episcopo Ostiensi, et archipresbytero et canonicis Velitrensibus concedit ut testamenta ยซquae parochiani eorum coram presbytero suo et tribus vel duobus aliis idoneis personis in extrema voluntate fecerunt, firma permaneant.ยป 867
- CMXCII. โ Ecclesiae Caesaraugustanae protectionem suscipit, bonaque ac privilegia confirmat. 867
- CMXCIII. โ Ad Hildephonsum regem Aragoniae. โ Gratias illi agit quod Robertum e regno expulerit; hortatur, ut totam ejus progeniem excludat ab eodem regno, eorumque bona fisco addicat. 870
- CMXCIV. โ Privilegium pro ecclesia Tarentasiensi. 870
- CMXCV. โ Ad [Rotrodum] archiepiscopum Rothomagensem et [Theobaldum] episcopum Ambianensem. โ Ut Gilberto Londoniensi episcopo, si cum sexta manu juraverit quod nec scripto, nec verbo vel facto regem scienter ad necem S. Thomae provocaverit, officii plenitudinem restituant. 872
- CMXCVI. โ Ad Galdinum Mediolanensem archiepiscopum. โ De eligendo primicerio. 874
- CMXCVII. โ Ad canonicos S. Victoris. โ Cessionem Ervisii abbatis et Guarini promotionem confirmat. 876
- CMXCVIII. โ Ad Guarinum abbatem S. Victoris. โ Gratulatur de sua electione, hortaturque ut pastoris vices diligenter obeat. 877
- CMXCIX. โ Monasterium S. Mariae de Monte-Laeto sub protectione sedis apostolicae recipit, ejusque privilegia ac jura confirmat. 878
- M. โ Monasterii S. Mariae Tremitensis omnia jura ac bona confirmat. 880
- MI. โ Compositionem factam inter Dominicum abbatem Cassin. et Joannem episc. Fundanum confirmat. 882
- MII. โ Ad Henricum II Anglorum regem. โ Monet ut gentem Hibernorum plurimis spurcitiis atque abominationibus contaminatam, ad cultum Christianae fidei per potentiam suam revocet et conservet. 883
- MIII. โ Ad reges et principes Hiberniae. โ Monet eos quatenus fidelitatem quam Henrico II regi Angliae sub juramenti religione fecerunt, ei cum debita subjectione firmam et inconcussam servare curent. 884
- MIV. โ Ad Christianum Lesmorensem episcopum, apostolicae sedis legatum, et ad archiepiscopos Hiberniae โ De assistendo Anglorum rege catholico et principe Christianissimo. 885
- MV. โ Ecclesiae Paduanae protectionem suscipit, bonaque ac possessiones confirmat. 886
- MVI. โ Ad Hugonem III Burgundiae ducem. โ Donatum sibi et Ecclesiae Romanae fundum apud Divionem, ad aedificandam ecclesiam quae soli Romano pontifici debeat respondere, acceptat. 888
- [Col. 1499] MVII. โ Monastericum de Cona tuendum suscipit, ejusque bona ac possessiones enumerat et confirmat. 889
- MVIII. โ Privilegium pro parthenone S. Mariae Sinningthwaitensi. 890
- MIX. โ Conventui S. Augustini Cantuariensi ยซecclesias de Menstre et Fauresham ad reparationem ecclesiae igne consumptae confirmat;ยป conceditque ยซut liceat iis in parochialibus ecclesiis clericos eligere ac dioecesano episcopo praesentare.ยป 891
- MX. โ Theobaldo et clericis ecclesiae S. Anast. [ al. S. Luciae] Veronensis, significat sententiam ab Ildebrando basilicae XII Apostolorum et a Raimundo episcopo Brixiensi, ยซsecundum Veronensis civitatis consuetudinem,ยป contra eum prolatam, a sese irritam factam esse. 891
- MXI. โ Ad Henricum Remensem archiep โ Ut Agatha restituatur R. de Adversa, marito suo. 891
- MXII. โ Ad eumdem. โ Pro abbate Maricolensi adversus C. militem de Taisneria. 892
- MXIII. โ Ad eumdem. โ Pro eodem, adversus Lambertum de Nigella et Oilardum de Landrecies. 893
- MXIV. โ Ad [Bartholomaeum] archiepiscopum Exoniensem. โ Quibus poenitentiis afficiendi sint illi qui animo occidendi Thomam, quondam archiepiscopum Cantuariensem, aut feriendi, citra vel circa manuum injectionem se fateantur venisse; illi qui asserant animum regis inflammasse ad odium, unde forte fuerit homicidium subsecutum; ii qui se dicant illius sancti viri et suorum post mortem ejus occupasse spolia, illi qui sola excommunicatorum participatione se reos esse cognoscant; clerici quos constet armatos interfuisse tanto facinori; illi clerici qui consilium illud dederint ut vir sanctus caperetur. 894
- MXV. โ Ad eumdem. โ Adversus decanum S. Quintini et sibi subditos, qui pro benedictione nuptiarum pecunias exigebant. 896
- MXVI โ Ad eumdem adversus G. decanum de Unacort, de Simonia insimulatum. 897
- MXVII. โ Ad eumdem. โ Pro monasterio S. Salvatoris Virtuensis. 897
- MXVIII. โ Pro monasterio S. Salvatoris et S. Rotrudis Andrensi. 898
- MXIX. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Adversus abbatem Aquicinctensem, qui presbyterum ecclesia spoliaverat. 899
- MXX. โ Ad eumdem โ De causa inter canonicos S. Martini et B. Mariae Laudunensis. 899
- MXXI. โ Alberto et Theodwino, apostolicae sedis legatis, de Thoma quondam archiep. Cantuar. in capite Jejunii sanctorum ordinibus ascripto significat. 900
- MXXII. โ Ad eosdem. โ De reconciliatione Cantuariensis ecclesiae. 900
- MXXIII. โ Ad capitulum Cantuariense. โ De canonizatione beati Thomae archipraesulis. 900
- MXXIV. โ Ad clerum et populum Angliae. โ Ejusdem argumenti. 901
- MXXV. โ Ad archiepiscopos, episcopos, et alios ecclesiarum praelatos per Angliam constitutos. โ Ejusdem argumenti. 902
- MXXVI. โ Ecclesiam S. Stephani Divionensis tuendam suscipit, ejusque possessiones ac jura confirmat. 902
- MXXVII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro abbate S. Medardi adversus Elisabeth viduam de usura notatam. 904
- MXXVIII. โ Ad eumdem. โ De censu annuo cerae, quem a presbyteris decanatus Virtuensis exigebat. 904
- MXXIX. โ Ad eumdem. โ Ut P. presbyterum nisi emendaverit, ab excommunicatione non absolvat 905
- MXXX. โ Privilegium pro monasterio S. Sabini Placentino. 905
- MXXXI. โ Ecclesiam S. Eustorgii Mediolanensis tuendam suscipit, bonaque ejus confirmat. 907
- MXXXII. โ Bulla pro canonicis Lausannensis ecclesiae. 908
- MXXXIII. โ Willelmo archiepiscopo Senonensi et ejus suffraganeis significat, Thomam quodam archiepiscopum Cantuariensem, ยซin Capite Jejunii,ยป in numerum sanctorum relatum esse. Diem quo interfectus sit singulis annis celebrari jubet. 909
- MXXXIV. โ Ad Walterum Aversanum episcopum. โ Ut S. Thomae solemnitatem annuatim cum magna veneratione celebret. 910
- MXXXV. โ Monasterii de Bello loco protectionem suscipit, ejusque bona ac privilegia confirmat. 911
- MXXXVI. โ Monachis S. Petri Mutinensis omnia illorum jura confirmat. 912
- [Col. 1500] MXXXVII. โ Ecclesiae S. Donatiani Bregensis bona privilegiaque confirmat. 913
- MXXXVIII. โ Willelmo archiepiscopo Senonensi, sedis apostolicae legato, Turonensi et Burdigalensi archiepiscopis, ac Arten. (Guarino?) electo Bituricensi mandat ยซut adigant sub poena excommunicationis parochianos suos ad exsolvenda jura et decimas ecclesiae B. Martini.ยป 914
- MXXXIX. โ Privilegium pro ecclesia S. Martini Turonensis. 915
- MXL. โ Privilegium pro ecclesia Carnotensi. 915
- MXLI. โ Privilegium pro ecclesia B. Thomae Teatina. 917
- MXLII. โ Oddoni magistro militiae Templi Hierosolymitani, et ejus successoribus ac fratribus varia privilegia concedit. 919
- MXLIII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro abbate Maricolensi adversus Willelmum, castellanum de S. Audomaro. 923
- MXLIV. โ Ecclesiae de Castello protectionem suscipit ejusque bona ac possessiones confirmat. 924
- MXLV. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro magistro Radulfo 925
- MXLVI. โ Abbatiae S. Joannis canonicorum regularium ordinis S. Augustini Valentianensis possessiones et privilegia confirmat. 926
- MXLVII. โ Ad Henricum Remensem archiep. et suffraganeos ejus. โ De necessitatibus Ecclesiae Orientalis, et ut paci intendant inter Ludovicum Franciae et Henricum Angliae reges. 927
- MXLVIII. โ Willelmo episcopo Norvicensi respondet ยซvicarios si personatum sibi falso assumentes contra personas se erexerint, in eodem episcopatu ad officii sui exsecutionem non esse admittendos.ยป 928
- MXLIX. โ Ad Willelmum Norwicensem episcopum. โ De frustratoriis appellationibus, etc. 929
- ML. โ Ad Rogerum Wigorniensem episcopum. โ De iis qui se ecclesiasticae professionis esse fingentes, matrimonia contrahunt; de sacerdotibus fornicariis. 930
- MLI. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Respondet petenti utrum homicidium ab episcopo Leodiensi schismatico recipere possit. 931
- MLII. โ Ad eumdem. โ Adversus Guidonem episcopum Catalaunensem, qui non deferebat appellationibus ab eo ad archiepiscopum Remensem factis. 931
- MLIII. โ Ad eumdem. โ Ne abbati Dervensi, donec imperata fecerit, communionem reddat. 932
- MLIV. โ Ad eumdem. โ Pro Cussiacensi monasterio, adversus canonicos S. Petri Laudunensis. 932
- MLV. โ Ad eumdem. โ De ecclesia de Arsi Henrico subdiacono adjudicanda. 933
- MLVI. โ Ad eumdem. โ Ut infirmis de Osdayn oratorium et coemeterium concedat 934
- MLVII โ Monasterii S. Remigii Remensis jura de villae S. Remigii ecclesia S. Martini confirmat. 934
- MLVIII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut causam abbatis et fratrum de Humbleriis jam terminatam faciat observari. 935
- MLIX. โ Ad eumdem. โ De praebenda in ecclesia S. Petri Duacensis danda Walchero clerico. 935
- MLX. โ Ad eumdem. Ut leprosi de Sparnaco sint immunes a decimis novalium, etc. 936
- MLXI. โ Commendat ei Milonem nuntium apostolicum. 937
- MLXII. โ Ad eumdem. โ Ut An. de Loesi, qui R. subdiaconum in vinculis conjecerat, excommunicet. 937
- MLXIII. โ Ad eumdem. โ Ut A. presbytero parochia de Nisi restituatur. 938
- MLXIV. โ Ad eumdem. โ Pro Evrardo presbytero. 938
- MLXV. โ Ad eumdem. โ Scribit se nullum Philippo Flandriae comiti privilegium dedisse contra jura ecclesiae Remensis. 938
- MLXVI. โ Ad eumdem. โ Causam inter Humolariensem abbatem et F. de Nigella committit examinandam. 939
- MLXVII. โ Ad eumdem. โ Pro mercatoribus quibusdam Flandriae adversus abbatem Dervensem. 939
- MLXVIII โ Ad eumdem โ Adversus canonicos Compendienses qui monachis molesti erant. 940
- MLXIX. โ Ad eumdem. โ Gratias illi agit quod sua protectione foveat fratres Compendienses, quos illi commendat. 940
- MLXX. โ Ad eumdem. โ Ut compositionem factam inter Compendienses et Tenoliensens fratres illibatam [Col. 1501] observari curet. 941
- MLXXI. โ Ad eumdem. โ De causa inter canonicos S. Laurentii Belvacensis et episcopum Belvacensem. 941
- MLXXII. โ Ad eumdem. โ Causam H. mulieris de Suune committit terminandam. 942
- MLXXIII. โ Ad eumdem. โ Pro monachis Silvae Majoris adversus Wiscardum et Radulfum de Codiciaco. 942
- MLXXIV. โ Rotrodum, archiepiscopum Rothomagensem, ยซde variis bellorum eventibus, de scandalo regum et terrae dolentem,ยป animo forti esse jubet. Mandat, ut ยซad reformationem pacis inter reges diligenter intendat, et excessus episcoporum, decanorum, archidiaconorum, tam clericorum quam laicorum solita pontificali severitate corrigat.ยป Alia praecepta addit. Interdicit, ne ยซpallium suum alii metropolitano commodet, si contingat ipsum sine pallio ad ecclesiam Rothomagensem in aliqua praecipua solemnitate venire: cum pallium, inquit, tuam personam non transeat, sed quisquam cum eo debeat sepeliri.ยป 943
- MLXXV. โ Ad Henricum archiep. et omnes episcopos et abbates per archiepiscopatum Remensem constitutos. โ Commendat illis fratres S. Remigii Remensis. 946
- MLXXVI. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro Alagrino cive Anagniensi. 946
- MLXXVII. โ Ad eumdem. โ Ut Rainoldo terram suam reddi faciat. 947
- MLXXVIII. โ Ad eumdem. โ Contra canonicos Compendienses, qui capellanum in ecclesia S. Clementis invito abbate instituerant. 947
- MLXXIX. โ Ad eumdem. โ Ut ecclesiam S. Medardi de Barleus W. presbytero curet tradi. 948
- MLXXX. Ad eumdem. โ Pro G. paupere clerico adversus R. de Thori canonicum Belvacensem. 948
- MLXXXI. โ Ad eumdem. โ Pro leprosis de Turribus super Matronam adversus ejusdem loci monachos et presbyterum Evirvinum. 949
- MLXXXII. โ Fratribus Carthusiensibus significat se monasterium Gyriense, ab Henrico episcopo Gurcensi conditum, tuendum suscepisse. 949
- MLXXXIII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut fratribus Hospitalis Hierosolymitani illata damna resarciri curet. 950
- MLXXXIV. โ Ad eumdem. โ Ut G. diacono aliquod beneficium largiatur. 950
- MLXXXV. โ Ad eumdem. โ Ut J. presbytero ecclesiam Villae-Senioris restituat. 951
- MLXXXVI. โ Ad Villelmum archiepiscopum Tarraconensem et suffraganeos ejus. โ Ut moneant regem Aragonum, ne Robertum qui in necem Hugonis archiep. Tarracon. conspiraverat, in regno suo habitare permittat. 952
- MLXXXVII. โ Ad Ildephonsum regem Aragoniae. โ De eadem re. 952
- MLXXXVIII. โ Ad Fulconem decanum et canonicos ecclesiae Remensis. โ Hortatur eos ad resumendam quam dimiserant vitam communem. 953
- MLXXXIX. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut canonicos suos ad vitam communem revocet ac solitas faciant eleemosynas. 954
- MXC. โ Ad eumdem. โ Pro monasterio S. Medardi adversus canonicos S. Gervasii. 955
- MXCI. โ Ad eumdem. โ Adversus comitem Regitestensem, qui fratres de Junjeriaco infestabat. 936
- MXCII. โ Ad eumdem. โ Ut obligatam pignori terram Phy. de Petrafonte reddi faciat. 956
- MXCIII. โ Ad eumdem. โ Ut Ernaldum, qui violentas in B. canonicum Laudunensem manus intulerat, excommunicatum denuntiet. 957
- MXCIV. โ Ad eumdem. โ Pro Joanne clerico et Radulfo ejus fratre adversus Lambertum fratrem ipsius. 957
- MXCV. โ Ad eumdem. โ Pro Joanne clerico et Rad. ejus fratre quos injuste excommunicaverat episcopus Catalaunensis. 958
- MXCVI. โ Ad eumdem. โ De contentione inter Lessienses et Malbodienses super villae Anor ecclesia. 958
- MXCVII. โ Ad eumdem. โ Pro G. canonico Laudunensi. 959
- MXCVIII. โ Ad eumdem. โ Pro fratribus S. Nicasii adversus monachos Elantii. 960
- MXCIX. โ Ad eumdem. โ De causa inter vicedominum de Pinconio et abbatem Aquicinctensem. 960
- MC. โ Ad eumdem. โ Ut infirmis de Mellento curet benedici coemeterium. 961
- MCI. โ Domum infirmorum fratrum juxta Remensem civitatem commorantium tuendam suscipit, et ยซnundinas quas Henricus archiepiscopus juxta eam domum annuatim [Col. 1502] celebrari concessit,ยป confirmat. 961
- MCII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut studeat componere pacem inter Ludovicum Francorum et Henricum Anglorum reges. 962
- MCIII. โ Ad eumdem. โ Quamdam causam ei commitit terminandam. 963
- MCIV. โ Ad eumdem. โ Ut totis viribus studeat impedire matrimonium inter filium regis Franciae et filiam Frederici imperatoris. 964
- MCV. โ Ad eumdem. โ Ut G. episcopus Catalaunensis Horricum admittat ad ecclesiam S. Juliani de Helissia. 964
- MCVI. โ Ad eumdem. โ Pro H. thesaurario Antissiodorensi. 965
- MCVII. โ Ad presbyteros et clericos per Angliam et cismarinam terram regis Anglorum constitutos. โ Ut rex Anglorum filiis suis ipsorum uxores restituat. 965
- MCVIII. โ Ad Gerardum abbatem et universum conventum Clarevallensem. โ Bernardum abbatem in numerum sanctorum relatum nuntiat. 966
- MCIX. โ Ad universos ordinis Cisterciensis abbates. โ Ejusdem argumenti. 967
- MCX. โ Ad archiepiscopos, abbates aliosque Ecclesiae praelatos in regem Francorum constitutos. โ Similis argumenti. 967
- MCXI. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Ejusdem argumenti. 967
- MCXII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro Cluniacensi monasterio. 967
- MCXIII โ Ad eumdem. โ Ut scholae Regitestenses monachis S. Remigii conserventur. 967
- MCXIV. โ Ad eumdem. โ Pro abbate S. Remigii adversus homines sibi sudditos. 968
- MCXV. โ Ad eumdem. โ Adversus plures qui monasterium S. Remigii vexabant. 968
- MCXVI. โ Ecclesiam S. Mariae Montisdesiderii, ordinis Cluniacensis, tuendam suscipit, ejusque bona omnia ac jura confirmat. 969
- MCXVII. โ Monasterii S. Mariae Lischensis bona omnia confirmat. 971
- MCXVIII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut C. comitissae Tolosanae, si eam honorifice recipiat comes, persuadeat ut ad virum quem reliquerat, redeat. 972
- MCXIX. โ Ad eumdem. โ Declarat F. ejus parochianum illi nunquam detraxisse in curia. 973
- MCXX. โ Bulla de ecclesia S. Petri Antissiodorensi recens abbatiae nomine insignita. 973
- MCXXI. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut satisfiat monasterio Gorziensi de illatis injuriis a G. de Aspero-Monte. 974
- MCXXII. โ Privilegium pro ecclesia Capuana. 974
- MCXXIII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Commendat ei fratres Maurimontensis monasterii. 976
- MCXXIV. โ Ad eumdem. โ Pro abbate Maurimontensi adversus vexationes plurium nobilium. 977
- MCXXV. โ Ad eumdem. โ Adversus plures qui S. Remigii monasterium vexabant. 977
- MXXVI. โ Ad eumdem. โ Hortatur ad mansuetudinem erga A. civem Laudunensem. 978
- MCXXVII. โ Ad eumdem. โ De presbytero concedendo leprosis de Sparnaco. 978
- MCXXVIII โ Ad Henricum Remens. archiep., et [Desiderium Morinensem episcopum. โ Ne exigantur decimae a Cisterciensibus de terris quas propriis laboribus colunt.
- MCXXIX. โ Ad eumdem. โ Pro fratribus S. Martini Laudunensi. 980
- MCXXX. โ Ad Guigonem comitem Forensem. โ Transactionem et jurium permutationem inter ipsum et Ecclesiam Lugdunensem factam recitat, et auctoritate sua confirmat. 980
- MCXXXI. โ Monasterii S. Mariae Novigentini protectionem suscipit bonaque enumerat ac confirmat. 985
- MCXXXII. โ Ad Lupum regem Valentiae. 985
- MCXXXIII. โ Ad Ricardum Cantuariensem archiepiscopum. โ Illi et ejus successoribus primatum Angliae asserit. 985
- MCXXXIV. โ Joanni electo Cicestriensi significat se Ricardo archiepiscopo Cantuariensi, apostolicae sedis legato, mandasse ยซut pro eo quod canonici filius dicatur, in promotione ejus procedere non postponat.ยป 986
- MCXXXV. โ Ad omnes fideles per Franciam constitutos. โ Petrum S. Chrysogoni cardinalem commendat. 986
- MCXXXVI. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Ut hortetur regem ut arbitrum pacis se constituat Ecclesiam inter et imperium studeatque etiam reges Galliae et Angliae inducere ad concordiam. 987
- [Col. 1503] MCXXXVII โ Ad suffraganeos ecclesiae Cantuariensis. โ De appellationibus. 987
- MCXXXVIII. โ Monasterii S. Andreae protectionem suscipit, bonaque ac privilegia confirmat. 988
- MCXXXIX. โ Ecclesiam S. Mariae Luffeldensem tuendam suscipit bonaque ac privilegia confirmat. 989
- MCXL. โ Ecclesiae de Stokes protectionem suscipit bonaque ac privilegia confirmat. 990
- MCXLI. โ Privilegium pro abbatia S. Martini de Chora. 992
- MCXLII. โ Privilegium pro ecclesia S. Martini Turonensi. 994
- MCXLIII. โ Chunrado, archiepiscopo Moguntino, apostolicae sedis legato, scribit, episcopum Gurcensem una cum Richero, quem Ratisbonae episcopum Brixinensem illicite consecrasset, archiepiscopatum Salzburgensem, Adalberto abrogatum, ad (Henricum) praepositum Berchtesgadensem detulisse. Quod facinus irritum denuntiet. Mandat ut utrumque episcopum et praepositum, clerum populumque Salzburgensem ad Adalberti obedientiam revocet. 994
- MCXLIV. โ Ad Sibotonem praepositum et chorum Salzburgensis ecclesiae. โ Ut ad Adalberti obedientiam revertantur. 996
- MCXLV. โ Ad Adalbertum Salzburgensem archiepiscopum. โ Illum de superioribus epistolis certiorem facit. 997
- MCXLVI. โ Ad decanum et capitulum Parisiense. โ Confirmat ecclesiae Parisiensis possessiones. Item de praebenda S. Genovefae in ecclesia Parisiensi 998
- MCXLVII. โ Ad Petrum cardinalem S. Chrysogoni, apostolicae sedis legatum. โ De mercede pro scholarum regimine. 998
- MCXLVIII. โ Ad decanum et capitulum Parisiense. โ De stipendio canonicorum. 999
- MCXLIX. โ Canonicorum Pistoriensium disciplinam regularem, possessiones, privilegia confirmat. 999
- MCL. โ Monasterii S. Mariae de Monte-Regali protectionem suscipit, possessionesque ac privilegia omnia confirmat. 1000
- MCLI. โ Marsilio abbati et fratribus Carae Insulae qui ยซa duobus locis minus congruis ad locum amplissimum qui Om vocatur monasterium transtulerant,ยป eadem duo loca asserit. 1004
- MCLII. โ Ad abbates et fratres Cisterc. in Anglia constitutos. โ Interdicit ne jura patronatus in ecclesiis aut ecclesias requirant. 1004
- MCLIII. โ Pro priorissa de Broburg super decem libris. 1005
- MCLIV. โ Ad Belvacensem episcopum. โ Pro A. decano Castri Radulfi. 1005
- MCLV. โ Ad G. Catalaunensem episc. โ Pro Milone clerico, ut ei benefaciat. 1005
- MCLVI. โ Ad Henricum Remensem archiepiscopum. โ De absolutione cujusdam civis Ma. Catalaunensis. 1006
- MCLVII. โ Ad eumdem. โ Ut compellat S. Ursmari et Antonienses canonicos dimittere omnes fornicarias. Eos vero qui infra ordinem subdiaconatus sunt et habent conjuges, adhaerere conjugibus. Illos autem qui in eo sunt et supra adhaerere ecclesiis et dimittere uxores. 1006
- MCLVIII. โ Ad eumdem. โ Pro Matthaeo cive Catalaunensi. 1007
- MCLIX. โ Ad eumdem. โ Ut audiat causam inter M. et A., et terminet, si consuetudo terrae habet. Sin autem remittat ad saecularem judicem. 1008
- MCLX. โ Ad eumdem. โ Pro abbate et fratribus de Sarnais. 1008
- MCLXI. โ Ad eumdem. โ Ut apud Valencenas facultas detur hospitali pauperum construendi ecclesiam, et ne viri ecclesiastici a saecularibus judicentur. 1008
- MCLXII. โ Ad eumdem et abbatem Joiacensem. โ Pro J. paupere et presbytero qui olim novitius exstiterat in Joiacensem coenobio. 1009
- MCLXIII. โ Ad . . . . . . โ Pro F. clerico, ut ei praebenda reddatur. 1010
- MCLXIV. โ Ad Corbeiensem abbatem. De jure archiepiscopi Remensis in burgo Corbeiensi, monasterio adjacenti. 1010
- MCLXV. โ Ad episcopum Catalaunensem โ Ne exigant presbyteri sui pecuniam pro baptismo parvulorum, nec pro sepultura mortuorum. 1011
- MCLXVI โ Ad Theobaldum Ambianensem episcopum. โ Pro Joanne Aculeo, contra novercam suam, ut audiat et terminet causam inter eos. 1011
- MCLXVII. โ Ad Henricum Remensem archiep. โ Pro [Col. 1504] Theobaldo, adversus Guidonem de Appia. 1012
- MCLXVIII. โ Parthenoni S. Mariae Panormitano asserit decimas quasdam a Tustino episcopo Mazarensi collatas. 1013
- MCLXIX. โ Monasterium Vallis Christianae tuendum suscipit, ejusque possessiones ac jura confirmat. 1013
- MCLXX. โ Ad Petrum cardinalem S. Chrysogoni, apostolicae sedis legatum. โ Ut qui electum Cameracensem episcopum occiderunt, publice excommunicati denuntientur. 1014
- MCLXXI. โ Monasterii S. Stephani Balneolensis privilegia et jura confirmat. 1015
- MCLXXII. โ Ad Conradum Moguntinum archiepisc. โ Pro conventu Lunelacensi. 1016
- MCLXXIII. โ Ad R[ichardum] Cantuariensem archiepiscopum. โ Mandat Hospitalarios et Templarios sub excommunicationis poena moneat ut si quos in excommunicatione defunctos in coemeteriis ecclesiarum sepelierint, eos ejiciant. 1017
- MCLXXIV. โ Ad W. electum Lucanum. โ Ut reddatur canonicis Lucanis ecclesia quaedam ab eo usurpata. 1017
- MCLXXV. โ R. praeposito et universis monachis S. Georgii praecipit ut ecclesiam S. Matthaei de Fossa Natali intra dies quadraginta dimittant. De superiore ad electum Lucensem epistola significat. 1018
- MCLXXVI. โ Abbatiae Majellanae protectionem suscipit, ejusque possessiones et privilegia confirmat. 1019
- MCLXXVII. โ Ad Pennensem et Valvensem episcopos. โ Ut clericos de Castellione excommunicatos denuntient. 1021
- MCLXXVIII. โ Ad Lugdunensem et Bituricensem archiepiscopos. โ Ut Petrum S. Chrysogoni cardinalem, legatum agnoscant. 1022
- MCLXXIX. โ Ottonis praepositi Raitenbuchensis protectionem suscipit. Mandat ut clericos in Teutonico regno schismati renuntiantes ad Ecclesiae unitatem recipiat. 1022
- MCLXXX. โ Episcopatum Civitatensem a Fernando Hispaniarum rege constitutum confirmat. Petro episcopo consecrationem sine sedis apostolicae auctoritate ab archiepiscopo Compostellano acceptam ignoscit. 1023
- MCLXXXI. โ Ad Viennensem archiepiscopum et Claromontensem episcopum. โ Ut sub excommunicationis poena compellant Guigonem comitem Forensem ad observandam transactionem a papa confirmatam inter ipsum et Lugdunensem ecclesiam. 1023
- MCLXXXII. โ Archiepiscopis et episcopis mandat ut ยซomnes qui vota vel alteros reditus Ecclesiae Compostellanae dare teneantur, compellant ut vota et reditus persolvant.ยป 1024
- MCLXXXIII. โ Ad magistrum militiae S. Jacobi in Hispania, ejusque fratres. โ Approbat illorum institutum. 1024
- MCLXXXIV. โ Monasterii Warivillae protectionem suscipit bonaque confirmat. 1030
- MCLXXXV. โ Domui eleemosynariae S. Gervasii Parisiensis asserit donum juxta atrium S. Gervasii sitam, et denariorum IV censum annuum. 1031
- MCLXXXVI. โ Ad Petrum cardinalem S. Chrysogoni, apostolicae sedis legatum. โ Ut abbas Quintiacensis decimas restituat priori de Lanariaco, quas ipsi ademit. 1032
- MCLXXXVII. โ Canonicis ecclesiae B. Mariae Brixensis privilegia concessa confirmat. 1032
- MCLXXXVIII. โ Ad Petrum cardinalem S. Chrysogoni, apostolicae sedis legatum. โ Ne Meldensem ecclesiam detinere pergat. 1033
- MCLXXXIX. โ Ad Onufrium abbatem S. Salvatoris Messanensis, ordinis S. Basilii. โ Ejus institutum approbat. 1033
- MCXC. โ Ecclesiae S. Mariae de Cagia Meldensis bona confirmat. 1035
- MCXCI. โ Ad Lugdunensem archiepisc. S. A. L. et suffraganeos, etc. โ Petrum S. Chrysogoni cardinalem, legatum suum, commendat. 1036
- MCXCII โ Monasterium S. Mariae Novigentium tuendum suscipit, ejusque bona ac immunitates confirmat. 1036
- MCXCIII. โ Ad Robertum Exoniensem et Rogerum Wigorniensem episcopos. โ Ut Clarembaldum abbatem S. Augustini Cantuar. removeant. 1037
- MCXCIV. โ Ad Rogerum Eboracensem archiepisc. โ Ut secundum privilegium ei quondam indultum ante se per totam Angliam crucem deferat. 1038
- MCXCV. โ Monasterium S. Thomae de Paraclito (Ebleholtensis) [Col. 1505] tuendum suscipit, ejusque bona ac privilegia confirmat. 1039
- MCXCVI. โ Ad Narbonensem archiepiscopum et Helenensem episcopum. โ Confirmat sententiam interdicti auctoritate sedis apostolicae latam adversus abbatem Canigonensem. 1041
- MCXCVII. โ Privilegium pro monasterio S. Bertini Sithiensi. 1041
- MCXCVIII. โ Ad rectores Lombardiae. โ Ut cives Mutinenses ab infestando monasterio Nonantulano dehortentur, ac de quadraginta obsidibus ex monasterio receptis viginti dimittant. 1042
- MCXCIX. โ Ad universos episcopos provinciae Rothomagensi. โ Ne illos absolvant, quos Rothomagensis ecclesiae capitulum ligaverit. 1042
- MCC. โ Ad Suessionensem episcopum. Ut A. qui monasterium reliquerat post iter Jerosolymitanum, in illud recipiatur. 1043
- MCCI. โ Privilegium pro ecclesia S. Mariae Corbeliensi. 1043
- MCCII. โ Ad decanum et capitulum B. Martini Turonensis. โ De modiationibus infra certum terminum plus afferenti conferendis. 1044
- MCCIII. โ Permutationem a canonicis S. Aniani Aurelianensibus cum Adela Francorum regina factam confirmat. 1044
- MCCIV. โ Prohibet ne laici se ingerant in electionibus abbatum vel priorum Calmaldulensium. 1045
- MCCV. โ Canonicis S. Quintini concedit ne episcopus Noviomensis plures quam triginta equitaturas ad eorum ecclesiam ducere audeat. 1046
- MCCVI. โ Confirmat statutum quoddam a capitulo S. Quintini factum. 1047
- MCCVII. โ Omnibus episcopis praecipit ut in locis ubi fratres vel sorores Praemonstratenses habitent, nullos saeculares clericos introducant. 1048
- MCCVIII. โ Ad Tarraconensem archiep., apostolicae sedis legatum โ Statuit ut Ecclesiae Dertusensis et Herdensis, recens a Maurorum servitute liberatae, subsint Tarraconensi tanquam metropolitano. 1048
- MCCIX. โ Ad V. priorem et canonicos ecclesiae S. Frigdiani Lucensis. 1048
- MCCX. โ Ad priorem et fratres monasterii S. Savini. โ Ut abbati sint obedientes, eique proprium resignent. 1049
- MCCXI. โ Ad episcopum Ausonensem, ejusque capitulum. โ Monet ut ecclesiam de Granoylers, quam injuste detinebant, monasterio Rivipullensi restituant. 1049
- MCCXII. โ Ad decanum thesaurarium et capitulum ecclesiae B. Martini Turonensis. โ Concedit ut ecclesias de feodis ipsorum et possessiones ad eorumdem proprietatem pertinentes legitime revocare possint. 1050
- MCCXIII. โ Ad clericos et laicos de Bagnacavallo. โ Ut ad canonicorum Faventinorum obedientiam redeant. 1050
- MCCXIV. โ Ad Vicensem episcopum. โ Ecclesiam S. Stephani vi occupatam ac detentam, monachis Rivibullensibus, infra quadraginta dies restituere jubet. 1051
- MCCXV. โ Ad Oscensem et Barchionensem episcopos. โ Jubet ut episcopum Vicensem moneant ac inducant ad restitutionem ecclesiae S. Stephani, quam vi occupaverat. 1051
- MCCXVI. โ Ad clerum Pisanum. โ Ut populum ad solvendas canonicis decimas inducant. 1052
- MCCXVII. โ Abbati et fratribus ordinis Praemonstratensis concedit ยซut servientibus qui de mensa eorum vivunt poenitentiam dent et corpus Dominicum in statutis temporibus tradant.ยป 1052
- MCCXVIII. โ Monasterio S. Germani de Pratis Paririensi capellam S. Joannis asserit. 1052
- MCCXIX. โ Archiepiscopo Mediolanensi scribit haec: โ ยซSignificavit nobis nobilis vir P. quod Friderico dicto imperatori, cum olim ab Urbe rediret, castrum Ferruce al. Verrucae negavit; unde contigit quod quatuor castris destructis plus quam duo millia domorum destructa fuerunt et multi homines interfecti.ยป Mandat ut poenitentiam illi imponat. 1053
- MCCXX. โ Henrico patriarchae Gradensi, et Theodino S. Vitalis presbytero cardinali mandat judicent inter C. et Leonardum, electos Torcellenses. 1053
- MCCXXI. โ Ildebrando presbytero cardinali Duodecim Apostolorum, apostolicae sedis legato, respondet ut ยซelectum qui nuper abjurato schismatc ad unitatem Ecclesiae redierit, faciat a catholicis episcopis suffraganeis Aquileiensis Ecclesiae consecrari 1053
- MCCXXII. โ Ad Simonem abbatem S. Albani. โ Ad quaestiones ejus respondet. 1053
- MCCXXIII. โ Ad Theobaldum Placentinum episcopum. โ Ut monachis S. Savini decimam clausi juxta S. Ambrosium siti reddat. 1054
- MCCXXIV. โ Archiepiscopo Viennensi et ejus suffraganeis mandat ut molestantesi Carthusienses in terminis vel pascuis cohibeant, et ne qui alii religiosi juxta illos aedificent. 1055
- MCCXXV. โ Ad Petrum Salonitanum archiepiscopum. โ Ejus fidem laudat eumque molestiis afflictum consolatur. Negat se de Ecclesia Jaderensi quidquam in ejus injuriam decreturum. 1056
- MCCXXVI. โ Ad episcopum et consules Bononienses. โ Ut ab injuriis in ecclesiam Nonantulanam desistant. 1057
- MCCXXVII. โ Pacem inter Hugonem episcopum Terracinensem et Petrum de Roberto conciliatam confirmat. 1058
- MCCXXVII bis. โ Ad capitulum S. Petri in Wessinsbrunn. โ Ne expulsum abbatem schismaticum denuo recipiant. 1059
- MCCXXVII ter. โ Ad eosdem. โ Ut Henricum et Carolum fratres recipiant. 1059
- MCCXXVIII. โ Petentibus Rodulfo abbate et monachis Cluniacensibus, thesaurum, honores, obedientias, possessiones Ecclesiae Cluniacensis ab abbatibus alienari invito capitulo vetat. 1060
- MCCXXIX. Rodulfo et fratribus Cluniacensibus asserit ecclesiam S. Joannis ab iis constructam. 1060
- MCCXXX. โ Parthenonis Gudhemensis bona, a Canuto rege ejusque fratre donata, confirmat. 1060
- MCCXXXI. โ Ad Petrum cardinalem S. Chrysogoni, apostolicae sedis legatum. โ Conqueritur de Parisiensi episcopo, quod archidiaconatum, contra mandatum papae et appellationem factam, contulerit. 1061
- MCCXXXII. Parthenonem S. Justinae Lucensem tuendam suscipit, ejusque disciplinam, possessiones, jura confirmat. 1062
- MCCXXXIII. โ Ad Petrum cardinalem S. Chrysogoni, apostolicae sedis legatum. โ Ut regem Francorum et principes aliosque ad sumendam crucem hortetur. 1063
- MCCXXXIV. โ Ad clericos Alexandrinae ecclesiae. โ De novo episcopo ipsis concesso vel aliunde translato. 1064
- MCCXXXV. โ Compositionem a Willelmo archiepiscopo Remensi, apostolicae sedis legato, factam inter fratres S. Patri et capellanos ecclesiarum S. Joannis, S. Nicolai, S. Jacobi Gandavensium confirmat. 1064
- MCCXXXVI. โ Monasterii Camaldulensis bona et privilegia confirmat. 1064
- MCCXXXVII. โ Ubaldo archiepiscopo Pisano primatum Sardiniae asserit. 1066
- MCCXXXVIII. โ Ad monachos S. Georgii Lucensis. โ Ut ecclesiam quam per pecuniam acquisierant resignent. 1066
- MCCXXXIX. โ Privilegium pro monasterio Vallumbrosano. 1067
- MCCXL. โ Monasterii S. Mariae de Florentia bona, jura et privilegia confirmat. 1069
- MCCXLI. โ Rogero archiepiscopo Eboracensi mittit exemplum litterarum Willelmi Scotiae regis, post pacem cum Anglorum rege factam ab ipso petentis ut Scotiae Ecclesia Ecclesiae Eboracensi subjiciatur. 1071
- MCCXLII. โ Ad Petrum S. Chrysogoni presbyterum, et Hugonem S. Angeli diaconum, cardinales. โ Ut regis Francorum filia vel ducatur a filio regis Anglorum, vel patri restituatur. 1072
- MCCXLIII. โ Privilegium pro monasterio S. Joannis in Venere. 1073
- MCCXLIV. โ Gunteramo electo Senonensi ecclesiam in Monte Bonizi asserit. 1075
- MCCXLV. โ Privilegium pro monasterio Boscaudunensi. 1077
- MCCXLVI. โ Privilegium pro ecclesia Aquileiensi. 1077
- MCCXLVII โ Parthenonis S. Mariae Suessionensis sororibus concedit ยซut donec numerus monialium ad octogenarium reducatur, nullam nisi urgente mortis articulo in sororem recipere, aut numerum ipsum, cum ad eum redactae fuerint, transgredi debeant.ยป 1079
- MCCXLVIII. โ Robertum Exoniensem et Rogerum Wigorniensem episcopos, et Clarembaldum abbatem Faureshamensem laudat quod Clarembaldum abbatem S. Augustini [Col. 1507] Cantuariensem dejecerint. 1079
- MCCXLIX. โ Monachos S. Augustini Cantuarienses hortatur ut, dejecto Clarembaldo, alium sibi abbatem sumant. 1080
- MCCL. โ Quidquid Clarembaldus de bonis ecclesiae S. Augustini sine assensu capituli fecit, rescindit. 1080
- MCCLI. โ Ad Guidonensem priorem Carthusiae ejusque fratres. โ Eorum institutum approbat. 1080
- MCCLII. โ Ad cardinales in Langobardiam legatos. โ Quid hactenus spei dederit Friderici imp. nuntiis de pace Ecclesiae acturis. Jubet ut Langobardos in foedere confirment, etc. 1081
- MCCLIII โ Confirmat sententiam a Brixiensi episcopo latam in controversia inter Placentinum episcopum et Parmensem, super ecclesia Castri Speculi et ecclesia S. Christinae, quae Placentino adjudicantur. 1082
- MCCLIV. โ Monasterium S. Germani de Pratis tuendum suscipit, ejusque bona ac privilegia confirmat. 1083
- MCCLV. โ Ecclesiae S. Laurentii Florentinae protectionem suscipit, ejusque bona ac privilegia confirmat. 1084
- MCCLVI. โ Ad rectores Marchiae. โ De pace cum imperatore Friderico, quae nunquam confirmanda sit, nisi ipsis pariter consulatur. 1086
- MCCLVII. โ Domus S. Juliani de Perego protectionem suscipit, ejusque bona omnia confirmat. 1086
- MCCLVIII. โ Petro, tit. S. Chrysogoni presbytero cardinali, apostolicae sedis legato, mandat ut monasterium S. Maglorii Parisiense tueatur, a Ludovico Francorum rege sibi commendatum. 1087
- MCCLIX. โ Monasterio Laetiensi de altaribus et omnimoda libertate ecclesiae bullam tribuit. 1088
- MCCLX. โ Monasterii S. Gisleni protectionem suscipit, ejusque bona et privilegia confirmat. 1088
- MCCLXI. โ Archiepiscopum Eboracensem et Cantuariensem eodem loco et numero haberi jubet, modo ut prior habeatur qui prius fuerit ordinatus. 1090
- MCCLXII. โ Episcopo Exoniensi [ al. Wigorniensi] mandat, interdicat Gaufredo electo Lincolniensi, ยซcum ejus non sit electio confirmata, ne archidiaconatum vel praebendam cuiquam concedat.ยป 1090
- MCCLXIII. โ Ad rectores Lombardiae. โ Ut Mutinenses a monasterii Nonantulani oppressione revocent. 1090
- MCCLXIV. โ Petente A. episcopo Laudensi confirmat sententiam ab Ariberto, quondam S. Anastasiae presbytero cardinali latam, qua vicedominatus Ecclesiae Laudensis Lanfranco de Trissino militi Laudensi ademptus erat. 1091
- MCCLXV. โ Joanni episcopo Casertano scribit de quorumdam tertio gradu conjunctorum matrimoniis dirimendis. 1092
- MCCLXVI. โ Ad canonicos regulares S. Satyri. โ Hortatur eos ad regularem disciplinam sedulo observandam, vetatque ne etiam extra coenobium carnibus vescantur. 1092
- MCCLXVII. โ Ad Parisiensem et Silvanectensem episcopos. โ Cluniacensibus restitui faciant nemus de Sagitta vocatum ab Hu. pincerna regis Francorum ablatum. 1093
- MCCLXVIII. Ad R. episcopum S. Andreae, et ad alios Scotiae episcopos. โ Privilegia eorum confirmat. 1093
- MCCLXIX. โ Privilegium pro monasterio Scotorum S. Jacobi Ratisponensi. 1094
- MCCLXX. โ Ad Martinum abbatem S. Vedasti. โ Monasterium S. Vedasti sub sua suscipit protectione, varia ei concedit privilegia, sed praecipue usum dalmaticae abbati permittit. 1095
- MCCLXXI. โ Ecclesiae S. Mariae in Pulsano protectionem suscipit, bonaque ac possessiones confirmat. 1097
- MCCLXXII. โ Ecclesiam Monopolitanam, petente Stephano episcopo, tuendam suscipit et bona ejus confirmat. 1098
- MCCLXXIII. โ Willelmo archiepiscopo Remensi, apostolicae sedis legato, mandat ut, ยซconvocatis magistris scholarum Parisiensium et Remensium et aliarum circumpositarum civitatum, interdicat ne quis dicere audeat Christum non esse aliquid secundum quod homo, quia, inquit, sicut verus Deus, ita verus est homo, ex anima rationali et humana carne subsistens.ยป 1098
- MCCLXXIV. โ Majoris monasterii protectionem suscipit, bonaque ac privilegia confirmat. 1099
- MCCLXXV. โ Ad fratres Carthusiae Seitzensis, quos, ut sancte ac ad ordinis normam vitam exigant, hortatur. 1100
- [Col. 1508] MCCLXXVI. โ Privilegium pro ecclesia Parentina. 1101
- MCCLXXVII. โ Monasterii Sancti Benigni Divionensis bona, possessiones et privilegia confirmat. 1102
- MCCLXXVIII. โ Ecclesiam Praemonstratensem tuendam suscipit ejusque privilegia confirmat. 1105
- MCCLXXIX. โ Ad Petrum tit. S. Chrysogoni presbyterum cardinalem, apostolicae sedis legatum. โ Mandat se cum Friderico imperatore nondum pacem fecisse; jubet hortetur Francorum regem ut factas cum Henrico Anglorum rege pactiones observet. 1108
- MCCLXXX. โ Privilegium pro ecclesia Veronensi. 1110
- MCCLXXXI. โ Ad archipresbyterum et canonicos plebis S. Michaelis de Nonantula. โ Ne duodecim canonicorum numerus augeatur. 1111
- MCCLXXXII โ Ad Albertum archipresbyterum et canonicos Bononiensis ecclesiae. โ Eorum privilegia confirmat. 1112
- MCCLXXXIII. โ Monasterium Sanctae Mariae Vangadiciense tuendum suscipit bonaque ac jura confirmat. 1112
- MCCLXXXIV. โ Ad Guidonem praepositum et capitulum Mutinensis ecclesiae. โ De numero quatuordecim canonicorum neque augendo neque minuendo. 1114
- MCCLXXXV โ Balderani praepositi et canonicorum S. Mariae Magdeburgensium erga Romanam Ecclesiam studium laudat et confirmat. 1115
- MCCLXXXVI. โ Ad Hugonem abbatem et fratres S. Germani Parisiensis. โ Indulget eis ut Senonensi archiepiscopo procurationes solvere non teneantur, nisi pro quadraginta equitaturis ad summum, et pro quadraginta quatuor hominibus. 1115
- MCCLXXXVII. โ Welfoni duci significat se ecclesiae Steingadensis defensionem contra episcopum Augustensem suscepisse. 1116
- MCCLXXXVIII. โ Visitantibus ecclesiam Sanctae Mariae de Charitate Venetiis, indulgentiam viginti dierum concedit. 1116
- MCCLXXXIX. โ Ad propositum et capitulum Mutinense. โ Sancit ne canonicis extra morantibus beneficia conferantur. 1117
- MCCXC. โ Ad eosdem. โ Intra paroecias Mutinenses injussu episcopi et capituli Mutinensis construi ecclesias vetat. 1118
- MCCXCI. โ Sententiam ab Equilino et Torcellano episcopis latam, ut monachi S. Nicolai Vitalem episcopum Castellanum (Venetum) die Ascensionis Domini recipiant ยซad processionem et ad refectionem praestandamยป confirmat 1118
- MCCXCII. โ Ad abbatem et fratres S. Audoeni. โ Jus in ecclesia S. Leufredi de Cruce illis asserit. 1119
- MCCXCIII. โ Steingadensibus scribit se precibus Welfonis ducis adductum ecclesiam eorum tuendam suscepisse. 1119
- MCCXCIV. โ Ad praepositos Salzburgensem et Gurcensem. โ De impedito adventu Henrici cardinalis. Falsum esse se depositionem Adalberti Salzb. archiep. intendisse, etc. 1120
- MCCXCV. โ Ad Adelbertum archiep. Salzburg. โ Falsum rumorem esse qui suum ab eo animum aversum esse nuntiavit. Caeterum ad se in Longobardiam veniat, justam sententiam auditurus. 1121
- MCCXCVI. โ Roberto abbati ecclesiae S. Quirini Tegernseensi usum mitrae concedit. 1122
- MCCXCVII. โ Urbem Laudem novam, possessionibus veteris oppidi instructam confirmat. 1122
- MCCXCVIII. โ Privilegium pro monasterio S. Mariae Novi Portus. 1123
- MCCXCIX. โ Parthenonis S. Andreae Ravennatis protectionem suscipit, ejusque bona et jura confirmat. 1125
- MCCC. โ Monasterii S. Mariae in Organo Veronensis protectionem suscipit, ejusque bona, possessiones et privilegia confirmat. 1126
- MCCCI. โ Confirmat constitutiones factas et faciendas per capitulum generale Carthusiense cum potestate instituendi et destituendi priores et corripiendi personas ordinis, quibus non liceat appellare. 1128
- MCCCII. โ Parthenoni B. Mariae Suessionensi guadionem praebendarum ecclesiae B. Petri asserit. 1128
- MCCCIII. โ Archiepiscopo Spalatino, legato apostolico, et Michaeli episcopo Traguriensi mandat ut piratas Sebenicenses qui Raymundum de Capella, subdiaconum suum, a Willelmo Siciliae rege ad sese revertentem, tum litteris regiis, tum aliis pretii magni rebus spoliaverint, ad haec restituenda sub excommunicationis poena commoneant. 1129
- MCCCIV. โ Rogero, archiepiscopo Eboracensi, apostolicae sedis legato, et Hugoni, episcopo Dunelmensi, [Col. 1509] significat, die 21 Julii filium Alberti, marchionis Brandenburgensis, Frederici imperatoris camerarium, jusjurandum dedisse: ยซquod, postquam idem imperator veniret Venetias, pacem Ecclesiae, et pacem Willielmi Siciliae regis usque ad 15 annos, et treugam Lombardorum usque ad 6 annos faceret juramento firmari.ยป Imperatorem die 24 m. Julii ad ecclesiam S. Nicolai pervenisse, ยซet ibi tam ipsum, quam archiepiscopos, episcopos et alios principes Teutonici regni, abrenuntiantes schismati, per episcopos et cardinales absolutionis beneficium meruisse.ยป Deinde Venetiis et hoc et postero die 25 m. Julii ecclesia S. Marci sibi ab imperatore debitos honores habitos esse. 1130
- MCCCV. โ Petro abbati Casinensi, et archiepiscopo eadem quae Rogero archiepiscopo Eboracensi litteris superioribus significat. 1131
- MCCCVI. โ Willelmo archiepiscopo Remensi et suffraganeis ejus nuntiat Fridericum imperatorem ad Ecclesiae obedientiam rediisse. 1132
- MCCCVII. โ Guidoni archiepiscopo Senonensi ejusque suffraganeis eadem iisdem verbis scribit quae superiore ad Willelmum Remensem epistola. 1132
- MCCCVIII. โ Ad capitulum generale ordinis Cisterciensis. โ De reconciliatione Frederici imperatoris. 1132
- MCCCIX. โ Privilegium pro ecclesia Bonnensi. 1133
- MCCCX. โ Ad Ludovicum Francorum regem. โ Scribit Fridericum imperatorem ad officium rediisse. 1135
- MCCCXI, โ Ad Eboracensem archiepiscopum et episcopum Lincolniensem. โ Pro monialibus Swinensibus et Cotumensibus. 1136
- MCCCXII. โ Ecclesiae B. Petri Osnabrugensis privilegia clericorumque possessiones confirmat. 1137
- MCCCXIII. โ Monasterium S. Udalrici tuendum suscipit, ejusque bona et privilegia confirmat. 1137
- MCCCXIV. โ Ad Richardum archiepiscopum Cantuariensem, apostolicae sedis legatum, et suffraganeos ejus. โ De pace cum imperatore Friderico reconciliata. 1140
- MCCCXV. โ Choro Ecclesiae Salzburgensis, praelatis Ecclesiarum et ministerialibus praedictae Ecclesiae significat in Adalberti locum, qui archiepiscopatu suo sponte abdicasset, ab episcopis [Romano] Gurcensi et [Theobaldo] Passaviensi praelatisque Salzburgensibus Chunradum Moguntinum electum esse. 1141
- MCCCXVI. โ Monasterii S. Jacobi Moguntini disciplinam Praemonstratensem confirmat. 1142
- MCCCXVII. โ Archiepiscopo Spalatino, legato apostolico, significat se ejus cum archiepiscopo Jaderensi de episcopatu Phariensi controversiam Raymundi de Capella, subdiaconi sui, legationem apostolicam in Sclavoniam ineuntis, arbitrio permisisse. 1143
- MCCCXVIII โ Everardo episcopo Tornacensi interdicit ne in divisione praebendarum nonnisi justa tenorem scripti sui procedat. 1144
- MCCCXIX. โ Ecclesiae S. Donatiani Brugensis protectionem suscipit bona et possessiones confirmat. 1144
- MCCCXX. โ Dominico abbati S. Justinae Patavino permittit ยซut in obsequiis defunctorum, episcopo absente, vel missam cantare nolente, in monasterio specialem missam cantet.ยป 1146
- MCCCXXI. โ Compositionem inter Balduinum quemdam episcopum et Gerardum de Chirisi factam confirmat. 1146
- MCCCXXII. โ Presbytero Joanni, Indorum regi, scribit se jamdiu quidem audisse eum Christianam legem sequi; sed tum primum Philippum medicum detulisse eum cupere ยซerudiri catholica disciplina et in Urbe habere ecclesiam et Jerusalem altare aliquod.ยป Mittit igitur eumdem Philippum medicum, per quem ad fidem catholicam deducatur. 1148
- MCCCXXIII. โ Monasterii Sanctae Mariae Magdalenae de Lacu Juriensi protectionem suscipit, bonaque ac possessiones confirmat. 1150
- MCCCXXIV โ Privilegium pro ecclesia Ferrariensi. 1152
- MCCCXXV. โ Magistro Hugoni Etheriano gratias agit quod librum ยซpro Deo et pro devotione Ecclesiaeยป compositum per magistrum Cacciaredum ad sese miserit. Monet ut ยซConstantinopolitanum imperatorem ad devotionem et reverentiam Romanae Ecclesiae exhibendam et ad unitatem ipsius diligentius provocet.ยป 1154
- MCCCXXVI. โ Leprosis Abbatis villae decimarum immunitatem concedit, terramque de Cantastra, concessam a comite Pontivi, asserit. 1154
- MCCCXXVII. โ Plebanis, capellanis et aliis clericis monasterii Puteolensis circumpositis interdicit ยซne aliquibus parochianorum aliquatenus prohibeant quin libere [Col. 1510] valeant apud monasterium habitum monachalem induere vel inibi sepeliri. 1155
- MCCCXXVIII โ Ad Rainaldum Aesinensem episcopum. โ Privilegia quaedam concedit. 1155
- MCCCXXIX. โ Privilegium pro ecclesia S. Margaritae Elenfordesmerensi. 1156
- MCCCXXX. โ Roberto de Chedeleswurd quatuor hidas terrae in Chedeleswurd eidem concessas a monachis de Abendon confirmat. 1156
- MCCCXXXI. โ Episcopo Terracinensi mandat inducat homines Terracinenses ut quas possessiones ecclesiae S. Stephani de Montanis cum paraverint, restituant. 1157
- MCCCXXXII. โ Ad magistrum Girardum Puellam. โ De scholarum reditibus. 1157
- MCCCXXXIII. โ Petro abbati et capitulo Casinensi concedit ยซut pro rebus quas ad opus monasterii apud civitatem Beneventanam aliquando comparent, nil aliquo tempore pro passagio vel plateatico requiratur.ยป 1158
- MCCCXXXIV. โ Ad Geraldum abbatem et fratres ecclesiae S. Mariae de Reno. โ Eorum possessiones et jura confirmat. 1159
- MCCCXXXV. โ Monasterii S. Mariae Eberbacensis protectionem suscipit ejusque bona, possessiones ac privilegia confirmat. 1160
- MCCCXXXVI. โ Tabulam auream a Casinensi coenobio alienatam eidem restituit, eamque in posterum alienare sub anathemate prohibet. 1161
- MCCCXXXVII. โ Ad Hugonem Terracinensem episcopum. โ Ejus de disciplina canonicorum statuta confirmat 1161
- MCCCXXXVIII. โ Ecclesiam Lincopiensem tuendam suscipit, ejusque bona ac possessiones confirmat. 1163
- MCCCXXXIX. โ Ad Petrum cardinalem S. Chrysogoni, apostolicae sedis legatum. โ Ut candelabra et cuppam argenteam Portuensis episcopi defuncti ad se deferat. 1163
- MCCCXL. โ Ecclesiae Reginae protectionem suscipit canonicorumque bona ac jurat confirmat. 1164
- MCCCXLI. โ Ecclesiae et capituli Audomarensis in Arthesia constitutiones varias et privilegia confirmat. 1165
- MCCCXLII โ Monasterii Cluniacensis protectionem suscipit ac possessiones confirmat. 1166
- MCCCXLIII. โ Ad Rogerum Wigorniensem episcopum. โ Pro electo ecclesiae sancti Augustini Cantuariensis. 1167
- MCCCXLIV. โ Ad Rogerum electum monasterii S. Augustini Cantuariensis. โ Testatur se decrevisse ut ipse et ejus successores ab archiepiscopis in ipso monasterio dedicarentur.
- MCCCXLV. โ Richardo archiepiscopo Cantuariensi, apostolicae sedis legato, de superioribus litteris significat. 1169
- MCCCXLVI. โ Ecclesiae Cephaludensis protectionem suscipit ejusque possessiones, privilegia et jura confirmat. 1169
- MCCCXLVII. โ Canonicorum S. Euphemiae de Insula Cumarum decimas quasdam possessionesque omnes confirmat. 1171
- MCCCXLVIII. โ Canonicorum ecclesiae S. Petri Romanae privilegium ab Eugenio III constitutum confirmat. 1172
- MCCCXLIX. โ Episcopalem sedem Suerinensem Ecclesiaeque possessiones confirmat, petente Bernone episcopo. 1174
- MCCCL. โ Canonicorum ecclesiae Bremensis consuetudinem quamdam confirmat. 1175
- MCCCLI. โ Privilegium pro monasterio S. Nicolai Andegavensi. 1176
- MCCCLII. โ Ad Philippum Coloniensem archiepiscopum. โ Coloniensis ecclesiae jura ac privilegia confirmantur. 1176
- MCCCLIII. โ Monasterium S. Geremari tuendum suscipit, ejusque bona et possessiones enumerat et confirmat. 1178
- MCCCLIV. โ Ad clerum Salmanticensem. โ Ut Petro episcopo a sese consecrato obediant. 1183
- MCCCLV. โ Ad Adefonsum Castellanorum regem. โ Petrum episcopum Salmanticensem commendat. 1183
- MCCCLVI. โ Ad Ubaldum archiep. Pisanum et universos episcopos et abbates per Tusciam constitutos. โ Illos ad concilium Romae celebrandum invitat. 1184
- MCCCLVII. โ Ad archiepiscopos, episcopos et abbates Hungariae. โ Ejusdem argumenti. 1185
- MCCCLVIII. โ Ad Guarinum archiepiscopum Bituricensem et ejus suffraganeos, et abbates per eorum episcopatus constitutos. โ Ejusdem argumenti. 1185
- [Col. 1511] MCCCLIX. โ Ecclesiam S. Opportunae Parisiensem tuendam suscipit, ejusque bona et privilegia confirmat. 1185
- MCCCLX. โ Londinensi et Wintoniensi episcopis, attendens quod ad regem pertineat, non ad Ecclesiam de possessionibus judicare, praecipit ut Henrico regi Anglorum possessionum judicium relinquat. 1185
- MCCCLXI. โ Monasterium S. Thomae de Paraclito Ebleholtense tuendum suscipit, ejusque bona ac jura confirmat. 1186
- MCCCLXII. โ Ad Parmensem et Reginum episcopos. โ Ut quaedam bona monachis Nonantulanis restituenda curent. 1187
- MCCCLXIII. โ Ad Nonantulanos. โ Quod P., qui totam vitam suam Deo dederit, voto liber judicandus sit. 1188
- MCCCLXIV. โ Parthenonem S. Mariae Calensis tuendum suscipit ejusque bona confirmat. 1189
- MCCCLXV. โ Ecclesiae collegiatae SS. Michaelis et Gudulae possessiones ac privilegia confirmat. 1189
- MCCCLXVI. โ Ad capitulum B. Martini Turonensis. โ Ne quis in canonicum recipiatur qui sit servilis conditionis et qui non sit de legitimo matrimonio natus 1191
- MCCCLXVII. โ Ad Hugonem Genuensem episcopum. โ Pro Guillelmo Montispessulani domino. Vetat ne Genuenses portui Magalonensi noceant. 1191
- MCCCLXVIII. โ Ad consules et populum Genuensem. โ Eos dehortatur ab injuriis in Guillelmum, Montispessulani dominum. 1192
- MCCCLXIX. โ Ad abbatem et fratres monasterii de Possignano. โ Jus patronatus in ecclesias quasdam illis asserit. 1193
- MCCCLXX. โ Praepositum ad capitulum et Vibergense. โ Significat de parthenonis S. Margaretae Asmialdensis protectionem suscepisse. 1193
- MCCCLXXI. โ Ad clericos archidiaconatus Berkesire. โ Varia illis privilegia concedit. 1194
- MCCCLXXII. โ Ad Cabilonensem episcopum et abbatem de Firmitate. โ Ut cogant milites quosdam ut ablata monasterio Trenorciensi reddant. 1194
- MCCCLXXIII. โ Ad Bituricensem et Bizuntinum archiepiscopos, etc. โ Eos ad tuenda bona monasterii Trenorciensis hortatur. 1195
- MCCCLXXIV. โ Nicolao priori et fratribus S. Sepulcri Hierosolymitani concedit ecclesiam S. Aegidii sitam Romae juxta portam Auream. 1196
- MCCCLXXV. โ Ad abbatem et fratres monasterii S. Dionysii. 1196
- MCCCLXXVI. โ Ad Simonem episcopum Meldensem. โ Ut nulli parochialis ecclesia concedatur, qui non resideat. 1197
- MCCCLXXVII. โ Archiepiscopis quibusdam significat de monasterii S. Nicolai Andegavensis protectionem suscepisse. 1197
- MCCCLXXVIII. โ A Bituricensem archiep. et Claremontensem et Aniciensem episcopos. โ Ut sententiam pro monasterio Trenorciensi promulgatam observandam curent. 1197
- MCCCLXXIX. โ Archiepiscopo Viennensi eadem mandat. 1197
- MCCCLXXX. โ Ad consules et populum Senensem. โ Confirmat pacem de finibus inter Senenses et Florentinos. 1198
- MCCCLXXXI. โ Canonicorum ecclesiae Coesenatis possessiones confirmat. 1198
- MCCCLXXXII. โ Ad abbatem et canonicos Lucernenses. Terram quamdam eis asserit. 1199
- MCCCLXXXIII. โ Ad Ricardum Cantuariensem archiepiscopum. โ De coronatione regum Angliae. 1199
- MCCCLXXXIV. โ Ad magistrum Girardum puellam. โ Redditus schismatis tempore sponte remissos restituit. 1200
- MCCCLXXXXV. โ Willelmo abbati S. Dionysii ejusque successoribus usum mitrae, annuli, sandaliorum concedit. 1200
- MCCCLXXXVI. โ Simoni quondam abbati S. Mariae Blesensis asserit beneficia post muneris abdicationem a Joanne episcopo Carnotensi ei collata. 1201
- MCCCLXXXVII. โ Ad Simonem Meldensem episcopum. 1201
- MCCCLXXXVIII. โ Monasterii SS. Florae et Lucillae [Col. 1512] Aetini protectionem suscipit, ejusque bona et privilegia confirmat. 1201
- MCCCLXXXIX. โ Ad Joannem episcopum et capitulum Carnotensem. โ Ut nulli concedantur honores nisi his qui residentiam promiserint. 1203
- MCCCXC. โ Ad Matthaeum episcopum Trecensem. โ De numero canonicorum, presbyterorum et diaconorum ecclesiae Trecensis. 1203
- MCCCXCI. โ Ad Lupum Valentiae regem. โ Illi gratias agit quod Christianos tueatur et honoret. 1205
- MCCCXCII. โ Bulla pro ecclesia Biterrensi. 1205
- MCCCXCIII. โ Ad Simonem Meldensem episcopum. โ De electione abbatum in monasteriis dioecesis ejus. 1206
- MCCCXCIV. โ Ad abbatum et capitulum S Bertini Sithiensis. โ Ut duo sint presbyteri in parochiali ecclesia Broburgensi. 1207
- MCCCXCV. โ Ad eosdem. โ Exemplar confirmationis duarum partium decimae de Lulinghem cujusdam militis de Watenis. 1207
- MCCCXCVI. โ Ad eosdem. โ Exemplar confirmationis super decimas de Varanciis. 1208
- MCCCXCVII. โ Ad eosdem. โ Ut nullus archiepiscopus, episcopus, aut quaevis persona, in ecclesias ad jurisdictionem eorum spectantes, excommunicationis sive interdicti sententiam promulget. 1208
- MCCCXCVIII. โ Ad eosdem. โ Ne laicis teneantur praebendas conferre. 1208
- MCCCXCIX. โ Monasterium S. Blasii de Nigra-Silva tuendum suscipit ejusque bona et privilegia confirmat. 1209
- MCD. โ Ecclesiae S. Mauritii Agaunensis protectionem suscipit, ejusque bona et privilegia confirmat. 1212
- MCDI. โ Privilegium pro ecclesia Tropeiensi. 1213
- MCDII. โ Monasterii S. Martini in Mure protectionem suscipit, variaque eidem privilegia elargitur, imposito monachis aurei unius censu annuo. 1213
- MCDIII. โ Monasterium S. primitivae Ecclesiae montis Sion Hierosolymitanum tuendum suscipit et ejus possessiones in Sicilia sitas confirmat. โ Abbati mitrae annulique usum concedit. 1214
- MCDIV. โ Monasterii S. Simpliciani Mediolanensis jura et privilegia confirmat. 1214
- MCDV. โ Privilegium pro monasterio S. Georgii in Nigra-Silva. 1216
- MCDVI. โ Privilegium pro monasterio S. Michaelis Tornodorensi. 1219
- MCDVII. โ Privilegium pro ecclesia Imolensi. 1221
- MCDVIII. โ Desiderio episcopo Morinorum mandat ut decimam monasterio S. Bertini Sithiensi tribuendam curet โ Item Philippum Flandriae comitem hortatur ut eidem monasterio decimam tribuat. 1221
- MCDIX. โ Bulla confirmans monasterium Garstense. 1221
- MCDX. โ Monasterii S. Nazarii Laureshamensis protectionem suscipit, bonaque ac jura confirmat. 1223
- MCDXI. โ Monasterium Trenorchiense tuendum suscipit, ejusque possessiones ac privilegia confirmat. 1225
- MCDXII. โ Ad Richardum Cantuariensem archiepiscopum. โ Rogerum abbatem S. Augustini a sese dedicatum nuntiat. 1228
- MCDXIII. โ Ad Rogerum abbatem S Augustini Cantuariensis โ De benedictione successorum ejus. 1229
- MCDXIV. โ Ad Henricum Anglorum regem. โ Affirmat Rogerum abbatem temere accusari. 1229
- MCDXV. โ Ad Rogerum abbatem et fratres S. Augustini Cantuariensis. โ Ne in ecclesiis ad praesentationem eorum spectantibus, ulli nisi ab eis praesentati fuerint, ordinentur. 1231
- MCDXVI. โ Ad eumdem. De excommunicandis malefactoribus. 1231
- MCDXVII. โ Rogero abbati et fratribus S. Augustini Cantuariensis concedit ยซut cum generale interdictum terrae fuerit, liceat iis, clausis januis, exclusis excommunicatis et interdictis, non pulsatis campanis, suppressa voce divina officia celebrare.ยป 1231
- MCDXVIII. โ Ecclesiam Remensem tuendam suscipit, ejusque possessiones ac privilegia confirmat. 1231
- MCDXIX. โ Ad Sigehardum Laureshemensis coenobii abbatem. โ Ei ejusque successoribus mitrae usum concedit. 1233
- MCDXX. โ Wilhelmo archiep. Remensi et ejus suffraganeis declarat religiosos Dunenses ordinis Cisterciensis immunes esse a solvendis decimis terrarum quas ipsimet excolunt. 1233
- MCDXXI. โ Ad Henricum patriarcham Gradensem et Dominicum episcopum Caprulensem. โ Ut sententiam pro monasterio S. Salvatoris latam observari faciant ab omnibus. 1234
- [Col. 1513] MCDXXII. โ Christianum archiepiscopum Moguntinum rogat ut Leonati abbati Piscariensi in recuperandis monasterii possessionibus opituletur. 1235
- MCDXXIII. โ [Gentili] episcopo Auximano et [Petro] Firmano, [Acceptabili] Camerinensi, [Jacobo] Senogalliensi episcopis mandat ut monasterio Piscariensi possessiones tempore schismatis invasas restitui jubeant. 1236
- MCDXXIV. โ Ad Alphonsum Portugalensium regem. โ Regni Portugalensis protectionem suscipit. 1237
- MCDXXV. โ Privilegium pro ecclesia SS. Stephani et Willehadi Bremensi. 1238
- MCDXXVI. โ Privilegium pro ecclesia S. Mariae a Fine. 1241
- MCDXXVII. โ Indulgentiam XX dierum concedit ecclesiae S Salvatoris in anniversario dedicationis ejusdem. 1242
- MCDXXVIII. โ Lombardo quondam archiepiscopo Beneventano canonicorum voluntate redditus quosdam asserit. 1242
- MCDXXIX. โ Pacem initam inter fratres militiae Templi et fratres Hospitalis confirmat. 1243
- MCDXXX. โ Decano et capitulo Laudunensi. 1245
- MCDXXXI. โ Ad abbatem et conventum S. Vedasti. โ Compositionem cum Hannoniae comite ab eis factam, et eorum in villa Hasprensi jura confirmat. 1245
- MCDXXXII. โ Privilegium pro ecclesia Acheruntina. 1246
- MCDXXXIII. โ Ad decanum et canonicos S. Aniani Aurelianensis. 1246
- MCDXXXIV. โ Ecclesiae Cameracensis privilegia confirmat. 1246
- MCDXXXV. โ Ecclesiae Lausannensis protectionem suscipit ac jura confirmat. 1247
- MCDXXXVI. โ Monasterii S. Crucis Bosonisvillensis protectionem suscipit, bonaque ac privilegia confirmat. 1248
- MCDXXXVII. โ Privilegium pro ecclesia Asculana. 1251
- MCDXXXVIII. โ Privilegium pro monasterio S. Apri Tullensi. 1252
- MCDXXXIX. โ Monachis S. Germani Parisiensis. 1255
- MCDXL-MCDXLI. โ Ad Bartholomaeum archiep. Turonensem. โ Arguit eum quod ad constitutum terminum non comparuerit, novasque ei indulget inducias. 1255
- MCDXLII. โ Ad regem Francorum. โ Ut controversiam Dolensem inter et Turonensem ecclesiam componere studeat. 1256
- MCDXLIII. โ Wilhelmo, archiepiscopo Remensi. 1256
- MCDXLIV. โ Priori Dominici Sepulcri Hierosolymitani et ejus successoribus concedit, ut ยซpost archiepiscopos et episcopos inter abbates et priores Hierosolymitani patriarchatus primum locum in conventibus et officiis Ecclesiae teneant. 1257
- MCDXLV. โ Abbatibus Templi Domini, de Monte Sion, de Valle Josaphat et priori Montis Oliveti praecipit, ut ยซin praecipuis solemnitatibus ecclesiarum, si forte Hierosolymitanus patriarcha absens sit vel infirmus, aut si ecclesia Hierosolymitana vacaverit, priorem ejusdem ecclesiae cum fratribus ad solemnem processionem recipiant, et in ecclesiis solemnem missam vice patriarchae eos (cantare) permittant. 1257
- MCDXLVI. โ Abbati S. Dionysii ejusque successoribus asserit jus distribuendarum ecclesiae S. Pauli praebendarum. 1258
- MCDXLVII. โ Abbati et monachis S. Dionysii. 1258
- MCDXLVII bis โ K(anutum), illustrem Sweorum et Gothorum regem, episcopos et nobilem virum ducem, universumque clerum et populum per Gothiam constitutos ad servandas leges maritales, colendos sacerdotes dandasque decimas hortatur. Monet ne ยซexhaeredatis legitimis filiis bona omnia ecclesiis derelinquant,ยป neve ยซhomines, in potatione et ebrietate occisos, quasi sanctos more infidelium venerentur.ยป Remittit iis ยซquadragesimam, quae est ante festum S. Michaelis, excepta sexta feria.ยป Gratias agit, quod se ยซin multis necessitatibus suis per Richardum presbyterum visitaverint.ยป 1259
- MCDXLVIII. โ Ad monachos S. Savini. โ Ut obedientes sint abbati. 1262
- MCDXLIX. โ Canonicorum S. Reguli legem confirmat. 1262
- MCDL. โ Ad archiepiscopum Auxitanum, et abbatem Massiliensem. โ Ut monachis inobedientibus poenitentiam congruam imponant. 1262
- MCDLI. โ Ad Rotrodum Rothomagensem archiepiscopum. 1263
- MCDLII. Privilegium pro monachis S. Benedicti Sublacensis. 1263
- MCDLIII. โ Ad Raynerium Salernitanum archiepiscopum. 1264
- MCDLIV. โ Locum de Misericordia Dei Fulberto eremitae confirmat. 1264
- MDCLV. โ Institutionem canonicorum ordinis S. Augustini in abbatia Cinoniensi et omnia ipsorum bona confirmat. 1265
- MCDLVI โ Monasterii S. Victoris protectionem suscipit et ejus privilegia confirmat. 1267
- MCDLVII. โ Ad archiepiscopum et episcopum Sardiniae. โ Pro monasterio Casinensi. 1267
- MCDLVIII. โ Privilegium pro ecclesia Metropolitana. 1268
- MCDLIX. โ Abbati et capitulo Cisterciensi. 1269
- MCDLX. โ Ad Omnibonum Veronensem et Mantuanum episcopos. โ Compellant. T. ut Nogariam curtem monachis Nonantulanis restituat. 1270
- MCDLXI โ B(artholomaeo), archiepiscopo Turonensi, apostolicae sedis legato, scribit, cum persuasum habuerit, eum ยซproxima Dominica, qua cantatur ยซLatere, Jerusalemยป (30 Mart.), vel ยซEgo sum pastor bonusยป (4 Maii) ad sese accessurum, nuntium ejus venisse, Addit se Ludovici Francorum regis et Philippi regis precibus adductum ยซusque ad proximum festum B. Martini (11 Nov.) licet non sine multo et gravi onere R. electi Dolensis, apud se per annum et amplius exspectantis, terminum prolongare,ยป quo accedere eum jubet. 1270
- MCDLXII. โ Ad capitulum Ecclesiae Bremensis. โ Quod laici ad eligendum archiepiscopum non sint admittendi. 1270
- MCDLXIII. โ Privilegium pro ecclesia Cabilonensi. 1271
- MCDLXIV. โ Patavino, Vicentino, Tarvisino episcopis scribit, post pacem cum imperatore et treuga Lombardorum tot laboribus confectam Bononienses castrum et ecclesiam Montisbellii destruxisse; ac, etsi ab imperatoriae partis hominibus violata treuga sit, tamen legatos imperatoris, ut damnum ex treugae legibus compensaretur jam ยซmagnificeยป expostulasse. Talia facinora ut provideant, ac si facta sint, illata detrimenta sarciri jubeant, petit. 1272
- MCDLXV. โ Archiepiscopo Ravennati et ejus suffraganeis eadem scribit. 1272
- MCDLXVI. โ Ad canonicos Alexandrinae ecclesia. โ Eorum statum et possessiones confirmat. 1272
- MCDLXVII. โ Ad archiepiscopos et episcopos, etc., per Dalmatiam constitutos. โ Theobaldum subdiaconum suum, legatum apostolicum, commendat. 1273
- MCDLXVIII. โ Privilegium pro monasterio Laetiensi. 1274
- MCDLXIX. โ Ad episcopos Scotiae. โ Confirmat sententiam legati apostolici, qua ille Joannem legitime electum confirmavit, et Hugonem a rege in episcopatum S. Andreae intrusum deposuit. 1274
- MCDLXX. โ Ad Willelmum regem Scotiae. โ Mandat ei, ut Joannem legitime electum et confirmatum S. Andreae episcopum, patiatur suo officio quiete fungi, alioquin regnum interdicto, regem excommunicatione plectendum. 1275
- MDCLXXI. โ Ad episcopos Scotiae. โ Hugonis in episcopatum S. Andreae intrusi excommunicationem confirmat. 1275
- MCDLXXII. โ Ad Henricum Anglorum regem. โ Ut Willelmum capellanum, ab ejus ministerialibus in carcerem inclusum dimittat, eique ablata beneficia restituat. 1276
- MDCLXXIII. โ Ad Henricum Anglorum regem. โ R. filium regis Cantuariensis commendat. 1277
- MCDLXXIV. โ Monasterii S. Audoeni Rothomagensis protectionem suscipit bonaque ac possessiones confirmat. 1277
- MCDLXXV. Statum pro monasterio S. Joannis de Vineis. 1278
- MCDLXXVI. โ Hugoni abbati S. Joannis de Vineis rescriptum. 1279
- MCDLXXVII. โ Ad Manassem Aurelianensem episcopum. 1280
- MCDLXXVIII. โ Ad Gilbertum Londinensem et R. archidiaconum. โ Ut clericos et laicos ab illicitis conjugiis et contuberniis desistere compellant. 1280
- MCDLXXIX. โ Ad Gilbertum Londinensem episcopum. Sacerdotum filios, et in sacerdotio genitos, in ecclesiis in [Col. 1515] quibus patres antea ministraverint, succedere non patiatur. 1281
- MCDLXXX. โ Ad Suenonem Arusiensem episcopum. 1281
- MCDLXXXI. โ Ad Bartholomaeum episcopum Exoniensem et Simonem abbatem S. Albini. โ De controversia Roberti de Ber et Willelmi clerici. 1282
- MCDLXXXII. โ Ad consules Placentinos. โ Ut Hugoni subdiacono suo ablata restitui faciant. 1282
- MCDLXXXII bis. โ Privilegium Ulrico Aquileiensi patriarchae concessum. 1283
- MCDLXXXIII. โ Ad ducem Venetiarum. โ Henricum patriarcham Venetiarum illi commendat, eumque hortatur ut translationi patriarchatus Gradensis ad civitatem Venetiarum benignum praestet assensum. 1284
- MCDLXXXIV. โ Ad Gilbertum Londinensem episcopum. โ Ut Alberium comitem cogat uxorem suam debita cum veneratione suscipere. 1285
- MCDLXXXV. โ Ad Valvensem, Aprutinum, Marsicanum episcopos, etc. โ Cogant Gentitem de Raiano ut monasterio Piscariensi debitum censum solvat. 1286
- MCDLXXXVI. โ Aprutino et Pennensi episcopis dat negotium ut ecclesias monasterii Piscariensis ab injuriis defendant. 1287
- MCDLXXXVII. โ Abbatibus Cisterciensibus concessionem facit. 1287
- MCDLXXXVIII. โ Omnibus Regulam Grandimontensem observantibus, ยซlaborem quem in ipsa observantia patiuntur, loco poenitentiae et in peccatorum remissionem injungit,ยป ipsamque Regulam confirmat. 1287
- MCDLXXXIX. โ Ad abbatem Praemonstratensem. โ Praemonstratensis abbas potest alumnos sui instituti a peccatis et ab excommunicatione absolvere, et suis novitiis clericis tonsuras facere. 1288
- MCDXC. โ Ad archiepiscopos. โ Ut jura monasterii S. Dionysii tueantur. 1288
- MCDXCI. โ Ad Henricum Gradensem patriarcham. โ Mandat ut sententiam pro monasterio S. Salvatoris latam observari faciat. 1289
- MCDXCII. โ Ad Turonensem archiepiscopum et ad omnes episcopos. โ Pro ecclesia S. Martini Turonensis. 1289
- MCDXCIII. โ Decano et capitulo Trecensi interdicit ยซne quis eorum, cum in episcopum electus vel consecratus fuerit, praebendam ante habitam, vel alios redditus ecclesiae, nisi quos ad jus episcopale constiterit pertinere, ad suos usus retineat. 1290
- MCDXCIV โ Petro monasterii SS. Severini et Sososii Neapolitani abbati ejusque successoribus mitrae usum concedit. 1290
- MCDXCV. โ Ad Parmensem et Reginum episcopos. โ Pro monasterio Nonantulano. 1291
- MCDXCVI. โ Ad Richardum Cantuariensem archiepiscopum. โ Ut clericos Hugonis comitis; qui sacra contra interdictum procuraverint, ab officiis et beneficiis suspendat. 1291
- MCDXCVII. โ Wichmanno archiep. Magdeburg. et . . . episcopo Brandenburgensi. 1292
- MCDXCVIII MD. โ Ad Guidonem archiepiscopum Senonensem. 1292
- MDI. โ Ad abbatissam Eremburgi et sorores de Gif. 1292
- MDII. โ Compositionem inter Henricum episcopum et canonicos ecclesiae Mutinensis confirmat. 1293
- MDIII. โ Privilegium pro ecclesia Januensi. 1293
- MDIV. โ Ad omnes principes. โ Hortatur eos ad subsidium Terrae Sanctae. 1294
- MDV. โ Archiepiscopis, episcopis, abbatibus milites Templi missos qui terrae Orientali auxilium peterent, commendat. 1296
- MDVI. โ Ad Theobaldum Cluniacensem abbatem. โ Compositiones ipsius factas cum Guillelmo comite Cabilonensi et cum Girardo comite Matisconensi scripto Philippi regis Francorum munitas confirmat. 1297
- MDVII. โ Theobaldo abbati et capitulo Cluniacensi significat se episcopo Eduensi mandasse ut capellam Belnensem consecraret. Qui si mandatum exsequi noluerit, permittit iis ut episcopum Bellicensem ad conficiendam consecrationem invitent. 1298
- MDVIII. โ Guidoni archiepiscopo Senonensi, Henrico episcopo Baiocensi, S. abbati S. Genovefae et decano Ecclesiae Baiocensis mandat ut in controversia inter Rolandum electum Dolensem et Bartholomaeum archiepiscopum [Col. 1516] Turonensem, ap. sedis legatum, testium dicta litteris consignent. 1298
- MDIX. โ Ecclesiae S. Mariae Flottinensis protectionem suscipit ejusque jura ac privilegia confirmat. 1298
- MDX. โ Privilegium pro monasterio Casinensi. 1303
- MDXI. โ Ad Petrum Casinensem abbatem. 1304
- MDXII. โ Ad Casimirum ducem Poloniae. โ Nonnullas constitutiones circa bona Ecclesiae editas confirmat. 1304
- MDXIII. โ Ecclesiae S. Laudi de Burgo Achardi protectionem suscipit, bona privilegiaque confirmat. 1305
- MDXIV. โ Monasterii S. Ruffilli protectionem suscipit, ejusque bona ac privilegia confirmat. 1308
- MDXV โ Ad decanum et capitulum Cabilonense. โ Quod Cabilonenses clericos excommunicare non potest suus episcopus, nec suspendere, nisi prius id capitulo significaret. 1310
- MDXVI. โ Ad decanum et capitulum Cabilonense. โ Ut personas regendis ecclesiis idoneas, quas Cabilonensis episcopus recusaverit, episcopo Eduensi praesentare possint. 1311
- MDXVII. โ Ad Belam Hungariae regem. โ Ne archiepiscopo Spalatino libere eligendo diutius impedimento sit. 1311
- MDXVIII. โ Ecclesiae S. Crucis Metensis protectionem suscipit, ejusque bona et possessiones confirmat. 1312
- MDXIX. โ Privilegium pro ecclesia Tarvisina. 1314
- MDXX. โ Ad archiepiscopum et episcopos per Sueciam constitutos. โ Ut subjectorum animis consulant. 1315
- MDXXI. โ Privilegium pro Cluniacensibus. โ Inhibet ne quis ecclesiam, capellam seu oratorium in parochiis Cluniacensium et praecipue in parochia de Molinis aedificet absque assensu Cluniacensis abbatis. 1316
- I. โ Ad Henricum regem Anglorum. โ De Thoma Becket. 1317
- II. โ Bulla indulgentiarum ecclesiae S. Marci Venetiarum concessa. 1319
- SERIES EPISTOLARUM DECRETALIUM SUMMATIM EXPOSITA. 1319
- I. โ Philippi abbatis de Eleemosyna. โ Gratulatur Alexandro quod ad summam dignitatem fuerit evectus; reges Franciae et Angliae pontificis partes amplexos nuntiat. 1359
- II. โ Alienoris reginae Angliae, Henrici II uxoris. โ Gratias agit de litteris a summo pontifice missis, rogatque pro abbate S. Maxentii. 1362
- III. โ Amalrici ecclesiae S. Resurrectionis Hierosolymitanae ministri. โ Quod unanimi Orientalis cleri et populi consensu, rejectis Octaviano, Joanne et Guidone, ipse in dominum temporalem et Patrem spiritalem fuerit electus. 1362
- IV. โ Fastredi Claraevallensis abbatis tertii ad Omnibonum Veronensem episcopum. โ De concilio Tolosano, in quo Alexander, rejecto Victore, pontifex agnoscitur; et de conciliabulo Papiensi. 1363
- V. โ Petri Pisani, ecclesiae B. Aniani Aurelianensis decani. โ Contra episcopos contumaces. 1365
- VI. โ Henrici Remensis archiep. โ Pro S. Thoma Cantuariensi. 1366
- VII. โ Ejusdem. โ Pro Drogone Ecclesiae Noviomensis cancellario. 1366
- VIII. โ Ejusdem. โ Ut episcopi Cameracensis electionem ratam non habeat. 1367
- VIII bis. โ De rebellione monachorum S. Macharii adversus S. Crucis ecclesiam Burdigal. 1368
- IX. โ Privilegium Fernandi regis Hispaniarum Romanae Ecclesiae factum super donatione et concessione castri Thoraph. 1369
- X. Fernandi Hispaniarum regis. โ Pontificis cum toto regno suo dominium suscipit. 1370
- XI. โ Petri tituli S. Chrysogoni presbyteri cardinalis โ Viros tunc in Gallia eruditos et virtutibus insignes enumerat. 1370
- XII. โ Instrumentum quo Adinulphus et Landulphus filii Gregorii renuntiaverunt omni juri, quod habebant in castro Falbateriae, illudque in feudum recipiunt ab Alexandro III papa. 1371
- XIII. โ Guarini S. Victoris. โ Se non posse, quos petierat Joannes cardinalis, fratres mittere; sed et aegre alios mitti posse. 1373
- XIV. โ Eberhardi Juvaviensis episcopi. โ Aquileiensem electum commendat. 1374
- XV. โ Hugonis ecclesiae B. Mariae Adrianopolis abbatis, et Petri S. Joannis CP. hospitalis prioris, quae et quanta pro Ecclesiae Romanae firmitate et dignitate apud Orientales [Col. 1517] in expeditione Friderici imperatoris Augusti egerint. 1375
- XVI. โ Ludovici regis Francorum. โ Contra haereticos, vulgo Populicanos dictos, per tractus Flandricos vagantes. 1376
- XVII. โ Ejusdem. โ In causa S. Thomae Cantuariensis. 1376
- XVIII. โ Ejusdem. โ S. Thomam Cantuariensem commendat. 1377
- XIX. โ Ejusdem. โ S. Thomam exsulantem ab ipso honorifice susceptum significat. 1377
- XX. โ Ejusdem. โ De caede S. Thomae. 1378
- XXI. โ Ejusdem. โ Hortatur pontificem ad resecanda sua auctoritate vitia. 1378
- XXII. โ A . . . reginae Francorum perjurio Joannis de Oxeneford; Thomam Cantuariensem commendat. 1380
- XXIII. โ Beati Petri, cognomento Monoculi, Claraevallensis abbatis octavi. โ Queritur a saecularibus vexari ordinem Cisterc. litibus, direptione bonorum, etc., et opem pontificis adversus haec mala implorat. 1381
- XXIV. โ Ejusdem. โ Gratias agit pontifici pro collatis beneficiis, presertim coenobio Balernensi, cujus inchoatum judicium adversus iniquos celeriter terminari exoptat. 1382
- XXV. โ Conventus Claraevallensis. โ Orat conventus pontificem, ne suo abbate Henrico, qui ad Tolosanum episcopatum quaerebatur, destituatur. 1383
- XXVI. โ Henrici regis Angliae. โ Pontifici electo gratulatur; petit ut ipsum in proprium et spiritualem filium recipiat. 1383
- XXVII. โ Ejusdem. โ Sententiam excommunicationis ab episcopo Cantuariensi contra quosdam petit relaxari. 1384
- XXVIII. โ Ejusdem. โ De libera electione ab ipso Ecclesiae Anglicanae concessa. Badoniensem electum commendat. 1385
- XXIX. โ Ejusdem. โ Pontificis intuitu archiepiscopo Cantuariensi pacem et amorem significat; queritur quod Vivianus et Gratianus, apostolicae sedis legati, promissis de excommunicatione solvenda non steterint. 1385
- XXX. โ Ejusdem. โ Queritur quod Londoniensis et Saresberiensis episcopi, post appellationem ad pontificem factam, excommunicationis sententia de novo ab archiepiscopo Cantuariensi sint innodati. 1387
- XXXI. โ Ejusdem. โ Significat mortem S. Thomae Cantuar. archiepiscopi. 1388
- XXXII. โ Ejusdem. โ Queritur de rebellione Henrici, reliquorumque filiorum contra se, et auxilium pontificis implorat. 1389
- XXXIII. โ R. comitis Legescestrensis ad summum pontificem. โ Petit ipsius protectionem pro monasterio Lyrensi. 1390
- XXXIV. โ Willelmi, S. Petri ad Vincula presbyteri cardinalis, ad Manuelem imperatorem. โ Hortatur ut cum Ludovico rege Francorum pro defensione Romanae Ecclesiae foedus ineat. 1391
- XXXV. โ Ottonis diaconi cardinalis S. Nicolai de Carcere Tulliano. โ Pro Gilberto Londoniensi episcopo. 1392
- XXXVI. โ Philippi comitis Flandrensis. โ Pro Thoma Cantuariensi. 1392
- XXXVII. โ Willelmi Papiensis episcopi. โ Ejusdem argumenti. 1393
- XXXVIII. โ Willelmi Papiensis et Ottonis cardinalis โ De controversia inter Henricum Anglorum regem et Thomam agitata. 1394
- XXXIX โ Prioris et conventus Cantuariensis. โ Pro R. Wintoniensi electo 1396
- XL. โ Odonis prioris et conventus Cantuariensis. โ Quod celebratis regis mandato electionibus, et unanimi consensu R., ejusdem conventus monacho, in abbatem electo, rex junior electionem irritam fecerit. 1396
- XLI. โ Rogeri Eboracensis archiepiscopi. โ Gratias agit pro exhibitis sibi ab Alexandro beneficiis. Gilbertum Londinensem episcopum commendat. 1398
- XLII. โ Canonicorum Remensium. โ Pro Thoma Cantuariensi. 1399
- XLIII. โ Rotrodi Rothomagensis archiepiscopi. โ Humiliter precatur ut in causa S. Thomae cum rege mitius agat. 1400
- XLIV. โ Ejusdem. โ Pro Gilberto Londoniensi episcopo. 1401
- XLV. โ Episcoporum Cantuariensis Ecclesiae suffraganeorum. โ Partes regis contra metropolitanum suum suscipientes ad sedem apostolicam appellant, et diem Ascensionis Dominicae appellationis terminum sibi petunt assignari. 1401
- XLVI. โ Eorumdem. โ Conqueruntur quod contra canonum auctoritatem post appellationem sint ab archiepiscopo [Col. 1518] Cantuariensi sententia excommunicationis alligati. Appellationi nihilominus suae terminum diem transitus B. Martini constitui precantur. 1404
- XLVII. โ Cleri Normanniae. โ Precantur ut in causa S. Thomae regi Anglorum pontifex non nihil indulgeat. 1405
- XLVIII. โ Willelmi Antissiodorensis episcopi. โ Contra Gilbertum Londoniensem episcopum. 1406
- XLIX. โ Willelmi Carnotensis electi. โ Pro Thoma Cantuariensi. 1407
- L. โ Ejusdem. โ Pro eodem. 1408
- LI. โ Aegidii Ebroicensis episcopi. โ Humiliter precatur ut cum rege Anglorum pontifex mitius agat. 1409
- LII-LIII. โ Aegidii Ebroicensis episcopi. 1411
- LIV. โ Henrici decani et capituli S. Pauli London. โ Gilbertum episcopum, Romam pergentem commendant. 1412
- LV. โ Stephani Meldensis episcopi. โ Pro S. Thoma exsulante. 1414
- LVI. โ Ejusdem. โ Pro eodem. 1414
- LVII. โ Ejusdem. โ de lamentabili caede S. Thomae. 1415
- LVIII. โ Milonis Morinorum episcopi. โ Contra Gilbertum Londoniensem episcopum. 1446
- LIX. โ Bernardi Nivernensis episcopi. โ Precatur ut in causa S. Thomae Cantuariensis regi Anglorum nonnihil indulgeat. 1417
- LX. โ Baldwini Noviomensis episcopi โ Contra Gilbertum Londoniensem episcopum. 1418
- LXI. โ Ejusdem et Mauritii Parisiensis episcopi โ Quod post indictum archiepiscopo Cantuariensi apud Pontisaram colloquium, rex Anglorum, omisso in contumeliam domini Cantuariensis quod indixerat colloquio, Angliam festinanter repetierit. 1419
- LXII. โ Mauricii Parisiensis episcopi. โ Pro S. Thoma Cantuariensi. 1420
- LXIII. โ Ejusdem. โ Contra Gilbertum Londoniensem episcopum. 1421
- LXIV. โ Matthaei Trecensis episcopi. โ Pro S. Thoma Cantuariensi. 1422
- LXV. โ A. Certesiensis. โ Pro Gilberto Londoniensi episcopo. 1423
- LXVI. โ Rotrodi Rothomagensis archiepiscopi. โ Ejusdem argumenti ac epistola LXI. 1424
- LXVII. โ Willelmi Senonensis archiepiscopi. โ Precatur ut ratam habeat excommunicationis sententiam contra Londoniensem et Saresberiensem episcopos ab archiepiscopo Cantuariensi latam. 1425
- LXVIII. โ Ejusdem. โ Contra Gilbertum Londoniensem episcopum. 1425
- LXIX. โ Ejusdem. โ In causa S. Thomae Cantuariensis. 1426
- LXX. โ Ejusdem. โ Gilbertum Londoniensem episcopum absolutum dolet. De coronatione filii regis Henrici. 1428
- LXXI. โ Ejusdem โ De lamentabili caede S. Thomae Cantuariensis. 1428
- LXXII. โ Ejusdem. โ Similis argumenti 1430
- LXXIII. โ Guillelmi Senonensis episcopi, apostolicae sedis legati. โ Hugonem de Campo Florido, Suessionensem episcopum, Franciae cancellarium, commendat. 1432
- LXXIV. โ Anonymi. โ De caede S. Thomae Cantuariensis. 1432
- LXXV. โ Matthaei Senonensis thesaurarii. โ In gratiam Thomae Cantuariensis, contra Henricum regem. Minas regis Anglorum parvifaciendas monet ยซquia Pictavorum et Britonum proceres, domino regi Franciae confoederati, ei texuerunt inextricabilem labyrinthum. 1434
- LXXVI. โ C. Lantoniensis presbyteri. โ Pro Gilberto Londoniensi. 1435
- LXXVII. โ Simonis prioris de Monte Dei et Engelberti prioris de Valle S. Petri. โ Quid ab iis actum sit in exsecutione mandati apostolici de concordia regem inter et archiepiscopum Cantuariensem reformanda. 1436
- LXXVIII. โ Eorumdem. โ Quod nihil in mandato proficientes, comminatorias pontificis epistolas regi obtulerint 1437
- LXXIX-LXXX. โ A. Sanctae Osithae ministri. โ Pro Gilberto Londoniensi episcopo. 1438
- LXXXI. โ Abbatis Ramesiensis. โ Ejusdem argumenti. 1439
- LXXXII. โ Willelmi Ramesiensis. โ Ejusdem argumenti. 1440
- LXXXIII. โ Henrici abbatis Stratfordiensis. โ Pro Gilberto Londoniensi episcopo. 1441
- LXXXIV. โ Ecclesiae S Trinitatis London. โ Ejusdem argumenti. 1442
- [Col. 1519] LXXXV. โ Willelmi abbatis ecclesiae S. Trinitatis London. โ Ejusdem argumenti. 1443
- LXXXVI. โ R. prioris S. Victoris Pariensis et Ervisii abbatis S. Augustini. โ Pro S. Thoma Cantuariensi. 1443
- LXXXVII. โ Willelmi Radingensis abbatis. โ Pro Gilberto Londoniensi episcopo. 1444
- LXXXVIII. โ Lambardi ad Alexandrum. โ Quomodo Joannes de Oxeneford, Roma rediens, multa se a pontifice obtinuisse glorietur, quo audito rex Franciae, ita vehementer turbatus fuerit, ut confestim se velle nuntios dirigere qui legatis apostolicis regni sui ingressum inhiberent, diceret. 1445
- LXXXIX. โ Theobaldi Blesensis comitis. โ De martyrio S. Thomae. 1447
- XC. โ Magistri Viviani. โ Quid egerit in exsecutione mandati apostolici sibi commissi. 1448
- XCI. โ Ejusdem. โ Similis argumenti. 1451
- XCII. โ Laurentii abbatis Westmonasteriensis. โ Pro Gilberto Londoniensi episcopo. 1452
- XCIII. โ Anonymorum. โ Contra Thomam Cantuariensem. 1453
- XCIV. โ Anonymi. โ Narrat quid actum sit in curia [Col. 1520] quam de pace tractanda inter ipsum et pontificem Romanum in die Pentecostes suis indixerat Fredericus imperator. 1454
- XCV. โ Richardi archiepiscopi Cantuariensis. โ Accusat abbatem Malmesburiensem, quod se ab obedientia sui episcopi subtraxerit. Deinde fuse deplorat quanta mala secuta sint ex exemptionibus abbatum per pontifices Romanos ob episcoporum quorumdam tyrannidem indultis. 1456
- XCVI. โ Ejusdem. โ Nomen episcoporum in aula regia degentium a calumniis tuetur, ac ostendit exemplo veterum, quanto cum fructu regni in ea versentur. 1459
- XCVII. โ Bartholomaei Exoniensis episcopi. โ Pro Ricardo, quondam Pictaviensi archidiacono, Wintoniensi electo. 1461
- XCVIII. โ Ejusdem. โ Pro R. Herefordensi electo. 1462
- XCIX. โ Ejusdem. โ Pro Ricardo Cantuariensi electo. 1462
- C. โ Prioris et conventus Ecclesiae Cantuariensis. โ Pro R. Wintoniensi electo. 1464
- CI. โ Odonis prioris et conventus ecclesiae Cantuariensis. โ Pro R. electo Cantuariensi. 1464
EPISTOLAE ET PRIVILEGIA ALEXANDRI III. ANNO 1159.
ANNO 1159-1160.
ANNO 1160.
ANNO 1160-1161.
ANNO 1161.
ANNO 1162.
ANNO 1163.
ANNO 1163-1164.
ANNO 1164
CIRCA ANNUM 1164.
ANNO 1163-1165.
ANNO 1164-1165.
ANNO 1165.
ANNO 1165?
ANNO 1165-1166.
ANNO 1166.
ANNO 1166?
ANNO 1166-1167.
ANNO 1167.
ANNO 1168.
ANNO 1168?
ANNO 1165-1169.
ANNO 1167-1169.
ANNO 1168-1169.
ANNO 1169.
CIRCA ANNUM 1169.
ANNO 1162-1170.
ANNO 1164-1170.
ANNO 1166-1170.
ANNO 1168-1170.
ANNO 1170.
ANNO 1162-1171.
ANNO 1171.
ANNO 1170-1172.
ANNO 1171-1172.
ANNO 1172.
ANNO 1170-1173.
ANNO 1171-1173.
ANNO 1173.
ANNO 1160-1174.
ANNO 1163-1174.
ANNO 1173-1174.
ANNO 1174.
ANNO 1161-1175.
ANNO 1164-1175.
ANNO 1175.
CIRCA ANNUM 1175.
ANNO 1160-1176.
ANNO 1166-1176.
[Col. 1506] ANNO 1173-1176.
ANNO 1174-1176.
ANNO 1175-1176.
ANNO 1176.
CIRCA ANNUM 1176.
INTRA ANNUM 1159-1177.
INTRA ANNUM 1167-1177.
INTRA ANNUM 1173-1177.
ANNO 1177.
INTRA ANNUM 1160-1478.
ANNO 1174-1178.
INTER ANNUM 1176-1178.
ANNO 1178.
INTRA ANNUM 1159-1179.
INTRA ANNUM 1160-1179.
INTRA ANNUM 1166-1179.
ANNO 1173-1179.
ANNO 1175-1179
ANNO 1178-1179.
ANNO 1179.
ANNO 1170-1180.
ANNO 1171-1180.
[Col. 1514] ANNO 1175-1180.
ANNO 1180.
ANNO 1159-1181.
ANNO 1160-1181.
ANNO 1163-1181.
ANNO 1166-1181.
ANNO 1168-1181.
ANNO 1171 1181.
ANNO 1179-1181.
ANNO 1181.
SPURIA.
EPISTOLAE VARIORUM AD ALEXANDRUM III.
ANNO 1159-1181.
[Col. 1519] FINIS TOMI DUCENTESIMI.