193

⁜ (4*) Deus aliquando in sacra Scriptura nuncupative, aliquando vero essentialiter dicitur. Nuncupative enim dicitur, sicut scriptum est: Ecce constitui te deum Pharaonis (Exod. VII, 1) . Et sicut Moyses ait: Si quis hoc, vel illud fecerit, applica illum ad deos (Exod. XXII, 8) ; videlicet ad sacerdotes. Qui rursum dicit: Diis non detrahes (ibid. 28) , id est sacerdotibus. Et sicut Psalmista ait: Deus stetit in synagoga deorum, in medio autem deos dijudicat (Psal. LXXXI, 1) . Essentialiter autem Deus dicitur, sicut ad Moysen dicitur: Ego sum Deus patris tui, Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Jacob (Exod. III, 6) . Unde Paulus apostolus, volens nuncupativum [Col. 0023B] Dei nomen ab essentiali discernere, de Redemptore nostro locutus est, dicens: Quorum patres sunt et ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula (Rom. IX, 5) . Qui enim nuncupative dicitur, Deus inter omnia; qui vero essentialiter, Deus super omnia est; quia et electus quisque vel in exemplo justitiae praerogando positus dici deus potest, sed inter omnia, quoniam nuncupative Deus; Christus autem Deus est super omnia, quia naturaliter Deus.

⁜ (5) Novem esse angelorum ordines testante sacro eloquio didicimus, angelos videlicet, archangelos, [Col. 0023C] virtutes, potestates, principatus, dominationes, thronos, cherubim atque seraphim. Esse namque angelos et archangelos, pene omnes sacri eloquii paginae testantur. Cherubim vero atque seraphim saepe, ut notum est, libri prophetarum loquuntur. Quatuor quoque ordinum nomina Paulus apostolus ad Ephesios enumerat, dicens: Super omnem principatum, et potestatem, et virtutem et dominationem (Ephes. I, 21) . Qui rursus ad Colossenses scribens, ait: Sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates (Coloss. I, 16) . Dominationes vero, principatus [Col. 0024A] ac potestates, jam ad Ephesios loquens descripserat; sed ea quoque Colossensibus dicturus, praemisit thronos de quibus necdum fuerat Ephesiis locutus. Dum ergo illis quatuor, quae ad Ephesios dixit, id est principatibus, potestatibus, virtutibus atque dominationibus conjunguntur throni, quinque sunt ordines qui specialiter exprimuntur. Quibus dum angeli et archangeli, cherubim atque seraphim adjuncta sunt, procul dubio novem esse angelorum ordines inveniuntur. Unde et ipsi angelo, qui primus est conditus, per prophetam dicitur: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti (Ezech. XXVIII, 12) . Ubi notandum quod non ad similitudinem Dei factus, sed signaculum similitudinis dicitur, ut quo [Col. 0024B] in eo subtilior est natura, eo in illo imago Dei similius insinuetur expressa. Quo in loco mox subditur. Omnis lapis pretiosus operimentum tuum, sardius, topazius et jaspis, chrysolithus, onyx et berillus, sapphyrus, carbunculus, et smaragdus (ibid. 13) . Ecce novem dixit nomina lapidum, quae profecto novem sunt ordines angelorum. Quibus nimirum ordinibus ille primus angelus ideo ornatus et opertus exstitit, quod, dum cunctis agminibus angelorum praelatus est ex eorum comparatione clarior fuit. Sciendum 3 autem quod angelorum vocabulum nomen est officii non naturae. Graeca etenim lingua angeli nuntii; archangeli vero, summi nuntii vocantur. Nam sancti illi coelestis patriae spiritus semper quidem [Col. 0024C] sunt spiritus; sed semper vocari angeli nequaquam possunt. Quia tunc solum sunt angeli, cum per eos aliqua nuntiantur. Unde etiam per Psalmistam dicitur: Qui facit angelos suos spiritus (Psal. CIII, 4) . Ac si patenter dicat: Qui eos, quos semper habet spiritus, etiam cum voluerit, angelos facit. Ii autem qui minima nuntiant angeli; qui vero summa annuntiant, archangeli vocantur. Hinc est enim quod ad Mariam virginem non quilibet angelus; sed Gabriel archangelus mittitur (Luc. I, 26) . Ad hoc quippe ministerium summum angelum venire [Col. 0025A] dignum fuerat, quod summum omnium nuntiabat.

Qui idcirco etiam privatis nominibus censentur, ut signetur per vocabula etiam in operatione quid valeant. Neque enim in illa sancta civitate quam de visione omnipotentis Dei plena scientia perficit, idcirco propria nomina sortiuntur, ne eorum personae sine nominibus sciri non possint; sed, cum ad nos aliquid ministraturi veniunt, apud nos etiam nomen a ministeriis trahunt. Michael namque, quis ut Deus? Gabriel autem fortitudo Dei, Raphael vero dicitur medicina Dei.

Et quoties mirae virtutis aliquid agitur, Michael mitti perhibetur, ut ex ipso actu et nomine detur intelligi quod nullus potest facere quod facere praevalet [Col. 0025B] Deus. Unde et ille antiquus hostis qui esse Deo per superbiam similis concupivit, dicens: In coelum conscendam, super astra coeli exaltabo solium meum: sedebo in monte testamenti, in lateribus aquilonis; ascendam super altitudinem nubium, similis ero Altissimo (Isa. XIV, 13) . Dum in fine mundi in sua virtute relinquitur, extremo supplicio perimendus cum Michaele archangelo praeliaturus esse perhibetur, sicut per Joannem dicitur: Factum est praelium cum Michaele archangelo (Apoc. XII, 7) , ut qui se ad Dei similitudinem superbus extulerat, per Michaelem peremptus discat quia ad Dei similitudinem per superbiam nullus exsurgat. Ad Mariam quoque Gabriel mittitur, qui Dei fortitudo nominatur. Illum quippe nuntiare veniebat, qui ad debellandas [Col. 0025C] aerias potestates 4 humilis apparere dignatus est. De quo per Psalmistam dicitur: Tollite portas, principes, vestras, et elevamini, portae aeternales, et introibit rex gloriae. Quis est iste rex gloriae? Dominus fortis et potens, Dominus potens in praelio (Psal. XXIII, 7, 8) . Et rursum: Dominus virtutum ipse est rex gloriae (ibid. 10) . Per Dei ergo fortitudinem nuntiandus erat qui virtutum Dominus et potens in praelio ad debellandas potestates veniebat. Raphael quoque interpretatur, ut diximus, medicina Dei, qui videlicet dum Tobiae oculos quasi per officium curationis tetigit, caecitatis ejus tenebras tersit (Tob. XII, 13) .

Qui ergo ad curandum mittitur, dignus videlicet [Col. 0025D] fuit ut Dei medicina vocaretur. Virtutes vero vocantur illi nimirum spiritus, per quos signa et miracula frequentius fiunt. Potestates etiam vocantur hi qui hoc caeteris potentius in suo ordine perceperunt, ut eorum ditioni virtutes adversae subjectae sint, quorum potestate refrenantur, ne corda hominum tantum tentare praevaleant, quantum volunt. Principatus etiam vocantur, qui ipsis quoque bonis angelorum spiritibus praesunt, qui subjectis aliis, dum quaeque sunt agenda disponunt, eis ad explenda divina ministeria principantur. Dominationes autem vocantur, qui etiam potestates principatuum dissimilitudine alta transcendunt. Nam principari [Col. 0026A] est inter reliquos priorem existere; dominari vero est etiam subjectos quosque possidere.

Ea ergo angelorum agmina quae mira potentia praeeminent, pro eo quod eis caetera ad obediendum subjecta sunt, dominationes vocantur. Throni quoque illa agmina sunt vocata quibus ad exercendum judicium semper Deus omnipotens praesidet; quia enim thronos Latino eloquio sedes dicimus, throni Dei dicti sunt ii qui tanta divinitatis gratia replentur, ut in eis Dominus sedeat, et per eos sua judicia discernat. Unde et per Psalmistam dicitur: Sedes super thronum; qui judicas aequitatem (Psal. IX, 7, 5) . Cherubim quoque plenitudo scientiae dicitur. Et sublimiora illa agmina idcirco cherubim vocata sunt, quod tanto perfectiori plena sunt scientia, quanto claritatem Dei [Col. 0026B] vicinius contemplantur, ut secundum creaturae modum eo plene omnia sciant, quo visioni Conditoris sui per meritum dignitatis appropinquant. Seraphim 5 etiam vocantur illa sanctorum spirituum agmina, quae ex singulari propinquitate Conditoris sui incomparabili ardent amore. Seraphim namque ardentes vel incendentes vocantur quae, quod ita Deo conjuncta sunt, ut inter haec et Deum nulli alii spiritus intersint, tanto magis ardent quanto haec vicinius vident. Quorum profecto flamma amor est, quod quo subtilius claritatem divinitatis ejus aspiciunt, eo validius in ejus amore flammescunt. Quia autem superna illa civitas ex angelis et hominibus constat; quam tantum credimus humanum genus ascendere, quantos illic contigit electos angelos remansisse, [Col. 0026C] sicut scriptum est: Statuit terminos gentium secundum numerum angelorum Dei ⁜ (6) (Deut. XXVI, 8, juxta LXX) , quod, inquam, tanta illuc ascensura creditur multitudo hominum, quanta multitudo remansit angelorum; superest ut ipsi quoque homines qui ad coelestem patriam redeunt, ex eis agminibus aliquid illuc revertentes imitentur.

Distinctae namque conversationes hominum singulorum agminum ordinibus congruunt, et in eorum sortem per conversationis similitudinem deputantur. Nam sunt plerique, qui parva capiunt, sed tamen haec eadem parva pie annuntiare fratribus non desistunt. Isti itaque in angelorum numerum currunt. Et sunt nonnulli qui divinae largitatis munere [Col. 0026D] refecti secretorum coelestium summa, et capere pervalent et nuntiare. Quo ergo isti nisi inter archangelorum numerum deputantur? Et sunt alii qui mira faciunt, signa valenter operantur. Quo igitur isti nisi ad supernarum virtutum sortem et numerum currunt? Et sunt nonnulli qui etiam de obsessis corporibus malignos spiritus fugant, eosque virtute orationis vi acceptae potestatis ejiciunt. Quo itaque isti meritum suum, nisi inter potestatum coelestium numerum, sortiuntur? Et sunt nonnulli qui acceptis virtutibus et electorum hominum merita transcendunt; cumque et bonis meliores sunt, electis quoque fratribus principantur. Quo ergo [Col. 0027A] isti sortem suam, nisi inter principatuum numerum, acceperunt? Et sunt nonnulli, qui sic in semetipsis cunctis vitiis, omnibus desideriis dominantur, ut ipso jure munditiae inter homines vocentur. Unde et ad Moysen 6 dicitur: Ecce constitui te deum Pharaonis (Exod. VII, 1) . Quo ergo isti nisi inter numeros dominationum currunt? Et sunt nonnulli, qui, dum sibimetipsis vigilanti cura dominantur, dum se sollicita intentione discutiunt, divino timori semper inhaerentes, haec in munere virtutis accipiunt, ut judicare et alios possint. Quorum profecto mentibus, dum divina contemplatio semper praesto est, in iis velut in throno Dominus praesidens, aliorum facta examinat, et cuncta mirabiliter de sua sede dispensat. Quid ergo isti nisi throni sui [Col. 0027B] Conditoris sunt? ut quid nisi ad supernarum sedium numeros ascribuntur? Per quos dum sancta Ecclesia regitur, plerumque de quibusdam suis infirmis actibus etiam electi judicantur. Et sunt nonnulli, qui tanta Dei ac proximi dilectione pleni sunt, ut cherubim jure nominentur. Quia enim, ut praefati sumus, cherubim plenitudo scientiae dicitur, et Paulo dicente: Didicimus quia plenitudo legis est charitas (Rom. XIII, 10) , omnes qui Dei et proximi charitate caeteris amplius pleni sunt, meritorum suorum sortem inter cherubim numeros perceperunt. Et sunt nonnulli, qui supernae contemplationis facibus accensi, in solo Conditoris sui desiderio anhelant, nil jam in hoc mundo cupiunt, solo aeternitatis amore pascuntur, terrena quaeque [Col. 0027C] abjiciunt, cuncta temporalia mente transcendunt, amant et ardent, atque in ipso suo ardore requiescunt. Amando ardent, loquendo et alios accendunt, et quos verbo tangunt, ardere protinus in Dei amore faciunt. Quid ergo istos nisi seraphim dixerim, quorum cor in ignem conversum lucet et urit, quia et mentium oculos ad superna illuminant, et compungendo in fletibus vitiorum rubiginem purgant? Qui ergo ita ad amorem Conditoris sui inflammati sunt, nonnisi inter seraphim numerum sortem suae vocationis acceperunt.

7 Sciendum praeterea est quod in Scriptura sacra angelorum vocabulo aliquando ipse Dominus Jesus Christus designatur, aliquando praecursor ipsius [Col. 0027D] Joannes, aliquando praedicatores sancti, aliquando sanctae Ecclesiae praelati, aliquando Ecclesiae sacerdotes.

⁜ (7) Per angelum quippe intelligitur Christus sicut in libro beati Job, cum de afflictione generis humani loqueretur Eliu, intulit dicens: Si fuerit pro eo angelus loquens unum de similibus, ut annuntiet hominis aequitatem, miserebitur ejus (Job XXXIII, 23) . Quis enim iste est angelus, nisi ille qui per prophetam dicitur magni consilii Angelus? (Isa. IX, 5, juxta LXX.) Quia enim Graeca lingua evangelizare dicitur denuntiare, semetipsum annuntians Dominus Angelus vocatur. Et bene ait: Si fuerit pro eo angelus [Col. 0028A] loquens, quia sicut ait Apostolus: Et interpellat pro nobis (Rom. VIII, 26) . Sed quid pro nobis loquatur, audiamus unum de similibus. Mos medicinae est, ut aliquando similibus, aliquando contraria contrariis curet. Nam saepe calida calidis, frigida frigidis; saepe autem calida frigidis, frigida calidis curare consuevit. Veniens ergo ad nos desuper medicus noster, tantisque nos inveniens laboribus pressos, quiddam nobis simile, et quiddam contrarium apposuit. Ad homines quippe homo venit, sed ad peccatores justus: Concordavit nobis veritate naturae, sed discordavit a nobis vigore justitiae. Vitiosus enim homo corrigi non poterat, nisi per Deum. Videri autem debuit qui corrigebat, ut praebendo imitationis formam ante actae malitiae mutaret vitam, [Col. 0028B] sed videri ab homine non poterat Deus. Homo ergo factus est, ut videri potuisset. Justus igitur atque invisibilis Dominus apparuit similis nobis homo visibilis, ut dum videretur ex simili curaret ex justo; et dum veritate generis concordaret conditioni, virtute artis 8 obviaret aegritudini.

Quia ergo in carne veniens Dominus non culpam nostram ex vitio, non poenam ex necessitate suscepit; nulla enim labe peccati pollutus, reatus nostri teneri conditione non potuit: atque ideo mortem nostram omni necessitate calcata, cum voluit, sponte suscepit, recte dicitur quod pro tanto homine, iste Angelus unum de similibus loquitur, quia nec ita natus, ut reliqui, nec ita mortuus, nec ita suscitatus. Non enim est operante coitu, sed superveniente [Col. 0028C] Spiritu sancto conceptus. Natus autem materna viscera et fecunda exhibuit, et incorrupta servavit. Rursum nos omnes, cum nolumus, morimur, quia ad solvendum poenae debitum culpae nostrae conditione coarctamur. Ille autem, quia nulli admistus est culpae, nulli ex necessitate succubuit poenae, quia culpam nostram dominando subdidit, poenam nostram miserando suscepit, sicut ipse ait: Potestatem habeo ponendi animam meam: et potestatem habeo iterum sumendi eam (Joan. X, 18) . Qui etiam praemisit: Nemo tollet eam a me, sed ego pono eam a meipso (ibid.) . Rursum non ut reliqui suscitatus est, quia nostra resurrectio in saeculi finem dilata est; illius vero die tertio celebrata. Et nos quidem per illum resurgemus; [Col. 0028D] nam ipse per se. Neque enim qui Deus erat sicut nos ab alio, ut resuscitari potuisset, indigebat. In eo ergo ejus resurrectio distat a nostra, quod non per nosmetipsos resurgimus sicut ipse. Pro eo enim quod simpliciter homines sumus, superiori adjutorio, ut resurgere valeamus indigemus. Ille autem ejusdem resuscitationis vim cum Patre et sancto Spiritu Deus exhibuit: quam tamen solus in humanitate suscepit. Quia igitur Dominus vere natus, vere mortuus, vere resuscitatus, in omnibus tamen distat a nobis magnitudine potentiae, sed sola concordat nobis veritate naturae: unde bene dicitur quod pro nobis iste Angelus unum de similibus loquitur. [Col. 0029A] Cum enim in cunctis operationibus suis immensa nos virtute transcendat, in uno tamen a nobis, id est in formae veritate non discrepet, per hoc pro nobis Patri loquitur: per quod semetipsum nobis similem ostendit. Loqui quippe ejus, vel interpellare, est seipsum pro hominibus hominem demonstrare.

9 ⁜ (8) Per angelum quoque spiritualiter Joannes praecursor et baptista Domini designatur, sicut ipse Dominus in Evangelio de ipso Joanne turbis loquens testatur dicens: Quid existis videre in deserto? Prophetam? Etiam dico vobis plusquam prophetam. Hic est enim de quo scriptum est: Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam qui praeparabit viam tuam ante te (Matth. XI; 7; Luc. VII, 25; Malach. III, 1) . Quod enim Graece angelus, hic Latine nuntius dicitur. Recte ergo qui nuntiare supernum judicem venerat, angelus vocatur, ut dignitatem servet in nomine, quam explet in operatione.

⁜ (9) Rursum angelorum nomine sancti praedicatores exprimuntur, sicut in libro beati Job cum Dominus de antiqui hostis damnatione loqueretur, addidit dicens: Cum sublatus fuerit, timebunt angeli, et territi purgabuntur (Job XLI, 16) . Quid enim hic per angelos, nisi in extremo tempore supernae patriae nuntios accipere debemus? Qui, cum sublatus fuerit diabolus, timebunt, quia, adveniente districto Judice, tanto hinc pondere terroris excutitur, ut sanctorum et praedicatorum fortitudo turbetur. Cum [Col. 0029C] enim sublatus fuerit, timebunt angeli, quia cum judicii turbine rapitur, ii, qui in corporibus reperiri potuerint, immenso terrore concussi etiam supernae patriae nuntii contremiscunt. Quamvis enim jam fortes atque perfecti sint, adhuc tamen quia in carne sunt positi, in tanti terroris turbine non possunt nulla formidine concuti. Sed, cum Leviathan iste rapitur, cumque omnia in ejus interitu elementa quatiuntur, praedicatores sanctos quos, ut diximus, adhuc in suis corporibus illud tempus invenerit, spes de regni propinquitate laetificat, carnis infirmitas de irae ostensione perturbat. Erit ergo in eis aliquo modo tremor laetus, et timor securus, quia et coelesti regno remunerari se certi sunt, et per tanti turbinis metum, pro carnis infirmitate contremiscunt. [Col. 0029D] Quomodo ergo tunc iniquorum conscientia concutitur, quando etiam justorum vita turbatur? Hi qui oderunt adventum judicis, quid facient, si terrorem tanti judicii, etiam qui diligunt, expavescunt? Sed 10 quia in sanctis praedicatoribus hic pavore excoquitur, si qua in eis esse potuit rubigo vitiorum, postquam dicitur: Cum sublatus fuerit, timebunt angeli; apte mox subdidit: Et territi purgabuntur (ibid.) . Hinc iterum Paulus ait: Magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit angelis, [Col. 0030A] praedicatum est gentibus, creditum est in hoc mundo, assumptum est in gloria (I Tim. III, 16) . Qui enim dispensationis mysterium postquam apparuisse angelis dixit, praedicatum esse gentibus subdidit, profecto angelorum nomine praedicatores sanctos, id est veritatis nuntios designavit. Iterum quoque angelorum nomine Ecclesiarum praelati designantur. Unde in Apocalypsi sua Joannes septem Ecclesiis scribens, angelis Ecclesiarum loquitur, id est praelatis populorum. Hinc propheta ait: Et angeli pacis amare flebunt (Ezech. XXXII, 7) .

⁜ (10) Omnes quoque qui sacerdotii nomine censentur, angeli vocantur, propheta Malachia testante qui ait: Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus, quia angelus ⁜ (11) Domini [Col. 0030B] exercituum est (Malach. II, 7) . Sed et unusquisque si, in quantum sufficit, in quantum gratiam supernae aspirationis accepit, a pravitate proximum revocat, si exhortari ad bene operandum curat; si aeternum regnum vel supplicium erranti denuntiat, cum verba sanctae annuntiationis impendit, profecto angelus exstitit.

In Scriptura sacra coelorum nomine aliquando ordo supernarum potestatum designatur, aliquando sancta Ecclesia, aliquando anima cujuslibet recti, aliquando coeleste judicium, aliquando divinum eloquium, aliquando sublimis vita sanctorum, aliquando Judaici populi sacerdotium, vel Pharisaei [Col. 0030C] vel legis doctores, aliquando coelestis vita. Quando autem plurali numero ponitur, aliquando intelliguntur angelici spiritus, aliquando spiritualiter sancti apostoli, aliquando quilibet praedicatores justi, aliquando perfecti quilibet homines.

⁜ (12) Coeli quippe nomine, sublimitas supernarum potestatum intelligitur, sicut ad beatum Job sub increpatione Eliu loquitur, dicens: Suspice coelum et intuere, contemplare aethera, quod altior te sit (Job XXXV, 5) . Quae verba quamvis beato Job scienti majora, nequaquam dici debuerint, vera tamen sunt quae dicuntur. In coelo enim, vel aethere supernas possumus potestates accipere divinis semper obtutibus inhaerentes. ⁜ (13) Hoc ergo dicens considerare nos admonet, ut cum angelicos spiritus longe adhuc a nobis distare conspicimus, ipsi Creatori [Col. 0030D] atque dominatori spirituum quanto discamus inferius agnoscamus. Ipsi siquidem 12 angeli spiritus Creatoris nostri potentiam plene contemplari non possunt; de quibus tamen certum est quia nobis eo ipso altiores sunt quo lapsi in infimis non sunt, ut videlicet colligamus quanto Deo inferiores existimus; qui etiam creaturis sublimibus, sed longe illo inferioribus subjacemus. Dicit ergo: Suscipe coelum, et intuere, contemplare aethera quod altior te sit. Ac si diceret: Vide quantum a divina celsitudine separaris, a cujus potentia etiam illae potestates [Col. 0031A] humilitate contremiscunt, quae te immensa sublimitate transcendunt. Et quanto ipso summo inferior es, qui inferiorem te etiam inferioribus deprehendis?

⁜ (14) Rursum coeli nomine Ecclesia designatur sicut in Apocalypsi de diabolo sub draconis specie per Joannem dicitur: Et cauda ejus trahebat tertiam partem stellarum coeli, et misit eas in terram (Apoc. XI, 4) . Coelum quippe est Ecclesia quae in hac nocte vitae praesentis, dum in se innumeras sanctorum virtutes continet, radiantibus desuper sideribus fulget. Sed draconis cauda in terram stellas dejicit, quia illa Satanae extremitas per audaciam assumpti hominis erecta, quosdam quos velut electos Dei in Ecclesia invenit, obtinendo reprobos ostendit. Stellas [Col. 0031B] itaque de coelo in terram cadere est relicta nonnullos spe coelestium illo duce ad ambitum gloriae saecularis inhiare. Hinc iterum per eumdem Joannem dicitur: Factum est silentium in coelo quasi dimidia hora (Apoc. VIII, 1) . ⁜ (15) Coelum quippe Ecclesia electorum vocatur, quae, dum ad aeterna sublimia per sublevationem contemplationis intendit, surgentes ab infimis cogitationum tumultus premit, atque intra se Deo quoddam silentium facit. Quod quidem silentium contemplationis, quia in hac vita non potest esse perfectum, factum dimidia hora dicitur. Nolenti quippe animo, dum cogitationum tumultuosi strepitus se ingerunt, etiam jam sublimibus intendentem, rursum ad respicienda terrena [Col. 0031C] cordis oculum violenter trahunt. Corpus enim, sicut scriptum est, quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem (Sap. IX, 15) . Bene ergo hoc silentium non integra, sed dimidia 13 hora describitur, quia hic contemplatio nequaquam perficitur, quamvis ardenter inchoetur.

⁜ (16) Iterum coeli nomine anima justi accipitur, sicut scriptum est: Coelum mihi sedes est (Isa. VII, 49) . Alibi quippe scriptum est: Anima justi sedes est sapientiae. Testante ante Paulo: Scimus Christum Dei virtutem et Dei sapientiam (I Cor. I, 24) . Quia ergo sapientia est Deus, si Dei sedes est coelum, et anima justi sedes est sapientiae, coelum utique est anima justi.

[Col. 0031D] ⁜ (17) Coeli quoque nomine coeleste judicium intelligitur, sicut in libro beati Job, Domino ipsum interrogante, scriptum est: Nunquid nosti ordinem coeli, et pones rationem in terra? (Job XXXVIII, 33.) Ordinem quippe coeli nosse est supernarum dispositionum occultas praedestinationes videre. Rationem ejus in terra ponere est ante humana corda talium secretorum causas aperire; rationem videlicet coeli in terra ponere est supernorum judiciorum mysteria vel considerando discutere, ut loquendo manifestare. Quod utique facere in hac vita possumus, nullus potest. Ut enim a parvis ad majora veniamus, [Col. 0032A] quis intelligat quae esse ratio secretorum potest, quia saepe vir rectus a judicio non solum non judicatus, sed etiam punitus redeat, et iniquus ejus adversarius, non solum non punitus, sed et victor abscedat? Quis intelligat cur vivit alius insidians morsibus proximorum, et moritur alius qui profuturus esset vitae multorum; alius culmina potestatis assequitur, qui non nisi laedere studet; alius tantummodo laesos defendere concupiscit, et tamen ipse oppressus jacet; alius vacare appetit, et innumeris negotiis implicatur; alius negotiis implicari desiderat et coactus vacat; alius male inchoans, usque ad vitae suae terminum ad pejora protrahitur; alius bene incipiens, per longitudinem temporum proficit ad augmenta meritorum; alius celsitudinem bene [Col. 0032B] vivendi appetere et vult et valet; alius nec vult, nec valet; alius vult et non valet; alius valet et non vult? Quis ergo ista judiciorum coelestium secreta discutiat? Quis intelligat discretam lancem aequitatis occultae? Ad cognoscendos 14 quippe judiciorum secretorum sinus nullus ascendit. Dicatur ergo homini ut se nescire cognoscat; nescientem vero se cognoscat ut timeat, timeat ut humilietur, humilietur ne praesumat in se, non praesumat in se ut Conditoris sui auxilium requirat, et qui in se fidens mortuus est, auctoris sui audjutorium appetens vivat. Audiat itaque vir rectus jam quidem se sciens, sed adhuc quae supra se sunt nesciens: Nunquid nosti ordinem coeli, et pones rationem ejus [Col. 0032C] in terra, id est nunquid occultos ordines judiciorum coelestium comprehendis, aut aperire humanis auribus sufficis? Beatus igitur Job de judiciorum incomprehensibilium investigatione requiritur, ac si aperte ei diceretur: Cuncta quae pateris, tanto tolerare patientius debes, quanto secretorum coelestium ignarus, cur hoc pateris nescis.

⁜ (18) Rursum coeli nomine divinum eloquium designatur, sicut in Psalmo scriptum est: Extendens coelum sicut pellem, qui tegis aquis superiora ejus (Psal. CIII, 3) . Quid enim coeli nomine nisi sacra Scriptura signatur de qua nobis et sol sapientiae, et luna scientiae et ex antiquis Patribus stellae exemplorum lucent. Quod sicut pellis extenditur, quia per scriptores suos carnis lingua formatum, ante [Col. 0032D] oculos nostros et per verba doctorum displicatur. Quid vero aquarum nomine, nisi sanctissimi angelorum signantur chori? De quibus scriptum est: Et aquae quae super coelos sunt, laudent nomen Domini (Dan, III, 79; Psal. CXLVIII, 4) . Hujus ergo coeli superiora Dominus aquis tegit, quia alta sacri eloquii, id est ea quae de natura divinitatis, vel de aeternis gaudiis narrat, nobis adhuc nescientibus solis angelis in secreto sunt cognita. Coelum ergo hoc et coram nobis extenditur, et tamen aquis ejus superiora conteguntur, quia et quaedam sacri eloquii jam nobis per apertionem spiritus patent, et [Col. 0033A] quaedam, quae solis angelis possunt esse manifesta, nobis adhuc servantur occulta ⁜ (19) . Hinc est quod beatum Job Dominus interrogat, dicens: Et gelu de coelo quis genuit? (Job XXXVIII, 29.) Quid enim gelu nisi torpor perfidiae exprimitur? Coelum vero sacrum eloquium intelligitur, quod nobis diem intelligentiae aperiens sole nos justitiae illustrat, 15 quod, dum nos vitae praesentis nox continet, stellis nobis mandatorum fulget.

⁜ (20) Coeli quoque nomine sublimis sanctorum vita intelligitur, sicut scriptum est: Ascende coelum, et loquar (Deut. XXIII, 2, juxta LXX) . Non enim insensibili, sed rationabili creaturae loquebatur. De hoc iterum in Job interrogante Domino scriptum est: Et gelu de coelo quis genuit? (Job XXXVIII, 29.) [Col. 0033B] Quid enim in gelu nisi frigida et perfidiae torpore constricta accipimus corda Judaeorum? Quid vero hic aliud coelum, nisi sublimis debet intelligi vita sanctorum? Coelum fuit Abraham, coelum Isaac, coelum Jacob. Sed quia persecutores Domini pontifices Judaeorum perfidiae torpore frigidi de illorum Patrum progenie processerunt, quasi de coelo gelu exiit, quia de sublimi prole sanctorum processit frigida plebs infidelium. Cum enim de Abraham natus est Caiphas, quid aliud nisi gelu de coelo processit? Quod tamen gelu idcirco Dominus genuisse dicit, quia Judaeos, quos naturaliter ipse bonos condidit, justo judicio per eorum malitiam frigidos a se exire permisit. ⁜ (21) Dominus enim auctor est naturae, non culpae. Genuit ergo creando naturaliter, [Col. 0033C] quos iniquos permisit vivere tolerando patienter.

Iterum, coeli nomine Judaici populi sacerdotes, vel Pharisaei, seu legis doctores exprimuntur, sicut in libro beati Job scriptum est: Ignis Dei descendit de coelo, et tactas oves puerosque consumpsit (Job I, 16) . Omnes qui praedicationis officium in Synagoga tenuerunt coelum recte appellati sunt, quia nimirum sapere coelestia credebantur. Unde et Moyses, cum sacerdotes ac populum ad verba suae admonitionis excitaret, ait: Attende, coelum, et loquar, et audiat terra verba oris mei (Deut. XXXII, 1, juxta LXX) . Per coelum videlicet significans praepositorum ordinem, per terram vero subditam plebem. [Col. 0033D] Hoc igitur loco coelum sacerdotes, vel Pharisaeos, vel legis doctores non inconvenienter accipimus, quia ante oculos hominum, dum coelestibus officiis inservirent, quasi desuper lucere videbantur. Sed quia summopere in Redemptoris nostri adversitate commoti sunt, quasi ignis 16 de coelo cecidit, dum ad decipiendum imperitum populum ab his etiam qui vera docere putabantur, flamma invidiae exarsit. Quid autem in ovibus atque in pueris, nisi innocentes quosque, sed tamen adhuc infirmos, accipimus? Qui dum adversitatem Pharisaeorum ac principum [Col. 0034A] tolerare timuerunt, infidelitatis concrematione consumpti sunt. Dicatur ergo: Ignis Dei descendit de coelo et tactas oves puerosque consumpsit, id est a propositorum cordibus flamma invidiae corruit, quidquid boni in plebibus oriebatur incendit.

⁜ (22) Coeli nomine coelestis vita designatur, sicut in libro beati Job de hypocrita dicitur: Si ascenderit usque ad coelum superbia ejus, et caput ejus nubes tetigerit, quasi sterquilinium in fine perdetur (Job X, 6) . Superbia hypocritae usque ad coelum ascendere dicitur, quando ejus elatio coelestem agere vitam videtur. Cujus etiam caput quasi nubes tangit, quando principalis pars, videlicet intellectus ejus sanctorum praecendentium coaequari meritis creditur. [Col. 0034B] Sed quasi sterquilinum in fine perdetur, quia in morte dum ad tormenta ducitur, stercoribus vitiorum plenus a malignis spiritibus conculcatur. Gaudia etenim vitae praesentis quae injusti aestimant magna bona justi stercora deputant. Unde scriptum est: De stercore boum lapidabitur piger (Eccli. XXII, 2) . Is enim qui sequi Dominum noluerit, ab amore aeternae vitae pigrescit. Et quoties rerum temporalium damno percutitur, ex his nimium affligitur, quae justi viri velut stercora contemnunt. Qui ergo ex terrenorum percussione atteritur, quid aliquid quam de boum stercore lapidatur? Et recte hypocrita sterquilinio similis esse dicitur, quia, dum temporalem gloriam appetit, modo per cogitationem apud semetipsum tumet, modo eamdem gloriam [Col. 0034C] aliis invidet, et etiam alios veraciter habente irridet. Quot ergo vitiis plenus est, quasi tot stercoribus in conspectu aeterni judicis illius pectus fetet. Dicatur ergo: Si ascenderit usque ad coelum superbia ejus, et caput ejus nubes tetigerit; quasi sterquilinium in fine perdetur. Quia si coelestem vitam agere se simulat, 17 et si intellectum suum esse similem veris praedicatoribus ostentat, quasi sterquilinium tamen in fine perdetur, quia mens illius pro vitiorum fetore damnabitur.

⁜ (23) Coelorum autem nomine angeli designantur, sicut ad beatum Job ab Eliu per irrisionem dicitur: Tu forsitan cum eo fabricatus es coelos, qui solidissimi quasi aere fusi sunt (Job XXXVII, 18) . Quid enim [Col. 0034D] per coelos, nisi hi qui in coelestibus sunt conditi, angelici spiritus designantur? De quibus bene dicitur, qui solidissimi quasi aere fusi sunt. Natura namque aeris est rubigine difficile consumi. Et virtutes angelicae, quae in divino amore fixae perstiterunt, lapsis superbientibus angelis, hoc in munere retributionis acceperunt, ut nulla jam rubigine subripientis culpae mordeantur, ut in contemplatione Conditoris sine felicitatis fine permaneant, et in hoc quod sunt conditae, aeterna stabilitate subsistant.

[Col. 0035A] ⁜ (24) Coelorum quoque nomine sancti specialiter apostoli designantur, sicut in Psalmo scriptum est: Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum (Psal. XVIII, 1) . Unde iterum in Job scriptum est: Spiritus ejus ornavit coelos (Job. XXVI, 13) . Tunc namque apostolos spiritus ejus ornavit, cum replevit. Quod Luca referente didicimus, qui ait: Factus est repente de coelo sonus tanquam advenientis spiritus vehementis, et replevit totam domum ubi erant sedentes. Et apparuerunt illis dispertitae linguae tanquam ignis; seditque supra singulos eorum. Et repleti sunt omnes Spiritu sancto, et coeperunt loqui variis linguis, prout Spiritus sanctus dabat eloqui illis (Act. II, 2 et 3) . Ex eo ergo acceperunt ornamenta virtutis, quos immensa [Col. 0035B] ante possederat foeditas timoris. Scimus enim quod ille apostolorum, id est coelorum primus, ante acceptam hujus Spiritus gratiam, quoties mori timuit, vitam negavit (Matth. XXVI, 69, 70) . Qui non poenis, non afflictionibus, non terribili potestate cujusquam, sed unius mancipii sola est interrogatione prostratus (Luc. XXII, 35) . Et quidem mancipium, ne sexus firmior terribile demonstraret, ancilla est inquirente tentatus: et rursus, ut talis sexus infirmitas 18 etiam officii sui delectione vilesceret, non ab ancilla tantum, sed ab ancilla ostiaria requisitus (Joan. XVIII, 17) . Ecce quam vilis est ad tentandum persona requisita, ut aperte proderetur quanta eum timoris infirmitas possideret qui nec ante vocem ostiariae ancillae subsisteret. Sed jam [Col. 0035C] hic paulo ante timidus, qualis post adventum Spiritus exstiterit, quanta Dominum auctoritate contra sacerdotes ac principes praedicaverit, Luca testante didicimus. Ille namque paulo ante timidus, jam linguis loquitur, coruscat miraculis, infidelitatem sacerdotum ac principum libera voce increpat, ad praedicandum Jesum exemplum auctoritatemque caeteris praestat, ne in nomine Jesu loqui debeat verberibus prohibetur, nec tamen compescitur (Act. IV, etc.) . Sancti enim Spiritus virtute solidatus hujus mundi altitudines, libertatis calce deprimebat, ut in imo esset cernere quidquid contra Creatoris gratiam altum tumeret. Haec sunt ornamenta coelorum, haec sunt dona Spiritus quae diversis manifestari [Col. 0035D] virtutibus solent. De his etiam coelis in Psalmo dictum est: Verbo Domini coeli firmati sunt (Psal. XXXII, 6) . De his quoque ornamentis Spiritus subditur: Et spiritu oris ejus, omnis virtus eorum (ibid.) . Bene itaque dicitur, spiritus ejus ornavit coelos, quia praedicatores sancti, nisi promissa Paracliti dona perciperent, nullo fortitudinis decore claruissent.

⁜ (25) Coelorum nomine quilibet sancti doctores designantur, sicut in Psalmo scribitur: Domine, inclina [Col. 0036A] coelos tuos, et descende (Psal. CXLIII, 5) . Quid enim in coelis, nisi sanctos praedicatores accipimus? Cum enim inclinantur coeli, Dominus descendit, quia cum eum in praedicatione sua sancti doctores attrahunt, divinitatis notitias nostris cordibus infundunt. Nequaquam quippe ad nos Deus descenderet, si praedicatores ejus in contemplationis rigore inflexibiles permanerent. ⁜ (26) Si enim ea nobis praedicare vellent quae capiunt, cum superna contemplatione debriantur, et non magis scientiam suam quodam moderamine et sobrietate temperarent; adhuc angusto intelligentiae sinu illa superni fontis fluenta quis caperet? Incurvantur ergo coeli, ut descendat Dominus, et nos in novae fidei luce nascamur.

19 ⁜ (27) Coelorum quoque nomine perfectorum mentes [Col. 0036B] designantur. Unde Eliu beato Job cum irrisione dicit: Tu forsitan cum eo fabricatus es coelos, qui solidissimi quasi aere fusi sunt? (Job XXXVII, 18.) Possunt namque per coelos electorum mentes exprimi, a cunctis terrenis contagiis intimo amore suspensae: quae, quamvis corpore degant in infimis, tamen iam corde inhaerent summis, et veraciter dicunt: Nostra conversatio in coelis est. (Philipp. III, 20) . Qui solidissimi ut aere fusi sunt, quia ab integritate coeptae fortitudinis nulla mutabilitatis rubigine consumuntur.

In Scriptura sacra firmamenti nomine aliquando Redemptor noster, aliquando confirmatio angelicae [Col. 0036C] naturae post ruinam malorum designatur.

⁜ (28) Firmamenti nomine Redemptor noster designatur, sicut per Ezechielem dicitur: Et similitudo super caput animalium firmamenti, quasi aspectus cristalli horribilis. Et extenti super capita eorum desuper (Ezech. I, 22) . Quid enim per firmamentum, nisi per figuram noster Redemptor intelligitur verus Deus super omnia, et factus inter omnia homo perfectus, in quo nostra natura apud Patrem confirmata est? De quo et per Psalmistam prophetando dicitur: Fiat manus tua super virum dexterae tuae, et super filium hominis quem confirmasti tibi (Psal. LXXIX, 18) . Humana etenim natura priusquam a Creatore omnium susciperetur, terra erat; nam firmamentum [Col. 0036D] non erat. Peccatori quippe homini dictum est: Terra es, et in terram ibis ⁜ (29) (Gen. III, 19, juxta LXX) . Ait postquam assumpta est ab auctore omnium, atque in coelis sublevata et super angelos ducta, firmamentum facta est, quae terra fuit. Sed terra firmamentum quod 20 aspicitur, cujus habeat similitudinem subinfertur, cum dicitur, quasi aspectus crystalli horribilis. Crystallum ex aqua congelascit, et robustum fit. Scimus vero quanta sit aquae mobilitas. Corpus autem Redemptoris nostri, quia usque ad [Col. 0037A] mortem passionibus subjacuit, aquae simile juxta aliquid fuit, quia nascendo, crescendo, lacessendo, esuriendo, sitiendo, moriendo usque ad passionem suam per momenta temporum mobiliter decurrit. Cujus cursum Propheta intuens ait: Exsultavit ut gigas ad currendam viam etc. (Psal. XVIII, 6.) Sed quia per resurrectionis suae gloriam, ex ipsa sua corruptione, in incorruptionis virtute convaluit, quasi crystalli more ex aqua duruit, ut in illo et haec eadem natura esset, et ipsa jam, quae fuerat, corruptionis mutabilitas non esset. Aqua igitur in crystallum versa est, quando corruptionis etiam infirmitas per resurrectionem suam ad incorruptionis est firmitatem mutata.

In Scriptura sacra cum figurate sol ponitur, aliquando Dominus intelligitur, aliquando persecutio, aliquando de re qualibet manifestae visionis ostensio, aliquando intelligentia sapientium, aliquando fulgor boni operis vel fervor amoris Dei, aliquando lumen veritatis, aliquando praedicatorum claritas, aliquando tentationis ardor.

⁜ (30) Solis nomine Dominus significatur, sicut per prophetam dicitur: Elevatus est sol, et luna stetit in ordine suo (Habac. III, 11, juxta LXX) . Elevato enim sole in ordine suo, luna statuitur, quia, ascendente ad coelos Domino, sancta protinus Ecclesia in praedicationis auctoritate roboratur.

21 Rursum solis nomine, persecutio intelligitur, [Col. 0037C] sicut in Evangelio Veritas dicit, quod nata sine radicibus semina orto sole aruerunt (Matth. VIII) , quia videlicet verba vitae in corde terrenorum hominum, temporali momento virentia, superveniente persecutionis ardore siccantur.

Solis nomine, manifestae visionis ostensio designatur, sicut Propheta Dominum cunctorum oculis apparentem denuntiat, dicens: In sole posuit tabernaculum suum (Psal. XVIII, 6.) . Ac si diceret, humanitatis assumptae sacramentum in lumine manifeste visionis ostendit. Et sicut eidem prophetae divina voce per Nathan dicitur: Tu fecisti in abscondito, ego vero faciam verbum istud in conspectu omnis Israel, et in conspectu solis (II Reg. XII, 12) . Quid enim per conspectum solis, nisi cognitionem [Col. 0037D] insinuat manifestae visionis? Iterum solis nomine sapientium intellectus exprimitur, sicut in Apocalypsi scriptum est: Quartus angelus effudit phialam suam in solem, et datum est illi aestu afficere homines et igni (Apoc. XVI, 8) . Phialam videlicet in solem effundere est persecutionis supplicia viris sapientiae splendore fulgentibus irrogare. Et datum est illi ut afficeret homines aestu et igni, quia, dum sapientes viri cruciatibus victi, male agendi errore tanguntur, illorum exemplo persuasi infirmi quique temporalibus desideriis inardescunt. Ruinae namque [Col. 0038A] fortium argumenta praestant perditionibus infirmorum.

⁜ (31) Rursus solis nomine claritas boni operis designatur, sicut per beatum Job dicitur: Si vidi solem, cum fulgeret (Job XXXI, 26) . Sol quippe in fulgore est bonum opus in manifestatione. Scriptum quippe est: Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est (Matth. V, 16) . Et rursum: Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes. (Luc. XII, 35) . Quod enim hoc loco fulgenti sole, hoc in Evangelio lucerna ardente designatur. Bonum namque opus, cum in medio perfidorum lucet, lucerna ardet in nocte; cum vero in Ecclesia resplendet, sol fulget in die. Bonum opus, si adhuc tale est [Col. 0038B] quod soli mali mirentur, lucerna videlicet 22 in nocte est; si autem ita proficit, ut mirari a bonis ac perfectioribus possit, nimirum sol est in die. Bonum opus cum per activam vitam corporis lucet, quasi lucernae more lumen ex testa resplendet. Cum vero per solam virtutem mentis in contemplatione attollitur, quasi more solis de coelo veniens lux videtur, si vidi solem, cum fulgeret. ⁜ (32) Ac si aperte diceret: Opus meum, etiam cum aliis exemplorum lucem tribueret, ad praesumptionis gloriam non accendi, quia dum eo extolli timui, ab intuendo eo oculos averti.

⁜ (33) Solis nomine lumen veritatis accipitur. Sic Sapientiae libro perhibetur quod impii in extremo die indicii cognita sua damnatione dicturi sunt: [Col. 0038C] Erravimus a via veritatis, et lumen justitiae non luxit nobis, et sol non ortus est nobis (Sap. V, 6) . Ac si aperte dicant: Interni nobis luminis radius non refulsit. Unde et Psalmista de malignis spiritibus loquens subdit dicens: Ortus est sol, et congregati sunt in cubilibus suis, etc. (Psal. CIII, 22) . ⁜ (34) Quia videlicet veritatis lumine per carnem apparente fidelium mentibus daemones excussi, quasi ad cubilia sua sunt reversi, dum sola infidelium corda tenuerunt.

⁜ (35) Rursus solis nomine, praedicatorum claritas designatur, sicut per beatum Job dicitur: Qui praecipit soli, et non oritur, et stellas claudit quasi sub signaculo (Job IX, 7) . Quid enim solis nomine, nisi [Col. 0038D] claritas praedicatorum accipitur? Unde et per Joannem dicitur: Factus est sol niger, ut saccus cilicinus (Apoc. 6, 12) . In extremo quippe tempore sol quasi cilicinus saccus ostendetur, quia fulgens vita praedicantium ante reproborum oculos, aspera et despecta monstratur. Qui stellarum quoque claritate figurantur, quia cum recta peccatoribus praedicant, tenebras nostrae noctis illustrant. Unde et subtractis praedicatoribus per prophetam dicitur: Prohibitae sunt stellae pluviarum (Jer. III, 3) . Quia vero sol per diem fulget, et stellae obscuritates notis [Col. 0039A] irradiant, et plerumque in sacro eloquio diei appellatione, aeterna patria, noctis autem nomine praesens vita signatur, praedicatores sancti, ut sol nostris oculis fiunt, cum conceptionem [ al. contemplationem] nobis verae lucis aperiunt, et velut, stellae in tenebris lucent, 23 cum per activam vitam pro futuris nostris necessitatibus terrena disponuntur. Quasi in die ut sol coruscant, cum ad contemplandam internae claritatis patriam, mentis nostrae aciem sublevant, et quasi stellae in nocte resplendent, quia, et cum terrena agunt, offensurum jamjam que nostris operis pedem exemplo suae rectitudinis dirigunt. Sed, quia expulsis praedicatoribus, non fuit qui plebi Judaicae in perfidiae suae nocte remanenti resplenderet, vel claritatem conceptionis [Col. 0039B] [ al. contemplationis] ostenderet, vel activae vitae lumen aperiret; Veritas quippe, quae hanc repulsam deseruit, subtracto praedicationis lumine, merito suae pravitatis excaecavit; recte dicitur: Qui praecipit soli, et non oritur; et stellas claudit quasi sub signaculo. Oriri quippe ei solem noluit, a qua praedicantium animum divertit. Et quasi sub signaculo stellas claudit, quia, dum praedicatores suos per silentium intra semetipsos retinuit, caecis iniquorum sensibus coeleste lumen abscondit.

⁜ (36) Solis nomine tentationis ardor designatur, sicut per Moysen dicitur: Si fuerit inter vos homo, qui nocturno pollutus sit somno, egredietur extra castra, et non revertetur priusquam ad vesperam lavetur aqua; et post solis occasum regredietur in [Col. 0039C] castra (Deut. XXIII, 10, 11) . Nocturnum quippe somnium est tentatio occulta, cum tenebrosa cogitatione turpe aliquid corde concipitur, quod tamen cordis vel corporis opere non expletur. Sed somnio nocturno pollutus, egredi extra castra praecipitur quia videlicet dignum est, ut qui immunda cogitatione polluitur, indignum se cunctorum fidelium societatibus arbitretur culpae suae meritum ante oculos ponat, et ex bonorum se aestimatione despiciat. Pollutum ergo extra castra exire est turpi impugnatione laborantem sese ex continentium comparatione despicere. Quid ad vesperam lavatur aqua, cum defectum suum conspiciens, ad poenitentiae lamenta convertitur, ut cineribus abluat omne quod [Col. 0039D] in animo occulta inquinatio accusat. Sed post occasum solis ad castra redeat, quia defervescente tentationis ardore necesse est ut iterum fiduciam erga bonorum societatem sumat. Post aquae quippe lavationem, occumbente sole ad castra revertitur: 24 qui post poenitentiae lamenta, frigescente flamma cogitationis illicitae, ad fidelium merita praesumenda reparatur, ut jam se a caeteris longe esse non aestimet qui mundum se per obitum intimi ardoris gaudet.

In Scriptura sacra lunae nomine aliquando sancta Ecclesia, [Col. 0040A] aliquando fama boni operis, aliquando stultorum mobilitas, aliquando mutabilitas temporalitatis designantur.

⁜ (37) Lunae nomine sancta Ecclesia exprimitur, sicut per beatum Habacuc dicitur: Elevatus est sol, et luna stetit in ordine suo (Habac. III, 11, juxta LXX) . Elevato enim sole, in ordine suo luna statuitur, quia ascendente ad coelos Domino, sancta protinus Ecclesia in praedicationis auctoritate roboratur. Psalmista quoque sanctam Ecclesiam conspiciens in perpetua perfectione mansuram sub appellatione lunae descripsit dicens: Luna perfecta in aeternum (Psal. LXXXVIII, 38) . Quam, quia ad resurrectionis spem Dominica resurrectio roborat, recte subjungitur: Testis in coelo fidelis (ibid.) .

[Col. 0040B] ⁜ (38) Rursum lunae nomine fama boni operis intelligitur, sicut per beatum Job dicitur: Si vidi solem, cum fulgeret, et lunam incedentem clare (Job XXXI, 26) . Per solem quippe fulgentem fulgor boni operis; per lunam vero, opinio bonae operationis intelligitur. Post praemissum ergo solem, apte quoque incedentem clare lunam subdidit, quia videlicet post opus bonum fama laudabilis sequitur, per quam celebre nomen in hac praesentis vitae nocte possidetur. Si enim verum est quod quidam 25 putant, lunam illustrationem per occultum circulum a radio solis accipere, ut possit lucem nocturnis cursibus exhibere, ab hujus significationis ordine haec quoque suspicio non abhorret. Fama quippe a bono opere vires accipit et favoris gratiam quasi claritatem luminis aspergit. [Col. 0040C] Est aliud in luna, quod per similitudinem bonam spargenti famae conveniat: lux namque ejus etiam in tenebrarum tempore iter ambulantibus ostendit; quia et dum de aliena vita, lux quae illius opinione clara cognoscitur ostenditur, huic quasi pergenti in itinere exempli lumen praebetur. Sed nonnunquam opus quod ab aliena opinione sumitur, minus mundo desiderio in animo formatur. Nam infirmae mentes, cum bona de aliis audiunt, aliquando se ad operationem rectam, non amore virtutis, sed dilectione laudis accendunt. Et profecto liquet quod sicut natura solis est ut quaeque attigerit accendat et siccet, ita lunaris ignis est proprium ut quidquid contigerit, exurat quidem, sed exurendo [Col. 0040D] humidum reddat. Ad vitam igitur bonam alios per amorem Dei affectus recti operis, alios vero amor laudis inflammat. Sed, cum recti operis affectu accendimur, quasi per ignem solis a vitiorum humore siccamur. Eum vero quem ad opus bonum laudis amor provocat, concupita fama quasi luna attingit, quia videlicet ejus animum et accendit et resolvit. Accendit scilicet ad exercitium operis, resolvit vero ad concupiscentiam favoris. Plerumque tamen ad exercenda bona opera aliena nos utiliter exempla persuadent. Et cum mente humili opinionis alienae bona suscipimus, nostra vel ad melius bona perducimus, vel ad bonum mala permutamus. Cumque [Col. 0041A] nos de vita proximi, famae splendor irradiat, mens nostra, ut praediximus, quae ad obtinendum virtutis iter se dirigit, quasi in lunae lumen gressus ponit. Sed sicut ex aliena opinione proficimus, sic plerumque, si laudibus famae nostrae incendimur, a virtute vacuamur; quia dum delectatur animus in hoc quod de se extrinsecus haberi considerat, illud obliviscitur ad quod introrsus anhelabat. Sed quia sanctum virum nec fama laudabilis extulit, clare incedentem luna minime accendit.

26 ⁜ (39) Lunae nomine stultorum inconstantia designatur, sicut per Salomonem dicitur: Sapiens ut sol permanet, stultus ut luna mutatur (Eccli. XXVII, 12) .

⁜ (40) Iterum lunae nomine mutabilitas temporalitatis [Col. 0041B] designatur, sicut Joannes in Apocalypsi ait: Mulier, amicta sole et luna sub pedibus ejus (Apoc. XII, 1) . In sole enim illustratio veritatis, in luna autem, quae menstruis suppletionibus deficit, mutabilitas temporalitatis accipitur. Sancta autem Ecclesia, quia superni luminis splendore protegitur, quasi sole vestitur. Quia vero cuncta temporalia despicit, lunam sub pedibus premit.

In Scriptura sacra, cum stella singulari numero ponitur, Christus intelligitur. Cum vero plurali numero ponitur, aliquando specialiter prophetae antiqui, vel apostoli sancti praedicatores, aliquando quorumlibet [Col. 0041C] sanctorum justitia quae in hujus vitae tenebris lucet, aliquando vero hypocritarum fictio demonstratur, qui bona quae faciunt ad percipiendas laudes hominibus ostendunt.

Stellae nomine Christus designatur, Joanne attestante, a quo stella splendida et matutina vocatur. Vivus namque apparens post mortem matutina nobis stella factus est, quia dum in semetipso exemplum nobis resurrectionis praebuit, quae lux sequatur indicavit.

⁜ (41) Stellarum quoque nomine vel prophetae vel apostoli designantur, sicut in libro beati Job de Domino 27 dicitur: Qui aufert stellas pluviae, et effundit imbres ad instar gurgitum (Job XXXVI, 27) . Duo quippe in hac vita sunt genera justorum: Unum [Col. 0041D] videlicet bene viventium, sed nulla docentium; aliud vero recte viventium, et eadem recta docentium, sicut et in coeli facie aliae stellae prodeunt, quas nullae pluviae subsequuntur; aliae prodeunt, quae arentem terram magnis imbribus infundunt. Igitur quoties in sancta Ecclesia recte quidam vivunt, sed tamen praedicare eamdem rectitudinem nesciunt, stellae quidem sunt, sed in siccitate aeris natae, quia per exemplum bene vivendi lucem caeteris praebent, sed praedicationis verbum pluere nesciunt. Cum vero in ea quidam et recte vivunt, et aliis eamdem rectitudinem verbis praedicationis [Col. 0042A] influunt, quasi ad proferendas pluvias in coelum stellae producuntur, quae sic vitae suae meritis luceant ut in praedicationis sermone pluant. Annon in hoc coelo astrum pluviae Moses excitavit, qui dum de supernis emicuit, corda peccantium quasi in arentem inferius terram sanctae exhortationis pluvia ad ubertatem germinis infudit? Annon Isaias astrum pluviae ostensus est, qui in eo quod lucem veritatis praevidens tenuit, siccitatem infidelium prophetando annuntians irrigavit? Annon Jeremias et prophetae caeteri velut in coelo positi astra pluviae fuerunt, qui in praedicationis culmine erecti, dum pravitatem peccantium libere increpare ausi sunt, quasi verborum guttas obcaecationis humanae pulverem rigando presserunt, quorum videlicet animas [Col. 0042B] ab hac corruptibili carne susceptas, quia ex praesenti vita superna judicia auferunt, quasi a coeli facie. Stellae pluviae subtrahuntur, et ad occultum astra redeunt, dum peractis suis cursibus sanctorum animae in thesauris dispositionis intimae reconduntur. Sed quia terra aresceret, si subductis stellis pluviae superna funditus fluenta cessarent, recte dicitur: Qui aufert stellas pluviae, et effundit imbrem ad instar gurgitum. Nam cum prophetas abstulit, eorum vice Dominus apostolos misit qui in similitudine gurgitum pluerent, postquam, subductis antiquis Patribus, exteriora legis praedicamenta tacuissent. Stellas ergo pluviae abscondit, et ad instar gurgitum imbres fudit, quia, 28 dum praedicatores legis ad secreta et intima retulit, [Col. 0042C] per dicta sequentium uberior vis praedicationis emanavit.

⁜ (42) Rursum stellarum nomine quorumlibet bene viventium animae designantur, sicut in libro beati Job scriptum est: Ecce luna non splendet, et stellae non sunt mundae in conspectu ejus (Job XXV, 5) . Quid enim per lunam nisi cuncta simul Ecclesia? Quid per stellas, nisi singulorum bene viventium animae disignantur, qui inter pravorum hominum conversationes, dum magnis virtutibus eminent, quasi in tenebris noctis lucent? Unde per Paulum quoque discipulis dicitur: Inter quos lucetis tanquam luminaria in mundo (Philipp. II, 15) . Et iterum: Stella enim ab stella differt in claritate (I Cor. XV, 41) . Luna ergo non splendet, et stellae non sunt mundae in conspectu ejus, quia nec sancta Ecclesia virtute propria tot miraculis emicat, nisi hanc praevenientis gratiae dona perfundant; nec singulorum bene viventium mentes a peccatorum miraculis mundae sunt, si remota pietate judicentur quia apud districti judicis oculos sua unumquemque corruptibilitas inquinat, nisi haec quotidie gratia parcentis tergat.

⁜ (43) Item stellarum nomine hypocritarum fictio designatur, sicut per Joannem de diabolo dicitur: Misit draco caudam, et traxit tertiam partem stellarum [Col. 0043A] coeli, et misit eas in terra (Apoc. XII, 4) . Coelum quippe est Ecclesia, quae in hac nocte vitae praesentis, dum in se innumeras sanctorum virtutes continet, quas radiantibus desuper sideribus fulget. Sed draconis cauda in terram stellas dejicit, quia Satanae extremitas, per audaciam assumpti hominis erecta, quosdam, quos velut electos Dei in Ecclesia invenit, obtinendo reprobos ostendit. Stellas itaque de coelo in terram cadere est, relicta nonnullos spe coelestium, illo duce ad ambitum gloriae saecularis inhiare. Hinc Daniel sub Antiochi specie de hac draconis cauda loquitur dicens: Dejecit de fortitudine, et de stellis, et conculcavit eas (Dan. VIII, 10) . De fortitudine quippe et de stellis dejicit, cum nonnullos, et virtute operis robustos, et luce [Col. 0043B] justitiae resplendentes frangit.

In Scriptura sacra Luciferi nomine, aliquando unigenitus Dei, vel sermo divinus, aliquando justi vita intelligitur.

⁜ (44) Luciferi nomine Unigenitus Dei designatur, sicut beatus Job de ipsius incarnatione requirit, dicens: Nunquid produces Luciferum in tempore suo, et vesperum super filios terrae consurgere facies? (Job XXXVIII, 32.) Quid enim Luciferum intelligimus nisi Unigenitum Dei? Pater quippe in suo tempore Luciferum produxit, quia sicut scriptum est: Cum venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum [Col. 0043C] natum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret (Gal. IV, 4) . Qui natus ex Virgine velut Lucifer, inter tenebras nostrae noctis apparuit, quia, fugata obscuritate peccati, aeternum nobis mane nuntiavit. Luciferum se innotuit, quia diluculo ex morte surrexit, et fulgore sui luminis, mortalitatis nostrae tetram caliginem tersit.

⁜ (45) Potest autem Luciferi nomine sermo divinus designari. Unus enim atque idem sermo Dei est in ore praedicantis. Quem dum isti gaudendo audiunt, illi vero invidendo, claritatem Luciferi sibi in vesperi tenebras vertunt. Dum isti humiliter vocem sanctae praedicationis accipiunt, quasi ad [Col. 0043D] stellae lucem, oculos cordis aperiunt. Dum vero illi bene dicenti invident, et non salutis causam, sed elationis gloriam quaerunt, prorumpente iniquitatis suae vespere, in somnum mortis oculos claudunt. Per occultum ergo judicium is, qui electo est Lucifer, reprobo auditori fit vesper, quia exhortatione sancta qua boni ad vitam redeunt, pravi deterius in culpa moriuntur. Unde bene per Paulum dicitur: Christi bonus odor sumus Deo in his qui salvi fiunt, et in his qui pereunt (II Cor. II, 15, 16) : aliis quidem odor mortis 30 in mortem, aliis autem odor vitae in vitam. Verbum itaque suum auditoribus [Col. 0044A] esse Luciferum simul et vesperum vidit, per quod et alios ab iniquitate suscitari, et contra alios sopiri in iniquitate conspexit.

⁜ (46) Iterum Luciferi nomine justi vita intelligitur, sicut in libro beati Job dicitur: Et cum te consumptum putaveris, orieris ut Lucifer (Job XI, 17) . Et recte Lucifero justi vita comparatur. Solem quippe praecurrens Lucifer nuntiat. Et quid nobis sanctorum innocentia nisi sequentis judicis claritatem clamat? In eorum namque admiratione conspicimus quid de majestate veri luminis aestimemus. Necdum Redemptoris nostri patientiam videmus, sed tantum virtutem illius in electorum suorum moribus admiramur. Quia ergo bonorum vita in consideratione sua oculis nostris vim veritatis [Col. 0044B] objicit, quasi clarus ad nos Lucifer ante solem venit. Dicat ergo Sophar tentato homini, etiam quasi desperanti dicat: Et cum te consumptum putaveris, orieris ut Lucifer ⁜ (47) . Saepe namque tot tentamenta nos obsident, ut ipsa nos eorum numerositas pene ad lapsum desperationis inclinet. Unde plerumque mens in taedium vertitur, vix ipsa virtutis suae damna considerat, et tota dolens quasi jam et a sensu doloris aliena frangitur, et numerare non valet, quanto cogitationum tumultu vastatur. Ruituram se per momenta conspicit, eique, ne arma repugnationis arripiat, gravius moeror ipse contradicit. Circumductos quolibet oculos obscuritas obsidet, et cum visum tenebrae semper impediant, mens tamen nil aliud quam tenebras videt. Sed [Col. 0044C] apud misericordem judicem saepe haec ipsa quae adnisum quoque orationis aggravat, pro nobis subtilius justitia exorat. Nam moeroris nostri caliginem Conditor conspicit, et subtracti luminis radios refundit, ita ut erecta protinus per dona mens vigeat quam paulo ante decertantia vitia superbiae calce deprimebant. Mox corporis pondus discutit, atque ad contemplationis lumen post perturbationis suae tenebras erumpit. Mox in gaudium profectus attollitur; et quae prius inter tentamenta cadere ex desperatione cogebatur, sine cogitationis certamine praesentia despicit, 31 sine dubitationis obstaculo de ventura retributione confidit. Justus ergo cum se consumptum putaverit, ut Lucifer oritur, quia [Col. 0044D] mox ut tenebrescere tentationum caligine coeperit, ad lucem gratiae reformatur, et in se ipse monstrat diem justitiae, qui casurus paulo ante timuit noctem culpae.

In Scriptura sacra Pleiadum nomine sancti omnes, vel Novum Testamentum designatur

⁜ (48) Pleiadum nomine sancti designantur: unde beatum Job Dominus requirit, dicens: Nunquid conjungere valebis micantes stellas Pleiades? (Job XXXVIII 31.) Pleiades stellae ἀπὸ τοῦ πλέιστου, id est a pluralitate [Col. 0045A] vocatae sunt, ita autem vicinae sibi et divisae sunt conditae, ut et simul sint et conjungi nequaquam possint, quatenus vicinitate quadam conjunctae sint, sed tactu disjunctae. Quid ergo micantes Pleiades, quae et septem sunt, aliud quam sanctos omnes denuntiant: qui inter praesentis vitae tenebras Spiritus septiformis gratiae nos lumine illustrant, qui, ab ipsa mundi origine usque ad ejus terminum diversis temporibus ad prophetandum missi, juxta aliquid sibi conjuncti sunt, juxta aliquid non conjuncti sunt? Stellae enim Pleiades, sicut supra dictum vicinitate est, sibi conjunctae sunt et tactu disjunctae, simul quidem sitae sunt, et tamen lucis suae radios divisim fundunt. Ita sancti homines, aliis atque aliis ad praedicandum temporibus [Col. 0045B] apparentes, et disjuncti sunt per visionem suae imaginis, et conjuncti per visionem mentis. Simul micant, quia unum praedicant, sed non semetipsos tangunt, quia in diversis temporibus patiuntur. Quam diversis temporibus Abel, Isaias et Joannes apparuerunt! divisi quidem fuerunt tempore, sed non praedicatione. Nam Abel Redemptoris nostri passionem significans 32 agnum in sacricio obtulit de cujus passione Isaias ait: Sicut agnus coram tondente se, obmutescet et non aperiet os suum (Isa. LIII, 7) . De quo Joannes quoque ait: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi (Joan. I, 29) , Ecce divisis quidem temporibus missi, et tamen concorditer de Redemptoris nostri innocentia sentientes, eumdem agnum Joannes ostendendo, Isaias [Col. 0045C] providendo, Abel offerendo locutus est; et quem Joannes in ostentione, quem Isaias in locutione, hunc Abel significando in manibus tenuit. Quia vero quomodo Pleiades stellae de Redemptoris humanitate sibi concinant diximus: nunc quomodo in ostendenda unitate Trinitatis concorditer luceant, demonstremus. Diversis quippe temporibus huic mundo David, Isaias, et Paulus apparuit, sed tamen nullus eorum, alteri diversum sentit, quia etsi semetipsos non noverant facie, unum tamen didicerant ex divina cognitione.

David quippe ut auctorem omnium Deum in Trinitate ostenderet, dixit: Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus (Psal LXVI, 7, 8) ; ac ne tertio Deum nominans, tres Deos dixisse putaretur, illico [Col. 0045D] unitatem ejusdem Trinitatis insinuans addidit: Et metuant eum omnes fines terrae (ibid.) . Qui enim non eos, sed eum subdidit, unum, tria quae dixerat, intimavit. Isaias quoque cum laudem de unitate Trinitatis aperiret, seraphin voces exprimens ait: Sanctus, sanctus, sanctus (Isa. VI, 3) . Ac ne tertio Deum nominans unitatem divinae substantiae scindere videretur adjunxit: Dominus Deus Sabaoth (ibid.) . Quia ergo non Domini Dii, sed Dominus Deus addit, unum existere, quod tertio sanctum vocaverat indicavit. Paulus quoque, ut operationem sanctae Trinitatis ostenderet, ait: Ex ipso, per ipsum et in [Col. 0046A] ipso sunt omnia (Rom. XI, 36) . Atque ut unitatem ejusdem Trinitatis ostenderet protinus addidit: Ipsi gloria in saecula (ibid.) . Qui ergo non ipsis, sed ipsi subdidit, unum naturaliter, tria secundum personas innotuit, quod superius ipsum dixit. Quasi ergo et uno loco Pleiades sitae sunt, quia de Deo concorditer sentiunt, et tamen semetipsas non tangunt, quia, sicut dictum est, per hujus mundi temporis diversa patiuntur. Quod quia solius divinae virtutis est et disjunctis temporibus missos in fidei praedicatione conjungere, 33 et dissimilibus virtutibus praedictos, fulgore intentionis unire recte dicitur: Nunquid conjungere valebis micantes stellas Pleiades, ac si dicat: Ut ego qui unus omnia impleo, atque in unitatis sensu, electorum mentes implendo conjungo.

[Col. 0046B] ⁜ (49) Pleiadum quoque nomine potest Testamenti Novi gratia designari. Ipsae quippe stellae Pleiades, sicut et superius diximus, septem sunt. Tanto ergo Testamenti Novi gratiam apertius indicant, quanto cuncti liquido cernimus quod per illud fideles suos Spiritus sanctus septiformis muneris lumine illustrat. Redemptor autem noster in carne veniens, Pleiades junxit, quia operationes septiformis Spiritus simul in se, et cunctas et manentes habuit. De quo per Isaiam dicitur: Egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet. Et requiescet et super eum Spiritus Domini, Spiritus sapientiae et intellectus, Spiritus consilii et fortitudinis, Spiritus scientiae et pietatis. Et replebit eum Spiritus timore [Col. 0046C] Domini (Isa. XI, 1, 2) . De quo Zacharias ait: Super lapidem unum septem oculi sunt (Zach. III, 9) . Atque iterum: Et in candelabro aureo lucernae septem (Zach. IV, 2) . Nullus vero hominum operationes sancti Spiritus simul omnes habuit, nisi solus Mediator Dei et hominum, cujus est isdem Spiritus, qui de Patre ante saecula procedit. Bene ergo dicitur: Super lapidem unum septem oculi sunt, huic enim lapidi septem oculos habere est, simul omnem virtutum Spiritus septiformis gratiae in operatione retinere. Alius namque prophetiam, alius scientiam, alius virtutes, alius genera linguarum, alius interpretationem sermonum (I Cor. XII, 8, 11) , juxta distributionem sancti Spiritus accepit; ad habenda [Col. 0046D] vero cuncta ejusdem Spiritus munera nemo pertingit. At vero Conditor noster infirma nostra suscipiens, quia per divinitatis suae potentiam simul se habere omnes sancti Spiritus virtutes edocuit, micantes Pleiades procul dubio jungit. Audiat itaque beatus Job: Nunquid conjungere valebis micantes stellas Pleiades? Ac si aperte diceretur: Habere quaelibet lumina quarumdam virtutum potes; sed nunquid exercere simul omnes operationes sancti Spiritus sufficis? Me ergo 34 conjungentem Pleiades in cunctis virtutibus contemplare, et tu de paucis ab elatione compescere.

In Scriptura sacra, Arcturi nomine aliquando tota simul Ecclesia, aliquando vetus lex designatur.

⁜ (50) Arcturi nomine tota simul Ecclesia intelligitur: unde beatum Job Dominus interrogat dicens: Nunquid conjungere valebis micantes stellas Peiades, aut gyrum Arcturi poteris dissipare? (Job XXXVIII, 3.) Arcturus quippe ita nocturna tempora illustrat, ut in coeli axe positus per diversa se vertat, nec tamen occidat. Neque enim extra currens volvitur, sed in loco situs in cunctis mundi partibus nequaquam casurus inclinatur. In Arcturo ergo qui per gyrum suum nocturna spatia non occasurus illustrat, nequaquam [Col. 0047B] particulatim edita vita sanctorum, sed tota simul Ecclesia designatur, quae fatigationes quaslibet patitur, nec tamen ad defectum proprii status inclinatur. Gyrum laborum tolerat, sed tamen ad occasum cur temporibus non festinat. Neque enim ad ima poli Arcturus nocturno tempore ducitur; sed dum ipse volvitur nox finitur, quia nimirum dum sancta Ecclesia innumeris tribulationibus quatitur, praesentis vitae umbra terminatur. Eaque stante nox praeterit, quia illa in sua incolumitate perdurante mortalitatis hujus vita percurrit. Est autem in Arcturo quod considerantius possumus intueri. In septem quippe stellis volvitur, et modo quidem tres ad summa elevat, atque ad ima quatuor inclinat, [Col. 0047C] modo quatuor superius erigit, et tres inferius premit. Sancta quoque Ecclesia cum modo in fidelibus Trinitatis notitiam, modo autem fidelibus virtutes quatuor, id est prudentiam, fortitudinem, temperantiam, justitiam praedicat, quasi rotatu praedicationis 35 status sui speciem quodammodo immutat. Nam cum quibusdam de operibus suis gloriantibus confidentiam proprii laboris evacuat, et fidem Trinitatis exaltat, quid aliud facit, nisi tres stellas Arcturus elevat, quatuor inclinat? Et dum quosdam bona opera non habentes de sola fide praesumere prohibet, sed operari enixius quae praecepta sunt, jubet quid aliud Arcturus facit nisi quatuor stellas erigit, tres deponit? Videamus quod tres elevet, quatuor deponat. Ecce per Paulum contra fidem de operibus superbientibus [Col. 0047D] dicit: Si Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non apud Dominum. Quid etiam Scriptura dicit? Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam (Rom. IV, 2; Genes. XV, 6) . Videamus quomodo quatuor elevet, tres deponat. Ecce per Jacobum de fide contra opera superbientibus dicit: Sicut corpus sine spiritu emortuum est, ita et fides sine operibus mortua est (Jac. II, 26) . Arcturus itaque volvitur, quia sancta Ecclesia juxta auditorum suorum mentes in diverso latere praedicationis arte versatur. Arcturus volvitur, quia sancta Ecclesia in noctis hujus tribulationibus rotatur. Sed hunc Arcturi gyrum quandoque Dominus dissipat, [Col. 0048A] quia labores Ecclesiae ad requiem permutat. Tunc et Pleiades plenius jungit, cum gyrum Arcturi destruit, quia tunc nimirum sancti omnes etiam sibi visionis specie copulantur, quando in fine mundi sancta Ecclesia ab his quos nunc sustinet laboribus solvitur. Dicat ergo: Nunquid conjungere valebis micantes stellas Pleiades, aut gyrum Arcturi poteris dissipare. Subaudis, ut ego, qui tunc sanctorum vitam etiam per speciem unio, cum gyrum universalis Ecclesiae corporaliter solvo. Et quis hominum solius divinae hoc esse virtutis ignorat? Sed ut cognoscat homo quid ipse sit, memoretur assidue quid solus Dominus possit.

⁜ (51) Potest quoque Arcturi nomine vetus lex intelligi. Arcturus quippe ex parte aquilonis surgit. [Col. 0048B] Quacunque autem se per gyrum Arcturus verterit, Pleiades ostendit. Et cum lux diei jam vicina efficitur, stellarum ejus ordo distenditur. Non immerito ergo per Arcturum, qua plaga frigoris surgit, 36 lex designatur. Quasi enim ab aquilone lex veneratur, quae tanta subditos rigiditatis asperitate terebat. Nam cum pro culpis suis alios perciperet lapidibus obrui, alios gladii morte multari, plaga torpens, et velut a sole charitatis aliena praeceptorum suorum plus premebat ex frigore quam ex calore nutriebat. Nec mirum quod per Arcturi septem stellas Testamentum Vetus exprimitur, quia et in veneratione legis dies septimus exstitit venerabilis, et per hebdomadam integram constituti sacrificii [Col. 0048C] vota tendebantur. Quaqua autem se Arcturus vertit, Pleiades, quae Testamentum Novum significant, ostendit, quia per omne quod Testamentum Vetus loquitur Testamenti Novi opera nuntiantur. Sub textu enim litterae tegit mysterium prophetiae. Et quasi inclinat se Arcturus et demonstrat, quia, dum ad spiritalem intellectum flectitur, significata per illud lux gratiae septiformis aperitur. Et appropinquante diei luce stellarum ejus ordo ostenditur, quia postquam per semetipsam nobis veritas innotuit, ab obsequiis carnalibus litterae praecepta laxavit.

[Col. 0048D] In Scriptura sacra, aeris nomine, saecularium mentium mobilitas designatur, sicut ab Eliu dicitur.

⁜ (52) Subito cogitur aer in nubes. Aer quippe ipsa sua tenuitate spargitur, ut nulla firmitate solidetur (Job XXXVII, 21) . Nubes autem tanto firmiores sunt quanto densiores. Quid ergo per aerem nisi mentes saecularium designantur, quae innumeris hujus vitae desideriis deditae huc illucque more aeris fluidae disperguntur? Sed aer in nubes cogitur, cum fluxae mentes superni respectus gratia virtutis soliditate roborantur, ut intra in sinum cordis recta 37 sentiendo se colligant, et in vanis cogitationibus non liquescant.

In Scriptura sacra, nubium nomine aliquando humanitas Christi designatur, aliquando caligo ignorantiae, aliquando sancti prophetae, aliquando quilibet doctores sancti, aliquando quilibet justi, aliquando mobiles quique, aliquando soliditas mentium, aliquando temporalia bona, aliquando cor superbum.

⁜ (53) Nubis nomine caro Redemptoris accipitur sicut per Psalmistam de ipso dicitur: Qui ponit nubem ascensum suum (Psal. CIII, 3) . Nubem quippe ascensum suum Dominus posuit, quia is qui divinitate ubique est, carne ad coelestia ascendit.

⁜ (54) Nubis nomine caligo ignorantiae designatur. Unde propheta Ezechiel Judaeorum crudelitatem [Col. 0049B] contra Dominum prospiciens, ait: Et vidi et ecce ventus turbinis veniebat ab aquilone, et nubes magna (Ezech. I, 4) . Quid enim aquilonis nomine nisi diabolus intelligitur, et quid ventus turbinis nisi ipsius tentatio accipitur? Bene autem maligni spiritus immissio ventus turbinis appellatur. Turbo quippe aedificium quod tangit concutiendo subruit. Et omnis antiqui hostis tentatio, quae agitur in mente ventus est turbinis, quia hanc concutiendo per desideria a statu suae rectitudinis evellit. Ventus ergo turbinis ab aquilone venit, cum vitam Judaici populi malignus spiritus in tentatione concussit, ubi et recte additur: Et nubes magna. 38 Quia quanto plus quisque exarsit in crudelitate, tanto amplius [Col. 0049C] obcaecari metuit ignorantiae suae caligine. Redemptorem quippe humani generis quem in lege ac prophetis intelligentes exspectaverant, videntes negabant. Unde actum est ut eorum mens magna ignorantiae suae nube tegeretur, ne hunc post inquirentes agnoscerent, quem prius et denuntiare poterant, et amare renuebant. Nam cum modo ejus virtutes et miracula, modo autem passiones aspicerent in infidelium cordibus, nubes magna ab aquilone venerat, quia ex peccati sui frigore propter infirmitatem passionis illius et inter signa caligabant.

⁜ (55) Iterum nubium nomine sancti prophetae designantur, sic per Psalmistam dicitur: Tenebrosa aqua in nubibus aeris (Psal. XVII, 14) , id est occulta est scientia in prophetis, qui ante adventum Domini, [Col. 0049D] dum occultis sacramentis gravidi mysteria immensa gestarent, intuentium oculis, eorum intelligentia caligabat.

⁜ (56) Iterum nubium nomine sancti apostoli designantur, sicut per Isaiam de ipsis Dominus dicit: Mandabo nubibus, ne pluant super eam imbrem (Isa. V, 6) .

⁜ (57) Nubium nomine praedicatores sancti designantur, sicut ab Eliu dicitur: Frumentum desiderat [Col. 0050A] nubes (Job XXXVII, 11) . Quid enim electi quique sunt, nisi frumenta Dei coelestibus horreis recondenda? Sed frumentum, quousque ad perfectionem fructuum veniat, nubium pluvias exspectat ut crescat, quia bonorum mens praedicantium verbis infunditur, ne ab humore charitatis desideriorum carnalium sole siccetur. Hoc frumentum supernus agricola in mundo surgere, et nubes desiderare conspexerat cum dicebat: Messis quidem multa, operarii autem pauci. Rogate autem dominum messis ut mittat operarios in messem suam (Matth. VII, 37) . Qui igitur hic frumentum, illic messis; qui vero hic nubes, illic operarii vocantur. Quia nimirum praedicatores sancti et nubes sunt et operarii. Nubes videlicet per doctrinam, operarii per vitam. Nubes, [Col. 0050B] quae verbis influunt; operarii, quae non desinunt agere quod loquuntur. Unde et subditur: Et 39 nubes spargunt lumen suum (Job XXXVII, 11) . Nubes enim lumen suum spargere est praedicatores sanctos, exempla vitae et loquendo et agendo dilatare.

⁜ (58) Rursum nubium nomine quilibet justi designantur. Sic per Isaiam dicitur: Qui sunt isti qui ut nubes volant, et quasi columbae ad fenestras suas? (Isa. LX, 7, 8.) Justi namque ut nubes volare dicti sunt, quia a terrenis contagiis sublevantur. Et quasi columbae ad fenestras sunt, quia per sensus corporis exteriora quaeque non respiciunt intentione rapacitatis, eosque foras non rapit concupiscentia carnalis.

[Col. 0050C] ⁜ (59) Nubium nomine mobiles quique exprimuntur, sic per Salomonem dicitur: Qui observat ventum non seminat, et qui considerat nubes nunquam metet (Eccl. XI, 4) . Venti quippe nomine malignus spiritus designatur qui mentem tentationibus impellit. Nubium vero appellatione peccatores exprimuntur, quos toties huc illucque diabolus impellit et revocat, quoties tentationes ejus in eorum cordibus suggestionum flatibus alternat. ⁜ (60) Qui observat ventum non seminat, et qui considerat nubes nunquam metet, quia is qui tentationes maligni spiritus metuens, et iniquorum lapsus conspiciens, semetipsum desperat, neque nunc exercetur in boni semine operis, neque post reficitur de munere justae [Col. 0050D] retributionis.

⁜ (61) Nubium nomine, soliditas mentium accipitur: sicut per Eliu dicitur: Subito aer cogitur in nubes (Job XXXVII, 21) . Aer quippe ipsa sua tenuitate aspergitur, ut nulla firmitate solidetur. Nubes autem tanto firmiores sunt, quanto densiores ⁜ (62) . Quid ergo per aerem nisi mentes saecularium designantur, quae innumeris hujus vitae desideriis deditae huc illucque more aeris fluidae [Col. 0051A] disperguntur? Quid per nubes nisi mentis soliditas intelligitur? Aer autem in nubes cogitur, cum fluxae mentes per superni respectus gratiam virtutis soliditate roborantur, ut intra signum cordis recta sentiendo se colligant, et in vanis cogitationibus non liquescant. 40 Aer Petrus fuerat, cum per terrena desideria sparsus eum quasi aura transiens pro vita carnis cura piscationis agitabat. Aer et omnes apostoli exstiterant, qui jam per legem alta didicerant, sed necdum per fidem firma sapiebant. Subito autem aer in nubes coactus est, quia per respectum supernae gratiae fluxa corda piscantium in soliditatem versa sunt praedicatorum, ut eorum infirmae cogitationes fortia sentiendo densescerent, ac amore nubium aquas [Col. 0051B] scientiae caperent, et subterjacentem terram verbis praedicationis irrigarent, peracto ministerio, ad coeli secreta recurrerent, atque ad aeternam requiem finito labore pervenirent.

⁜ (63) Nubium nomine temporalia bona designantur, sicut per beatum Job dicitur: Velut nubes pertransiit salus mea (Job XXX, 15) . Nubes quippe in alto eminet, sed hanc ad cursum flatus impellit. Sic nimirum, sic sunt temporalia iniquorum bona. Velut in alto quidem per honoris celsitudinem erigere videntur; sed ad cursum vitae quotidie quasi quibusdam mortalitatis suae flatibus impelluntur. Salus ergo ut nubes transit, quia perversorum gloria, quae alta est, fixa non est.

⁜ (64) Nubium nomine corda superborum designantur, [Col. 0051C] sicut per beatum Job dicitur: Sicut consumitur nubes et pertransit, sic qui descendit ad inferos non ascendit (Job VII, 6) . Nubes quippe ad altiora suspenditur, sed densata a vento impellitur ut currat; calore autem solis dissipatur, ut evanescat. Sic nimirum corda fiunt hominum, quia per acceptae rationis ingenium ad alta emigrant, impulsa autem maligni spiritus flatu, pravis desideriorum motibus huc illucque pertrahuntur. Sed districto respectu superni judicis, quasi solis calore liquefiunt, et semel locis penalibus tradita ad operationis usum ultra non redeunt. Vir igitur sanctus, elationis incursum defectumque humani generis exprimens, dicat: Sicut consumitur nubes, et petransit, sic qui descendit ad inferos non ascendet. [Col. 0051D] Ac si aperte dicat: In altum currendo deficit qui superbiendo ad interitum tendit. Quem si semel culpa ad poenam 41 pertrahit, misericordia ulterius ad veniam non reducit.

In Scriptura sacra, cum ventus singulari numero ponitur, aliquando diabolus, aliquando tentatio diaboli, aliquando prosperitas transitoria, aliquando superbia, aliquando res quaelibet transitoria, aliquando concussio districti judicis designatur. Cum vero pluraliter venti dicuntur, animae sanctorum intelliguntur.

⁜ (65) Venti nomine malignus spiritus designatur [Col. 0052A] sicut de damnatione impii per beatum Job dicitur: Tollet eum ventus urens (Job XXVII, 21) . Quis enim hoc loco ventus urens, nisi malignus spiritus vocatur, qui desideriorum flammas in corde excitat ut ad aeternitatem suppliciorum trahat? Perversum ergo quilibet ventus urens tollere dicitur, quia insidiator malignus spiritus qui viventem quemque accendit ad vitia, morientem trahit ad tormenta. Ab hujus urentis venti adustione uniuscujusque electi mens temperatur, quando in ea vitiorum fervor exstinguitur, et desideriorum carnalium flamma frigescit. Unde et sancta Ecclesia in Sponsi sui laudibus laeta clamat: Sub umbra illius quem desiderabam sedi (Cant. II, 2) , impium autem tollit ventus urens, quia videlicet malignus spiritus, eum quem [Col. 0052B] nunc succenderit igne perversae concupiscentiae, rapit postmodum ad flammas gehennae.

⁜ (66) 42 Venti nomine tentatio malignorum spirituum designatur, sicut ad beatum Job de filiorum ejus morte dicitur: Filiis tuis et filiabus vescentibus et bibentibus vinum in domo fratris tui primogeniti, repente ventus vehemens irruit a regione deserti, et concussit quatuor angulos domus. Qui corruens oppressit liberos tuos, et mortui sunt (Job I, 18, 19) . Regio deserti, immundorum est spirituum multitudo derelicta, quae dum Conditoris sui beatitudinem deseruit, quasi manum cultoris amisit. Ab hac autem ventus vehemens venit, et domum subruit, quia ab immundis spiritibus fortis tentatio subripit, et a tranquillitatis suae statu conscientiam [Col. 0052C] evertit. In quatuor vero angulis domus subsistit, quia nimirum solidum mentis nostrae aedificium prudentia, temperantia, fortitudo, justitia sustinet. In quatuor angulis domus consistit, quia in his quatuor virtutibus tota boni operis structura consurgit. Unde et quatuor paradisi flumina terram irrigant, quia dum iis quatuor virtutibus cor infunditur ab omni desideriorum carnalium aestu temperatur. Sed nonnunquam dum ignavia menti subrepit, prudentia frigescit; nam cum fessa torpet ventura non providet. Nonnunquam dum nonnulla menti delectatio surrepit, temperantia nostra marcessit. In quantum enim ad delectationem praesentium ducimur, in tantum minus ab illicitis temperamur. Nonnunquam [Col. 0052D] se timor cordi insinuat, et vires nostrae fortitudinis turbat: et eo minores contra adversa existimus, quo quaedam perdere immoderatius dilecta formidamus. Nonnunquam vero amor suus se menti ingerit, eamque latenti motu a rectitudine justitiae divertit, et quo se totam auctori reddere negligit, eo in se justitiae juri contradicit. Ventus ergo vehemens quatuor angulos domus concutit, dum fortis tentatio occultis motibus quatuor virtutes quatit. Et quasi quassatis angulis domus obruitur, dum pulsatis virtutibus conscientia turbatur. Intra hos autem quatuor domus angulos filii convivantur, quia intra arcana mentis, quae principaliter his quatuor virtutibus [Col. 0053A] ad summae rectitudinis culmen erigitur, virtutes caeterae quasi quaedam cordis soboles se invicem pascunt. Donum quippe spiritus, 43 quod in subjecta mente, ante alia, prudentiam, temperantiam, fortitudinem, justitiam, format eamdem mentem ut contra singula quaeque tentamenta erudiat, in septem mox virtutibus temperat, ut contra stultitiam sapientiam, contra hebetudinem intellectum, contra praecipitationem consilium, contra timorem fortitudinem, contra ignorantiam scientiam, contra superbiam det timorem.

Sed nonnunquam dum mens nostra tanti muneris plenitudine atque ubertate fulcitur, si continuo in his securitate perfruitur, a quo sibi haec sint obliviscitur, seque a se habere putat quod nunquam sibi [Col. 0053B] abesse considerat. Unde fit ut aliquando se haec eadem gratia utiliter subtrahat, et praesumenti menti quantum in se infirmetur, ostendat. Tunc enim vere cognoscimus bona nostra, unde sint, quando haec quasi amittendo sentimus quae a nobis servari non possunt. Ad hoc itaque intimandae humilitatis magisterium, fit plerumque ut irruente tentationis articulo, tanta stultitia sapientiam nostram feriat, ut turbata mens, qualiter malis imminentibus obviet, vel contra tentationem quomodo se praeparet ignoret. Sed hac ipsa stultitia cor prudenter eruditur: quae unde ad momentum desipit, eo post verius, quo et humilius sapit, et sapientia, unde quasi amittitur, inde certius possidetur. Aliquando dum sublimia [Col. 0053C] intelligendo in elatione se animus erigit, in rebus imis et vilibus, gravi hebetudine pigrescit, ut repente sibi etiam ima clausa videat qui pernix summa penetrabat. Sed haec ipsa hebetudo intellectum nobis, dum subtrahit, servat, quia dum ad momentum cor humiliat, verius ad sublimia intelligenda confirmat. Aliquando dum cuncta nos agere consilii gravitate gaudemus, pulsante causae emergentis articulo praecipitatione subita rapimur, et qui nos semper disposite vixisse credidimus repente intima confusione vastamur. Sed tamen ejusdem confusionis eruditione discimus, ne nostris viribus consilia nostra tribuamus, et tanto maturius ad gravitatem restringimur, quanto ad hanc quasi amissam redimus. Aliquando dum mens adversa fortiter contemnit, [Col. 0053D] subortis adversitatis eventibus hanc metus vehemens 44 percutit. Sed per hunc concussa discit cui tribuat quod in quibusdam fortiter stetit, ei tanto post validius fortitudinem retinet, quanto hanc repente irruente formidine sibi jam quasi elapsam videt. Aliquando dum magna nos scire gaudemus, repentinae ignorantiae caecitate torpescimus. Sed quo ignorantia mentis oculus ad momentum clauditur, eo post ad scientiam verius aperitur, ut nimirum flagello suae caecitatis eruditus scire ipsum a quo habeat sciat. Aliquando dum religiose cuncta disponimus, dum pietatis viscera plene nos habere gratulamur, quadam mentis duritia irruente [Col. 0054A] percutimur. Sed quasi obdurati cognoscimus cui pietatis habitae dona tribuamus, et pietas verius velut exstincta recipitur, dum quasi amissa et amplius amatur. Aliquando dum subjectum se divinae formidini animus gaudet, repente superbia temperante rigescit; sed tamen valde mox timens, quia non timet, ad humilitatem iterum se festinus inflectit, et tanto hanc solidius recipit, quanto ejus virtutis pondus quasi amittendo pensavit.

Eversa igitur domo moriuntur filii: quia turbata in tentatione conscientia id utilitatem propriae cognitionis rapiuntur in momento temporis, obruuntur genitae in corde virtutes. Qui profecto filii intus per spiritum vivunt, dum exterius carne moriuntur, quia videlicet et virtutes nostrae tentationis tempore, [Col. 0054B] etsi in momento turbatae ab status sui incolumitate deficiunt, per intentionis tamen perseverantiam integrae in mentis radice subsistunt. Cum quibus etiam tres sorores occumbunt, quia in corde nonnunquam per flagella turbatur charitas, per formidinem concutitur spes, per quaestiones pulsatur fides. Saepe enim quasi a Conditoris amore torpescimus, dum ultra quam nobis congruere credimus, flagello fatigamur. Saepe dum plusquam necesse est mens formidat, fiduciam sibimet spei debilitat. Saepe dum immensis quaestionibus animus tenditur, perturbata fides, quasi defectura fatigatur. Sed tamen vivunt filiae quae domo concussa moriuntur, quia etsi intra conscientia spem, [Col. 0054C] fidem, charitatem occumbere perturbatio ipsa 45 renuntiat, has tamen ante Dei oculos vivas perseverantia rectae intentionis servat. Unde et puer qui hoc nuntiat, solus evadit, quia mentis discretio etiam inter tentamenta incolumis permanet. Agitque puer, ut Job filios flendo recipiat, dum discretione nuntiante dolens animus vires quas quasi amittere coeperat, plenitudo conservat. Mira autem hoc nobiscum agitur dispensatione, ut mens nostra culpae nunquam pulsatione feriatur. Nam esse se magnarum virium homo crederet, si nullum unquam earumdem virium defectum intra mentis arcana sentiret. Sed dum tentatione irruente quatitur, et quasi ultra quam sufficit fatigatur, ei contra hostis sui insidias munimen humilitatis ostenditur, et unde se pertimescit [Col. 0054D] enerviter cadere, inde accipitur fortiter stare.

⁜ (67) Venti nomine prosperitas transitoria ostenditur, sicut per beatum Job dicitur: Elevasti me, et quasi super ventum ponens elisisti me valide (Job XXX, 22) . Quid enim per ventum nisi transeuntis vitae prosperitas designatur? Sed quia praesentis vitae gloria, quasi in alto cernitur, et nulla stabilitate solidatur, elevatus velut super ventum ponitur, qui prosperitate transitoria laetatur, quando ad hoc solum hunc fugitivae felicitatis aura sublevat, ut repente deterius in infimis sternat. Quia enim sancta Ecclesia, quae per beatum Job designatur, [Col. 0055A] cunctis in honore est, infirmi quique in ea qui transitoriis successibus laetantur, quo nisi super ventum positi videntur elevati? Quia subsequenti persecutionis tempore dum prosperitatis aura pertransit, eorum protinus elevatio corruit, et repente cadentes discunt, quia elevati prius in vento sederunt ⁜ (68) . Quae videlicet verba etiam beati Job personae specialiter congruunt, non ad id quod erat, sed ad id quod esse videbatur. Neque enim mentem illius prosperitas fugitiva elevaverat, quam inter tot rerum affluentias miro semper virtutis pondere 46 premebat. Sed juxta hoc quod exterius videri potuit, qui in suis humilis, in alienis oculis elevatus fuit, quasi super ventum positus, elisus est valide, quia rebus exterioribus fultus unde aestimabatur [Col. 0055B] surgere, inde videbatur cecidisse. Quem videlicet casum sanctus vir in mente non pertulit, quia nulla adversitas dejicit quem prosperitas nulla corrumpit. Qui enim veritati inhaeret, vanitati nullo modo succumbit. Quia dum forti pede cogitationis intus intentionem fixerat, omne quod foris mutabiliter agitur, ad arcem mentis minime pertingit.

⁜ (69) Venti nomine superbiae tumor intelligitur sicut de malitiosis hominibus per prophetam dicitur: Traxerunt ventum quasi dracones (Jer. XIV, 6) . Quid enim draconum nomine nisi malitiosi homines designantur? Venti vero nomine superbiae inflatio intelligitur. Perversi ergo ventum quasi dracones [Col. 0055C] trahunt, cum per malitiosa superbia inflantur.

⁜ (70) Venti nomine quaelibet res transitoria designatur, sicut a beato Job sub persona infirmorum dicitur: Abstulisti quasi ventus desiderium meum (Job XXX, 15) . Quid venti nomine nisi res transitoria accipitur? Ventus ergo desiderium tollit, cum res quaelibet transitoria aeternitatis appetitum destruit ⁜ (71) . Fidelis se pati denuntiat, quod eos quos diligit pati dolet. Qui despectis supernis promissionibus terrena desiderant; et si quando in eorum mente aliquid de appetitu aeternitatis oritur, suborta citius transitoria delectatione dissipatur.

⁜ (72) Venti nomine concussio extremi judicii intelligitur, sicut propheta Ezechiele testante didicimus, [Col. 0055D] qui ejusdem judicii terrorem contemplans, ait: Et vidi, et ecce ventus turbinis veniebat ab aquilone (Ezech. I, 4) . Venti namque nomine perturbatio ultimi judicii; aquilonis vero nomine peccatorum frigiditas designatur. Ventus ergo turbinis ab aquilone venit, quia 47 nimirum causa peccatorum exigit ut districti judicii concussio omnia simul elementa perturbet.

⁜ (73) Velocitate ac sublimitate ventorum solent [Col. 0056A] animae sanctorum signari, sicut per Psalmistam de Deo dicitur: Qui ambulat super pennas ventorum (Psal. CIII, 3) , id est qui transgreditur virtutes animarum. Hinc iterum a beato Job dicitur: Qui fecit ventis pondus (Job XXVIII, 25) . Ventis namque Dominus pondus fecit, quia, dum superna sapientia replet animas, eas maturitate indita graves reddit, non illa gravitate qua dicitur: Filii hominum usquequo gravi corde? (Psal. IV, 3.) Aliud namque est gravem esse per consilium, aliud per peccatum. Aliud est gravem esse per constantiam, aliud per culpam. Ista enim gravitas pondus habet oneris, illa virtutis. Pondus ergo accipiunt animae, ut ab intentione Dei, non jam levi motu dissiliant, sed in eum fixa constantiae gravitate consistant. Adhuc [Col. 0056B] ille populus leviter movebatur, de quo per prophetam dicitur: Abiit vagus in viam cordis sui (Isa. LVII, 17, 18) . Viam ejus vidi, et dimisi eum. Grave autem consilium cordis omnem inconstantiam vagationis expellit. Et quoniam sunt animae quae levi motu, nunc ista, nunc illa desiderent, omnipotens Deus, quia ipsas leves fluctuationes mentium non leviter pensat, vagationem cordis relinquendo dijudicat. Sed cum per gratiam respicit, vagam mentem in consilii stabilitatem figit. Recte ergo nunc dicitur qui fecit ventis pondus, quia cum leves motus animi misericorditer dignatur aspicere, hunc protinus ad constantiae maturitatem format. Vel certe ventis pondus facere est concessam hic electis de virtutibus gloriam permista infirmitate [Col. 0056C] temperare.

In Scriptura sacra austri nomine aliquando Spiritus sanctus, aliquando Judaea, aliquando vita remissa, aliquando quilibet fervens spiritu designatur.

⁜ (74) Austri nomine Spiritus sanctus intelligitur, sicut in Canticis canticorum dicitur: Surge, aquilo; et veni, auster, perfla hortum meum, et fluant aromata illius (Cant. IV, 16) . Per aquilonem quippe malignus spiritus intelligitur. Per austrum vero, qui nimirum calidus ventus est, non immerito Spiritus sanctus designatur, quo quisque dum tangitur, [Col. 0056D] ab iniquitatis suae torpore liberatur. Aquilo autem jubetur ut surgat, ut nimirum is qui mortalium corda restringit, adversarius spiritus fugiat. Auster venit et hortum perflat, ut ejus aromata defluant, quia per adventum sancti Spiritus dum mens hominum repletur, ex ea mox opinio virtutum aspergitur, ut jure jam sanctorum lingua quasi hortus austro perflatus dicat: Christi bonus odor sumus Deo (II Cor. II, 15) .

[Col. 0057A] ⁜ (75) Austri nomine Judaea intelligitur sicut per Isaiam de gentium conversione loquens Dominus dicit: Dicam aquiloni: Da; et austro: Noli prohibere (Isa. XLIII, VI) . Sicut enim per aquilonem gentilitas, sic per austrum Judaea signatur, quae quasi meridiano sole incaluit, quia Redemptore in carne apparente fervorem fidei prima suscepit. Aquiloni ergo dicitur, da, cum offerte Deo suae fidei munera gentilitas imperatur ⁜ (76) . Et quia conversis ad fidem gentibus primum Judaea contradixit, et ad praemiorum retributionem coelestium designabatur suscipere eos qui dudum fuerant cultores idolorum: unde et post conversionem gentium Petro 49 dicitur: Quare introisti ad viros praeputium habentes et comedisti cum eis (Act. XI, 4) . Ideo austro jubetur [Col. 0057B] ne prohibeat, quia Hebraeis in fide consistentibus praecipitur ne vitam gentium repellendo condemnent.

⁜ (77) Austri nomine vita remissa designatur, sicut Job dicitur: Considerate semitas Theman, itinera Saba, et exspectate paulisper (Job VI, 19) . Theman quippe auster, Saba autem rete interpretatur. Quid ergo per austrum, qui afflata torporibus membra dissolvit, nisi fluxa vivendi remissio? quid per rete nisi actionis obligatio demonstratur? Qui enim dissoluta mente ea quae terrena sunt appetunt, nec gressu libero ad Deum pergunt, ipsi se suis inordinatis conatibus ligant. Cumque fluxis cogitationis suae actibus implicantur, quasi remansuros in retis vinculis pedes ponunt. Sicut enim quidam ad devictas [Col. 0057C] jam culpas per aperta quaedam et non devicta retrahuntur, ita nonnulli ad ea quae reliquerant redeunt, per quaedam quae vel honestatis nomine vel laudis honore palliantur. Nam sunt plerique qui jam aliena non appetunt, atque ab hujus mundi jurgiis inchoato quietis amore dividuntur, eruditi sacris eloquiis sitiunt, vacare supernis contemplationibus concupiscunt: nec tamen perfecti animi libertate terram rerum familiarium deserunt, cui saepe dum licite serviunt, etiam cum illicitis hujus mundi jurgiis implicantur. Cumque terrenas res studiose tueri desiderant, cordis requiem deserunt quam quaerebant; et cum substantia fugiens continua provisione protegitur, conceptus in animo divinae scientiae sermo dissipatur, quia juxta veritatis [Col. 0057D] sententiam, obortum semen spinae opprimunt cum verbum Dei a memoria importunae terrenarum rerum sollicitudines expellunt (Matth. XIII, 7; Luc. VIII, 14) . Dissolutis itaque gressibus in rete ambulant qui dum mundum perfecte non deserunt, semetipsos gradiendo obligant ne gradiantur. Et sunt nonnulli, qui non solum aliena non appetunt, verum etiam cuncta quae possident in mundo derelinquunt, semetipsos abjiciunt, nullam praesentis vitae gloriam quaerunt, ab hujus mundi se actionibus separant, et pene quidquid prosperitatis arriserit, calcant; sed tamen adhuc vinculo carnalis cognationis 50 obligati, dum amori propinquitatis [Col. 0058A] indiscrete deserviunt, ad ea saepe per affectum cognationum redeunt quae jam proprio despectu subegerunt. Cumque plusquam necesse est carnis propinquos diligunt, retracti exterius a cordis parente dividuntur. Nam saepe quosdam vidimus, quantum ad proprium studium spectat, jam praesentis vitae desideria non habere et mundum opere et professione reliquisse; sed tamen pro inordinatis affectibus propinquorum praetoria irrumpere, terrenarum rerum jurgiis vacare, libertatem intimae quietis relinquere, et mundi in se studia jam dudum destructa reparare.

Quo itaque isti nisi in rete ambulant, quos a praesenti saeculo inchoata jam vitae perfectio solverat, sed inordinatus amor terrenae cognationis ligat? [Col. 0058B] Qui enim districto studio et non dissolutis gressibus aeternae promissionis praemium sequuntur, sicut semetipsos pro divino amore despiciunt, sic cuncta quibus se sentiunt praepediti postponunt; et cum pro Deo necesse est, ut quibus valent inserviant, pro Deo privata obsequia etiam propinquis negant. Sed indiscretae mentes hanc vivendi regulam nesciunt, et quo vias Dei dissolute appetunt, eo ad mundi itinera stulte replicantur. Recte ergo vir sanctus post Themam semitas, Saba itinera memorat, quia quos auster reprobi temporis solverit, hos nimirum rete implicationis tenet. Bene autem pravorum facta describens considerare haec admonet nos, quia perversa agendo diligimus, sed haec [Col. 0058C] visa in aliis dijudicamus, et quae in nobis minus dijudicanda credimus, quam sint turpia in aliorum actione cognoscimus: sicque fit ut ad semetipsam redeat mens, et agere quod reprehendit erubescat, et quasi a speculo foeda facies displicet, dum mens a vita simili in se ipsa quod adversetur videt. Ait ergo: Considerate semitas Themam, itinera Saba, et exspectate paulisper. Ac si aperte diceret: Damna alieni temporis attendite, et tunc spem de aeternis firmius sumitis, si recto cordis oculo quod in aliis displiceat videtis.

Bene autem dicitur: Exspectate paulisper. Saepe enim dum vitae praesentis brevitas quasi diu perseveratura diligitur, ab aeterna spe animus frangitur, et 51 delectatus praesentibus, desperationis caligine [Col. 0058D] reverberatur. Cumque longum putarit quod ad vivendi sibi spatium restat: repente vitam deserens aeterna invenit quae vitare jam nequeat. Recte itaque dicitur exspectare paulisper, quia immensum est quod sine termino sequitur, et parum quidquid finitur. Longum quippe nobis videri non debet quod cursu sui temporis tendit ut non sit.

⁜ (78) Austri nomine quilibet fervens spiritu designatur, sicut per Ezechielem dicitur: Et eduxit me ad viam australem, et ecce porta quae respiciebat ad austrum (Ezech. XL, 24) . Sicut aquilonis frigore peccatores, sic per australem viam ferventes spiritu designantur, qui calore sancti Spiritus accensi, velut [Col. 0059A] in meridiana luce virtutibus excrescunt. Notandum vero quia in spirituali aedificio alter aditus ad orientem, alius ad aquilonem, atque alius ad austrum patet. Per orientem quippe inchoantes, per aquilonem lapsi, per austrum ferventes spiritu designantur. Porta ergo ad orientem est fides, quia per ipsam lux vera nascitur in mente. Porta ad aquilonem est spes, quia unusquisque in peccatis positus, si de venia desperavit, funditus perit. Unde necesse est ut qui per suam iniquitatem exstinctus est, per spem misericordiae reviviscat. Porta vero ad meridiem est charitas, quia igne amoris ardet. In meridiana enim parte sol in altum ducitur, quia per charitatem lumen fidei in Dei et proximi dilectione sublevatur. Patet ergo porta ad orientem, ut [Col. 0059B] hi qui sacramenta fidei bene inchoaverunt, et in nullam postmodum vitiorum profunditatem demersi sunt, ad gaudia secreta perveniant. Patet porta ad aquilonem, ut hi qui post inchoationem caloris et luminis peccatorum suorum frigore et obscuritate dilapsi sunt, per compunctionem poenitentiae ad veniam redeant, et quae sit internae retributionis vera laetitia cognoscant. Patet porta ad meridiem, ut hi qui sanctis desideriis in virtutibus fervent, spirituali intellectu quotidie interni gaudii mysteria penetrent. Inter 52 haec autem quaeri potest cur quatuor mundi partes sint, cur in hoc aedificio non quatuor, sed tres portae esse memorantur. Quod recte quaerendum fuerat, si propheta non spirituale, sed corporale aedificium, vidisset; sancta enim Ecclesia, [Col. 0059C] id est speciale aedificium ut ad secreta gaudia pertingat, tres solummodo portas habet, videlicet fidem, spem et charitatem. Tribus igitur tantum portis ad interius atrium tenditur; quia per fidem, spem atque charitatem ad gaudia secreta pervenitur.

In Scriptura sacra aquilonis nomine aliquando malignus spiritus, aliquando gentilitas, aliquando peccatorum frigiditas designatur.

⁜ (79) Aquilonis nomine malignus spiritus intelligitur, sicut beatus Job de Domino et eodem diabolo loquens, dicit: Qui extendit aquilonem super vacuum [Col. 0059D] (Job XXVI, 7) , pro eo namque quod ventus aquilo constringit in frigore, non incongrue aquilonis nomine torpor maligni spiritus designatur. Quod Isaias quoque testatur, qui dixisse diabolum denuntiat, dicens: Sedebo in monte testamenti in latere aquilonis (Isa. XIV, 13) . Malignus enim spiritus montem testamenti tenuit, quia Judaicum populum qui legem acceperat sibi per perfidiam subjugavit. Quando enim corda doctorum tenet, monti testamenti diabolus praesidet; qui etiam in lateribus aquilonis sedet, quia mentes hominum frigidas possidet. Bene ergo superextendi diabolus dicitur, quia [Col. 0060A] illa corda possidet quae divini amoris gratia non replentur.

⁜ (80) Aquilonis nomine gentilitas designatur, sicut in libro beati Job ab Heliu dicitur: Ab aquilone aurum 53 veniet (Job XXXVII, 22) . Quid enim per aquilonem nisi peccati frigore constricta gentilitas designatur? Quid vero auri nomine nisi animae fideles exprimuntur? Unde per Jeremiam de quibusdam a bono tepescentibus dicitur: Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus (Thren. IV, 1) . Aurum quippe obscuratum doluit, quia in quibusdam claritatem innocentiae versam in culpae nigredinem vidit. Ab aquilone ergo aurum venire dicitur, quia per respectum gratiae Redemptoris a gentilitate dudum perfidiae torpore frigida in sancta [Col. 0060B] Ecclesia pretiosa Deo vita fidelium multiplicatur. Ab aquilone etenim aurum venit, cum ab ipsis idolorum cultoribus vera in Domino fides clarescit.

⁜ (81) Aquilonis nomine peccatorum frigiditas designatur, sicut Ezechiel propheta ultimum judicium ad feriendum peccatores agendum conspiciens ait: Et vidi, et ecce ventus turbinis veniebat ab aquilone (Ezech. I, 4) . Quid enim ventus turbinis aliud accipitur, nisi perturbatio judicii? Quid vero aquilonis nomine nisi peccatorum frigiditas intelligitur? Ventus autem turbinis ab aquilone venit, quia nimirum causa peccatorum exigit ut districti judicii concussio omnia simul elementa perturbet. Terror enim perturbationis ultimae inde venire dicitur unde generatur. Nam quia ad feriendas frigidas peccatorum [Col. 0060C] mentes judicium perturbationis ultimae agitur, recte ab aquilone ventus turbinis venire perhibetur. Quae videlicet concussio apte ventus turbinis esse dicitur, quia in illo die cunctorum, qui esse in carne mortali inventi fuerint, in pavore nimio corda commovebuntur.

In Scriptura sacra fulguris vel fulminis nomine aliquando exsecratio superni timoris, aliquando miracula sanctorum, aliquando extremi judicii sententiae signantur.

⁜ (82) Fulguris nomine excitatio divini terroris intelligitur, sicut per Ezechielem dicitur: Et haec erat [Col. 0060D] visio discurrens in medio animalium, splendor ignis, et de igne fulgur egrediens (Ezech. I, 13) . Ignis enim nomine sanctus Spiritus signari solet. De quo in Evangelio Dominus dicit: Ignem veni mittere in terram. Et quid volo nisi ut accendatur? (Luc. XII, 49.) Cum enim carnalis mens Spiritum sanctum accipit, spiritali amore succensa malum plangit quod fecit. Et terra ardet, quando accusante se conscientia cor peccatoris uritur, atque in dolore poenitentiae crematur. Fulguris vero nomine terror divinus designatur. Sanctus ergo Spiritus in medio animalium splendor ignis, et de igne fulgur egrediens discurrere [Col. 0061A] dicitur, quia universam Ecclesiam replens, in electorum cordibus ex seipso flammas amoris projicit; ut corusci more per terrorem feriat, et ad amorem suum corda torpentia accendat. ⁜ (83) Splendor ignis, et de igne fulgur egrediens inter pennata animalia discurrit, quia Spiritus sanctus simul singulis atque omnibus praesto fit, et incendit quos contigerit, et illuminat quos incendit, ut post frigus pristinum accensi ardeant, et per ignem amoris quem acceperint, flammas exemplorum reddant. Fulgur quippe de hoc igne egrediens torpentes mentes percutit, eas percutiendo excitat et inflammat, ut post amorem illius ardentes pariter et lucentes currant.

55 ⁜ (84) Fulgurum nomine miracula sanctorum [Col. 0061B] designantur, sicut ad beatum Job a Domino dicitur: Nunquid mittes fulgura, et ibunt, et revertentia dicent tibi: Adsumus? (Job XXXVIII, 35.) Quid enim per fulgura, nisi sanctorum praedicatorum miracula exprimuntur? Fulgura quippe ex nubibus exeunt, sicut mira opera ex sanctis praedicatoribus ostenduntur: qui idcirco nubes vocari solent, quia et coruscant miraculis et pluunt verbis. Et quia humana corda, postquam per praedicationem mota non fuerint, istis miraculorum fulgoribus conturbantur, propheta attestante didicimus, qui ait: Fulgura multiplicabis, et conturbabis eos (Psal. XVII, 15) . ⁜ (85) Ac si diceret: Dum verba praedicationis tuae non audiunt, per praedicantium miracula conturbantur. [Col. 0061C] Dicitur ergo ad beatum Job: Nunquid mittes fulgura, et ibunt: et revertentia dicent tibi: Adsumus? Subaudis, ut mihi. Vadunt enim fulgura, cum praedicatores miraculis coruscant, et superna revertentia auditorum corda transfigunt. Revertentia vero dicunt: Adsumus, cum non sibi, sed Dei viribus tribuunt quidquid se fortiter egisse cognoscunt. Quid est enim Deo dicere, adsumus? Quoddam namque in hoc verbo declaratur obsequium. Revertentes itaque praedicatores sanctos dicere, adsumus, est illi laudem tribuere gratiae a quo se accepisse sentiunt victoriam pugnae, ne sibi tribuant quod operantur. Et ire quidem fulgura operando possunt, sed reverti superbiendo non possunt. Videamus fulgur vadens. Claudo cuidam ait Petrus: Argentum [Col. 0061D] et aurum non est mihi; quod autem habeo, hoc tibi do. In nomine Jesu Christi Nazareni surge et ambula. Et apprehensa manu ejus dextera, allevavit eum, et protinus consolidatae sunt bases ejus, et plantae, et exsiliens stetit et ambulabat (Act. III, 6, 7) . Sed cum de hoc facto Judaeorum turba fuisset commota, videamus nunc fulgur rediens quod ait: Viri Israelitae, quid admiramini in hoc, aut nos quid intuemini quasi nostra virtute aut potestate fecerimus hunc ambulare? Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, Deus patrum nostrorum glorificavit puerum [Col. 0062A] suum Jesum (ibid., 12; 13) , et paulo post: Cujus nos testes sumus, et in fide nominis ejus hunc quem 56 videtis et nostis, confirmavit nomen ejus, et fides quae per eum est dedit, integram sanitatem istam, in conspectu omnium vestrum (ibid., 15, 16) . Id ergo fulgur cum Petrus miraculum facit redit, cum non sibi tribuit quod facit. Vadunt itaque fulgura, cum praedicatores sancti mira opera ostendunt, sed revertendo dicunt, adsumus, cum in eo quod faciunt ad potentiam auctoris recurrunt.

⁜ (86) Fulminum nomine tremendae extremi judicii sententiae exprimuntur, sicut ad beatum Job de diaboli damnatione Dominus loquens, ait: Mittet contra eum fulmina, et ad locum alium non ferentur (Job XLI, 14) . Quid enim fulminum appellatione, nisi tremendae illae extremi judicii sententiae designantur? Quae idcirco fulmina vocantur, quia nimirum eos quos feriunt, in perpetuum incendunt; fulmen namque super diabolum venire Paulus aspexerat, cum dicebat: Quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui, et destruet illustratione adventus sui (II Thess. II, 8) . Haec autem quae in eum mittentur fulmina, ad locum alium non ferentur, quia justis gaudentibus solis tunc reprobos feriunt. Nam post trituram vitae praesentis, in qua nunc triticum sub paleis gemit, ita illo extremi judicii ventilabro inter triticum paleasque discernitur, ut nec in tritici horreum paleae transeant, nec in palearum ignem [Col. 0062C] horrei grana delabantur. Illa ergo fulmina locum alium nequaquam tangunt, quia videlicet igne suo non grana, sed paleas incendunt.

In Scriptura sacra tonitrui nomine aliquando incarnatus Dominus Jesus Christus, aliquando praedicatio superni terroris accipitur.

⁜ (87) Tonitrui nomine incarnatus Dominus intelligitur, qui ex antiquorum Patrum conveniente prophetia ad notitiam nostram quasi ex nubium concursione, prolatus est, qui inter nos visibiliter apparens, ea quae super nos erant terribiliter sonuit. Unde et ipsi sancti apostoli de ejus gratia generati, Boanerges, id est filii tonitrui sunt vocati.

[Col. 0062D] ⁜ (88) Tonitrui nomine praedicatio superni terroris accipitur, undo beatum Job Dominus interrogat dicens: Quis dedit vehementissimo imbri cursum, et viam sonantis tonitrui (Job XXXVIII, 25) . Imber enim vehementissimus est vis immensa praedicationis. Tonitrui vero via, praedicatio superni terroris accipitur. Quem terrorem dum percipiunt humana corda, quatiuntur. Sed quia quilibet praedicator verba auribus dare potest, corda vero aperire non potest; et nisi per internam gratiam solus omnipotens Deus praedicantium verbis ad corda audientium invisibiliter [Col. 0063A] aditum praestet, incassum praedicatio aure audientis percipitur, quae pervenire ad intima surdo corde prohibetur. Se Dominus vehementissimo imbri cursum et viam sonantis tonitrui dare asserit, qui cum praedicationis verba tribuit, per terrorem corda compungit. Hanc viam Paulus praedicator egregius, dum superna mysteria terribiliter intonaret, se a se habere non posse conspiciens discipulos admonebat, dicens. Orantes simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium verbi ad loquendum mysterium Christi (Col. IV, 3) . 58 Qui ergo loquebatur mysteria, sed in corde audientium eisdem mysteriis a Domino aperiri ostium precabatur, habebat jam quidem tonitruum, sed dari ei desuper viam quaerebat. Hanc viam rursum quis daret intimabat, dicens: Neque [Col. 0063B] qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus (I Cor. III, 7) .

In Scriptura sacra nivis nomine aliquando candor vitae coelestis, aliquando frigida corda pravorum, aliquando sublimia corda sanctorum, aliquando animadversio superni judicii designantur.

⁜ (89) Nivis nomine candor vitae coelestis designatur, sicut per Jeremiam de Nazaraeis dicitur: Candidiores Nazaraei ejus nive, nitidiores lacte, rubicundiores ebore antiquo, sapphiro pulchriores (Thren. IV) . Quid enim Nazaraeorum nomine, nisi abstinentium et continentium vita designatur, quae nive et lacte [Col. 0063C] candidior dicitur? Nix enim ex aqua congelascit quae desuper venit. Lac autem ex carne exprimitur, quae in inferioribus nutritur. Quid ergo per nivem, nisi candor vitae coelestis; quid per lac nisi temporalis dispensationis administratio demonstratur? Et quia plerumque continentes viri in Ecclesia tam mira opera faciunt, ut ab eis multi, qui coelestem vitam tenuerunt, multi qui terrena bene dispensaverunt, superari videantur, et candidiores nive et nitidiores lacte referuntur. Qui etiam quia per fervorem spiritus, antiquorum ac fortium Patrum nonnunquam vincere vitam videntur, recte adjungitur: Rubicundiores ebore antiquo. Dum enim ruboris nomen imprimitur, sancti desiderii flamma signatur. Ebur vero esse os magnorum animalium [Col. 0063D] non ignoramus. 59 Ebore itaque antiquo rubicundiores sunt, quia saepe ante humanos oculos nonnullis praecedentibus Patribus studii ferventioris existunt. De quibus ut totum simul ostendatur, adjungitur: Sapphiro pulchriores. Aetherei quippe coloris est sapphirus. Et quia praecedentes multos, atque ad superna tendentes, per coelestem conversationem videntur vincere, narrantur sapphiro pulchriores exstitisse.

Nivis vel grandinis nomine, frigida pravorum corda designantur, sicut ad beatum Job Domino interrogante dicitur: Nunquid ingressus es thesauros nivis, aut thesauros grandinis aspexisti, quae paravi [Col. 0064A] in tempus hostis et in diem pugnae et belli? (Job XXXVIII, 22) . Quid enim aliud in nive, vel grandine, nisi frigida ac dura intelligenda sunt corda pravorum? Sicut enim fervore charitas, sic solet in sacro eloquio, frigore malitia designari. Scriptum namque est: Sicut frigidam facit cisterna aquam, sic facit animam malitia sua (Jer. VI, 7) . Et rursum: Abundabit iniquitas, et refrigescet charitas multorum (Matth. XXIV, 12) . In frigore ergo nivis, vel in duritia grandinis, quid accipi aptius potest quam vita pravorum, quae et per torporem frigescit, et per duritiae malitiam percutit? Quorum tamen vitam Dominus tolerat, quia eos ad justorum suorum probationem servat. Unde apte subjunxit: Quae praeparavi in tempus hostis et in diem pugnae et belli, ut cum adversarius [Col. 0064B] noster diabolus tentare nos nititur, eorum moribus, quasi suis contra nos armis utatur. Per ipsos quippe nos saeviens cruciat, sed nesciens purgat. Peccatis namque nostris ipsi flagellum fiunt, de quorum tali vita dum percutimur, ab aeterna morte liberamur. Unde agitur ut electorum vitae proficiat etiam perdita vita reproborum, et utilitati nostrae, dum illorum perditio militat, mira dispensatione fiat, quatenus electis Dei non pereat etiam omne quod perit.

⁜ (90) Nivis nomine sublimia corda sanctorum designantur, sicut per Eliu dicitur: Qui praecipit nivi ut descendat in terram (Job XXXVII, 6) . Quia Psalmista ait: Lavabis me, et super nivem dealbabor (Ps. L) . [Col. 0064C] Quid hoc loco per 60 nivem, nisi per lucem justitiae candida accipimus corda sanctorum? Aquae autem ductae in superioribus constipantur, ut nives fiant. Sed cum hae ipsae nives ad terram veniunt, in aquarum iterum liquorem vertuntur. Aquae igitur sunt praedicatorum mentes, quae dum ad contemplanda superna se erigunt, altiori intellectu solidantur. Cumque in summa consideratione rapiuntur, virtutem confirmationis accipiunt. Sed quia in terris adhuc fraterna dilectione retinentur, semetipsas ab alto intellectu modificant: et infirmis humiliter praedicantes, more nivium, corda arentium liquatae rigant. Nives ergo ad terram de coelestibus veniunt, cum sublimia corda sanctorum, quae jam solida contemplatione pascuntur, pro fraterna charitate [Col. 0064D] ad humilia praedicationis verba descendunt. Sicut enim nix terram, cum jacet, operit; cum vero liquatur, rigat; ita sanctorum virtus per firmitatem suam apud Deum vitam peccatorum protegit, et per condescensionem suam quasi liquefacta arentem terram, ut fructus proferat, infundit. Et quia aqua prius ab inferioribus trahitur, ut post a superioribus sparsa reddatur, sancti quique etiam cum in virtutis arce consistunt, unde elevati sunt, considerant, ne alienae infirmitatis abjecta contemnant. Quasi ergo aquae ad terras, de quibus sublevatae sunt redeunt, dum condescendentes, justi peccatoribus, reminisci non desinunt quod fuerunt. Certe aqua terris adhuc [Col. 0065A] Paulus fuerat, cum legem carnaliter sapiebat. Sed ductus ad coelestia, in nivem versus est, quia quod prius infirmum sapuit, ad soliditatem verae intelligentiae commutavit; et tamen condescendens fratribus, quasi nix ima repetiit, quia post virtutum culmina, quam fuerit indignus agnoscit dicens: Qui prius fui blasphemus et persecutor, et contumeliosus; sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate (I Tim. I, 13, 14) . Ecce quam clementer suae imbecillitatis reminiscitur, ut aliorum aequanimiter infirma patiatur. Quasi enim ad terram, de qua sumpta fuerat, post coelum aqua rediit, dum suae tanta contemplationis arcana peccatorem se Paulus meminit, ut prodesse humiliter peccatoribus possit.

[Col. 0065B] Videamus itaque aqua haec in nivis 61 soliditatem vertenda, qualiter trahatur, ad summa, ait: Sine mente excedimus Deo (II Cor. V, 13) . Videamus qualiter ad ima nix redeat, ut dum liquatur, infundat. Ait: Sive sobrii sumus vobis (ibid.) Videamus qua manu ducitur, ut et jacens elevari valeat, et sublevatus revocari. Ait: Charitas Christi urget nos (ibidem., 14) . Quia igitur charitas Christi, quae sanctorum mentes ad superna sublevat, eas pio moderamine, pro fraterna dilectione, etiam ad humilitatem condescensionis format, recte dicitur: Qui praecipit nivi ut descendat in terram.

⁜ (91) Nivis nomine, animadversio superni judicii exprimitur, sicut per beatum Job dicitur: Qui timent pruinam, irruet super eos nix (Job VI, 16) . [Col. 0065C] Quid enim per pruinam nisi temporalis adversitas, quid per nivem nisi de supernis veniens aeterna tribulatio signatur? Pruina quippe inferius gelascit, nix autem de superioribus ruit. Et saepe nonnulli, dum temporalia adversa pertimescunt, distriction aeternae animadversionis se objiciunt. De quibus bene per Psalmistam dicitur: Illic trepidaverunt timore, ubi non erat timor (Psal. XIII, 5) . Iste namque veritatem jam libere defendere appetit; sed tamen in ipso suo appetitu trepidus indignationem potestatis humanae pertimescit. Cumque in terra hominem contra veritatem pavet, ejusdem veritatis [Col. 0066A] iram coelitus sustinet. Ille peccatorum suorum conscius, ea quae possidet indigentibus jam largiri desiderat; sed tamen ne datis rebus egeat ipse formidat. Cumque carnis subsidia reservando trepidus praeparat ab alimentis misericordiae animam necat; et cum pati in terra inopiam metuit, aeternam abundantiam sibi supernae refectionis abscidit. Recte ergo dicitur: Qui timent pruinam, irruet super eos nix, quia qui conculcanda in infimis metuunt, a summis metuenda patiuntur; et cum transire nolunt quod calcare potuerant, indicium de supernis excipiunt quod tolerare nequaquam possunt.

[Col. 0066B] In Scriptura sacra, grandinis nomine aliquando intelligitur sanctorum increpatio, aliquando dura et frigida corda pravorum.

⁜ (92) Grandinis nomine sanctorum increpatio designatur, sicut per Psalmistam dicitur: Prae fulgore in conspectu ejus nubes transierunt, grando et carbones ignis (Psal. XVII, 13) . Prae fulgore enim nubes transeunt, quia praedicatores sancti universa mundi spatia miraculorum claritate praecurrunt. Qui etiam grando et carbones ignis vocati sunt, quia et per correptionem feriunt, et per flammam charitatis accendunt. Ipsa quippe libera sanctorum increpatio natura grandinis convenienter exprimitur. Grando enim veniens percutit, liquata rigat. Sancti autem viri corda audientium, et terentes feriunt, [Col. 0066C] et blandientes infundunt. Nam quemadmodum feriant, idem Psalmista testatur dicens: Virtutem terribilium tuorum dicent, magnitudinem tuam narrabunt (Psal. CXLIV, 6) . Et quemadmodum blandientes rigent, secutus adjunxit: Memoriam abundantiae suavitatis tuae eructabunt et justitia tua exsultabunt (ibid., 7) .

Grandinis quoque nomine, dura et frigida corda pravorum designantur, sicut in praecedenti capitulo declarat quod de nive posuimus: Nunquid ingressus es thesauros nivis, aut thesauros grandinis aspexisti? (Job XXXVIII, 22.)

In Scriptura sacra avium vel volucrum nomine, quando singulari numero ponuntur, aliquando Redemptor noster designatur, aliquando diabolus, aliquando mens humana; quando autem pluraliter ponuntur, aliquando designantur aeriae potestates, aliquando mentes spiritualium virorum, aliquando superborum, aliquando leves cogitationes.

⁜ (93) Avis nomine Redemptor noster designatur, [Col. 0066D] sicut in Job Judaico populo dicitur: Semitam ignoravit avis (Job XXVIII, 7) . Quis enim hoc loco avis nomine, nisi ille signatur qui corpus carneum quod assumpsit, ascendendo ad aethera libravit? Cujus semitas perfidus Judaeorum populus ignoravit, quia humilitatis ejus vias quibus nos ad alta sublevavit, considerare noluit.

64 ⁜ (94) Avis nomine, diabolus designatur, sicut de ipso per Dominum ad beatum Job dicitur: Nunquid [Col. 0067A] illudes ei quasi avi (Job XL, 24) . Avis siquidem dictus est humani generis adversarius propter subtilis naturae levitatem. Avis est, quia de naturae suae subtilitate superbe extollitur. Avis est, quia nonnunquam per indomitam superbiam se etiam lucis angelum simulat. Cui, quasi avi Dominus illusit, dum ei in passione unigeniti Filii sui ostendit escam carnis, sed laqueum abscondit divinitatis ⁜ (95) . Vidit enim quod ore perciperet, sed non quod vidit guttur teneret. Unde quasi avis illusus divinitatis ejus laqueum pertulit, dum humanitatis ejus escam momordit.

⁜ (96) Avis nomine mens humana accipitur, sicut in lib. beati Job scriptum est: Homo ad laborem nascitur, et avis ad volatum (Job V, 7) . Quid enim [Col. 0067B] hominis nomine nisi exterior noster homo, id est caro, et quid avis appellatione, nisi interior homo, id est mens, signatur? Homo ergo ad laborem nascitur, et avis ad volatum: quia in eo quod caro flagellis afficitur, mens ad appetenda altiora sublevatur, Paulo attestante, qui ait: Et licet is qui foris est noster homo corrumpitur: tamen, is qui intus est renovatur de die in diem (II Cor. IV, 16) ⁜ (97) . Homo ergo ad laborem nascitur, et avis ad volatum: quia inde mens ad summa evolat, unde caro in infimis durius laborat.

⁜ (98) Volucrum nomine aeriae potestates designantur bonorum studiis adversae: sicut Veritatis ore in Evangelio dicitur quoniam semen quod secus viam cecidit, venerunt volucres et comederunt [Col. 0067C] illud (Matth. XIII, 4; Marc. IV, 4) , quia nimirum maligni spiritus humanas mentes obsidentes, dum cogitationes noxias ingerunt, verbum vitae a memoria evellunt. Hinc rursum cuidam diviti superba sapienti dicitur: Vulpes foveas habent, et volucres coeli nidos: Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet (Matth. VIII, 20; Luc. IX, 58) . Vulpes valde fraudulenta sunt animalia, quae in fossis vel specubus absconduntur. Cumque apparuerint nunquam rectis itineribus sed tortuosis anfractibus currunt. Volucres vero, ut novimus, alto volatu se in aera sublevant. Nomine ergo vulpium dolosa atque 65 fraudulenta, nomine autem volucrum haec eadem superba daemonia designantur, ac si dicat: [Col. 0067D] Fraudulenta et elata daemonia in corde nostro, id est in cogitatione superbiae inveniunt habitationem suam; Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet, id est humilitas mea requiem in superba mente vestra non invenit.

⁜ (99) Volucrum nomine mentes spiritualium designantur, sicut in Evangelio Dominus cum similitudinem regni coelestis ex grano sinapis denuntiaret, dixit: Cui simile est regnum Dei, et cui simile aestimabo illud? Simile est grano sinapis quod acceptum [Col. 0068A] homo misit in hortum suum et crevit; et factum est in arborem magnam, et volucres coeli requieverunt in ramis ejus (Luc. XIII, 18, 19) . Ipse est granum sinapis, qui in horti sepultura plantatus arbor magna surrexit. Granum namque fuit cum moreretur, arbor cum resurgeret. Granum per humilitatem carnis, arbor per potentiam majestatis. Granum, quia vidimus eum et non erat aspectus (Isa. LIII, 2) ; arbor autem: quia speciosus forma prae filiis hominum (Psal. LIV) . Hujus arboris rami sancti praedicatores sunt. Et videamus quam late tendantur. Quid de eis dicitur? In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum (Psal. XVIII) . In istis ramis volucres requiescunt, quia sanctae animae, quae quibusdam virtutum [Col. 0068B] pennis a terrena cogitatione se sublevant, in eorum dictis atque consolationibus ab hujus vitae fatigatione respirant.

⁜ (100) Volucrum nomine superborum mentes designantur, sicut in libro beati Job ab Eliu dicitur: Qui docet nos super jumenta terrae, et super volucres coeli erudit nos (Job III, 11) . Jumenta terrae sunt qui usu vitae carnalis ima appetunt. Volucres coeli sunt, qui superbae curiositatis studio sublimia perscrutantur. Illi vivendo se deponunt infra quam sunt; isti inquirendo se elevant ultra quam possunt. Illos in infimis voluptas dejicit carnis, istos quasi in superioribus erigit libido curiositatis. Illis per sacra eloquia dicitur. Nolite fieri sicut equus et mulus, [Col. 0068C] quibus non est intellectus (Psal. XXXI, 9) ; istorum superbus labor increpatur, cum dicitur: Altiora te ne 66 quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris (Eccli. III, 12) . Illis dicitur: Mortificate membra vestra, quae sunt super terram, fornicationem, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam, et avaritiam quae est idolorum servitus (Coloss. III, 15) . Istis dicitur: Nemo vos decipiat per philosophiam et inanem fallaciam (Coloss. II, 8) . Docet ergo nos Deus super jumenta terrae, et super volucres coeli erudit nos, quia dum hoc quod sumus agnoscimus, nec carnis nos infirmitas dejicit, nec superbiae spiritus elevat. Nec defluendo imis subjicimur, nec superbiendo de sublimibus inflamur. Qui enim labitur carne, jumentorum appetitu prosternitur; qui [Col. 0068D] vero extollitur mente, more volucrum, quasi levitatis penna sublevatur.

⁜ (101) Avium nomine cogitationes designantur. Unde Abraham cum ad occasum solis sacrificium offerret, insistentes aves pertulit, quas studiose ne oblatum sacrificium raperent abegit (Gen. XV, 11) . Quid enim per aves, nisi perversas cogitationes accipimus? Saepe enim etiam corda justorum subortae cogitationes polluunt, terrenarum rerum delectationes tangunt, sed dum citius manu sanctae [Col. 0069A] districtionis abiguntur, festine agitur ne cordis faciem caligo operiat, quae hanc jam ex illicita delectatione tangebat. Nam saepe in ipso orationis sacrificio importunae se cogitationes ingerunt, quae hoc rapere, vel maculare valeant, quod in nobis flentes immolamus. Sed nos cum in ara cordis sacrificium Deo offerimus, exemplo Abrahae hoc ab immundis volucribus custodiamus, ne maligni spiritus et perversae cogitationes rapiant quod mens nostra offerre se Deo utiliter sperat.

In Scriptura sacra aquilae nomine aliquando maligni spiritus, aliquando praesentis saeculi potestates, aliquando vero spiritualiter Joannes Evangelista vel [Col. 0069B] incarnatus Dominus, aliquando dignitas humanae conditionis, aliquando subtilis sanctorum intelligentia, aliquando electorum animae designantur.

⁜ (102) Aquilarum nomine maligni spiritus exprimuntur, Jeremia attestante qui ait: Velociores fuerunt aquilis coeli persecutores nostri (Thren. IV, 19) . Persecutores enim nostri aquilis coeli velociores sunt, cum tanta contra nos maligni spiritus faciunt ut ipsas etiam aerias potestates inventionibus malitiae praeire videantur.

⁜ (103) Aquilae vocabulo potestas figuratur terrena sicut per Ezechielem dicitur: Aquila grandis, magnarum alarum, longo membrorum ductu, plena plumis et varietate, venit ad Libanum, et tulit medullam cedri, et summitatem frondium ejus evulsit (Ezech. XVII, 3, 4) . Qua videlicet aquila, quis [Col. 0069C] alius quam Nabuchodonosor rex Babyloniae designatur? Qui pro immensitate exercitus, magnarum alarum; pro diuturnitate temporum, longo membrorum ductu; pro multis vero divitiis, plena plumis; pro innumera autem terrenae gloriae compositione, plena varietate describitur? Qui venit ad Libanum, et tulit medullam cedri, et summitatem frondium ejus evulsit, quia Judaeae celsitudinem petens, nobilitatem regni ejus, quasi cedri medullam abstulit. Et dum tenerrimam regum prolem a regni sui 68 culmine captivando sustulit, quasi summitatem frondium ejus evulsit.

Aquilae nomine, spiritaliter Joannes Evangelista, vel incarnatus Dominus exprimitur. Unde Ezechiel [Col. 0069D] dum sub animalium specie evangelistas quatuor se vidisse describeret, in eis sibi hominis, leonis, bovis, et aquilae faciem apparuisse testatur (Ezech. I, 14, 10) , quartum procul dubio animal Joannem per aquilam significans, qui volando terram deseruit, quia per subtilem intelligentiam interna mysteria verbis vivendo penetravit. Cui nimirum propheticae sententiae ipse quoque Joannes in revelatione sua de semetipso non dissonat, dicens: Animal primum, simile leoni; secundum animal, simile vitulo; tertium animal, habens quasi faciem hominis, et quartum animal simile aquilae volanti (Apoc. IV, 7) . Et quamvis singula ad unumquemque [Col. 0070A] evangelistam recte conveniant, dum alius humanae nativitatis ordinem, alius per mundi sacrificii mactationem quasi vituli mortem, alius potestatis fortitudinem quasi leonis clamorem insinuat, alius nativitatem Verbi intuens, quasi ortum solis aquila aspectat, possunt tamen haec quatuor animalia, ipsum suum caput, cujus sunt membra signare. Ipse namque et homo est, quia naturam nostram veraciter suscepit; et vitulus, quia pro nobis patienter occubuit; et leo, quia per divinitatis suae fortitudinem susceptae mortis vinculum rupit; et ad extremum aquila, quia ad coelum de quo venerat rediit. Homo ergo nascendo, vitulus moriendo, leo resurgendo, aquila ad coelos ascendendo vocatus est.

[Col. 0070B] Aquilae nomine dignitas humanae conditionis exprimitur, sicut per beatum Job dicitur: Dies mei pertransierunt sicut aquila volans ad escam (Job IX, 25) . Aquila etenim alto valde volatu suspenditur, et annisu praepeti ad aethera libratur, sed per appetitum ventris terras expetit, seseque a sublimibus repente deorsum fundit. Sic, sic humanum genus in parente primo ad ima de sublimibus corruit. Quod nimirum conditionis suae dignitate in rationis celsitudine, quasi in aeris libertate suspenderat: sed quia, contra praeceptum, cibum 69 vetitum contigit, per ventris concupiscentiam ad terras venit, et quasi post volatum carnibus pascitur, quia illa liberae contemplationis inspiracula perdidit et deorsum corporeis voluptatibus laetatur. Sicut ergo [Col. 0070C] aquila volans ad escam dies nostri velociter transeunt, quia quo ima petimus, eo subsistere in vita prohibemur.

⁜ (104) Aquilae nomine, subtilis sanctorum intelligentia designatur, sicut ad beatum Job a Domino sub interrogatione dicitur: Nunquid ad praeceptum tuum elevabitur aquila, et in arduis ponet nidum sibi? (Job XXXIX, 30.) Quid enim per aquilam nisi subtilis sanctorum intelligentia, et sublimis eorum contemplatio figuratur? Cunctarum quippe avium visum acies aquilae superat, ita ut solis radius fixos in se oculos ejus nulla lucis suae coruscatione reverberans claudat. Ad praeceptum autem Dei elevatur aquila, dum jussionibus divinis obtemperans in [Col. 0070D] supernis suspenditur fidelium vita. Quae et in arduis nidum ponere dicitur, quia desideria terrena despiciens spe jam de coelestibus nutritur. In arduis nidum ponit, quia habitationem mentis suae in abjecta et infima conversatione non construit. Interrogat ergo Dominus beatum Job, dicens: Nunquid ad praeceptum tuum elevabitur aquila, et in arduis ponet nidum suum? Ac si diceret. Ut ad meum, qui quod exterius praecipio, hoc intrinsecus gratia occultae largitatis inspiro.

⁜ (105) Aquilarum nomine, electorum animae intelliguntur, sicut de egredientibus fidelium animabus in Evangelio Veritas testatur, dicens: Ubicunque [Col. 0071A] fuerit corpus, illic congregabuntur et aquilae (Matth. XXIV, 28; Luc. XVI, 37) . Ac si aperte dicat. Qui coelesti sede incarnatus Redemptor vester praesideo, electorum quoque animas, cum carne solvero, ad coelestia sublevabo.

In Scriptura sacra columbae nomine aliquando mansuetudo Domini intelligitur, aliquando Christus totus, id est caput cum corpore, aliquando Spiritus sanctus, aliquando sancta Ecclesia.

⁜ (106) Columbae nomine, mansuetudo Domini intelligitur, sicut per prophetam dicitur: Deserta facta est terra a facie irae columbae, et a facie irae furoris Domini (Jer. XXVI, 38) . Quod iram columbae praedixerat [Col. 0071B] hoc furorem Domini subjunxit. Columba namque valde simplex est animal. Et quia in Deo nulla furoris inaequalitas serpit, furorem Domini, iram columbae nominavit. Ut enim divinae districtionis vim in Deo imperturbabilem demonstraret, et iram dixit, et columbae. Ac si apertius diceret: Districtum judicium inconcussus exerit, qui permanens mansuetus punit. Unde et in extremo judicio in semetipso incommutabilis manens nulla vicissitudine ac mutabilitate variatur, sed tamen electis ac reprobis nequaquam sub specie ejusdem incommutabilitatis ostenditur, quia tranquillus justis, et iratus parebit injustis. Teste enim conscientia, intra semetipsos deferuntur, unde et eorum mentes aeque [Col. 0071C] unum respiciant, sed non aequaliter modificentur, quia et istis eum benignum ostendit, anteacta justitia, et illis terribilem culpa. Hoc itaque loco furor Domini non perturbatio divinae substantiae, sed super peccatores male sibi conscios examinatio justa vindictae. Quamvis enim eum tranquillum in judicio videant, quia tamen feriendos se ab illo non dubitant, cum suis moribus perturbatum putant. 71 Hoc nimirum quotidie in usu vitae praesentis agitur, ut de qualitate venturi judicis mortalium corda doceantur. Nam cum duo ad judicium pergunt, alius innocentiae sibi conscius, alius culpae, ante prolatam sententiam adhuc tacentem judicem utrique sustinent; et tamen culpae debitor gravem contra se iram hoc ipsum judicis silentium suspicatur. Quam [Col. 0071D] iram sibi non denuntiat perturbatio judicis, sed recordatio pravitatis. Quia etsi adhuc foris reum sententia non clamat, intus jam graviter conscientia accusat. At contra justitiae amicus decernentis vultum conspicit, sed intus de testimonio bonae recordationis hilarescit, et quo apud se quod metuat non habet omne quo apud semetipsum est blandum videt.

⁜ (107) Columbae nomine, Christus totus, id est caput cum corpore suo, quod est Ecclesia, designatur. Unde per legem turturi vel columbae in figura [Col. 0072A] nostri sacrificii secari guttur, et non penitus abscindi jubetur (Levit. I, 16) , ita ut post mortem caput corpori inhaereat. Quis enim caput nostrum est, nisi Redemptor generis humani? De quo scriptum est: Ipsum caput dedit supra Ecclesiam, quae est corpus ipsius (Ephes. I, 22) . Quem cum Judaei persequerentur, nomen ejus delere de terra conati sunt. Cumque eum crucifixum et sepultum viderent, hunc se ab amore omnium divisisse crediderunt. Sed caput columbae vel turturis et incisum est, et tamen a suo corpore divisum non est, qui ex eo quod Mediator Dei et hominum, id est caput omnium nostrum, et verae mundationis hostia pro nobis mortem pertulit, omnes nos sibi verius in ipsa sua morte conjunxit. Et per hoc quod se nostris [Col. 0072B] oculis visibiliter subtraxit, nostris se mentibus invisibiliter radicavit. Post sectionem igitur caput turturis vel columbae suo corpori inhaeret, quia Christum ab Ecclesia, nec mors interveniens dividit. Persecutores igitur peregerunt hoc quod perniciose moliti sunt, 72 intulerunt mortem, ut ab eo abscinderent fidelium devotionem; sed inde fides crevit, unde se hanc infidelium crudelitas, exstinguere credidit. Cumque se aestimant, ejus miracula persequendo abscindere, hoc nimirum compulsi sunt nesciendo dilatare. Caput ergo columbae vel turturis incisum inhaesit corpori, quia pro nobis quidem Redemptor noster passus est, sed a nobis per passionem separatus non est.

Columbae nomine Spiritus sanctus designatur, [Col. 0072C] sicut per Matthaeum evangelistam dicitur: Baptizatus autem Jesus confestim ascendit de aqua. Et ecce aperti sunt ei coeli, et vidit Spiritum Dei descendentem, sicut columbam, et manentem super se (Matth. III, 16) . Unde et ipse Joannes Baptista ait: Quia vidi Spiritum descendentem quasi columbam de coelo et mansit super eum (Joan. I, 32) . Bene autem spiritus reconciliator, in columba, quae multum simplex est avis, apparuit, ut suae et videlicet naturae simplicitatem per hujus speciem animalis ostenderet; spiritus enim sanctus disciplinae effugiet fictum (Sap. I, 3) , et eum in quem descendit mansuetum, mitemque, ac misericordiae supernae praeconem ministrumque doceret mundo esse futurum: simul et [Col. 0072D] omnes qui sua gratia essent renovandi simplices ac mundi cordes admoneret ingredi, juxta quod scriptum est: Sentite de Domino in bonitate et simplicitate cordis; quaerite illum, quoniam in malivolam animam non introibit sapientia, nec habitabit in corpore subdito peccatis (Sap. I, 1) . Bene ergo super Dominum Spiritus sanctus in columba apparuit, qui non veniebat ut peccata jam per zelum percuteret, sed adhuc per mansuetudinem toleraret. Quis enim ejus justitiam ferret, si priusquam nos per mansuetudinem colligeret, culpas nostras per zelum rectitudinis examinare voluisset? homo ergo pro hominibus factus, mitem se hominibus praebuit; noluit peccatores ferire, sed colligere. Prius voluit [Col. 0073A] mansuete corrigere, ut haberet quos post mundum in judicio salvaret.

73 Columbae nomine sancta Ecclesia sive quaelibet electa anima designatur, sicut eidem vel Ecclesiae vel animae veri luminis diem quasi tempus vernale praestolanti per sponsi vocem dicitur: Surge, propera, amica mea, columba mea, formosa mea, et veni; jam enim hiems transiit, imber abiit, et recessit, flores apparuerunt in terra nostra. Sive enim sancta Ecclesia, sive unaquaeque electa anima, coelesti sponso est amica per amorem, columba per spiritum, formosa per morum pulchritudinem. Quae cum jam de corruptione carnis educitur, ei procul dubio hiems transiit, quia praesentis vitae torpor abscedit. Imber quoque abiit, et recedit, quia cum [Col. 0073B] ad contemplandum in sua substantia omnipotentem Deum educitur, jam verborum guttae necessariae non erunt, ut pluvia debeat praedicationis infundi: nam quod minus audire potuit, amplius videbit. Tunc apparent flores in terra, quia cum de aeternae beatitudinis vita quaedam suavitatis primordia praegustare anima coeperit, quasi jam in floribus odorata exit. Quo postquam egressa fuerit, in fructu uberius habebit.

In Scriptura sacra galli nomine sanctus praedicator designatur.

Galli nomine praedicator sanctus designatur, sicut per Salomonem dicitur: Tria quae bene gradiuntur, [Col. 0073C] et quartum quod incedit feliciter. Leo fortissimus bestiarum ad nullum pavebit occursum. Gallus succinctus lumbos et aries; nec est rex qui resistat ei (Prov. XXX, 29, 30) . Hinc beatum Job Dominus interrogat, dicens: Quis posuit in visceribus hominis sapientiam, vel quis dedit gallo intelligentiam? (Job XXXVIII, 36.) Sapientia quippe divinitus inspirata in visceribus hominis ponitur, quia nimirum quantum ad electorum numerum spectat, non in solis 74 vocibus, sed etiam sensibus datur, ut juxta quod loquitur lingua, vivat conscientia, et lux ejus tanto clarius resplendeat in superficie, quanto verius inardescit in corde. Magni autem laboris est hoc quod additur: Quis dedit gallo intelligentiam, [Col. 0073D] subtiliori adhuc expositione discutere.

Qui namque hoc loco alii, nisi praedicatores sancti designantur, qui inter tenebras vitae praesentis student venturam lucem praedicando quasi cantando nuntiare? Dicunt enim: Nox praecessit, dies autem appropinquavit (Rom. XIII, 12) . Qui vocibus suis somnum nostri corporis excutiunt clamantes: Hora est jam nos de somno surgere (ibid., 11) . Et rursum: Evigilate, justi, et nolite peccare (I Cor. XV, 34) . Intelligentia autem doctorum tanto esse subtilior debet, quanto se ad penetranda invisibilia exercet, quanto nihil materiale discutit, quanto et per vocem corporis loquens omne quod est corporis [Col. 0074A] transit. Quae tamen profecto nullatenus summis congrueret, nisi eam cantanti gallo, id est, praedicanti doctori ipse summorum conditor ministraret. Intelligentiam quoque gallus accipit, ut prius nocturni temporis horas discutiat, et tunc demum vocem excitationis emittat, quia videlicet sanctus quisque praedicator prius in auditoribus suis qualitatem vitae considerat, et tunc demum ad erudiendum congruam vocem praedicationis format. Quasi enim horas noctis discernere est peccatorum merita dijudicare. Quasi horas noctis discernere est actionum tenebras apta increpationis voce corripere.

Gallo itaque intelligentia desuper tribuitur, quia doctori veritatis, discretionis virtus, ut noverit quibus, quid, quando, vel quomodo inferat divinitus [Col. 0074B] ministratur. Non enim una eademque cunctis exhortatio convenit, quia nec cunctos par morum qualitas astringit. Saepe quippe aliis officiunt quae aliis prosunt. Nam et plerumque herbae quae haec animalia reficiunt, alia occidunt. Et levis sibilus equos mitigat, catulos instigat. Et medicamentum quod hunc morbum imminuit, alteri vires jungit. Et panis, qui vitam fortium roborat, parvulorum necat. Pro qualitate audientium formari debet sermo doctorum, ut ad sua singulis 75 congruat, et tamen a communis aedificationis arte nunquam recedat. Quid enim sunt intentae mentes auditorum, nisi quasi quaedam in cithara tentationes strictae [ al. stratae] chordarum? Quas tangendi artifex, ut non semetipsis dissimile canticum faciat, dissimiliter [Col. 0074C] pulsat. Et idcirco chordae consonam modulationem reddunt, quia uno quidem plectro, sed non uno impulsu feriuntur. Unde et doctor quisque, ut in una cunctos virtute charitatis aedificet, ex una doctrina, non una eademque exhortatione tangere corda audientium debet.

⁜ (108) Habemus vero aliud, quod de hujus galli intelligentia considerare debeamus, quia profundioribus horis noctis valentiores ac productiores edere cantus solet; cum vero matutinum jam tempus appropinquat, leviores et minutiores omnimodo voces format. In quibus galli hujus intelligentia, quid nobis insinuat considerata praedicatorum discretio demonstrat, qui cum iniquis adhuc mentibus praedicant, altis et magnis vocibus aeterni judicis terrores [Col. 0074D] intimant, quia videlicet quasi in profundae noctis tenebris clamant. Cum vero jam auditorum suorum cordibus veritatis lucem adesse cognoscunt, clamoris sui magnitudinem in levitatem dulcem vertunt, et non tam illa quae sunt de poenis terribilia, quam ea quae sunt blanda de praemiis proferunt. Qui etiam tunc minutis vocibus cantant, quia propinquante mane subtilia quaeque de mysteriis praedicant, ut sequaces sui eo minutiora quaeque coelestibus audiant, quo luci veritatis appropinquant, et quos dormientes longus galli clamor excitaverat, vigilantes succisior delectet, quatenus [Col. 0075A] correcto cuilibet cognoscere de regno subtiliter dulcia libeat, qui prius de judicio adversa formidabat.

⁜ (109) Est adhuc aliud in gallo solerter intuendum, quia cum jam edere cantus parat, prius alas excutit, et semetipsum feriens vigilantiorem reddit. Quod patenter cernimus, si sanctorum praedicatorum vitam vigilanter videamus. Ipsi quippe cum verba praedicationis movent, prius se in sanctis actionibus exercent: ne in semetipsis torpentes opere, 76 alios excitent voce; sed ante, se per sublimia facta excutiunt, et tunc ad bene agendum alios sollicitos reddunt. Prius cogitationum alis semetipsos feriunt, quia quidquid in se inutiliter torpet sollicita investigatione deprehendunt, districta animadversione [Col. 0075B] corrigunt. Prius sua punire fletibus curant, et tunc quae aliorum sunt punienda denuntiant. Prius ergo alis insonant quam cantus emittant, quia antequam verba exhortationis proferant, omne quod locuturi sunt operibus clamant. Et cum perfecte in semetipsis vigilant, tunc dormientes alios ad vigilias vocant. Sed unde haec tanta doctori intelligentia, ut et sibi perfecte vigilet, et dormientes ad vigilias sub quibusdam clamoris profectibus vocet, ut et peccatorum tenebras prius caute discutiat, et discrete postmodum lucem praedicationis ostendat, ut singulis juxta modum et tempora congruat, et simul omnibus quae illos sequantur ostendat. Unde ad tanta et tam subtiliter tenditur; nisi intrinsecus ab eo a quo est conditus, [Col. 0075C] doceatur? Quia ergo laus tantae intelligentiae, non praedicatoris virtus est, sed auctoris, recte per eumdem auctorem dicitur. Quis dedit gallo intelligentiam? ac si diceret, nisi ego, qui doctorum mentes, quas mire ex nihilo condidi, ad intelligenda quae occulta sunt mirabilius instruxi.

In Scriptura sacra gallinae nomine aliquando sapientia Dei denotatur.

Gallinae nomine sapientia Dei designatur, sicut per ipsam in Evangelio dicitur: Jerusalem, Jerusalem quae occidis prophetas, quoties volui congregare filios tuos quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas et noluisti? (Matth. XXIII, 37.) Non [Col. 0075D] est injuriosum nomen gallinae. Attendite caeteras aves. Multae aves ante nos fetant, calefaciunt pullos suos: nulla sic avis infirmatur cum pullis quomodo gallina. Hirundines, anseres, et ciconias videmus extra nidos suos, nec cognoscimus utrum fetus habeant. At vero gallinam cognoscimus in infirmitate vocis, et in relaxatione plumarum. Tota mutatur affectu pullorum; quia infirmi sunt, infirmam se facit. Quia ergo et nos infirmi eramus, infirmam se fecit sapientia Dei, quia ut scribitur: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, [Col. 0076A] plenum gratiae et veritatis (Joan. I, 14) , ut sub alis ejus speremus.

In Scriptura sacra corvi nomine aliquando gentilitas intelligitur, aliquando plebs Judaica, aliquando quilibet praedicator.

⁜ (110) Corvi nomine gentilitas intelligitur: Unde ad beatum Job Domino interrogante dicitur: Quis praeparat corvo escam suam, quando pulli ejus ad Dominum clamant vagantes, eo quod non habeant cibos? (Job XXXVIII, 41.) Quid enim corvi pullorumque ejus nomine, nisi peccatis nigra designatur gentilitas? De qua per Prophetam dicitur: Qui dat jumentis escam ipsorum, et pullis corvorum invocantibus [Col. 0076B] eum (Psal. CXLVI, 9) . Jumenta quippe escam accipiunt, dum sacrae Scripturae pabulo mentes dudum brutae satiantur. Pullis vero corvorum, filiis scilicet gentium esca datur, cum eorum desiderium nostra conversatione reficitur. Iste corvus esca fuit, dum ipsum sancta Ecclesia quaereret; sed nunc escam accipit, quia ipse ad conversationem alios exquirit. Cujus videlicet pulli, id est praedicatores ex eo editi, non in se praesumunt, sed in viribus Redemptoris sui. Unde bene dicitur: Quando pulli ejus ad Dominum clamant. Nihil enim sua virtute posse se sciunt, et quamvis animarum lucra piis votis esuriant, ab illo tamen, qui cuncta intrinsecus operatur, haec fieri exoptant. Vera enim fide comprehendunt: Neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, [Col. 0076C] sed qui incrementum dat Deus (I Cor. III, 7) .

Quod vero dictum est, vagantes eo quod non habeant cibos, in hac vagatione nihil aliud quam aestuantium praedicatorum vota signantur, qui dum in Ecclesiae sinum recipere populos ambiunt, magno ardore succensi, nunc ad hos, nunc ad illos colligendos desiderium mittunt. Quasi quaedam quippe vagatio est ipsa 79 cogitationis aestuatio. Et velut ad loca varia mutatis nutibus transeunt, dum pro adunandis animabus in modos innumeros, in partes diversas esuriente mente discurrunt.

Potest corvi nomine nigra per infidelitatis meritum plebs Judaica designari. Nam pulli ejus ad Dominum clamare referuntur, ut eidem corvo a Domino esca praeparetur, quia nimirum sancti apostoli [Col. 0076D] plebis Israeliticae carne generati, dum pro gente sua preces ad Dominum fundunt, quasi pulli corvorum eum, de quo carnaliter editi sunt, spirituali intelligentia parentem populum paraverunt. Igitur dum pulli ejus clamant, esca corvo praeparatur, quia dum apostoli exorant, plebs dudum perfida ad cognitionem fidei ducitur, et ex praedicatione filiorum quasi ex pullorum voce satiatur. Illud tamen in hoc versu debemus solerter intueri, quod huic corvo dicitur esca primum pullis clamantibus, et postmodum vagantibus praeparari. Clamantibus namque pullis corvo esca praeparata est, cum praedicantibus apostolis [Col. 0077A] verbum Dei Judaea audiens, modo in tribus millibus, modo in quinque millibus spirituali est intelligentia satiata. Sed cum per reproborum multitudinem, crudelitatem suam contra praedicantes exerceret, et quasi pullorum vitam necaret, iidem pulli in universa mundi parte sunt dispersi. Unde et eisdem carnalibus patribus spirituali praedicationi resistentibus dicunt: Vobis oportebat primum loqui verbum Dei; sed quia repellitis illud, et indignos vos judicatis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes (Act. XIII, 46) , scientes profecto quod postquam gentilitas crederet, etiam Judaea ad fidem veniret. Unde scriptum est: Donec plenitudo gentium introiret, et sic omnis Israel salvus fieret (Rom. II, 25, 26) . Quia igitur summopere sancti apostoli et studuerunt [Col. 0077B] prius audientibus praedicare, et postmodum resistentibus exempla conversae gentilitatis ostendere, quasi esurientes pulli huic corvo escam suam et prius clamando, et postmodum vagando quaesierunt. Unde enim vagantur pulli, inde escam corvus invenit, quia dum per laborem praedicantium conversam ad Dominum gentilitatem 80 Judaicus populus respicit, ad extremum quandoque stultitiam suae erubescit infidelitatis: et tunc Scripturae sacrae sententias intelligit, cum priusquam sibi eas gentibus innotuisse cognoscit, atque expleta vagatione pullorum, ad percipienda sacra eloquia os cordis aperit, quia, peractis in mundum cursibus apostolorum, ea sero spiritualiter percipit, a quibus diu [Col. 0077C] perfidia se stringente jejunavit. Quae quia omnia solius divinae potentiae virtus operatur, recte dicitur: Quis praeparavit corvo escam suam, quando pulli ejus ad Dominum clamant vagantes, eo quod non habeant cibos? subaudi, nisi ego, qui infidelem populum filiis suis exhortantibus tolero, et praedicantibus parco, atque ad alia vagantibus convertendum in fine sustineo.

⁜ (111) Est adhuc aliud, quod de corvo moraliter possit intelligi. Editis namque pullis, ut fertur, escam plenam praebere dissimulat, priusquam plumescendo nigrescant. Eosque inedia affici patitur, quoadusque in illis per pennarum nigredinem sua similitudo videatur. Qui huc illucque vagantur, in nido et ciborum expetunt aperto ore subsidium. At [Col. 0077D] cum nigrescere coeperint, tanto eis praebendo alimenta ardentius requirit, quanto illos alere diutius distulit. Corvus profecto est doctus quique praedicator, qui magna voce clamat, dum peccatorum suorum memoriam atque cognitionem infirmitatis propriae quasi quamdam coloris nigredinem portat. Cui quidem nascuntur in fide discipuli, sed fortasse adhuc considerare infirmitatem propriam nesciunt, fortasse a peccatis praeteritis memoriam avertunt, et per hoc eam quam assumi oportet, contra hujus mundi gloriam, humilitatis nigredinem non ostendunt. Hi velut ad accipiendas escas os aperiunt, cum doceri de secretis sublimibus quaerunt. Sed eis doctor [Col. 0078A] suus alimenta praedicamentorum sublimium tanto minus tribuit, quanto illos peccata praeterita minus digne deflere cognoscit. Exspectat quippe atque admonet, ut a nitore vitae praesentis prius per poenitentiae lamenta nigrescant, et tunc demum congrua praedicationis subtilissime nutrimenta percipiant. Corvus in pullis ora inhiantia 81 respicit, sed ante in eis pennarum nigredine indui corpus quaerit. Sic et discretus doctor interna mysteria eorum sensibus non ministrat, quos adhuc ab hoc saeculo nequaquam se abjecisse considerat.

Quanto igitur discipuli exterius per cultum vitae praesentis minus quasi nigrescunt, tanto per cibum verbi interius minus replentur. Et quo se a corporali gloria non evacuant, eo a spirituali refectione [Col. 0078B] jejunant. Si vero in confessione vitae praeteritae lamenti sui gemitus velut nigrescentes plumas proferunt, illico in contemplationem doctor ad escam de sublimibus deferendam quasi pullorum refectionem cogitans corvus volat. Qui eis hiantibus in ore cibum revocat, dum ex ea intelligentia quam coeperit, esurientibus discipulis alimenta vitae loquendo subministrat. Quos tanto ardentius de supernis reficit, quanto verius a mundi nitore nigrescere poenitentiae lamentatione cognoscit. Pulli autem dum nigro se pennarum colore vestiunt, de se etiam volatum promittunt, quia quo magis discipuli abjecta de se sentiunt, quo magis sese despicientes affligunt, eo amplius spem provectus sui in altiora pollicentur. Unde et curat doctor festinantius alere, quos jam [Col. 0078C] per quaedam indicia providet posse et aliis prodesse. Hinc enim Timotheum Paulus admonet velut plumescentes pullos sollicitius nutrire, dum dicit: Quae audisti a me per multos testes, haec commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt et alios docere (II Tim. II, 2) . Quae doctrinae discretio dum caute a praedicatore custoditur, ei divinitus largior copia praedicationis datur. Dum enim per charitatem compati afflictis discipulis novit, dum per discretionem congruum doctrinae tempus intelligit, ipse non solum pro se, sed etiam pro eis, quibus laboris sui studia impendit, majora intelligentiae munera percipit. Unde hic aperte dicitur: Quis praeparat corvo escam suam, quando pulli ejus ad diem clamant, vagantes [Col. 0078D] eo quod non habeant cibos? Cum enim pulli ut satientur clamant, corvo esca praeparatur, quia dum verbum Dei boni auditores esuriunt, pro reficiendis eis majora doctoribus intelligentiae dona tribuuntur.

82 ⁜ (112) Corvorum nomine sancti praedicatores designantur, sicut per Salomonem dicitur: Oculum qui subsannat patrem, et qui despicit partum matris suae, effodiant illum corvi de torrentibus (Prov. XXX, 17) . Perversi quique dum divina judicia reprehendunt subsannant Patrem. Et quilibet haeretici dum sanctae Ecclesiae praedicationem, fecunditatem illius deridendo, contemnunt, quid aliud quam partum [Col. 0079A] matris despiciunt? Quam non immerito eorum quoque matrem dicimus, quia de ipsa exeunt, qui contra eam loquuntur, Joanne attestante qui ait: A nobis exierunt, sed non erant ex nobis. Nam si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum (I Joan. I, 19) . Corvi vero de torrentibus veniunt, cum praedicatores viri ad defensionem sanctae Ecclesiae a sacrorum librorum fluentis procedunt. Qui recte etiam corvi vocati sunt, quia nequaquam de justitiae luce superbiunt, sed per humilitatis gratiam, peccatorum in se nigredinem confitentur. Unde etiam ab electorum Ecclesia dicitur: Nigra sum, sed formosa (Cant. I, 5) . Et Joannes ait: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus (Joan. I, 8) . Qui videlicet corvi subsannantis oculum effodiunt, quia [Col. 0079B] pravorum ac pertinacium hominum intentionem vincunt.

In Scriptura sacra struthionis nomine aliquando quilibet hypocrita, aliquando Synagoga, aliquando gentilitas, aliquando hypocrisis designatur.

⁜ (113) Struthionis nomine hypocrita designatur, sicut voce Dominica ad beatum Job dicitur: Penna struthionis similis est pennae herodii et accipitris (Job XXXIX) . Quis herodium et accipitrem nesciat aves reliquas, quanta volatus sui velocitate 83 transcendant? Struthio vero pennae eorum similitudinem habet, sed volatus eorum celeritatem non habet. [Col. 0079C] A terra quippe elevari non valet, et alas quasi ad volatum specietenus erigit, sed tamen nunquam se a terra volando suspendit. Ita nimirum sunt omnes hypocritae, qui, dum bonorum vitam simulant, imitationem sanctae conversationis habent, sed veritatem sanctae actionis non habent. Habent quippe volandi pennas per speciem, sed in terra repunt per actionem, quia alas per figuram sanctitatis extendunt, sed causarum saecularium pondere praegravati nullatenus a terra sublevantur. Unde et speciem Pharisaeorum reprobans Dominus quasi struthionis pennam redarguit, quae in opere aliud exercuit, et in colore aliud ostendit dicens: Vae vobis, Scribae et Pharisaei hypocritae, quia similes estis sepulcris dealbatis, quae foris quidem [Col. 0079D] apparent hominibus speciosa, intus autem sunt plena ossibus mortuorum. Ita et vos apparetis hominibus justi, interius autem pleni estis avaritia et iniquitate (Matth. XXIII, 27) . Ac si diceret: Sublevare vos videtur species pennae sed in infimis vos deprimit pondus vitae. De quo pondere per Prophetam dicitur: Filii hominum, usquequo gravi corde? (Psal. IV, 3.) Habemus adhuc quod in consideratione struthionis hujus de accipitre et herodio attentius perpendamus. Accipitris quippe et herodii parva sunt corpora, sed pennis densioribus fulta: et idcirco cum celeritate transvolant quia in eis parum est quod aggravat, multum quod levat. [Col. 0080A] At contra struthio raris pennis induitur, et immani corpore gravatur, ut et si volare appetat, ipsa pennarum paucitas molem tanti corporis in aera non suspendat. Bene in herodio et accipitre electorum persona signatur, qui quandiu in hac vita sunt, sine quantulocunque culpae contagio esse non possunt. Sed cum eis parum quid inest quod deprimit, multa virtus bonae actionis suppetit, quae illos in superna sustollit. At contra hypocrita, etsi facit pauca quae elevent, perpetrat multa quae gravent. Neque enim nulla bona agit hypocrita, sed quibus ea ipse deprimat multa perversa committit. 84 Paucae ergo pennae et corpus struthionis non sublevant, quia parvum bonum hypocritae multitudo pravae actionis gravat. [Col. 0080B] Haec quoque ipsa struthionis penna ad pennas herodii et accipitris similitudinem coloris habet, virtutis vero similitudinem non habet. Illorum namque conclusae et firmiores sunt, et volatu aerem premere virtute suae soliditatis possunt. At contra struthionis pennae dissolutae eo volatum sumere nequeunt, quo ab ipso quem premere debuerant aere transcenduntur. Quid ergo in his aspicimus, nisi quod electorum virtutes solidae volant, ut ventos humani favoris premant? Hypocritarum vero actio, quamlibet recta videatur, volare non sufficit, quia videlicet fluxae virtutis pennam humanae laudis aura pertransit. Sed ecce cum unum eumdemque bonorum malorumque habitum cernimus, [Col. 0080C] cum ipsam in electis ac reprobis professionis speciem videmus, unde intelligentiae nostrae suppetat, ut electos a reprobis, et a falsis veros comprehendendo discernat. Quod tamen citius agnoscimus, si intemerata in memoriam Praeceptoris nostri verba signamus, quia ait: Ex fructibus eorum cognoscetis eos (Matth. VII, 20) .

⁜ (114) Potest autem struthionis nomine Synagoga designari, quae alas legis habuit, sed corde in infimis repens nunquam se a terra sublevavit. Per herodium vero et accipitrem antiqui Patres exprimuntur, qui ad ea, quae intelligendo potuerunt perspicere, valuerunt etiam vivendo volare. Penna igitur struthionis similis est pennae herodii et accipitris, quia Synagogae vox priorum doctrinam loquendo [Col. 0080D] tenuit, sed vivendo nescivit. Unde ejusdem Synagogae populos de Pharisaeis ac Scribis Veritas admonet dicens: Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei: omnia quae dicunt vobis facite; secundum opera vero eorum nolite facere (Matth. XXIII, 2) .

⁜ (115) Struthionis nomine gentilitas designatur, sicut conversurum se eam Dominus pollicetur, cum per prophetam diceret: Glorificabit me bestia agri, dracones et struthiones (Isa. XLIII, 20) . Bestia namque agri, id est, dracones et struthiones Dominum glorificant, cum fidem quae 85 in illo est, ea quae in hoc mundo dudum membrum diaboli fuerat, [Col. 0081A] gentilitas exaltat. Quam et propter malitiam draconum nomine exprobrat, et propter hypocrisim vocabulo struthionum vocat. Quasi enim pennas accepit gentilitas, sed volare non potuit quae et naturam rationis habuit, et actionem rationis ignoravit.

⁜ (116) Struthionum nomine ipsa hypocrisis designatur. Unde bene contra perversam mentem sub Judaeae specie per Isaiam dicitur: Erit cubile draconum, et pascua struthionum (Isa. XXXIV, 30) . Quid namque per dracones, nisi malitia, et quid struthionum nomine, nisi hypocrisis designatur? Struthio quippe speciem volandi habet, sed usum volandi non habet, quia hypocrisis cunctis intuentibus imaginem de se sanctitatis insinuat, sed tenere vitam sanctitatis [Col. 0081B] ignorat. In perversa igitur mente draco cubat et struthio pascitur, quia latens malitia callide tegitur, et intuentium oculis simulatio bonitatis antefertur.

In Scriptura sacra accipitris nomine aliquando sanctus quilibet intelligitur.

Accipitris nomine sanctus quilibet designatur. Unde beatus Job Dominica voce interrogatur, cum dicitur: Nunquid per sapientiam tuam plumescit accipiter, expandens alas suas ad austrum? (Job XXXIX, 26.) Quia per annos singulos pennam veterem accipiter nova nascente projiciat, ac sine intermissione plumescat, pene nullus ignorat. Non autem hic illud [Col. 0081C] plumae tempus dicitur quo in nido vestitur, quia tunc nimirum adhuc videlicet pullus ad austrum alas expandere non valet, sed illa annua pluma describitur, quae laxata vetere 86 penna renovatur. Et quidem domesticis accipitribus quo melius plumescere debeant, munita ac tepentia loca requiruntur. Agrestibus vero moris est, ut flante austro alas expandant, quatenus eorum membra ad laxandum pennam veterem venti tepore concalescant. Cum vero ventus deest alis contra radium solis expansis atque percussis, tepentem sibi auram faciunt. Sicque apertis poris vel veteres exsiliunt, vel novae succrescunt. Quid est ergo accipitrem in austro plumescere, nisi quod unusquisque sanctorum tactus flatu [Col. 0081D] sancti Spiritus concalescit, et usum vetustae conversationis abjiciens, novi hominis formam sumit? Quod Paulus admonet dicens: Exspoliantes vos veterem hominem cum actibus suis et induentes novum (Coloss. III, 9) . Et rursum: Licet is qui foris est noster homo corrumpitur, tamen is qui intus est, renovatur de die in diem (II Cor. IV, 16) . Vetustam autem pennam projicere est inveterata studia dolosae actionis amittere; et novam pennam sumere est mitem ac simplicem bene vivendo sensum tenere. Penna namque veteris conversationis gravat, et pluma novae immutationis sublevat, ut ad volatum tanto leviorem, quanto noviorem reddat. Et bene accipiter [Col. 0082A] expandit alas suas ad austrum. Alas quippe nostras ad austrum expandere est, per adventum sancti Spiritus nostras confitendo cogitationes aperire ut jam non libeat defendendo nos tegere, sed accusando publicare. Tunc ergo accipiter plumescit, cum alas suas ad austrum expanderit, quia tunc se unusquisque virtutum pennis induit, cum sancto Spiritui cogitationes suas confitendo substernit. Qui enim vetera fatendo non detegit, novae vitae opera minime producit; qui nescit lugere quod gravat, non valet proferre quod sublevat. Ipsa namque compunctionis vis poros cordis aperit et plumas virtutum fundit. Cumque se studiose mens de pigra vetustate redarguit, alacri novitate juvenescit. Dicatur ergo beato Job: Nunquid per sapientiam tuam plumescit [Col. 0082B] accipiter expandens alas suas ad austrum? Id est, nunquid cuilibet electo tu intelligentiam contulisti, ut flante Spiritu sancto cogitationum alas expandat, quatenus pondera vetustae conversationis abjiciat, et virtutum 87 plumas in usum novi volatus sumat? Ut hinc videlicet colligat, quia vigilantiam sensus in semetipso ex se non habet qui hanc ex se conferre aliis nequaquam valet.

In Scriptura sacra herodii nomine electorum persona intelligitur.

Herodii nomine vel accipitris electorum persona intelligitur. Unde ad beatum Job a Domino dicitur: [Col. 0082C] Penna struthionis similis est pennae herodii et accipitris (Job XXXIX, 13) . Accipitris quippe et herodii parva sunt corpora, sed pennis densioribus fulta. Idcirco cum celeritate transvolant, quia eis parum inest quod gravat, multum quod levat. Bene ergo in herodio et accipitre electorum persona signatur; quia, quandiu in hac vita sunt, sine quantulocunque culpae contagio esse non possunt. Sed cum eis parum quid inest quod deprimit, multa virtus bonae actionis suppetit, quae illos in superna sustollit. Herodii namque et accipitris pennae conclusae firmiores sunt, et ideo volatu aerem premere virtute suae soliditatis possunt: sic et electorum virtutes solidae volant, ut ventos humani favoris premant.

In Scriptura sacra milvi nomine diabolus intelligitur.

Milvi nomine diabolus designatur: quod Zacharia propheta testante cognoscimus, qui visionem suam describens ait: Et levavi oculos meos, et vidi: Et ecce duae mulieres egredientes, et spiritus in alis earum, et habebant alas quasi alas milvi (Zach. V, 9) . Quid enim in duabus mulieribus accipimus, nisi duo principalia vitia, superbiam videlicet, et vanam gloriam, quae impietati absque ulla dubitatione conjunctae sunt. Quae et in alis suis spiritum habere [Col. 0083A] narrantur, quia in actibus suis Satanae voluntati deserviunt. Ipsum quippe propheta spiritum appellat, quo Salomon ait: Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimiseris (Eccle. X, 4) . Et de quo in Evangelio Dominus dicit: Cum immundus spiritus exierit ab homine, ambulat per loca arida et inaquosa (Matth. XII, 43) . Spiritus ergo in alis earum est, quia superbia et inanis gloria per omne quod agunt Satanae voluntati famulantur. Et habebant alas quasi alas milvi. Milvus semper naturae studet insidiari pullorum. Istae ergo mulieres alas habent quasi alas milvi, quia actiones earum diabolo procul dubio sunt similes, qui insidiatur semper vitae parvulorum.

In Scriptura sacra passeris nomine Christus intelligitur.

Passeris nomine Christus intelligitur, sicut per Psalmistam dicitur: Etenim passer invenit sibi domum, et turtur nidum suum ubi reponat pullos suos (Psal. LXXXIII, 4) . Quis enim alius per passerem nisi Redemptor noster, et quid per turturem nisi sancta Ecclesia exprimitur? Jam autem passer sibi invenit domum, quia aeternum coeli habitaculum Redemptor noster intravit. Et turtur invenit nidum, quia sancta Ecclesia amore Conditoris affecta, crebris gemitibus utitur; et velut nidum sibi, id est pacatissimam fidei quietem construit, in qua crescentes filios quasi plumescentes pullos, quousque [Col. 0083C] ad superiora evolent, charitatis gremio calefactos fovet.

In Scriptura sacra vulturis nomine Christus intelligitur.

Vulturis nomine Redemptor noster intelligitur, sicut per beatum Job de Judaeorum populo dicitur: Semitam ignoravit avis, nec intuitus est oculos vulturis (Job XXVIII) . Quis enim hoc loco avis nomine nisi ille signatur, qui corpus carneum quod assumpsit, ascendendo ad aethera libravit? Qui apte quoque etiam vulturis appellatione exprimitur. Vultur quippe dum volat, si jacens cadaver conspicit, ad [Col. 0083D] esum se cadaveris deponit. Et plerumque sic in morte capitur, dum ad mortuum animal de summis venit. Recte ergo 90 Mediator Dei et hominum, Redemptor noster, vulturis appellatione signatur, qui manens in altitudine divinitatis suae, quasi quodam volatu sublimi cadaver mortalitatis nostrae conspexit in infimis, et sese de coelestibus ad ima submisit. Fieri quippe propter nos homo dignatus est. Et dum mortuum animal petiit, mortem apud nos qui apud se erat immortalitas invenit. Sed hujus vulturis oculus, fuit ipsa intentio nostrae resurrectionis, quia ipse ad triduum mortuus ab aeterna [Col. 0084A] nos morte liberavit. Ille ergo perfidus Judaeorum populus mortalem vidit, sed quomodo morte sua, mortem nostram destrueret, minime attendit. Conspexit quidem vulturem, sed oculos vulturis non aspexit: qui dum humilitatis ejus vias, et quibus nos ad alta sublevavit, considerare noluit, semitam avis ignoravit. Neque enim pensare studuit quod ejus nos humilitas levaret ad coelestia et mortis ejus intentio reformaret ad vitam. Semitam igitur ignoravit avis, nec intuitus est oculos vulturis, quia etsi vidit eum quem in morte tenuit, videre noluit quanta vitae nostrae gloria de ejus morte sequeretur.

[Col. 0084B] In sacra Scriptura muscarum nomine insolentes curae designantur.

Muscarum nomine insolentes curae desideriorum carnalium designantur, sicut scriptum est: Muscae morientes perdunt suavitatem unguenti (Eccle. X, 1) , quia nimirum superfluae cogitationes, quae assidue in animo carnalia cogitante et nascuntur et deficiunt, eam suavitatem qua unusquisque intrinsecus per spiritum unctus est, perdunt, quoniam integritate ejus perfrui non permittuntur. Hinc est quod Aegyptus multitudine muscarum percussa legitur. Quo contra Israeliticus populus custodiam Sabbati accepit in munere (Exod. VIII, 24) . Quid enim in hac vita laboriosius quam terrenis desideriis aestuare? Aut quid hic 91 quietius quam hujus [Col. 0084C] saeculi nihil appetere? Populus ergo qui Deum sequitur, accepit Sabbatum, id est requiem mentis, ut nullo in hac vita desideriorum carnalium appetitu fatigetur. Aegyptus vero, quae hujus mundi speciem tenet, muscis percutitur. Musca enim nimis insolens et inquietum est animal, in qua quid aliud quam insolentes curae desideriorum carnalium designantur? Aegyptus ergo muscis percutitur, quia eorum corda qui terrenam vitam diligunt, desideriorum suorum inquietudinibus feriuntur, turbis cogitationum carnalium ad ima depressa sunt, ut ad quietis intimae desiderium non leventur. Unde cum mira ope pietatis ad cor veritas venit, prius ab eo cogitationum carnalium aestus ejicit, et post [Col. 0084D] in eo virtutum dona disponit. Quod bene nobis sacri Evangelii historia innuit, in qua dum ad resuscitandam filiam invitatus Dominus duceretur, protinus additur: Et cum ejecta esset turba, intravit et tenuit manum puellae, et surrexit puella (Matth. IX, 25) . Foras ergo turba ejicitur, ut puella suscitetur, quia si non prius a secretioribus cordis expellitur importuna saecularium multitudo curarum, anima, quae intrinsecus jacet, mortua non resurgit. Nam dum se per innumeras terrenorum desideriorum cogitationes spargit, ad considerationem sui nullatenus colligit.

In Scriptura sacra jumentorum nomine, aliquando sancta Ecclesia, vel fidelis anima, aliquando quilibet sub disciplina positus, aliquando carnales homines, aliquando mentes dudum brutae, sed conversae, aliquando saeculi implicamenta, aliquando sensu tardiores intelliguntur.

⁜ (117) Jumenti nomine sancta Ecclesia, vel fidelis anima designatur. Unde Redemptor noster in jumento sedens Jerusalem tendit. Salvator enim noster jumento sedens Jerusalem tendit, cum sanctae Ecclesiae universaliter praesidet, eamque in supernae pacis desiderium accendit. Jumento etiam sedens Jerusalem tendit, quando uniuscujusque fidelis animam [Col. 0085B] regens, videlicet jumentum suum, ad pacis intimae visionem ducit.

⁜ (118) 93 Jumenti nomine quilibet sub disciplina positus designatur, sicut per Psalmistam dicitur: Ut jumentum factus sum apud te, et ego semper tecum (Psal. LXXII, 23) . Quamvis insensatis homo longe sit melior, hoc tamen plerumque homini non licet quod brutis animalibus non licet. Quae enim ad aliud servantur, motus corum procul dubio nequaquam sub disciplina restringuntur. Homo autem quia ad sequentem vitam ducitur, necesse est profecto ut in cunctis suis motibus sub disciplinae dispositione religetur, et quasi domesticum animal loris vinctum serviat, atque aeternis dispositionibus [Col. 0085C] restrictum vivat. Qui vero implere cuncta quae desiderat per effrenatam libertatem quaerit, quid aliud quam agresti animali esse similis concupiscit, ut disciplinae hunc lora non teneant, sed audenter vagus per silvam desideriorum currat? Saepe autem divina miseratio, quos prodire in effrenationem illicitae libertatis conspicit, objectione prosperae adversitatis frangit, quatenus elisi discant quam reproba erectione tumuerant, ut jam flagelli experimentis edomiti, quasi jumenta domestica praeceptorum loris mentis colla subjiciant, et vitae praesentis itinere ad nutum praesidentis pergant. Quibus bene loris ligatum se noverat, qui dicebat: Ut jumentum factus sum apud te, et ego semper tecum. Unde et saevus ille persecutor, ab agro perfidae voluptatis ad domum [Col. 0085D] fidei deductus, rectoris sui calcaribus punctus audiebat: Durum est tibi contra stimulum calcitrare (Act. IX, 6) .

Jumentorum nomine carnales homines designantur, sicut per prophetam dicitur: Computruerunt jumenta in stercore suo (Joel. I, 17) . Jumenta quippe in stercore suo computrescere est carnales homines fetore luxuriae vitam finire.

[Col. 0086A] ⁜ (119) Jumentorum nomine mentes dudum brutae designantur, sicut per prophetam dicitur: Qui dat jumentis escam ipsorum: et pullis corvorum invocantibus eum (Psal. CXLVI, 95) . Jumenta quippe escam accipiunt, dum sacrae Scripturae pabulo mentes dudum brutae satiantur.

94 Jumentorum quoque nomine saeculi implicamenta designantur. Unde apud Moysen filii Ruben et Gad, et dimidia tribus Manasse multa pecora et jumenta possidentes dum extra Jordanem ea quae viderant campestria concupiscunt, dixerunt: Terra quam percussit Dominus in conspectu filiorum Israel regionis uberrimae est ad pastum animalium, et nos servi tui habemus jumenta plurima: precamurque si invenimus gratiam coram te, ut des nobis famulis [Col. 0086B] tuis eam in possessionem, nec facias nos transire Jordanem (Num. XXXII, 4, 5) . Qui igitur jumenta plurima possident, Jordanem transire refugiunt, quia quos multa mundi implicamenta occupant, habitationem coelestis patriae non requirunt.

Jumentorum nomine sensu tardiores intelliguntur, sicut beatus Job dicit: Interroga jumenta, et docebunt te; volatilia coeli, et indicabunt tibi; loquere terrae et respondebit tibi, et narrabunt pisces maris (Job XII, 7, 8) . Quid per jumenta, nisi sensu tardiores? quid per coeli volatilia, nisi summa atque sublimia sapientes intelligere debemus? De jumentis namque, id est sensu pigrioribus scriptum est: Animalia tua habitabunt in ea (Psal. LXVII, 11) . Et [Col. 0086C] quia sublimia sapientes in verbis nostri Redemptoris evolant, scriptum est: Ita ut volucres coeli veniant, et habitent in ramis ejus (Matth. XIII, 32) . Quid vero per terram, nisi terrena sapientes accipimus? Unde et primo homini coelestia deserenti dictum est. Terra es, et in terram ibis (Gen. III, 19, juxta LXX) . Quid per pisces maris, nisi curiosos hujus saeculi debemus accipere? de quibus Psalmista ait: Pisces maris, qui perambulant semitas maris (Psal. VIII, 9) . Qui in magnis rerum inquisitionibus, quasi in abditis fluctibus latent. Quid autem cuncta haec inquisita doceant, adjungit dicens: Quis ignorat, quod omnia haec manus Domini fecerit? (Job XII, 9.) Ac si aperte dicat: Sive sensu tardiores, seu sublimia sapientes, sive terrenis actibus deditos, seu hujus [Col. 0086D] mundi occupatos inquisitionibus requiras, cuncta haec Creatorem omnium Deum fatentur, et de potestate ejus concorditer sentiunt, quamvis sub ea non concorditer vivant. Quod enim justus quisque etiam vivendo loquitur, hoc injustus plerumque de Deo vel sola voce compellitur fateri; fitque ut mali, auctori 95 omnium, cujus operibus resistunt, attestatione famulentur, quia quem impugnare moribus [Col. 0087A] ausi sunt, Creatorem omnium negare non possunt.

In Scriptura sacra equi nomine aliquando lubrica vita pravorum, aliquando dignitas temporalis, aliquando hoc ipsum praesens saeculum, aliquando praeparatio rectae intentionis, aliquando quilibet sanctus praedicator, aliquando electorum corpora designantur.

Equi nomine lubrica pravorum vita signatur, sicut scriptum est: Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus (Psal. XXXI, 9) . Et sicut per prophetam alium dicitur: Equi amatores et emissarii facti sunt, unusquisque ad uxorem proximi sui hinniebat (Jer. V, 8) .

[Col. 0087B] Equi nomine dignitas temporalis accipitur, Salomone attestante, qui ait: Vidi servos in equis, et principes ambulantes quasi servos super terram (Eccle. X, 7) . Omnis quippe qui peccat, servus est peccati (Joan. VIII, 34) . Et servi in equis sunt, dum peccatores praesentis vitae dignitatibus efferuntur. Principes vero quasi servi ambulant, cum multos dignitate virtutum plenos nullus honor erigit, sed summa hic adversitas velut indignos deorsum premit. Hinc rursum dicitur: Dormitaverunt qui ascenderunt equos (Psal. LXXV, 7) . Id est in mortem animae mentis oculos a veritatis luce clauserunt, in praesentis vitae honore confisi sunt.

Equi nomine hoc ipsum praesens saeculum designatur, [Col. 0087C] sicut Jacob dicitur: Fiat Dan coluber in 96 via, cerastes in semita, mordens ungulas equi, ut cadat ascensor ejus retro (Gen. XLIX, 17) . Quo in testimonio quid equus significet, melius ostendemus, si et ea, quae circumstant, paulo subtilius exponamus. Nonnulli enim de tribu Dan venire Antichristum ferunt, pro eo quod hoc loco Dan et coluber asseritur. Unde non immerito Israeliticus populus dum terras in castrorum partitionem susciperet, primus Dan ad aquilonem castra metatus est (Num. II, 25) , signans eum, qui in corde suo dixerat: Sedebo in monte testamenti in lateribus aquilonis, ascendam super altitudinem nubium, similis ero Altissimo (Isai. XIV, 13) . De quo et per prophetam dicitur: A Dan auditus est fremitus equorum [Col. 0087D] ejus (Jer. VIII, 16) . Qui non solum coluber, sed etiam cerastes. Cerasta enim Graece cornua dicuntur, serpensque hic cornutus esse perhibetur, per quem digne Antichristi adventus asseritur, quia contra fidelium vitam cum morsu pestiferae praedicationis armatur etiam cornibus potestatis. Quis autem nesciat semitam angustiorem esse quam viam? Fit ergo Dan coluber in via, quia in praesentis vitae latitudine eos ambulare provocat, quibus quasi parendo blanditur. Sed in via mordet, quia eos, quibus libertatem tribuit, erroris sui veneno consumit. Fit cerastes in semita, quia quos fideles reperit, et sese ad praecepti coelestis angusta itinera constringentes [Col. 0088A] non solum nequitia callidae persuasionis impetit, sed etiam terrore potestatis premit; et in persecutionis angore post beneficia fictae dulcedinis exercet cornua potestatis. Quo in loco equus hunc mundum insinuat, qui per elationem suam in censu labentium temporum spumat. Et quia Antichristus extrema mundi apprehendere nititur, cerastes iste equi ungulas mordere perhibetur. Ungulas quippe equi mordere est extrema saeculi feriendo contingere. Ut cadat ascensor ejus retro. Ascensor equi est, quisquis extollitur in dignitatibus mundi. Qui retro cadere dicitur, et non in faciem: sicut Paulus cecidisse memoratur (Act. IX, 4) . In faciem enim cadere est in hac vita, suas unumquemque culpas agnoscere, easque poenitendo deflere. Retro vero quo [Col. 0088B] non videtur cadere est ex hac vita repente decidere, et ad quae supplicia ducatur ignorare. Et quia Judaea erroris 97 sui laqueis capta pro Christo Antichristum exspectat, bene Jacob eodem loco repente in electorum voce conversus est dicens: Salutare tuum exspectabo, Domine (Gen. XLIX, 18) . Id est non sicut infideles Antichristum, sed eum, qui in redemptionem nostram venturus est, verum credendo fideliter Christum.

Equi nomine praeparatio rectae intentionis accipitur, sicut scriptum est: Equus paratur in diem belli, sed Dominus salutem tribuit (Prov. XXI, 31) . Quia contra tentationem quidem se animus praeparat, sed nisi adjuvetur desuper salubriter non certat.

[Col. 0088C] Equi nomine sanctus quilibet praedicator accipitur, propheta attestante qui ait: Misisti in mare equos tuos turbantes aquas multas (Isa. XVIII, 2) . Quietae quippe aquae jacuerunt, quia humanae mentes sub vitiorum suorum torpore sopitae sunt. Sed equis Dei mare turbatum est, quia, missis sanctis praedicatoribus, omne cor, quod pestifera securitate torpuit, impulsu salutiferi timoris expavit.

Equorum nomine electorum corpora designantur, unde et Joannes apostolus in Apocalypsi Dominum contemplatus ait: Et exercitus, qui sunt in coelo, sequebantur eum in equis albis (Apoc. XIX, 14) ⁜ (120) . Multitudinem quippe sanctorum, quae in hoc martyrii bello sudaverat, recte exercitum vocat. Qui idcirco [Col. 0088D] in equis albis sedere referuntur, quia nimirum eorum corpora et luce justitiae, et castimoniae candore claruerunt.

In sacra Scriptura asinorum nomine aliquando stultorum pigritia, aliquando luxuria, aliquando simplicitas gentilium, aliquando quaelibet fidelis anima, vel sancta Ecclesia, aliquando is qui aliorum necessitates sustentat, aliquando mala vita, aliquando caro nostra designatur.

⁜ (121) Asinorum nomine stultorum pigritia figuratur, sicut per Moysem dicitur: Non arabis in bove et asino (Deut. XXII, 10) . Ac si diceret: Fatuos sapientibus [Col. 0089A] in praedicatione non socies, ne per eum qui implere rem non valet et illi qui praevalet obsistas.

⁜ (122) Item asinorum appellatione immoderata petulantium luxuria exprimitur, propheta teste qui ait: Quorum carnes sunt, ut carnes asinorum (Ezech. XXIII, 20) .

⁜ (123) Asinorum nomine simplicitas gentilium designatur. Unde Jerusalem tendens Dominus, asellum sedisse perhibetur (Matth. XXI, 7) . Quid est enim sedendo asinum Jerusalem venire, nisi gentilitatis simplicia corda possidendo, ea ad visionem pacis regendo, et praesidendo perducere? Unde rursum scriptum est: Cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui (Isa. I, 2, 3) . Quis enim bos [Col. 0089B] nisi Judaicus populus exstitit, cujus cervicem jugum legis attrivit? Et quis asinus nisi gentilis populus fuit, quem quilibet seductor reperit, quasi brutum animal, et nulla ratione renitens, quo voluit errore substravit? Bos ergo possessorem suum, et asinus 99 praesepe domini cognovit; quia et Hebraicus populus Deum quem colebat, sed ignorabat reperit: et gentilitas legis pabulum quod non habebat, accepit.

Potest quoque per asinum quaelibet fidelis anima, vel sancta universalis Ecclesia designari. Unde Redemptor noster in asello sedens tendit Jerusalem.

⁜ (124) Asini nomine is qui aliorum necessitates sustentat, designatur, sicut per beatum Job de haereticis [Col. 0089C] dicitur: Asinum pupillorum abegerunt (Job XXIV, 3) . Quid enim per pupillos accipimus, nisi electos Dei in mentis teneritudine positos, qui magna fidei gratia nutriuntur, et patris sui jam pro se mortui faciem necdum vident? Et sunt plerique in Ecclesia qui quosdam conspiciunt coelestia appetere, terrena omnia despectui habere; et quamvis ipsi in hujus mundi laboribus insudent, eos tamen quos ad coelestia anhelare conspiciunt, de rebus quas in hoc mundo possident hujus vitae adjutorium ferunt. Et quamvis ipsi agere spiritalia nequeant, ad summa tamen tendentibus subsidia ministrant. Portare enim asinus onera hominum solet. Quasi ergo quidam asinus electorum est qui terrenis [Col. 0089D] rebus deserviens deportat onera usibus hominum. Et saepe cum haeretici quemlibet talem a sanctae Ecclesiae gremio avertunt, quasi pupillorum asinum abigunt, quia cum ad perfidiam suam pertrahunt, a ministerio bonorum repellunt.

⁜ (125) Asini nomine mala vita designantur, sicut per Moysen dicitur: Primogenita asini mutabis ove (Exod. XIII, 13) . Per asinum quippe immunditia, per ovem vero innocentia designatur. Asini ergo primogenita ove mutare est immundae vitae primordia in innocentiae simplicitatem convertere, ut postquam illa peccator egit, quae uti immunda Dominus [Col. 0090A] respuit, ea jam agendo proferat quae Dei sacrificio imponat.

⁜ (126) Asini nomine caro nostra designatur, sicut in libro Judicum dicitur: Axa, filia Caleb, sedens super asinum suspiravit. Cui dixit pater ejus: Quid habes? 100 At illa respondit: Da mihi benedictionem quia terram arentem dedisti mihi, junge et irriguam. Dedit ei pater irriguum superius, et irriguum inferius (Jud. I, 13-15) . Quid per asinum nisi corpus nostrum accipimus? Axa autem super asinum sedet, cum irrationabilibus carnis suae motibus jam anima praesidet. Quae suspirans a patre terram irriguam petit, quia a Creatore nostro cum magno gemitu quaerenda est lacrymarum gratia. Sunt namque nonnulli qui jam in dono perceperunt libere pro [Col. 0090B] justitia eloqui, oppressos tueri, indigentibus possessa tribuere, ardorem fidei habere; sed habere lacrymarum gratiam non habent. Hi nimirum terram australem et arentem habent; sed adhuc irrigua indigent, quia in bonis operibus positi, quibus magni atque ferventes sunt, oportet ut aut timore supplicii, aut amore regni coelestis mala etiam quae antea perpetraverunt, deplorent. Sed quia duo sunt compunctionis genera, quia Deum videlicet sitiens anima prius timore compungitur, post amore, dedit ei Pater suus irriguum superius et irriguum inferius. Irriguum quippe superius accipit anima, cum sese in lacrymis, regni coelestis desiderio affligit; irriguum vero inferius accipit, cum inferni supplicia flendo pertimescit. Et prius quidem ei inferius, ac post irriguum [Col. 0090C] superius datur. Sed quia compunctio amoris dignitate praeeminet, necesse fuit ut prius irriguum superius, et post irriguum inferius commemorari debuisset. Duo autem, ut dixi, compunctionis genera sunt: quia prius timore anima compungitur, post amore. Prius enim sese in lacrymis afficit, quia dum malorum suorum recolit, pro his perpeti supplicia aeterna pertimescit. At vero cum longa moeroris anxietate fuerit formido consumpta, quaedam jam de praesumptione veniae securitas nascitur, et in amore coelestium gaudiorum animus inflammatur; et qui prius timebat ne duceretur ad supplicium, postmodum flere amarissime incipit quia differtur a regno. Sicque fit ut perfecta compunctio [Col. 0090D] formidinis tradat animum compunctioni dilectionis

In Scriptura sacra asinarum nomine aliquando quilibet simpliciter viventes, aliquando motus cordis lascivientes, aliquando simplices cordis cogitationes, aliquando caro nostra designatur.

⁜ (127) Asinarum appellatione quilibet simpliciter viventes et alienis oneribus portandis dediti accipiuntur, unde scriptum est: Boves arabant, et asinae pascebantur juxta eos (Job I, 14) . Quid enim [Col. 0091A] aliud per figuram boves quam bene operantes, et quid asinas quam quosdam simpliciter viventes accipimus? Qui dum in subtiliori intellectu currere non valent, quod quasi pigrius ambulant, eo fraterna onera mansuetius portant. Quae bene juxta boves pasci referuntur, quia mentes simplicium etiam cum alta capere non possunt, eo magis vicinae sunt, quo et fraterna bona sua per charitatem credunt. Cumque invidere alienis sensibus nesciunt, quasi in pastu se minime dividunt. Simul ergo se asinae cum bobus reficiunt, quia prudentibus conjuncti tardiores, eorum intelligentia pascuntur.

⁜ (128) Asinarum nomine motus cordis lascivientes designantur, sicut de beato Job dicitur: Quod in [Col. 0091B] possessione quingentas asinas habuerit (Job I, 3) . Asinas quippe possidemus, cum lascivientes cordis motus restringimus: et quidquid in nobis carnale exsurgere appetit, spiritali cordis dominatu refrenamus.

⁜ (129) Asinarum quoque nomine simplices cordis cogitationes accipimus juxta illud: Boves arabant et asinae pascebantur juxta eos; et irruerunt Sabaei 102 tuleruntque omnia (Job I, 14, 15) . Quid enim pascentes asinas nisi simplices motus cordis intelligimus? quos dum studiose a duplicitatis errore compescimus, quasi in campo liberae puritatis enutrimus. Sed ecce dum hoc agimus, hostis noster pascentes asinas subtrahit, quia plerumque dum [Col. 0091C] motus cordis simplices videt, subtilia inventionum acumina ostendit, ut, dum laus de subtilitate quaeritur, puritatis simplicitas amittatur. Et si usque ad opus pravum pertrahere non valet, tentando tamen bonorum cogitationibus subrepens nocet, ut, cum turbare bona mentis agnoscitur, ea quasi funditus abstulisse videatur.

Asinae nomine caro nostra designatur, unde scriptum est quia, cum Balaam ad maledicendum pergeret, ab asina cui insidebat corripitur. Balaam namque pervenire ad propositum tendit; sed ejus votum animal cui praesidet praepedit. Prohibitione quippe immorata asina angelum videt, quem humana mens non videt, quia plerumque caro per molestias tarda flagello suo menti Deum indicat, [Col. 0091D] quem mens ipsa carni praesidens non videbat: ita ut anxietatem spiritus proficere in hoc mundo cupientis, velut iter tendentis impediat, donec ei invisibilem qui sibi obviat innotescat. Unde et bene Petrus dicit: Correptionem habuit suae vesaniae subjugale mutum animal hominis voce loquens prophetae prohibuit insipientiam (II Petr. II. 16) . Insanus quippe homo a subjugali muto corripitur, quando mens elata humilitatis bonum quod tenere debeat ab afflicta carne memoratur. Considerandum est ergo quanta salus cordis sit molestia corporalis, quae ad cognitionem sui mentem, et quam plerumque [Col. 0092A] salus abjicit, infirmitatis memoria reformat, ut animus, qui extra se in elationem ducitur, ex percussa quam sustinet carne memoretur. Sed hujus correptionis donum idcirco Balaam non obtinuit, quia ad maledicendum pergens vocem, non mentem mutavit.

In Scriptura sacra camelorum nomine aliquando ipse Dominus, aliquando gentilis populus, aliquando Samaritanorum vita, aliquando terrenarum rerum dispositiones, aliquando distortae et tumidae cogitationes.

Cameli nomine Dominus designatur, sicut ab eodem Domino Judaeis adversantibus dicitur: Liquantes culicem, camelum glutientes (Matth. XXIII, 24) . Culex namque susurrando vulnerat, camelus autem sponte se ad suscipienda onera inclinat. Liquaverunt ergo Judaei culicem, quia seditiosum latronem dimitti petierunt. Camelum vero glutiverunt, quia eum qui ad suscipienda nostrae mortalitatis onera sponte descenderat, exstinguere clamando conati sunt.

⁜ (130) Cameli nomine gentilitas designatur. Unde et Rebecca ad Isaac veniens dorso cameli deducitur (Gen. XXIV, 64) : quia ad Christum ex gentilitate Ecclesia properans in tortis vitiosisque vitae veteris conversationibus invenitur. ⁜ (131) Quae Isaac viso descendit, quia, Domino cognito, vitia sua gentilitas deseruit, et ab erectione celsitudinis ima humilitatis [Col. 0092C] petiit. Quae et verecundata pallio velatur (ibid., 55) , quia et coram illo ex anteacta vita confunditur. Unde et per Paulum eisdem gentibus dicitur: Quem ergo fructum habuistis tunc in illis, in quibus nunc erubescitis? (Rom. VI, 21.)

⁜ (132) Potest etiam per camelos, qui commune sunt animal, Samaritanorum vita signari. Cameli namque 104 ruminant, sed nequaquam ungulam findunt. Samaritani quoque quasi ruminant, quia ex parte legis verba recipiunt, et quasi ungulam non findunt, quia pro parte contemnunt: Qui etiam grave onus in dorso mentis tolerant, quia id omne quod faciunt, sine spe aeternitatis elaborant: fidem quippe resurrectionis nesciunt. Et quid esse gravius atque onustius potest quam afflictionem praetereuntis [Col. 0092D] saeculi perpeti et nequaquam ad revelationem mentis gaudia remunerationis sperare!

⁜ (133) Possunt quoque non inconvenienter per camelos, qui ungulam nequaquam findunt, sed tamen ruminant, terrenarum rerum bonae dispensationes intelligi: quae quia aliquid habent saeculi, et aliquid Dei, per commune eas necesse est animal designari. Neque enim terrena dispensatio, quamvis aeternae utilitati serviat, sine perturbatione mentis valet exhiberi. Quia igitur per hanc et ad praesens mens confunditur, et in perpetuum merces paratur, quasi commune animal et aliquid de lege [Col. 0093A] habet, et aliquid non habet. Ungulam quippe non findit, quia non se penitus anima ab omni terreno opere disjungit; sed tamen ruminat, quia bene dispensando temporalia per certitudinis fiduciam coelestia sperat. Terrenae igitur dispensationes, quasi camelorum more, capite legi concordant, pede discrepant, quia et coeli sunt quae juste viventes appetunt, et hujus mundi sunt ea in quibus opere versantur.

Possunt etiam per camelos tortuosum videlicet animal distortae et tumidae cogitationes intelligi. Unde bene beatus Job camelos in possessione habuisse perhibetur (Job I, 3) . Camelos quippe possidemus, si quod altum sapimus humiliter deponamus. Camelos procul dubio possidemus, cum cogitationes [Col. 0093B] nostras ad infirmitatis fraternae compassionem flectimus, et vicissim onera nostra portantes alienae infirmitati compati condescendendo noverimus.

In Scriptura sacra animalium nomine aliquando sancti evangelistae, aliquando justi, aliquando simplices in sancta Ecclesia, aliquando cogitationes aliquantulum a terra suspensae, aliquando irrationabiles animae motus.

⁜ (134) Animalium nomine sancti evangelistae designantur, sicut per Ezechielem dicitur: Et in medio ejus similitudo quatuor animalium (Ezech. I, 5) . Quid enim per quatuor animalia, nisi quatuor evangelistae signatur?

[Col. 0093C] ⁜ (135) Animalium nomine justi designantur, sicut per Ezechielem dicitur: Et audivi vocem alarum animalium percutientium alteram ad alteram (Ezech. III, 13) . Quid namque alas animalium, nisi virtutes debemus sentire sanctorum? Qui dum terrena despiciunt ad coelestia volando sublevantur. Sed volantia animalia, alis suis se vicissim feriunt, quia sanctorum mentes in eo quod superna appetunt, consideratis invicem alternis virtutibus excitantur. Ala enim sua me percutit, qui exemplo sanctitatis propriae me ad melius accendit. Et ala mea vicinum animal ferio, si aliquando opus bonum quod imitetur ostendo.

⁜ (136) Animalium nomine simplices in sancta Ecclesia designantur, sicut de eadem sancta Ecclesia [Col. 0093D] per Psalmistam dicitur: Animalia tua habitabunt in ea (Psal. LXVII, 11) , quia videlicet simplicem quique in sancta habet Ecclesia.

106 ⁜ (137) Animalium nomine cogitationes aliquantulum a terra suspensae, sed adhuc terrenae mercedis praemia requirentes designantur, sicut per Ezechielem dicitur: Et ingressus vidi: Et ecce omnis similitudo reptilium et animalium abominatio (Ezech. VIII, 10) . In reptilibus quippe cogitationes omnino terrenae signantur; in animalibus vero jam quidem aliquantulum a terra suspensae, sed adhuc terrenae [Col. 0094A] mercedis praemia requirentes. Nam reptilia toto ex corpore terrae inhaerent; animalia autem ventre a terra suspensa sunt; appetitu tamen gulae ad terram semper inclinantur. Reptilia itaque sunt inter parietem, quando cogitationes volvuntur in mente quae a terrenis desideriis nunquam levantur. Animalia quoque sunt intra parietem, quando et si quae jam justa, si qua honesta cogitantur, appetendis tamen lucris temporalibus honoribusque deserviunt; et per semetipsa quidem quasi a terra suspensa sunt, sed adhuc per ambitum quasi gulae desiderium sese ad ima submittunt.

⁜ (138) Animalium nomine irrationabiles animae motus designantur: Unde filii Ruben et Gad et dimidia tribus Manasse introductis filiis Israel in terram [Col. 0094B] repromissionis ad campestria redeunt (Num. XXXI, 33) , quia ab altis cacuminibus montium quasi ab spe coelestium delabuntur, ut extra promissionis terram bruta animalia nutriant, quia ad pascendos variis desideriis irrationabiles animae motus elaborant: quia aeternae lucis quanta sit claritas nesciunt qui transitoriis occupationibus excaecantur, et, dum de terrenis rebus superbiunt, coelestis sui luminis aditum claudunt.

In sacra Scriptura bovis nomine aliquando Judaicus populus, aliquando luxuriosorum dementia, aliquando labor praedicatoris, aliqaando sapiens, aliquando doctorum mansuetudo, aliquando diabolus, [Col. 0094C] aliquando bona operatio designantur.

Bovis nomine Judaicus populus designatur, sicut per prophetam dicitur: Cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini (Isa. I, 3) . Require in capitulo De asino c. 3, supra.

⁜ (139) Quod autem bovis nomine per comparationem luxuriosorum dementia designetur, Salomon indicat, qui cum male suadentis mulieris petulantiam praemisisset, adjunxit: Statimque sequitur eam quasi bos ductus ad victimam (Prov. VII, 22) .

⁜ (140) Bovis nomine labor praedicationis exprimitur, sicut legis verba testantur, quibus dicitur: Non alligabis os bovi trituranti (I Tim. V, 18) . Ac si aperte diceret: Praedicatorem verbi ab stipendiorum suorum perceptione non prohibeas.

[Col. 0094D] Rursum bovis nomine sapiens quilibet designatur, sicut scriptum est: Non junges bovem et asinum (Deut. XXV, 4) , id est sapientem cum stulto in praedicatione non sociabis.

Boum nomine doctorum mansuetudo designatur, sicut scriptum est. Quia in vasis templi inter coronas et plectas boves, et leones ac cherubin exsculpta sunt (Deut. XXII, 10) . Coronae quippe signum sunt victoriae. Plectae 108 autem concordiae unanimitatem signant. Cherubin vero plenitudo scientiae. Per boves quoque mansuetudo, per leones vero severitas [Col. 0095A] accipitur. Sacerdotes ergo atque doctores inter coronas et plectas, id est inter fortitudinem boni operis, quo ad victoriam currunt, et charitatis concordiam, qua a se vicissim non discrepant, per boves, et leones atque cherubim designati sunt, quia in plenitudine scientiae quam habent necesse est ut et boum mansuetudinem teneant, et fervorem leonum, quatenus in disciplina, quam praedicant, et ex sancto zelo accensi sunt, et ex paterna dulcedine tranquilli.

Bovis nomine diabolus designatur, sicut per Isaiam dicitur: Leo sicut bos comedet paleas (Isa. XI, 7) ; et sicut de eodem voce Dominica ad beatum Job dicitur: Fenum sicut bos comedet (Job XL, 10) . Quid enim leonis nomine nisi diabolus, quid palearum [Col. 0095B] vel feni nomine, nisi carnalium vita signatur? Sed quid est quod in comestione palearum vel feni diabolus non equo, sed bovi comparatur? Hoc autem citius agnoscimus, si in utrisque animalibus quae sit nutrimentorum distantia perpendamus. Equi namque fenum quamlibet sordidum comedunt, aquam vero non nisi mundam bibunt. Boves autem aquam quamlibet sordidam bibunt, sed feno non nisi mundo vescuntur. Quid est ergo quod bovi, qui mundo pabulo vescitur, diabolus comparatur, nisi hoc quod de ipso per prophetam alium dicitur: Esca ejus electa ⁜ (141) (Habac. I, 16, juxt. LXX) . Neque enim eos se gaudet rapere, quos protervis, ac sordidis actionibus implicatos in imis secum voluntarie respicit jacere. Fenum ergo sicut bos [Col. 0095C] comedere appetit, quia suggestionis suae dente conterere mundam spiritalium vitam quaerit.

⁜ (142) Bovis nomine bona operatio designatur, sicut per Moysem dicitur: Non arabis in primogenito bovis (Deut. XV, 15) . Quid enim per primogenitum bovis, nisi bonam operationem accipimus? Primogenitum autem bovis intelligimus in infirma aetate primi nostri temporis bonam operationem: in quo tamen arandum non est, quia cum prima sint nostra adolescentiae vel juventutis 109 tempora, adhuc nobis a praedicatione cessandum est, ut vomer linguae nostrae proscindere non audeat terram cordis alieni, quoad usque enim infirmi sumus, continere nos intra nosmetipsos debemus, ne, [Col. 0095D] dum tenera bona citius ostendimus, amittamus, quia et arbusta plantata, si prius in terra radicata non fuerint, manu tacta citius arescunt, at si semel radicem fixerint, manus tangit, et tamen nihil officit, venti impellunt, nec tamen impellentes laedunt. Et constructi parietes, si impelluntur, eruuntur, nisi prius a suo fuerint humore siccati. Mens itaque quousque humore pravitatis suae non fuerit perfecte exsiccata, alienae linguae manu tangi non debet, ne, priusquam plene percipiat, perdat soliditatem suam, ne impulsa ruat, ne velut arbustum sine radicibus, dum plusquam valet tolerare concutitur, [Col. 0096A] flatibus arescat. Ad exemplum ergo non sunt ostendenda, nisi quae firma sunt. Prius enim convalescere debet mens, atque ad utilitatem proximorum postmodum demonstrari, cum jam nec per laudem elata corruat, nec per vituperationem percussa contabescat. Nam et si Timotheo dicitur: Praecipe haec et doce, nemo adolescentiam tuam contemnat (I Tim. IV, 11, 12) , sciendum est quia ei adolescentia in annis, non in moribus fuit, quamvis in sacro eloquio nonnunquam adolescentia juventus vocatur. Unde scriptum est: Laetare, juvenis, in adolescentia tua (Ezech. II, 9) .

In Scriptura sacra cum vacca singulari numero ponitur, aliquando infirmitas incarnationis Dominicae, [Col. 0096B] aliquando caro nostra accipitur. Cum vero pluraliter vaccae dicuntur, mentes intelliguntur fidelium.

110 Vaccae nomine infirmitas incarnationis Dominicae designatur, sicut Moysi a Domino dicitur: Praecipe filiis Israel ut adducant ad te vaccam rufam aetatis integrae, in qua nulla sit macula, nec portaverit jugum. Tradesque eam Eleazaro sacerdoti. Qui eductam extra castra immolabit in conspectu Domini, et intinget digitum in sanguine ejus, aspergens contra fores tabernaculi septem vicibus; comburetque eam, cunctis videntibus; tam pellem quam carnem ejus, ac sanguinem ac fimum flammae tradetis (Num. XIX 2-5) . Quid per vaccam, nisi assumpta ad sacrificium infirmitas incarnationis Dominicae figuratur? De quo scriptum est quia et [Col. 0096C] ipse mortuus ⁜ (143) est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei? (II Cor. XIII, 4.) Bene autem vacca haec etiam rufa dicitur, quia videlicet ejus humanitas rubra per cruorem passionis fuit. Unde et in Canticis canticorum a sponsa describitur dicente: Dilectus meus candidus et rubicundus (Cant. V, 10) ; candidus videlicet ex divinitate, rubicundus ex sanguine; candidus per justitiam vitae, rubicundus ex cruore passionis.

Aetatis integrae in qua non sit macula. Aetas humanitatis Domini integra est, omnis ejus operatio perfecta. In qua videlicet humanitate macula non fuit, quia et veraciter de eo scriptum est: Quia peccatum non fecit, nec inventus dolus in ore ejus [Col. 0096D] (I Petr. II, 22) . Bene autem subditur, nec portavit jugum. Scriptum quippe est: Omnis qui peccat servus est peccati (Joan. VIII, 35) . Quia Dominus nulli peccato succubuit, jugum minime portavit. Sequitur: Tradesque eam Eleazaro sacerdoti: qui eductam extra castra immolabit in conspectu Domini. Quid est quod haec vacca ad immolandum traditur sacerdoti, nisi quod incarnatus Dominus, qui pro redemptione nostra sacrificium semetipsum fecit, in Judaici populi manibus datur? Qui etiam extra castra immolatus est in conspectu Domini, quia videlicet extra portam passus est. Unde et dicit Paulus: [Col. 0097A] Exeamus ad eum extra eastra improperium ejus portantes. Jesus enim ut sanctificaret per sanguinem suum populum, extra portam passus est. Non enim habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus (Hebr. XIII, 13) . Idcirco enim extra portam passus est, ut a conversatione nos vitae 111 praesentis, quasi a civitate foras duceret, et a terrena inhabitatione cor nostrum evellere persuaderet. Bene autem dicitur immolabit in conspectu Domini. Redemptor enim noster in conspectu omnium quasi exstinctus est, sed in conspectu Patris immolatus, quia quod ante oculos hominum poena, hoc ante oculos Patris sacrificium fuit. Et intinget digitum in sanguine ejus. Quid per digitum nisi discretio nostrae operationis accipitur? In sanguine [Col. 0097B] vero vaccae digitum intingere est in passione incarnationis Dominicae nostra opera consecrare, ut passionem ejus quem cognoscimus imitemur, sicut scriptum est: Christus passus est pro nobis, nobis relinquens exemplum ut sequamini vestigia ejus (I Petr. II, 2) . Eleazar autem et immolat, et in sanguine ejus digitum intingit, quia videlicet plebs Judaica ex reproborum parte humilitatem Domini usque ad passionem persecuta est; ex electorum vero parte operationem humilitas ejus imitata est: Et asperget contra fores tabernaculi. Quid hoc loco tabernaculum, nisi tota simul Synagoga accipitur? Qui ergo tinxerit in sanguine ejus digitum, eumdem sanguinem contra fores tabernaculi aspergat, id est [Col. 0097C] quisquis passionis ejus vias imitatur, Synagogae non cadenti et resistenti per exempla bona, per operationem rectam signum bene vivendi praebeat. Contra fores enim tabernaculi vaccae sanguinem aspergere est resistenti plebi Judaicae per praedicationem rectam et per sancta opera passionis ejus exempla monstrare. Bene autem dicitur ut digitus ejus in sanguine septem vicibus intingatur et aspergatur. In septenario enim numero perfectio accipitur. Unde et septem diebus universum tempus impletur, et sanctus spiritus septiformis vocatur. Septem vero vicibus in sanguine digitum intingere est per perfectam operationem ministerium passionis ejus imitari. Et septem vicibus contra Synagogam aspergere est perfecta praedicatione sacramenta incarnationis [Col. 0097D] ac passionis ejus infidelibus denuntiare:

Comburetque eam cunctis videntibus extra castra: tum pellem ac carnes ejus, quam sanguinem et fimum flammae tradetis. Quid per carnem et pellem, quid per sanguinem et fimum vaccae, nisi carnalia sacrificia in Testamento Veteri habita, quae infirmitatem 112 Domini denuntiabant, figurantur? Quae omnia postmodum a Patribus specialiter intellecta juxta exterius ministerium, stercora sunt vocata. Unde Paulus cum de sacrificiis carnalibus loqueretur dixit: Propter quem omnia detrimentum feci et arbitror ut stercora (Philipp. III, 8) . Quae flammae traduntur, quia quamvis carnaliter prius exhibita postmodum [Col. 0098A] per Spiritum sanctum intelligentiae igne consumpta sunt. Possumus tamen in eadem vacca, id est in ipsa infirmitate incarnationis Dominicae carnem, pellem ac sanguinem et fimum singula ejus opera accipere. Quid enim per carnem et pellem, nisi exterior operatio designatur? Quid per sanguinem, nisi subtilis internaque virtus exteriora acta vivificans? Quid per fimum, nisi lassitudo, sitis, esuries, et timor mortis et quaeque ex humilitate suscepta pati voluit, designantur? Quod enim ex defectu nostrae mortalitatis habuit, quasi in eo abjiciendum fuit. Quae tamen omnia quae ex nostra infirmitate suscepit, quia pro nostra redemptione exhibuit, igne concremanda sunt, id est juxta virtutem sancti Spiritus intelligenda, ut quaeque ab eo [Col. 0098B] corporaliter gesta sunt, per incorporeum ejus divinitatis spiritum disposita sentiantur.

Potest quoque per vaccam caro nostra signari. Vaccam ergo mactamus, cum carnem a lascivia suae voluptatis exstinguimus. Sed quia carnis maceratio sine fide, spe et charitate inutilis reputatur, dum vacca in sacrificio mactatur, cum hyssopo lignoque cedrino ac cocco bis tincto offerri praecipitur. Quid enim per hyssopum, nisi fides? quid per lignum cedrinum, nisi spes? et quid per coccum, nisi charitas designatur? Hyssopus quippe interna nostra mundare consuevit. Et per Petrum dicitur: Fide mundans corda eorum (Act. XV, 9) . Lignum quoque cedrinum nulla putredine deficit, quia spem [Col. 0098C] coelestium terminus non consumit. Unde et per Petrum dicitur: Regeneravit nos in spem vivam per resurrectionem Jesu Christi ex mortuis, in haereditatem incorruptibilem, et incontaminatam et immarcessibilem (I Petr. I, 9) . Coccus autem rubeo colore flammescit, quia quem implet charitas, etiam incendit. Unde in Evangelio 113 Veritas dicit: Ignem veni mittere in terram (Luc. XII, 49) . Sed bis tinctus coccus offerri praecipitur, ut videlicet ante interni judicis oculos charitas nostra Dei et proximi dilectione coloretur, quatenus conversa mens nec sic pro amore Dei quietem diligat ut curam proximi utilitatemque postponat, nec sic pro amore proximi occupationi serviat ut quietem funditus deserens ignem in se superni amoris exstinguat. Vaccam [Col. 0098D] ergo cum hyssopo, lignoque cedrino ac cocco offerimus, dum cum maceratione carnis sacrificium fidei, spei et charitatis adolemus. Quisquis igitur semetipsum Deo jam sacrificium obtulit, si perfecta desiderat, curet necesse est ut non solum se ad operationis latitudinem, verum etiam ad culmina contemplationis extendat.

⁜ (144) Vaccarum nomine mentes fidelium designantur. Unde cum de terra Philisthim arca Domini ad terram Israel rediret, plaustro superimposita est, et vaccae plaustro subjunctae sunt. Quae fetae fuisse memorantur, quarum vitulos clauserunt domi. Ibant autem indirectum vaccae per viam quae ducit [Col. 0099A] Bethsamis; uno itinere gradiebantur, pergentes et mugientes; et non declinabant neque ad dexteram neque ad sinistram (I Reg. VI, 7) . Quid enim vaccae, nisi fideles quosque in Ecclesia designant? Qui cum sancti eloquii praecepta conservant, quasi super impositam Domini arcam portant. De quibus hoc est etiam notandum quod fetae fuisse memorantur, quia sunt plerique qui in via Dei intrinsecus positi foris carnalibus affectibus ligantur. Sed non declinant a recto itinere, qui arcam Dei portant in mente. Ecce autem vaccae Bethsamis pergunt. Bethsamis quippe domus interpretatur. Et Propheta ait: Vobis autem, qui timetis Dominum, orietur sol justitiae. Si igitur ad aeterni solis habitationem tendimus, dignum profecto est ut de Dei itinere pro carnalibus affectibus [Col. 0099B] non declinemus. Tota enim mente pensandum est quod vaccae Dei plaustro suppositae pergunt et gemunt; dant ab intimis mugitus, et tamen de Dei itinere non detorquent gressus. Amorem quidem per compassionem sentiunt, sed colla posterius non deflectunt. Sic nimirum, sic praedicatores 114 Dei, sic fideles quique esse intra sanctam Ecclesiam debent, ut et compatiantur proximis per charitatem, et tamen de via Dei non exorbitent per compassionem. Arcam quippe plaustro superpositam Bethsamis pergere est cum superna scientia ad internae lucis habitaculum propinquare. Sed tunc vere Bethsamis tendimus, cum viam rectitudinis gradientes ad vicina erroris latera nec pro affectu pignorum [Col. 0099C] declinamus. Sic namque, sic necesse est ut incedere debeant qui sacrae legis jugo suppositi, jam per internam scientiam Dei arcam portant. Per hoc quod propinquorum necessitatibus condolent, accepto rectitudinis itinere non declinent. Quorum nimirum gratia mentem nostram tenere debet, sed deflectere non debet, ne haec eadem mens, aut si affectu non tangitur, dura sit; aut plus tacta, si inflectitur, remissa.

⁜ (145) Vitulae nomine mens carnalis designatur quod bene sub Ephraim specie Osee propheta describit qui ait: Ephraim vitula docta diligere trituram (Ose. X, 11) . Vitula enim triturae laboribus assueta relaxata [Col. 0099D] plerumque ad eumdem laboris usum etiam non compulsa revertitur. Ita pravorum mens hujus mundi servitiis dedita, et rerum temporalium fatigationibus assueta, etiam si sibi libere vacare liceat, subesse tamen terrenis sudoribus festinat, et usu miserae conversationis trituram laboris quaerit, ut a jugo mundanae servitutis cessare non libeat, etiam si licet. Quod videlicet jugum Dominus a discipulorum cordibus solvebat, cum diceret: Attendite vobis ne graventur corda vestra crapula et ebrietate (Luc. XXI, 34) : illico adjunxit et curis hujus vitae, et superveniat in vos repentina dies illa (ibid.) . Et rursum: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et [Col. 0100A] ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos; et discite a me, quia mitis sum, et humilis corde (Matth XI, 29) . Quid est enim Domino mitem se in magisterio atque humilem dicere, nisi relictis exercendae elationis 115 difficultatibus, plana quaedam bene vivendi itinera demonstrare? Sed quia pravorum mentes plus per aspera elationis quam per blanda humilitatis ac mansuetudinis delectantur, esse sub sentibus delicias putant. Dura enim pro amore saeculi quasi quaedam mollia ac delectabilia ferre parati sunt, dum in hac vita rerum culmina apprehendere conantur. Cessationem Dominus a mundi laboribus imperat, sanctae quietis dulcedinem persuadet; et tamen vesana iniquorum mens plus se assequi aspera carnaliter quam spiritaliter gaudet. [Col. 0100B] Plus acerbitate fatigationis quam quietis dulcedine pascitur.

In Scriptura sacra taurorum nomine aliquando intelliguntur Patres Veteris Testamenti, aliquando superbi.

⁜ (146) Taurorum nomine Patres Veteris Testamenti designantur, sicut in Evangelio a Domino dicitur: Ecce prandium meum paravi; tauri mei et altilia occisa sunt, et omnia parata, venite ad nuptias (Matth. XXII, 4) . Quid in tauris vel altilibus, nisi Novi ac Veteris Testamenti Patres accipimus? Altilia enim saginata dicimus. Ab eo enim quod est alere, altilia quasi alitilia vocamus. Cum vero in [Col. 0100C] lege scriptum sit: Diliges amicum tuum, et odio habebis inimicum tuum (Matth. V, 43) , accepta tunc justis licentia fuerat, ut Dei suosque adversarios quanta possent virtute comprimerent, eosque jure gladii ferirent. Quod in Novo, procul dubio, Testamento compescitur cum per semetipsam Veritas praedicat, dicens: Diligite inimicos vestros, bene facite his qui oderunt vos (ibid., 44) . Quid ergo per tauros nisi Patres Testamenti Veteris significantur? Nam dum ex permissione legis acceperant quatenus adversarios suos odii retributione percuterent, ut ita dicam, quid aliud quam tauri erant, qui inimicos suos 116 virtutis corporeae cornu feriebant? Quid vero per altilia, nisi Patres Testamenti Novi [Col. 0100D] figurantur? qui dum gratiam pinguedinis internae percipiunt, a desideriis terrenis innitentes ad sublimia contemplationis suae pennis sublevantur. In imo quippe cogitationem ponere, quid aliud quam quaedam ariditas mentis est? Qui autem intellectu coelestium jam per sancta desideria de supernis delectationis intimae cibo pascuntur, quasi largiori alimento pinguescunt. Hac enim pinguedine saginari Psalmista concupivit, qui dicebat: Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea (Psal. LXII, 6) . Quia igitur praedicatores Dominicae Incarnationis missi persecutionem ab infidelibus, et prius prophetae et postmodum sancti apostoli pertulerunt, invitatis et venire [Col. 0101A] nolentibus dicitur: Tauri mei et altilia occisa sunt, et omnia parata sunt. Ac si apertius dicatur: Patrum praecedentium mortes accipite, et remedia vitae nostrae cogitate.

⁜ (147) Taurorum nomine cervix superbiae designatur, sicut amicis beati Job a Domino dicitur: Sumite vobis septem tauros, et septem arietes, et ite ad servum meum Job, et offeret holocaustum pro vobis (Job XLII, 8) . Per tauros cervix superbiae, per arietes vero ducatus exprimitur, qui ab haereticis persuasis plebibus, quasi seductis gregibus agitur. De haereticis namque superbientibus dicitur, qui infirmorum mentes male suadendo corrumpunt: Consilium taurorum, inter vaccas populorum (Psal. LXVII, 31) . Et quia sequentes se populos velut greges trahunt, [Col. 0101B] arietes aliquando nominantur; greges scilicet arietes ducunt. Unde per increpationem Jeremias ait: Principes tui velut arietes (Thren. I, 6) . Quia igitur haeretici, cum ad sanctam Ecclesiam redeunt, superbiam elationis deserere, et nequaquam jam quasi sequentes greges populorum cuneos ad interitum ducunt, amici beati Job offerre tauros et arietes jubentur. Tauros enim et arietes in sacrificio offerre est superbum ducatum in conversionis humilitate mactare, ut edomita cervice superbiae discant obediendo sequi qui dudum praeire conabantur. Recte quoque 117 haec eorum superbia septem sacrificiis expiatur, quia haeretici ad Ecclesiam revertentes per humilitatis hostiam, dona Spiritus [Col. 0101C] gratiae septiformis accipiunt, ut qui elationis suae vetustate tabuerant, novitate gratiae reformentur. Dicatur igitur: Sumite vobis septem tauros et septem arietes, et ite ad servum meum Job, et offeret holocaustum pro vobis. Ac si haereticis redeuntibus aperte diceretur. Universali vos Ecclesiae per humilitatem poenitentiae jungite, atque eam qua per vosmetipsos digni non estis veniam ejus a me precibus obtinete, qui cum per hanc veraciter sapere discitis, prioris apud me vestrae sapientiae stultitiam deletis.

In Scriptura sacra vituli nomine aliquando Christus vel Lucas evangelista, aliquando sanctus praedicator [Col. 0101D] intelligitur.

Vituli nomine Christus vel Lucas evangelista designatur, sicut per Joannem evangelistam in Apocalypsi de quatuor animalibus dicitur: Animal primum simile leoni, secundum animal simile vitulo, tertium animal habens faciem quasi hominis, et quartum animal simile aquilae volanti (Apoc. IV, 7) . Ubi quamvis singula ad unumquemque evangelistam recte conveniant, dum alius humanae nativitatis ordinem, alius per mundi sacrificii mactationem quasi vituli mortem, alius potestatis fortitudinem quasi leonis clamorem insinuat, alius nativitatem Verbi intuens quasi ortum solem aquila aspectat, possent [Col. 0102A] tamen haec quatuor animalia ipsum suum caput, cujus sunt membra, signare. Ipse namque et homo est, quia naturam nostram veraciter suscepit; et vitulus, quia pro nobis patienter occubuit; et leo, quia per divinitatis fortitudinem susceptae 118 mortis vinculum rupit; et ad extremum aquila, quia ad coelum de quo venerat rediit. Homo ergo nascendo, vitulus moriendo, leo resurgendo, aquila ad coelos ascendendo vocatus est.

⁜ (148) Vituli nomine sanctus praedicator designatur, sicut per Ezechielem dicitur: Planta pedis eorum, quasi planta pedis vituli (Ezech. I, 7) . In sanctis quippe praedicatoribus planta pedis est ut planta vituli, scilicet mature incedens, et fortis et divisa. Quia unusquisque praedicator et venerationem habet [Col. 0102B] in maturitate, et fortitudinem in opere, et divisionem ungulae in discretione. Non enim facile praedicatio ejus accipitur, si levis in moribus esse videatur. Et nulla erit maturitatis ostensio, si contra adversa omnia non affuerit operis fortitudo. Virtutis autem meritum, ipsa fortitudo operis amittit, si discretio in intellectu non fuerit.

In Scriptura sacra canum nomine aliquando sancti praedicatores, aliquando adulatores, alias haeretici, alias Judaei, aliquando gentiles intelliguntur.

⁜ (149) Canum nomine sancti praedicatores designantur, sicut in Evangelio scriptum est: Sed et [Col. 0102C] canes veniebant et lingebant ulcera ejus (Luc. XVI, 21) . Quid enim per canes nisi praedicatores intelligimus? Canum etenim lingua vulnus dum lingit, curat: quia et doctores sancti dum in confessione peccati nostri nos instruunt, quasi vulnus mentis nostrae per linguam tangunt. Et quia nos loquendo a peccatis eripiunt, quasi tangendo vulnera ad salutem reducunt. Quia enim canum nomine praedicatorum 119 lingua signatur, bene per Psalmistam Domino dicitur: Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso (Psal. LXVII, 24) . Ex Judaeis quippe infidelibus sancti praedicatores electi sunt, qui assertione veritatis, contra fures latronesque venientes magnos pro Domino, ut ita dicam, latratus dederunt. Quomodo [Col. 0102D] contra de quorumdam reprobatione dicitur: Canes muti non valentes latrare (Isa. LVI, 10) . Quia igitur praedicatores sancti peccata damnant, confessionem vero peccatorum approbant, dicentes: Confitemini alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem ut salvemini (Jac. V, 16) , ulcera Lazari canes lingunt: sancti etenim doctores, dum gentilium confessiones accipiunt, mentium vulnera saluti restituunt. Unde et Lazarus interpretatur adjutus, quia ipsi hunc ad ereptionem juvant qui ejus vulnera per linguae correptionem curant.

Potest autem per linctionem canum, lata adulantium lingua signari. Adulantibus etenim vulnera [Col. 0103A] nostra lingere est, quod plerumque solent, etiam ipsa mala quae in nobis reprehendimus improbo favore laudare.

Canum nomine haeretici designantur, sicut scriptum est: Sicut canis revertitur ad vomitum suum, sic stultus ad stultitiam suam (Prov. XXVI, 11) .

Canum nomine Judaei Dominum persequentes designantur, sicut a Domino per Psalmistam dicitur, Circumdederunt me canes multi (Psal. XXI, 17) .

Canum nomine gentiles designantur, sicut in Evangelio Dominus mulieri Chananaeae dicit. Non est bonum sumere panem, et mittere canibus (Matth. XV, 26) . Ac si diceret: Non est bonum ut doctrinae panis a filiis, id est Judaeis qui ab initio Dominum coluerunt et adoraverunt, subtrahatur et vobis gentibus, [Col. 0103B] quae multis spurcitiis et idolis deservistis, detur.

In Scriptura sacra arietum nomine aliquando sacerdotes, aliquando rationales spiritus, aliquando ducatus sequentium populorum designantur.

Arietis nomine primus intra Ecclesiam ordo sacerdotum designatur, sicut per Salomonem dicitur: Tria sunt quae bene gradiuntur, et quartum, quod incedit feliciter. Leo fortissimus bestiarum ad nullius pavebit occursum, gallus succinctus lumbos, et aries; nec est rex qui resistat ei. Ipse quippe hoc loco ponitur leo, de quo scriptum est: Vicit leo [Col. 0103C] de triba Juda. Qui fortissimus esse perhibetur, quia in hoc ipso quod infirmum est Dei fortius est hominibus (I Cor. I, 25) . Qui ad nullius pavet occursum. Dicit enim: Venit princeps hujus mundi et in me non habet quidquam (Joan. XIV, 30) . Gallus succinctus lumbos, id est, praedicatores sancti inter hujus tenebras noctis verum mane nuntiantes. Qui succincti lumbos sunt, quia a membris suis luxuriae fluxa restringunt. In lumbis quippe luxuria est. Unde et eis a Domino dicitur: Sint lumbi vestri praecincti (Luc. XII, 35) . Et aries. Nec est rex qui resistat ei. Quem alium hoc loco arietem accipimus nisi primum intra Ecclesiam ordinem sacerdotum? De quibus scriptum est: Afferte Domino filios arietum (Psal. XXVIII, 1) . Qui per exempla sua gradientem [Col. 0103D] populum quasi subsequentem ovium gregem trahunt. Quibus spiritaliter recteque viventibus nullus rex sufficit omnino resistere, quia quilibet persecutor obviet, intentionem eorum non valet praepedire. Sciunt enim ad eum quem desiderant et anxie currere et moriendo pervenire. Ponitur ergo primus leo, secundus gallus, tertius aries. Apparuit enim Christus, deinde praedicatores sancti apostoli, et tunc demum spirituales 121 Patres Ecclesiarum praepositi, videlicet duces gregum, quia doctores sequentium populorum. Sed quia post hoc Antichristus apparebit, hoc illi quartum subdens dicit: Et qui stultus apparuit, postquam elevatus est in sublime. Si enim intellexisset, ori suo imposuisset manum (Prov. XXX, 32) . Ipse quippe in [Col. 0104A] sublime elevabitur, cum Deum se esse mentietur. Sed elevatus in sublime stultus apparebit, quia in ipsa elevatione, per adventum veri judicis deficiet. Qui si intellexisset, ori suo imposuisset manum, id est, si supplicium suum cum superbire exorsus est praevidisset, bene aliquando conditus in tantam jactationem superbiae non fuisset elatus. De quo nequaquam moveat, quod superius dictum est: Quartum quod incedit feliciter. Tria quippe bene incedere dixit, et quartum feliciter. Non enim omne quod feliciter bene; neque in hac vita omne quod bene, incedit feliciter. Nam leo, gallus et aries bene incedunt, sed non hic feliciter, quia persecutionum bella patiuntur. Quartum vero feliciter, et non bene incedit, quia in fallacia sua Antichristus graditur, [Col. 0104B] sed juxta breve tempus vitae praesentis ipsa illi fallacia prosperatur, sicut de eo sub Antiochi specie per Danielem dictum est: Robur datum est ei contra juge sacrificium propter peccata, et prosternetur veritas in terra, et faciet et prosperabitur (Dan. VIII, 12) . Quod ergo Salomon ait, incedit feliciter, hoc Daniel dicit, prosperabitur.

Arietum nomine rationabiles spiritus designantur, sicut per Moysem dicitur: Tollens Jacob virgas populeas virides et amygdalinas, et ex platanis, ex parte decorticavit eas. Detractisque corticibus in his quae spoliatae fuerant, candor apparuit. Illae vero quae integrae erant, virides permanserunt, atque in hunc modum color effectus est varius. Igitur quando ascendebant [Col. 0104C] oves, ponebat eas in canalibus aquarum, ante oculos arietum et ovium ut in earum contemplatione conciperent (Gen. XXX, 37-38) . Quid est enim virgas virides amygdalinas et ex platanis ante oculos gregum ponere, nisi per Scripturae sacrae seriem antiquorum Patrum vitas atque sententiam in exemplum populis praebere? Quae nimirum, quia juxta rationis examen rectae sunt, virgae nominantur. Quibus ex parte corticem 122 subtrahit ut in his, quae exspoliantur, candor intimus appareat, et ex parte corticem servat, ut, sicut fuerant exterius in viriditate permaneant. Variusque virgarum color efficitur, dum cortex ex parte subtrahitur, et ex parte retinetur. Ante considerationis enim nostrae oculos praecedentium Patrum sententiae, quasi virgae [Col. 0104D] variae ponuntur, in quibus, dum plerumque intellectum litterae fugimus, quasi corticem subtrahimus; et, dum plerumque intellectum litterae sequimur, quasi corticem reservamus; dumque ab ipsis cortex litterae subducitur, allegoriae candor interior demonstratur; et dum cortex relinquitur, exterioris intelligentiae virentia demonstrantur exempla. Quas bene Jacob in aquae canalibus posuit, quia et Redemptor noster in libris sacrae scientiae, quibus nos intrinsecus infundimus fixit. Has aspicientes arietes cum ovibus coeunt, quia rationabiles nostri spiritus, dum in earum intentione defixi sunt, singulis quibusque actionibus permiscentur ut tales fetus operum procreent, qualia exempla praecedentium in vocibus praeceptorum vident. Et [Col. 0105A] diversum colorem proles boni operis habet quia et nonnunquam subtracto litterae cortice, actus interna considerat, et reservato nonnunquam historiae tegmine se in exterioribus format.

Arietum nomine ducatus sequentium populorum designatur. Unde ad amicos beati Job a Domino dicitur: Sumite vobis septem tauros et septem arietes, et ite ad servum meum; et offeret holocaustum pro vobis (Job XLII, 8) . Quaere in capitulo De tauro.

In Scriptura sacra cum singulariter ovis ponitur, Christi patientia intelligitur; cum vero pluraliter oves dicuntur, aliquando fideles ex Judaeis accipiuntur, aliquando cogitationum innocentia, aliquando simplices quique.

[Col. 0105B] ⁜ (150) Ovium nomine fideles ex Judaeis designantur, sicut de beato Job in figura dicitur: Et fuit possessio ejus septem millia ovium et tria millia camelorum (Job I, 3) . Quid enim septem millibus ovium, nisi perfectam quorumdam Judaeorum innocentiam exprimit, qui ad perfectionis gratiam ex legis pascuis venit? Quid vero in tribus millibus camelorum, nisi ad plenitudinem fidei veniens tota gentilium vitiositas designatur? Sicut per oves Hebraeos a pascuis legis ad fidem venientes accipimus, sic nil obstat ut per camelos tortos moribus atque onustos idolorum cultibus gentilium populos sentiamus. Quia enim a semetipsis sibi invenerunt Deos quos colerent, quasi a semetipsis eis onus in dorso excreverat quod portarent. Sed quia in carne Dominus [Col. 0105C] apparens, et Hebraeorum populum perfectionis gratia implevit, et gentium quosdam ad cognitionem fidei mira opera ostentendo produxit, dicatur recte de umbra, quae veritatem exprimeret, quod et septem millia ovium et tria millia camelorum possideret.

Possunt autem per oves moraliter cogitationum innocentia, per camelos distortae cogitationes designari. Servata quippe veritate historiae, imitari 124 spiritaliter possumus quod carnaliter audimus. Ovium enim septem millia possidemus, cum cogitationes innocuas perfecta cordis munditia inter nosmetipsos inquisito veritatis pabulo pascimus. Eruntque nobis in possessionem etiam tria millia camelorum, [Col. 0105D] si omne quod in nobis altum ac tortuosum est rationi fidei subdimus, et sub cognitione Trinitatis sponte in appetitu humilitatis inclinamus. Camelos quippe possidemus, si quod altum sapimus humiliter deponamus. Camelos possidemus, cum cogitationes nostras ad infirmitatis fraternae compassionem flectimus, et vicissim onera nostra portantes, alienae infirmitati compati condescendendo noverimus.

⁜ (151) Ovium nomine, simplices quique et innocentes designantur, sicut per Psalmistam Patri de Filio dicitur: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et [Col. 0106A] boves universas, insuper et pecora campi (Psal. VIII, 8) . Hinc iterum per eumdem Psalmistam dicitur: Nos autem populus ejus et oves pascuae ejus (Psal. LXXVIII, 13) . Neque enim qui servare innocentiam negligunt, illa internae pascuae refectione satiantur.

⁜ (152) Agnae nomine activa vita designatur, sicut per Moysen de eo qui juramentum protulit, ut vel male quid, vel bene faceret, atque hoc ipsum oblivione transcendit, dicitur: Offerat agnam de gregibus sive capram (Levit. V, 6) . Juramentum namque proferre est voto nos divinae servitutis alligare. Et cum bona opera promittimus, bene nos facere spondemus. Cum vero abstinentiam cruciatumque carnis [Col. 0106B] nostrae voverimus, male ad praesens nos nobis facere juramus. Sed quia nullus in hac vita ita perfectus est ut quamlibet Deo devotus sit, inter ipsa quantulumcunque pia vota non peccet, pro peccato agna offerri de gregibus sive capra praecipitur. Quid enim per agnam nisi activae vitae innocentia? quid per capram, quae in summis extremisque rupibus pendens pascitur, nisi contemplativa 125 vita signatur? Qui ergo se conspicit promissa ac proposita non implesse, ad sacrificium Dei studiosius sese debet, vel innocentia boni operis, vel sublimi pastu contemplationis accingere. Et bene agna de gregibus, capra vero offerri de gregibus non jubetur, quia activa vita multorum est contemplativa paucorum. Et cum haec agimus quae multos agere atque [Col. 0106C] egisse conspicimus, quasi agnam de gregibus damus.

In Scriptura sacra cum singulariter bestia ponitur, aliquando diabolus, aliquando turba praedicatorum Antichristi, aliquando mens irrationabilis; cum vero pluraliter, aliquando daemones, aliquando motus carnis designantur.

⁜ (153) Bestiae nomine antiquus hostis accipitur qui deceptionem primi hominis saevus impetiit, et integritatem vitae illius male suadendo laniavit. Contra quem prophetae vocibus de sancta electorum Ecclesia in antiquum statum restauranda praemittitur: Et mala bestia non transibit per eam (Isa. XXXV, 9) . Hinc iterum in libro beati Job scriptum est: Ingredietur [Col. 0106D] bestia latibulum suum, et in antro suo morabitur (Job XXXVII, 8) . Cum enim in fine mundi illum hominem damnatum qui Antichristus vocatur, invaserit, quid aliud quam latibulum suum ingreditur, ut in antro proprio demoretur? Vas quippe illud diaboli antrum ac latibulum bestiae est, ut insidians hominibus viam hujus vitae carpentibus, in illo et per signa lateat, et per malitiam occidat.

⁜ (154) Bestiae nomine turba praedicatorum Antichristi designatur. Unde simulationis ipsorum malitiam 126 Joannes in Apocalypsi brevi descriptione [Col. 0107A] comprehendens dicit: Vidi aliam bestiam ascendentem de terra, habentem cornua duo similia agni, et loquebatur ut draco (Apoc. XIII, 11) . Priorem quippe bestiam, id est Antichristum superiore jam descriptione narraverat; post quem etiam haec alia bestia ascendisse dicitur, quia post eum multitudo praedicatorum illius ex terrena potestate gloriatur. De terra quippe ascendere est terrena gloria superbire. Quae habet duo cornua similia agni, quia per hypocrisim sanctitatis, eam quam in se veraciter Dominus habuit singularem sibi inesse et sapientiam mentitur et vitam. Sed quia sub agni specie auditoribus reprobis serpentinum virus infundit, recte illic subditur: Et loquebatur ut draco. Ista enim bestia, id est praedicantium multitudo, si aperte [Col. 0107B] ut draco loqueretur, agno similis non appareret; sed assumit speciem agni, ut draconis exerceat operationem.

⁜ (155) Bestiae nomine mens irrationabilis designatur, sicut per Moysen dicitur: Bestia, si tetigerit montem, lapidabitur (Exod. XIX, 12) . Mons quippe est altitudo contemplationis; bestia vero, mens irrationabilis. Bestia ergo montem tangit, cum mens irrationabilibus desideriis subdita, ad contemplationis alta se erigit. Sed lapidibus percutitur, quia summa non sustinens ipsis superni ponderis ictibus necatur.

Bestiarum nomine daemones signantur, sicut Job dicit ex ore Domini: Omnes bestiae agri ludent ibi (Job XL, 15) . Quid enim per bestias, nisi immundi [Col. 0107C] spiritus? Et quid per agrum, nisi praesens saeculum designatur? Agri autem bestiae ibi, id est in herbis montium ludunt, quia projecta de superioribus in hoc mundo daemonia pravis superborum operibus delectantur. Bestiae in herbis ludunt, cum reprobi spiritus humana corda ad illicitas cogitationes pertrahunt. An non immundis spiritibus ludere est mentes hominum ad Dei imaginem conditas modo ficta promissione decipere, modo vacuis terroribus irridere, modo eis transitoria 127 gaudia quasi mansura imprimere, modo mansuras poenas, quasi transitorias levigare?

⁜ (156) Bestiarum nomine motus carnis designantur, sicut beatus Job dicit: Et bestiae terrae pacificae erunt [Col. 0107D] tibi (Job V, 23) . Quid enim per bestias, nisi motus carnis intelliguntur, quae, dum mentem nostram irrationabilia suadendo lacessunt, contra nos bestialiter insurgunt? Sed cum cor divina lex deprimit, etiam carnis incentiva detumescunt, ut et si tentando submurmurant, nequaquam tamen usque ad effectum operum quasi ad aperti morsus rabiem exsurgunt. Quis enim in hac adhuc corruptibili carne positus has terrae bestias plene edomat, cum ille ad tertium coelum raptus egregius praedicator dicat: Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati quae [Col. 0108A] est in membris meis? (Rom. VII, 23.) Sed aliud est has bestias in campo operis saevientes aspicere, aliud intra cordis caveam frementes tenere. Redactae namque intra claustrum continentiae, et si adhuc tentando rugiunt, usque ad morsum tamen, ut diximus, actionis illicitae non excedunt. Pacificae itaque sunt terrae bestiae, quia motus carnis etsi per desideria palpitent, aperta nos tamen contra dictione operis non impugnant. Pacem ergo nobis terrae bestiae faciunt, quia motus carnis, dum nos tentando lacescunt, ad amorem quietis intimae impellunt.

In Scriptura sacra cum leo singulari numero ponitur, [Col. 0108B] aliquando Christus intelligitur, aliquando Marcus evangelista, aliquando diabolus, aliquando cujuslibet justi securitas, aliquando Antichristus, aliquando quilibet raptor; cum vero pluraliter leones dicuntur, aliquando doctorum severitas, aliquando daemones signantur.

Leonis nomine Christus intelligitur, sicut scriptum est: Leo fortissimus bestiarum ad nullius pavebit occursum (Prov. XXX, 36) . Qui jure fortissimus bestiarum dicitur, quia in hoc ipso quod infirmum est Dei, fortius est hominibus (I Cor. I, 25) . Qui ad nullius pavet occursum; dicit enim: Venit princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam (Joan. XIV, 30) . Sed alibi dicitur: Vicit leo de tribu Juda (Apoc. V, 5) .

⁜ (157) Leonis nomine Marcus evangelista designatur, [Col. 0108C] unde Ezechiel propheta, cum sanctos evangelistas sub figura quatuor animalium describeret, ait: Similitudo vultus eorum facies hominis, et facies leonis a dextris ipsorum quatuor; facies autem bovis a sinistris ipsorum quatuor, et facies aquilae desuper ipsorum quatuor (Ezech. I, 20) . Quod enim haec quatuor pennata animalia quatuor evangelistas designent, ipsa uniuscujusque libri evangelici exordia testantur. Nam quia ab humana generatione coepit, jure per hominem Matthaeus; quia per clamorem in deserto, recte per leonem Marcus; quia 129 a sacrificio exorsus est bene per vitulum Lucas; quia vero a divinitate Verbi coepit, digne per aquilam significatur Joannes, qui dicit: In principio erat [Col. 0108D] Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Qui dum in ipsa divinitatis substantia intendit, quasi more aquilae oculos in solem fixit.

⁜ (158) Leonis nomine diabolus designatur, sicut per primum Ecclesiae pastorem fidelibus dicitur: Adversarius noster diabolus tanquam leo rugiens circuit quaerens quem devoret (I Petr. V, 8) . Hinc iterum per Isaiam dicitur: Leo sicut bos comedet paleas (Isa. XI, 7) .

Leonis nomine justi viri securitas designatur, sicut per Salomonem dicitur: Justus quasi leo confidens absque terrore erit (Prov. XXVIII, 1) . In occursum [Col. 0109A] quippe bestiarum idcirco leo non trepidat, quia praevalere se omnibus non ignorat. Unde justi viri securitas recte leoni comparatur, qui contra se cum quoslibet insurgere conspicit, ad mentis suae confidentiam redit. Et scit quia cunctos adversantes superat, quia illum solum diligit quem invitus nullomodo amittat. Quisquis enim exteriora quae nolenti subtrahuntur, appetit, sua se sponte extraneo timori substernit. Infracta autem virtus est concupiscentia vitae aeternae, terrenae contemptus, quia et in alto mens ponitur, cum a rebus infimis, spei suae judicio sublevatur, atque cunctis adversantibus tanto minus attingitur, quanto in supernis sita tutius munitur.

⁜ (159) Leonis nomine Antichristus exprimitur per Psalmistam dicentem: Insidiatur in occulto sicut leo [Col. 0109B] in cubili suo (Psal. IX, 9) . Recte etenim Antichristus et leo insidians dicitur, insidians per miraculorum speciem, leo per fortitudinem saecularem. Ad apertam namque potentiam suffecisset ut leo esset, etiamsi insidians non fuisset. Rursum ad occultas versutias suffecisset ut insidians subriperet, etiamsi leo non esset. Sed quia hic antiquus hostis in cunctis suis viribus effrenatur, saevire per utraque permittitur, ut contra electos in certamine et fraude et virtute laxetur: virtute per potentiam 130 fraude per signa. Non enim tunc sola potestate erigitur, sed etiam signorum ostensione fulcitur. Ut enim eos qui aperte iniqui sunt pertrahat, saecularem potentiam ostentat. Ut autem viros justos fallat, signis sanctitatem simulat. Illis enim suadet elationem [Col. 0109C] magnitudinis, istos decipit opinione sanctitatis.

⁜ (160) Leonis nomine quilibet raptor designatur, sicut de infidelium conversione per Isaiam promittitur qui ait: Vitulus, et leo et ovis simul morabuntur (Isa. XI, 6) . Quid enim per vitulum, nisi is qui se per cordis contritionem Deo immolat? quid per leonem, nisi is qui alios cruciat? et quid per ovem, nisi simplex et innocens designatur? Sed etiam vitulus, et leo et ovis simul commorantur, quia is qui per contritum cor ad quotidianum Deo sacrificium se praeparat, et alius qui tanquam leo ex crudelitate saeviebat, et alter qui velut ovis innocentiae suae simplicitate perdurat, in caulis sanctae Ecclesiae convenerunt.

[Col. 0109D] ⁜ (161) Leonis nomine doctorum severitas accipitur. Unde scriptum est quia in vasis templi inter coronas et plectas, boves et leones cherubim exsculpta sunt, et subter boves et leones lora dependentia. Coronae quippe signum victoriae, plectae autem concordiae unanimitatem signant. Cherubim vero plenitudo scientiae dicuntur. Sacerdotes autem atque doctores inter coronas et plectas (III Reg. VII, 29) , id est inter fortitudinem boni operis, quo ad victoriam currunt, et charitatis concordiam, quia se vicissim non discrepant, per boves et leones atque cherubim designati sunt, quia in plenitudine scientiae, quam [Col. 0110A] habent, necesse est ut et boum mansuetudinem teneant et fervorem leonum, quatenus in disciplina quam praedicant et ex sancto zelo accensi sint, et ex paterna dulcedine tranquilli. Quibus subter se lora dependeant, ut disciplinae suae retinacula, quibus ipsi ligati sunt, etiam subjectis suis sollicite impendant. Subter eos lora dependere est custodiae vincula subditis tenere. Quae tunc recte servantur, cum nec boum mansuetudo in zeli fervore 131 amittitur, nec leonum terror in mansuetudine declinatur. Tanta quippe debet esse discretio, ut nec disciplina nimia, nec misericordia sit remissa, ne si inordinate culpa dimittitur, is qui est culpabilis in reatu gravius astringatur; et rursum si culpa immoderate retinetur, tanto qui corrigitur deterior [Col. 0110B] fiat, quanto erga se nil ex benignitatis gratia agi considerat. Exhibenda itaque pravis est asperitas in ostensione, charitas in mente, ut et dura ostensio delinquentem coerceat, et charitatis custodia mercedem mansuetudinis non amittat. Ecce hoc est magisterium disciplinae, ut culpis doctor et discrete noverit parcere, et pie resecare.

⁜ (162) Leonum nomine eminentioris potestatis daemones designantur, sicut in Psalmo scriptum est: Posuisti tenebras et facta est nox; in ipsa pertransierunt omnes bestiae silvae, catuli leonum rugientes, ut rapiant et quaerant a Deo escam sibi (Psal. CIII, 20) . Tenebras quippe Dominus ponit, cum peccatis judicia rependens, lumen suae intelligentiae subtrahit. Et nox efficitur, quia pravorum mentes [Col. 0110C] ignorantiae suae erroribus caecantur. In qua omnes bestiae silvae pertranseunt, dum maligni spiritus sub opacitate fraudis latentes in reproborum corda pravitates suas explendo percurrunt. In qua et catuli leonum rugiunt, quia nequissimarum, sed tamen eminentium potestatum ministri spiritus importunis tentationibus insurgunt. Qui tamen a Deo escam expetunt, quia nimirum capere animas nequeunt, nisi justo judicio praevalere divinitus permittantur.

In sacra Scriptura leaenae nomine aliquando sancta Ecclesia, aliquando Babylonia, aliquando mens humana designatur.

⁜ (163) Leaenae nomine pro eo quod contra adversa [Col. 0110D] audax est, Ecclesia designatur, sicut per beatum Job de Judaeae reprobatione dicitur: Non calcaverunt eam filii institorum, nec pertransiit per eam leaena (Job XXVIII, 8) . Institores negotiatores dicimus, quod eo exercendo operi insistunt. Omnes ergo qui fidelium mores instituunt, spiritale negotium gerunt, ut cum praedicationem suis auditoribus praebent, ab eis fidem et opera recta percipiant, sicut de sancta Ecclesia scriptum est: Sindonem fecit et vendidit (Prov. XXXI, 24) . De qua paulo post illic dicitur: Vidit quod bona est negotiatio ejus (ibid., 18) . Quid ergo institores, nisi prophetae sancti vocati sunt, qui Synagogae [Col. 0111A] mores ad fidem instruere prophetando curaverunt? Quorum nimirum filii sancti apostoli nuncupantur, qui ut Deum hominem crederent, ad eamdem fidem ex eorum sunt praedicatione generati. De quibus Ecclesiae per Psalmistam dicitur: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii; constitues eos principes super omnem terram (Psal. XLIV, 17) . Sed quia repulsi apostoli a Synagogae finibus sunt egressi, recte nunc dicitur: Non calcaverunt eam filii institorum. Calcarent quippe eam institorum filii, si praedicatores sancti ejusdem Synagogae vitia calce virtutis premerent. Si autem institores eosdem Ecclesiae praedicatores accipimus, institorum filios, pastores et doctores, qui apostolorum vitam secuti sunt, nil obstat intelligi. Qui Synagogam minime [Col. 0111B] calcaverunt, quia dum eorum Patres, id est apostoli, ab illa repulsi sunt, ipsi quoque ab ejus vocatione cessaverunt, per quam videlicet 133 Synagogam leaena non pertransiit, quia sancta Ecclesia collectioni gentium dedita nequaquam se ad illum Judaeae populum diutius occupavit. Recte autem Ecclesia leaena nuncupatur, quia male viventes in vitiis ore sanctae praedicationis interficit. Unde et ipsi primo pastori, quasi hujus leaenae ori, dicitur: Macta ⁜ (164) et manduca (Act. X, 13) . Quod mactatur a vita occiditur. Id vero quod comeditur, in comedentis corpore commutatur. Macta ergo et manduca dicitur, id est a peccato, eos in quo vivunt interfice, et a seipsis illos in tua membra converte. Et quia haec Ecclesia corpus est Domini, ipse etiam [Col. 0111C] Dominus Jacob voce leo vocatur ex se; leaena vocatur ex corpore, dum ei sub Judae specie dicitur: Ad praedam, fili mi, ascendisti, requiescens accubuisti ut leo, et quasi leaena (Gen. XLIX, 9) . Quis suscitabit eum? Haec igitur leaena nequaquam dicitur, quia per Judaeam transivit; sed non pertransivit. Apostolis quippe praedicantibus prius ex illa tria millia, postmodum quinque millia crediderunt. Ecclesia itaque per Synagogam transiit, sed non pertransiit, quia ex illa ad finem paucos rapuit; sed tamen illum populum a perfidia funditus non exstinxit.

⁜ (165) Leaenae nomine Babylonia designatur, sicut per Eliphat sub Hebraeorum figura adversus beatum Job dicitur: Rugitus leonis, et vox leaenae et dentes [Col. 0111D] catulorum leonum contriti sunt (Job IV, 10) . Leonis quippe nomine antiquus hostis intelligitur, leaenae vero nomine hujus mundi civitas, id est Babylonia exprimitur, quae contra vitam innocentium immanitate crudelitatis effrenatur. Quae antiquo hosti quasi saevissimo leoni sociata perversae persuasionis ejus semina concipit, et reprobos ex se filios ad similitudinem illius quasi crudeles catulos gignit. Catuli autem leonum sunt quilibet reprobi ad iniquam vitam malignorum spirituum errore generati. Qui et simul omnes universam mundi civitatem quam praediximus Babyloniam faciunt, et tamen iidem singuli Babyloniae filii quasi non leaena, sed leaenae catuli [Col. 0112A] vocantur. Sicut enim Sion tota simul Ecclesia dicitur, filii autem Sion sanctorum quique singuli memorantur, ita et filii Babyloniae singuli 134 quique reproborum, et eadem Babylonia simul omnes reprobi vocantur. Sed sancti viri, quandiu in hac vita sunt, semetipsos sollicita circumspectione custodiunt, ne leo circumiens insidiando subripiat, id est antiquus hostis sub aliqua imagine virtutis occidat. Ne leaenae vox auribus obstrepat, id est ne Babylonis gloria sensum ab amore patriae coelestis avertat, ne catulorum dentes mordeant, id est ne reproborum persuasio in corde convalescat. At contra haeretici, quasi de sanctitate secuti sunt, quia vitae suae meritis cuncta se superasse suspicantur. Unde recte nunc dicitur: Rugitus leonis, et vox leaenae: [Col. 0112B] dentes catulorum leonum contriti sunt. Ac si aperte diceretur: Nos ideo nullis flagellis atterimur, quia virtutem antiqui hostis, et cupiditatem terrenae gloriae, et persuasiones reproborum omnium vitae meritis calcando superamus.

Leaenae nomine mens humana designatur, sicut per beatum Job dicitur: Et propter superbiam, quasi leaenam capies me (Job X, 16) . Superna dispensatio idcirco nos tota sui intentione servientes, carnis nostrae permittit impugnationibus concuti, ne mens nostra in superbiam praesumptione suae securitatis audeat elevari, ut dum pulsata trepidat, in solo auctoris adjutorio spei pedem robustius ponat. Unde bene dicitur: Et propter superbiam, quasi leaenam capies me ⁜ (166) . Leaena quippe cum escam catulis requirit, [Col. 0112C] inhianter in foveam captionis ruit. Sicut enim ex quibusdam regionibus fertur, fit in ejus itinere fovea, in quam pecus deponitur, ut illuc se ejus appetitu projicere leaena provocetur: quae angusta simul et alta praeparatur, ut in eam ambiendo ruere valeat, sed hanc saliendo nullomodo evadat. Alia quoque fovea, quae priori cohaereat, effoditur: quae tamen ei in qua pecus est, extremae partis apertione conjungitur. In qua nimirum cavea ponitur, ut leaena corruens, quia desuper terroribus urgetur, cum quasi in secretiori parte foveae occultare se appetit, caveam volens intret. Cujus jam saevitia minime pertimescitur, quia clausa in caveam levatur. Quae enim sua sponte in foveam corruit, ad [Col. 0112D] superiores partes 135 circumsepta vectibus redit. Sic, sic nimirum humana mens capta est, quae in libertate arbitrii condita, dum nutrire desideria carnis appetiit, quasi leaena catulis escam quaesivit, atque in deceptionis suae foveam cecidit: quae suadente hoste ad cibum prohibitum manum tetendit. Sed in fovea protinus caveam invenit, quia sponte ad mortem veniens corruptionis suae mox carcerem pertulit, atque ad auras liberas gratia interveniente perducitur. Sed cum multa agere conatur, et non valet, ejusdem corruptionis suae obstaculis quasi caveae vectibus ligatur. Jam quidem eam in qua ceciderat damnationis foveam, evasit, quia secuturae [Col. 0113A] mortis supplicium manu Redemptoris adjuta, ad veniam redeundo superavit. Sed tamen coarctata caveam tolerat, quia supernae quoque disciplinae nexibus cingitur, ne per carnis desideria vagetur. Quae ergo sponte sua in fovam cecidit, ad auras liberas clausa redit, quia et per libertatem arbitrii in culpam corruit; et tamen a suis motibus Conditoris gratia coactam nolentemque restringit. Post foveam itaque caveam patitur, quae erecta ex aeterno supplicio a pravae voluntatis motibus sub coelestis artificis dispensatione religatur. Recte ergo dicitur: Et propter superbiam quasi leaenam capies me, quia et liber homo per cibum sibi mortem intulit, et reductus ad veniam, sub disciplina melius clausus vivit. Quasi leaena ergo propter superbiam captus est, [Col. 0113B] quia nunc inde eum disciplina suae corruptionis deprimit, unde transgressionem praecepti non timens audacter in foveam saltum dedit.

Sed si parum per obtutum mentis a culpa primi parentis avertimus, nos adhuc quotidie ut leaena capi per vitium elationis invenimus. Saepe namque homo acceptis virtutibus in audaciam suae praesumptionis erigitur, sed mira dispensatione pietatis, ante ejus oculos res quaelibet, in qua corruat ordinatur. Dumque per culpam aliquid appetit, quid aliud quam praedam in fovea concupiscit? Sua sponte inhians cadit, sed suis viribus surgere non valet. Qui cum se nil ex se esse considerat, discit procul dubio cujus adjutorium requirat. Quem tamen superna miseratio captu quasi 136 a fovea evehit, [Col. 0113C] quia hunc infirmitate cognita ad veniam reducit. Leaenae itaque more propter superbiam ad superiores partes in cavea remeat qui, de virtute cum extollitur, lapsus ad desideria in humilitate religatur. Quia enim prius propria praesumptione perierat mira pietate agitur, ut infirmitatis suae jam notitia clausus vivat. Quod quia sanctus vir crebro hominibus accidere conspicit, nostri in se periculi vocem sumit ut cum nos ejus fletus agnoscimus, quae in nobis sunt flenda discamus.

In Scriptura sacra tigridis nomine aliquando quilibet hypocrita, aliquando diabolus designatur.

[Col. 0113D] ⁜ (167) Tigridis nomine hypocrita quilibet designatur. Unde Eliphas beatum Job tanquam maculis simulationis varium arguens dicit: Tigris periit, eo quod non haberet praedam (Job IV, 11) . Quem namque nomine tigridis, nisi beatum Job nota varietatis signat, vel aspersum maculis simulationis? Omnis namque simulator in eo quod videri rectus appetit, mundum se per omnia ostendit, quia dum virtutes quasdam per hypocrisim assumit, et occulte semetipsum vitiis subjicit, quaedam latentia vitia repente in faciem erumpunt, et superductae simulationis quasi visionis corium ex admistione sua varium ostendunt, ut plerumque mirum sit cur homo, qui [Col. 0114A] tantis virtutibus pollere cernitur, etiam tam reprobis actibus inquinetur. Sic nimirum omnis hypocrita tigris est, quia dum mundus color dissimulatione ducitur, vitiorum nigredine interrumpente variatur. Saepe enim dum de castitatis munditia extollitur, sorde avaritiae foedatur. Saepe dum de virtute largitatis speciosus ostenditur, luxuriae maculis inquinatur. Saepe dum castitatis atque largitatis 137 decore vestitur, velut ex zelo justitiae crudelitatis atrocitate fuscatur. Saepe largitate, castitate, pietate ex pulchra visione induitur, sed interfusa obscuritate superbiae notatur. Sicque fit ut intermistis vitiis dum mundam in se speciem hypocrita non ostendit, quasi unum colorem tigris habere nequaquam possit. Quae videlicet tigris rapit praedam, [Col. 0114B] cum humani sibi favoris usurpat gloriam. Qui enim rapta laude extollitur, quasi praeda satiatur. Bene autem hypocritarum laus praeda dicitur. Praeda quippe est, cum aliena violenter auferuntur. Omnis autem hypocrita, quia vitam justitiae simulans justorum sibi laudem arripit, alienum profecto est quod tollit. Eliphas itaque, qui beatum Job incolumitatis suae tempore laudanda egisse cognovit percussione subsequente hoc illum tenuisse per hypocrisim credidit, dicens: Tigris periit, eo quod non haberet praedam. Ac si aperte dicat. Varietas tuae simulationis exstincta est, quia et adulatio laudis ablata, et jam tua hypocrisis praedam non habet, quia percussa divinitus humanis favoribus caret.

⁜ (168) Potest autem tigridis nomine diabolus designari. [Col. 0114C] Unde Eliphas sub persona haereticorum de sanctitate vitae elatus dicit: Tigris periit, eo quod non haberet praedam. Satan quippe propter multiformis astutiae varietatem non incongrue tigris vocatur. Modo namque se, sicut est perditus, humanis sensibus objicit, modo quasi angelum lucis ostendit, modo stultorum mentes blandiens persuadet, modo ad culpam terrendo pertrahit modo suadere vitia aperte nititur modo in suis suggestionibus sub virtutis spem palliatur. Quia ergo tanta varietate res peragitur jure diabolus tigris vocatur. Haeretici namque quia de sanctitatis praesumptione superbiunt quasi exsultantes dicunt: Tigris periit, eo quod non haberet praedam. Ac si aperte dicant: Vetustissimus [Col. 0114D] adversarius in nobis praedam non habet, quia, quantum ad nostra studia, jam victus jacet.

⁜ (169) Pardi nomine peccatorum maculis varius designatur, sicut per Isaiam de convertendis peccatoribus dicitur: Pardus haedo accubabit (Isa. II, 6) . Quid enim per pardum, nisi peccatis variis aspersum? et quid per haedum, nisi eum, qui se peccatorem humiliter cognoscit, accipimus? Pardus autem cum haedo accubat, cum is qui peccatorum suorum maculis varius fuit, cum eo qui se despicit et peccatorem fatetur, humiliare consentit.

In Scriptura sacra lupi nomine aliquando raptor quilibet, aliquando diabolus intelligitur.

⁜ (170) Lupi nomine raptor quilibet designatur, sicut per Isaiam dicitur: Habitabit lupus cum agno (Isa. XI, 6) . Quid enim per lupum nisi rapinis inhiantem, et quid per agnum nisi mitem quemlibet intelligimus? Lupus autem cum agno habitat, quia per sanctae charitatis viscera ii qui in saeculo raptores fuerunt, cum mansuetis ac mitibus in pace conquiescunt. Hinc in Evangelio scriptum est. Mercenarius autem et qui non est pastor, cujus non sunt oves propriae, videt lupum venientem, et dimittit oves et fugit (Joan. X, 12) . ⁜ (171) Mercenarius et non [Col. 0115B] pastor vocatur qui non pro amore intimo oves Dominicas, sed ad temporales mercedes pascit. Mercenarius quippe est qui locum quidem pastoris tenet, sed animarum lucra non quaerit; terrenis commodis inhiat, honore praelationis gaudet, temporalibus curis pascitur, impensa sibi ab hominibus reverentia laetatur. Istae sunt enim mercedes mercenarii, ut pro eo ipso quod in regimine laborat: 139 hic quod quaerit inveniat et ab haereditate gregis in posterum alienus existat. Utrum vero pastor sit an mercenarius, cognosci veraciter non potest, si occasio necessitatis deest. Tranquillitatis enim tempore, plerumque ad gregis custodiam, sicut vetus pastor, sic et mercenarius stat. Sed lupus veniens [Col. 0115C] indicat quo quisque animo super gregis custodiam stabat. Lupus etenim super oves venit, cum quilibet injustus et raptor fideles quosque atque humiles opprimit. Sed is qui pastor esse videbatur, none rat; reliquit oves et fugit, quia dum sibi ab eo periculum metuit, resistere ejus injustitiae non praesumit. Fugit autem non mutando locum, sed subtrahendo solatium. Fugit, quia injustitiam vidit et tacuit. Fugit, quia se sub silentio abscondit. Quibus bene per prophetam dicitur: Non ascendistis ex adverso, neque opposuistis vos murum pro domo Israel, ut staretis in praelio in die Domini (Ezech. XIII, 5) . Ex adverso quippe ascendere est quibuslibet potestatibus prave agentibus rationis libera voce contraire. Et in die Domini pro domo Israël in praelio stamus [Col. 0115D] ac murum opponimus, si fideles innocentes contra perversorum injustitiam ex justitiae auctoritate vindicamus. Quod quia mercenarius non facit, cum venientem lupum viderit fugit.

⁜ (172) Est autem alius lupus qui sine cessatione quotidie non corpora, sed mentes dilaniat, malignus videlicet spiritus, qui caulas fidelium insidiando circuit, et mortem animarum quaerit. De quo lupo dicitur: Et lupus rapit, et dispergit oves (Joan. X, 12) . Lupus venit, et mercenarius fugit, quia malignus spiritus mentes fidelium in tentatione dilaniat, et is qui locum pastoris tenet, curam sollicitudinis non habet. Animae pereunt, et ipse de terrenis commodis [Col. 0116A] laetatur. Lupus rapit et dispergit oves, cum alium ad luxuriam pertrahit, alium ad avaritiam attendit, alium in superbiam erigit, alium per iracundiam dividit; hunc invidia stimulat, illum fallacia supplantat. Quasi ergo gregem lupus dissipat, cum fidelium populum diabolus per tentationes necat. Sed contra hoc mercenarius nullo zelo accenditur, nullo fervore dilectionis excitatur, 140 quia dum sola exteriora commoda requirit, interiora gregis damna negligenter patitur. Unde et mox adjungitur: Mercenarius autem fugit, quia mercenarius est, et non pertinet ad eum de ovibus (ibid., 13) . Sola ergo causa est, ut mercenarius fugiat, quia mercenarius est. Ac si aperte diceretur: Stare in periculo ovium non potest, qui in eo quod ovibus [Col. 0116B] praeest, non oves diligit, sed lucrum terrenum quaerit. Dum enim honorem amplectitur, dum temporalibus commodis laetatur, opponere se contra periculum trepidat, ne hoc quod diligit amittat.

In Scriptura sacra cum onager singulari numero ponitur, aliquando justus quilibet solitarius, aliquando incarnatus Dominus, aliquando is qui cuncta quae agit considerat, aliquando gentilis populus, aliquando is qui in campo fidei positus nullius officii loris ligatur; cum vero pluraliter onagri dicuntur, aliquando haeretici exprimuntur, aliquando Judaei.

[Col. 0116C] ⁜ (173) Onagri nomine solitarius quilibet designatur, sicut Dominica voce ad beatum Job dicitur: Quis dimisit onagrum liberum, et vincula ejus quis solvit? (Job XXXIX, 8.) Onager enim qui in solitudine commoratur, non incongrue eorum vitam significat qui remoti a turbis popularibus conversantur. Qui apte etiam liber dicitur, quia magna est servitus saecularium negotiorum, quibus mens vehementer atteritur, quamvis in eis sponte desudetur. 141 Cujus servitutis conditione carere est in mundo jam nihil concupiscere. Quasi enim quodam jugo servitutis premunt prospera dum appetuntur, premunt adversa dum formidantur. At si quis semel a dominatione desideriorum temporalium colla mentis excusserit, quadam etiam in hac vita libertate [Col. 0116D] perfruitur; dum nullo desiderio felicitatis afficitur, nullo adversitatis terrore coarctatur. Hoc grave jugum servitutis Dominus vidit saecularium cervicibus impressum, cum diceret: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris: Jugum enim meum suave est, et onus meum leve (Matth. XI, 28, 29) . Asperum quippe jugum et durae, sicut diximus, servitutis est pondus subesse temporalibus, ambire terrena, retinere labentia, velle stare in non stantibus, appetere quidem transeuntia, sed cum transeuntibus nolle transire. [Col. 0117A] Dum enim contra votum cuncta fugiunt qui prius mentem ex desiderio adeptionis afflixerant, post ex pavore amissionis premunt. Liber ergo dimittitur, qui calcatis terrenis desideriis ab appetitione rerum temporalium securitate mentis exoneratur. Solvuntur vero uniuscujusque vincula, dum divino adjutorio interna desideriorum carnalium retinacula disrumpuntur. Cum enim pia intentio ad conversionem vocat, sed adhuc ab hac intentione carnis infirmitas revocat, quasi quibusdam vinculis, anima ligata praepeditur. Multos enim saepe videmus vitam quidem sanctae conversationis appetere, sed ne hanc assequi valeant, modo irruentes casus, modo futura adversa formidare. Qui incerta mala dum quasi cauti prospiciunt, in peccatorum suorum vinculis [Col. 0117B] incauti retinentur. Multa namque ante oculos ponunt, quae si eis in conversatione eveniant, subsistere, se non posse formidant. De quibus bene Salomon ait: Iter pigrorum quasi sepes spinarum (Prov. XV, 19) . Nam cum viam Dei appetunt, eos velut spinae obstantium sepium, sic formidinum suarum oppositae suspiciones pungunt. Quod quia electos impedire non solet, bene illic secutus adjunxit: Via justorum absque offendiculo (ibid.) . Justi quippe in conversatione sua 142 quodlibet eis adversitatis obviaverit, non impinguunt, quia temporalis adversitatis obstacula aeternae spei et internae contemplationis saltu transcendunt. Ait ergo: Quis dimisit onagrum liberum, et vincula ejus quis solvit? Subaudis, nisi ego. Solvit itaque Dominus [Col. 0117C] onagri vincula, quando ab electi uniuscujusque animo infirmarum cogitationum nodos rumpit, et protinus dissipat omne quod illeclam mentem ligabat.

⁜ (174) Potest autem onagri nomine incarnatus Dominus designari. Nec indignum quis judicet per tale animal incarnatum Dominum posse figurari, dum constat omnibus quod per significationem quamdam in Scriptura sacra et vermis et scarabaeus ponatur, sicut scriptum est: Ego autem sum vermis, et non homo (Psal. XXI, 47) . Et sicut apud LXX Interpretes per Prophetam dicitur: Scarabaeus de ligno clamavit. Cum ergo tam abjectis et vilibus rebus figuratur, quid de illo contumeliose dicitur [Col. 0117D] de quo constat proprie nihil dici? Vocatur etenim Agnus, sed propter innocentiam. Vocatur leo, sed propter potentiam. Aliquando etiam serpenti comparatur, sed propter mortem vel sapientiam. Atque ideo per haec omnia dici figuraliter potest, quia de his omnibus aliquid credi essentialiter non potest. Si enim unum horum quodlibet essentialiter existeret, alterum jam dici non posset. Nam si Agnus proprie diceretur, leo jam dici non posset. Si leo proprie diceretur, per serpentem signari non posset. Sed haec omnia in illo dicimus, tanto latius in figura, quanto longius ab essentia. Potest ergo [Col. 0118A] onager incarnatum Dominum designare. Agreste quippe est animal onager, et quia incarnatus Dominus gentilitati magis quam Judaeae profuit, animale corpus assumens quasi non in domum, sed potius in agrum venit. De quo agro gentilitatis per Psalmistam dicitur: Species ⁜ (175) agri mecum est (Psal. XLIX, 11) . Incarnatus itaque Dominus, qui in forma Dei aequalis est Patri, in forma servi minor est Patre, qua minor est etiam seipso. Dicatur ergo a Patre de filio secundum formam servi: Quis dimisit onagrum liberum et vincula ejus quis solvit? (Job XXXIX, 8.) Omnis quippe qui peccat, servus est peccati (Joan. VIII, 34) . Et quia incarnatus Dominus nostrae particeps 143 factus est naturae, non culpae, liber dimissus dicitur, quia sub peccati dominio [Col. 0118B] non tenetur. De quo alias scriptum est: Inter mortuos liber (Psal. LXXXVII, 5) . Dimissus dicitur; quia naturam nostram suscipiens, iniquitatis jugo nullo modo tenetur. Quem quamvis macula nostrae culpae non attigit, passio tamen nostrae mortalitatis astrinxit. Unde et post gratiam liber dimissus dicitur, recte de illo adjungitur: Et vincula ejus quis solvit? Vincula quippe ejus tunc soluta sunt, cum infirmitates passionis illius in resurrectionis sunt gloriam commutatae. De quibus vinculis Petrus apostolus attestatur dicens: Quem Deus suscitavit solutis doloribus inferni, juxta quod impossibile erat teneri illum ab eis (Act. II, 24) .

⁜ (176) Onagri nomine is qui cuncta quae desiderat [Col. 0118C] agit designatur, sicut de vano viro per Sophar dicitur: Et quasi pullum onagri, liberum senatum putat (Job XI, 12) . Per pullum quippe onagri omne agrestium genus exprimitur, quod naturae dimissum motibus, loris dominantium non tenetur. Onagri namque sunt in libertate, et ire quo appetunt, et quiescere cum lassantur. Et quamvis insensatis animalibus homo longe sit melior, hoc tamen plerumque homini non licet quod brutis animalibus licet. Quae enim ad aliud minime servantur, eorum motus procul dubio nequaquam sub disciplina restringitur. Homo autem quia ad sequentem vitam ducitur, necesse est profecto ut in cunctis suis motibus sub disciplinae dispositione et quasi domesticum animal loris vinctum serviat, atque aeternis [Col. 0118D] dispositionibus vivat. Qui ergo implere cuncta quae desiderat per effrenatam libertatem quaerit, quid aliud quam pullo onagri esse similis concupiscit, ut disciplinae hunc lora non teneant, sed audenter vagus per silvam desideriorum currat?

⁜ (177) Onagri nomine gentilis populus designatur, sicut per beatum Job dicitur: Nunquid rugiet onager cum habuerit herbam aut mugiet bos cum ante praesepe plenum steterit? (Job VI, 5.) Quid namque per onagrum, id est agrestem asinum, nisi gentilis populus designatur. Quem ficus natura extra stabula [Col. 0119A] disciplinae edidit, ita vagus 144 in voluptatum suarum campo permansit. Quid enim per bovem, nisi plebs Judaica figuratur? quae jugo dominationis supernae supposita, ad spem proselytos colligens, per corda quae valuit, vomerem legis traxit. Sed beati Job vita attestante cognoscimus, ut exspectasse Redemptoris adventum multos etiam ex gentibus credamus. Et nascente Domino, Simeone in spiritu in templum veniente didicimus, quanto desiderio ex plebe Israelitica, sancti viri incarnationis ejus mysterium videre cupierunt. Unde et per eumdem Redemptorem discipulis dicitur: Dico vobis quod multi reges, et prophetae et justi voluerunt videre quae videtis, et non viderunt (Luc. X, 24) . Herba ergo onagri et fenum bovis est, haec ipsa Mediatoris incarnatio, [Col. 0119B] per quam simul gentilitas et Judaea satiatur. Quia etenim per prophetam dicitur: Omnis caro fenum (Isa. XL, 6) , universitatis Conditor ex nostra substantia carnem sumens, fenum fieri voluit, ne nostra in perpetuum fenum caro remaneret. Tunc ergo onager herbam invenit, cum gentilis populus gratiam divinae incarnationis accepit. Tunc bos vacuum praesepe non habuit, cum plebi Judaicae, ejus carnem lex exhibuit, quem diu exspectanti prophetavit. Unde et natus Dominus in praesepe ponitur, ut videlicet signaretur, quia sancta animalia, quae jejuna diu apud legem inventa sunt, incarnationis ejus feno satiarentur. Praesepe enim natus implevit, qui cibum semetipsum mentibus mortalium praebuit dicens: Qui manducat carnem [Col. 0119C] meam, et bibit sanguinem meum, in me manet et ego in eo (Joan. VI, 56) . Sed quia diu et gentilium electorum vota dilata sunt, et ex Hebraico populo sancti quique longo tempore redemptionem suam exspectando gemuerunt, bene beatus Job prophetae mysteria narrans, ex utraque natione, causas afflictionis insinuavit dicens: Nunquid rugiet onager cum habuerit herbam, aut mugiet bos, cum ante praesepe plenum steterit? Ac si aperte dicat: Idcirco gentilitas gemit, quia eam necdum Redemptoris sui gratia reficit; atque ideo Judaea mugitus dilatat, quia legem tenens, sed legis auctorem non videns, stans ante praesepe jejunat.

145 ⁜ (178) Possunt autem onagri nomine designari [Col. 0119D] hi qui in campo fidei positi nullius officii loris ligantur. Bovis quoque significatio illos exprimit, quos intra sanctam Ecclesiam ad praedicationis officium suscepti ordinis jugum premit. Herba vero onagri et pabulum bovis est necessaria refectio populi fidelis. Alii namque more bovis intra Ecclesiam suscepti officii loris tenentur; alii more onagri sacri ordinis stabula nesciunt, et campo propriae voluntatis degunt. Sed cum quis ex vita saeculari visionis internae desiderio aestuat, cum refectionis intimae pabulum concupiscit, cum jejunum se in peregrinationis hujus caecitate considerans quibus valet fletibus reficit, quasi non inveniens herbam [Col. 0120A] onager rugit. Alius quoque necessitatem suscepti ordinis tolerans in labore praedicationis exsudat, et per aeternam jam contemplationem refici appetit. Sed quia Redemptoris sui speciem necdum conspicit, quasi bos ad praesepe vacuum ligatus gemit. Quia enim longe ab interna sapientia positi, aeternae viriditatis haereditatem non cernimus, velut bruta animalia, a desiderata herba jejunamus. De qua nimirum herba dicitur: Per me si quis introierit salvabitur, et ingredietur et egredietur, et pascua inveniet (Joan. X, 9) .

⁜ (178*) Onagrorum nomine haereticus quilibet designatur, sicut scriptum est: Alii quasi onagri in deserto egrediuntur ad opus suum (Job XXIV, 10) . Sunt nonnulli haeretici, qui populis admisceri refugiunt, sed secessum [Col. 0120B] vitae secretioris petunt. Qui plerumque eos quos inveniunt eo amplius peste suae persuasionis inficiunt, quo quasi ex vitae meritis reverentiores videntur. De quibus nunc dicitur: Alii quasi onagri in deserto egrediuntur ad opus suum. Onager enim agrestis est asinus. Et recte in hoc loco onagris comparantur haeretici, quia in suis voluptatibus dimissi a vinculo sunt rationis fidei alieni. Unde scriptum est: Onager assuetus in solitudine in desiderio animae suae attraxit ventum oris sui (Jer. II, 24) . Onager quippe in solitudine assuetus est, quia, dum cordis sui disciplinae virtutem excolit, ibi habitat, ubi fructus non est. Qui in desiderio animae suae ventum oris sui attrahit, quia ea quae ex desiderio scientiae in mente 146 conspicit, inflare [Col. 0120C] praevalent, non aedificare. Contra quos dicitur: Scientia inflat, charitas aedificat (I Cor. VIII, 2) . Unde hic quoque congrue infertur: Egrediuntur ad opus suum. Non enim Dei, sed opus suum peragunt, dum non recta dogmata, sed propria desideria sequuntur. Scriptum quippe est: Ambulans in via immaculata, hic mihi ministrabat (Psal. C. 6) . Qui ergo non in via immaculata ambulat, sibi magis quam Domino ministrat.

⁜ (179) Onagrorum nomine Judaei designantur, sicut per Jeremiam dicitur: Onagri steterunt in rupibus, traxerunt ventos quasi dracones. Defecerunt oculi eorum, quia non erat herba (Jer. XIV, 6) . Quid enim per onagros vel dracones nisi superbi ac nequissimi [Col. 0120D] Judaei designantur? Ipsi quippe onagri pro meritis elationis, ipsi dracones pro virulenta cogitatione vocati sunt. Qui steterunt in rupibus, quia non Deo, sed in summis potestatibus hujus mundi confisi sunt, dicentes: Non habemus regem nisi Caesarem (Joan. XIX, 15) . Traxerunt ventos, quasi dracones, quia spiritu elationis inflati superbia malitiosa tumuerunt. Defecerunt oculi eorum, quia scilicet spes eorum ab eo quod intendebat corruit, quia temporalia diligens, praestolari aeterna neglexit; et terrena, ideo quia Deo praeposuit, amisit. Dixerunt enim: Si dimittimus eum sic, omnes credent in eum. Et venient Romani, et tollent nostrum locum et gentem [Col. 0121A] (Joan. XI, 48) . Timuerunt ne locum non occiso Domino perderent, et tamen occiso perdiderunt. Sed cur ista miseris evenerint, subdat, Quia non erat herba, id est quia eorum cordibus defuit aeternitatis scientia, et nullo eos refecit pabulo viriditatis internae doctrina.

⁜ (180) Onocentaurorum nomine lubrici et elati designantur, sicut contra perversam mentem sub Judaeae specie per Isaiam dicitur: Ecce cubile draconum et pascuae struthionum, et daemonia onocentauris occurrent (Isa. XXXIV, 13) . Quid enim per dracones, nisi malitia, et quid per struthiones 147 nisi hypocrisis designatur? In perversa igitur mente draco [Col. 0121B] cubat et pascitur; quia et latens malitia callide tegitur, et intuentium oculis simulatio bonitatis antefertur. Quid vero onocentaurorum nomine, nisi lubrici figurantur et elati? Graeco quippe eloquio ὄνοσ asinus dicitur; et asini appellatione luxuria signatur Propheta attestante, qui ait: Ut carnes asinorum carnes eorum (Ezech. XXIII, 20) . Tauri autem vocabulo cervix superbiae demonstratur, sicut voce Dominica de Judaeis superbientibus per Psalmistam dicitur: Tauri pingues obsederunt me (Psal. XXI, 13) . Onocentauri ergo sunt qui subjecti luxuriae vitiis, inde cervicem erigunt, unde humiliari debuerunt. Qui carnis suae voluptatibus servientes, expulsa longe verecundia non solum se amittere rectitudinem non dolent, sed adhuc etiam de opere confusionis [Col. 0121C] gaudent. Onocentauris autem daemonia occurrunt, quia maligni spiritus, valde eis ad votum deserviunt, quos de his gaudere conspiciunt, quae flere debuerunt.

In Scriptura sacra rhinocerotis nomine aliquando potens in hoc saeculo, aliquando superbus Judaicus populus intelligitur.

⁜ (181) Rhinocerotis nomine potentes hujus saeculi designantur, sicut voce Dominica ad beatum Job dicitur: Nunquid volet rhinoceros servire tibi? (Job XXXII, 12.) Rhinoceros enim indomitae omnino naturae est, ita ut si quando captus fuerit, teneri nullatenus [Col. 0121D] possit. ⁜ (182) Impatiens quippe, ut fertur, illico moritur. Ejus vero nomen Latina lingua interpretatum sonat in nare cornu. Et quid aliud in nare, nisi fatuitas, quid in cornu nisi elatio designatur? Quid ergo in rhinocerote hoc, nisi potentes hujus saeculi designantur, vel ipsae in eo summae principatuum potestates, qui typo fatuae jactationis 148 elati, dum falsis exterius inflantur honoribus, veris miseriis interius inanescuut? Quibus bene dicitur: [Col. 0122A] Quid superbis, terra et cinis? (Eccli. X, 9.) In ipsis vero initiis nascentis Ecclesiae, dum contra illam divitum se potestas extolleret, atque in ejus necem immensitate tantae crudelitatis anhelaret, dum tot cruciatibus anxia, tot persecutionibus pressa succumberet, quis tunc credere potuit quod illa erecta et aspera sibi colla superborum subjiceret, et jugo sancti timoris edomita mitibus fidei loris ligarentur? Diu quippe in exordiis suis rhinocerotis hujus cornu ventilata et quasi funditus interimenda percussa est. Sed divina gratia dispensante, et illa moriendo vivificata convaluit, et cornu suum rhinoceros iste feriendo lassatus inclinavit: quodque impossibile hominibus fuit, Deo difficile non fuit; qui potestates hujus mundi rigidas, non verbis, sed [Col. 0122B] miraculis fregit. Ecce enim quotidie rhinocerotes servire agnoscimus, dum potentes hujus mundi, qui viribus suis fatua dudum fuerant elatione confusi, Deo subditos jam videmus. Quasi de quodam indomito rhinocerote, Dominus loquebatur, cum diceret: Dives difficile intrabit in regnum coelorum (Matth. XIX, 23) . Cui cum responsum esset; Quis poterit salvus fieri? (Ibid., 25.) Illico adjunxit: Apud homines impossibile est; apud Deum autem omnia possibilia sunt (ibid., 26) . Ac si diceret: Rhinoceros iste humanis viribus mansuescere non potest, sed tamen divinis subdi miraculis potest. ⁜ (183) Unde hic quoque apte beato Job sanctae Ecclesiae typum tenenti dicitur. Nunquid volet rhinoceros servire tibi? Subauditur, ut mihi, qui eum quidem praedicamentis [Col. 0122C] hominum diu resistere pertuli; sed tamen cum repente volui, miraculis stravi. Ac si apertius dicat: Nunquid hi qui fatua elatione superbiunt, sine meis adjutoriis tuae praedicationi subduntur? Per quem itaque praevaleas considera, et in omne quod praevaleas, sensum elationis inclina.

⁜ (184) Potest autem rhinocerotis nomine superbus Judaicus populus designari. Rhinoceros enim qui et monoceros in Graecis exemplaribus nominatur, tantae esse fortitudinis dicitur, ut nulla venantium virtute capiatur. ⁜ (185) Sed sicut hi asserunt, qui describendis animalium 149 naturis laboriosa investigatione sudaverunt, virgo ei puella proponitur, quae venienti sinum aperit; in quo ille omni ferocitate [Col. 0122D] postposita caput deponit. Sicque ab eis, a quibus capi quaeritur, repente velut enervis invenitur. Buxei quoque coloris esse describitur. Qui etiam cum elephantis quando certamen aggreditur, eo cornu quod in nare singulariter gestat, ventrem adversantium ferire perhibetur, ut cum ea quae molliora sunt vulnerat, impugnantes se facile sternat. ⁜ (186) Potest ergo per rhinocerotem, vel certe monocerotem, scilicet unicornem ille populus intelligi, [Col. 0123A] qui dum de accepta lege non opera, sed solam inter homines elationem sumpsit, quasi inter caeteras bestias cornu singulare gestavit. Unde passionem suam Dominus, Propheta canente, pronuntians, ait: Libera me de ore leonis, et a cornibus unicornium humilitatem meam (Psal. XXI, 22) . Tot quippe in illa gente unicornes vel certe rhinocerotes exstiterunt, quot contra praedicamenta veritatis, de legis operibus singulari et fatua elatione confisi sunt. Beato igitur Job sanctae Ecclesiae typum tenenti dicitur: Nunquid volet rhinoceros servire tibi? Ac si apertius dicatur: Nunquid illum populum quem superbire in nece fidelium, stulta sua elatione consideras, sub jure tuae praedicationis inclinas? subaudis, ut ego qui et me illum singulari cornu extolli conspicio, et tamen [Col. 0123B] mihi cum voluero, protinus subdo.

⁜ (187) Behemoth nomine diabolus designatur, sicut voce Domini ad beatum Job dicitur: Ecce Behemoth quem feci tecum (Job XL, 10) . Quem namque sub Behemoth nomine nisi antiquum hostem insinuat? Qui quidem Behemoth interpretatur latine animal. Cujus dum inferius malitia subditur, patenter persona monstratur. Sed cum de Deo scriptum sit quia fecit omnia simul (Eccli. XVIII, 1) , cur hoc animal, cum homine fecisse se indicat, dum cuncta, quia simul fecerit, constat? 150 Rursumque quaerendum est quomodo simul Deus cuncta condidit, dum Moyses ex dierum mutatione variante [Col. 0123C] distincte creata describit? Quod tamen citius agnoscimus, si ipsas causas originum subtiliter indagamus. Rerum quippe substantia simul creata est, sed simul species formata non est. Et quod simul exstitit per substantiam materiae non simul apparuit per speciem formae. ⁜ (188) Sed quia simul omnia per substantiam creata dicimus quae prodire alia ex aliis invenimus, quo pacto cum beato Job Behemoth factus asseritur cum neque una sit substantia angeli et hominis, neque homo ex angelo, neque angelus ex homine proferatur? Si vero propter hoc factus Behemoth cum beato Job dicitur. quod creatura omnis ab auctore, qui in actione sua nequaquam temporis protelatione distenditur, simul condita [Col. 0123D] non dubitatur, cur de Behemoth spiritualiter dicitur, quod habetur commune cum creaturis omnibus generaliter. Sed si rerum causas subtili discussione pensamus, simul factum angelum hominemque cognoscimus: simul videlicet non unitate temporis, sed cognitione rationis. Simul per acceptam imaginem sapientiae, sed non simul per conjunctam substantiam formae. Scriptum namque est de homine: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram (Gen. I, 26) . Et per Ezechielem ad Satan dicitur: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia et perfectus decore in deliciis paradisi [Col. 0124A] Dei fuisti (Ezech. XXVIII, 12) . In cuncta igitur creatura homo et angelus simul conditus exstitit, quia ab omni natura irrationabili distinctus processit. Quia ergo in cuncta conditione rerum, nullum rationale animal nisi angelus et homo est, quidquid ratione uti non potest cum homine factum non est. Dicatur itaque de homine, dicatur de angelo, qui et si potentiam sublimitatis perdidit, subtilitatem tamen naturae rationalis minime amisit: Ecce Behemoth, quem feci tecum, ut dum homo eum, qui in ratione secum factus est perisse considerat, vicinum sibi casum superbiae ex ipsa proximi sui perditione pertimescat.

[Col. 0124B] ⁜ (189) Serpentis nomine diabolus designatur, sicut per Isaiam dicitur: Super Leviathan serpentem vectem, et super Leviathan serpentem tortuosum in terram (Isa. XXVI, 1) . Leviathan quippe interpretatus dicitur additamentum eorum. Quorum scilicet nisi hominum? Recte autem additamentum eorum dicitur, quia postquam primam culpam suggestione intulit, hanc quotidie augere gravioribus persuasionibus non desistit. Vel certe per exprobrationem Leviathan vocatus est, id est additamentum hominum. Eos namque in paradiso immortales reperit, sed divinitatem immortalibus promittendo, quasi eis aliquid ultra quam erant se addere spopondit. Sed dum blande non habita se daturum perhibuit, callide et habita subtraxit. Leviathan itaque iste in eo quod [Col. 0124C] se addere homini spopondit, tortuosis ad eum sinibus irrepsit, quia dum falso impossibilia promittit, vere et possibilia sustulit. Quaerendum vero nobis est cur quem serpentem dixerat, tortuosumque illico subjungens interposuit, vectem: nisi forte quod in serpentis fortitudine fluxa mollities, in vecte autem est duritiae rigiditas. Ut ergo hunc et durum signaret et mollem, et vestem nominat et serpentem. Durus quippe est per malitiam, mollis per blandimentum. Vectis ergo dicitur, quia usque ad necem percutit; serpens autem, quia semper insidias molliter infundit.

[Col. 0124D] In Scriptura sacra draconum nomine aliquando Antichristus, aliquando malitia, aliquando antiquus hostis, aliquando nequissimi Judaeorum principes, aliquando daemones, aliquando aperte mali vel gentiles designantur.

⁜ (190) Draconum nomine Antichristus designatur, sicut per Joannem in Apocalypsi dicitur: Misit draco caudam, et traxit tertiam partem stellarum (Apoc. XII, 3) . Quid namque draconis nomine nisi Antichristus, quid in cauda ejus, nisi extrema ipsius persuasio intelligitur? Quid vero stellarum nomine, nisi hypocritarum fictio demonstratur, qui bona quae faciunt ad percipiendas laudes hominibus [Col. 0125A] ostendunt? Draconis ergo cauda, stellarum pars in terram trahitur, quia extrema persuasione Antichristi quidam qui videntur lucere rapientur. Stellas namque in terram trahere est eos qui videntur studio vitae coelestis inhaerere, ex amore terreno iniquitate aperti erroris involvere.

⁜ (191) Draconis nomine malitia designatur, sicut contra perversam mentem sub Judaeae specie per Isaiam dicitur: Erit cubile draconum et pascua struthionum (Isa. XXIV, 13) . Quid namque per dracones, nisi malitia? quid vero struthionum nomine nisi hypocrisis designatur? Struthio quippe speciem volandi habet, sed usum volandi non habet: et quia hypocrisis cunctis intuentibus imaginem de se sanctitatis insinuat, sed tenere vitam sanctitatis ignorat. [Col. 0125B] In perversa igitur 153 mente draco cubat, et struthio pascitur: quia et latens malitia callide tegitur, et intuentium oculis simulatio bonitatis antefertur.

⁜ (192) Draconis nomine antiquus hostis designatur, sicut per Joannem in Apocalypsi dicitur: Vidi angelum descendentem de coelo habentem clavem abyssi, et catenam magnam in manu sua, et apprehendit draconem serpentem antiquum qui est diabolus, et Satan, et ligavit eum per annos mille, et misit eum in abyssum (Apoc. XX, 1) . Quem tamen in mundi fine ad apertiora certamina revocat, et totum contra nos in suis viribus relaxat. Unde illic rursum scriptum est: Cum completi fuerint mille anni, solvetur [Col. 0125C] Satanas (Apoc. XX, 7) .

Draconum nomine nequissimi Judaeorum principes signat Jeremias dicens: Onagri steterunt in rupibus, traxerunt ventum quasi dracones (Jer. XIV, 6) .

⁜ (193) Draconum nomine daemones designantur per prophetam. In cubilibus in quibus dracones prius habitabant, orietur viror calami, et junci (Isa. XXXV, 7) . Quid enim per calamum nisi praedicatores? quid per juncum, qui juxta aquae semper humorem nascitur, nisi pusilli ac teneri auditores sacri eloquii designantur? Quid per dracones nisi daemonum malitia exprimitur? In draconum ergo cubilibus viror calami et junci orietur, quia in eis populis, quos antiqui hostis malitia possidebat, et doctorum [Col. 0125D] scientia, et auditorum obedientia coacervatur.

⁜ (194) Draconum nomine aperte mali vel gentiles designantur: sicut per prophetam Dominus de eorum conversione pollicendo dicit: Glorificabit me bestia agri, dracones et struthiones (Isa. XLIII, 20) . Quid enim in draconum nomine, nisi in aperto malitiosae mentes exprimuntur, quae per terram semper in infimis cogitationibus repunt? Quid vero per struthionum nomen, nisi hi qui se bonos simulant designantur? Qui sanctitatis vitam quasi volatus pennam per speciem retinent, sed per opera non exercent. Glorificari itaque Dominus 154 a dracone [Col. 0126A] vel struthione asserit, quia et aperte malos, et ficte bonos, plerumque ad sua obsequia ex intima cogitatione convertit. Vel certe agri bestia Dominum, id est dracones struthionesque glorificant, cum fidem quae in illo est, ea quae in hoc mundo dudum membrum diaboli fuerat gentilitas exaltat. Quam et propter malitiam draconum nomine exprobrat, et propter hypocrisim, vocabulo struthionum notat. Quasi enim pennas accepit gentilitas, sed volare non potuit, quae naturam rationis ignoravit.

In Scriptura sacra colubri nomine aliquando diabolus, aliquando Antichristus intelligitur.

[Col. 0126B] ⁜ (195) Colubri nomine Antichristus signatur per beatum Job dicentem: Et obstetricante manu ejus eductus est coluber tortuosus (Job XXVI, 13) . Quis enim colubri nomine appellatur nisi hostis antiquus, lubricus et tortuosus: qui decipiendo homini, colubri ore locutus est? de quo et per prophetam dicitur: Leviathan serpentem tortuosum (Isa. XXVII, 1) . Qui idcirco loqui serpentis ore permissus est, ut ex ipso vase ejus cognosceret homo qualis esset qui intus habitaret. Serpens autem non solum est tortuosus, sed etiam lubricus. Quia autem in veritatis rectitudine non stetit, tortuosum animal intravit; quia vero suggestioni ejus si primo non resistitur, repente totus ad interna cordis, dum [Col. 0126C] non sentitur illabitur, verba ad hominem per animal lubricum fecit. Cavernae autem hujus colubri corda fuerant iniquorum. Quae quia ad pravitatem propriam traxit, quasi in eorum habitatione requievit. Sed obstetricante manu Domini, tortuosus coluber de propriis cavernis expulsus est, quia dum nobis divina gratia medetur, is qui nos tenuerat 155 antiquus a nobis hostis ejicitur, sicut incarnata Veritas dicit: Nunc princeps hujus mundi ejicitur foras (Joan. XII, 31) . Unde jam nunc omnes sanctos non tenendo possidet, sed tentando persequitur. Nam quia non in eis intrinsecus regnat, contra eos pugnat extrinsecus; et quia intus dominium perdidit, bella mollitur foras; ille enim cum de carnalibus hominum cordibus eum expulit qui [Col. 0126D] propter homines ad incarnationem venit, dumque corda infidelium tenuit, quasi manum ad latibulum serpentis misit. Bene igitur obstetricante manu Domini tortuosus coluber in cavernis quas tenuerat habitare perhibetur; nam victus a fidelium cordibus exiit, qui super haec antea sceptro perfidiae regnavit.

⁜ (196) Colubri nomine Antichristus designantur, sicut Jacob voce dicitur: Fiat Dan coluber in via, cerastes in semita mordens ungulas equi, ut cadat ascensor ejus retr (Gen. XLIX, 17) . Require in capitulo de equo.

In Scriptura sacra cum regulus singulari numero ponitur, aliquando diabolus, aliquando Antichristus intelligitur; cum vero pluraliter reguli dicuntur, daemones signantur.

⁜ (197) Reguli nomine diabolus designatur, sicut per prophetam dicitur: Delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis; et in caverna reguli, qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Non nocebunt, neque occident in universo sancto monte meo (Isa. XI 8) . Quem namque infantem ab ubere vel cum ablactatus fuerit, nisi Dominum appellat? Quid vero foramine aspidis, cavernis reguli, nisi corda signavit iniquorum? Et antiquus hostis dum 156 totum se in eorum consensum contulit, quasi in foramine [Col. 0127B] proprio tortuosus sinus astutiae colligendo glomeravit. Quem et aspidis appellat nomine occulte saevientem et reguli aperte ferientem. Manum ergo suam Dominus in foramine reguli, atque aspidis misit, quando iniquorum corda divina potestate tenuit, et comprehensum exinde aspidem, vel regulum, id est captivum diabolum traxit, ut in monte sancto ejus, qui est Ecclesia electis fidelibus non noceret.

⁜ (198) Reguli nomine Antichristus designatur, sicut de pravis quibusdam scriptum est: Ova aspidum ruperunt, et telas araneae texuerunt. Qui comederit de ovis eorum morietur; et quod confotum est, erumpet in regulum (Isa. LIX, 5) . Ova quippe aspidum pravis hominibus rumpere est malignorum spirituum [Col. 0127C] consilia quae in eorum cordibus latent, perversis operibus aperire. Telas quoque araneae texere est pro hujus mundi concupiscentia temporalia quaelibet operari: quae dum nulla stabilitate solidata sunt, ea procul dubio ventus vitae mortalis rapit. Bene autem additur: Qui comederit de ovis eorum morietur, quia qui immundorum spirituum consilia respicit, vitam in se animae occidit. Et quod confotum est, erumpet in regulum, quia consilium maligni spiritus quod corde tegitur ad plenam iniquitatem nutritur, regulus namque serpentum rex dicitur. Quis vero reproborum caput est, nisi Antichristus? Quod ergo confotum est erumpet in regulum, quia is qui in se nutrienda aspidis consilia receperit, [Col. 0127D] membrum iniqui capitis factus, in corpus Antichristi accrescit.

⁜ (199) Regulorum nomine daemones designantur. Unde et bene irascens peccatis praecedentibus, de his quos in manu antiqui hostis deserit per prophetam Dominus dicit: Immittam vobis serpentes regulos, quibus non est incantatio (Jer. VIII, 17) . Ac si diceret: Justo judicio talibus immundis spiritibus tradam, qui a vobis excuti exhortatione praedicantium quasi incantantium sermone non valeant.

In Scriptura sacra cum vipera singulari numero ponitur, aliquando subita et violenta diaboli tentatio intelligitur, aliquando per contrarium lenis et diuturna ejusdem tentatio; cum vero pluraliter viperae dicuntur, pravi homines exprimuntur.

⁜ (200) Viperae nomine violenta vel lenis et diuturna tentatio diaboli designatur, sicut per beatum Job de hypocrita dicitur. Caput aspidum suget, et occidet eum lingua viperae (Job XX, 16) . Aspis parvus est serpens, vipera vero prolixioris est corporis. Et aspides ova gignunt, atque ex ovis eorum filii procreantur. Viperae autem cum conceperint, filii earum in ventre saeviunt ⁜ (201) . Qui ruptis lateribus matrum, ex earum ventre procedunt. Unde [Col. 0128B] et vipera eo quod vi pariat, nominantur. Vipera itaque sic nascitur, ut violenter exeat, et cum matris suae exstinctione producatur. Quid ergo per aspides parvos, nisi latentes suggestiones immundorum spirituum figurantur, qui cordibus hominum parva prius persuasione subrepunt? Quid vero per linguam viperae, nisi violenta diaboli tentatio designatur? Prius enim leniter subripit, postmodum vero etiam violenter ⁜ (202) . Caput itaque aspidum sugit hypocrita, quia initium suggestionis occultae parvum prius in corde nascitur, sed occidit eum lingua viperae, quia postmodum capta mens, veneno violentae tentationis necatur. Primum subtilibus consiliis, ad cor hominis immundi spiritus loquuntur, qui dum leniter persuadent quasi venenum [Col. 0128C] aspidum fundunt. Unde scriptum est: 158 Ova aspidum ruperunt, et telas araneae texuerunt. Qui comederit de ovis eorum morietur, et quod confotum est erumpet in regulum (Isa. LIX, 5) . De hoc ita hypocrita dicitur: Caput aspidum suget, et occidet eum lingua viperae, quia cum iniquam suggestionem antiqui hostis libenter suscipit, violentis se post modum ejus tentationibus devictus tradet. Unde et in paradiso quoque stanti homini verba blandae persuasionis intulit, sed quem semel rapuit ad consensum, jam nunc etiam renitentem trahit et corruptionis suae delectationibus devictum pene violenter interficit.

⁜ (203) Sed fortasse haec ipsa intelligere etiam per contrariam interpretationem valemus. Nam quia [Col. 0128D] veneno suo aspis concite, vipera autem tardius occidit, per aspidem violenta et subita, per viperam lenis et diuturna tentatio designatur. Unde et illi mors in suctione capitis, viperae autem in lingua esse perhibetur, quia repentina tentatio saepe inopinatam mentem mox, ut surgit, interficit; longa vero tentatio, quia prava diutius persuadendo suggerit, velut ex lingua vipera occidit.

⁜ (204) Viperarum nomine, pravi homines designantur, sicut per Joannem Baptistam Judaeis dicitur: [Col. 0129A] Genimina viperarum, quis vobis ostendit fugere a ventura ira? (Luc. III, 7.) Ventura enim ira est animadversio ultionis extremae, quam tunc fugere peccator non valet, qui nunc ad poenitentiae lamenta non recurrit. Et notandum quod malae soboles, malorum parentum actiones imitantes genimina viperarum vocantur, quia per hoc quod bonis invident, eosque persequuntur, quod quibusdam mala retribuunt, quod laesiones proximis exquirunt, quoniam in his omnibus priorum suorum carnalium vias sequuntur, quasi venenati filii de venenatis parentibus nati sunt.

In Scriptura sacra aspidis nomine aliquando diabolus, [Col. 0129B] aliquando is qui audire verbum Dei dedignatur, aliquando blanda et latens suggestio intelligitur.

Aspidis nomine diabolus designatur, sicut propheta dicit. Delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis, et in caverna reguli (Isa. XI, 8) . Require in capite De regulo.

Aspidis nomine, significaturis qui audire verbum Dei dedignatur, sicut per Psalmistam dicitur: Furor illis secundum similitudinem serpentis. Sicut aspidis surdae et obturantis aures suas, quae non exaudiet vocem incantantium (Psal. LVII, 5) . Aspis cum conceperit pati incantatorem marsum qui eam quibusdam carminibus propriis evocat, sicut sunt multa etiam magica, audite quid faciat. Amando tenebras suas, quibus se involuta occultare dicitur, [Col. 0129C] cum exire voluerit, recusans tamen audire illas voces, quibus se cogi sentit, allidit unam aurem terrae, et de cauda obturat alteram: atque ita illas voces, quantum potest, evitans, non exit ad incantantem. Huic similes dixit spiritus Dei, quosdam non audientes verbum Dei non solum non facientes sed omnino ne faciant: audire volentes. An forte quaeremus aliquid in eo quod dicitur aspis ita aures claudere, ut unam earum premat in terram, alteram cauda oppiletur? Quid sibi vult hoc? In cauda itaque posteriora intelliguntur. Ergo in praeterita jam tergum oportet ponere, ut in ea quae nobis promittuntur intendamus. Ergo nec ex praesenti delectari debemus, hoc enim monet Apostolus dicens: [Col. 0129D] Quem ergo fructum habuistis in quibus nunc erubescitis? (Rom. VI, 21.) Revocat ad se recordantes cum delectatione 160 a praeteritis, et cum quadam concupiscentia fruendi, ne redeamus corde in Egyptum. Quid de praesentibus quomodo jubet etiam ipsa contemni. Non recipientibus, inquit, quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur temporalia sunt, quae autem non videntur aeterna (II Cor. IV, 18) . Igitur de praesenti vita dicit: Si in hac vita tantum in Christo sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus. Obliviscere ergo praeterita quibus male vixisti, contemne praesentia quibus temporaliter vivis, ne te alligando praesentia non permittant [Col. 0130A] pervenire ad futura. Si enim praesens vita te delectat, aurem in terra posuisti. Si tuis praeteritis, et jam retro labentibus delectaris, aurem de cauda obturasti. Debes ergo ire in lucem, exire de tenebris, ut jam in luce ambulans et exsultans dicas quae retro sunt oblitus, in ea quae ante sunt extentus: Non dixit, quae retro oblitus, et ex praesentibus delectatus, cum dixit, quae retro oblitus non obturavit aurem de cauda. Cum dixit in ea quae ante sunt extentus, is et praesentibus non obsurduit, aurem in terra non posuit.

Aspidum nomine latentes et blandae suggestiones, vel fortes et subitae immundorum spirituum tentationes designantur, sicut a beato Job de hypocrita dicitur: Caput aspidum suget (Job XX, 16) . Require [Col. 0130B] in capitulo de vipera.

⁜ (205) Reptilium nomine cogitationes terrenae designantur, sicut per Ezechielem prophetam dicitur? Et ingressus vidi, et ecce omnis similitudo reptilium et animalium abominatio (Ezech. VIII, 1) . In reptilibus quippe cogitationes omnino terrenae signantur; in animalibus vero, jam quidem aliquantulum a terra suspensae, sed adhuc terrenae mercedis praemia requirentes. Nam reptilia quidem toto corpore terrae inhaerent, animalia autem ventre a terra suspensa sunt, appetitu tamen gulae ad terram semper inclinantur. Reptilia itaque sunt intra 161 parietem, quando cogitationes volvuntur in mente, [Col. 0130C] quae a terrenis desideriis nunquam levantur. Animalia quoque sunt intra parietem, quando et si qua jam justa, si qua honesta cogitantur, appetendis tamen lucris temporalibus honoribusque deserviunt, ut per semetipsa quidem jam quasi a terra suspensa sint, sed adhuc per ambitum, quasi per gulae desiderium sese ad ima submittunt.

In Scriptura sacra cum vermis singulari numero ponitur, aliquando Christus, aliquando hominis progenies intelligitur; cum vero pluraliter vermes dicuntur, aliquando cogitationes inquietae, aliquando curae carnales exprimuntur

⁜ (206) Vermis nomine Christus designatur, sicut [Col. 0130D] per Psalmistam dicitur: Ego autem sum vermis, et non homo (Psal. XXI, 7) . ⁜ (207) Vermis nomine caro designatur, sicut per beatum Job, de luxurioso quolibet dicitur: Dulcedo illius, vermis (Job XXIV, 20) . In quibus verbis luxuriosi cujuslibet et carnis voluptatibus dediti, quanta sit caecitas demonstratur, cum dicitur: Dulcedo illius vermis. Quid namque caro nisi putredo ac vermis est? Et quisquis carnalibus desideriis anhelat, quid aliud quam vermem amat. Quae enim carnis sit substantia, testantur sepulcra. Quis parentum, quis amicorum fidelium quamlibet dilecti sui tangere scaturientem vermibus 162 carnem potest? Caro itaque cum [Col. 0131A] concupiscitur, pensetur quid sit exanimis, et intelligitur quid amatur. Nil quippe sic ad edomandum desideriorum carnalium appetitum valet, quam unusquisque hoc quod vivum diligit, quale sit mortuum penset. Considerata etenim corruptione carnali, citius cognoscitur, quia cum illicite caro concupiscitur, tabes amatur. Bene ergo de luxuriosi mente dicitur, Dulcedo illius vermis, quia is qui in desiderio carnalis corruptionis exaestuat, ad fetorem putredinis anhelat.

⁜ (208) Vermis nomine hominis progenies designatur sicut in libro beati Job per Baldad dicitur: Ecce luna non splendet, et stellae non sunt mundae in conspectu ejus. Quanto magis homo putredo, et filius hominis vermis! (Job XXV, 5.) Quid enim per lunam, [Col. 0131B] nisi cuncta simul Ecclesia, quid per stellas, nisi singulorum bene viventium animae designantur? Luna ergo non splendet, et stellae non sunt mundae in conspectu ejus, quia nec sancta Ecclesia virtute propria, tot miraculis emicat, nisi hanc prevenientis gratiae dona perfundant; nec singulorum bene viventium mentes a peccatorum maculis mundae sunt, si remota pietate judicentur, quia apud districti judicis oculos sua unumquemque corruptibilitas inquinat, nisi hunc quotidie gratia parcentis tergat. Electorum quippe mens prodire ad libertatem justitiae nititur, sed adhuc compede infirmitatis tenetur, et culpas quidem subigere perfecte desiderat, sed quousque corruptione carnis astringitur, ejus [Col. 0131C] vinculis, etiam cum non vult, ligatur. Hinc itaque colligat, quanto peccatorum pondere pressi sunt, qui contra haec decertare negligunt, si plene culpam nec illi superant qui contra hanc utiliter pugnant. Unde et postquam dictum est, ecce luna non splendet, et stellae non sunt mundae in conspectu ejus, protinus subditur, quanto magis homo putredo, et filius hominis vermis? Ac si aperte diceretur: Si ipsi quoque esse sine contagio non valent, qui inter vitae praesentis tenebras virtutibus lucent, quanto reatu 163 iniquitatis obstricti sunt, qui adhuc carnaliter vivunt? Si a peccato liberi esse nequeunt qui jam in coelestibus desideriis conversantur, quae peccatorum pondera tolerant qui carnis suae voluptatibus dediti adhuc putredinis jugum [Col. 0131D] portant? Hinc Petrus ait: Si justus vix salvabitur, impius et peccator ubi parebunt? (I Pet. IV, 18.) Notandum vero in sermone suo quantum Baldath ordinem conditionis nostrae tenuit et nativitatis, qui hominem non vermem sed putredinem, filium vero hominis vermem vocat. Primus namque humani generis parens, homo, non filius hominis. Ex quo quisquis prodiit, non solum homo, sed filius quoque hominis fuit. Sicut ergo ex homine filius hominis, ita ex putredine nascitur vermis. Unde recte homo putredo, filius vero hominis vermis vocatur. Primus quippe homo putredo, non vermis, quia etsi per mortem putruit, non tamen [Col. 0132A] ex putredine per nativitatem venit. Qui autem filius est hominis, vermis dicitur, quia jam ex mortalium corporum corruptione propagatur.

⁜ (209) Vermium nomine cogitationes inquietae designantur, sicut per beatum Job dicitur: Putredini dixi: Pater meus es, mater mea, et soror mea vermibus (Job XVII, 14) . Quid est quod dixit, putredini, pater meus es, nisi quod omnis homo ab origine jam vitiata descendit? Unde et additur, mater mea, et soror mea vermibus, quia videlicet ab ipsa putredine et cum ipsa in hunc mundum venimus. Quantum ad materiam quippe corruptibilis carnis, mater nostra et soror vermes sunt, quia et de putredine processimus, et cum putredine venimus quam portamus. Quod si intelligi spiritualiter potest, et [Col. 0132B] mater natura, et consuetudo non immerito soror vocatur, quia ab illa cum ista sumus. Quae videlicet mater et soror vermes sunt, quia ex natura corruptibili et consuetudine perversa cogimur, ut quasi quibusdam vermibus sic inquietis cogitationibus in mente fatigemur. Carnis enim natura vitiata et consuetudo perversa, innumeras curas in corde infirmitatis nostrae generant, bene mater et soror vermes 164 vocantur. Mordent animum curae, dum inquietant. Non enim cessant justi viri vel sollicite cogitare et pertractare quid agant, vel provide inspicere quo post praesentem vitam ducendi sint.

⁜ (210) Vermium nomine curae carnales designantur, [Col. 0132C] sicut per beatum Job dicitur: Iste moritur robustus et sanus, dives et felix. Viscera ejus plena sunt adipe, et medullis ossa illius irrigantur. Alius vero moritur in amaritudine animae suae absque ullis opibus. Et tamen simul dormient in pulvere, et vermes operient eos (Job XXI, 23, 24) . Hoc si quis forsitan accipere per allegoriam velit, explere breviter possumus. Dicitur namque de iniquo divite: Viscera ejus plena sunt adipe. Sicut ex abundanti cibo adeps, ita ex abundantia rerum superbiae nascitur, quae impinguat mentem divitis dum elevatur animus superbientis. Superbia quippe cordis quasi quaedam pinguedo est crassitudinis. Unde quia plerique ex abundantia peccata perpetrant, per Prophetam dicitur: Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum [Col. 0132D] (Psal. LXXII, 7) . Amatores autem hujus saeculi quasi ossa habent, quia in hoc mundo fortitudinem dignitatum possident. Sed si in exteriori dignitate desint terrenae domesticae divitiae, quantum ad judicium suum ossa quidem habent, sed medullas in ossibus non habent. Quia ergo sic iste amator hujus saeculi exteriore potestate fulcitur ut etiam interiori et terrena domus abundantia saginetur, dicitur. Et medullis ossa illius irrigantur. Vel certe ossa sunt hujus divitis pravae et durae consuetudines; medullae vero in ossibus sunt ipsa desideria male vivendi, qui neque ex pravitatis satisfactione satiantur. Quae medullae quasi ossa irrigant, cum [Col. 0133A] prava desideria perversas consuetudines suas in voluptatem delectatione conservant ⁜ (211) . Et sunt nonnulli qui in hoc mundo divitias non habent, sed habere concupiscunt. Elati esse appetunt, quamvis in hoc mundo quod cupiunt obtinere non possunt. Etenim cum nullis rebus vel honoribus fulti sint, per mala tamen desideria in conspectu interni judicis reos conscientia addicit. Talis etenim quisque 165 plerumque ideo affligitur, quia ditescere ac superbire non praevalet. De quo et subditur: Alius vero moritur in amaritudine animae absque ullis operibus. Ecce unde dives superbo corde inaniter gaudet, inde pauper alius superbo corde inanis affligitur. Bene autem de utrisque dicitur: Et tamen simul in pulvere dormient et vermes operient eos. [Col. 0133B] In pulvere enim dormire, est in terrenis desideriis oculos claudere mentis. Unde unicuique peccanti in sua culpa dormienti dicitur: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus (Ephes. V, 14) . Vermes vero, qui de carne nascuntur, eos simul operient, quia sive divitis, sive pauperis superbientis animum curae carnales premunt. In rebus enim terrenis, pauper et dives reprobus, quamvis non pari prosperitate fulciantur, pari tamen anxietate turbantur, quia quod ille jam cum metu habet, iste jam cum anxietate appetit. Sed quia habere non valet et dolet dicatur, simul in pulvere dormient, et vermes operient eos, quia et si non simul rebus temporalibus sublevantur, simul tamen in cura rerum temporalium mentis torpore sopiuntur. [Col. 0133C] Simulque eos vermes operiunt, quia vel istum ut concupita habeat, vel illum ne habita amittat carnales cogitationes premunt.

In Scriptura sacra tineae nomine aliquando carnis tentatio, aliquando haeretica pravitas intelligitur.

⁜ (212) Tineae nomine carnis tentatio designatur, sicut in persona tentati hominis per beatum Job dicitur: Qui quasi putredo consumendus sum, et quasi vestimentum quod comeditur a tinea (Job XIII, 28) . Homo enim quasi putredo consumitur, 166 dum carnis suae corruptione conteritur. Cui quia immunda tentatio non aliunde, sed de semetipso nascitur, [Col. 0133D] more tineae carnem tentatio, quasi vestem de qua exit, consumit: In semetipso quippe homo habet unde tentetur. Quasi ergo tinea vestem consumit quae ex veste eadem processit. Sciendum quoque quod tinea sine sonitu perforat vestimentum: et plerumque cogitatio ita transfigit mentem, ut mens ipsa non sentiat, nisi postquam fuerit ejus aculeo transfixa. Bene ergo dicitur quod homo tanquam vestimentum a tinea consumitur, quia nonnunquam tentationum nostrarum vulnera non agnoscimus, nisi postquam ab eis confossi in mente fuerimus.

⁜ (213) Tineae nomine haeretica pravitas designatur, sicut per beatum Job de haeretico quolibet dicitur: [Col. 0134A] Aedificavit sicut tinea domum suam, et sicut custos fecit umbraculum (Job XXVII, 18) . Tinea sibi domum corrumpendo aedificat. Nec meliori potuit comparatione haereticus demonstrari, qui locum suae perfidiae non nisi in mentibus quas corruperit facit. Qui etiam sequaces suos ab aeterno igne et liberos. Spondet quippe eis refrigerium quietis aeternae. Sed verba ejus soliditatem non habent, quia plenitudine veritatis carent. Unde subjungitur: Et sicut custos fecit umbraculum. Umbraculum namque custodis nullo fundamento solidatur, sed tempore mox transeunte destruitur. Et promissa ab haereticis requies cum tempore destruitur, quia post hanc vitam nullatenus invenitur.

⁜ (214) Erucae nomine luxuria designatur, sicut Joel propheta dicit: Residuum erucae comedit locusta, et residuum locustae comedit bruchus, et residuum bruchi comedit rubigo (Joel. I, 4) . Saepe mens misera, quid jam transierit in se peccati, videt; sed ubi adhuc retineatur, non videt. Gaudet de quibusdam vitiis, quia eis jam subjecta non sit, et praecavere ac gemere negligit, quia eorum vice successerunt alia quibus fortasse nequius succumbit. Sicque fit ut, dum alia vitia transeunt et semper alia succedunt, a diabolo cor reproborum sine intermissione teneatur. Bene ergo dicitur: Residuum erucae comedit locusta, et residuum locustae comedit bruchus, et residuum bruchi comedit rubigo. Quid enim [Col. 0134C] per erucam, quae toto in terram corpore repit, nisi luxuria designatur, quae cor quod tenet ita polluit ut in superioris munditiae surgere amorem nequeat. Quid per locustam, quae saltibus evolat, nisi inanis gloria exprimitur quae se vanis praesumptionibus exaltat? Quid per bruchum, cujus pene totum corpus in ventre colligitur, nisi edendi ingluvies figuratur? Quid per rubiginem, quae dum tangit incendit, nisi ira innuitur? Residuum ergo erucae locusta comedit, quia saepe cum luxuriae vitium a mente recesserit, inanis gloria accedit. Nam quia jam per amorem carnis non sternitur, quasi sancta ex castitate gloriatur. Et residuum locustae comedit bruchus, quia saepe cum inani gloriae, quae quasi ex sanctitate [Col. 0134D] veniebat resistitur, vel ventri, vel quibuslibet ambitionis desideriis immoderatius indulgetur. Mens enim Dei nescia tanto atrocius ad quemlibet ambitum ducitur, quanto nullo vel humanae laudis amore refrenatur. Residuum vero bruchi rubigo consumit, quia dum ventris ingluvies per abstinentiam restringitur, irae impatientia acrius dominatur. Quae more rubiginis, quasi exurendo messem comedit, quia virtutum 168 fructus impatientiae flamma tabescit. Dum ergo vitiis vitia succedunt, agrum mentis alia pestis devorat, dum alia relinquit. Bene autem illic subditur: Expergiscimini, ebrii, et flete (Joel. I, 5) . Ebrii quippe vocati sunt, qui hujus mundi amore [Col. 0135A] confusi, mala non sentiunt, quae patiuntur. Quid est ergo dicere: Expergiscimini, ebrii, et flete, nisi sonum vestrae insensibilitatis excutite, et in devastatione [Col. 0136A] cordis, tot sibi succedentibus vitiorum pestibus, vigilantibus lamentis obviate.

In Scriptura sacra hominis nomine quando singulari numero ponitur, aliquando Deus Pater, aliquando Verbum incarnatum, aliquando Judaicus populus, aliquando sensus rationis, aliquando diabolus, aliquando caro intelligitur, aliquando per naturam [Col. 0135B] ponitur, aliquando per culpam, aliquando per infirmitatem; cum vero plurali numero ponitur, spirituales viri, aliquando carnales quilibet accipiuntur

⁜ (215) Hominis nomine Deus Pater accipitur, sicut in Evangelio dicitur: Simile est regnum coelorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo (Matth. XXII, 2) . Quis enim alius est homo iste rex, regis filii pater, nisi ille cui Psalmista ait: Deus judicium tuum regi da: Et justitiam tuam filio regis (Psal. LXXI, 1) . Qui fecit nuptias filio suo. Tunc enim Deus Pater Deo Filio nuptias fecit, quando hunc in utero Virginis humanae naturae conjunxit, quando Deum ante saecula fieri voluit 170 hominem in fine saeculorum. Vel, ut apertius atque securius dicatur, in hoc Deus [Col. 0135C] Pater regi Filio nuptias fecit, quo ei per Incarnationis mysterium sanctam Ecclesiam sociavit. Uterus autem genitricis Virginis, hujus sponsi thalamus fuit. Unde dicit Psalmista: In sole posuit tabernaculum suum, et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo (Psal. XVIII, 6) . Tanquam sponsus quippe de thalamo suo processit, qui ad conjungendam sibi Ecclesiam incarnatus Deus de incorrupto utero Virginis exivit.

⁜ (216) Hominis nomine Verbum incarnatum intelligitur, sicut per prophetam dicitur: Et homo est, et quis cognoscet illum? Unde etiam in Evangelio scriptum est: Homo quidam peregre proficiscens, vocavit servos suos, et tradidit illis bona sua (Matth. XXV) . Quis enim iste est homo qui peregre proficiscitur, nisi Redemptor noster, qui in ea carne quam assumpserat abiit in coelum? Carnis enim locus proprie terra est; quae quasi peregrina ducitur, cum per Redemptorem nostrum in coelo collocatur.

⁜ (217) Hominis nomine Judaicus populus designatur, sicut in Evangelio de divite epulone notanter Lucas dicit: Homo quidam erat dives qui induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide. Et erat quidam mendicus, nomine Lazarus (Luc. XVI) . Quem namque dives iste, qui induebatur purpura et bysso et epulabatur quotidie splendide, nisi Judaicum [Col. 0136A] populum signat, qui cultum vitae exterius habuit, qui acceptae legis deliciis, ad nitorem usus est, non ad utilitatem? Quem vero Lazarus ulceribus plenus, nisi gentilem populum figuraliter exprimit? Qui dum conversus ad Dominum peccata confiteri non erubuit, huic vulnus in cute fuit. Sed Lazarus [Col. 0136B] vulneratus cupiebat saturari de micis quae cadebant de mensa divitis, et nemo illi dabat; quia gentilem quemque ad cognitionem legis admittere superbus ille populus despiciebat. Qui dum doctrinam legis non ad charitatem habuit, sed ad elationem, quasi de acceptis opibus tumuit. Et quia et verba defluebant de scientia, quasi micae cadebant de mensa.

171 ⁜ (218) Hominis nomine sensus rationis intelligitur, sicut ad beatum Job a Domino dicitur: Quis dedit vehementissimo imbri cursum, et viam sonantis tonitrui ut plueret super terram absque homine in deserto, ubi nullus mortalium commoratur, ut impleret inviam et desolatam, et produceret herbas virentes? [Col. 0136C] (Job XXVIII, 25-27.) Sunt enim plerique ad verba Dei valde insensibiles, qui fidei quidem nomine censentur, verba vitae auribus audiunt, sed ea transire usque ad interna cordis minime permittunt. Hi aliud quam deserta terra sunt? Quae scilicet terra hominem non habet, quia eorum mens sensu rationis caret. Et nullus mortalium in hac terra commoratur, quia et si quando in eorum conscientia rationabilium sensuum cogitationes veniunt, non persistunt. Prava enim desideria in eorum cordibus sedem inveniunt, recta vero si quando venerint, ac si impellantur, decurrunt. Sed cum misericors Deus imbri suo cursum et sonanti tonitruo viam, id est praedicationi, libertatem dare dignatur, compuncti [Col. 0136D] per internam gratiam verbis vitae aures cordis aperiunt, et impletur terra invia, quia dum praebet auditum verbo, cumulatur mysterio. Et producit herbas virentes, quia per gratiam compunctionis infusa praedicationis verba non solum libenter recipit; sed etiam ubertim reddit ut quod audire non poterat, jam loqui concupiscat, et quae non audiendo etiam intrinsecus aruerat, jam loquendo quae sancta sunt, viriditate sua quoslibet esurientes pascat.

⁜ (219) Hominis nomine diabolus designatur, sicut in Evangelio dicitur: Inimicus homo hoc fecit (Matth. XIII, 28) . Ita quippe unum corpus sunt diabolus, et omnes iniqui, ut plerumque nomine capitis censeatur corpus, et plerumque nomine corporis appelletur caput. Nam capitis nomine censetur corpus, cum de perverso homine dicitur: Ex vobis unus diabolus est (Joan. VI, 70) . Et rursum nomine corporis appellatur caput, cum de ipso apostata hoc, quod jam praediximus dicitur: Inimicus homo hoc fecit.

⁜ (220) Hominis nomine caro designatur, sicut in libro beati Job dicitur: Homo ad laborem nascitur, et avis 172 ad volatum (Job V, 7) . Ad laborem quippe homo nascitur, quia nimirum is qui accepta est praeditus ratione, considerat quod valde sibi sit impossibile, ut haec peregrinationis suae tempora sine [Col. 0137B] labore evadat. Unde bene Paulus, cum tribulationes suas discipulis annuntiaret adjunxit: Ipsi enim scitis quod in hoc positi sumus (I Thess. III, 5) . Sed in eo quod caro flagellis afficitur, mens ad appetenda altiora sublevatur, Paulo attestante, qui ait: Et licet is, qui foris est, noster homo corrumpatur, tamen is qui intus est renovatur de die in diem. Homo ergo ad laborem nascitur, et avis ad volatum (II Cor. IV, 16) , quia inde mens ad summa evolat, unde caro in infimis durius laborat.

⁜ (221) Homo per naturam ponitur, sicut scriptum est: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram (Gen. I) . Homo per culpam dicitur, sicut scriptum est: Ego dixi: Dii estis, et filii Excelsi omnes: Vos autem sicut homines moriemini [Col. 0137C] (Psal. LXXXI) . Ac si aperte dicat: sicut delinquentes obibitis: Unde et Paulus ait: Cum sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? (I Cor. III) . Ac si dicat: Qui discordes mentes ducitis, nonne adhuc ex reprehensibili humanitate peccatis?

Homo per infirmitatem dicitur, sicut scriptum est: Maledictus, qui spem suam ponit in homine (Jer. XVII, 5) . Ac si dicat in infirmitate.

Hominum nomine spirituales viri designantur, sicut per prophetam quibusdam Dominus dicit: Vos autem greges pascuae meae homines estis (Ezech. XXXIV) . Quia illos nimirum Dominus pascit quos voluptas carnis inimicorum non more afficit.

[Col. 0137D] ⁜ (222) Hominum quoque nomine, carnalia sapientes designantur, sicut ait Apostolus: Cum enim sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis (I Cor. III, 3.) Et paulo post subjicit dicens: Nonne homines estis? (Ibid., 4.)

In Scriptura sacra cum singulari numero vir dicitur, aliquando Christus, aliquando angelus, aliquando quilibet perfectus, aliquando hostis antiquus intelligitur. Cum vero pluraliter ponuntur viri, aliquando [Col. 0138A] perfecti viri, aliquando sex aetates saeculi designantur.

⁜ (223) Viri nomine Christus intelligitur, sicut de ipso per Ezechielem dicitur: Vir quoque unus de medio eorum vestitus lineis et atramentarium scriptoris, ad renes ejus (Ezech. IX) . Quid enim per virum nisi mediator Dei et hominum homo Christus Jesus intelligitur? Qui quoniam de sacerdotali tribu juxta carnem parentes habere dignatus est, vestitus lineis venire perhibetur. Vel certe, quia linum de terra, non autem sicut lana de corruptibili carne nascitur, qui indumentum sui corporis ex matre Virgine, non autem ex corruptione commistionis sumpsit, profecto ad nos vestitus lineis venit. Et quoniam ipse Deus postquam nobis mortuus est, [Col. 0138B] et resurrexit, et ascendit in coelum, tunc Testamentum Novum per apostolos scripsit, vir iste, atramentarium ad renes habuit. In renibus namque posterior corporis pars est. Quia ergo scripturam Testamenti Novi, postquam discessit, condidit, atramentarium quasi a tergo portavit.

⁜ (224) Rursum, aliquando angelus dicitur Daniele propheta testante, qui ait: Ecce vir Gabriel (Dan. IX, 21) . Viri nomine quilibet perfectus designatur, sicut ad beatum Job a Domino dicitur: Accinge sicut vir lumbos tuos (Job XXXVIII, 3) . 174 ⁜ (225) Virum namque Scriptura sacra vocare consuevit, qui nimirum vias Domini fortibus et non dissolutis gressibus sequitur. Unde per Psalmistam dicitur: Viriliter agite, et confortetur cor vestrum (Psal. XXVI, 14) . Lumbos [Col. 0138C] vero accingere, est, vel in opere luxuriam, vel in cogitatione, laudis appetitum refrenare. Delectatio namque carnis in lumbis est. Unde et sanctis praedicatoribus dicitur: Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes (Luc. XII, 35) . Per lumbos enim luxuria; per lucernas autem, bonorum operum claritas designatur. Jubentur ergo lumbos accingere, et lucernas tenere. Ac si aperte audiant: Prius in vobismetipsis luxuriam restringite, et tunc de vobis aliis bonorum operum exempla monstrate. Sed cum beatum Job tanta praeditum castitate noverimus, cur ei post tot flagella dicitur: Accinge sicut vir lumbos tuos. Ut qui prius luxuriam corruptionis vicerat, nunc luxuriam restringat [Col. 0138D] elationis, ne de patientia vel castitate superbiens tanto pejus intus ante Dei oculos luxuriosus existeret, quanto magis ante oculos hominum et patiens et castus appareret. Unde et per Moysen dicitur: Concidite praeputia cordis vestri (Deut. X, 16) , id est postquam luxuriam a carne exstinxistis, etiam superflua cogitationum resecate.

⁜ (226) Viri nomine antiquus hostis designatur, sicut Jeremias, cum praedicationem suam cerneret audientium difficultate praepediri, maledicens dixit: Maledictus vir qui annuntiavit patri meo dicens: [Col. 0139A] Natus est tibi puer masculus (Jer. XX, 15) . Quid est quod a propheta maledictionis sententiam vir ille accepit, qui nativitatem illius patri nuntiavit? Hoc nimirum tanto intrinsecus majori mysterio plenum est, quanto extrinsecus humana ratione vacuum. Nam si quid exterius rationabile fortasse sonuisset, nequaquam nos ad studium interioris intellectus accenderet. Eo ergo plenius nobis aliquid intus innuit, quo foris rationabile nil ostendit. Si enim ex matris suae utero in mundo propheta affligendus prodiit, nativitatis ejus nuntius quid deliquit? Quid ergo in prophetae persona fluctuantis, nisi per poenae meritum veniens humani generis mutabilitas designatur? Et quid per patrem 175 ipsius, nisi de quo nascimur, mundus exprimitur? [Col. 0139B] Et quis est ille vir, qui nativitatem nostram patri annuntiat, nisi antiquus hostis? Qui cum in cogitatione nos fluctuare considerat, malorum mentes, qui ex auctoritate hujus mundi praeeminent, ad persuasionem nostrae deceptionis instigat. Cumque nos agere infirma perspexerit, ea quasi fortia favoribus extollit, et quasi natos masculos loquitur, cum corruptores veri, per mendacium nos exstitisse gratulatur. Patri ergo masculum natum denuntiat, quando huic mundo, eum quem persuaserit, factum innocentiae corruptorem demonstrat. Nam cum cuilibet peccanti, ac superbienti dicitur: Fecisti sicut vir: quid aliud quam natus masculus in mundo perhibetur? Jure itaque vir, qui masculum natum nuntiat, maledicitur, quia ipso [Col. 0139C] ejus nuntio reprobum gaudium nostri operis indicatur.

⁜ (227) Virorum nomine perfecti viri exprimuntur, sicut in Proverbiis Sapientia loquitur dicens: O viri, ad vos clamito (Prov. VIII, 5) . Ac si aperte diceret. Ego non feminis, sed viris loquor, ii qui fluxa mente sunt, mea verba percipere nequaquam possunt. Hinc iterum ad beatum Job ab Eliu dicitur: Memento quod ignores opus ejus de quo cecinerunt viri (Job XXXVI, 24) . De Domino namque canunt viri, cum ejus nobis potentiam, vel superni spiritus, vel perfecti quique doctores innotescunt. Sed tamen opus ejus ignorant, quia nimirum judicia illius, ipsi etiam qui hunc praedicant, impenetrata [Col. 0139D] venerantur. Et sciunt ergo quem praedicant, et tamen ejus opera ignorant, quia cognoscunt per gratiam eum a quo facti sunt: sed ejus judicia comprehendere nequeunt, quae ab illo etiam super ipsos fiunt. Quod enim omnipotens Deus perspicue in sua actione non cernitur, Psalmista testatur dicens: Qui posuit tenebras latibulum suum (Ps. XVII, 12) . Et rursum: Judicia tua abyssus multa (Ps. XXXV, 7) . Atque iterum: Abyssus sicut pallium amictus ejus (Ps. CIII, 2) . Unde bene etiam per Salomonem dicitur. Sicut ignoras quae sit via spiritus, et qua ratione compingantur ossa in ventre praegnantium, sic nescis opera Dei, qui fabricator est omnium (Eccle. II, 5) . Dicat ergo: Memento quod ignores opus ejus 176 de quo cecinerunt viri. Ac si aperte dicat: De quo fortes quique locuti sunt, ejus opera tuae mentis oculis absconduntur, quia mensuram tuae notitiae, eo ipso quo humanitate circumscriberis transeunt.

⁜ (228) Virorum nomine aetates sex saeculi designantur, sicut per Ezechielem prophetam dicitur: Ecce sex viri veniebant de via portae superioris, quae respiciebat ad aquilonem: et uniuscujusque vas interitus in manu ejus (Ezech. IX, 2) . Quid enim aliud in sex viris venientibus nisi sex aetates humani generis designantur? Qui de via portae superioris veniunt, quia a conditione paradisi sicut ab ingressu mundi ac superioribus generationibus [Col. 0140B] evolvuntur: Quae porta, ad aquilonem respicit, quia videlicet mens humani generis vitiis aperta, nisi calorem charitatis deserens, torporem mentis appeteret: ad hanc mortalitatis latitudinem non exisset. Et uniuscujusque vas interitus in manu ejus, quia unaquaeque generatio singulis quibusque aetatibus evoluta, ante Redemptoris adventum sua operatione habuit, unde poenam damnationis sumpsit.

In Scriptura sacra cum mulier singulariter ponitur, aliquando sapientia Dei, aliquando impietas designatur, aliquando etiam pro sexu ponitur, aliquando pro infirmitate; cum vero pluraliter dicuntur [Col. 0140C] mulieres, aliquando mentes carnalium, aliquando vitia designantur.

⁜ (229) Mulieris nomine sapientia Dei intelligitur, sicut in Evangelio dicitur: Aut quae mulier habens drachmas decem, etsi perdiderit drachmam unam, nonne accendit lucernam, et evertit domum 177 et quaerit diligenter donec inveniat illam? (Luc. XV, 8.) Quid enim per mulierem, nisi ille Dei virtus et Dei sapientia Christus intelligitur? Quid per drachmam nisi humana natura designatur? Quia enim imago exprimitur in drachma, recte per drachmam homo qui ad similitudinem Dei factus fuerat intelligitur. Mulier autem drachmam pordidit, quando homo peccando a similitudine sui conditoris recessit. Sed accendit mulier lucernam, [Col. 0140D] quia Dei sapientia apparuit in humanitate. Lucerna quippe lumen in testa est. Lumen vero in testa est divinitas in carne, de qua videlicet testa sui corporis dicit ipsa Sapientia: Exaruit velut testa virtus mea (Psal. XXI, 6) . Quia enim testa in igne solidatur, ejus virtus sicut testa aruit, quia assumptam carnem ad resurrectionis gloriam, ex passionis tribulatione roboravit. Accensa autem lucerna everrit domum, quia mox ut ejus divinitas, per carnem claruit, omnis se nostra conscientia concussit. Domus namque everritur, cum consideratione reatus sui humana conscientia perturbatur. Eversa autem domo invenitur drachma, quia cum perturbatur [Col. 0141A] conscientia hominis, reparatur in homine similitudo conditoris.

⁜ (230) Mulieris nomine impietas designatur, sicut in Zacharia scriptum est: Leva oculos tuos, et vide. Quid est hoc quod egreditur? Et dixi: Quidnam est? Et dixit: Haec est amphora egrediens, Et dixit: Haec est oculos eorum in universa terra. Et ecce talentum plumbi portabatur. Et ecce mulier una sedens in medio amphorae, et dixit: Haec est impietas. Et projecit eam in medio amphorae, et misit massam plumbi in os ejus (Zach. V, 5-8) . Volens Deus ostendere prophetae humanum genus, ex qua ab eo maxime culpa delebatur per imaginem amphorae quasi patens os avaritiae designavit. Avaritia quippe velut amphora est, quae os cordis in ambitu [Col. 0141B] apertum tenet: Multos autem obtusi sensus homines esse cernimus: et tamen eos in malis actibus astutos videmus, propheta testante qui ait: Sapientes sunt ut faciant mala, bene autem facere nescierunt (Jer. IV, 22) . Hi itaque sensu torpent, sed in iis quae appetunt, avaritiae stimulis excitantur. Et qui ad bona videnda caeci sunt, excitantibus praemiis, ad peragenda 178 mala vigilantes fiunt: Unde recte de hac eadem avaritia dicitur: Haec est eorum oculus in universa terra. Et ecce talentum plumbi portabatur. Quid est talentum plumbi, nisi ex eadem avaritia pondus peccati? Et ecce mulier una sedens in medio amphorae. Quam mulierem ne fortasse quae esset dubitare possemus illico angelus [Col. 0141C] innotuit dicens: Haec est impietas. Et projecit eam in medio amphorae. Impietas in medio amphorae projicitur, quia nimirum in avaritia semper impietas tenetur. Et misit massam plumbi in os ejus. Massa plumbi in os mulieris mittitur, quia scilicet impietas avaritiae, peccati sui pondere gravatur. Si enim ad ea quae deorsum sunt non ambiret, erga Deum ac proximum, impia nequaquam existeret.

Mulier pro sexu ponitur, sicut scriptum est: Misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege (Gal. IV, 4) .

Mulier pro infirmitate ponitur, sicut per quemdam sapientem dicitur: Melior est iniquitas viri, quam benefaciens mulier? (Eccli. XLII, 6.) Vir etenim, [Col. 0141D] fortis quilibet et discretus vocatur. Mulier vero, mens infirma vel indiscreta accipitur. Et saepe contingit, ut etiam discretus quilibet subito labatur in culpa, atque indiscretus alius et infirmus bonam exhibeat operationem. Sed is qui indiscretus et infirmus est, nonnunquam de eo quod bene egerit, amplius elevatur, atque gravius in culpam cadit. Discretus vero quilibet etiam ex eo quod male se egisse intelligit, ad districtionis regulam, arctius se reducit, et inde altius ad justitiam proficit, unde ad tempus a justitia cecidisse videbatur. Qua in re recte dicitur: Melior est iniquitas viri, quam benefaciens mulier, quia nonnunquam etiam culpa fortium [Col. 0142A] occasio virtutis sit, et virtus infirmorum occasio peccati.

Mulieres dicuntur mentes carnalium. Unde beatus Job male suadenti conjugi respondit dicens: Quasi una ex stultis mulieribus locuta es (Job II, 10) . Quid enim in mulieribus nisi carnales intelligimus? Quia enim electis dicitur: Viriliter agite, et confortetur cor vestrum (Psal. XXX, 25) , 179 mentes carnalium, quae fluxa Deo intentione deserviunt, non immerito mulieres vocantur.

Mulierum nomine nonnunquam vitia designantur. Unde Zacharias propheta, de avaritia sub applicatione amphorae loquens, adjecit: Et levavi oculos meos, et vidi: et ecce duae mulieres egredientes, et spiritus in alis earum. Et habebant alas quasi alas [Col. 0142B] milvi, et levaverunt eam inter terram et coelum (Zach. V, 9) . Quid enim aliud in his duabus mulieribus accipimus, nisi duo principalia vitia, superbiam videlicet et inanem gloriam, quae impietati absque ulla dubitatione conjuncta sunt? Et levaverunt eam inter terram et coelum ⁜ (231) . Superbia quippe et vana gloria habent hoc proprium, ut eum quem infecerint, in cogitatione sua super caeteros homines extollant. Et modo per ambitum rerum, et modo per desiderium dignitatum quem semel captum tenuerunt, quasi in honoris altitudinem elevent. Qui autem inter coelum et terram est, ima deserit, et superiora minime pertingit. Levant ergo istae mulieres amphoram inter coelum et terram, quia superbia et inanis [Col. 0142C] gloria mentem per avaritiam honoris captam ita levant, ut quoslibet proximos despicientes, quasi ima deserant et alta gloriantes petant. Sed tales quique dum superbiunt, et eos mente transeunt cum quibus sunt, et superioribus civibus minime junguntur. Bene ergo amphora levata, inter coelum et terram dicitur, quia avari quique per superbiam, atque inanem gloriam et proximos intra se despiciunt, et superiora, quae ultra ipsos sunt, nullatenus apprehendunt. Inter terram itaque et coelum feruntur, quia nec aequalitatem fraternitatis in infimis per charitatem tenent, nec ad summa pertingere sese extollendo praevalent.

In Scriptura sacra uxoris nomine aliquando bona operatio, aliquando carnalis cogitatio designatur.

Uxoris nomine bona operatio intelligitur, sicut per Moysem dicitur: Si emeris servum Hebraeum, sex annis serviet tibi, in septimo egredietur liber gratis. Cum quali veste intraverit, cum tali exeat. Si habens uxorem, et uxor egrediatur simul (Exod. XXI, 2, 3) . Require in capitulo De senario numero.

Uxoris nomine carnalis cogitatio designatur, sicut in libro beati Job legitur: Dixit autem illi uxor sua: Adhuc tu permanes in simplicitate tua. Benedic Domino et morere (Job. II, 9) . Sciendum est quia in prosperis [Col. 0143A] plerumque importuna tentatione mens tangitur, et tamen aliquando adversa exterius patimur, et intus tentationis impulsu fatigamur, ut et carnem flagella crucient; et tamen mentem carnalis suggestio inundet. Unde post tot beati Job vulnera, adhuc subjuncta sunt male suadentis uxoris verba. Uxor quippe male suadens est, carnalis cogitatio mentem lacessens. Saepe etenim ut diximus, et foris flagellis atterrimur, et intus carnali suggestione fatigamur. Hinc est enim quod Jeremias deplorat, dicens: Foris interficit gladius, et domi mors similis est (Thren. I, 20) . Foris enim interficit gladius, cum nos exterius feriens vindicta configit. Sed domi mors similis est, quia et flagella quidem sustinet, et tamen intus conscientia, a tentationis sordibus munda non est, [Col. 0143B] hinc David ait: Fiant tanquam pulvis ante faciem venti, et angelus Domini coarctans eos (Psal. XXXIV, 5) . Qui enim in corde suo aura tentationis rapitur, quasi ante faciem venti pulvis elevatur. Et cum inter haec divina districtio percutit, quid aliud quam angelus 181 Domini affligit? Sed haec aliter aguntur in reprobis, aliter in electis. Illorum namque corda ita tentantur, ut consentiant; istorum vero tentationes quidem suscipiunt, sed repugnant. Illorum mentes delectabiliter capiuntur, et si ad tempus quod male suggeritur, displicet; sed postmodum per deliberationem libet. Isti vero sic tentationum jacula excipiunt, ut semper resistendo fatigentur: et si quando usque ad delectationem tentata mens rapitur, ipsam tamen citius subreptionem suae [Col. 0143C] delectationis erubescunt, et forti censura redarguunt quidquid intra se exsurgere carnale deprehendunt. Unde et bene mox subditur: Quasi una ex stultis mulieribus locuta es. Si bona suscepimus de manu Domini, mala quare non sustineamus? (Job. II, 10.) Dignum quippe est ut sancta mens spirituali correptione comprimat quidquid apud se carnale insolenter immurmurat, ne caro aut loquens aspera ad impatientiam pertrahat, aut loquens blanda ad libidinis fluxa dissolvat. Censura igitur virilis, illicitae cogitationis suggestionem redarguens, dissolutam deprimat turpitudinis mollitiem dicens: Quasi una ex stultis mulieribus locuta es. Et rursum consideratio munerum, cogitationis asperae impatientiam refraenet [Col. 0143D] dicens: Si bona suscepimus de manu Domini, mala quare non sustineamus?

In Scriptura sacra viduae nomine aliquando anima, aliquando sancta Ecclesia, aliquando plebs haeretica pravitate infecta intelligitur.

Viduae nomine anima intelligitur, sicut de iniquo quolibet per beatum Job dicitur: Pavit sterilem, et quae non parit; et viduae bene non fecit (Job. XXIV, 21) . Quae enim hoc loco sterilis, nisi caro nuncupatur? Quae dum 182 sola praesentia appetit, bona gignere cogitationis nescit. Quae autem vidua nuncupatur, nisi anima? Quam quia sibi conditor conjungere voluit, ad thalamum uteri virginalis venit, [Col. 0144A] Psalmista attestante, qui ait: Et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo (Psal. XVIII, 6) . Quae recte vidua nuncupatur, quia ejus vir pro ea mortem pertulit, et nunc in coeli penetralibus ab ejus oculis occultus quasi in parte alterius regionis vivit. Iniquus ergo sterilem pascit, et viduae benefacere negligit, quia carnis desideriis serviens curam animae vitamque contemnit. Tota namque intentione omnique studio cogitat quomodo sine ullis necessitatibus caro moritura subsistat, et curare animae vitam negligit, quae vel in morte, vel in beatitudine procul dubio in perpetuum vivit. Recte autem cum diceretur: Pavit sterilem, protinus adjungitur: Et quae non parit. Quasdam namque ex sacra historia feminas novimus steriles exstitisse, sed tamen in [Col. 0144B] tempore extremo peperisse. Caro autem non solum sterilis, sed etiam quae non parit dicitur, quia sub sensu bonas cogitationes gignere, nec in ultimis valet. A vigore enim jam proprio deficit, et tamen adhuc transitoria concupiscere non desistit. Jamque a pristino robore lassata, pene ab ipso quem diligit mundo repellitur, et tamen adhuc adnisu improbo obtinere temporalia conatur. Agere jam perversa non sufficit, sed tamen cogitare vel quae non agit, nequaquam desistit. Recte ergo non solum sterilis, sed etiam non pariens dicitur, quia, suo sensu, ut diximus, ad bonae cogitationis prolem, nec cum infirmata fuerit, fetatur.

Viduae nomine sancta Ecclesia designatur. Unde et hoc ipsum de haereticis intelligi potest. Unusquisque [Col. 0144C] enim praedicator erroris, dum plebem extra unitatem Ecclesiae positam docet, profecto sterilem, et eam quae parere non valet pascit, quia et ei usum sui laboris impendit, quae spirituales fructus nequaquam reddit. Bene autem viduae non facit, quia videlicet sanctae universali Ecclesiae, cujus vir adversa mortis pertulit, vivere ac deservire contemnit. Viduae enim benefacere est in ejus quae mortui viri sui 183 amore conteritur, consolatione laborare. Unde et Psalmistae voce haec eadem vidua, videlicet sancta Ecclesia queritur, dicens: Consolantem me quaesivi et non inveni (Nahum. III, 7) . Tunc solum quippe consolantem invenit, cum ex ea morte quam vir ejus pertulit, multos intra semetipsam surgere ad [Col. 0144D] vitam cernit.

Viduarum nomine plebes haeretica pravitate intelligimus: sicut item per beatum Job de haeretico dicitur: Et viduae illius non plorabunt (Job. XXVII, 15) . Quas enim haeretici viduas accepimus, nisi subjectas plebes, morte illius feliciter destitutas? Saepe namque dum praedicator erroris, ad aeterna supplicia rapitur; subjectae plebes illius, ad cognitionis verae gratiam revertuntur. His enim plebibus perversus praedicator quasi maritus praefuit, quia male ejus conjunctus inhaeserat corruptor mentis. Nequaquam ergo viduae vel destitutae plorant, quia morte pravi doctoris viam veritatis inveniunt, ex cujus interitu affligi posse videbantur. Vel certe non plorant viduae, quia in suo errore remanentes dum [Col. 0145A] sanctum fuisse aestimant praedicatorem suum, spe falsa, ne lugeant consolantur.

Infantis nomine Dominus intelligitur, sicut per prophetam dicitur: Delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis (Isa. XI, 8) . Require in capitulo De regulo, l. III, c. 29.

Infantis nomine, quilibet regeneratus, vel noviter conversus designatur: sicut quibusdam conversis per Petrum dicitur: Sicut modo geniti infantes rationabile sine dolo lac concupiscite, ut in eo crescatis in salutem (I Petr. II, 2) .

[Col. 0145B] In Scriptura sacra puerorum nomine aliquando hi qui coelestibus mandatis inserviunt, aliquando teneritudo adhuc inchoantium, aliquando innocentes quique, sed adhuc infirmi, aliquando circumspectiones mentis designantur.

Puerorum nomine hi qui coelestibus mandatis inserviunt designantur, sicut per beatum Job dicitur ex persona Ecclesiae in afflictione positae: Quando erat Omnipotens mecum, et in circuitu meo pueri mei (Job. XXIX, 5) . Pueri scilicet vocantur, qui coelestibus mandatis inserviunt. Unde per prophetam Dominus dicit: Ecce ego et pueri mei quos mihi dedit Deus (Isa. VIII, 18) . Et rursum in Evangelio Dominus dicit: Pueri, numquid pulmentarium habetis? (Joan., XXI, 5.) Nunc ergo in circuitu Ecclesiae sunt [Col. 0145C] pueri, quia in cunctis fere gentibus reperiuntur, qui coelestia mandata custodiunt, et spiritualis doctrinae regulis obsequuntur. Qui profecto tunc ad obsequium pueri deerunt, quando pravi, qui reperti fuerint, spiritualia ejus mandata contemnunt.

Puerorum nomine teneritudo adhuc inchoantium designatur, sicut ad beatum Job per nuntium dicitur: Boves arabant, et asinae pascebantur juxta eos, et irruerunt Sabaei, tuleruntque omnia, et pueros percusserunt gladio, et evasi ego solus, ut nuntiarem tibi (Job. I, 14, 15) . Quid enim aliud per figuram boves quam bene operantes? quid aliud per asinas quam quosdam simpliciter viventes accipimus? Quae bene juxta boves pasci referuntur, quia mentes simplicium etiam cum alta capere non possunt, eo [Col. 0145D] magna vicinae sunt, quo et fraterna 185 bona sua per charitatem credunt: Cumque invidere alienis sensibus nesciunt, quasi in pastu se minime dividunt. Simul ergo asinae cum bobus reficiuntur, quia prudentibus conjuncti tardiores eorum intelligentia pascuntur. Sabaei autem captivantes interpretantur. Et qui alii captivantium nomine, nisi immundi spiritus designantur, qui cunctos quos sibi subjiciunt in infidelitatem captivos ducunt? Qui et pueros gladio feriunt, quia eos tentationis suae jaculis graviter vulnerant, quos necdum juvenilis constantia liberos servat. Qui bene quidem bona incipiunt, [Col. 0146A] sed in ipsa adhuc inchoationis suae teneritudine, captivitantibus immundis spiritibus substernuntur. Hos gladio hostis percutit, quia aeternitatis desperatione transfigit. Quid est autem quod nuntius venit, qui diceret: Evasi ego solus? ⁜ (232) Quis est iste nuntius, qui aliis pereuntibus solus evadit, nisi propheticus sermo, qui dum fiunt mala omnia quae praedixit, quasi sanus ad Dominum solus rediit? Dum enim vera dixisse de perditorum casu cognoscitur, quasi inter mortuos vixisse monstratur. Hinc est quod ad Rebeccam in Isaac conjugio deducendam puer mittitur, quia videlicet ad desponsandam Ecclesiam Domino interposita prophetia famulatur. Sabaeis ergo irruentibus, solus puer, qui nuntiaret evadit, quia malignis spiritibus infirmorum mentes [Col. 0146B] in captivitatem ducentibus, sententia prophetiae convaluit, quae eamdem captivitatem praenuntians dicit: Propterea captivus ductus est populus meus, quia non habuit scientiam (Isa. V, 13) . Prophetia ergo quasi salvatur, dum captivitas quam praedixit ostenditur.

Puerorum nomine innocentes quique, sed adhuc infirmi designantur, sicut item ad beatum Job dicitur: Ignis Dei descendit de coelo, et tactas oves, puerosque consumpsit; et effugi ego solus ut nuntiarem tibi (Job. I, 16) . Require in capitulo De igne, (lib. II, cap. 1) .

Puerorum nomine, circumspectiones mentis designantur. Unde et hoc ipsum moraliter intelligi potest. Quid enim per oves, nisi cogitationum innocentia? 186 quid per pueros, nisi bonorum cordium [Col. 0146C] munditia designatur? Coelum vero aerem dici, paulo ante docuimus. Unde et aves coeli nominamus. Et scimus quod immundi spiritus, qui de coelo aethereo lapsi sunt, in hujus coeli terraeque medio vagantur. Qui tanto magis corda hominum ascendere ad coelestia invident, quanto se a coelestibus per elationis suae immunditiam projectos vident. Quia ergo ab aeris potestatibus contra cogitationum nostrarum munditiam flamma livoris irruit, de coelo ignis ad oves venit. Saepe enim mundas cogitationes mentis nostrae, ardore libidinis accendunt, et quasi oves concremant, dum castos motus animi, luxuriae tentatione perturbant. Qui ignis Dei dicitur, quia etsi non faciente, tamen permittente Deo generatur. Et quia impulsu subito ipsas [Col. 0146D] nonnunquam circumspectiones mentis obruunt, quasi custodes pueros gladio occidunt. Sed tamen unus incolumis fugit, dum omne quod mens patitur, perseverans discretio subtiliter respicit; solaque mortem gladii evadit, quia etiam perturbatis cogitationibus discretio non succumbit, ut damna sua animo renuntiet, et quasi Dominum ad lamentum vocet.

In Scriptura sacra regis nomine cum singulariter ponitur, aliquando Deus pater, aliquando Redemptor [Col. 0147A] noster Christus, aliquando antiquus hostis designatur; cum pluraliter reges ponuntur, aliquando angelici spiritus, aliquando sancti apostoli, vel quilibet sancti praedicatores, aliquando sancti viri intelliguntur.

187 Regis nomine Deus Pater intelligitur sicut in Evangelio dicitur: Simile est regnum coelorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo (Matth. XXII, 2) . Require in capitulo De homine.

Regis nomine mediator Dei et hominum homo Christus Jesus designatur, sicut per Psalmistam Deo Patri de Filio dicitur: Deus judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis (Psal. LXXI, 1) . Hinc per beatum Job ex persona ejusdem Redemptoris nostri dicitur: Cumque sederem quasi rex, circumstante exercitu, eram tamen moerentium [Col. 0147B] consolator (Job XXIX, 25) . Quasi enim rex Dominus sedet in corde, quia circumstrepentes regit animorum motus in nostra cogitatione. In mente namque quam inhabitat, dum torpentia excitat, inquieta frenat, frigida accendit, accensa moderat, emollit rigida, fluxa restringit: ex ipsa hac diversitate cogitationum, quasi quidam illum exercitus circumstat. Sive certe quasi rex sedet circumstante exercitu, quia praesidentem illum mentibus electorum circumstat turba virtutum. Qui etiam moerentium consolator est ea promissione, qua dicit: Beati qui lugent nunc, quoniam ipsi consolabuntur (Matth. V, 5) . Et rursum: Videbo vos, et gaudebit cor vestrum; et gaudium vestrum nemo tollet a vobis (Joan. XVI, 22) .

Regis nomine antiquus hostis designatur, sicut de ipso sub Leviathan nomine ad beatum Job voce Domini dicitur: Omne sublime videt, et ipse rex est super omnes filios superbiae (Job XLI, 25) . Omne enim sublime videt, id est cunctos infra se positos quasi de sublimi respicit, et quia dum per intentionem contra auctores nititur, aestimare sibi quemlibet similem dedignatur. Et notandum quod malignus spiritus, qui per corpoream bestiam designatur, sublime videre describitur, quia videlicet cordis superbia, cum exterius usque ad corpus extenditur, prius per oculos indicatur. Ipsi quippe per fastum tumoris inflati, quasi ex sublimi respiciunt, et quo se deprimunt, altius extollunt. Nisi enim superbia [Col. 0147D] per oculos quasi per quasdam fenestras 188 se ostenderet, nequaquam Psalmista Deo dixisset: Populum humilem salvum facies, et oculos superborum humiliabis (Psal. XVII, 28) . Nisi se superbia per oculos funderet, Salomon quoque de Judeae elatione non diceret: Generatio, cujus excelsi sunt oculi, et palpebrae ejus in alta subrectae (Prov. XXX, 13) . Quia ergo per corporeum animal antiquus hotis signatur, et superbia usque ad corpus prodiens, apertius oculis principatur, quasi de sublimi omnes videre describitur. Sequitur: Et ipse est rex super omnes filios superbiae. Ut antiquus hostis in tanta mala caderet, sola se superbia perculit. Neque enim [Col. 0148A] per tot vitiorum ramos aresceret, nisi per hanc prius in radice putruisset. Scriptum namque est: Initium omnis peccati superbia (Eccli. X, 14) . Per hanc enim ipse succubuit, per hanc sequentem hominem stravit. Eo etenim telo salutem nostrae immortalitatis impetiit, quo vitam suae beatitudinis exstinxit. Sed idcirco hanc fini suae locutionis Dominus inseruit, ut cum post omnia mala antiqui hostis superbiam diceret, quid esset malis omnibus deterius indicaret. Quamvis etiam per hoc quod omnino postponitur, vitiorum radix esse monstratur, sicut enim inferius radix tegitur, sed ab illa rami extrinsecus expanduntur, ita superbia intrinsecus celat, sed ab illa protinus aperta vitia pullulant. Nulla quippe mala ad publicum prodirent, [Col. 0148B] nisi haec mentem in occulto constringeret: haec est, quae antiqui hostis sensum, sicut ollam fervescere facit. Unde et humanas mentes quodam fervore insaniae concutit, sed per aperta opera, qualiter concussi animum evertat, ostendit. Intus namque prius ebullit in elatione quod postmodum foris spumat in opere.

Regum nomine angelici spiritus designantur, sicut per beatum Job dicitur: Nunc enim dormiens silerem, et somno meo requiescerem cum regibus, et consulibus terrae (Job III, 13) . ⁜ (233) Ad hoc in paradiso homo positus fuerat, ut si se ad conditoris sui obedientiam vinculis charitatis constringeret, ad coelestem angelorum patriam, quandoque sine carnis morte transiret. Sic namque immortalis est [Col. 0148C] conditus, ut tamen si peccaret, mori posset; et sic mortalis est conditus, ut si non peccaret, 189 etiam non mori posset; atque ex merito liberi arbitrii, beatitudinem illius regionis attingeret, in qua vel peccare, vel mori non posset. Ubi igitur post redemptionis tempus, carnis morte interposita, electi transeunt, illuc procul dubio parentes primi, si in conditionis suae statu perstitissent, etiam sine morte corporum transferri potuissent. Dormiens ergo simul et somno suo homo requiesceret, dum ad aeternae patriae requiem ductus quasi secessum quemdam a clamore hoc infirmitatis humanae inveniret. Post peccatum namque quasi clamans vigilat, qui contentionem carnis propriae repugnans portat. [Col. 0148D] Hoc quietis silentium jam homo conditus habuit, cum contra hostem suum, liberum voluntatis arbitrium accepit. Cui quia sponte sua succubuit, mox de se quod contra se perstreperet, invenit; mox in certamine, infirmitatis tumultus reperit, et quamvis in pacis silentio ab auctore fuerat conditus, hosti tamen sponte substratus clamores de pugna toleravit. Ipsa enim carnis suggestio quasi quidam clamor est contra quietem mentis: quam ante transgressionem homo non sensit, quia nimirum, quod de infirmitate posset tolerare, non habuit. Postquam vero se sponte hosti subdidit, astrictus culpae suae vinculis, in quibusdam etiam ei nolens [Col. 0149A] servit, et clamores in mente patitur, cum caro spiritui reluctatur. An non clamores intrinsecus audiebat, qui pravae contra se legis verba tolerabat dicens: Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis (Rom. VII) . Contempletur ergo sanctus in quanta cordis pace requiesceret, si serpentis verba suscipere homo noluisset, et dicat: Nunc enim dormiens silerem, et somno meo requiescerem, id est intra secretum mentis ad conditoris contemplationem secederem, nisi me extra me tentationum tumultibus, consensus primae culpae prodidisset. Hujus autem quietis gaudiis, cum quibus etiam sociis perfrueretur adjungit dicens: Cum regibus et consulibus terrae ⁜ (234) . Rebus [Col. 0149B] insensibilibus discimus, quid de sensibilibus et intelligibilibus sentiamus. Terra namque aere fecundatur, aer autem ex coeli qualitate disponitur. Sic jumentis 190 homines, hominibus angeli, archangeli vero angelis praesunt. Nam quod jumentis homines praesint, et usu cernimus, et Psalmistae verbis docemur, qui ait: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves universas, insuper et pecora campi (Psal. VIII, 8) . Quod vero angeli hominibus praesint per prophetam testatur angelus dicens: Princeps regni Persarum restitit mihi (Dan. X, 13) . Quod vero angeli a superiorum angelorum potestatibus dispensantur, Zacharias propheta perhibet, qui ait: Ecce angelus qui loquebatur in me, egre [Col. 0149C] diebatur; et angelus alius egrediebatur in occursum ejus, et dixit ad eum: Curre et loquere ad puerum istum, dicens: Absque muro habitabitur Jerusalem (Zach. II, 3) . Si enim in ipsis officiis sanctorum spirituum nequaquam potestates summae minimas disponerent, nullo modo hoc, quod homini diceret, angelus ab angelo cognovisset. Quia igitur cunctorum conditor, omnia per semetipsum tenet, et tamen ad distinguendum pulchrae universitatis ordinem, alia aliis dispensantibus regit, non immerito reges, angelorum spiritus accipimus, qui quo auctori omnium familiarius serviunt, eo subjecta potentius regunt. Cum regibus ergo dormiret, quia nimirum cum angelis homo quiesceret, si persuasoris linguam sequi noluisset. Qui bene etiam consules vocantur, [Col. 0149D] quia spirituali reipublicae consulunt, dum nos sibi ad regnum socios jungunt. Bene consules vocantur, quia dum ipsis nuntiantibus voluntatem conditoris agnoscimus, in eis procul dubio consultum ab hac angustia nostrae tribulationis invenimus.

Regum quoque nomine, possunt non inconvenienter sancti apostoli, et quilibet sancti praedicatores in his verbis intelligi. Quia enim beatus Job sancto aeternitatis spiritu impletur; et fuisse, vel futurum esse aeternitas non habet, cui nimirum nec praeterita transeunt, nec futura veniunt, quia cuncta per praesens videt, potest futuros praedicatores Ecclesiae, [Col. 0150A] in praesentia spiritus contemplari, qui postquam de corporibus exeunt, nequaquam per morarum spatia, sicut antiqui Patres, a coelestis patriae perceptione differuntur. Mox quippe ut a carnis colligatione transeunt, 191 in coelesti sede requiescunt, Paulo attestante, qui ait: Scimus quoniam si terrestris nostra domus hujus habitationis dissolvatur, quod aedificationem ex Deo habemus, domum non manufactam, aeternam in coelis (II Cor. V, 1) . Prius autem quam Redemptor noster morte sua humani generis poenam solveret, eos etiam qui coelestis patriae viam secuti sunt, post egressum carnis inferni claustra tenuerunt, non ut poena quasi peccatores plecteret, sed ut eos in locis remotioribus quiescentes, quia nondum intercessio [Col. 0150B] Mediatoris advenerat, ab ingressu regni, reatus primae culpae prohiberet.

Unde juxta ejusdem Redemptoris nostri testimonium dives qui apud inferos torquetur, in sinu Abrahae Lazarum requiescere contemplatur (Luc. XVI, 23) . Qui profecto si adhuc in imis non essent, hos ille in tormentis positus non videret. Unde et idem Redemptor noster pro culpae nostrae debito occumbens, inferna penetrat, ut suos, qui ei inhaeserant, ad coelestia reducat. Sed quo nunc homo redemptus ascendit, illuc profecto si peccare noluisset, etiam sine redemptione pertingeret. Consideret ergo vir sanctus quia, si non peccasset, illuc etiam non redemptus ascenderet ad quod praedicatores sanctos [Col. 0150C] post redemptionem necesse est cum magno labore pervenire, et cum quibus jam nunc quiesceret, insinuet dicens: Cum regibus et consulibus terrae. Reges quippe sunt sancti praedicatores Ecclesiae, qui et commissos sibi recte disponere, et sua bene regere corpora sciunt, quia, dum desideriorum motus in se temperant, super subjectis cogitationibus lege virtutis regnant. Qui bene etiam terrae consules vocantur. Reges enim sunt, quia sibimetipsis praesident: terrae autem consules sunt, quia exstinctis peccatoribus, vitae consultum praebent; reges sunt, quia semetipsos regere sciunt; terrae sunt consules quia terrenas mentes per exhortationis suae consilium ad coelestia pertrahunt. An terrae consul non erat qui dicebat: De virginibus praeceptum Domini [Col. 0150D] non habeo, consilium autem do (I Cor. VII, 25) . Et rursum: Beatior erit, si sic permanserit secundum meum consilium (ibid., 40) .

Regum nomine quilibet sancti viri designantur, sicut in libro beati Job per Eliu de Domino dicitur: 192 Non aufert a justo oculos suos, et reges in solio collocat in perpetuum, et illic eriguntur. (Job XXXVI, 7) . Abstulisse enim a justis oculos suos fortasse Dominus creditur, quia injustorum crudelitatibus hic sine vindicta lacerantur. Sed famulos suos tunc magister respicit, cum injuste eos nequitia persequentis affligit. Videns enim quid hic humiliter tolerent, nimirum jam praevidet quid illic [Col. 0151A] eis misericorditer recompenset. Non ergo aufert a justo oculos suos. Ecce iste humiliter ingemiscit, ille superbit et nequiter floret. Iste cor conterit, ille se de gloria iniquitatis extollit. Horum ergo quis divinis obtutibus longe est, qui injustitiam pertulit, an qui eam patienti irrogavit? qui supernam gratiam inter moeroris tenebras tenuit, an qui inter exteriora gaudia lumen justitiae intus amisit? Bene autem sancti viri Scripturae sacrae testimonio reges vocantur, quia praelati cunctis motibus carnis, modo luxuriae appetitum frenant, modo aestum avaritiae temperant, modo gloriam elationis inclinant, modo suggestiones livoris obruunt, modo ignem furoris exstingunt. Reges ergo sunt, quia tentationum suarum motibus, non consentiendo succumbere, sed regendo praeesse [Col. 0151B] noverunt. Quia igitur ab hac potestate regiminis, ad potestatem transeunt retributionis, dicatur recte: Reges in solio collocat in perpetuum. Semetipsos enim regendo, ad tempus fatigati sunt, sed in regni erectionis aeternae solio in perpetuum collocantur. Et eo illic accipiant alios digne judicare, quo hic nesciunt sibimetipsis nequiter parcere. Hinc enim alias dicitur: Donec justitia convertatur in judicium (Psal. XCXIII) . Paulus namque de se suisque consortibus dicit: Ut nos efficeremur justitia Dei in ipso (II Cor. V, 21) . Justitia ergo in judicium convertitur: quia hi qui nunc juste, atque irreprehensibiliter vivunt, tunc judicandi potentiam nanciscuntur. Hinc Laodiceae Ecclesiae Dominus dicit: Qui vicerit, [Col. 0151C] dabo ei sedere mecum in throno meo, sicut et ego vici, et sedi cum Patre meo in throno ejus (Apoc. III, 21) . Dicatur ergo: Reges in solio collocat in perpetuum. Apte autem, in perpetuum subdit, aperte quid dicat, insinuat. Si enim de terreni regni solio diceret, nullatenus in perpetuum subdidisset, quia quique illud arripiunt, profecto non in eo in perpetuum, sed temporaliter collocantur.

Consulum nomine angelici spiritus, vel sancti praedicatores designantur, sicut per beatum Job dicitur: Nunc enim dormiens silerem, etc. (Job III, 13.) Require supra in capite De regibus.

In Scriptura sacra ducum nomine aliquando errorum auctores, alias principalia vitia designantur.

Ducum nomine errorum auctores designantur, sicut per beatum Job ex persona Ecclesiae dicitur: Vocem suam cohibebant duces, et lingua eorum gutturi suo adhaerebat (Job XXIX, 10) . Qui enim hoc loco alii duces intelligi possunt, nisi haeretici pravitatis auctores? Sed in tempore pacis Ecclesiae vocem suam cohibent duces, quia nimirum hi qui post se errantes populos trahere ad se conantur, ne loqui nunc perversa audeant et auctoritatum frenantur pondere et virtute rationis. Quorum lingua suo gutturi adhaeret, quia etsi perversa loqui libera voce non audent, intus tamen apud se contegunt cuncta [Col. 0152A] quae contra veram fidem proponere falsa moliuntur.

Ducum nomine principalia vitia designantur, sicut voce Dominica ad beatum Job de sancto viro sub equi appellatione dicitur: Procul odoratur bellum, exhortationem ducum, et ululatum exercitus (Job XXXIX, 25) . Bellum namque procul odorari est ex causis praecedentibus 194 quae vitiorum pugnae subsequantur agnoscere. Quia enim odore res non visa cognoscitur, bellum quoque procul odorari est, sicut flatu narium, sic provisu cogitationum nequitias latentes indagare. De quo odoratu Dominus recte in Ecclesiae suae laudibus dicit: Nasus tuus sicut turris quae est in Libano (Cant. VII, 4) . Per nasum quippe odores fetoresque discernimus. Et quid [Col. 0152B] per nasum nisi provida sanctorum discretio designatur? Turris vero speculationis in altum ponitur ut hostis veniens longe videatur. Recte ergo nasus Ecclesiae turri in Libano similis dicitur, quia sanctorum provida discussio, dum sollicite circumquaque conspicit in altum posita, prius quam veniat culpa, deprehendit: Eamque quo vigilanter praenotat, eo fortiter declinat. Hinc Habacuc ait: Super custodiam meam stabo (Habac. II, 1) . Hinc uniuscujusque electi animam admonet dicens: Statue tibi speculam, pone tibi amaritudines (Jer. XXXI, 21) . Speculam quippe sibi statuere est ventura vitiorum certamina ex alta consideratione praenoscere. Sibique electi mens amaritudines ponit, quando et virtutum [Col. 0152C] pace constituta, dum mala insidiantia conspicit, secura quiescere non consentit. Primo autem ne mala quaelibet, secundo vero loco considerat ne bona incaute faciat. Et postquam prava subegerit, ipsa etiam sibi subjicere recta contendit, ne si mentis dominium transeat, in elationis culpam vertantur. Quia enim plerumque ex bonis per incuriae vitium mala nascuntur, vigilanti studio contemplatur, quomodo ex doctrina arrogantia, ex justitia crudelitas, ex pietate remissio, ex zelo ira, ex mansuetudine torpor oriatur. Cumque bona haec agit, quod hi contra se hostes, per haec exsurgere valeant, conspicit. Nam cum adipiscendis doctrinae studiis elaborat, mentem sollicite contra certamen arrogantiae praeparat. Cum culpas delinquentium juste ulcisci desiderat, [Col. 0152D] sagacissime evitat, ne modum justitiae crudelitas vindictae transcendat. Cum pietate servare se nititur, solerter prospicit, ne qua disciplinae dissolutione vincatur. Cum se recti zeli stimulis excitat, summopere praevidet ne plusquam necesse est, irae se flamma succendat. Cum magna mansuetudinis tranquillitate se temperat, vigilanter observat ne torpore frigescat.

195 Quia ergo spiritualis militis cogitatione omne vitium, priusquam subrepere possit, aspicitur, recte de equo Dei dicitur: Procul odoratur bellum. Perpendit etiam quae turba iniquitatum proruat, si multa ad se ingredi, vel pauca permittat. Unde sequitur: Exhortationem ducum et ululatum exercitus. Tentantia quippe vitia, quae invisibili contra nos [Col. 0153A] praelio regnanti super se superbiae militant, alia more ducum praeeunt, alia more exercitus subsequuntur. Neque enim culpae omnes pari accessu cor occupant. Sed dum majores et paucae neglectam mentem praeveniunt, minores et innumerae ad illam se catervatim fundunt. Ipsa namque vitiorum regina superbia, cum devictum plene cor ceperit, mox illud septem principalibus vitiis, quasi quibusdam suis ducibus devastandum tradit. Quos videlicet duces exercitus sequitur, quia ex eis procul dubio importunae vitiorum multitudines oriuntur. Quod melius ostendimus, si ipsos duces, atque exercitum specialiter, ut possumus, enumerando proferamus. Radix quippe cuncti mali est superbia. De qua Scriptura testante dicitur: Initium omnis peccati est superbia [Col. 0153B] (Eccli. X, 14) . Primae autem ejus soboles septem nimirum principalia vitia de hac virulenta radice proferuntur, scilicet inanis gloria, invidia, ira, tristitia, avaritia, ventris ingluvies, luxuria. Nam quia his septem superbiae vitiis, nos captos doluit, idcirco Redemptor noster ad spirituale liberationis praelium, Spiritu septiformis gratiae plenus venit. Sed habent contra nos, haec singula exercitum suum.

De inani namque gloria, inobedientia, jactantia, hypocrisis, contentiones, pertinaciae, discordiae, et novitatum praesumptiones oriuntur.

De invidia, odium, susurratio, detractio, exsultatio in adversis proximi, afflictio autem in prosperis nascitur.

[Col. 0153C] De ira, rixae, tumor mentis, contumeliae, clamor, indignatio, blasphemiae proferuntur.

De tristitia, rancor, pusillanimitas, desperatio, torpor circa praecepta, vagatio mentis erga illicita nascitur.

De avaritia, proditio, fraus, fallacia, perjuria, inquietudo, 196 violentiae, et contra misericordiam obdurationes cordis oriuntur.

De ventris ingluvie, inepta laetitia, scurrilitas, immunditia, multiloquium, hebetudo sensus circa intelligentiam propagatur.

De luxuria, caecitas mentis, inconsideratio, inconstantia, praecipitatio, amor sui, odium Dei, affectus praesentis saeculi, horror autem vel desperatio futuri generatur.

[Col. 0153D] Quia ergo septem principalia vitia tantam de se vitiorum multitudinem proferunt: cum ad cor veniunt quasi subsequentis exercitus catervas trahunt.

Ex quibus videlicet septem quinque spiritalia, duoque carnalia sunt. Sed unum quodque eorum tanta sibi cognatione jungitur, ut non nisi unum de altero proferatur.

Prima namque superbiae soboles inanis est gloria, quae dum oppressam mentem corrumpit, mox invidiam gignit. Quia nimirum dum vani nominis potentiam appetit, ne quis hanc alius adipisci valeat, tabescit. Invidia quoque iram generat, quia quanto interno livoris vulnere animus sauciatur, tanto etiam mansuetudo tranquillitatis amittitur. Et quia [Col. 0154A] quasi dolens membrum tangitur, idcirco oppositae actionis manus velut gravius pressa sentitur.

Ex ira quoque tristitia oritur, quia turbata mens, quo inordinate se concutit, eo addicendo confundit; et cum dulcedinem tranquillitatis amiserit, nihil hanc nisi ex perturbatione subsequens moeror pascit.

Tristitia quoque ad avaritiam derivatur, quia dum confusum cor, bonum laetitiae in semetipso intus amiserit, unde consolari foris debeat, quaerit. Et tanto magis exteriora bona adipisci desiderat, quanto gaudium non habet, ad quod intrinsecus recurrat.

Post haec vero duo carnalia vitia, id est ventris ingluvies et luxuria supersunt. Sed cunctis liquet, quod de ventris ingluvies luxuria nascitur, dum ipsa [Col. 0154B] distributione membrorum ventri genitalia subnexa videantur. Unde dum unum inordinate reficitur, aliud procul dubio ad contumelias excitatur. Bene autem duces exhortari dicti sunt, exercitus ululare, quia prima 197 vitia deceptae mentis quasi sub quadam ratione se inserunt; sed innumera quae sequuntur, dum hanc ad omnem insaniam pertrahunt, quasi bestiali clamore confundunt.

Inanis namque gloria devictum cor quasi ex ratione solet exhortari, cum dicit: Debes majora appetere, ut quo potestate valueris multos excedere, eo etiam valeas pluribus prodesse.

Invidia quoque devictum cor quasi ex ratione solet exhortari cum dicit: In quo, illo vel illo minor es? Cur ergo aequaliter, vel superior non es? Quanta [Col. 0154C] vales quae ipsi non valent? Non ergo sibi aut superiores esse, aut etiam aequales debent.

Ira etiam devictum cor quasi ex ratione solet exhortari, cum dicit: Quae erga te aguntur, aequanimiter ferri non possunt: imo haec patienter tolerare peccatum est, quia si non eis cum magna exasperatione resistitur, contra te deinceps sine mensura cumulantur.

Tristitia quoque devictum cor quasi ex ratione solet exhortari, cum dicit: Quid habes unde gaudeas, cum tanta mala de proximis portas? Perpende cum quo moerore omnes intuendi sunt, qui in tanto contra te amaritudinis felle revertuntur.

Avaritia quoque devictum animum quasi ex ratione [Col. 0154D] solet exhortari, cum dicit: Valde sine culpa est, quod quaedam habenda concupiscis, quia non multiplicari appetis, sed egere pertimescis, et quod male alius retinet, ipse melius expendis.

Ventris quoque ingluvies devictum cor quasi ex ratione solet exhortari, cum dicit: Ad esum Deus munda omnia condidit; et qui satiari cibo respuit, quid aliud quam muneri concesso contradicit?

Luxuria vero devictum cor quasi ex ratione solet exhortari, cum dicit: Cur te in voluptate tua non dilatas: cum quid te sequatur, ignoras? Acceptum tempus in desideriis perdere non debes, quia quam citius pertranseat, nescis. Si enim misceri Deus hominem in voluptate coitus nollet, in ipso humani generis exordio masculum et feminam non fecisset.

[Col. 0155A] Haec est ducum exhortatio, quae, dum incaute ad 198 secretum cordis admittitur, familiarius iniqua persuadet. Quam videlicet exercitus ululans sequitur, quia infelix anima, semel principalibus vitiis capta, dum multiplicatis iniquitatibus in insaniam vertitur, feriali jam immanitate vastatur. Sed miles Dei quia solerter praevidere vitiorum certamina nititur, bellum procul odoratur, quia mala praeeuntia, quid menti persuadere valeant, cogitatione sollicita respicit, exhortationem ducum, naris sagacitate deprehendit, et quia longe praesciendo, subsequentium iniquitatum confusionem conspicit, quasi ululatum exercitus odorando cognoscit.

[Col. 0155B] ⁜ (235) Principum nomine, hi qui magno consilii judicio, suis cogitationibus principantur, designantur, sicut per beatum Job de Domino dicitur: Effundit despectionem super principes, et eos qui oppressi fuerant relevat (Job. XII, 21) . Principes etenim non immerito vocantur, qui magno consilii judicio suis semper cogitationibus principantur, omnesque stultos motus potestate sapientiae comprimunt. Sed saepe contingit ut in occulto animus de ipsa sapientia in elationis fastum sublevetur, et sub eis vitiis corruat de quibus se victorem fuisse gaudebat. Recte ergo dicitur: Effundit despectionem super principes. Sed quia nonnunquam hi, qui in vitiis latere videntur, ad poenitentiae lamentum currunt, seque contra [Col. 0155C] culpas, quibus subjacebant erigunt, apte subjungitur. Et eos, qui oppressi fuerant, relevat. Nonnulli [Col. 0156A] enim superno illustrati munere aspiciunt in quanta peccatorum turpitudine jacent, factorum maculas lacrymis lavant, et sub se postmodum carnis suae motus deprimunt, a quibus ante premebantur. Quod nimirum magna omnipotentis Dei dispensatione agitur, ut videlicet in hac vita habeantur incerta, et nullus ex habita castitate superbiat, quia effundit despectionem super principes, et nullus ex vitiorum suorum depressione desperet, quia eos, qui oppressi fuerant, relevat.

199 ⁜ (236) Principum nomine haereticae pravitatis auctores designantur, sicut per beatum Job ex persona Ecclesiae dicitur: Principes cessabant loqui, et digitum supponebant ori suo (Job XXIX, 9) . Qui enim hoc loco alii principes intelliguntur, nisi haereticae pravitatis [Col. 0156B] auctores? De quibus per Psalmistam dicitur: Effusa est contemptio super principes, et errare fecit eos invio et non in via (Psal. CVI, 40) . Ipsi dum dispensationem Dei perverse interpretari non metuunt, profecto plebes subditas, non in eam viam quae Christus est, sed in invium trabunt. Super quos recte quoque effusa contemptio dicitur quia sibi vicissim allegationibus contradicunt ⁜ (237) . Sancta ergo Ecclesia, ultima tribulatione deprehensa, prioris auctoritatis suae reminiscens dicat: Principes cessabant loqui, et digitum superponebant ori suo. Ac si aperte dicat: Cum praedicare mihi voce publica licuit, omnis qui veritati meae non init subjectus, expavit. Illo namque tempore cum sancta Ecclesia adversitate premitur, pravis quibusque praedicatoribus [Col. 0156C] licentia locutionis datur.

In Scriptura sacra spiritus nomine, aliquando anima, aliquando effectus spiritalis, aliquando superbiae tumor, aliquando interna cogitatio, aliquando ventus intelligitur.

⁜ (238) Spiritus nomine anima designatur, sicut de [Col. 0155D] ipso capite nostro scriptum est: Inclinato capite tradidit spiritum (Joan. XIX, 30) . Si enim aliud spiritum, quam animam Evangelista diceret, exeunte utique spiritu anima mansisset. Pars nominis effectus spiritus intelligitur, sicut per Psalmistam de Domino dicitur: Qui facis angelos tuos spiritus et ministros (Hebr. I, 7) . Angeli quippe, id est nuntii in sacro eloquio nonnunquam praedicatores vocantur, sicut per prophetam dicitur: Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirent ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est (Malach. II, 7) . Omnipotens [Col. 0156C] ergo Deus angelos suos spirituales facit, quia praedicatores suos spirituales efficit.

201 Spiritus nomine superbia designatur, sicut per Psalmistam de humiliatione elatorum Domino dicitur: Auferes spiritum eorum et deficient et in pulverem suum revertentur (Psal. CIII, 29) . Quis enim eorum spiritus, nisi spiritus superbiae nominatur? [Col. 0156D] Tollatur ergo spiritus eorum, ut deficiant, id est subducto superbiae spiritu nihil se de se esse cognoscant, et revertantur in pulverem, id est humilientur ex infirma conditione.

Spiritus nomine inferna cogitatio designatur, sicut ab Eliu de homine dicitur: Si direxerit ad eum cor suum, spiritum illius et statum ad se trahit (Job XXXIV, 14) . Curvum cor est, cum ima appetit, dirigitur, cum ad superna sublevatur. Si ergo homo cor suum ad Dominum dirigit, spiritum et flatum illius Dominus ad se trahit. Spiritum videlicet pro [Col. 0157A] internis cogitationibus, flatum vero qui per corpus trahitur, pro externis actionibus ponit. Deum ergo spiritum hominis et flatum ad se trahere, est ad conversionem sui desiderii interiora nostra et exteriora commutare, ut nihil jam exterius menti libeat; nihil caro inferius vel si appetit, adipisci conetur. Sed omne quod homo est, ad eum videlicet a quo est, et interius desiderando ferveat et exterius se edomando constringat.

In Scriptura sacra animae nomine aliquando id quod charius amatur, alias mentis intentio intelligitur.

Anima pro eo, quod charius amatur, ponitur, sicut voce Dominica ad Satan pro Redemptore nostro [Col. 0157B] sub beati Job nomine dicitur: Ecce in manu tua est, verum tamen animam illius serva (Job II, 6) . Quid enim aliud per animam Christi, nisi electorum vitam quam chare diligit accipimus? Quia enim, cum recte diligimus, 202 nihil in rebus conditis anima nostra charius amamus; et sicut animam nostram eos diligere dicimus, quibus amoris nostri exprimere pondus conamur, non incongrue per Christi animam electorum vita signatur. Cum ergo ad feriendam Redemptoris carnem Satan permittitur, ab anima separatur, quia cum corpus ad passionem accipitur, electos ejus a jure suae potestatis amittit. Cumque illius caro per crucem moritur, horum mens contra tentamenta solidatur. Dicatur [Col. 0157C] ergo: Ecce in manu tua est, verumtamen animam illius serva. Ac si aperte audiat: Licentiam contra corpus ejus accipe, et ab electis ejus quos apud se ante saecula praesciens possidet, jus pravae dominationis perde.

Animae nomine mentis intentio intelligitur, sicut per beatum Job dicitur: Quamobrem elegit suspendium anima mea, et mortem ossa mea? (Job VII, 15) . Quid autem per animam nisi mentis intentio, quid per ossa nisi carnis fortitudo designatur? Omne autem quod suspenditur, procul dubio ab imis elevatur. Anima ergo suspendium eligit ut ossa moriantur, quia, dum mentis intentio ad alta se sublevat, omnem in se fortitudinem vitae exterioris necat. Sancti enim viri certissime sciunt, quia habere in [Col. 0157D] hac vita requiem nequaquam possunt. Et idcirco suspendium eligunt, quia nimirum terrena desideria deserentes ad alta animum tollunt. Suspensi autem mortem suis ossibus inferunt, quia amore supernae patriae in virtutum studiis accincti hoc, quod fortes prius in mundo fuerunt vinculo humilitatis insequuntur.

Corporis nomine quaelibet nostra actio designatur, sicut in Evangelio veritatis voce dicitur: Lucerna corporis tui est oculus tuus. Si oculus tuus fuerit nequam, totum corpus tuum tenebrosum erit. (Matth. VI, 22) . Quid enim per oculum exprimitur, 203 nisi opus suum praeveniens cordis intentio, [Col. 0158A] quae priusquam se in actione exerceat, hoc jam quod appetit, contemplatur. Et quid appellatione corporis designatur, nisi unaquaeque actio, quae intentionem suam, quasi intuentem oculum sequitur? Lucerna ergo corporis est oculus, quia per bonae intentionis radium merita illustrantur actionis. Et si oculus fuerit simplex, totum corpus lucidum erit, quia si recte intendimus per simplicitatem cogitationum, bonum opus efficitur, etiam si minus esse videatur. Et si oculus nequam fuerit, tenebrosum erit, quia cum perversa intentione quid vel rectum agitur, et si splendere coram hominibus cernitur, apud examen interni judicis obscuratur. Ubi recte subjungitur: Vide ergo ne lamen quod in te est tenebrae sint. Si lumen quod in te est tenebrae sunt, ipsae tenebrae [Col. 0158B] quantae erunt? (ibid., 23) . Quia si hoc quod bene agere nos credimus, ex mala intentione fuscamus, quanta ipsa mala sunt quae mala esse etiam cum agimus non ignoramus? Et si ibi nil cernimus, ubi quasi discretionis lumen tenemus, qua caecitate in illa offendimus quae sine discretione perpetramus? Vigilanti igitur cura per cuncta opera intentio nobis nostra pensanda est, ut nil temporale in his quae agit appetat, sed totam se in soliditate aeternitatis figat, ne si extra fundamentum actionis nostrae fabrica ponitur, terra debiscente solvatur: et eo fiat pravum quod in opere sequatur, quod non ex recta cogitationis intentione generatur.

In Scriptura sacra capitis nomine aliquando summa sacerdotii Judaici, aliquando principalis pars hominis, aliquando rei cujuslibet initium designatur.

204 Capitis nomine summa sacerdotii Judaici exprimitur, sicut de Redemptore nostro sub beati Job nomine dicitur: Et tonso capite corruens in terram adoravit (Job. I) . Quid enim per capillos, nisi sacramentorum subtilitas? quid per caput nisi summa sacerdotii Judaici designatur? Unde ad Ezechielem prophetam dicitur: Tu, fili hominis, sume tibi gladium acutum, radentem capillos, et assumes eum et duces super caput tuum et barbam (Ezech. V) . In quo videlicet prophetae facto judicium Redemptoris [Col. 0158D] exprimitur, qui in carne apparens caput rasit, quia a Judaico sacerdotio praeceptorum suorum sacramenta abstulit. Barbam rasit, quia regnum Israeliticum deserens, decorem virtutis ejus amputavit. Quid vero hoc loco per terram, nisi peccatrix gentilitas designatur? Nam cum justam Judaea se crederet, constat quam reproba de gentilitate sentiret, Paulo attestante. Nos natura Judaei, et non ex gentibus peccatores (Gal. II, 15) . Mediator igitur noster quasi detonso capite in terram corruit, quia Judaeam deserens, dum sacramenta sua ab ejus sacerdotio abstulit, ab notitiam gentium venit. Capillos enim a capite rasit, quia sacramenta legis ab illo primo suo sacerdotio sustulit. In terram corruit, quia salvandis sese peccatoribus dedit. Dumque eos qui sibi [Col. 0159A] justi videbantur, deseruit, eos qui se injustos et noverant et fatebantur assumpsit. Hinc et ipse in Evangelio dicit: In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant (Joan. IX, 39) . Hinc et columna nubis quae in eremo populum praeibat splendore ignis non in die, sed nocte radiabat (Exod. XIII, 21) , quia videlicet Redemptor noster suae conversationis exemplo ducatum sequentibus praestans, de justitia sua confidentibus nulla luce claruit; peccatorum vero suorum tenebras cognoscentibus igne sui amoris infulsit. Nec quod corruere Job dicitur, dignum mens hoc significatione Redemptoris arbitretur. Scriptum namque est: Verbum misit Dominus in Jacob et cecidit in Israel (Isa. IX, 8) . Jacob quippe supplantator, [Col. 0159B] Israel vero vir videns Dominum dicitur. Et quid per Jacob nisi Judaicus populus? quid per Israel nisi gentilis populus designatur? Quia quem 205 Jacob per carnis mortem supplantare studuit, hunc nimirum per oculos fidei gentilitas Deum vidit. Ad Jacob ergo missum Verbum in Israel cecidit, quia quem ad se venientem Judaicus respuit populus, hunc repente confitens populus gentilis invenit. De sancto quoque Spiritu in Actibus apostolorum scriptum est. Cecidit super eos spiritus Domini (Act. X, 44) . Idcirco autem vel Verbum Dei, vel Spiritus in Scriptura sacra cadere dicitur, ut inopinatus ejus adventus exprimatur. Quod enim ruit vel cadit, ad ima repente venit. Mediatori ergo in terram quasi corruissse, est in nullis signis praecedentibus [Col. 0159C] inopinate ad gentes venisse. Bene autem dicitur, quod corruens adoravit, quia dum ipse humilitatem carnis suscepit, in se credentibus vota humilitatis infudit. Fecit enim quod fieri docuit sicut de ejus spiritu dicitur: Ipse spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus (Rom. VIII, 26) . Neque enim petit quia aequalis est, sed postulare dicitur, quia nimirum quos repleverit, postulantes facit quamvis hoc et in semetipso Redemptor noster ostendit, qui Patrem et dum passioni propinquaret exoravit. Quid enim mirum si in forma servi exorando se Patri subdidit, in qua etiam manus peccantium usque ad mortis extrema toleravit?

Capitis nomine principalis pars hominis, id est [Col. 0159D] mens designatur, sicut per Psalmistam dicitur: Impinguasti in oleo caput meum (Psal. XXII, 5) . Ac si aperte diceretur: Arentem in suis cogitationibus mentem meam charitatis unctione rigasti. Unde et aliis dicitur: Oleum de capite tuo non deficiat (Eccle. IX, 8) . Oleum quippe in capite est charitas in mente. A capite autem oleum deficit, cum charitas a mente discedit. Nec immerito per caput mens designatur, quia sicut capite reguntur membra, ita cogitationes mente disponuntur.

Capitis nomine rei cujuslibet vitium designatur, sicut per prophetam Jeremiam sub Judaeae specie de unaquaque anima laqueo miserae intentionis capta dicitur: Facti sunt hostes ejus in capite (Thren. I, 5) . Sciendum est quod bona nostra tribus modis [Col. 0160A] antiquus hostis insequitur, 206 ut videlicet hoc quod rectum coram hominibus agitur, in aeterni judicis conspectu vitietur. Aliquando namque in bono opere intentionem polluit, ut omne quod in actione sequitur, eo purum mundumque non exeat quo hoc ab origine turbat. Aliquando vero intentionem boni operis vitiare non praevalet, sed in ipsa actione quasi in itinere laqueos opponit, ut cum propositum mentis securior quisque egreditur, subjuncto latenter vitio quasi ex insidiis perimatur. Aliquando vero nec intentionem vitiat nec in itinere supplantat, sed opus bonum in fine illaqueat. Quantoque vel a domo cordis vel ab itinere operis longius recessisse se simulat, tanto decipiendum bonae actionis terminum astutius exspectat; et quo incautum [Col. 0160B] quemque quasi recedendo securum reddidit, eo illum nonnunquam repentino vulnere durius insanabiliusque transfigit. Intentionem quippe in bono opere polluit, quia, cum facilia ad decipiendum corda hominum conspicit, eorum desideriis auram transitorii favoris apponit, ut in his quae recta faciunt, ad appetenda ima tortitudine intentionis inclinentur.

Unde sub Judaeae specie de unaquaque anima laqueo miserae intentionis capta per Jeremiam dicitur: Facti sunt hostes ejus in capite. Ac si aperte diceretur: Cum bonum opus non bona intentione sumitur, hinc adversantes spiritus ab ipso cogitationis exordio principantur, tantoque eam plenius possident, quanto et per initium dominantes tenent. Cum [Col. 0160C] vero intentionem vitiare non praevalent, in via positos laqueos tegunt, ut in eo quod bene agitur, cor exaltans se ex latere ad vitium derivetur, quatenus quod inchoans aliter proposuerat, in actione longe aliter quam coeperat percurrat. Saepe enim bono operi dum laus humana obviat, mentem operantis immutat, quae quamvis quaesita non fuerat, tamen oblata delectat. Cujus delectatione cum mens bene operantis resolvitur, ab omni intentionis intimae vigore dissipatur. Saepe se bene inchoatae nostrae justitiae ex latere, ira subjungit, et dum zelo rectitudinis immoderatius mentem turbat, cunctam quietis intimae salutem sauciat. Saepe gravitatem cordis quasi subjuncta ex latere 207 tristitia sequitur, [Col. 0160D] atque omne opus quod mens bona intentione inchoat, haec velamine moeroris obumbrat. Quae et nonnunquam tanto tardius repellitur, quanto et pressae menti quasi securior famulatur. Saepe se bono operi laetitia immoderata subjungit; cumque plus mentem, quam decet hilarescere exigit, ab actione bona omne pondus gravitatis repellit. Quia enim bene in inchoantibus subesse in itinere laqueos Psalmista conspexerat, recte prophetico plenus spiritu dicebat: In via hac qua ambulabam, absconderunt laqueum mihi (Psal. CXLI, 4) . Cum vero antiquus hostis neque in exordio intentionis ferit, neque in itinere actionis intercipit, duriores in fine laqueos tendit. Quem tanto nequius obsidet, quanto solum sibi remansisse ad decipiendum videt. Hos [Col. 0161A] namque fini suo oppositos laqueos Propheta conspexerat, cum dicebat: Ipsi calcaneum meum observabant (Psal. LV, 7) . Quia enim in calcaneo finis est corporis, quid per hunc nisi terminus actionis signatur? Sive ergo maligni spiritus, sive pravi quique homines illorum superbiae sequaces calcaneum observant, cum actionis finem vitiare desiderant. Unde et eidem serpenti dicitur: Ipsa tuum observabit caput, et tu ejus calcaneum ⁜ (239) (Gen. III, 15) . Caput quippe serpentis observare est vitia suggestionis ejus aspicere, et manu sollicitae considerationis a cordis aditu funditus exstirpare. Qui tamen cum ab initio deprehenditur, percutere calcaneum molitur, quia etsi prima suggestione non percutit, decipere in fine tendit. Si autem semel cor in intentione [Col. 0161B] corrumpitur, sequentis actionis medietas et terminus ab hoste callido secure possidetur, quoniam totam sibi arborem fructus ferre conspicit, quam veneni dente in radice vitiavit. Summa ergo cura vigilandum est, ne bonis operibus serviens mens reproba intentione polluatur.

In Scriptura sacra cervicis nomine aliquando libertatis erectio, aliquando superbia designatur.

Cervicis nomine libertatis erectio designatur, sicut per beatum Job in persona Ecclesiae dicitur: Tenuit cervicem meam, confregit me et posuit sibi quasi in signum (Job. XVI, 13) . Sicut in malis cervix superbiam, sic in bonis libertatis erectionem significat. [Col. 0161C] Unde nonnunquam ipsa quoque superbia pro erectionis auctoritate ponitur, sicut per prophetam Dominus sanctae Ecclesiae pollicens dicit: Ponam te in superbiam saeculorum (Isai. LX, 15) . Et quia persecutionis tempore infirmi quidam vera quae sentiunt praedicare libere non praesumunt, recte de hoc hoste dicitur: Tenuit cervicem meam, confregit me. Fortasse autem hi cervicis appellatione signati sunt, qui pacis ejus tempore plusquam decet eriguntur, et sub occasione defendendae rectitudinis vitio deserviunt elationis. Qui persecutionis tempore idcirco plus adversa sentiunt, quia de prosperis extolluntur. De quibus bene dixit: Tenuit cervicem meam, confregit me, id est elationem in infirmis habui, districtione suae percussionis inclinavit. Et posuit sibi [Col. 0161D] quasi in signum. Constat nimirum quia idcirco signum ponitur ut sagittarum emissione feriatur. Fidelis itaque populus in signum hosti suo est positus, quia eum semper suis ictibus impetit, cum suis persecutionibus affligit. Qui enim in hac vita, assidua mala tolerat, velut in signum positus ictus suscipit ferientis. Unde et praedicator egregius cum persecutionum mala toleraret, atque sub persecutione adversariorum gemeret, teneram discipulorum mentem de suis afflictionibus consolans ait: Ipsi [Col. 0162A] enim scitis quod in hoc positi sumus (I Thess. III, 3) . Ac si eis aperte dicat: Quid in hoc tempore vulnera nostra 209 miramini, qui si aeterna gaudia quaerimus, huc ad hoc venimus, ut feriamur?

⁜ (240) Cervicis nomine superbia designatur, sicut per beatum Job pravis quibuslibet dicitur: Et redigentur in lutum cervices vestrae (Job XIII, 12) . Sicut per oculum visus, sic per cervicem solet superbia designari. Cervix itaque in lutum redigitur, cum superbus quisque humiliatur in morte, et elata caro tabescit in putredine. Intueamur enim qualia in sepulcris jaceant divitum cadavera, quae illa in exstincta carne sit imago mortis, quae tabes corruptionis. Et certe ipsi erant, qui extollebantur honoribus, habitis rebus tumebant, despiciebant [Col. 0162B] caeteros, et quasi solos se esse gaudebant. Et dum non perpenderent quo tendebant, nesciebant quid erant. Sed in lutum cervix redacta est, quia despecti jacent in putredine, qui tumebant in vanitate. In lutum cervix redigitur, quia quantum carnis potentia valeat tabes corruptionis probat.

In Scriptura sacra verticis nomine aliquando Christus, aliquando fides intelligitur.

⁜ (241) Verticis nomine Christus, caput videlicet sanctae Ecclesiae designatur, sicut in beati Job passione, in figura ejusdem Redemptoris nostri dicitur: Egressus igitur Satan a facie Domini percussit Job vulnere pessimo a planta pedis usque ad verticem [Col. 0162C] (Job II, 7) . Quid enim Ecclesiae vertex, nisi Redemptor noster intelligitur? Quid per plantam pedis, nisi primus sanctus Abel accipitur? Nullus autem in hac vita electorum venit, qui non antiqui hostis adversa sustinuit. Membra autem Redemptoris nostri exstiterunt, et qui ab 210 ipso mundi exordio dum pie vivunt, crudelia passi sunt. An non hujus membrum Abel se esse perhibuit, qui ejus mortem, de quo scriptum est: Sicut agnus coram tondente se obmutescet, et non aperiet os suum (Isa. LIII, 7) , non solum placens in sacrificio sed etiam moriens tacendo designavit? Ab ipso itaque mundi exordio Redemptoris nostri corpus expugnare conatus est. A planta ergo pedis usque ad [Col. 0162D] verticem vulnus intulit, quia prius ab hominibus inchoans, usque ad ipsum caput Ecclesiae saeviendo pervenit.

⁜ (242) Verticis nomine fides designatur, sicut ad Judaeam per Jeremiam dicitur: Filii quoque Mempheos et Taphneos constupraverunt te usque ad verticem (Jer. II, 16) . Quid enim in vertice aliud quam fidei sublimitas intelligitur? Nonnulli quippe fidem medullitus tenent, sed vivere fideliter nullatenus curant. Insequuntur enim moribus quod credulitate venerantur. Quibus divino judicio saepe contingit [Col. 0163A] ut per hoc quod nequiter vivunt, et illud perdunt quod salubriter credunt. Incessanter namque se pravis actionibus polluunt, et super hoc vindictam justi judicii retribui posse diffidunt. Et saepe cum bene vivere negligunt, etiam persequente nullo usque ad perfidiam dilabuntur. Nam qui imminere districtum judicium non credunt qui inulte se peccare suspicantur, quo pacto vel esse vel dici fideles possunt? Fidem quippe perdidisse est incorrectis operibus malis digna reddi posse supplicia non credere. Quia ergo fidei opera servare contemnunt, et fidem perdunt quam tenere videbantur, bene ergo talibus sub Judaeae specie per prophetam dicitur, Filii Mempheos et Taphneos constupraverunt te usque ad verticem. Usque ad verticem quippe constuprari [Col. 0163B] est post malae operationis usum etiam ipsam fidei sublimitatem corrumpi. Cum enim nequissimi spiritus uniuscujusque animam in pravis volvunt, sed integritatem fidei vitiare non possunt, quasi adhuc inferiora membra polluunt, sed ad verticem non pertingunt. Quisquis autem in fide corrumpitur, jam usque ad verticem constupratur. Malignus enim spiritus quasi ab inferioribus membris, usque ad summa 211 pertingit, quando activam vitam polluens castam fidei celsitudinem diffidentiae morbo corrumpit.

In Scriptura sacra capillorum nomine aliquando defluentes animi cogitationes, aliquando superabundans [Col. 0163C] terrena substantia intelligitur.

⁜ (243) Capillorum nomen animi cogitationes designat, sicut de sancto viro dicitur: Et tonso capite corruens in terram adoravit (Job. I) . Quid enim moraliter per capillos nisi defluentes animi cogitationes accipimus? Unde et alias sponsae dicitur: Sicut vitta coccinea labia tua sponsa, et eloquium tuum dulce (Cant. IV, 3) . Vitta quippe crines capitis astringit. Labia ergo sponsae, sicut vitta sunt, quia exhortatione sanctae Ecclesiae, cunctae in auditorum mentibus diffusae cogitationes ligantur, ne remissae defluant, ne sese per illicita spargant, ne sparsae cordis oculos deprimant, sed quasi ad unam se intentionem colligant, dum vitta eas sanctae praedicationis [Col. 0163D] ligat. Quam recte et coccineam asserit, quia sanctorum praedicatio solo charitatis ardore flammescit. Quid vero per caput, nisi quae principale cujusque actionis est, mens ipsa signatur? Caput ergo detondere est cogitationes superfluas a mente resecare. Et tonso capite in terram corruit, quia, repressis praesumptionis suae cogitationibus, quam in semetipso infirmus sit humiliter agnoscit.

Et notandum quod in terram corruens adoravit. Ille enim veram Deo orationem exhibet, qui semetipsum, quia pulvis sit humiliter videt qui nihil sibi virtutis tribuit, qui bona quae agit esse de misericordia Conditoris agnoscit.

[Col. 0164A] Capillorum nomine superabundans terrena substantia designatur, sicut in Evangelio de Maria 212 Magdalene scriptum est: Stans retro secus pedes Domini, lacrymis coepit rigare pedes ejus et capillis suis tergebat ⁜ (244) . Quid namque pedes Domini, nisi ultima ejus membra accipimus? Lacrymis ergo mulier pedes Domini rigat, quod nos quoque veraciter agimus, si quibuslibet ultimis membris Domini per compassionis affectum inclinemus, si sanctis ejus in tribulatione compatimur, si eorum tristitiam nostram putamus. Capillis mulier pedes quos rigavit tersit. Capilli autem superfluunt corpori. Et quid abundans terrena substantia, nisi capillorum speciem tenet? Quae dum ad usum necessitatis superfluit, etiam abscissa non sentit. Capillis [Col. 0164B] ergo pedes Domini tergimus, quando sanctis ejus, quibus et ex charitate compatimur, etiam ex his quae nobis superfluunt miseremur, quatenus sic mens per compassionem doleat, ut etiam larga manus affectum doloris ostendat. Rigat namque lacrymis Redemptoris pedes, sed capillis suis non tergit, qui utcunque proximorum dolori compatitur, sed cum eis ex his quae sibi superfluunt non miseretur. Plorat, et non tergit, qui verba quasi doloris tribuit; sed non ministrando quae desunt vim doloris minime abscindit.

⁜ (245) Cincinni nomine collectio cogitationum [Col. 0164C] designatur sicut per Ezechielem prophetam dicitur: Et emissa similitudo manus apprehendit me in cincinno capitis mei, et elevavit me spiritus inter terram et coelum, et adduxit me in Jerusalem in visione Domini juxta ostium interius quod respiciebat ad aquilonem ubi erat statutum idolum zeli ad provocandam aemulationem (Ezech. VIII, 3) . Justorum mens, quia per custodiam disciplinae a cunctorum visibilium fluxo appetitu constringitur, collecta apud semetipsam intrinsecus integratur, qualisque Deo, vel proximo esse debeat plene conspicit, quia nihil suum exterius derelinquit: Et quanto exterioribus abstracta compescitur, tanto aucta in intimis inflammatur. Et quo magis ardet, eo ad comprehendenda [Col. 0164D] 213 vitia amplius lucet. Hinc est quod sancti viri dum se intra semetipsos colligunt, mira ac penetrabili acie occulta etiam aliena delicta deprehendunt. Unde bene nunc per Ezechielem dicitur: Emissa similitudo manus apprehendit me.

⁜ (246) Pili superfluas humanae corruptionis, vel vitae veteris cogitationes designant, sicut Eliphas dicit: Cum spiritus me praesente transiret inhorruerunt pili carnis meae (Job. IV, 15) . Nobis praesentibus transit spiritus, quando invisibilia cognoscimus, et tamen haec non solide, sed raptim [Col. 0165A] videmus. Neque enim in suavitate contemplationis intimae, diu mens figitur, quia ad semetipsam immensitate luminis reverberata revocatur. Cumque internam dulcedinem degustat, amore aestuat, ire super semetipsam nititur; sed ad infirmitatis suae tenebras, fracta relabitur, et magna virtute proficiens, videt quia videre non possit hoc quod ardenter diligit; nec tam ardenter diligeret, nisi aliquatenus videret. Non ergo stat, sed transit spiritus; quia supernam lucem nostra nobis contemplatio, et inhiantibus aperit, et mox infirmantibus abscondit. Et quia in hac vita quantalibet quis virtute profecerit, adhuc tamen corruptionis suae stimulum sentit. Corpus quippe quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio [Col. 0165B] sensum multa cogitantem (Sap. IX, 15) . Recte subditur: Inhorruerunt pili carnis meae ⁜ (247) . Pili etenim carnis sunt quaelibet superflua humanae corruptionis. Pili carnis dicuntur vitae veteris cogitationes, quas sic a mente abscindimus, ut de amissione earum nullo dolore fatigemur. Unde bene per Moysen dicitur: Levitae radant omnes pilos carnis suae (Num. VIII, 7) . Levita quippe assumptus vocatur. Oportet ergo levitas omnes pilos carnis suae radere, quia is, qui in obsequiis divinis assumitur, debet ante Dei oculos a cunctis carnis cogitationibus mundus apparere, ne illicitas cogitationes mens proferat, et pulchram animae speciem, quasi pilis fruticantibus deformem reddat. Sed quantalibet, ut [Col. 0165C] 214 diximus, quempiam virtus sanctae conversationis evexerit, adhuc tamen ei de vetustate nascitur quod toleretur. Unde et ipsi Levitarum pili praecepti sunt radi, et non evelli. Rasis etenim pilis in carne radices remanent, et crescunt iterum ut recidantur. Quia magno quidem studio superfluae cogitationes amputandae sunt, sed tamen amputari funditus nequaquam possunt. Semper enim caro superflua generat, quae semper spiritus ferro sollicitudinis recidat. Sed haec in nobis tunc subtilius cognoscimus, cum speculationibus alta penetramus. Unde recte nunc dicitur: Cum spiritus me praesente transiret, inhorruerunt pili carnis meae. Humana etenim mens, cum contemplationis arce sublevatur, tanto semetipsam durius de superfluis cruciat, [Col. 0165D] quanto nimis subtile conspicit esse quod amat. Et cum pulchrum hoc quod intuetur, super se appetit districte judicat quidquid in se prius infirmum tranquille tolerabat. Transeunte ergo spiritu pertimescunt, quia ante compunctionis vim cogitationes superfluae fugiunt, ut nil fluxum, nil jam remissum libeat, quia afflictam mentem etiam contra semetipsam visitationis intimae severitas inflammat. Cumque hoc quod in corde illicitum nascitur, continua districtione resecatur, fit plerumque ut vegetata mens, paulo altius radio suae speculationis inhaereat, et pene figat spiritum qui transibat. Nec tamen ipsa haec contemplationis mora divinitatis plene [Col. 0166A] vim aperit, quia ejus immensitas humanas vires auctas sublevatasque transcendit.

In Scriptura sacra cum oculus singulari numero ponitur, aliquando cordis intentio, aliquando is qui docendo illuminat, aliquando contemplativa, vel activa vita, aliquando perfecta Dei cognitio; cum vero pluraliter oculi dicuntur, aliquando pravi consiliarii, aliquando spes, aliquando pravi praelati, aliquando hi qui in sancta Ecclesia lumen veritatis habent, aliquando operationes sancti Spiritus designantur.

⁜ (248) Oculi nomine cordis intentio designatur, sicut per beatum Job dicitur: Verbosi amici mei, ad Dominum stillat oculus meus (Job. XVI) . Saepe contingit ut ipsa quoque in nobis bona opera, ab incautis hominibus [Col. 0166B] reprehendantur. Sed qui testem in coelo habet, reprehensiones hominum metuere non debet. Unde bene nunc dicitur: Verbosi amici mei, ad Dominum stillat oculus meus. Quid enim per oculum, nisi cordis intentio designatur? Unde et in Evangelio scriptum est: Si oculus tuus fuerit simplex, totum corpus tuum lucidum erit (Matth. VI, 22) . Quia videlicet cum bona intentione quid agitur, ejus intentionis actio apud Dominum minime fuscatur. Cum ergo amici verbosi sunt, id est cum et ipsi derogant qui in fide sociantur ad Dominum, necesse est ut oculus stillet, quatenus nostra intentio tota in amoris intimi, compunctione defluat, et tanto subtilius se ad 216 interiora erigat, quanto per exteriora opprobria repulsa, intus redire [Col. 0166C] cogitur, ne foris evanescat.

⁜ (249) Oculi nomine is qui docendo illuminat designatur, sicut per beatum Job de sancta Ecclesia dicitur. Oculus fui caeco et pes claudo (Job XXIX, 15) . Caecus quippe est qui adhuc quo pergat non videt. Claudus autem est qui non potest ire, quo videt. Sancta itaque Ecclesia oculus est caeco, quia per verbum lucet; ipsa pes est claudo, quia per adjutorium continet; caecos vero praedicando illuminat, claudos vero opitulando sustentat. Crebro namque peccatum aut ignorantia, aut infirmitate perpetratur, ut vel nesciat homo quid velle debeat, vel non omne quod voluerit possit. Quo contra per Psalmistam recte dicitur: Dominus illuminatio mea et salus mea (Psal. XXVI, 1) . Quia enim Dominus et [Col. 0166D] scientiam et virtutem praebet et contra ignorantiam illuminatio, et contra infirmitatem salus vocatur. Hinc etiam de iniquis dicitur per eumdem: Fiat via illorum tenebrae et lubricum (Ps. XXXVI) , ut scilicet per tenebras, quo ire debent non videant: qui etsi recta viderent, in eis tamen per lubricum stare non possent. Isti itaque per lubricum inter bona claudicant, illi per tenebras quae bona sequuntur ignorant.

⁜ (250) Oculi dextri nomine contemplativa vita, sinistri vero activa vita signatur. Unde in Evangelio dicitur: Si oculus tuus dexter scandalizat te, erue eum et projice abs te. Bonum est tibi uno oculo in [Col. 0167A] vitam intrare, quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis (Matth. V, 29) . Sciendum namque magnopere est quia valde inter se sunt diversae conspirationes animorum. Nonnulli namque hominum ita otiosae mentis sunt, ut si eos labor occupationis excipiat, in ipsa operis inchoatione succumbant; et nonnulli ita inquieti sunt, ut si actionem laboris non habuerint, gravius laborent. Quia tanto deteriores cordis tumultus tolerant, quanto eis licentius ad cogitationes vacat. Unde necesse est ut nec quieta mens ad exercitationem immoderati operis, nec inquieta ad studium contemplationis angustet. Saepe enim qui Deum contemplari quieti poterant, occupationibus pressi ceciderunt; et saepe, qui occupati bene humanis usibus viverent, gladio [Col. 0167B] 217 suae quietis exstincti sunt. Hinc namque est quod nonnulli inquieti spiritus dum plus exquirunt contemplando, quam capiunt, usque ad perversa dogmata erumpunt: et dum veritatis discipuli humiliter negligunt, magistri errorum fiunt. Quibus recte hoc quod praefati sumus, per semetipsam veritas dicit: Si oculus tuus dexter scandalizat te; erue eum, et projice abs te. Bonum est tibi uno oculo in vitam intrare quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis. Duae quippe vitae, activa videlicet et contemplativa dum conservantur in mente quasi duo oculi habentur in facie. Dexter namque oculus contemplativa vita est, sinister activa. Sed sunt nonnulli, ut diximus, qui discrete intueri summa [Col. 0167C] et spiritualia nequaquam possunt, et tamen alta contemplationis assumunt: adque idcirco in perfidiae foveam, intellectu pravi erroris delabuntur. Hos itaque vita contemplativa ultra vires assumpta, cogit a veritate cadere, quos in statu suae rectitudinis humiliter poterat sola activa custodire. Bene ergo eis dicitur: Si oculus tuus dexter scandalizat te, etc. Ac si aperte dicat: Cum ad contemplativam vitam idonea discretione non sufficis, solam secutus activam tene. Cumque in hoc quod pro magno eligis, deficis, eo contentus esto quod pro minimo attendis, ut si per contemplativam vitam a veritatis cognitione compelleris cadere, regnum coelorum per solam activam valeas saltem luscus intrare.

[Col. 0167D] ⁜ (251) Oculus Dei perfecta ejus cognitio intelligitur sicut de eo propheta ad Israelitas dicit: Qui tetigerit vos, tangit pupillam oculi mei (Zach. II, 8) . Constat nimirum quod natura sua oculum Deus non habeat. Sed quia nos per oculum cernimus, Deus eo quod omnia videt, oculum habere perhibetur.

⁜ (252) Oculorum nomine pravi consiliarii designantur, sicut de hoste antiquo, voce Dominica dicitur: Oculi ejus ut palpebrae diluculi (Job XLI, 9) . Per oculos quippe qui inhaerentes capiti utilitati visionis serviunt, non immerito consiliarii Antichristi designantur, qui dum perversis machinationibus [Col. 0168A] quae qualiter agenda sunt, praevident, malignis ejus operariis quasi ostensum pedibus 218 iter praebent. Qui recte palpebris diluculi comparantur; palpebris namque diluculi extremas noctis horas accipimus, in quibus quasi nox oculos aperit, dum venturae lucis jam initia ostendit. Prudentes igitur saeculi malitiae Antichristi perversis consiliis inhaerentes, quasi palpebrae sunt diluculi, quia fidei quam in Christo inveniunt, quasi erroris noctem asserunt, et venerationem Antichristi verum esse pollicentur. Spondent enim se tenebras repellere et veritatis lucem signis clarescentibus nuntiare, quia nec persuadere quae volunt, possunt, nisi exhibere se meliora fateantur. Unde serpens ipse in paradiso primis hominibus loquens, in eo quod se melius aliquid providere [Col. 0168B] simulavit, quasi palpebras aperuit, quando in innocentibus mentibus humanitatis ignorantiam reprehendit et scientiam divinitatis promisit. Quasi ignorantiae enim tenebras repellebat et aeternae scientiae divinum mane nuntiabat, dicens: Aperientur oculi vestri, et eritis sicut Dii, scientes bonum et malum (Gen. III, 5) . Ita in illo tunc damnato homine veniens, ejus oculi palpebris diluculi comparantur, quia sapientes illius simplicitatem verae fidei quasi transactae noctis tenebras respiciunt, et ejus signa mendacia quasi exsurgentes solis radios ostendunt.

Oculorum nomine spes designatur, sicut per Jeremiam dicitur: Onagri steterunt in rupibus, traxerunt [Col. 0168C] ventos quasi dracones; defecerunt oculi eorum, quia non erat herba (Jer. XIV, 6) . Require in capite De onagro, lib. III, cap. 22.

⁜ (253) Oculorum nomine pravi praelati designantur, sicut per Psalmistam de pravis doctoribus, praenuntiantis studio, non autem maledicentis dicitur voto: Obscurentur oculi eorum ne videant, et dorsum eorum semper incurva (Psal. LXVIII, 24) . Oculi quippe sunt qui in ipsa honoris summa facie positi, providendi itineris officium susceperunt. Quibus nimirum, qui subsequenter inhaerent, dorsa nominantur. Obscuratis ergo oculis dorsum flectitur, quia cum lumen scientiae perdunt, profecto ad portanda peccatorum onera curvantur qui sequuntur. Ait ergo: Obscurentur oculi eorum ne videant, [Col. 0168D] 219 et dorsum eorum semper incurva. Ac si dicat: Qui humanae vitae actionibus quasi praevidendis itineribus praesunt, veritatis lucem non habeant, ut qui sequuntur subditi, iniquitatum suarum oneribus incurvati, omnem statum rectitudinis amittant. Quod factum procul dubio in Judaea novimus, cum in ipso Redemptoris nostri adventu Pharisaeorum turba atque sacerdotum a vero lumine oculos clausit, et per praepositorum exempla gradiens in infidelitatis tenebris populus erravit.

⁜ (254) Oculorum nomine elatio superbiae designatur, sicut per Eliphas dicitur: Qui humiliatus fuerit [Col. 0169A] erit in gloria, et qui inclinaverit oculos suos, ipse salvabitur (Job XXII, 29) . Quae nimirum sententia a Veritatis ore non discrepat, quae ait: Omnis qui se exaltat, humiliabitur: et qui se humiliat, exaltabitur (Luc. XIV) . Unde et per Salomonem dicitur: Antequam conteratur, exaltatur cor hominis; et antequam glorietur, humiliatur (Prov. XVIII) . Recte autem dicitur, qui inclinaverit oculos suos, ipse salvabitur, quia, quantum per membrorum ministerium deprehendi potest, prima superbiae extensio esse in oculis solet. Hinc enim scriptum est: Oculos superborum humiliabis (Psal. XVII, 12) . Hinc de ipso superbientium capite dicitur: Omne sublime videt (Job XLI, 25) . Hinc de illa quae ei per infidelitatem adhaesit, scriptum est: Generatio cujus excelsi sunt [Col. 0169B] oculi, et palpebrae ejus in altum subrectae (Prov. XXX, 13) . Oculos ergo inclinare est nullum respiciendo despicere, sed se minorem atque imparem cunctis, quos aspicit aestimare. Salvabitur itaque qui oculos inclinat, quia qui falsum superbiae verticem deserit, veritatis altitudinem ascendit.

⁜ (255) Oculorum nomine hi qui in sancta Ecclesia lumen veritatis habent designantur, sicut voce electi membri sui, scilicet beati Job, eadem sancta Ecclesia conqueritur dicens: Caligavit ad indignationem oculus meus, et membra mea quasi in nihilum redacta sunt (Job XVII, 7) . Ad indignationem namque oculus caligat, quando ipsi quoque, qui in Dominico corpore, id est in Ecclesia, lumen veritatis habent; dum se diutius a pravis despici ac dedignari [Col. 0169C] conspiciunt, de occulti 220 judicii admiratione turbantur, et secretum Dei penetrare nequeunt, cur praevalere perversi contra bonos permittuntur. Quis etenim non obstupescat, cum Herodiadis filiae saltatus apud regem temulentum obtinet, ut caput amici sponsi, prophetae et plusquam prophetae ante ora convivantium deferatur? Sed cum isti ad indignationem caligant, infirmi plerumque usque ad infirmitatem corruunt. Unde et subditur: Et membra mea quasi in nihilum redacta sunt. Membrorum quippe nomine teneritudo infirmorum exprimitur. Qui dum perversos prospiciunt florere justosque cruciari, ad hoc nonnunquam perveniunt, ut se bona inchoasse poeniteant, atque ita ad agenda mala citius accedunt: [Col. 0169D] ac si eorum vitae nocuerit bonum quod inchoaverunt.

⁜ (256) Oculorum nomine operationes sancti Spiritus designantur, sicut per Zachariam prophetam de Redemptore nostro sub figura lapidis dicitur: Super lapidem unum septem oculi sunt (Zach. III, 9) . Quid enim per oculos nisi sancti Spiritus dona signantur? Require in capitulo de Pleiadibus.

In Scriptura sacra palpebrarum nomine aliquando praelati Ecclesiae, aliquando prudentes hujus saeculi, aliquando divina judicia designantur.

⁜ (257) Palpebrarum nomine praelati signantur, sicut per beatum Job in persona Ecclesiae dicitur: Palpebrae meae caligaverunt (Job XVI, 17) . Palpebrae enim recte appellati sunt, qui ad providenda pedum itinera vigilant. Sed cum occulta Dei judicia praepositi vigilantes 221 intelligunt, palpebrae sanctae Ecclesiae caligant.

Palpebrarum nomine prudentes saeculi perversis Antichristi consiliis inhaerentes designantur, sicut de diabolo voce Dominica ab beatum Job dicitur: [Col. 0170B] Oculi ejus, ut palpebrae diluculi (Job XLI, 9) . Require in capite praecedenti.

⁜ (258) Palpebrarum nomine divina judicia designantur, sicut per Psalmistam de Domino dicitur: Palpebrae ejus interrogant filios hominum (Psal. X, 5) . Tribus quippe modis nos Conditor interrogare consuevit, cum aut flagelli nos dictrictione percutit, et quanta nobis insit vel desit patientia ostendit; aut quaedam, quae nolumus praecipit, et nostram nobis obedientiam vel inobedientiam patefacit; aut aliqua nobis occulta aperit, et aliqua abscondit, et mensuram nobis nostrae humilitatis innotescit. Flagello namque interrogat, cum mentem sibi bene per tranquillitatem subditam afflictionibus pulsat: sicut beatus Job et laudatur attestatione judicis, [Col. 0170C] et tamen ictibus concidit percussoris, ut ejus patientia tanto verius claresceret, quanto inquisita durius fuisset. Praecipiendo autem dura nos Dominus interrogat, sicut Abraham terram suam jubetur egredi, et pergere quo nesciebat, in montem unicum filium ducere, et quem ad consolationem senii acceperat immolare. Cui nimirum ad interrogationem bene respondenti, id est ad jussionem bene obedienti, dicitur: Nunc cognovi quod timeas Dominum (Gen. XXII, 12) , vel, sicut scriptum est: Tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligatis eum (Deut. XIII, 3) . Tentare quippe Dei est magnis nos jussionibus interrogare. Scire quoque ejus est nostram obedientiam nosse nos facere. Aperiendo autem nobis quaedam, atque claudendo, nos interrogat [Col. 0170D] sicut per hoc Psalmistae testimonium quod supra posuimus declaratur: Palpebrae ejus interrogant filios hominum; palpebris quippe apertis cernimus, clausis nihil videmus. Quid ergo per palpebras Dei, nisi ejus judicia accipimus? Quae juxta aliquid clauduntur hominibus, et juxta aliquid reserantur, ut homines, 222 qui se nesciunt, sibimetipsis innotescant, quatenus dum quaedam intelligendo comprehendunt, quaedam vero cognoscere omnino non possunt, eorum corda se latenter inquirant, si illos divina judicia vel clausa stimulant, [Col. 0171A] vel aperta non inflant. Hac enim Paulus interrogatione probatus est, qui post perceptam internam sapientiam, post aperta claustra paradisi, post ascensum coeli tertii, post supernae locutionis mysteria dicit: Ego me non arbitror comprehendisse (Philip. III, 13) . Et rursum: Ego sum minimus, qui non sum dignus vocari apostolus (I Cor. XV, 9) . Et rursum: Non quia sufficientes sumus cogitare aliquid ex nobis, tanquam ex nobis; sed sufficientia nostra ex Deo est (II Cor. III, 5) . Apertis ergo palpebris Dei interrogatus Paulus recte respondit, qui superna secreta attigit, et tamen in humilitate cordis sublimiter stetit. Qui rursum, cum secreta Dei judicia de repulsione Judaeorum, et vocatione gentium discuteret, atque ad ea pervenire non [Col. 0171B] posset, quasi clausis Dei palpebris interrogatus est. Sed rectum valde responsum reddidit, qui Deo se in ipsa ignorantia scienter, inclinavit dicens: O altitudo sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit? (Rom. XI, 33.) Ecce enim absconsis mysteriis, quasi clausis palpebris inquisitus, placita ac recta respondit, qui secreti aditum pulsans, quia per cognitionem intromitti ad interiora non valuit, per confessionem ante januas stetit humilis, et quod intus comprehendere non potuit, foris timendo laudavit.

[Col. 0171C] ⁜ (259) Nasi nomine discretio designatur, sicut voce Dominica in laudibus Ecclesiae dicitur: Nasus tuus sicut turris, quae est in Libano (Cant. VII, 4) . Require in c. De ducibus.

In Scriptura sacra narium nomine aliquando exhalantes insidiae, atque instigatio antiqui hostis, aliquando praescientia designatur.

⁜ (260) Narium nomine exhalantes insidiae atque instigatio antiqui hostis accipitur, sicut voce Dominica ad beatum Job de diabolo dicitur: De naribus ejus procedit fumus (Job XLI, 11) . Oculorum quippe acies fumo sauciatur. Fumus ergo de naribus [Col. 0171D] ejus procedere dicitur, quia de miraculorum ejus insidiis ad momentum caliginosa dubietas etiam in electorum cordibus generatur. De leviathan naribus fumus exit, quia ex ejus prodigiis mendacibus, etiam bonarum mentium oculos trepidationis caligo confundit. Tunc namque in electorum cordibus, conspectis terribilibus signis, obscura cogitatio conglobatur. Unde Veritatis ore per Evangelium dicitur: Surgent pseudochristi et pseudoprophetae, et dabunt signa magna, et prodigia ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi (Matth. XXIV, 24) . Qua in re valde quaerendum est quomodo aut hi qui electi sunt, induci [Col. 0172A] in errorem possunt, aut cur, si fieri poterit, quasi ex dubietate subditur, cum quid faciendum sit Dominus omnia praesciens praestolatur. Sed, quia electorum cor trepida cogitatione concutitur, et tamen eorum constantia non movetur, una hac sententia Dominus utrumque complexus est dicens: Ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi. Quasi enim jam errare est in cogitatione titubare. Sed protinus si fieri potest subjungitur, quia proculdubio fieri non potest ut in errore plene electi capiantur. Hinc ergo pensare compellimur per hoc quod de naribus ejus fumus procedere 224 dicitur, etiam priusquam apertus appareat, quid quotidie in humanis cordibus fumo pestiferae exhalationis operatur. Quia enim sicut [Col. 0172B] superius diximus, fumo oculorum acies infirmatur, non immerito de ejus naribus procedere fumus asseritur, cujus noxiis inspirationibus prava in humanis cordibus cogitatio nascitur, per quam acies mentis obtunditur, ne lux videatur. Quasi enim flatu narium caliginem emittit qui in reproborum cordibus insidiarum suarum aspirationibus ex amore vitae temporaliter aestum congerit multiplicium cogitationum. Et velut fumi globos multiplicat qui inanissimas vitae praesentis curas in terrenorum hominum mente coacervat. Iste fumus ex ejus naribus prodiens, aliquando ad tempus etiam electorum oculos tangit. Hunc namque fumum intrinsecus patiebatur Propheta cum diceret: Turbatus est ira oculus meus (Psal. VI, 8) . Hujus [Col. 0172C] inundatione premebatur dicens: Cor meum conturbatum est in me et lumen oculorum meorum non est mecum (Psal. XXXVII) . In sudibus perforabit nares ejus (Job XL, 19) . ⁜ (261) Quid enim aliud sudes, id est pallos accipimus, qui videlicet exacuuntur ut figantur, nisi acuta sanctorum consilia? Quae hujus Behemoth nares perforant, dum sagacissimas ejus insidias et vigilando circumspiciunt, et superando transfigunt. Per nares vero odor trahitur, et ducto flatu hoc agitur, ut res etiam quae longe est posita, cognoscatur. Naribus vero Behemoth callidae ejus insidiae designantur, per quas sagacissime nititur et occulta cordis nostri bona cognoscere, et haec pessima persuasione dissipare. [Col. 0172D] In sudibus itaque Dominus nares antiqui hostis perforat, quia callidas ejus insidias acutis sanctorum sensibus penetrans enervat.

⁜ (262) Narium quoque nomine praescientia designatur, sicut per prophetam dicitur: Quiescite ab homine, cujus spiritus est in naribus ejus, quia excelsus reputatus est ipse (Isa. II, 22) . Saepe enim quae non vidimus, odore comprehendimus, ita ut nonnullae res etiam cum longe jaceant fragrantia nobis suae qualitatis innotescant; dumque per nares spiritum ducimus, plerumque et invisa praescimus. Redemptoris ergo nostri spiritus 225 esse in ejus naribus dicitur, ubi videlicet scientiam illius [Col. 0173A] esse in praescientia designetur, quia quaecunque se in natura humanitatis innotuit scire, haec nimirum ante saecula ex divinitate praescivit. Qui unde spiritum in naribus habuerit mox propheta subjungit, dicens: Quia excelsus reputatus est ipse (Isa. id.) . Ac si diceret: In inferioribus ventura desuper praescivit, quia ad ima de coelestibus venit. Sancti etiam viri, quia ab illo audita crediderunt, ipsi quoque jam ventura praesciunt; dumque ejus fideliter praeceptis inserviunt, adventum illius spe certa praestolantur.

Scriptura sacra oris nomine aliquando cordis cogitatio, aliquando locutio, aliquando praedicator [Col. 0173B] sanctus, aliquando Unigenitus Dei, aliquando praedicatores Antichristi, aliquando doctorum scientia, aliquando suggestiones antiqui hostis designantur.

⁜ (263) Oris nomine cordis cogitatio designatur, sicut per Sophar de hypocrita dicitur: Cum dulce fuerit in ore ejus malum, abscondit illud sub lingua sua (Job XX, 12) . In ore hypocritae malum dulce est, quia ei est iniquitas suavis in mente. Os quippe cordis cogitatio est, de qua scriptum est: Labia dolosa in corde et corde locuta sunt mala (Psal. XI, 3) . Sed hoc malum quod in ore hypocritae est, sub lingua ejus absconditur, quia asperitas malitiae, quae latet in mente, sub tegmine blandae locutionis operitur. Malum namque in lingua esset, [Col. 0173C] et non sub lingua, si loquens hypocrita malitiam suae pravitatis aperiret. Sed, sicut plerique justorum, cum quosdam agere perverse 226 aspiciunt, qui duris sunt increpationibus feriendi in lingua asperitatem sumunt, sed sub lingua mentis suae benignitatem contegunt. Unde sanctae Ecclesiae Sponsi voce dicitur: Mel et lac sub lingua tua (Cant. 4, 11) . Qui enim mentis suae dulcedinem aperire infirmis nolunt, sed loquentes quadam eos asperitate feriunt, emittunt quaedam blanda et dulcia quibus contristata mens in eis possit ex benignitate refoveri. Ita perversi quique non in lingua, sed sub lingua habent, qui sermonibus dulcia praetendunt, et cogitationibus perversa moliuntur. Hinc est enim quod Joab Amasae mentum [Col. 0173D] dextera tenuit; sed sinistram ad gladium latenter mittens, ejus viscera effudit. Dextera quippe mentum tenere est quasi ex benignitate blandiri. Sed sinistram ad gladium mittit, qui latenter ex malitia percutit. Hinc de ipso quoque capite eorum scriptum est: Sub lingua ejus labor et dolor (Psal. IX, juxta Hebr.) . Qui non aperte mala quae cogitat ostendit, laborem et dolorem eorum quorum mortem appetit, non in lingua exerit, sed sub lingua premit.

⁜ (264) Oris nomine locutio designatur, sicut per beatum Job dicitur: Manum tuam ponam super os meum (Job XXXIX, 34) . Usu enim sacri eloquii in [Col. 0174A] manu operatio, in ore locutio solet intelligi. Manum ergo super os ponere est virtute boni operis culpas tegere incautae locutionis. Quis enim inveniri potest qui quamlibet perfectus sit, de otioso tamen sermone non peccet, Jacobo attestante, qui ait: Nolite plures magistri fieri. In multis enim offendimus omnes? (Jac. III, 1, 2.) Et rursum: Linguam nullus hominum domare potest (Ibid., 8) . Cujus culpas redarguens per semetipsam Veritas dicit: Dico autem vobis quia omne verbum otiosum, quod locuti fuerint homines, reddent de eo rationem in die judicii (Matth. XII, 36) . Sed sancti viri ante oculos Domini student culpas linguae tegere meritis vitae, student pondere bonorum operum premere immoderata verborum. Unde et in sancta Ecclesia [Col. 0174B] manus super os ponitur, dum in electis ejus quotidie otiosae locutionis vitium virtute bonae actionis operitur: sicut scriptum est: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata (Psal. XXXI, 1) . Sed rursum, cum scriptum sit: 227 Omnia nuda et aperta sunt oculis ejus (Hebr. VI) . Quomodo tegi possunt, quae ejus oculis, cui cuncta nuda sunt, abscondi nequaquam possunt? Sed quia hoc quod tegimus, inferius ponimus, atque hoc unde tegimus nimirum superducimus, ut quod est subterpositum tegamus, tegere peccata dicimur quae quasi subter ponimus dum abdicamus. Eisque aliud superducimus, dum bonae actionis opus ad hoc post eligimus, ut praeferamus. Qui ergo opera mala deserit, et bona posterius facit, per [Col. 0174C] hoc quod addit transactam nequitiam tegit ut boni operis merita superducat.

⁜ (265) Oris nomine praedicator sanctus designatur, sicut per prophetam Dominus dicit: Si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris (Jer., XVII, 19) . Sciendum magnopere est quia tantum unaquaeque anima fit pretiosior ante oculos Dei, quanto pro amore veritatis fuerit despectior ante oculos suos. Hinc ad Saul dicitur: Nonne, cum parvulus esses in oculis tuis, caput te constitui in tribubus Israel? (I Reg. XV, 17.) Ac si aperte diceret: Magnus mihi fuisti, quia despectus tibi es, factus es despectus mihi. Unde per prophetam dicitur: Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes [Col. 0174D] (Isa. V, 21) . Tanto ergo fit quisque vilior Deo quanto pretiosior sibi; tanto pretiosior Deo, quanto propter eum vilior sibi, quia humilia respicit, et alta a longe cognoscit (Psal. CXXXVII, 6) . Bene ergo dicitur: Si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris. Vilis quippe Deo est mundus praesens, pretiosa est ei anima humana. Quia ergo pretiosum a vili separatur, quasi os Domini vocatur, quia per eum Dominus sua verba exerit, qui ab amore saeculi, loquendo quae potest humanam animam evellit.

⁜ (266) Oris nomine Unigenitus Dei designatur, sicut per Eliu dicitur: Audiet auditionem in terrore vocis ejus, et sonum de ore illius (Job XXXVII, 2) . [Col. 0175A] Mos sacri eloquii est, ut cum audiri aliquid per auditum insinuat, audiri eumdem auditum dicat, sicut Habacuch ait: Domine, audivi auditum tuum, et timui (Habac. III, 2) . Unde hic quoque dicitur: Audiet auditionem in terrore vocis ejus. Ore Dei potest unigenitus designari Filius, qui, sicut brachium ejus 228 dicitur, quia per eum cuncta operatur de quo Joannes dicit: Et omnia per ipsum facta sunt (Joan. I, 3) , ita etiam os ejus dicitur. Hinc est enim quod propheta ait: Os Domini locutum est haec (Psal. LVIII, 14) . Per quem nobis omnia loquitur, ac si oris nomine patenter diceretur verbum. Sicut nos quoque pro verbis dicere linguam solemus, ut cum Graecam, vel Latinam linguam dicimus, Latina vel Graeca lingua verba monstremus. [Col. 0175B] Os ergo Domini non immerito ipsum accipimus. Unde et ei sponsa in Canticis canticorum dicit: Osculetur me osculo oris sui (Cant. I, 1) . Ac si dicat: Tangat me dulcedine praesentiae unigeniti Filii Redemptoris mei. Per sonum vero oris potest ejusdem Dei Domini Spiritus sanctus designari. Unde et alias in ejusdem spiritus significatione scriptum est: Factus est repente de coelo sonus tanquam advenientis spiritus vehementis (Act. II, 2) . Sonus ergo de ore Domini procedit, cum substantialis ei Spiritus ad nos per Filium veniens, surditatem nostrae insensibilitatis rumpit, sicut de eodem sono incircumscripto atque incorporeo os Domini loquitur, dicens: De meo accipiet, et annuntiabit vobis (Joan. XVI, 14) . Potest ergo per terrorem vocis, vis fortitudinis; et [Col. 0175C] per sonum oris, dulcedo consolationis intelligi, quia quos Spiritus sanctus replet, prius eos de terrena actione terrificat, et postmodum spe coelestium consolatur, ut tanto post confidendo de primis gaudeant, quanto prius sola supplicia conspiciendo metuebant. Hinc est enim quod de Unigeniti spiritu, quasi de hoc oris sono Paulus dicat: Non enim accepistis Spiritum servitutis iterum in timore. Sed accepistis spiritum adoptionis filiorum in quo clamamus: Abba Pater (Rom. VIII, 15) . Hinc per semetipsam Veritas dicit: Accipite Spiritum sanctum: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis; et quorum retinueritis, retenta sunt (Joan. XX, 23) . Ecce conversorum terror vertitur in potestatem, quia, dum [Col. 0175D] mala sua poenitendo puniunt, usque ad exercendum judicium ascendunt, ut hic in Deo posse accipiant, quae prius de Deo ipsi metuebant. Judices quippe fiunt, qui supernum judicium perfecte timuerunt, et aliena jam incipiunt peccata dimittere, qui prius formidaverunt ne retinerentur sua.

229 ⁜ (267) Oris nomine praedicatores Antichristi designantur, sicut voce Dominica de ipsa ad beatum Job dicitur: De ore ejus lampades procedunt (Job XLI) . Sicut qui provident, oculi, sic qui praedicant, os vocantur. Sed de hoc ore lampades exeunt, quia mentes audientium ad amorem perfidiae accendunt. Et unde quasi per sapientiam lucent, inde procul dubio per nequitiam concremant.

[Col. 0176A] Oris nomine doctorum scientia designatur, sicut de praedicatoribus Antichristi sub equorum nomine, in Apocalypsi dicitur: Potestas equorum in ore, et in caudis erat eorum (Apoc. IX, 19) . In ore namque doctorum scientia, in cauda vero saecularium potentia figuratur. Per caudam quippe, quae retro est, hujus saeculi postponenda temporalitas designatur. De qua Paulus apostolus dicit: Unum autem quae retro sunt oblitus, ad ea, quae ante sunt extentus (Philipp. III, 13) . Retro enim omne quod transit: ante vero, omne quod veniens permanet. Istis ergo equis, id est nequissimis praedicatoribus ubique carnali impulsu currentibus, in ore et in cauda potestas est, quia ipsi perversa suadendo praedicant, sed temporalibus potestatibus fulti, per ea quae [Col. 0176B] retro sunt, exaltant.

Oris nomine suggestiones antiqui hostis designantur, sicut de ipso ad beatum Job voce Dominica dicitur: In medium oris ejus quis intrabit? (Job XLI, 4.) In medium oris ejus intrare est calliditatis ejus verba penetrare, ut nequaquam penset quod resonant, sed quo intendant. Bonum namque videtur promittere; sed ad perditum finem trahunt. Intrare Adam in medium oris ejus voluit, quando intentionem persuasionis illius caute pensare neglexit. Divinitatem quippe se per illum accipere credidit, et immortalitatis gratiam amisit: et unde ab intellectu verborum ejus incaute exterius stetit, inde se ori illius devorandum funditus praebuit. Quia ergo antiquus hostis fidelium mentes corrumpere [Col. 0176C] aliquando ostensione sua, aliquando suggestione conatur (agit enim modo opere, modo persuasione) recte dicitur: Et in medium oris ejus quis intrabit? Subaudis nisi ego qui per discretas 230 electorum mentes suggestionum ejus verba discutio, et non ita haec esse, ut sonuerint, manifesto.

In Scriptura sacra linguae nomine aliquando aperta locutio, aliquando falsitatis doctrina, aliquando Spiritus sanctus designatur.

⁜ (268) Linguae nomine aperta locutio designatur, sicut per beatum Job amicis suis dicitur: Loquentes id quod justum est judicate: et non invenietis in lingua [Col. 0176D] mea iniquitatem, nec in faucibus meis stultitia personabit (Job VI) . Is namque qui loquitur, dum de verbis suis auctoris sententiam exspectat, quasi ejus judicio supponitur a quo auditur. Qui igitur in dictis suis reprobari metuit, ipse prius debet examinare quod dicit, quatenus inter cor et linguam aequus districtusque arbiter sedeat, subtiliter pensans si recta verba cor afferat, quae utiliter suscipiens in auditorum judicium lingua perducat. Beatus igitur Job contra amicos agens, sed contra haereticos nostra denuntians, praecipitationem loquentium deprehendat, atque ad eorum mentem verba recolat dicens: Loquentes id quod justum est, judicate. Ac si aperte diceret: Si in eo quod ad nos [Col. 0177A] per egressum locutionis exitis, reprehendi non vultis, intus justitiae libram tenete, ut tanto foris quod dicitur, ex veritatis pondere placeat, quanto hoc interius trutina discretionis pensat.

Et non invenietis in lingua mea iniquitatem, nec in faucibus meis stultitia personabit. Ac si apertius diceret: Si subtilius vestra perpenditis, verius aliena pensatis; et cum rectum coeperit esse quod dicitis, justum cognoscetis quod auditis; nequaquam quippe mea vobis lingua stultitiam resonat, si a vestra conscientia 231 non procedat. Si sancta Ecclesia studet prius assertiones hostium falsas ostendere, et tunc praedicamenta veritatis aperire, quia, cum recta se tenere aestimant, recta quae audiunt, contumaciter impugnant. Ante ergo necesse [Col. 0177B] est ut errorem suum haeretici sentiant, ne auditae veritati contradicant; quia, etsi camporum sentes, si arator vomeris scissione non eruit, terra accepta semina in segetem non producit, et cum putredinem medicus vulneris apertione non ejicit, nequaquam in loco putredinis sana caro coalescit. Prius ergo perversa destruens, dicat: Loquentes id quod justum est judicate. Post autem recta insinuans, subjungit: Et non invenietis in lingua mea iniquitatem. Solent autem haeretici alia aperte dicere, alia in occultis tenere. Per linguam aperta locutio, per fauces vero, occulta tractatio designatur. Sanctae ergo Ecclesiae nec in lingua iniquitas, nec in faucibus stultitia, resonat, quia ea, quae per publicam locutionem praedicat, etiam per intimam fidem servat; nec in aperto [Col. 0177C] aliud docet, sed quod sentit loquendo docet, et quod loquitur vivendo custodit, ac de sapientiae supernae convivio, quidquid per linguam praedicat, emanat; per fauces tacitae exspectationis degustat.

⁜ (268*) Linguae nomine, falsitatis doctrina designatur, sicut voce Dominica ad beatum Job dicitur sub nomine leviathan: Et fune ligabis linguam ejus (Job XL, 20) . Scriptura enim sacra fune aliquando dimensionum sortes, aliquando peccata, aliquando autem fidem designare consuevit. Nam propter haereditarias divisionum sortes dicitur: Funes ceciderunt in praeclaris, et haereditas praeclara est mihi (Psal. XV, 6) . Funes quippe in praeclaris cadunt, dum per humilitatem vitae, sortes nos melioris patriae [Col. 0177D] excipiunt. Rursum, quia fune peccata signantur, per prophetam dicitur: Vae qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis (Isa. V, 18) . Iniquitas namque in funiculis vanitatis trahitur dum per augmentum culpa protelatur. Unde et per Psalmistam dicitur: Funes peccatorum circumplexi sunt me (Psal. CXVIII, 61) . Quia enim funis addendo torquetur, ut crescat, non immerito peccatum in fune figuratur, quod perverso corde saepe, dum defenditur, 232 multiplicatur. Rursum fune fides exprimitur, Salomone attestante, qui ait: Funiculus triplex difficile rumpitur (Eccle. IV, 12) , quia fides, videlicet quae de cognitione Trinitatis ab ore praedicantium texitur, fortis in electis [Col. 0178A] permanet, in solo reproborum corde dissipatur. Hoc itaque loco funis nomine, sive peccatum, sive fidem nil obstat intelligi. Incarnatus etenim Dominus noster fune leviathan linguam ligavit, qui in similitudine carnis peccati apparuit, et omnia errorum ejus praedicamenta damnavit. Unde Paulo testante dicitur: Et de peccato damnavit peccatum (Rom. VIII, 3) . Fune ergo linguam ligavit, qui per similitudinem carnis peccati, ab electorum suorum cordibus cuncta ejus facile argumenta destruxit. Ecce enim apparente in carne Domino leviatham lingua ligata est, quia veritate ejus cognita, illae falsitatis doctrinae tacuerunt. Cuncta jam erroris doctrina conticuit, quia leviatham linguam Dominus incarnationis suae fune constrinxit.

[Col. 0178B] ⁜ (269) Linguae nomine Spiritus sanctus designatur, sicut in Actibus apostolorum legitur, quia idem Spiritus sanctus super discipulos in igneis linguis descendit (Act. II, 3) . Bene namque in igne apparuit Spiritus, quia ab omni corde quod replet, torporem frigoris excutit, et in desiderium suae aeternitatis hoc accendit. In igneis autem linguis monstratus est, quia idem Spiritus coaeternus est Filio, et habet cognationem maximam lingua cum verbo. Verbum quippe Patris est Filius: et quia una est spiritus substantia, idem Spiritus monstrari debuit in lingua. Vel certe quia per linguam procedit verbum, in linguis apparuit Spiritus, quia quisquis Spiritu sancto tangitur, Dei Verbum, id est unigenitum Filium confitetur. Et negare Dei Verbum [Col. 0178C] non valet, quia jam sancti Spiritus linguam habet. Vel certe in linguis igneis apparuit Spiritus sanctus, quia quos repleverit, ardentes pariter, et loquentes facit. Linguas namque igneas doctores habent, quia, dum Deum amandum praedicant, corda audientium inflammant. Nam otiosus sermo doctoris est, si praebere non valet incentivum amoris.

⁜ (269*) Dentium nomine sancti apostoli designantur, sicut per beatum Job in persona nostri Redemptoris dicitur: Derelicta sunt tantummodo labia circa dentes meos (Job XIX, 20) . Quid enim per labia, nisi locutio? quid per dentes, nisi sancti [Col. 0178D] apostoli figurantur? Ipsi quippe in Ecclesiae corpore sunt positi, ut vitam carnalium correptione mordeant, eamque a suae pertinaciae duritia confringant. Unde et primo apostolorum quasi denti in ejus corpore posito dicitur: Macta et manduca (Act. X) . Sed, quia passionis Christi tempore isti dentes prae timore mortis amiserunt fiduciam roboris, amiserunt fiduciam omnimodae operationis, ita ut duo ex illis ambulantes post ejus mortem ad resurrectionem, in via loquerentur et dicerent: Nos sperabamus quia ipse esset redempturus Israel (Luc, XXIV, 21) ; recte nunc dicitur: Et derelicta sunt tantummodo labia mea circa dentes meos. Confabulabantur [Col. 0179A] quippe adhuc de illo, sed jam in illum minime credebant. Tantummodo ergo labia circa dentes ejus remanserant, quia virtutem bonae operationis amiserant, et sola de illo confabulationis verba retinebant. Perdiderunt morsum correptionis, et habebant motum locutionis. Labia itaque tantummodo circa dentes relicta sunt, quia adhuc quidem confabulari noverant, sed praedicare jam eum, aut mordere infidelium vitia formidabant.

⁜ (270) Dentium nomine, generaliter sancti praedicatores designantur, sicut sanctae Ecclesiae sparsae de ipsis dicitur: Dentes tui sicut greges tonsarum, quae ascenderunt de lavacro (Cant. IV, 2) . Quid enim dentes Ecclesiae, nisi praedicatores sanctos accipimus, qui praedicationibus suis peccantium duritiam [Col. 0179B] conterunt? Qui non immerito detonsis ac lotis ovibus comparantur, quia innocuam vitam sumentes in lavacro baptismatis, conversationis pristinae vellera vetusta posuerunt.

234 ⁜ (270*) Dentium nomine interni sensus designantur, sicut per beatum Job dicitur: Quare lacero carnes meas dentibus meis et animam meam porto in manibus meis? (Job. XIII.) Per dentes etenim cibus frangitur, ut glutiatur. Unde non immerito in dentibus internos sensus accipimus, qui singula, quae cogitant, quasi mandunt et comminuunt, atque ad ventrem memoriae transmittunt. De quibus propheta Jeremias queritur dicens: Fregit ad numerum dentes meos (Thren. III, 16) . Dentes namque ad numerum franguntur, quia juxta [Col. 0179C] mensuram uniuscujusque peccati, intelligentiae caecitas generatur in sensibus, et secundum quod quisque egit exterius, in eo obstupescit quod de internis atque invisibilibus intelligere potuit. Unde et recte scriptum est: Omnis homo qui comederit uvam acerbam, obstupescent dentes illius (Hier. XXXI, 29) . Quid autem uva acerba nisi peccatum est? Uva quippe acerba est fructus ante tempus. Quisquis autem praesentis vitae delectationibus satiari desiderat, ante tempus comedere festinat. Qui igitur uvam acerbam comedit, dentes ejus obstupescunt, quia, qui praesentis mundi delectatione pascitur, interni ejus sensus ligantur, ut jam spiritualia mandere, id est intelligere nequeant, quia [Col. 0179D] unde in exterioribus delectati sunt, inde in intimis obstupescunt. Et, dum peccato anima pascitur, panem justitiae edere non valet, quia ligati dentes ex peccati consuetudine, justum quod intus sapit, edere nequaquam possunt. Quare lacero carnes meas dentibus meis. Ac si patenter dicat: Cum internis sensibus carnalia, si qua fuerint in me facta, discutio, si meis spectatoribus prodesse non possum? Vere et apte subditur: Et animam meam porto in manibus meis. Animam in manibus portare est intentionem cordis in operatione ostendere. Habent namque justi hoc proprium, ut per omne quod dicunt, aut omne quod agunt, non solum profectum [Col. 0180A] suum, sed et proximorum aedificationem quaerant. Et aliquando in quibusdam semetipsos dijudicant, ut pigros auditores ad considerandos semetipsos revocent. Aliquando bona opera ostendunt, ut spectatores eorum erubescant non imitari quod vident. Scriptum namque est: Videant opera vestra bona, et glorificent Patrem 235 vestrum qui in coelis est (Matth. V, 16) . Qui igitur intentionem suam per opera insinuat, animam suam in manibus portat. Sed, cum justus quisque nec se dijudicando, nec bona opera ostendendo utilitati proximorum proficit, per hoc quod egerit, ad verba doloris redit. Unde recte nunc dicitur: Quare lacero carnes meas dentibus meis, etc., id est cur me vel districte coram hominibus dijudico, vel quid appetam in [Col. 0180B] operibus ostendo, si utilitati proximorum nec mala dijudicando, nec bona ostendendo proficio?

⁜ (271) Dentium nomine aperti persecutores bonorum designantur, sicut per beatum Job dicitur: Collegit furorem suum in me, et comminans mihi iufremuit contra me dentibus: hostis meus terribilibus oculis me intuitus est (Job XVI, 10) . Quid aliud omnes iniqui, quam membra sunt diaboli? Ipse itaque per eos agit quidquid in eorum cordibus ut agere debeant immittit. Habet autem nunc diabolus contra Ecclesiam furorem, sed sparsus ejus furor est, quia occultas tentationes per singulos movet. Cum vero contra eam in aperta persecutione prorumpit, furorem suum in eam colligit, quia in afflictione illius tota se intentione constringit. Membra [Col. 0180C] autem ejus hoc pacis tempore idcirco contra electos collectum furorem non habent, quia malitiam suam minus se sentiunt posse implere, quam volunt. Cum vero sibi suppetere licentiam pravitatis aspexerint, tanto hanc audacius feriunt, quanto et contra illam ex unanimitate glomerantur. Recte itaque nunc dicitur: Collegit furorem suum in me. Cujus adhuc furor, ut latius exponatur, dicitur: Et comminans mihi fremuit contra me dentibus suis. De quo et subditur: Hostis meus terribilibus oculis me intuitus est. Ille quippe antiquus hostis Ecclesiae contra hanc dentibus fremuit, eamque terribilibus oculis intuetur, quia per alios crudelia exercet, et per alios quae exerceat, providet. Dentes namque [Col. 0180D] hujus hostis sunt bonorum persecutores atque carnifices, qui ejus membra laniant, dum electos illius suis persecutionibus affligunt. Oculi vero hujus hostes sunt, qui contra eam provident mala quae faciant, suisque consiliis persecutorum ejus 236 crudelitates inflammant. Antiquus ergo ejus adversarius fremit contra eam dentibus suis, dum per crudeles reprobos in ea insequitur vitam bonorum. Intuetur hanc terribilibus oculis, quia pravorum consiliis non cessat mala exquirere, in quibus hanc semper deterius affligat.

⁜ (271*) Dentium nomine pravae suggestiones designantur, sicut per Eliphas haeretici gloriantes dicunt: [Col. 0181A] Rugitus leonis, et vox leaenae, et dentes catulorum leonum contriti sunt (Job IV, 10) . Require in capit. De leaena.

⁜ (272) Dentium nomine, pravi praedicatores designantur, sicut voce Dominica ad beatum Job de Antichristo dicitur: Per gyrum dentium ejus formido (Job XLI) . Perversi etenim praedicatores dentes sunt, quia eos, quos in errorem capiunt, a veritatis soliditate confringunt. Sicut enim sanctae Ecclesiae dentes accipimus eos, qui praedicationibus suis peccantium duritiam conterunt, unde ei per Salomonem dicitur: Dentes tui sicut grex tonsarum ascendentium de lavacro (Cant. IV, 2) . Itaque dentibus Antichristi errorum magistri figurantur, qui reproborum vitam mordendo dilaniant, et eos a [Col. 0181B] veritatis integritate subductos, in sacrificio falsitatis mactant. Quorum quidem praedicatio facile despici ab auditoribus poterat, sed hanc ante humana judicia adjunctus et potestatum saecularium terror exaltat. Recte ergo dicitur: Per gyrum dentium ejus formido; id est praedicatores Antichristi perversae hujus saeculi potestates protegunt. Nam quos illi appetunt loquendo seducere, multi potentium student saeviendo terrere. Per gyrum ergo dentium, ejus formido est: ac si aperte diceretur: Idcirco perversi praedicatores aliquos suadentes conterunt, quia sunt circa ipsos alii, qui infirmorum mentes terrentes affligunt.

⁜ (272*) Dentium nomine, aperta jam culpae perpetratio designatur, sicut per beatum Job in figura [Col. 0181C] Ecclesiae dicitur: Conterebam quondam molas iniqui, et dentibus illius auferebam praedam (Job XXIX, 17) . Quis namque iniquus dici potest verius quam diabolus? Cujus molas conterimus quoties, 237 disserendo contra ejus insidias, occulta illius machinamenta monstramus, ac sic de ejus dentibus praedam tollimus, quia mentem, quam jam ad peccatum frangendo momorderat, ad salutem vitae convertendo revocamus. Per molas quippe occultae ejus insidiae, per dentes vero, aperta jam culpae perpetratio demonstratur. De quibus nimirum molis et dentibus per Psalmistam scribitur: Deus conteret dentes eorum, in ore ipsorum molas leonum confringet Dominus (Psal. LVII) . Sed sanctus vir [Col. 0181D] ante se asserit molas conterere, ut post de dentibus potuisset praedam auferre, quia tunc veraciter praedam de ejus dentibus tollimus, cum prius molas illius conterere scimus. Prius enim necesse est occulta consiliorum machinamenta prodere, ut auditoris nostri animam valeamus postmodum ab aperto lapsu revocare.

In Scriptura sacra salivae nomine aliquando sapor contemplationis, aliquando sapientia intelligitur.

⁜ (273) Salivae nomine, intimae contemplationis sapor designatur, sicut per beatum Job dicitur: [Col. 0182A] Usquequo non parcis mihi, nec dimittis me ut glutiam salivam meam (Job VII, 19) . Saliva in os ex capite delabitur, ab ore vero ad ventrem delabitur cum glutitur. Quid itaque est caput nostrum, nisi divinitas per quam essendi principium sumimus, ut creatura simus, Paulo attestante, qui ait: Caput viri Christus: caput autem Christi Deus est (I Cor. XI, 3) . Quid autem venter noster est, nisi mens quae, dum cibum suum supernum, videlicet intellectum suscipit, refecta procul dubio omnium membra actionum regit? Nisi enim sacra eloquia mentem nomine ventris exprimerent, Salomon utique non dixisset: Lucerna Domini, spiraculum hominis, quae investigat omnia secreta ventris (Prov. XX, 27) . Quia nimirum 238 dum nos gratia superni respectus [Col. 0182B] illuminat, cuncta etiam mentis nostrae nobis absconsa manifestat. Quid ergo salivae nomine nisi sapor intimae contemplationis accipitur, quae ad os a capite defluit, quia de claritate Conditoris adhuc in hac vita nos positos vix gustus revelationis tangit? Unde et Redemptor veniens salivam luto miscuit, et caeci nati oculos reparavit (Joan. IX) , quia superna gratia carnalem cogitationem nostram per admistionem suae contemplationis irradiat, et ab originali caecitate hominem ad intellectum reformat. Nam, quia a paradisi gaudiis expulsum, in hoc jam exsilio natura edidit, quasi a nativitate homo sine oculis processit. Sed, sicut sanctus vir insinuat, haec saliva ad os quidem labitur, ut vero usque ad ventrem perveniat non glutitur, quia divinitatis [Col. 0182C] contemplatio sensum tangit, sed plene mentem non reficit, quoniam perfecte alius conspicere non valet, quod adhuc, quia caligo corruptionis praepedit, raptim videt. Ecce enim electorum mens jam terrena desideria subjicit, jam cuncta quae considerat praeterire transcendit, jam ab exteriorum delectatione suspenditur, et quae sunt bona invisibilia rimatur. Atque hoc agens plerumque in dulcedinem supernae contemplationis rapitur, jamque de intimis aliquid quasi per caliginem conspicit, et ardenti desiderio interesse spiritualibus angelorum mysteriis conatur, gustu incircumscripti luminis pascitur, et ultra se erecta ad semetipsam relabi dedignatur. Sed, quia adhuc corpus quod corrumpitur [Col. 0182D] aggravat animam (Sap. IX, 15) , inhaerere diu luci non valet, quam raptim videt. Ipsa quippe carnis infirmitas transcendentem se animam retrahit, atque ad cogitanda ima atque necessaria suspirantem reducit. Saliva ergo ex capite defluens os tangit, sed ad ventrem minime pervenit, quia liquore supernae contemplationis jam quidem intellectus noster infunditur, sed nequaquam mens plene satiatur. In ore enim gustus est, in ventre satietas. Salivam itaque glutire non possumus, quia supernae claritatis dulcedine satiari non permittimur, quod adhuc extremitate gustamus. Sed, quia hoc ipsum, quod utcunque jam super nos cognoscimus, [Col. 0183A] ex pietate parcentis est; quod vero hoc 239 percipere perfecte non possumus, adhuc ex poena vetustae damnationis recte nunc dicitur: Usquequo non parcis mihi nec dimittis me ut glutiam salivam meam? Ac si aperte diceretur: Tunc homini plene parcis, cum hominem ad perfectionem tuae contemplationis admiseris, ut claritatem tuam raptus interius videat, et eum carnis suae corruptio exterius non repellat. Tunc permittas ut salivam glutiam, cum me sapore tuae claritatis usque ad abundantiam satietatis infuderis, ut nequaquam jam per indigentiam gustu oris esuriam, sed in te solidatus irrigato mentis ventre subsistam.

⁜ (274) Salivae nomine sapientia designatur, sicut in Evangelio legitur: Quia Dominus expuens tetigit linguam [Col. 0183B] muti, et statim solutum est vinculum linguae ejus, et loquebatur recte (Marc. VII, 35) . Quid enim est quod expuens linguam ejus tetigit, nisi quod saliva nobis est ex ore Redemptoris, accepta sapientia in eloquio divino? Saliva quippe ex capite defluit in ore. Ea ergo sapientia quae ipse est, dum lingua nostra tangitur, mox ad praedicationis verba formatur.

⁜ (275) Maxillarum nomine, praedicatores sancti designantur, sicut sub Judaeae specie per Jeremiam dicitur: Plorans ploravit in nocte, et lacrymae ejus in maxillis ejus (Thren. I, 2) . In adversitate quippe [Col. 0183C] Ecclesiae illi amplius plangunt, qui vitam carnalium confringere praedicando noverunt. Per ipsos namque sancta Ecclesia iniquos a vitiis conterit, et quasi glutiens in sua membra convertit. Unde ipsi quoque primo pastori velut maxillae Ecclesiae dicitur: Macta et manduca (Act. X, 13) . Hinc est etiam quod Samson et maxillam asini tenuit, et hostes peremit (Judic. XV) , quia Redemptor noster simplicitatem, atque patientiam praedicantium suae manu virtutis tenens, a vitiis suis carnales interfecit. Et maxilla in terram postmodum aquas fudit, quia data morti praedicatorum corpora, magna populis monstravere miracula. 240 Unde beati membri sui Job voce sancta Ecclesia conqueritur dicens: Percusserunt maxillam meam, satiati sunt poenis meis (Job XVI) . [Col. 0183D] Maxillam namque Ecclesiae perversi feriunt, cum bonos praedicatores insequuntur: et, quia tunc reprobi grande aliquid fecisse se aestimant, cum vitam praedicatorum necant, post percussionem maxillae apte subjungitur: Saturati sunt poenis meis. Illa quippe eos poena satiat, quae mentem Ecclesiae praecipue castigat.

⁜ (276) Genarum nomine spiritales Patres designantur, sicut sanctae Ecclesiae in Canticis canticorum dicitur: Sicut cortex mali punici genae tuae absque occultis tuis (Cant. VI, 6) . Genae quippe sanctae [Col. 0184A] Ecclesiae sunt spirituales Patres, qui nunc in ea miraculis coruscant, et velut in ejus facie venerabiles apparent. Cum enim videmus multos mira agere, ventura prophetare, mundum perfecte relinquere, coelestibus desideriis ardere, sicut cortex mali punici, sanctae Ecclesiae genae rubent. Sed quid est istud omne quod miramur in illius rei comparatione de qua scriptum est: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit quae praeparavit Deus diligentibus se (Isai. LXIV, 4) . Bene ergo cum miraretur genas Ecclesiae, subdidit, absque occultis tuis, ac si aperte diceret: Ea quidem quae in te non latent, magna sunt; sed illa valde ineffabilia quae latent.

In Scriptura sacra faciei nomine aliquando mens, aliquando mentis intentio, aliquando quilibet Ecclesiae praelatus, aliquando cognitio diaboli, aliquando rei praesentia, aliquando animadversionis ultio designatur.

Faciei nomine mens designatur, sicut per Sophar dicitur: Si iniquitatem, quae est in manu tua, abstuleris a te, et non manserit in tabernaculo tuo injustitia, tunc elevare poteris faciem tuam absque macula, et eris stabilis, et non timebis (Job XI, 14, 15) . Omne peccatum aut sola cogitatione committitur, aut cogitatione simul et opere perpetratur. Iniquitas ergo in manu est, culpa in opere; injustitia vero in tabernaculo, iniquitas in mente. Mens quippe nostra non incongrue vocatur, in qua apud nosmetipsos abscondimur, [Col. 0184C] cum foris in opere non videmur. Sophar itaque, quia justi viri amicus est, novit quid dicat; sed, quia justum increpat haereticorum tenens speciem, proferre recte etiam quae novit ignorat. Sed nos, calcantes hoc quod ab eo tumide dicitur, pensemus verba ejus quam vera sint, si recte dicerentur. Prius enim a manu iniquitatem subtrahi, et post a tabernaculo monet injustitiam abscindi, quia quisquis jam prava a se opera exterius resecat, necesse profecto est ut ad semetipsum rediens, solerter sese in mentis intentione discernat, ne culpa quam in actione non habet, adhuc in cogitatione perduret. Unde bene etiam per Salomonem dicitur: Praepara foris opus tuum, et diligenter exerce agrum [Col. 0184D] tuum, ut postea aedifices domum tuam (Prov. XXIV, 27) . 242 Quid namque est praeparato opere agrum diligenter exterius exercere, nisi evulsis et eradicatis iniquitatis sentibus actionem nostram ad frugem retributionis excolere? Et quid est post agri exercitium, ad aedificium domus redire, nisi quod plerumque ex bonis operibus discimus quantam vitae munditiam in cogitatione construamus? Pene namque cuncta bona opera ex cogitatione prodeunt. Sed sunt et nonnulla cogitationis acumina, quae ex operatione nascuntur. Nam, sicut ab anima opus sumitur, ita rursus ab opere animus eruditur. Mens quippe divini amoris exordia capiens imperat bona [Col. 0185A] quae fiunt. Sed, postquam fieri imperata coeperint, ipsis suis exercitata actionibus discit, cum imperare bona inchoaverat, quantum minus videbat. Foris ergo ager excolitur, ut domus postmodum construatur, quia plerumque ab exteriori opere sumimus quantam subtilitatem rectitudinis in corde teneamus. Quem bene Sophar servare ordinem studuit, cum prius auferri iniquitatem a manibus, et post a tabernaculo injustitiam dixit, quia nequaquam plene animus in cogitatione erigitur, quando adhuc ab eo extrinsecus in opere erratur. Quae si perfecte duo haec tergimus, ad Dominum statim sine macula faciem levamus. Tunc enim sine macula faciem ad Dominum levamus, cum nec nos prohibita mala committimus, nec ea, quae in nobis commissa sunt, [Col. 0185B] ex proprio zelo retinemus. Gravi namque mens nostra orationis suae tempore confusione deprimitur, si hanc aut sua adhuc operatio inquinat, aut alienae malitiae servatus dolor accusat. Quae duo quisque dum terserit, ad ea quae subnexa sunt, protinus liber exsurgit: Et eris stabilis, et non timebis, quia nimirum tanto minus ad judicem trepidat, quanto animus in bonis actibus solidius stat. Timorem quippe superat, qui stabilitatem servat, quia, dum sollicitius studet peragere quod Conditor imperat, securus etiam cogitat quod terribiliter intentat.

⁜ (277) Faciei nomine, mentis intentio designatur, sicut beatus Job de iniquo quolibet dicit: Operuit faciem [Col. 0185C] ejus crassitudo (Job XV, 27) . Visus quippe in facie est, in qua et prima 243 corporis et honorabilior est pars. Non ergo immerito mentis intentio per faciem designatur, quam quolibet vertimus illuc videmus. Faciem ergo crassitudo operit, cum desiderata terrenarum rerum abundantia oculos mentis premit: et hoc quod in eis esse honorabile debuit, ante Dei oculos foedat quia curis multiplicibus aggravat. Habent enim hoc potentes et iniqui proprium, ut fallacibus divitiis occupati veras Dei opes negligant: et quanto minus, quod verum est inquiritur, tanto amplius falsis divitiis extolluntur. Cura etenim multiplex terrenarum rerum, quia occupat, excaecat.

⁜ (278) Faciei nomine, sanctus quilibet Ecclesiae [Col. 0185D] praelatus designatur, sicut per beatum Job in persona Ecclesiae dicitur: Facies intumuit a fletu (Job XVI, 17) . Infirma membra sua, sancta Ecclesia, cum a peccatis retrahit, atque ad poenitentiae remedium ducit: haec procul dubio fletibus adjuvat, ut ad recipiendam auctoris sui gratiam convalescant. Et per fortes plangit quod non fecit, quod tamen in membris suis debilibus quasi ipsa fecit. Unde bene nunc dicitur: Facies mea intumuit a fletu ⁜ (279) . Facies quippe sanctae Ecclesiae sunt hi qui in locis regiminum positi apparent primi, ut ex eorum specie sit honor fidelis populi, etiam si quid [Col. 0186A] in corpore latet deforme. Qui nimirum praelati plebibus plangunt culpas infirmantium, seque sic de alienis lapsibus ac de propriis affligunt.

⁜ (280) Faciei nomine notitia designatur, sicut per Ezechielem, de quatuor evangelistis sub figura quatuor animalium dicitur: Quatuor facies uni, et quatuor pennae uni (Ezech. I, 6) . Quid namque per faciem, nisi notitia? et quid per pennas, nisi volatus exprimitur? Per faciem quippe unusquisque cognoscitur. Per pennam vero in altum avium corpora sublevantur. Facies itaque ad fidem pertinet, penna ad contemplationem. Per fidem namque ab omnipotenti Deo cognoscimur, sicut ipse de suis ovibus dicit: Ego sum pastor bonus, et cognosco oves meas, et cognoscunt me meae (Joan. X, 11) . Qui rursus ait: [Col. 0186B] Ego scio quos elegerim (Joan. XIII, 18) . Per contemplationem vero, quasi 244 super nosmetipsos tollimur, quasi in aera levamur. Quatuor ergo facies uni sunt quia si requiras quid Matthaeus de Incarnatione Domini sentiat, hoc nimirum sentit quod Marcus, Lucas et Joannes. Si quaeras quid Joannes sentiat, hoc procul dubio quod Lucas, Marcus et Matthaeus. Si quaeras quid Marcus, hoc quod Matthaeus, Joannes et Lucas. Si quaeras quid Lucas, hoc quod Joannes, Matthaeus et Marcus sentit. Quatuor facies uni sunt, quia notitia fidei, qua cognoscuntur a Deo, ipsa est in uno quae est simul in quatuor. Quidquid enim in uno inveneris, in omnibus simul quatuor recognosces. Et quatuor pennae [Col. 0186C] uni: quia omnipotentis Dei Filium Dominum nostrum Jesum Christum, simul omnes concorditer praedicant: et ad divinitatem ejus mentis oculos levantes, penna contemplationis volant. Evangelistarum ergo facies ad humanitatem Domini pertinet, penna ad divinitatem, quia in eo, quem corporeum aspiciunt, quasi facies intendunt. Sed, dum hunc esse incirconscriptum atque incorporeum ex divinitate annuntiant, per contemplationis pennam quasi in aera levantur. Quia itaque una fides Incarnationis ejus in omnibus, et par contemplatio divinitatis ejus in singulis, recte nunc dicitur: Quatuor facies uni, et quatuor pennae uni.

⁜ (281) Faciei nomine cogitatio Dei intelligitur, sicut per Eliu de redempto homine dicitur: Et videbit [Col. 0186D] faciem ejus in jubilo (Job XXXIII, 26) . Superius dixerat quomodo Deus innotescendo afficit, nunc vero dicitur quomodo dum innotescit, exhilarat. Aliter enim quisque compungitur, cum interna intuens, malorum suorum pavore terretur; aliter vero compungitur cum gaudia superna conspiciens spe quadam et securitate roboratur. Illa compunctio afficientes ac tristes, haec vero laetas lacrymas movet. Jubilum namque dicitur, quando ineffabile gaudium mente concipitur, quod nec abscondi possit, nec sermonibus aperiri; et tamen quibusdam motibus proditur, quamvis nullis proprietatibus exprimatur. [Col. 0187A] Unde David propheta intuens electorum animas tantum gaudium mente concipere, quantum non valent aperire, ait: Beatus populus 245 qui scit jubilationem (Psal. VII) . Non enim ait, qui loquitur, sed qui scit: quia sciri quidem jubilatio intellectu potest, sed dictu exprimi non potest. Sentitur quippe per illam quod ultra sensum est. Et cum, vix ad hoc contemplandum sufficiat conscientia sentientis, quomodo ad hoc exprimendum sufficiet lingua dicentis? Quia ergo cordibus nostris lux se veritatis insinuans modo districtam justitiam praetendendo contristat, modo interna gaudia aperiendo laetificat; post tentationum amaritudines, post tribulationum luctus apte subjungitur: Videbit faciem ejus in jubilo. Menti enim nostrae de consideratione caecitatis [Col. 0187B] suae prius ignis tribulationis immittitur, ut omnis vitiorum aerugo concremetur; et tunc mundatis oculis cordis illa laetitia patriae coelestis aperitur, ut prius purgemus lugendo quod fecimus, et postmodum manifestius contemplemur per gaudia quod quaerimus, prius a mentis acie, exsurgente tristitia interposita malorum caligo detergitur, et tunc resplendente raptim coruscatione circumscripti luminis illustratur. Visione igitur hac per contemplationem facta, facies Dei dicitur. Quia enim per faciem quemlibet agnoscimus, non immerito cognitionem Dei, faciem ejus vocamus. Unde Jacob postquam cum angelo luctatus est ait: Vidi Dominum facie ad faciem (Gen. XXXII, 30) . Ac si diceret: Cognovi Dominum, quia me cognoscere ipse dignatus est. [Col. 0187C] Quam cognitionem plenissime fieri Paulus in fine testatur dicens: Tunc cognoscam, sicut et cognitus sum (I Cor. XIII, 12) . Quia ergo post laborum certamina, post tentationum fluctus saepe in excessu anima suspenditur, ut cognitionem divinae praesentiae contempletur, quam tamen praesentiam et sentire possit, et explere non possit, recte post tot labores de hoc tentato homine dicitur: Videbis faciem ejus in jubilo.

⁜ (282) Faciei nomine cognitio diaboli intelligitur, sicut de eo voce Dominica ad beatum Job dicitur: Faciem ejus praecedit egestas (Job XLI, 13) . Per faciem quippe notitia designari solet, unde scriptum est: Facies mea praecedet te (Exod. XXXIII, 14) id [Col. 0187D] est, notitia ducatum praebebit. Sciendum vero est quod egestas in sacro eloquio, aliter electorum ponitur, 246 atque aliter reproborum. Egestas namque electorum est cum verae divitiae coelestis patriae ad eorum animum redeunt, et in hoc aerumnoso praesentis vitae exsilio positi pauperes se esse meminerunt. Illas quippe divitias sine cessatione suspirant, de quibus Paulus dicit: Ut sciatis quae sit spes vocationis ejus, et quae divitiae gloriae haereditatis ejus in sanctis (Ephes. I, 18) . Et quia adhuc eas nequaquam conspiciunt studiose, interim in aerumna istius paupertatis gemunt. Hanc procul dubio Jeremias inspexerat, cum dicebat: Ego vir videns [Col. 0188A] paupertatem meam in virga indignationis ejus (Thren. III, 1) . Virga quippe indignationis Dei est percussio districtionis. Quam indignationem tunc homo pertulit, cum ex paradiso pulsus veras interni gaudii divitias amisit. Sed, quia electi quique incessanter conspiciunt, quod in praesentis vitae penuriam ab illa potestatis ingenitae facultate ceciderunt, bene dicitur: Ego vir videns paupertatem meam in virga indignationis ejus. Nunc hanc paupertatem reprobi considerare nesciunt, quia, dum sequuntur ea quae conspiciunt, cogitare invisibilia negligunt, quae perdiderunt. Unde et egestas eorum proprie dicitur, quia, dum replentur vitiis, virtutum divitiis vacuantur. Quibus saepe evenit ut per elationis dementiam sublevati, dum nequaquam ruinae suae damna considerant, [Col. 0188B] esse se etiam a bonis actibus inopes non agnoscant. Unde voce Domini angelo praedicanti Laodiceae dicitur: Dicis quod dives sum, et locupletatus, et nullius egeo, et nescis quia tu es miser, et miserabilis, et pauper, et caecus et nudus (Apoc. III, 17) . Quasi divitem se asserit, qui per arrogantiam sanctitatis extollitur, sed pauper, et caecus, et nudus arguitur. Pauper utique, quia virtutum divitias non habet; caecus, quia nec paupertatem quam patitur, videt; nudus, quia primam stolam perdidit. Sed pejus, quia nec se perdidisse cognoscit. Quia ergo, ut diximus, egestas reproborum est defraudatio meritorum, recte de leviathan dicitur: Faciem ejus praecedit egestas. Nemo quippe cognitioni ejus jungitur, nisi prius virtutum divitiis denudetur. Prius enim [Col. 0188C] bonas cogitationes subtrahit, et tunc eis apertiorem notitiam suae iniquitatis infundit.

247 ⁜ (283) Faciei nomine rei praesentia designatur, sicut per beatum Job in persona Ecclesiae de iniquis dicitur: Abominantur me, et longe fugiunt a me; faciem meam conspuere non verentur (Job XXX, 10) . Longe namque a sancta Ecclesia fugiunt omnes iniqui, non passibus gressuum, sed qualitatibus morum. Longe fiunt non loco, sed merito, dum crescente superbia aperta eam exprobratione contemnunt; faciem autem ejus conspuere est non tantum in absentia bonis detrahere, sed unumquemque justum etiam in praesentia confutare. Quos dum pravi aperte irridendo despiciunt, in eorum [Col. 0188D] contumeliis fluxa verba quasi defluentes salivas emittunt.

⁜ (284) Faciei nomine animadversionis ultio designatur, sicut per beatum Job Domino dicitur: Duo tantum ne facias mihi et tunc a facie tua non abscondar: manum tuam longe fac a me, et formido tua non me terreat (Job XIII, 20) . Quid enim hoc loco Dei faciem nisi animadversionem accipere debemus, in quo dum peccata respicit, punit? A qua videlicet nullus etiam justus absconditur, si duo quae postulat, non amoveantur. De quibus subditur: Manum tuam longe fac a me, et formido tua non me terreat. In quibus videlicet duobus, quid aliud per [Col. 0189A] prophetae vocem quam tempus gratiae et redemptionis inquirit? Lex namque sub percussione ultionis, populum tenuit, ut quisquis sub illa peccaret, protinus morte puniretur. Nec plebs Israelitica ex amore Domino, sed timore serviebat. Nunquam vero impleri justitia per timorem potest; quia, juxta Joannis vocem: Perfecta charitas foras mittit timorem (I Joan. IV, 18) . Paulus quoque adoptionis filios consolatur dicens: Non accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba, Pater (Rom. VIII, 15) . Ex voce igitur generis humani, legalis percussionis duritiam transire concupiscens, atque a formidine pervenire ad dilectionem appetens, quae duo a se omnipotens Deus [Col. 0189B] longe faciat, exorat dicens: Manum tuam longe fac a me, et formido tua non me terreat, id est percussionis duritiam remove a me, 248 formidinis pondus tolle, sed irradiante gratia dilectionis, spiritum securitatis infunde.

In Scriptura sacra barbae nomine aliquando decor virtutis, aliquando fiducia propriae virtutis intelligitur.

⁜ (285) Barbae nomine decor virtutis designatur. Unde ad Ezechielem prophetam dicitur: Tu, fili hominis, sume tibi gladium acutum radentem pilos, et assumes eum, et duces eum super caput tuum et barbam (Ezech. V, 1) . In quo videlicet prophetae [Col. 0189C] facto judicium Redemptoris exprimitur, qui in carne apparens caput rasit, quia a Judaico sacerdotio praeceptorum suorum sacramenta abstulit; barbam rasit, quia regnum Israeliticum deserens decorem virtutis amputavit.

Barbae nomine fiducia propriae virtutis designatur, sicut Jeremias qui, dum gesta foris referre studuit, quae intus apud nosmetipsos gererentur indicavit, dicens: Venerunt octoginta viri de Sichem et de Silo, et de Samaria, rasi barba, et scissis vestibus, squalentes, munera et thus habebant in manu, ut offerrent in domo Domini. Egressus autem Ismael filius Nathaniae in occursum eorum de Malpha, incedens et plorans ibat. Cumque occurrisset eis, dixit ad [Col. 0189D] eos: Venite ad Godoliam filium Aicham. Qui, cum venissent ad medium civitatis, interfecit eos (Jer. XLI, 5, etc.) . Barbam quippe radit qui sibi de propriis viribus fiduciam subtrahit. Vestes scindunt qui sibimetipsis in exterioris decoris laceratione non parcunt. Oblatum in domo Domini thus et munera veniunt qui exhibere se in sacrificio orationem cum operibus pollicentur. Sed tamen si se in ipsa sanctae devotionis via caute circumspicere nesciunt, Ismael Nathaniae 249 filius in occursum eorum venit, quia nimirum quilibet malignus spiritus prioris sui Satanae videlicet exemplo in superbiae errore generatus, se ad laqueum deceptionis opponit. [Col. 0190A] De quo et bene dicitur: Incedens et plorans ibat, quia ut devotas mentes interimere feriendo praevaleat, semetipsum quasi sub velamine virtutis occultat, et, dum concordare se vere lugentibus similat, ad cordis intima secreto admissus, hoc quod intus de virtute latet occidit. Qui plerumque se spondet ad altiora provehere. Unde et dixisse perhibetur: Venite ad Godoliam filium Aicham. Atque, dum majora promittit, etiam minima subtrahit. Unde recte dictum est: Qui cum venissent ad medium civitatis, interfecit eos. Viros ergo ad offerenda Deo munera venientes in medio civitatis interfecit, quia divinis deditae operibus mentes, nisi magna se circumspectione custodiant, subripiente hoste dum devotionis hostiam portant, in ipso itinere [Col. 0190B] perdunt vitam.

In Scriptura sacra colli nomine aliquando sacrum eloquium, aliquando elationis ostensio designatur.

⁜ (286) Colli nomine sacrum eloquium designatur, sicut Sponsi voce ad sponsam dicitur: Sicut turris David collum tuum, quae aedificata est cum propugnaculis. Mille clypei pendent ex ea, omnis armatura fortium (Cant. IV, 4) . In collo enim guttur, in gutture vox est. Quid ergo per collum sanctae Ecclesiae, nisi sacra eloquia designantur? In qua dum mille clypei dependere memorantur, per hunc perfectum [Col. 0190C] numerum numerus universus ostenditur, quia universa nostra munitio in sacro eloquio continetur. Ibi 250 quippe sunt praecepta Dei, ibi exempla justorum. In collo ergo Ecclesiae, id est in sacri eloquii praedicatione, quod pro sua munitione et altitudine, turri David similis dicitur, mille clypei dependent, quia quot illic praecepta, tot etiam pectoris nostri munimina. Si enim pugnare contra spiritualia nequitiae volumus, in collo Ecclesiae, id est in divino eloquio protectoris arma inquiramus, ut ex discretione praecepti contra vitia sumatur virtus adjutorii. Ecce enim contra aerias potestates festinamus fortes existere, in hac turri armaturam nostrae mentis invenimus, ut inde praecepta Conditoris sumamus exempla praecedentium, per quae [Col. 0190D] contra adversarios nostros inexpugnabiliter armemur. Dum enim quamlibet virtutem subire appetis, et hanc illic a Patribus jam impletam vides, ibi armaturam tuam invenis, per quam contra spiritualia bella muniaris. Dependent quippe in ea clypei, si quis pugnare appetit, assumat, et ex ea virtute pectus muniat, et verborum jacula emittat.

Et notandum quia cum propugnaculis aedificata dicitur. Hoc quippe agunt propugnacula, quod clypei: quia utraque pugnantem muniunt. Sed inter utraque distat: quia clypeos pro nostro munimine utcunque volumus, movemus: propugnaculo autem [Col. 0191A] defendi possumus, sed haec movere non possumus. Clypeus in manu tenetur, propugnaculum non tenetur. Quid ergo inter propugnacula et clypeos distat, nisi quod in sacro eloquio, Patrum praecedentium et miracula legimus, et virtutes bonorum operum audimus? Ibi namque cognoscimus quod alius potuit mare dividere, alius solem figere, alius mortuum suscitare, alius paralyticum verbo erigere, verbo suo aegros curare, alius per suam sententiam infirmantium febribus obviare. Qui tamen omnes et patientiae longanimitate mites, et zelo rectitudinis ferventes fuerunt, verbi praedicatione divites simul et misericordia largi. Hi itaque quam vera de Deo dixerint, testantur miracula, quia talia per illum non facerent, nisi de Deo vera narrarent. [Col. 0191B] Et quam pii, quam humiles, quam benigni exstiterint, eorum testantur operationes. Si igitur de fide tentamur, quam ex eorum 251 praedicatione concepimus, loquentium miracula conspiciamus, et in fide quam ab eis accepimus confirmamur. Quid ergo eorum miracula, nisi nostra sunt propugnacula? Quia et muniri per illa possumus, et tamen haec in manu nostri arbitrii non tenemus. Nam talia facere non valemus. Clypeus ergo in manu est, et defendit, quia virtus patientiae, virtus misericordiae praecedente nos gratia, et in potestate est arbitrii, et a periculo protegit adversitatis. Turris itaque nostra cum propugnaculis aedificata est, in qua mille clypei dependent, quia Scriptura sacra sub miraculi Patrum a jaculo adversitatis abscondimur, [Col. 0191C] et conversationis sanctae munimina etiam in manu boni operis tenemus.

⁜ (287) Colli nomine elationis ostensio designatur, sicut voce Dominica de diabolo sub nomine leviathan dicitur: In collo ejus morabitur fortitudo (Job XLI, 13) . Quid enim collo leviathan istius nisi elationis ostensio designatur, qua contra Dominum se erigens cum simulatione sanctitatis, etiam tumore peccati extollitur? Quia enim per collum superbia exprimitur, Isaias propheta testatur, qui Jerusalem filias redarguit dicens: Ambulaverunt extento collo (Isa. III, 18) . In collo ergo leviathan istius fortitudo demorari perhibetur, quia elationi illius etiam subjuncta potentia suffragatur.

⁜ (288) Humeri nomine socialis vitae conjunctio designatur. Unde beatus Job vitae suae celsitudinem narrans, maledicti sibi sententiam protinus subjicit, si qua eorum quae dixerat, opera non implevit, dicens: Humerus meus a junctura sua cadat, et brachium meum cum suis ossibus conteratur (Job XXXI, 22) . Liquet profecto quod brachium corpori per humerum jungitur. Sicut ergo per brachium bona operatio, ita per humerum socialis vitae conjunctio designatur. Unde propheta quoque sanctos 252 universalis Ecclesiae populos Deo concorditer servituros [Col. 0192A] videns, ait: Et servient ei humero uno (Sophon. III, 9) . In eo quod beatus Job dicit: Si levavi manum meam super pupillum, cum viderem me in porta superiorem (Job XXXI, 21) . Miram virtutem patientiae servasse se asserit, qui gravari se a personis minimis nec contra hoc quod sibi juste competere poterat declinavit. Quod tamen, si minime fecerit adjungit: Humerus meus a junctura sua cadat, quia nimirum, qui patientiam servare contemnit, socialem vitam citius per impatientiam deserit. A qua junctura etenim humerus cadit, cum adversitatis aliquid ferre animus non valens fraternam concordiam relinquit. Et brachium meum cum suis ossibus conteratur, quia nimirum cuncta nostra operatio, cum quibuslibet videatur esse connexa virtutibus, solvitur, [Col. 0192B] nisi per charitatis vinculum patientia conservetur. Sua enim bona perdet, qui aliena mala renuit perpeti. Fervore quippe iracundi spiritus laesus quisque a dilectione resilit, et cum se exterius gravari non tolerat, intus se per amissum lumen charitatis obscurat, nec videt jam quo tendat pedem boni operis, qui oculum perdidit dilectionis. Sed sancti viri humerus a jactura sua non cadit, quia videlicet ejus dilectio a socialis vitae concordia per patientiam non recedit: ejusque brachium minime frangitur, quia omnis ejus operatio in conjunctione humeri, id est in charitatis connexione custoditur.

Humeri nomine operatio designatur, sicut menti reprobae sub Babylonis specie per prophetam exprobrando dicitur: Denuda turpitudinem tuam, discooperi [Col. 0192C] humerum, revela crura, transi flumina (Isa. XLVII, 2) . Require l. 7, c. 5, ante finem.

In Scriptura sacra brachii nomine aliquando unigegenitus Dei Filius, aliquando Antichristus, aliquando operatio designatur.

Brachii nomine unigenitus Dei Filius designatur, sicut voce Dominica ad beatum Job dicitur: Si habes brachium sicut Deus, et si voce simili tonas? (Job XL, 4.) Cum Deus longe dissimiles in se similitudines trahat solerter, intuendum est quod quaedam talia aliquando dicantur in Deo propter effectum operis, aliquando autem ad ejus judicandam substantiam. Nam, cum in Deo oculi, alae et capulae nominantur, [Col. 0192D] effectus quidam operationis ostenditur. Cum vero manus, brachium, dextera, vel vox in Deo dicitur, per haec vocabula consubstantialis ei Filius demonstratur. Ipse quippe est et manus et dextera: de cujus ascensione Pater per Moysen loquitur dicens: Tollam in coelum manum meam, et jurabo per dexteram meam (Deut. XXXII) ⁜ (289) . Ipse est brachium, de quo propheta ait: Et brachium Domini, cui revelatum est? (Isa. LIII, 1.) Ipse est vox, quia eum Pater gignendo dixit: Filius meus es tu: Ego hodie genui te (Psal. II, 7) . Et de quo scriptum est: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1) . Per quod Verbum [Col. 0193A] fecisse Patrem omnia David asserit dicens: Dixit et facta sunt (Psal. CXLVIII, 5) . Deum ergo brachium habere est operantem Filium gignere; voce tonare est consubstantialem sibi Filium mundo terribiliter demonstrare. Beato ergo Job dum dicit Dominus: Si habes brachium sicut Deus, et si voce simili tonas, mira dispensatione pietatis eum, dum increpat, exaltat, quia eum, quem sua comparatione superat, superiorem cunctis demonstrat.

254 Brachii nomine Antichristus designatur sicut voce Dominica de ejus destructione ad beatum Job dicitur: Et brachium excelsum confringitur (Job XXXVIII, 15) . Quid namque aliud excelsum brachium accipitur, nisi superba Antichristi celsitudo, quae super reprobas mentes hominum fastu gloriae saecularis [Col. 0193B] erigitur, ita ut homo peccator, et tamen aestimari homo despiciens, Deum se super hominem mentiatur. Unde Paulus apostolus dicit: Ita ut in templo Dei sedeat ostendens se tanquam sit Deus (II Thes. II, 4) . Cujus ut tumorem plenius ostenderet praemisit: Qui adversatur, et extollitur super omne quod dicitur Deus aut quod colitur (ibid.) . Deus enim dici aliquando et homo potest, juxta quod ad Moysen dicitur: Ecce constitui te Deum Pharonis (Exod. VII, 1) . Deus vero coli purus homo non potest. Quia vero se Antichristus et super sanctos quosque homines, et super ipsius potentiam Divinitatis extollit, per exactum sibi nomen gloriae et hoc quod colitur Deus, transire conatur. Quia aut haec ejus superbia districti Judicis erit adventu ferienda [Col. 0193C] sicut scriptum est: Quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui, et destruet illustratione adventus sui (II Thes. II, 8) . Recte nunc dicitur: Et brachium excelsum confringitur.

Brachii nomine operatio designatur, sicut per beatum Job enumeratis virtutibus suis dicitur: Humerus meus a junctura sua cadat, et brachium meum cum suis ossibus conteratur (Job XXXI, 22) . Et sicut per ipsum iterum de iniquo dicitur: Devoret pulchritudinem cutis ejus, et sumat brachia illius primogenita mors (Job XVIII, 13) . Pulchritudo namque cutis est gloria temporalis, quae dum foris concupiscitur, quasi species in cute retinetur. Brachiorum vero nomine non incongrue opera designantur. [Col. 0193D] Quia corporale opus brachiis agitur. Quid autem mors, nisi peccatum est quod ab interiore vita animam occidit? Unde scriptum est: Beatus et sanctus, qui habet partem in resurrectione prima (Apoc. XX, 6) . Quia ille post in carne feliciter resurget, qui in hac vita positus a mentis suae morte resurrexerit. Si igitur peccatum mors, non incongrue primogenita superbia valet intelligi, quia scriptum est: Initium omnis peccati superbia (Eccli. X, 15) . 255 Pulchritudinem igitur cutis ejus, et brachia illius primogenita mors devorat, quia iniqui gloriam, vel operationem superbia supplantat.

Cubiti nomine operatio designatur, sicut per Ezechielem prophetam dicitur (Ezech. XL) , qui pro mensura civitatis in monte absconditae in manu viri calamum sex cubitorum et palmi se vidisse testatur ⁜ (290) . In monte quippe electorum Ecclesia sita est, quia fundata in infimis desideriis non est. Quid autem per cubitum, nisi operatio? quid per senarium numerum, nisi perfectio operationis ostenditur? Quia, et sexto die cuncta opera Dominus explesse memoratur. Quid vero super sex cubita palmus insinuat, nisi contemplationis vim, quae jam initia aeternae et septimae requiei demonstrat? Quia enim aeternorum contemplatio hic minime perficitur, [Col. 0194B] mensura septimi cubiti non expletur. Electorum itaque Ecclesia, quia cuncta quae operanda sunt, perficit in sex cubitis, in monte civitas posita ostenditur. Quia vero hic adhuc sola initia contemplationis inspicit, de septimo cubito non nisi palmum tangit.

In Scriptura sacra manus nomine aliquando unigenitus Dei Filius, aliquando activa vita, aliquando potestas, aliquando operatio, aliquando fortitudo, aliquando severa legis districtio intelligitur.

Manus nomine unigenitus Dei Filius designatur, sicut per Moysen de ejus ascensione Pater 256 loquitur dicens: Tollam in coelum manum meam [Col. 0194C] et jurabo per dexteram meam ⁜ (291) .

⁜ (292) Manus nomine activa vita designatur, sicut per Ezechielem de sanctis animalibus dicitur: Et manus hominis sub pennis eorum in quatuor partibus (Ezech. I) . Possunt hoc loco quatuor partes mundi accipi, scilicet oriens, occidens, meridies et septentrio, quia sanctorum praedicatio auctore Deo in cunctis mundi partibus est egressa. Possumus etiam per quatuor partes quatuor principales virtutes accipere, ex quibus reliquae virtutes oriuntur, videlicet prudentiam, fortitudinem, justitiam, temperantiam. Quas nimirum virtutes tunc veraciter accipimus, cum earum ordinem custodimus. Prima quippe prudentia, secunda fortitudo, tertia justitia, quarta [Col. 0194D] temperantia est. Quid enim prodesse poterit prudentia, si fortitudo desit? Scire etenim cuiquam quod non poterit facere, poena magis quam virtus. Sed, si prudenter intelligit quid agat, et fortiter agit quod intellexit, jam procul dubio justus est; sed ejus justitiam temperantia sequi debet, quia plerumque justitia, si modum non habet, in crudelitatem cadit. Ipsa ergo justitia vere justitia est, quae se temperantiae freno moderatur, ut in zelo quo quisque fervet, sit etiam temperans, ne, si plus ferveat, perdat justitiam cujus servare moderamina ignorat. Duae autem sunt sanctorum praedicatorum [Col. 0195A] vitae, activa scilicet et contemplativa. Sed activa prior est tempore, quam contemplativa, quia ex bono opere tenditur ad contemplationem. Contemplativa autem major est merito quam activa, quia haec in usu praesentis operis laborat, illa vero sapore intimo venturam jam requiem degustat. Quid itaque per manus nisi activa vita? et quid per pennas nisi contemplativa vita signatur? Manus ergo hominis sub pennis eorum est, id est virtus operis sub volatu contemplationis. Quod bene in Evangelio duae illae mulieres designant, Martha scilicet et Maria. Martha enim satagebat circa frequens ministerium; Maria autem sedebat ad pedes Domini, et verba ejus audiebat (Luc. X) . Erat ergo una intenta operi, altera contemplationi: una activae serviebat [Col. 0195B] per 257 exterius ministerium, altera contemplativae per suspensionem cordis in Verbum. Et quamvis activa bona sit, melior est tamen contemplativa, quia ista cum mortali vita plenius excrescit. Unde dicitur: Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab ea (ibid. 43) . Quia igitur activa major est merito quam contemplativa, recte nunc dicitur: Manus hominis sub pennis eorum (Ezech. I, 8) . Nam, etsi per activam boni aliquid agimus, ad coeleste tamen desiderium per contemplativam volamus. Unde et apud Moysem activa servitus, contemplativa autem libertas vocatur (Exod. XXI) . Et cum utraque vita ex dono sit gratiae, quandiu tamen inter proximos vivimus, una nobis in necessitate est, altera in voluntate. Quis enim cognoscens Dominum, [Col. 0195C] ad regnum ejus ingreditur, nisi prius verbum bene operetur? Sine contemplativa vita ergo intrare possunt ad coelestem patriam, qui bona, quae possunt operari, non negligunt. Sine activa vero intrare non possunt, si negligunt bona operari quae possunt. Illa ergo in necessitate est, haec in voluntate. Illa in servitute, ista in libertate. De qua per Paulum dicitur: Quia et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei (Rom. VIII, 21) . Tunc enim in nobis vera libertas erit, cum ad gloriam filiorum Dei adoptio nostra pervenit.

⁜ (293) Manus nomine potestas designatur, sicut per beatum Job de Domino dicitur: In cujus manu [Col. 0195D] anima omnis viventis, et spiritus universae carnis hominis (Job XII, 10) . Per manum quippe potestas exprimitur; per animam vero omnis viventis, ipsa corporis vita signatur: et per universae carnis hominis spiritum effectus intelligentiae spiritalis exprimitur. Anima igitur omnis viventis et spiritus universae carnis hominis, in ejus potestate est a quo est, ut ipse provideat qualiter sit, qui praestitit esse quod non fuit.

⁜ (294) Manus nomine operatio designatur, sicut per beatum Job dicitur: Manum meam ponam super os meum (Job XXXIX, 34) . Usu namque sacri eloquii, in manu operatio; in ore, locutio solet intelligi. [Col. 0196A] Manum ergo super os ponere est virtute boni operis culpas tegere 258 incautae locutionis. Beatus igitur Job sanctae Ecclesiae typum tenens et in verbis suis sua allegans, nostra designans, dicat ex se, dicat ex nobis: Manum meam ponam super os meum, id est, hoc quod districto Judici de sermone meo in me displicuisse considero, ante ejus oculos sub velamine recti operis abscondo. Unde iterum ab eodem Job dicitur: Si lotus fuero quasi aquis nivis, et fulserint velut mundissimae manus meae, tamen sordibus intingues me (Job IX, 30) . ⁜ (295) Aquae etenim nivis sunt lamenta humilitatis. Quae profecto humilitas, quia ante districti Judicis oculos caeteris virtutibus praeeminet, quasi per magni meriti colorem candet. Per manus autem, quid [Col. 0196B] aliud quam opera designantur? Unde quibusdam per prophetam dicitur: Manus vestrae plenae sunt sanguine (Isa I, 15) , id est opere crudelitatis. Notandum vero quod vir sanctus non ait: Fulserunt mundissimae manus meae, sed velut mundissimae manus meae, quia, quousque poena corruptionis astringimur, quamlibet rectis operibus insudemus, veram munditiam nequaquam apprehendimus, sed imitamur. Unde apte subjungitur: Tamen sordibus intingues me. Deus nos intinguere sordibus dicitur, intinctos sordibus monstrare, quia, quanto ad illum verius per bona opera surgimus, tanto subtilius vitae nostrae sordes agnoscimus, quibus ab ejus munditia discordamus. Ait ergo: Si lotus fuero quasi aquis nivis, etc. Ac si apertius dicat: Quamvis lamentis [Col. 0196C] supernae compunctionis infundar, quamvis per studia rectae operationis exercear, in tua tamen munditia video quia mundus non sum.

⁜ (296) Manus nomine fortitudo designatur, sicut per beatum Job dicitur: Nunc quoque in amaritudine est sermo meus, et manus plagae meae aggravata est super gemitum meum (Job XXIII, 2) . More suo beatus Job planioribus verbis inchoat, sed dicta sua, alta mysterii prosecutione consummat. Mederi quippe dolor afflicti ex amicorum consolatione debuerat, sed, quia consolatio ad blandimenta fallaciae erupit, afflicti dolor inhorruit. Quia enim Eliphas spondere converso meliora non timuit, quasi ex noxio medicamine vulnus crevit. 259 Unde recte [Col. 0196D] dicitur: Nunc quoque in amaritudine est sermo meus, et manus plagae meae aggravata est super me, quia videlicet inordinatae consolationis intentio, percussionem quam minuere debuit multiplicavit. In quibus nimirum verbis per typum sanctae Ecclesiae etiam fidelium dolor exprimitur, qui eo amplius gemunt quo malos blandiri conspiciunt, qui juxta Pauli vocem: Per dulces sermones, et benedictiones seducunt corda innocentium (Rom. XVI, 18) . Quae etiam verba ad considerandam subtilius mentem fidelium recte referuntur, qui esse sine amaritudine nesciunt, etiam si in hoc mundo prosperari videantur. Quibus cum adversitas evenit, eum, quem invenit, [Col. 0197A] ingeminat dolorem. Unde recte dicitur: Nunc quoque ut aperte monstretur, quia electorum mens sine amaritudine etiam in prosperitate non fuerit. Bene autem dicitur: Et manus plagae meae aggravata super gemitum meum. Manus quippe plagae est fortitudo percussionis. Primum namque percussionem suam electi considerant, quia a Conditoris sui visione divisi sunt, quia nequaquam illuminationis intimae claritate perfruuntur, sed in praesentis vitae exsilio quasi in caecitatis loco relegati gemunt. Semper ergo in hac manu plagae gemitum suum habent. Sed, cum adhuc et adversa in hac vita accidunt, manus plagae eorum etiam super gemitum gravatur. Erat enim plagae gemitus, etiam cum praesenti vitae adversa deessent, sed amaritudo [Col. 0197B] primae percussionis ex tentatione crescit adversitatis. Dicat ergo: Et manus plagae meae aggravata est super gemitum meum. Quia justum quemque in hac vita adversitas non laetum percussit, sed in eo dolorem vulneris multiplicavit.

⁜ (297-298) Manuum nomine severa legis districtio designatur, sicut in ipsa lege scriptum est: Manus autem Moysi erant graves. Sumentes igitur lapidem posuerunt subter, in quo sedebat. Aaron autem et Hur, sustentabant manus ejus (Exod. XVII, 12) . Moyses quippe sedit in lapide, cum lex requievit in Ecclesia. Sed haec eadem lex manus graves habuit, quia peccantes quosque non misericorditer pertulit, sed severa districtione percussit. Sed temperavit nobis [Col. 0197C] districtionem legis misericordia Redemptoris. 260 In illa quippe scriptum est: Si quis hoc vel illud fecerit, morte moriatur. Si quis hoc vel illud fecerit, lapidibus obruatur ⁜ (299) . Apparuit autem Conditor noster in carne, confessioni peccatorum non poenam, sed vitam promittit. Inflexit ergo ad misericordiam duritiam legis, quia, quos juste ille damnat, ipse misericorditer liberat. Unde bene scriptum est: Aaron et Hur sustentabant manus Moysi. Aaron namque mons fortitudinis, Hur autem ignis interpretatur. Quem itaque iste mons fortitudinis signat, nisi Redemptorem nostrum, de quo per prophetam dicitur: Erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium? Aut quis per ignem, nisi Spiritus sanctus figuratur, de [Col. 0197D] quo idem Redemptor dicit: Ignem veni mittere in terram? (Luc. XII, 49.) Aaron ergo et Hur graves manus Moysi sustinent, atque sustentando leviores reddunt, quia mediator Dei et hominum cum igne sancti Spiritus veniens legis mandata gravia, quae dum carnaliter tenerentur, portari non poterant, tolerabiliora nobis per specialem intelligentiam ostendit. Quasi enim manus Moysi leves reddidit: quia pondus mandatorum legis ad virtutem confessionis retorsit.

In Scriptura sacra dexterae nomine aliquando vita perpetua, aliquando electi, aliquando id quod pro magno habetur.

⁜ (300) Dexterae nomine vita perpetua designatur, sicut in Evangelio: Et introeuntes in monumentum, viderunt juvenem sedentem a dextris, coopertum stola candida, et obstupuerunt (Marc XVI, 5) . Quid namque per sinistram, nisi vita praesens? quid vero per dexteram, nisi vita perpetua signatur? Unde 261 scriptum est: Laeva ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me (Cant. II) . Quia igitur Redemptor noster jam praesentis vitae corruptionem transierat, recte angelus qui nuntiare ejus perennem [Col. 0198B] vitam venerat, in dextera sedebat.

⁜ (301) Dexterae nomine electi designantur, sicut in Evangelio jubente Domino dicitur: Mittite in dexteram navigii rete, et invenietis (Joan XXI, 6) . Bis in sancto Evangelio legitur, quia Dominus jussit, ut ad piscandum retia mitterentur, ante passionem videlicet et post resurrectionem. Sed, priusquam Redemptor noster pateretur et resurgeret, mitti quidem rete ad piscandum jubet; sed utrum in dexteram, aut in sinistram mitti debuisset, non jubet. Post resurrectionem vero discipulis apparens, mitti in dexteram rete jubet. In illa piscatione tanti pisces capti sunt, ut retia rumperentur; in ista autem et multi capti sunt, et retia rupta non sunt. Quis [Col. 0198C] vero nesciat bonos dextera, et malos sinistra figurari? Illa ergo piscatio in qua specialiter, in quam partem mitti debeat, non jubetur, praesentem Ecclesiam designavit, quia bonos simul ac malos colligit; nec eligit quos trahat, quia et quos eligere possit ignorat. Haec autem piscatio post Domini resurrectionem factam, in solam dexteram missa est, quia ad videndam claritatis ejus gloriam sola electorum Ecclesia pertingit, quae de sinistro opere nihil habebit. In illa piscatione prae multitudine piscium rumpitur rete, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant, ut ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. In ista vero piscatione et multi pisces, et magni capiuntur, et rete non rumpitur, quia sancta electorum Ecclesia in auctoris [Col. 0198D] sui pace requiescens nullis jam dissensionibus dilaniatur.

⁜ (302) Dexterae nomine id quod pro magno habetur designatur, quod Zacharias apte insinuat, dicens: Et ostendit mihi Jesum sacerdotem magnum, stantem coram angelo Domini: et Satan stabat a dextris ejus, ut adversaretur ei (Zach. III, 1) . Qui, ut patentius hoc quod praemisit ostenderet, secutus adjunxit: Et dixit Dominus ad Satan: 262 Increpet Dominus in te Satan; et increpet Dominus in te qui elegit Jerusalem. Nunquid non est iste torris erutus [Col. 0199A] de igne. Et Jesus indutus erat vestibus sordidis (Zach. III) . Sordidis enim vestibus Jesus indutus dicitur, quia quamvis alienus ab omni peccato, tamen in similitudinem venit carnis peccati. Cui venienti Satan a dextris stetit. Ipso enim locutionis usu pro dextro habere dicimur, quod pro magno pensamus; pro sinistro vero, id quod despicimus: pro magno autem Dominus Judaicum populum et pro nihilo gentes habere videbatur. Sed, postquam incarnatus apparuit, gentilitas, quae pro sinistro habita fuerat, credidit; Judaicus vero populus ad perfidiam declinavit. Satan ergo illi a dextris stetit, quia illum ei populum rapuit, qui dudum dilectus fuit. Sed, quia ipse Judaicus populus modo perditus, in fine est, quandoque crediturus, propheta testante, qui [Col. 0199B] ait: Reliquiae salvae fient [al. convertentur ] (Isa. X, 21) . Satan a dextris suis Dominus removit dicens: Increpet Dominus in te Satan. Et ejusdem populi liberationem indicans subdidit: Qui elegit Jerusalem. Qui nimirum populus, quia ad gehennae incendia perfidia duce defluebat; sed, dum ad fidem reducitur, ab eodem aeterni ignis incendio liberatur, statim de eo illic subditur: Nunquid non iste est torris erutus de igne? (Zach. III, 2.) Item, quia per dexteram id quod pro magno habetur, intelligitur, in libro Judicum aperte demonstratur, dum hi, qui cum Gedeone ad bellum prodeunt, tubas in dextera et in sinistra lagenas tenuerunt (Judic. VII, 20) . ⁜ (303) In quo nimirum praelio, sanctorum martyrum patiens [Col. 0199C] victoria, et victrix patientia designatur. Tales namque secum dux noster ad praedicationis praelium duxit, qui despecta salute corporum hostes suos moriendo prosternerent, eorumque gladios non armis et gladiis, sed patientia superarent. Armati enim venerunt sub duce suo ad praelium martyres nostri, sed tubis, sed lagenis, sed lampadibus. Designatur autem in tubis clamor praedicationis, in lampadibus claritas miraculorum, in lagenis fragilitas corporum. Sonuerunt namque tubis dum praedicant, confregerunt lagenas dum solvenda in passione sua corpora hostilibus gladiis supponunt, resplenduerunt lampadibus dum post solutionem 263 corporum miraculis coruscaverunt. Intuendum autem quia in dextera tubas, in sinistra vero lagenas tenuerunt. Pro [Col. 0199D] dextera enim habere dicimur quidquid pro magno pensamus; pro sinistro vero quod pro nihilo ducimus. Bene ergo scriptum est, quod in dextera tubas, et lagenas in sinistra tenuerunt; quia Christi martyres pro magno habent praedicationis gratiam, corporum vero utilitatem pro minimo. Quisquis enim plus facit utilitatem corporis quam gratiam praedicationis, in sinistra tubam, atque in dextera lagenam tenet.

⁜ (304) Laevae nomine reprobi designantur, sicut [Col. 0200A] per Isaiam sanctae Ecclesiae dicitur: Ad dexteram et ad laevam dilataberis, et gentes semen tuum haereditabunt [Isa. LIII] ⁜ (305) . In tanta quippe multitudine gentium ad dexteram Ecclesia extenditur, dum quosdam justificandos suscipit. Ad laevam quoque dilatatur, dum ad se quosdam etiam in iniquitate permansuros admittit.

⁜ (306) Laevae nomine vitae praesentis prosperitas designatur, sicut voce electorum dicit Ecclesia in Canticis canticorum: Laeva ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me (Cant. II, 6) . Quid enim per laevam, nisi prosperitas praesens, et quid per dexteram nisi beatitudo signatur? Laeva ergo Dei prosperitatem videlicet vitae praesentis quasi sub capite posuit, quam intentione summi amoris [Col. 0200B] premit. Dextera vero Dei eam amplectitur, quia sub aeterna ejus beatitudine tota devotione continetur.

Sinistrae vero nomine gloria vitae praesentis designatur, sicut in Evangelio voce Veritatis dicitur: Cum facis eleemosynam, nesciat sinistra tua quid faciat dextera (Matth. VI, 2) , id est piae dispensationi nequaquam se gloria vitae praesentis admisceat, sed opus rectitudinis appetitio ignoret favoris.

In Scriptura sacra digiti nomine aliquando Spiritus [Col. 0200C] sanctus, aliquando dona ejusdem sancti Spiritus, aliquando discretio intelligitur.

⁜ (307) Digiti nomine Spiritus sanctus designatur, sicut in Evangelio a Domino, cum ejecisset daemonium, dicitur: Si in digito Dei ejicio daemonia, profecto pervenit in vos regnum Dei (Luc. XI, 19) . Qua de re per alium evangelistam dixisse describitur: Si ego in Spiritu Dei ejicio daemones, pervenit in vos regnum Dei (Matth. XII, 28) . Ex quo utroque loco colligitur, quia digitus Dei, Spiritus sanctus vocatur.

⁜ (308) Digitorum nomine dona sancti Spiritus designantur, sicut Marcus evangelista confirmat, cum factum Domini miraculum narrat dicens: Adducunt ei surdum et mutum, et deprecabantur eum, ut imponat [Col. 0200D] illi manum (Marc. VII, 32) . Cujus ordinem curationis insinuat subdens: Misit digitos suos in auriculas, et exspuens tetigit linguam ejus et suspiciens in coelum ingemuit, et ait illi: Ephpheta; quod est, adaperire. Et statim apertae sunt aures ejus, et solutum est vinculum linguae ejus, et loquebatur recte (ibid., 33-35) . Quid est enim quod creator omnium Deus, 265 cum surdum et mutum sanare voluisset, in aures illius digitos suos misit, et exspuens linguam ejus tetigit? Quid per digitos Redemptoris nisi dona sancti Spiritus designantur? Digitos ergo in auriculam mittere est per dona sancti [Col. 0201A] Spiritus mentem surdi ad obediendum aperire. Quid vero est quod exspuens linguam tetigit? Quid per salivam nisi sapientia designatur? Saliva namque nobis ex ore Redemptoris accepta sapientia in eloquio divino. Saliva quippe ex capite defluit in ore. Ea ergo sapientia, quae ipse est, dum lingua nostra tangitur, mox ad praedicationis verbum formatur. Qui suspiciens in coelum ingemuit, non quod necessarium gemitum haberet, qui dabat quod postulabat; sed nos ad eum gemere, qui coelo praesidet, docuit; ut et aures nostrae per donum spiritus aperiri, et lingua per salivam oris, id est per scientiam divinae locutionis solvi debeat, ad verba praedicationis. Cui mox ephpheta, id est adaperire dicitur: Et statim apertae sunt aures ejus, et solutum est vinculum [Col. 0201B] linguae ejus. Qua in re notandum est quia propter clausas aures dictum est adaperire. Sed cum aures cordis ad obediendum apertae fuerint, ex subsequenti procul dubio etiam linguae ejus solvitur vinculum; ut bona quae ipse fecerit, et facienda aliis loquatur. Unde et bene additur: Et loquebatur recte. Ille enim recte loquitur, qui prius obediendo fecerit, quae loquendo admonet esse facienda.

⁜ (309) Digiti nomine discretio designatur, sicut per beatum Job amicis suis se arguentibus dicitur: Attendite me, et obstupescite, superponite digitum ori vestro (Job XXI, 5) . Idem considerate, quae egi, et admiramini in hac percussione quam patior. Et supponite digitum ori vestro. Ac si aperte dicat: [Col. 0201C] Scientes bona quae egi, et considerantes mala quae patior, vosmet etiam a verborum culpa compescite, atque in meis percussionibus nostra damna formidate. Vel certe, quia digitis quaeque discernimus, non incongrue per digitum discretio designatur. Unde et per Psalmistam dicitur: Benedictus Dominus Deus meus, qui docet manus meas ad praelium et digitos meos ad bellum (Psal. CXLIII, 1) . Per manus, videlicet operationem, per 266 digitos vero discretionem signans. Digitus ergo ori supponitur cum per discretionem lingua refrenatur, ne per hoc quod loquitur, in stultitiae culpam labatur. Ait ergo: Superponite digitum ori vestro, id est locutioni vestrae, discretionis virtutem adjungite, ut per haec quae recta contra hypocritam dicitis, quibus sint dicenda videatis.

⁜ (310) Dorsi nomine subjecti designantur, sicut per Psalmistam de pravis doctoribus, praenuntiantis studio, non autem maledicentis dicitur voto: Obscurentur oculi eorum ne videant, et dorsum eorum semper incurva (Psal. LXVIII, 24) . Oculi quippe sunt, qui in ipsa honoris summi facie positi, providendi itineris officium susceperunt. Quibus nimirum, qui subsequuntur inhaerentes, dorsa nominantur. Obscuratis ergo oculis dorsum flectitur, quia cum lumen scientiae perdunt qui praeeunt, profecto ad [Col. 0202A] portanda peccatorum onera curvantur qui sequuntur. Ait ergo: Obscurentur oculi eorum ne videant et dorsum eorum semper incurva. Ac si dicat: Qui humanae vitae actionibus quasi praevidendis itineribus praesunt, veritatis lucem non habeant, ut et qui sequuntur subditi, iniquitatum suarum oneribus incurvati omnem statum rectitudinis amittant. Quod factum procul dubio in Judaea novimus, cum in ipso Redemptoris nostri adventu, Pharisaeorum turba atque sacerdotum a vero lumine oculos clausit, et praepositorum exempla gradiens in infidelitatis tenebris populus erravit.

In Scriptura sacra pellis nomine, aliquando Scriptura [Col. 0202B] sacra, aliquando stulti quilibet, vel subditi mali, vel specialiter feminae illae quae Domino adhaerentes exterioribus ministeriis intendebant, aliquando carnis motus, aliquando grossae hominum mentes intelliguntur.

⁜ (311) Pellis nomine Scriptura sacra designatur, sicut per Psalmistam dicitur: Extendens coelum sicut pellem, qui tegis aquis superiora ejus (Psal. CIII, 2) . Quid enim coeli nomine, nisi Scriptura sacra designatur, de qua nobis et sol sapientiae et luna scientiae, et ex antiquis patribus stellae exemplorum atque virtutum lucent? Quod sicut pellis extenditur, quia per scriptores suos, carnis lingua formatum, ante oculos nostros et per verba doctorum exponendo displicatur. Quid vero aquarum nomine, nisi sanctissimi angelorum signantur chori? De quibus [Col. 0202C] scriptum est: Et aquae quae super coelos sunt laudent nomen Domini (Psal. CXLVIII, 4) . Hujus autem coeli superiora Dominus aquis tegit, quia alta sacri eloquii, id est quae de natura divinitatis vel de aeternis gaudiis narrat nobis adhuc nescientibus, solis angelis in secreto sunt cognita. Coelum ergo et coram nobis extenditur, et tamen in aquis superiora ejus conteguntur, quia et quaedam sacri eloquii jam nobis per apertionem spiritus patent, et quaedam, quae solis angelis possunt esse manifesta, nobis adhuc servantur. De quibus tamen occultis jam partem per spiritalem intelligentiam sentimus, jam pignus Spiritus sancti accepimus, qui hoc nondum plene cognovimus, et tamen medullitus amamus, [Col. 0202D] et in multis spiritualibus 268 sensibus, quos jam cognovimus, veritatis pabulo pascimur.

⁜ (312) Pellis nomine stulti quilibet, vel mali subditi designantur, sicut voce Dominica ad beatum Job, de infidelium conversione dicitur: Nunquid implebis sagenas pelle ejus, aut gurgustium piscium capite illius? (Job XL, 26.) Quid namque per sagenas vel per gurgustium piscium nisi Ecclesiae fidelium, quae unam Ecclesiam Catholicam faciunt, designantur? Unde et in Evangelio scriptum est: Simile est regnum coelorum sagenae missae in mare, et ex omni genere piscium congreganti (Matth. XIII, 47) . Regnum [Col. 0203A] coelorum scilicet vocatur Ecclesia, cujus dum mores Dominus ad superna sublevat, jam haec ipsa in Domino per coelestem conversationem regnat. Quae etiam recte sagenae in mare missae comparatur, ex omni genere piscium congreganti, quia missa in hoc gentilitatis saeculum nullum respuit, sed malos cum bonis, superbos cum humilibus, iracundos cum mitibus, et fatuos cum sapientibus capit. In pelle vero leviathan istius, stultos ejus corporis, in capite autem prudentes accipimus. Vel certe pelle, quae est exterius, subditi ad haec extrema servientes, capite autem praepositi designantur. Et bene Dominus servato ordine has sagenas vel gurgustium piscium, id est Ecclesiam suam, et vota fidelium prius se pelle ejus, et post capite asserit, impleturum, [Col. 0203B] quia prius elegit infirma, ut post confunderet fortia. Elegit quippe stultos mundi ut confunderet sapientes. Prius namque collegit indoctos, postmodum philosophos. Et non per oratores, docuit piscatores; sed mira potentia per piscatores subegit oratores. Dicat ergo: Nunquid implebis sagenas pelle ejus, aut gurgustium piscium capite illius? Subaudi, ut ego, qui intra Ecclesiam fidelium, prius quasi pellem diaboli, extremos atque infirmos colligo, et postmodum caput illius, id est prudentes mihi adversarios subdo.

⁜ (313) Pellis nomine sanctae illae feminae, quae Domino adhaerentes exterioribus ministeriis ad subsidia corporis serviebant designantur, sicut per beatum Job in 269 persona Domini dicitur: Pelli meae [Col. 0203C] consumptis carnibus adhaesit os meum (Job XIX, 20) . In osse quippe fortitudo, in carnibus vero infirmitas corporis designatur. Quia igitur Christus et Ecclesia una persona est, quid per os, nisi ipse Dominus figuratur? Quid per carnem nisi discipuli, qui passionis tempore infirma ejus sapuerunt? Per pellem vero, quae exterior carne manet in corpore, quid nisi illae sanctae feminae figurantur; quae ad praeparanda subsidia corporis, exterioribus Domino ministeriis serviebant? Nam cum ejus discipuli, quamvis necdum firmi veritatis fidem populis praedicarent, ossi suo inhaerebant carnes. Et cum sanctae mulieres, ea quae necessaria erant, exteriora praepararent, quasi pellis, exterius manebant in corpore. [Col. 0203D] Sed cum ad crucis horam ventum est, ejus discipulos, gravis ex persecutione Judaeorum timor invasit; fugerunt singuli, mulieres autem adhaeserunt. Quasi ergo consumpta carne, os Domini pelli suae adhaesit, quia fortitudo ejus, passionis tempore fugientibus discipulis juxta se mulieres invenit. Stetit quidem aliquandiu Petrus; sed tamen post territus negavit. Stetit et Joannes cui ipso crucis tempore dictum est: Ecce mater tua (Joan. XIX, 27) , sed perseverare minime potuit, quia de ipso quoque scriptum est: Quod adolescens quidam sequebatur illum amictus sindone super nudo, et tenuerunt eum. At ille relicta sindone, nudus profugit [Col. 0204A] ab eis (Marc. XIV, 51, 52) . Qui etsi post, ut verba sui Redemptoris audiret, ad horam crucis rediit, prius tamen territus fugit. Mulieres autem non solum non timuisse, neque fugisse; sed etiam usque ad sepulcrum stetisse memorantur. Dicat ergo: Pelli meae consumptis carnibus adhaesit os meum. Hoc est hi qui meae fortitudini propinquius inhaerere debuerunt, passionis meae tempore timore consumpti sunt, et eas, quas ad exteriora ministeria posui, in passione mea sine formidine inhaerere mihi fideliter inveni.

⁜ (314) Pellis nomine, carnis motus designatur, sicut per beatum Job dicitur: Pelle et carnibus vestisti me, ossibus et nervis compegisti me (Job X, 11) . Pelle quippe et carnibus interior homo vestitur, [Col. 0204B] quia in eo quod ad superna erigitur, carnalium motuum obsidione vallatur. 270 Sed tendentem ad justitiam nequaquam in tentatione conditor deserit, quia per infusionem gratiae etiam peccantem praevenit. Sed sublevatam mentem et ad bella exterius laxat, et interius roborat. Unde bene dicitur: Ossibus et nervis compegisti me. Carnibus et pelle vestimur, sed ossibus et nervis compingimur, quia etsi tentatione foris irruente concutimur, intus tamen nos conditoris manus roborat, ne frangamur. Carnis itaque nos motibus humiliat ad dona, sed per ossa virtutum roborat contra tentamenta. Ait ergo: Pelle et carnibus vestisti me, ossibus et nervis compegisti me. Ac si aperte dicat: Foras me ad probationem deseris, sed tamen intus, ne peream, virtutibus [Col. 0204C] astringendo custodis.

⁜ (315) Pellium nomine, grossae hominum mentes designantur, sicut ad Moysen divina voce praecipitur. Ut ad protegendum tabernaculum vela cilicina, et pelles extenderet (Exod. XXV, 9) . Quia enim potestas regiminis ministrari non potest sine studio curae temporalis, aliquando omnipotens Deus mira dispensatione pietatis, ut tenerae spiritualium mentes a terrena cura disjunctae sint, onus regiminis duris ac laboriosis cordibus injungit, ut tanto illae ab hoc mundo securius lateant, quanto haec in terrenis sollicitudinibus libenter elaborant. In exhibitione quippe suscepti oneris pro ipsis quoque utilitatibus subditorum viae durae sunt mundanae [Col. 0204D] servitutis. Et saepe, ut dictum est, omnipotens Deus quos tenere diligit, eos sollicite ab externis actionibus abscondit. Nam et plerumque paterfamilias ad eum laborem servos dirigit, a quo subtiles filios suspendit, ut inde filii sine vexatione decori sint. Unde servi in pulvere foedantur. Quod quam recte in Ecclesia divinitus agitur, ipsa tabernaculi constructione signatur. Ad Moysen quippe divina voce praecipitur, ut ad tegenda interius Sancta sanctorum ex bysso, cocco atque hyacintho vela texantur, jussumque ut ad protegendum tabernaculum velamina cilicina et pelles extenderet; quae nimirum pluvias vel ventos, vel [Col. 0205A] pulverem tolerarent. Quid igitur per pelles et cilicia, quibus tabernaculum tegitur, nisi grossas hominum 271 mentes accipimus, quae aliquando in Ecclesia occulto Dei judicio, quamvis durae sint, praeferuntur? Quae quia servire curis temporalibus non timent, oportet tentationum ventos, et pluvias de hujus mundi contrarietatibus portent. Quid vero per hyacinthum, coccum, byssumque signatur, nisi sanctorum vita tenera, sed clara; quae dum caute in tabernaculo sub ciliciis, et pellibus absconditur, sua integra pulchritudo servatur? Ut enim in interiore tabernaculi byssus fulgeat, coccus coruscet, hyacinthus caeruleo colore resplendeat, desuper pelles, et cilicia, imbres, ventos et pulverem portant. Qui igitur magnis virtutibus in sanctae Ecclesiae sinu [Col. 0205B] proficiunt, praepositorum suorum vitam despicere non debent, cum vacare eos rebus exterioribus vident, quia hoc quod ipsi securi intima penetrant, ex illorum adjumento est, qui contra procellas hujus saeculi exterius laborant. Quam enim candoris sui gratiam retineret, si byssum pluvia tangeret? Aut quid fulgoris, atque claritatis, coccus vel hyacinthus ostenderet, si haec susceptus pulvis fedaret? Sit ergo desuper textura cilicii foris ad pulverem, sit interius color hyacinthinus aptus ad decorem. Ornent Ecclesiam qui solis rebus spiritalibus vacant, tegant Ecclesiam, quos et labor rerum corporalium non gravat. Nequaquam ergo contra rectorem suum exteriora agentem murmuret is qui intra sanctam Ecclesiam jam spiritualiter fulget. Si [Col. 0205C] enim tu secure interius ut coccus rutilas, cilicium, quo protegeris, cur accusas?

In Scriptura sacra cutis nomine aliquando mollities infirmitatis, aliquando peccatum carnis, aliquando is qui exteriori curae deservit intelligitur.

272 ⁜ (316) Cutis nomine mollities infirmitatis designatur, sicut per Jeremiam dicitur: Candidiores Nazarei ejus nive, nitidiores lacte, rubicundiores ebore antiquo, sapphiro pulchriores. Denigrata est super carbones facies eorum, et non sunt cogniti in plateis. Adhaesit cutis eorum ossibus, aruit et facta est quasi lignum (Thren. IV, 7, 8) . Require hujus capitis expositionem in capite De nive.

[Col. 0205D] ⁜ (317) Sed plerumque, dum virtutum copia etiam plusquam expedit prosperatur, in quamdam sui fiduciam mens abducitur, et decepta praesumptione propria, repente peccato surripiente fuscatur. Unde recte subjungitur: Denigrata est super carbones facies eorum. Nigri enim post candorem fiunt, qui amissa Dei justitia cum de se praesumunt, in ea etiam quae non intelligunt, peccata dilabuntur. Et quia post amoris ignem ad frigus corporis veniunt, exstinctis carbonibus, ex comparatione praeferuntur. Nonnunquam dum timorem Dei per sui fiduciam deserunt, etiam frigidos mentibus frigidiores [Col. 0206A] fiunt. De quibus recte subjungitur: Non sunt cogniti in plateis. Platea quippe sermonis Graeci ratione pro latitudine dicitur. Quid vero humanae animae angustius quam voluntates proprias frangere? De qua fractione Veritas dicit: Intrate per angustam portam (Matth. VII, 13) . Quid autem latius quam nullis propriis voluntatibus reluctari, et quaqua versum impulsus arbitrii duxerit; se sine retractione diffundere? Qui ergo per fiduciam sanctitatis postposito meliorum judicio se sequuntur, quasi per plateas pergunt. Sed non sunt cogniti in plateis, quia de vita sua aliud ostenderant, quando frangendo voluntates proprias angusto se calle retinebant. Et bene additur: Adhaesit cutis eorum ossibus. Quid in osse nisi duritia fortitudinis, et quid [Col. 0206B] in cute nisi mollities exprimitur infirmitatis? Cutis ergo eorum adhaerere ossibus dicitur, quia ab eis prava sentientibus infirmitas vitii, duritia virtutis putatur. Infirma enim sunt, quae faciunt, sed elationis fiducia decepti, fortibus ea suspicionibus jungunt. Et quo de se magna sentiunt, eo de sua nequitia emendari contemnunt. Unde et recte adjungitur: Aruit et facta est quasi lignum. Culpa quippe eorum 273 tanto insensibilior redditur, quanto apud eos etiam laudabilis habetur. Quam recte aridam asserit: quia nulla sui cogitatione viridescit.

⁜ (318) Cutis nomine peccatum carnis designatur, sicut per beatum Job in persona poenitentis dicitur: Saccum consui super cutem meam, et operui cinere [Col. 0206C] carnem meam (Job XVI, 16) . Quid in sacco et cinere, nisi poenitentia? et quid in cute et carne, nisi peccatum carnis debet intelligi? Cum ergo quidam post lapsum carnis ad poenitentiam redeunt, quasi saccus super cutem consuitur et cinere caro operitur, quia culpa carnis per poenitentiam tegitur, ne in districti judicis examine ad ultionem videatur.

⁜ (319) Cutis nomine is qui in sanctae Ecclesiae corpore exteriori curae deservit, designatur, sicut per beatum Job dicitur: Cutis mea aruit, et contracta est (Job VII, 5) . In sanctae quippe Ecclesiae corpore hi qui solis exterioribus curis inserviunt, congrue cutis vocantur. Quae nimirum cutis arescendo contrahitur, [Col. 0206D] quia mentes carnalium, dum praesentia diligunt, et quasi juxta posita concupiscunt, ad futura tendi per longanimitatem nolunt. Qui dum internae spei pinguedinem negligunt, ut attrahantur, arefiunt; quia si eorum corda desperatio non siccaret, nequaquam aestus haec pusillanimitatis attraheret. Hanc namque attractionem Psalmista formidaverat, cum siccitatem mentis metuens dicebat: Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea (Psal. LXII, 6) . Adeps quippe pinguedinis animam replet, cum hanc contra praesentium desideriorum aestum, supernae spei infusio refovet. Cutis ergo arescens attrahitur, cum cor rebus exterioribus deditum, [Col. 0207A] atque ex desperatione siccatum, in auctoris sui amorem non tenditur, sed semetipso, ut ita dixerim, rugosa cogitatione replicatur. Pensandum vero est quod carnales mentes idcirco praesentia diligunt, quia vita carnis quam fugitiva sit, minime perpendunt. Nam si velocitatem transitus ejus aspicerent, hanc etiam prosperantem minime amarent.

In Scriptura sacra cum caro singulariter ponitur, aliquando natura humana intelligitur, aliquando cordis sensibilitas, aliquando vita carnalis, aliquando delectatio carnalis, aliquando carnalitas, aliquando operis infirmitas, aliquando ponitur juxta naturam, aliquando juxta culpam; cum vero pluraliter carnes dicuntur, aliquando reprobi, aliquando [Col. 0207B] discipuli Domini, aliquando poenae carnis vel vitia, aliquando motus carnis intelliguntur.

⁜ (320) Carnis nomine natura humana designatur, sicut per Eliu dicitur: Consumpta est caro a suppliciis, revertatur ad dies adolescentiae suae (Job XXXIII, 25) . In illo quippe primo homine a Domino recedente, repulsi a paradisi gaudiis in hanc mortalis vitae aerumnam cecidimus; et quam gravem culpam serpentis persuasione commisimus, poena nostrae ultionis sentimus. Huc enim lapsi nihil extra Dominum, nisi quo affligeremur, invenimus. Et quia per oculorum visum carnem secuti sumus, de ipsa carne quam praeceptis Dei praeposuimus, flagellamur. In ipsa quippe quotidie gemitum, in ipsa cruciatum, in ipsa interitum patimur, ut hoc nobis mira [Col. 0207C] dispositione Dominus in poenam verteret, per quod fecimus culpam; nec aliunde esset interim censura supplicii, nisi unde fuerat 275 causa peccati, ut ejus carnis amaritudine homo erudiretur ad vitam, cujus oblectatione superbiae pervenit ad mortem. Quia ergo innumeris humanum genus carnalis vitae suppliciis premebatur, sed, Redemptore nostro veniente, et vitia corruptionis nostrae et tormenta deleta sunt, dicatur de hoc redempto homine: Consumpta est caro ejus a suppliciis, revertatur ad dies adolescentiae suae. Ac si diceret: Mortalitatis suae poena in quamdam vetustatis senectutem dejectus revertatur ad dies adolescentiae suae, id est prioris vitae integritate renovetur, ut non eo maneat, quo [Col. 0207D] lapsus est, sed ad hoc redemptus redeat, ad quod percipiendum conditus fuit.

⁜ (321) Carnis nomine cordis sensibilitas designatur, sicut quibusdam Dominus per Prophetam dicit: Auferam cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum (Ezech. XXXVI, 26) . Cor quippe lapideum tollit Dominus, cum a nobis superbiae duritiam subtrahit; et cor carneum tribuit, cum eamdem protinus nostram duritiam ad sensibilitatem vertit.

⁜ (322) Carnis nomine vita carnalis designatur, sicut per beatum Job dicitur: Induta est caro mea putredine [Col. 0208A] et sordibus pulveris (Job VII, 5) . Soliditatem quippe ingenitam voluntarie homo deseruit, et sese in voraginem corruptionis mersit; unde nunc vel per immunda opera labitur, vel per cogitationes illicitas foedatur. Ut enim ita dixerim, culpae suae poenaliter subdita ipsa jam natura nostra, facta est extra naturam, et remissa, usque ad perversa opera ducitur; restricta autem perversorum operum importuna cogitatione fuscatur. Per expletionem ergo actionis illicitae carnem putredo afficit, per levitatem vero cogitationis improbae, quasi ante oculos pulvis surgit. Consentiendo vitiis, putredine atterimur, vitiorum vero imagines in corde tolerando, sordibus pulveris foedamur. Ait ergo: Induta est caro mea putredine et sordibus pulveris. Ac si aperte diceret: [Col. 0208B] Carnalem vitam, quam patior, aut tabes lubricae operationis polluit, aut ex vitiorum memoria caligo miserae cogitationis premit.

276 ⁜ (323) Carnis nomine delectatio carnalis designatur, sicut de tentato homine per Eliu dicitur: Tabescet caro illius, et ossa quae tecta fuerant, nudabuntur (Job XXXIII, 21) . Idcirco moderamine occultae dispensationis ita tentari permittimur, ut qui ex divino munere in virtute proficimus, etiam quid sumus ex propria infirmitate memoremur. Et qui ex perceptione muneris, opera virtutis inferimus, ex infirmitatis nostrae memoria sacrificium humilitatis offeramus. Aliquando autem post profectum virium non solum tentant vitia, sed etiam flagella castigant. Cum enim tentamur vitiis, pia dispensatione nobiscum [Col. 0208C] agitur, ne de virtutibus, quibus proficimus, extollamur. Cum vero flagellis atterimur, malis increpantibus admonemur, ne mundo blandiente seducamur. Vitia dum nos tentant, proficientes in nobis virtutes humiliant; flagella dum tentant, surgentes in corde hujus mundi voluptates eradicant. Per tentantia vitia discimus quid de nobis simus; per ferientia flagella cognoscimus quid de hoc mundo fugiamus. Per illa restringimur, ne intrinsecus extollamur; per ista comprimimur, ne quid extrinsecus appetamus. In hac ergo vita dum sumus, et flagellis atteri et aliquando vitiis tentari necesse est. Sive enim in laboribus flagellorum, sive in certamine vitiorum non solum nobis nostra infirmitas [Col. 0208D] innotescit, sed etiam in quanta virtute profecerimus, agnoscimus ⁜ (324) . Nemo quippe vires suas in pace cognoscit. Si enim bella desunt, virtutum experimenta non prodeunt. Improvidus miles est qui fortem se in pace gloriatur. Quia ergo saepe virium merita per flagellorum adversa patefiunt, apte Eliu manifestat dicens: Tabescet caro illius, et ossa quae tecta fuerant, nudabuntur. Cum enim flagellis prementibus omnis exterior voluptas atteritur, internae fortitudinis ossa nudantur. Quid autem hoc loco carnis nomine, nisi ipsa delectatio carnalis accipitur? Vel quid per ossa, nisi virtutes animae designantur? [Col. 0209A] Tabescit ergo caro et ossa nudantur, quia dum flagellis arguentibus carnalis delectatio extenuatur, ea quae dudum quasi sub carne latuerant, virtutum fortia patefiunt. Nemo 277 quippe quantum profecerit, nisi inter adversa agnoscit. Cum enim adsunt prospera, cerni virium documenta non possunt.

⁜ (325) Carnis nomine carnalitas designatur, sicut per eumdem ab Eliu dicitur: Si direxerit ad Dominum cor suum, spiritum illius ad se trahit, et flatum. Deficiet omnis caro simul, et homo in pulverem revertetur (Job XXXIV, 15) . Curvum cor est, cum ima appetit, dirigitur, cum ad superna elevatur. Si ergo homo cor suum ad Dominum dirigit, spiritum et flatum illius Dominus ad se trahit. Spiritum videlicet [Col. 0209B] pro internis cogitationibus, flatum vero qui per corpus trahitur, pro externis actionibus ponit. Deo ergo spiritum hominis et flatum ad se trahere est ad conversionem sui desiderium, et interiora nostra et exteriora commutare, ut nihil jam menti exterius libeat, nihil caro inferius, vel si appetit, adipisci conetur; sed omne, quod homo est, ad eum videlicet a quo est, et interius desiderando ferveat, et exterius se edomando constringat. Unde et apte subjungitur: Deficiet omnis caro simul: et homo in cinerem revertetur. ⁜ (326) Simul enim caro deficit, quando jam nullis suis motibus servit, quia praesidens spiritus cuncta ejus fluxa restringit, et quodam districtionis suae gladio, omne quod in illa male vivebat, interficit. Hoc nimirum disciplinae gladio semetipsum [Col. 0209C] Jeremias interfecerat, cum dicebat: Postquam convertisti me, egi poenitentiam, et postquam ostendisti mihi percussi femur meum (Jer. XXXI, 19) . Quid enim in femore nisi voluptas carnis accipitur? Et quid est quod ait: Postquam ostendisti mihi, percussi femur meum, nisi quod postquam superna spiritualiter vidit, omne quod inferius in se carnaliter vivebat, exstinxit, ut quanto magis summa patescerent, tanto amplius ima quae tenuerat non liberent? Nam quanto incipit quisque superius vivere, tanto inchoat inferius interire. Juxta affectum namque carnalis operationis, omnis caro Pauli simul interierat, cum dicebat: Vivo autem jam non ego, vivit vero in me Christus (Gal. II, 20) . Bene etiam hoc loco Eliu subdidit: Et homo in cinerem revertetur. [Col. 0209D] In peccato enim quisque positus, mortalitatis suae obliviscitur, et terram 278 se esse non meminit, dum adhuc per superbiam inflatur. Post conversionis vero gratiam, cum humilitatis spiritu tangitur, quid se esse aliud quam cinerem recordatur? Jam in cinerem David reversus fuerat, cum dicebat: Memento [al. recordatus est], Domine, quoniam pulvis sumus (Psal. CII, 14) . Abraham in cinerem reversus fuerat, dicens: Loquar ad Dominum meum, cum sim cinis et pulvis (Gen. XVIII, 27) .

⁜ (327) Carnis nomine, infirmitas operis designatur, [Col. 0210A] sicut per beatum Job dicitur: Et ego quando recordatus fuero, pertimesco; et concutit carnem meam tremor (Job. XXI, 6) . Quia beatus Job actuum suorum oblitus non fuerat, extrema ejus locutio ostendit. Qua ex re hoc quod ab eo nunc amicis dicitur: Et ego quando recordatus fuero, pertimesco, et concutit carnem meam tremor; constat nimirum quod per irrisionem dicatur. Ac si aperte diceretur: Si me aliquid hypocritae meminero habuisse, in poenitentiae mox fletu contremisco. Carnem vero suam, si recordatus fuerit, tremore perhibet concuti, id est infirmitatem operis, ultionis pavore fatigari.

⁜ (328) Caro juxta naturam dicitur, sicut scriptum est: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne [Col. 0210B] mea (Gen. II, 23) . Caro autem juxta culpam ponitur, ubi scriptum est: Non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quia caro sunt (Gen. VI, 3) . Et Psalmista ait: Memoratus est, quia caro sunt, spiritus vadens et non rediens (Psal. LXXVII, 39) . Unde et discipulus Paulus dicebat: Vos autem in carne non estis, sed in spiritu (Rom. VIII, 9) . Neque enim in carne non erant, quibus Epistolas transmittebat. Sed quia passiones carnalium desideriorum vicerant, jam liberi per virtutem spiritus in carne non erant. Quod ergo idem Paulus dicit: Caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt (I Cor. XV, 50) , carnem procul dubio secundum culpam vult intelligi, non secundum naturam. Unde et mox, quia carnem secundum culpam diceret, ostendit [Col. 0210C] subdens: Neque corruptio incorruptelam possidebit (ibid.) . In illa ergo coelestis regni gloria caro secundum naturam erit, sed secundum passionum desideria non erit, quia devicto mortis aculeo in aeterna incorruptione regnabit.

⁜ (329) 279 Carnium nomine reprobi designantur, sicut voce Dominica de diabolo ad beatum Job dicitur: Membra carnium ejus, cohaerentia sibi (Job XLI, 14) . Carnes enim diaboli sunt omnes reprobi, qui ad intellectum spiritualis patriae per desiderium non assurgunt. Membra vero sunt carnium hi, qui eisdem perverse agentibus et sese ad iniquitatem praecedentibus conjunguntur, sicut econtra per Paulum de Dominico corpore dicitur: Vos estis corpus Christi, et membra de membro. Aliud quippe est [Col. 0210D] membrum corporis, aliud membrum membri. Membrum quippe corporis est pars ad totum, membrum vero membri est particula ad partem; membrum namque membri est digitus ad manum, manus ad brachium; membrum vero corporis totum hoc simul ad corpus universum. Si ergo in spirituali Dominico corpore membra de membro dicimus, eos qui in ejus Ecclesia ab aliis reguntur, ita in illa diaboli reproba congregatione membra sunt carnium, qui iniquo opere quibusdam se nequioribus conjunguntur. Sed quia malignus hostis sibi in [Col. 0211A] perverso opere a primis usque ad extremos concordat, divinus sermo in eo membra carnium sibimet cohaerentia memorat.

Carnium nomine discipuli Domini designantur, sicut per beatum Job in persona ejusdem Domini dicitur: Pelli meae consumptis carnibus adhaesit os meum. Require supra, capite 32. De pellibus.

⁜ (330) Carnium nomine poenae carnis vel vitia designantur, sicut per beatum Job amicis suis dicitur: Quare persequimini me sicut Deus, et carnibus meis saturamini? (Job XIX.) Non abhorret a locutione pietatis quod a Deo se perhibet persequi. Est namque persecutor bonus, sicut de semetipso ore prophetico Dominus dicit: Detrahentem occulte adversus proximum suum, hunc persequebar (Psal. C, 5) . [Col. 0211B] Cum vero sanctus quisque flagellari permittitur, scit quod persecutionem contra commissa vitia ex interna dispensatione patiatur. Crudeles autem persecutorum mentes, cum potestatem feriendi 280 appetunt, contra bonorum vitam non studio purgationis, sed livoris facibus accenduntur. Et quidem hoc faciunt, quod Deus omnipotens fieri permittit; sed dum una causa, per hos etiam cum Deo agitur, non tamen voluntas una in eadem causa servatur. Quia cum amando omnipotens Deus purgationem exhibet, injustorum pravitas saeviendo malitiam exercet. Quod ergo dicitur: Quare persequimini sicut Deus? ad exteriorem hanc percussionem retulit, non ad intimam intentionem, quia etsi agunt [Col. 0211C] exterius quod Deus agi disposuit, non tamen hoc quod Deus in sua actione appetunt, ut boni ex afflictione purgentur. Bene autem subditur: Et carnibus meis saturamini. Quorum mens proximorum poenas esurit, saturari procul dubio alienis carnibus quaerit. Sciendum quoque est quod hi etiam qui alienae vitae detractione pascuntur, alienis carnibus procul dubio saturantur. Unde per Salomonem dicitur: Noli esse in convivio potatorum, neque comedas cum eis qui carnes ad vescendum conferunt (Prov. XXIII, 20) . Carnes quippe ad vescendum conferre, est in collocutione derogationis vicissim proximorum vitia dicere. De quorum poena mox illic subditur: Quia vacantes potibus, et dantes symbolum consumentur: et vestietur pannis dormitatio (Prov. XXIII, 21) . Potibus [Col. 0211D] quippe vacant, qui de opprobrio alienae vitae se debriant. Symbolum vero dare est, sicut unusquisque solet pro parte sua cibos ad vescendum, ita in confabulatione detractionis verba conferre. Sed vacantes potibus, et dantes symbolum consumentur, quia sicut scriptum est, omnis detractor eradicabitur (Prov. XXIV, 9) . Vestietur autem pannis dormitatio, quia despectum et inopem a cunctis bonis operibus mors sua invenit, quem hic ad alienae vitae exquirenda crimina detractionis suae languor occupavit.

Carnium nomine motus carnis designantur, sicut per beatum Job dicitur: Pelle et carnibus vestisti [Col. 0212A] me, ossibus et nervis compegisti me (Job X, 11) . Require in cap. De pelle.

In Scriptura sacra sanguinis nomine aliquando passio Christi, aliquando carnalis intellectus, aliquando peccatum, aliquando cruentae mentis malitia intelligitur.

⁜ (331) Sanguinis nomine, passio Christi designatur, sicut voce Domini, ad beatum Job de sancto praedicatore sub figura aquilae dicitur: Puli ejus lambent sanguinem (Job XXXIX, 30) . Ac si aperte diceretur: Ipsa quidem aquila divinitatis contemplatione pascitur, sed quia auditores ejus divinitatis percipere arcana nequaquam possunt, crucifixi Domini [Col. 0212B] cruore satiantur. Sanguinem namque lambere est passionis Dominicae infirma venerari. Hinc est quod Paulus, qui ad tertii coeli secreta volaverat, discipulis dicebat: Non judicavi me scire aliud inter vos nisi Christum Jesum, et hunc crucifixum (I Cor. II, 2) . Ac si aperte aquila diceret: Ego quidem escam meam, divinitatis ejus potentiam de longe prospicio, sed vobis adhuc parvulis incarnationis ejus tantummodo lambendum sanguinem trado. Nam qui per praedicationem suam tacita divinitatis celsitudine, infirmos auditores de solo cruore crucis edocuit, quid aliud quam sanguinem pullis praebuit?

⁜ (332) Sanguinis nomine carnalis intellectus designatur, [Col. 0212C] sicut per Salomonem dicitur: Qui fortiter premit ubera ad eliciendum lac, exprimit butyrum; et qui vehementer emulget, elicit sanguinem (Prov. XXX, 33) . Ubera quippe fortiter premimus, cum verba sacri eloquii subtili intellectu pensamus. Qua pressione, dum lac quaerimus butyrum invenimus, quia dum nutriri vel tenui intellectu 282 quaerimus, ubertate internae pinguedinis ungimur. Quod tamen nec nimie, nec semper agendum est, ne dum lac quaeritur ab uberibus, lac sanguis sequatur. Plerumque etenim quidam, dum verba sacri eloquii, plusquam debent, discutiunt, in carnalem intellectum cadunt. Sanguinem quippe elicit qui vehementer emulget, quia carnale efficitur hoc quod discussione sentitur.

[Col. 0212D] ⁜ (333) Sanguinis nomine peccatum designatur, sicut per prophetam dicitur: Maledictum, et mendacium, et homicidium, et furtum, et adulterium inundaverunt, et sanguis sanguinem tetigit (Ose. IV, 2) . Solet enim sanguinis nomine signari peccatum, sicut is qui a peccatis liberari desiderat, per poenitentiam clamat: Libera me de sanguinibus (Psal. L, 16) . Sanguis ergo sanguinem tangit, quum culpa culpam cumulaverit. Unde per beatum Job dicitur: Conscidit me vulnere super vulnus (Job XVI, 15) . In infirmis namque sancta Ecclesia vulnere super vulnus consciditur, quando peccatum peccato additur, [Col. 0213A] ut culpa vehementius exaggeretur. Quem enim avaritia pertrahit ad rapinam, rapina ducit ad fallaciam, vel perpetrata culpa ex falsitate etiam defendatur: quid iste nisi vulnere super vulnus consciditur?

⁜ (334) Sanguinis nomine malitia cruentae mentis designatur, sicut per prophetam de justi persecutore dicitur: Sanguis ejus in medio ejus. Super limpidissimam petram effudit illum: Non effudit illum super terram, ut possit operiri pulvere (Ezech. XXIV, 7) . Per terram videlicet et pulverem, peccatores; per petram vero limpidissimam, justum signans, qui gravibus peccatorum contagiis non exasperatur. Sanguis ergo super limpidissimam petram effunditur, quando malitia cruentae mentis in afflictione [Col. 0213B] justae animae grassatur.

⁜ (335) Adipis nomine superbia designatur, sicut per beatum Job de superbo divite dicitur: Viscera ejus plena sunt adipe (Job XXI, 24) . Sicut enim ex abundanti cibo adeps, ita ex abundantia rerum superbia nascitur, quae impinguat mentem divitis, cum elevatur animus superbientis. Superbia quippe cordis quasi quaedam pinguedo est crassitudinis. Unde quia plerique ex abundantia peccata patrant per Prophetam dicitur: Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum (Psal. VII, 7)

[Col. 0213C] ⁜ (336) Pinguedinis nomine terrenarum rerum abundantia designatur, sicut per Eliphas Themanitem de impio quolibet dicitur: Pingui cervice armatus est. Operuit faciem ejus crassitudo (Job XV, 27) . Pinguis enim cervix est opulenta superbia, affluentibus videlicet rebus quasi multis carnibus fulta. Potens igitur iniquus pingui cervice contra Dominum armatur, quia rebus temporalibus tumens contra praecepta veritatis, quasi de magnitudine carnis erigitur. Quid enim paupertas nisi quaedam macies, et quid rerum abundantia, nisi pinguedo vitae praesentis? Pingui ergo cervice se contra Dominum erigit, qui temporalem abundantiam in superbiam assumit. Habent enim potentes et iniqui [Col. 0213D] proprium, ut fallacibus divitiis occupati, veras Dei opes negligant. Et quanto minus quod verum est inquirunt, tanto amplius falsis divitiis extolluntur. Cura etenim multiplex terrenarum rerum, quia occupat excaecat. Unde apte subjungitur: Operuit faciem ejus crassitudo. Visus quippe in facie est, in qua et prima honorabilior corporis pars est. Non ergo immerito mentis intentio per faciem designatur, quam quolibet vertimus illuc 284 videmus. Faciem ergo crassitudo operit, quia desiderata rerum terrenarum abundantia oculos mentis premit, et hoc quod in eis honorabile esse debuit, ante oculos [Col. 0214A] Dei foedat, quia curis multiplicibus aggravat.

⁜ (337) Arvinae nomine, potentia terrena designatur, sicut per eumdem Eliphas dicitur: De lateribus ejus arvina dependet (Job XV, 27) . Sunt nonnulli qui patronis majoribus adjuncti superbiunt, et de eorum potentia contra inopes extolluntur. De quibus bene dicitur: Et de lateribus ejus arvina dependet, quia enim arvina pinguedo carnis est, et latera dicere divitum solemus hos quos eis conjunctos cernimus, arvina de iniquorum lateribus dependet, quia quisquis potenti et iniquo adhaeret, ipse quoque de ejus potentia velut ex pinguedine rerum tumet, ut patroni perversi iniquitatem sequens non timeat [Col. 0214B] Deum, et quos valet, et quantum valet, pauperes affligat, de gloria temporali cor elevet. Cum ergo talis est qui iniquo potenti adhaeret, de ejus latere profecto arvina dependet.

In Scriptura sacra cum os singulariter ponitur, aliquando Christus, aliquando fortis quilibet in sanctae Ecclesiae corpore intelligitur; cum vero pluraliter ossa dicuntur, aliquando virtutes, aliquando nequiores in corpore Antichristi, aliquando duritia fortitudinis, aliquando carnis fortitudo, aliquando fortitudo saecularium dignitatum.

Ossis nomine Christus designatur, sicut per Job dicitur in persona Christi: Pelli meae consumptis carnibus adhaesit os meum (Job XIX, 20) . Require in [Col. 0214C] cap. De pellibus, supra cap. 32

⁜ (338) Ossis nomine fortis quilibet in sanctae Ecclesiae corpore, qui infirmos portat, designatur, sicut per beatum Job in persona Ecclesiae dicitur: Nocte os meum perforatur doloribus, et qui me comedunt, non dormiunt (Job XXX, 17) . Si allegoriae mysterium perscrutamur, quid per ossa nisi fortis quisque in sanctae Ecclesiae corpore designatur, qui quasi suo robore membra continet, dum mores infirmantium stabiliter portat? Sed cum tribulationis ultimae contra eum fervor excreverit, in nocte os illius perforatur doloribus, quia nonnunquam tormentis victi, etiam ipsi ad perfidiam defluunt, qui ad fidem alios tenere videbantur: Ait ergo: Nocte os [Col. 0214D] meum perforatur doloribus. Ac si aperte dicat: Tribulationis tenebris pressi afflictione tenebantur, ut ipsi qui in me habebant vigorem fortitudinis, 286 quasi jam quoddam habent foramen timoris. Bene autem dicitur: Et qui me comedunt, non dormiunt, quia maligni spiritus, qui carnales quosque de Ecclesia consumunt, tanto magis quiescere a tentatione nesciunt, quanto nullo carnis pondere gravantur.

⁜ (339) Ossium nomine virtutes designantur, sicut per Psalmistam de sanctis martyribus dicitur: Dominus custodit omnia ossa eorum, unum ex eis non conteretur (Psal. XXXII, 21) . Quod utique non de [Col. 0215A] ossibus corporis, sed de viribus dicitur mentis. Nam certe novimus quod et multorum martyrum corporaliter ossa confracta sunt, et persecutores Domini, latronis illius cui dictum est: Hodie mecum eris in paradiso (Luc. XXIII, 43) , sicut latronis alterius in cruce crura fregerunt. Item quia ossa virtutes intelligantur, per Eliu manifestatur, cum per eum de Domino dicitur: Increpat quoque per dolorem in lectulo, et omnia ossa ejus marcescere facit (Job XCIII, 19) . Quid enim per lectum, nisi requies temporalis accipitur? Sed quia in hac vita omnis nostra quam praeparamus requies perturbatur, recte dicitur: Increpat quoque per dolorem in lectulo, id est in praesentis vitae requie, vel tentationis nos stimulis vel flagelli afflictione conturbat. Nam saepe humanus animus quamlibet brevi tempore [Col. 0215B] sine tentatione in bonis studiis fuerit, mox de eisdem studiis in quibus quiescendo se exercet; de ipsis virtutibus, quibus multiplicari nititur, dum proficere se sentit, inde elevatur. Unde pro rectoris nostri moderamine impulsu tentationis efficitur, ut in eo ipsa provectus sui elatio comprimatur. Quapropter postquam dixit: Increpat quoque per dolorem in lectulo; aperte subjunxit: Et omnia ossa ejus marcescere facit, quia cum in ea requie quam nobis in hoc saeculo praeparamus flagello tentationis afficimur, qui fortasse de virtutibus nostris inflari potuimus, cognito infirmitatis nostrae taedio extenuamur. Cum enim, sicut cupimus, ad Deum proficimus, si profectum nostrum tentatio nulla pulsaret, alicujus nos fortitudinis esset crederemus. Sed quia [Col. 0215C] nobiscum superna dispensatione agitur ut infirmitatis nostrae, quia proficientes obliviscimur tentari recolamus; et in profectu nostro quid 287 de divino munere, et in tentatione cognoscamus, quid de propriis viribus sumus. Quae nos profecto tentatio ad plenum raperet, nisi protectio superna servaret. Sed pulsat, nec frangit; pellit, nec movet; quatit, nec dejicit, ut nostra infirmitate sentiamus esse quod quatimur, et de divino munere quod stamus. Et quia saepe anima alicujus boni sibi conscia, cum virtutes suas ad memoriam revocat, quadam delectatione pascitur et quasi gratulatione propriae plenitudinis impinguatur, benedicitur quod tentatione pulsante marcescunt ossa, quia dum propria [Col. 0215D] infirmitas tentatione interrogante cognoscitur, omnis illa nostrarum virium videlicet pinguis viridisque gratulatio subito anxietatis moerore siccatur. Et qui nos alicujus esse momenti bona nostra pensando credidimus, pulsati paulo amplius perituros nos jamjamque formidamus. Tunc omne bonorum nostrorum gaudium vertitur in pavorem poenarum. Tunc iniquos nos esse deprehendimus qui sanctos paulo ante credebamus. Tabescit mens, stupent oculi, omne quod prius prosperum arridebat evanescit. Lux ipsa fastidio est, et solae se in animo tenebrae moeroris infundunt.

⁜ (340) Ossium nomine nequiores Antichristi, et [Col. 0216A] callidiores servi signantur, sicut voce Dominica ad beatum Job de ipsis dicitur: Ossa ejus videlicet fistulae aeris (Job XL, 13) . In corpore ossa sunt, quae continent membra, et quae continentur. Habet ergo carnes Antichristus, habet et ossa: quia et iniqui sunt alii, qui tamen ab aliis in errore retinentur, et nequiores alii in errore alios retinent. Quid itaque aliud ossa Antichristi quam quoslibet in corpore ejus valentiores accipimus? In quorum corde iniquitas dum vehementer induruit, per eos tota ejus corporis compago subsistit. Multi namque in hoc mundo divites videntur, qui dum rebus operibusque subnixi sunt quasi ex fortitudine solidantur. Sed largiendo haec ipsa quibus stulti sunt, ad alios ad suum errorem trahunt. Modo nonnullos ut pravi fiant donis [Col. 0216B] illiciunt; modo nonnullos ut pravi permaneant, muneribus astringunt. Quid itaque isti nisi Antichristi ossa sunt, qui dum malos continendo 288 multiplicant, in cujus corpore carnes portant? Hi nonnunquam decipiendis auditoribus exhibent linguae dulcedines, quia et spinae proferunt flores, et apparet quidem in eis quod oleat, sed latet quod pungat. Amaris dulcia, noxiis blanda permiscent, humiliter substernuntur, et per sermonem de se insinuant quod per exhibitionem negant. Unde et recte ossa illius aereis fistulis comparantur, quia nimirum more metalli insensibilis, sonum bene loquendi habent, sed sensum bene vivendi non habent. Hoc namque quasi humiliter loquendo asserunt quod elate vivendo contemnunt. Unde bene per Paulum [Col. 0216C] dicitur: Si linguis hominum loquar et angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum velut aes sonans aut cymbalum tinniens (I Cor. XIII, 1) . Bona quippe loquens, sed per amorem eadem bona non sequens, velut aes aut cymbalum sonitum reddit, quia ipse sentit verba quae ipse non facit.

⁜ (341) Ossium nomine, duritia fortitudinis designatur, sicut per Jeremiam de quibusdam, de viribus suis nimirum praesumentibus dicitur: Adhaesit cutis eorum ossibus (Thren. IV, 8) . Quid enim in ossibus, nisi duritia fortitudinis, et quid in cute nisi mollities exprimitur infirmitatis? Cutis ergo eorum adhaerere ossibus dicitur, quia ab eis prava sentientibus infirmitas vitii, duritia virtutis putatur; [Col. 0216D] infirma enim sunt quae faciunt, sed elationis fiducia decepti fortibus ea suspicionibus jungunt. Et quo de se magna sentiunt, eo de sua nequitia emendari contemnunt.

⁜ (342) Ossium nomine carnis fortitudo designatur, sicut per beatum Job dicitur: Elegit suspendium anima mea, et mortem ossa mea (Job VII, 15) . Quid per animam nisi mentis intentio? quid per ossa, nisi carnis fortitudo signatur? Omne autem quod suspenditur, procul dubio ab imis elevatur. Anima ergo suspendium eligit ut ossa moriantur, quia dum mentis intentio ad alta se sublevat, omnem in se fortitudinem vitae exterioris necat. Sancti enim viri certissime [Col. 0217A] sciunt quia habere in hac vita requiem non possunt, et idcirco suspendium eligunt; quia nimirum terrena desideria deserentes 289 ad alta animum tollunt. Suspensi autem mortem suis ossibus inferunt, quia amore supernae patriae in virtutum studiis accincti hi qui fortes prius in mundo fuerant, vinculo humilitatis insequuntur.

Ossium nomine fortitudo saecularium dignitatum designatur, sicut per beatum Job de superbo divite dicitur: Viscera ejus plena sunt adipe, et medullis ossa illius irrigantur (Job XXI, 24) . Sicut enim ex abundanti cibo adeps, ita ex abundantia rerum superbia nascitur quae impinguat mentem divitis, dum elevatur animus superbientis. Superbia quippe cordis quasi quaedam pinguedo est crassitudinis. Unde [Col. 0217B] iis, qui ex abundantia peccata perpetrant, Propheta dicit: Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum (Psal. LXXII, 7) . Amatores autem hujus saeculi quasi ossa habent, quando in hoc mundo fortitudinem dignitatum possident. Sed si in exteriori dignitate desint terrenae et domesticae divitiae quantum ad judicium suum, ossa quidem habent, sed medullas in ossibus non habent. Quia ergo sic iste amator hujus saeculi exteriori potestate fulcitur, ut etiam interiori terrenae domus abundantia saginetur, dicitur: et medullis ossa illius irrigantur. Vel certe ossa sunt hujus pravi divitis, pravae et durae consuetudines: Medullae vero in ossibus, sunt ipsa desideria male vivendi, quae neque ex pravitatis satisfactione satiantur. Quam medullae quasi ossa irrigant, cum prava [Col. 0217C] desideria perversas consuetudines suas in voluptatum delectatione conservant.

In Scriptura sacra cartilaginis nomine, aliquando inferiores in corpore Antichristi, aliquando simulatio intelligitur.

⁜ (343) Cartilaginis nomine inferiores in corpore Antichristi, qui quales non sunt, videri appetunt, 290 designantur, sicut in voce Dominica ad beatum Job dicitur: Cartilago ejus quasi laminae ferreae. Cartilago ossis quidem speciem habet, sed ossis fortitudinem non habet. Et sunt nonnulli in Antichristi corpore non honoribus clari, non divitiis fulti, non virtutum specie decorati, non scientia calliditatis [Col. 0217D] periti, sed tamen videri, quales non sunt, ambiunt; et idcirco contra bonorum vitam nequiores fiunt. Bene ergo cartilago ejus laminis ferreis comparatur, quia hi qui Antichristo debiliores sunt, ad perpetranda mala nequiores existunt. Ferro quippe caetera metalla conciduntur; et cartilago Antichristi ferro similis dicitur quia hi qui in ejus corpore ad ostensionem virtutum non sufficiunt, contra neces infidelium acrius accenduntur. Quia enim cum eo se facere signa et prodigia non posse considerant, fideles se illi per crudelitatem probant. Et pro eo quod innocentium corda corrumpere persuadendo [Col. 0218A] non possunt, multiplicius caeteris bonorum corpora se exstinguere gloriantur. Bene ergo dicitur: cartilago ejus ut laminae ferreae, quia in ejus corpore quo infirmius quisque credidit, eo nequius incidit. Qui recte non ferro tantummodo, sed laminis ferreis comparantur, quia dum se circumquaque incredulitate dilatare ambiunt, quasi in ferri se laminas extendunt.

⁜ (344) Cartilaginis nomine simulatio potest designari. Cartilago namque ossis ostendit speciem, sed ossis non habet infirmitatem. Et sunt nonnulla vitia quae ostendunt in se rectitudinis speciem, sed ex pravitatis prodeunt infirmitate. Hostis enim nostri malitia tanta arte se palliat, ut plerumque ante deceptae mentis oculos culpas virtutes fingat, ut inde [Col. 0218B] quisque quasi exspectet praemia, unde aeterna dignus est invenire tormenta.

Plerumque enim in ulciscendis vitiis crudelitas agitur, et justitia putatur, atque immoderata ira intus zeli meritum creditur: et cum a distortis moribus peccantes dirigi caute debeant, violenta inflexione franguntur.

Plerumque dissoluta remissio, quasi mansuetudo 291 ac pietas habetur; et dum, plusquam decet, delinquentibus temporaliter parcitur, ad aeterna supplicia crudeliter reservatur. Nonnunquam effusio, mesericordia creditur; et dum male servare culpa sit, pejus spargi quod acceptum est, non timetur.

Nonnunquam tenacia, parcitas putatur; et cum grave sit vitium non tribuere, virtus creditur accepta [Col. 0218C] retinere.

Saepe malorum pertinacia, constantia dicitur; et dum mens a pravitate sua flecti non patitur, quasi ex recti defensione gloriatur.

Saepe inconstantia quasi tractabilitas habetur, et quo quisque fidem integram nulli servat, eo se amicum omnibus aestimat. Aliquando timor incompetens humilitas creditur; et cum temporali formidine pressus quisque a defensione veritatis tacet, arbitratis quod juxta Dei ordinem hominem se potioribus exhibeat.

Aliquando vocis superbia, veri libertas aestimatur; et cum per elationem veritate contradicitur, loquendi procacitas veritatis defensio putatur.

[Col. 0218D] Plerumque pigritia quasi continentia quietis attenditur, et cum gravis culpae sit recta studiose non agere, magnae virtutis meritum creditur a prava tantum actione cessare.

Plerumque inquietudo spiritus, vigilans sollicitudo nominatur, et cum quietem quisque non tolerat, agendo quae appetit, virtutis debitae implere se exercitium putat.

Quia error cum virtus creditur, difficilius emendatur, recte dicitur: Cartilago ejus quasi laminae ferreae (Job XL, 3) . Diabolus enim, quo sub praetextu boni calliditatem suam fraudulentius exhibet, eo in culpa mentem durius tenet. Hinc est quod nonnunquam [Col. 0219A] hi qui quasi viam sanctitatis appetunt, in errorem lapsi, tardius emendantur. Rectum quippe aestimant esse quod agitur, et sicut excolendae virtuti, sic vitio perseverantiam jungunt. Rectum aestimant esse quod agunt, et idcirco suo judicio enixius serviunt.

In Scriptura sacra medullarum nomine aliquando nobilitas regia, aliquando subtilitas ingenii, aliquando divitiae, aliquando intentiones cordis intelliguntur.

Medullae nomine nobilitas regia designatur, sicut per Ezechielem prophetam de Nabuchodonosor dicitur: Aquila grandis magnarum alarum, longo membrorum ductu, plena plumis et varietate venit ad Libanum, [Col. 0219B] et tulit medullam cedri et summitatem frondium ejus evulsit (Ezech. XVII, 4) . Vide titulum De aquila, lib. II, c. 2.

Medullae quoque nomine subtilitas ingenii potest non inconvenienter designari: Ossa quippe medullae irrigando confirmant (Job XXI, 24) . Per ossa autem, fraudulenta diaboli consilia intelliguntur. Quia sicut in ossibus positio corporis, roburque consistit, ita in fraudulentis diaboli consiliis, tota se ejus malitia erigit; et sicut ossa quia irrigant medullae confortant, ita ejus consilia per spiritualis naturae potentiam infusa ingenii subtilitas consilium roborant.

Medullarum nomine divitiae designantur, sicut per beatum Job de pravo divite dicitur: Medullis ossa [Col. 0219C] illius irrigantur (Job XXI, 24) . Consule lib. III, c. 33.

⁜ (345) Medullarum nomine intentiones cordis designantur: unde praedicator egregius cum loquens subtiliter diceret: Vivus est sermo Dei, et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, et pertigens usque ad divisionem animae ac spiritus (Hebr. IV, 12) , illico adjunxit: Compagum quoque et medullarum, et discretor cogitationum et intentionum 293 cordis (ibid.) . Distinguit enim sermo Dei compages et medullas: quia discernit cogitationes, et intentiones cordis. Per compages quoque ossibus ossa junguntur. Et saepe dum quid recta cogitatione agimus, sed subito in laudis amorem declinamus, atque hoc pro laude facimus, quod facere prius, pro veritate coeperamus: quia cogitationes cogitationibus adjunguntur, [Col. 0219D] quasi quaedam compages fiunt. Sed habent ossa, quae in compage juncta sunt, etiam medullas. Quod praedicator sanctus apertius intulit, cum subjungit: Discretor cogitationum, et intentionum cordis. Compages enim, nostrae cogitationes sunt: medullae autem intentiones. Et saepe aliud cogitamus, atque aliud est, quod per cogitationem intendimus. Nam si quis proposito nummorum praemio, pupilli vel viduae causam defendit, et fortasse ecclesiam ingrediens in suis precibus Deo dicat: Tu vides quia causam pupilli et viduae defendo, iste procul dubio quod cogitat, scit: sed quod intendit ejus cogitatio, ignorat. [Col. 0220A] Aliud quippe cogitat, atque alio intendit. Non enim defensionem pupilli, vel viduae, sed mercedem nummorum quaerit. Nam tollere temporale praemium, et non pupillum ac viduam intendit defendere. Sermo itaque Dei discretor est cogitationum et intentionum cordis: quia non aspicit quid apud temetipsum cogitas, sed per medullam compagis, id est per intentionem cogitationis quid accipere requiris. Restat ergo ut doctor cum loquitur sollicite attendat, ne aut mala intentione loqui inchoet: aut cum bene coeperit, seductus favoribus in appetitum alium declinet. Sic enim cogitationi bonae cogitatio sinistra subjungitur, ut vix ipse qui easdem cogitationes generat, animus cognoscat.

⁜ (346) Nervi nomine, sententia fortis districtionis designatur, sicut per beatum Job Domino dicitur: Posuisti in nervo pedem meum: et observasti omnes semitas meas, et vestigia pedum meorum considerasti (Job XIII, 27) . In nervo autem Deus pedem hominis posuit, quia pravitatem illius forti districtionis suae sententia ligavit. Cujus omnes semitas observat, quia subtiliter singula quaeque dijudicat. Semita etenim angustior solet esse quam via. Quia autem vias, actiones, non immerito semitas ipsas, actionum cogitationes accipimus. Deus itaque omnes semitas observat, quia in singulis quibusque actionibus nostris etiam cogitationes pensat. Et vestigia [Col. 0220C] pedum considerat, quia intentiones nostrorum operum quam recte ponantur, examinat, ne et hoc, quod bonum agitur, non recto desiderio agatur.

In Scriptura sacra pectoris nomine aliquando cogitatio luxuriae, aliquando cor intelligitur.

⁜ (347) Pectoris nomine cogitatio luxuriae designatur, sicut voce Dominica serpenti dicitur: Pectore et ventre repes ⁜ (348) (Gen. III, 14) . Malum namque luxuriae, aut cogitatione perpetratur, aut opere. Callidus namque adversarius noster, cum ab effectu operis expellitur, secreta polluere cogitationis molitur. Bene ergo a Domino serpenti dicitur: Pectore et ventre repes. Serpens videlicet ventre repit, quando [Col. 0220D] hostis lubricus per humana membra, sibimet subdita usque ad expletionem 295 operis luxuriam exercet. Serpens autem repit pectore, quando eos, quos in opere luxuriae non valet, polluit in cogitatione. Alius itaque luxuriam jam perpetrat actione, huic serpens repit ex ventre. Alius autem perpetrandam versat in mente, huic sibi serpens repit ex pectore. Sed quia per cogitationem ad opera implenda pervenitur, recte serpens prius pectore, et postmodum repere ventre describitur.

⁜ (349) Pectoris nomine, cor designatur. Unde divina voce praecipitur ut in Aaron pectore rationale [Col. 0221A] judicii vittis ligantibus imprimatur, quatenus sacerdotale cor nequaquam cogitationes fluxae possideant, sed ratio sola constringat, ne indiscretum quid vel inutile cogitet, qui ad exemplum aliis constitutus, ex gravitate vitae semper debet ostendere, quantam in pectore rationem portet.

In Scriptura sacra uberum nomine aliquando Judaei et gentiles designantur, aliquando verba sacri eloquii, aliquando argumenta cassae spei, aliquando sancti praedicatores intelliguntur.

⁜ (350) Uberum nomine Judaei et gentiles designantur, sicut Ecclesiae in Canticis dicitur: Duo ubera tua sicut duo hinnuli capreae gemelli qui pascuntur [Col. 0221B] in liliis donec aspiret dies, et inclinentur umbrae (Cant. IV, 5) . Quid enim sunt duo ubera, nisi ex Judaea et gentilitate veniens uterque populus, in sanctae Ecclesiae corpore per intentionem sapientiae, arcano est cordis infixus? Ex quo populo, hi qui electi sunt, idcirco capreae hinnulis 296 comparantur, quia per humilitatem quidem se peccatores intelligunt, sed eis per charitatem currentibus, si qua obstacula de impedimento temporalitatis obviant, transeunt, et datis contemplationis saltibus, ad superna conscendunt. Qui, ut haec agant, praecedentium sanctorum exempla conspiciunt: Unde et in liliis pasci referuntur. Quid enim per lilia nisi illorum vita declaratur, qui veraciter dicunt: Christi bonus odor sumus Deo (II Cor. II) . Electi ergo, ut [Col. 0221C] assequi summa praevaleant, conspecta odorifera et candida justorum vita satiantur. Jam quidem videre Dominum sitiunt, jam de ejus contemplatione satiari charitatis aestibus inardescunt. Sed quia in hac vita positi nondum valent, per praecedentium interim patrum exempla pascuntur. Unde et apte illic tempus de ipso liliorum pastu diffinitur, cum dicitur: Donec aspiret dies, et inclinentur umbrae. Tandiu quidem refici justorum exemplis indigemus, donec peccantis mortalitatis umbras aeterno die aspirante transeamus. Cum autem hujus temporalitatis umbra transacta hac mortalitate fuerit inclinata, quia ipsius diei internum lumen cernimus, nequaquam jam appetimus, ut ad amorem ejus per aliorum [Col. 0221D] exempla flagremus. Nunc autem, quia nondum eum intueri possumus, summopere necesse est ut eorum qui illum perfecte secuti sunt conspectis actionibus incitemur.

Uberum nomine verba sacri eloquii designantur, sicut per Salomonem dicitur: Qui fortiter premit ubera ad eliciendum lac, exprimit butyrum. Et qui vehementer emulget, elicit sanguinem (Prov. XXX, 33) . Require in capit. De sanguine, supra, cap. 35.

⁜ (351) Uberum nomine argumenta cassae spei, vel fiduciae, sive miserae fomenta desperationis designantur, sicut per beatum Job ex persona humani generis, vel cujuslibet poenitentis dicitur: Quare non [Col. 0222A] in vulva mortuus sum? egressus ex utero non statim perii? Cur exceptus genibus? Cur lactatus uberibus? (Job III, 12.) Quatuor modis peccatum perpetratur in corde, quatuor consummatur in opere. In corde namque suggestione, 297 delectatione, consensu, et defensionis audacia per elationem perpetratur. Fit enim suggestio per adversarium, delectatio per carnem, consensus per spiritum, defensionis audacia per elationem. Culpa enim quae terrere debuit, mentem extollit et dejiciendo elevat; sed gravius elevando supplantat. Unde et illam primi hominis rectitudinem antiquus hostis his quatuor ictibus fregit. Nam serpens suasit, Eva delectata est, Adam consensit. Qui etiam requisitus confiteri culpam per audaciam noluit. [Col. 0222B] Hoc vero in humano genere quotidie agitur quod actum in primo parente nostri generis non ignoratur. Serpens suasit quia occultus hostis mala cordibus hominum latenter suggerit. Eva delectata est, quia carnalis sensus ad verba serpentis mox se delectationi substernit. Consensum vero Adam mulieri praepositus praebuit quia dum caro in delectationem rapitur, etiam a sua rectitudine spiritus infirmatus inclinatur. Et requisitus Adam confiteri noluit culpam, quia videlicet spiritus, quo peccando a veritate disjungitur, eo in ruinae suae audacia nequius obduratur. Eisdem etiam quatuor modis peccatum consummatur in opere. Prius namque latens culpa agitur, postmodum vero ante oculos hominum [Col. 0222C] sine confusione reatus aperitur; dehinc et in consuetudinem ducitur. Ad extremum vero vel falsae spei seductionibus, vel obstinatione miserae desperationis enutritur.

Hos itaque peccati modos qui vel in corde latenter fiunt, vel patenter in opere perpetrantur, beatus Job considerat, et humanum genus in quot peccatorum gradibus sit lapsum, deplorat dicens: Quare non in vulva mortuus sum? egressus ex utero non statim perii? Cur exceptus genibus? Prima enim vulva conceptionis fuit lingua malae suggestionis. Sed peccator in vulva moreretur, si moriturum se homo in ipsa suggestione cognosceret. Qui tamen ex utero egressus est, quia postquam eum in peccato suggerens lingua concepit, mox etiam foras [Col. 0222D] delectatio rapuit. Post egressionem vero exceptus est genibus, quia cum ad delectationem carnis prodiit, nimirum culpam per consensionem spiritus subjectis cunctis sensibus, quasi suppositis genibus consummavit. Sed 298 genibus exceptus etiam uberibus est lactatus. In consensu enim culpae additis spiritus sensibus multa cassae fiduciae argumenta subsecuta sunt, quae natam in peccato animam virulento lacte nutrierunt; et ne aspera mortis supplicia metueret, hanc blandis excusationibus foverunt. Unde et primus homo post culpam audacior exstitit dicens: Mulier quam dedisti mihi sociam ipsa mihi dedit de ligno, et comedi (Gen. III, 12) . Qui quidem per timorem semetipsum absconsurus fugerat; sed tamen requisitus innotuit quantum etiam timens timebat. Cum enim ex peccato praesens poena metuitur, et amissa Dei facies non amatur, timor ex timore est, non ex humilitate. Superbit quippe, qui peccatum si liceat non puniri, non deserit. Sed his sicut dictum est modis quatuor culpa, ut in corde agitur, etiam in opere perpetratur. Ait enim: Quare non in vulva mortuus sum? Vulva quippe est peccantis hominis culpa latens quae occulte peccatorem concipit, et reatum suum adhuc in tenebris abscondit. Egressus ex utero non statim perii? A vulva de utero exitur, cum peccator, quae in occulto commiserit, haec etiam in aperto committere non erubescit. Quasi [Col. 0223B] enim ab occultationis suae vulva processerant, de quibus propheta dicebat: Et peccatum suum quasi Sodoma praedicaverunt (Isa. III, 9) . Cur exceptus genibus? Nimirum peccator, cum jam de iniquitate sua non confunditur, in iniquitate eadem etiam adminiculis pessimae consuetudinis roboratur. Quasi enim genibus peccator fovetur, ut crescat, dum culpa consuetudinibus firmatur ut vigeat. Cur lactatus uberibus? Quia dum prodire culpa in usum coeperit, nimirum se vel falsa spe divinae misericordiae, vel aperta miseria desperationis pascit, ut eo nequaquam ad correctionem redeat, quo vel factorem suum pium sibi simulat, vel hoc quod fecit inordinate formidat. Beatus igitur vir humani [Col. 0223C] generis lapsus aspicit, et quibus praecipitiis mersum sit in foveam iniquitatis, intendit dicens: Quare non in vulva mortuus sum? Id est in ipsa occulta perpetratione peccati, cur a carnis vita mortificare me nolui? Et egressus ex utero non statim perii? Id est postquam ad apertam iniquitatem exii, cur me tunc saltem perditum non cognovi? 299 Perisset quippe in suo judicio, si se perditum cognovisset. Cur exceptus genibus? Id est etiam post apertam culpam, cur me adhuc in illa etiam consuetudo suscepit, ut valentiorem ad nequitias redderet, et pravis me usibus sustinens foveret? Cur lactatus uberibus? Id est postquam in culpae consuetudinem veni, cur me ad atrociorem nequitiam, vel falsae spei fiducia, vel lacte miserae desperationis [Col. 0223D] enutrivi?

⁜ (352) Uberum nomine sancti praedicatores designantur, sicut in Canticis canticorum sponso de ipsis dicitur: Meliora sunt ubera tua vino (Cant. I, 1) . Ista enim sunt ubera, quae in arca Dominici pectoris fixa, lacte nos potant: quia ipsi arcanis summae contemplationis inhaerentes, subtili nos praedicatione nutriunt.

⁜ (353) Mammarum nomine erroris praedicatio designatur, sicut testatur qui pravorum praedicatorum sub Antichristo licentiam locutionis longe ante intuens [Col. 0224A] ait: Sed et lamiae nudaverunt mammam, lactaverunt catulos suos (Thren. IV, 3) . Quid namque lamias nisi haereticos appellat, humanam quidem faciem, sed belluina per impietatem corda gestantes? Quia ergo illo tempore, vel quando sancta Ecclesia adversitate premitur, pravis quibusque praedicatoribus licentia locutionis datur, bene dicitur: Lamiae mammas nudaverunt, quia errorem suum pravi praedicatores libere praedicant. Tunc catulos lactant, quia male sequaces parvulorum animas, dum perversa insinuant, ad impietatem nutriendo confirmant.

⁜ (354) Costarum nomine animi sensus designantur, [Col. 0224B] sicut in libro beati Job per Eliphaz de iniquo dicitur: Attenuetur fame robur ejus, et inedia invadat costas illius (Job XVIII, 12) . Scripturae sacrae more optare videtur, quod praevidet futurum, scilicet non maledicentis animo, sed praedicentis. Omnis itaque homo qui ex anima et carne consistit, quasi ex robore et infirmitate compositus est. Ex ea enim parte, qua spiritus rationalis est conditus non incongrue dicitur robustus; ex ea vero, qua carnalis est, infirmus est. Robur ergo hominis est anima rationalis, quae impugnantibus vitiis resistere per rationem valet, hujus autem iniqui robur fame attenuatur, quia ejus anima, nulla interni cibi refectione pascitur. De qua scilicet fame Deus [Col. 0224C] per prophetam loquitur: Immittam famem in terram, non famem panis, neque sitim aquae, sed audiendi verbum Dei. Bene autem subditur: Inedia invadat costas illius. Costae enim uniuscujusque sunt sensus animae, qui latentes cogitationes muniunt. Inedia igitur invadit costas, quando omni spirituali refectione subtracta sensus mentis deficiunt, et cogitationes suas regere, vel tueri non possunt. Inedia invadit iniqui costas, quia fames interna sensus mentis extenuat, ut cogitationes suas nullatenus regat. Nam dum sensus mentis obtusi fuerint, cogitationes ad exteriora prodeunt, et quasi costis infirmantibus ea, quae in occulto sana latere poterant, foras viscera funduntur. Unde fit ut, cogitationibus exterius sparsis, exterioris [Col. 0224D] gloriae specie deceptus appetat animus, nihilque diligat, nisi quod pulchrum foris viderit.

⁜ (355) Uteri nomine secretus gratiae Dei sinus designatur, sicut voce Dominica ad beatum Job sub interrogatione dicitur: De cujus utero egressa est glacies (Job XXXVIII, 29) . Quid enim in utero, nisi sinus gratiae accipitur? Quid in glacie nisi frigida, et perfidiae torpore constricta intelligimus corda Judaeorum? Qui quondam per acceptionem legis, per custodiam mandatorum, per ministeria prophetiae sic intra sinum gratiae quasi intra uterum [Col. 0225A] Creatoris habebantur. Sed quia veniente Domino constricti frigore perfidiae fervorem fidei et charitatis amiserunt, a secreto gratia Dei sinu projecti, quasi glacies de utero Creatoris egressi sunt. Quasi enim glacies de Dei utero egreditur, quando hi qui intus incaluerant ex virtutum dono, frigescunt. ⁜ (356) Mentes namque hominum omnipotens Deus dum in suo timore format, quasi concipit; easque ad apertas virtutes dum provehit, gignit. Sed si de acceptis virtutibus extolluntur, relinquit. Et saepe quosdam cognovimus malorum suorum consideratione compungi, divini terroris pavore fervescere, et per pavoris exordia usque ad summa virtutum pervenire; sed dum de eisdem virtutibus, quas accipiunt, extolluntur; inanis gloriae laqueo astricti, [Col. 0225B] ad antiquum torporem redeunt. Et inde exteriorem gloriam torpentes appetunt, unde ad interna diligenda ardentius flagrare debuerunt. Dumque iste signis, ille scientia, iste prophetia, ille magnis operibus pollet, atque per haec dona placere hominibus appetunt, omne quod prius intimum caluerat, exteriorem laudem diligentes in torporem vertunt. Quasi ergo glacies, de utero egreditur, dum post donorum beneficia a visceribus supernae pietatis separantur.

⁜ (357) Uteri nomine, Dei consilium intelligitur, ut testatur ipse, qui per beatum Job loquitur dicens: Et orabam filios uteri mei (Job XIX, 17) . In Deo, qui forma non 302 circumscribitur, membra corporis, id est [Col. 0225C] manus, oculus, uterus ita nominantur, ut ex membrorum vocabulis effectus ejus potentiae designetur. Oculos quippe habere dicitur, quia cuncta videt; manus quippe habere describitur, quia cuncta operatur; in utero autem proles concipitur quae in hac vita profertur. Quid ergo uterum Dei nisi ejus consilium debemus accipere, in quo ante saecula per praedestinationem concepti sumus, ita ut creati per saecula perducamur? Dominus ergo qui manet ante saecula, uteri sui filios oravit, quia eos, quos potenter per divinitatem condidit, incarnatus veniens humiliter rogavit.

⁜ (358) Uteri nomine, mens designatur, sicut per Eliphaz de hypocrita dicitur: Concepit dolorem, et peperit iniquitatem; et uterus etiam praeparat dolos (Job XV, 35) . Mens hypocritae dolorem concipit, cum perversa cogitat; iniquitatem parit, cum explere coeperit, quod cogitavit; invidendo dolorem concipit, derogando iniquitatem parit: gravis quippe est iniquitas, quando is qui perversus est ostendere alios perversos molitur, ut inde ipse, quasi sanctus appareat, quod alios sanctos non esse docuerit. Uteri vero nomine recte mens accipitur, quia sicut proles in utero concipitur, sic cogitatio in mente generatur, et sicut in ventre cibi, ita continentur in mente cogitationes. Uterus itaque hypocritae praeparat dolos, quia tanto super majorem malitiam contra proximos in mente concipit, quanto solus prae omnibus [Col. 0226A] videri innocentior quaerit. Mens namque hypocritae nunquam vacat a malitiae cogitatione. Nam sive terrena quaeque, seu laudem appetat, haec aliis invidet, quae sibi retribui anhelat. Et tanto caeteros ostendere perversos molitur, quanto videri sanctior hominibus appetit, ut ex eo quod alii despicabiles fiunt, ipse reverentior semper appareat. Unde fit ut de opinione proximi ante humana judicia linguae suae laqueos praetendat, ut eorum quibus placere appetit, solus aestimationem capiat.

In Scriptura sacra ventris nomine aliquando mens, aliquando avaritia, aliquando opus luxuriae, aliquando infirmitas nostra intelligitur.

[Col. 0226B] ⁜ (359) Ventris nomine mens designatur, sicut voce Dominica ad Ezechielem dicitur: Fili hominis, venter tuus comedet, et viscera tua replebuntur volumine isto, quod ego do tibi (Ezech. III, 3) . Quid enim ventris nomine, nisi mens accipitur? Unde et per Jeremiam dicitur: Ventrem meum, ventrem meum doleo (Jer. IV, 19) . Quod, quia de spirituali, et non de corporeo ventre dixerat, adjunxit: Sensus cordis mei conturbati sunt (ibid.) . Neque enim ad salutem populi pertinebat, si propheta ventrem corporeum se dolere praedicaret. Sed ventrem doluit, qui mentis afflictionem sensit. Sed cur exemplum prophetae proferimus, cum testimonium Domini apertius habeamus? Et necesse est ut cum per [Col. 0226C] semetipsam veritas loquitur, propheta taceat, quia lucerna claritatem non habet in sole. Ait enim: Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae (Joan. VII, 38) . Quia de mente fidelium sanctae praedicationis verba defluunt, quasi de ventre credentium aquae vivae flumina decurrunt. Ventris autem viscera quid sunt aliud nisi mentis interna, id est recta intentio, sanctum desiderium, humilis ad Dominum, pia ad proximum voluntas? Unde recte nunc dicitur: Venter tuus comedit, et viscera tua replebuntur; quia cum mens nostra pabulum veritatis accipit, interna nostra non jam vacua remanent, sed alimento vitae satiata. Multi autem legunt, et ab ipsa lectione jejuni sunt. Multi vocem praedicationis audiunt, sed [Col. 0226D] post vocem vacui recedunt. Quorum etsi venter comedit, viscera non replentur, quia etsi mente intellectum sacri 304 verbi percipiunt, obliviscendo et non servando quae audierint, haec in cordis visceribus non reponuntur. Hinc est quod per prophetam alium quosdam Dominus increpat dicens: Ponite corda vestra super vias vestras. Seminastis multum, et intulistis parum. Comedistis, et non estis satiati. Bibistis, et non estis inebriati (Agg. I, 6) . Multum quippe cordi seminat, sed parum infert, qui de mandatis coelestibus vel legendo, vel etiam audiendo multa cognoscit; sed negligenter operando pauca fructificat. Comedit, et non satiatur, qui [Col. 0227A] verba Dei audiens, lucra vel gloriam saeculi concupiscit. Et bene non satiari dicitur, quia aliud mandit, et aliud esurit; bibit, et non inebriatur, qui ad vocem praedicationis aurem inclinat, sed mentem non mutat. Solet enim per ebrietatem bibentium sensus mutari. Qui ergo ad cognoscendum Dei verbum devotus est, sed ea quae sunt hujus saeculi adipisci desiderat, bibit, et inebriatus non est. Si enim inebriatus esset, procul dubio mentem mutasset, ut jam terrena non quaereret, jam vana et transitoria quae amaverit non amaret. De electis namque per Psalmistam dicitur: Inebriabuntur ab ubertate domus tuae (Psal. XXXV, 9) , quia tanto omnipotentis Dei amore repleti sunt, ut mutata mente sibimetipsis extranei esse videantur implentes quod scriptum [Col. 0227B] est: Qui vult post me venire, abneget semetipsum (Matth. XVI, 24) . Semetipsum namque abnegat, qui mutatur ad meliora, et incipit esse, quod non erat, et desinit esse quod erat.

⁜ (360) Ventris nomine avaritia designatur, sicut in libro beati Job per Sophar de iniquo dicitur: Confringens nudavit pauperis domum: Rapuit, et non aedificavit eam, nec est satiatus venter ejus (Job XX, 19) . Domum pauperis confringit, et nudat, qui eum quem per potentiam conterit, exspoliare quoque per avaritiam non erubescit. Rapit eam, et non aedificat. Ac si aperte diceretur: Qui hanc aedificare debuit insuper rapit. Venturus in judicium Dominus dicturus est reprobis: Esurivi, et non dedistis mihi potum. Hospes eram, et non collegistis me, etc. [Col. 0227C] (Matth. XXV, 41.) Ex culpa subjungitur: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum qui paratus est diabolo et angelis ejus (ibid.) . Si igitur tanta poena multatur, qui non dedisse 305 convincitur, qua poena feriendus est, qui redarguitur abstulisse. Rapuit ergo, non aedificavit eam, quia non solum de suo nihil tribuit, sed etiam quod erat alienum tulit. Bene autem subditur: Nec est satiatus venter ejus. Venter quippe iniqui avaritia est, quia in ipsa colligitur quidquid perverso desiderio glutitur. Liquet vero quia avaritia desideratis rebus non exstinguitur, sed augetur. Nam more ignis cum ligna quae consumat acceperit, excrescit; et unde videtur ad momentum flamma comprimi, inde paulo post cernitur dilatari.

[Col. 0227D] Ventris nomine opus luxuriae designatur, sicut serpenti voce Dominica dicitur: Pectore et ventre repes (Gen. III, 14, juxta LXX) . Require in capite supra 43, De pectore.

⁜ (361) Ventris nomine infirmitas nostra designatur sicut sponsae voce Canticis canticorum dicitur: Dilectus meus misit manum suam per foramen et venter meus intremuit ad tactum ejus (Cant. III, 4) . Dilectus meus etenim manum per foramen mittit, quando virtute sua Dominus animum nostrum per subtilem intellectum pulsat. Et venter in tactu illius [Col. 0228A] contremiscit, quia infirmitas nostra, per hoc quod in coelestis gaudii intellectu frangitur, ipsa sua exsultatione turbatur. Et sit in mente pavor cum laetitia, quia etsi jam sentit quid de coelesti gaudio diligat, adhuc tamen metuit, ne non pereat, quod vix tenuiter sentit.

⁜ (362) Intestinorum nomine occulta et mystica Dei mandata designantur, sicut per Moysen de agni comestione dicitur: Caput cum pedibus, et intestinis vorabitis (Exod. XII, 9) . Quid enim per agnum nisi Redemptor? Redemptor noster est Deus videlicet ante saecula, et homo in fine saeculorum. Caput ergo [Col. 0228B] agni vorare est divinitatem illius fide percipere. Pedes vero agni vorare est vestigia humilitatis amando, et imitando perquirere. 306 Quid vero sunt ejus intestina, nisi verborum ejus occulta et mystica mandata? Quae tunc voramus, cum verba vitae cum aviditate sumimus.

⁜ (363) Viscerum nomine hi qui spiritualibus sacramentis in Ecclesia deserviunt designantur, sicut per beatum Job ex persona Ecclesiae dicitur: Et effudit in terram viscera mea (Job XVI, 14) . Quid enim aliud sanctae Ecclesiae viscera debemus accipere, nisi eorum mentes, qui ejus quaedam in se mysteria continent, qui ad intima sacramenta deserviunt? [Col. 0228C] Sed antiquus adversarius, cum fideles quosdam, qui interioribus sacramentis deservire videbantur, ad saecularia negotia pertrahit, ejus procul dubio viscera in terram fundit, quia illos in rebus infimis conculcat, qui prius in occultis et spiritualibus latebant.

⁜ (364) Umbilici nomine luxuria designatur, sicut propheta testatur, qui sub specie feminae prostitutae Judaeae petulantiam increpans ait: In die ortus tui non est praecisus umbilicus tuus (Ezech. XVI, 4) . In die quippe ortus umbilicum praecidere est conversionis tempore carnis luxuriam resecare. Quia enim difficile est male inchoata corrigere, et semel formata [Col. 0228D] deformiter in melius reformare, de ortu suo Judaea reprehenditur, quae dum Judaeo nata est, imprecisum umbilicum retinuit, quia fluxa luxuriae non abscidit. Hinc iterum voce Dominica ad beatum Job de diabolo dicitur: Fortitudo ejus in lumbis ejus, et virtus ejus in umbilico ventris ejus (Job XL, 11) . Seminaria quippe coitus viris in lumbis esse, inesse autem feminis in umbilico perhibetur. Quia igitur potestate diaboli utriusque generis sexus valde 307 ex luxuriae infirmitate substernitur; fortitudo ejus in lumbis contra masculos, et [Col. 0229A] virtus illius, contra feminas in umbilico esse perhibetur.

In Scriptura sacra lumborum nomine aliquando propago mortalitatis, aliquando luxuria, aliquando laudis appetitus intelligitur.

⁜ (365) Lumborum nomine propago mortalitatis designatur, sicut per Ezechielem de Redemptore nostro dicitur: Velut aspectum ignis intrinsecus ejus per circuitum, a lumbis ejus et desuper; et a lumbis ejus usque deorsum vidi quasi speciem ignis splendentis in circuitu (Ezech. I, 27) . Quid est enim quod mediator Dei et hominum homo Christus Jesus a lumbis, et desuper aspectum ignis intrinsecus per [Col. 0229B] circuitum habere describitur, et a lumbis et deorsum speciem ignis splendentis per circuitum? Investigandum namque quare a lumbis, et desuper ignem intrinsecus, nec tamen splendentem ignem habere narratur; a lumbis vero, et deorsum habere ignis speciem dicitur, non tamen hunc habere intrinsecus memoratur, quia splendentem et in circuitu hunc habere describitur. Quid enim lumborum nomine, nisi propago mortalitatis exprimitur? Propter quod etiam et Levi dicitur quia adhuc in lumbis patris erat, cum Melchisedech occurrit Abrahae: De lumbis vero Abrahae Virgo Maria exiit, in cujus utero unigenitus Patris per Spiritum sanctum incarnari dignatus est. Ex qua incarnatione universo innotuit [Col. 0229C] mundo Deus sicut per Psalmistam dicitur: Accingere gladio tuo circa femur tuum, potentissime (Psal. XLIV, 4) . Gladium etenim circa femur potentissimus sumpsit, quia sermo ejus praedicationis illius ex ipsius incarnatione convaluit. Quid 308 vero iste ignis designat nisi ardorem sancti Spiritus, qui corda quae repleverit, incendit? De quo ipsa Veritas dicit: Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut accendatur? Quid est ergo quod in hoc aspectu hominis, qui prophetae apparuit, a lumbis superius, intrinsecus per circuitum ignis ardet; a lumbis vero inferius non ignis intrinsecus, sed in circuitu resplendet, nisi quod ante incarnationem Unigeniti, Redemptoris nostri, sola intra se Judaea ardorem amoris ejus habuit, post incarnationem [Col. 0229D] vero illius in circuitu ejus ignis resplenduit, quia in universo mundo gentibus claritatem sancti Spiritus effudit? Prius ergo intrinsecus ignis erat, sed splendor non erat, quia Spiritus sanctus in multis quidem partibus Judaeam replebat, sed ad notitiam gentium nondum ejus lumen emicuerat. A lumbis vero ejus, et deorsum ignis in circuitu splendet, quia postquam de Virgine carnem sumpsit, in humano genere longe lateque sancti Spiritus dona dilatavit. Et notandum quod ignis iste a lumbis superius per circuitum esse describitur, non extrinsecus, sed intrinsecus, quia amoris flamma, sicut dictum est, in electis atque spiritalibus viris ubique [Col. 0230A] in suis finibus Judaeam replevit. Nec tamen exibat extrinsecus, quia sese in multitudinem gentium non dilatabat. Quae ardoris flamma visa est postmodum in circuitu splendere, quia per mundi cardines in universis gentibus omnipotentis Dei amor coepit excrescere. Erat ergo prius ignis intrinsecus, cum Jacob diceret: Salutare tuum exspectabo, Domine (Gen. XLIX, 8) . Quod enim salutare dicimus Latine, verbo Hebraico Jesus dicitur. In quo verbo beati Jacob mens ostenditur, quomodo Jesu desiderio ardebat, quem se moriens exspectare perhibebat. Ardebat ignis, cum Moyses diceret: Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temetipsum, ut videam te (Exod. XXXIV, 9) . Ardebat ignis in mente, cum David diceret: Sitivit anima mea ad Deum vivum. [Col. 0230B] Quando veniam, et apparebo ante faciem Dei mei? (Psal. XLI, 3.) Qui incarnationem Verbi desiderans, ait: Ostende nobis, Domine, misericordiam tuam, et salutare tuum da nobis (Psal. LXXXIV, 8) . Ardebat ignis cum Simeon de corruptione vitae praesentis exire desiderans, audivit non prius se visurum mortem, nisi 309 videret christum Domini (Luc. II, 26) . Sed ecce jam ignis iste quasi sub lumbis exterius resplendet, quia universa gentilitas incarnati Dei est amore succensa. Et quia ejus membra sunt electi angeli in coelo, ejus membra sunt conversi homines in terra. Unus homo est qui, et super lumbos ardet intrinsecus, et sub lumbis inferius ignis sui splendorem in circuitu emittit, quia et angelos ad [Col. 0230C] amorem suum per divinitatem tenuit, et homines ad sancti ardoris sui desiderium ex humanitate revocavit.

⁜ (366) Lumborum nomine luxuria designatur, sicut per beatum Job ex persona Ecclesiae sanctae dicitur: Circumdedit me lanceis suis, convulneravit lumbos meos (Job XVI, 14) . Sancta quippe Ecclesia lanceis ab hoste suo circumdatur, quando in membris suis ab impugnatore callido tentationum jaculis impetitur. Bene autem lanceis circumdari dicitur, quia antiquus hostis tentationis suae vulnere ab omni parte nos impetit. Et quia omne peccatum hostis quidem callidus suadet, sed nos ejus suasionibus consentiendo perpetramus, aperte subjungitur: Convulneravit lumbos meos. In lumbis quippe [Col. 0230D] luxuria est: Cum ergo antiquus hostis fidelem populum ad luxuriam pertrahit, hunc procul dubio in lumbis ferit. Ubi quoque notandum est quod non ait: Vulneravit; sed convulneravit lumbos meos. Sicut enim loqui aliquando unius est, colloqui duorum vel fortasse multorum, sic antiquus hostis nos ad culpam sine nostra voluntate non rapit; nequaquam lumbos nostros vulnerare, sed convulnerare dicitur, quia hoc quod nobis ille male suggerit, nos sequentes ex voluntate propria implemus: et quasi cum ipso nos pariter vulneramus, quia ad perpetrandum malum ex libero simul arbitrio ducimur.

Lumborum nomine laudis appetitus designatur, [Col. 0231A] sicut ad beatum Job dicitur: Accinge sicut vir lumbos tuos (Job XXXVIII, 3) , consule lib. IV, cap. 2, supra.

⁜ (367) Renum nomine voluptas carnis designatur, sicut per Moysen de commestione agni dicitur: Renes vestros accingetis (Exod. XII, 11) . Quid enim in renibus nisi delectatio carnis accipitur? Unde et Psalmista postulat dicens: Ure renes meos (Psal. XXV, 2) . Si enim voluptatem libidinis in renibus esse nesciret, eos uri minime petisset. Qui igitur Pascha comedit, habere renes accinctos debet, ut qui solemnitatem resurrectionis atque incorruptionis agit, corruptioni jam per vitia nulla subjaceat, [Col. 0231B] voluptates edomet, carnem a luxuria restringat. Neque enim cognovit, quae sit solemnitas incorruptionis qui adhuc per incontinentiam corruptioni subjacet.

⁜ (368) Femoris nomine voluptas carnis designatur, sicut per Jeremiam prophetam dicitur: Postquam convertisti me, egi poenitentiam; et postquam ostendisti mihi, percussi femur meum (Jer. XXXI, 19) . Quid enim in femore nisi voluptas carnis accipitur? Et quid est quod ait, postquam ostendisti mihi percussi femur meum, nisi quod postquam superna spiritualiter vidit, omne quod inferius in se carnaliter vivebat, exstinxit, ut quanto magis summa [Col. 0231C] patescerent, tanto amplius ima, quae tenuerat, non liberent? Nam quanto incipit quisque superius vivere, tanto et inchoat inferius interire. Juxta affectum namque carnalis operationis omnis caro simul Pauli interierat, cum dicebat: Vivo jam non ego, vivit vero in me Christus (Gal. II, 20) . Hinc per Salomonem dicitur: Uniuscujusque ensis super femur suum propter timores nocturnos (Cant. I, 8) ⁜ (369) . Nocturni quippe timores sunt insidiae tentationis occultae. Ensis autem super femur est custodia 311 vigilans, carnis illecebram premens. Ne ergo nocturnus timor, id est occulta et repentina tentatio subrepat, semper necesse est ut femur nostrum superpositus custodiae ensis premat. Hinc est enim [Col. 0231D] quod angelus cum quo Jacob luctabatur nervum femoris ejus tenuit, eumque marcescere statim fecit. Designat autem angelus Domini et Jacob, qui cum angelo contendit, uniuscujusque perfecti viri et in contemplatione positi animam. Quae videlicet anima contemplari Dominum nititur, velut in quodam certamine posita modo quasi exsuperat, quia intelligendo et sentiendo de incircumscripto lumine aliud degustat: modo succumbit, quia et degustando iterum deficit. Quasi ergo vincitur angelus, quando intellectu intimo apprehenditur Deus. Sed notandum quod idem victus angelus nervum femoris [Col. 0232A] Jacob tenuit, eumque marcescere statim fecit, atque ab eo Jacob tempore uno claudicavit pede, quia scilicet omnipotens Deus, cum jam per desiderium et intellectum cognoscitur, omnem in nobis voluptatem carnis arefacit. Et qui prius quasi duobus pedibus innitentes, et Deum videbamur quaerere et saeculum tenere, post agnitionem suavitatis Dei unus in nobis pes sanus remanet, et alius claudicat, quia necesse est ut debilitato amore saeculi convalescat ad amorem Dei. Si ergo tenemus angelum, uno claudicamus pede, quia dum crescit in nobis fortitudo amoris intimi, infirmatur procul dubio fortitudo carnis. Omnis quippe qui uno pede claudicat, soli illi pedi innititur, quem sanum habet, quia, et cui desiderium terrenum jam arefactum [Col. 0232B] fuerit, in solo pede amoris tota virtute se sustinet. Et in ipso stat, quia pedem amoris saeculi, quem ponere in terra consueverat, jam a terra suspensum portat.

Femoris nomine propagatio carnis designatur, sicut de Domino dicitur: Habebat in vestimento, et in femore suo scriptum, Rex regum, et Dominus dominantium (Apoc. XIX, 16) . Quid enim vestimentum ejus est, nisi corpus quod assumpsit ex Virgine? Nec tamen aliud ejus vestimentum est atque aliud ipse. Nam nostrum quoque 312 vestimentum caro dicitur, sed tamen ipsi nos sumus caro qua vestimur. Per femur vero propagatio carnis intelligitur. Quia ergo per propaginem generis humani, sicut generationum ordines Matthaeo vel Luca narrantibus [Col. 0232C] describuntur (Matth. I; Luc. III) , in hunc mundum venit ex Virgine, et per incarnationis suae mysterium, quia rex esset et Dominus cunctis gentibus indicavit, in vestimento et in femore scriptum habuit, Rex regum et Dominus dominantium. Unde enim in mundo innotuit, ibi selectionis scientiam infixit.

In Scriptura sacra genuum nomine aliquando opera designantur, aliquando sensus spiritus.

⁜ (370) Genuum nomine opera designantur, sicut per Paulum quibusdam dissolute viventibus dicitur: Remissas manus, et dissoluta genua erigite; et gressus [Col. 0232D] rectos facite pedibus vestris (Hebr. XII, 12) . Hinc iterum Gedeoni divina admonitione praeceptum est ut ad fluvium veniens omnes quos flexis genibus aquas haurire conspiceret a bellorum conflictu removeret. Ducti ergo sunt ad fluvium, ut aquas biberent, et qui aquas flexis genibus hauserunt, a bellica intentione remoti sunt (Judic. VII) . Gedeon namque ad praelium veniens Redemptoris nostri signat adventum. De quo scriptum est: Tollite portas, principes, vestras, et elevamini, portae aeternales, et introibit Rex gloriae. Quis est iste Rex gloriae? Dominus fortis et potens, Dominus potens in praelio (Psal. XXIII, 9) . Gedeon namque interpretatur circuiens in utero, Dominus enim noster per majestatis potentiam, omnia circumplectitur, et tamen per dispensationis gratiam, intra uterum Virginis humanitatem sumens venit. Quis est ergo circuiens in utero, nisi omnipotens Deus sua dispensatione nos redimens, divinitate cuncta complectens, 313 et humanitatem intra uterum sumens? In quo utero incarnatus est, et clausus non est, quia intra uterum fuit per infirmitatis substantiam, et extra mundum per potentiam majestatis. Madian vero interpretatur de judicio. Ut enim hostes ejus repellendi destruendique essent, non de vitio repellentis, sed de judicio juste judicantis fuit. Et idcirco de judicio vocantur, quia alieni a gratia Redemptoris justae [Col. 0233B] damnationis meritum etiam in vocabulo nominis trahunt. Contra hos Gedeon pergit ad praelium. Aquis namque doctrina sapientiae, stante autem genu recta operatio designatur. Qui ergo dum aquas bibunt, genu flexisse perhibentur, a bellorum certamine prohibiti recesserunt, quia cum illis Christus contra hostes fidei pergit ad praelium, qui cum doctrinae fluenta hauriunt, rectitudinem operum non inflectunt. Omnes quippe tunc bibisse aquas, sed non omnes recto genu stetisse narrati sunt. Reprobatique sunt, qui genua dum aquas biberent, inflexerunt, quia attestante Paulo: Non auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur (Rom. II, 13) . Hi igitur Christo duce ad bellum prodeunt qui hoc quod ore annuntiant, [Col. 0233C] opere ostendunt; qui fluenta doctrinae spiritualiter hauriunt, nec tamen in pravis operibus carnaliter inflectuntur, quia sicut scriptum est: Non est speciosa laus in ore peccatoris (Eccli. XV, 9) .

Genuum nomine sensus spiritus, vel peccandi consuetudines designantur, sicut beatus Job in persona poenitentis convertitur dicens: Quare non in vulva mortuus sum: egressus ex utero non statim perii? Cur exceptus genibus? (Job III, 12.) Relege cap. 4 supra.

In Scriptura sacra cum pes singulariter ponitur, aliquando is qui opitulando sustentat, aliquando sancti apostoli, aliquando is qui ad injuncta currit, [Col. 0233D] designatur; cum vero pluraliter pedes dicuntur, aliquando extrema sanctae Ecclesiae membra, aliquando sancti praedicatores, vel infirmorum operum ministri, aliquando gressus actuum, aliquando vestigia Christi, aliquando duo amores, Dei videlicet et saeculi, aliquando cogitationes intelliguntur.

Pedis nomine, is qui opitulando sustentat, designatur: sicut per beatum Job dicitur: Oculus fui caeco, et pes claudo (Job XXIX, 15) . Require in cap. De oculo, supra cap. 10.

⁜ (371) Pedis nomine sancti apostoli designantur, sicut per beatum Job dicitur: Lapidem caliginis et umbram mortis dividit torrens a populo peregrinante, [Col. 0234A] eos, quos oblitus est pes egentis hominis, et invios (Job XXVIII, 3) . Quis enim hoc loco alius accipitur egens homo, nisi ille de quo per Paulum dicitur: Qui propter nos egenus factus est cum dives esset (II Cor. VIII, 9) . Cujus videlicet egentis hominis pedes sancti apostoli fuerunt, per quorum praesentiam gentilitatem circumiens mundum perambulavit universum. De quibus per Prophetam: Et inambulabo in eis (Levit. XXVI, 12) . 315 An pes ejus non erat, qui in compedibus tentus dicebat: Pro quo legatione fungor in catena (Ephes. VI, 20) . Sed eorum qui umbra mortis et lapis caliginis exstiterunt, pes hominis egentis oblitus est, quia in ipso initio nascentis Ecclesiae dum sancti apostoli coelorum regnum Judaeae praedicare voluissent, videntes [Col. 0234B] quod in eis nihil omnino proficerent, ad praedicandum gentibus defluxerunt, sicut ipsi in suis Actibus dicunt: Vobis oportebat primum loqui verbum Dei: sed quoniam repellitis illud, et indignos vos judicatis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes (Act. XIII, 46) . De quibus per Psalmistam dicitur: Transferentur montes in cor maris (Psal. XLV, 3) . Quia repulsi a Judaea apostoli in hoc gentilitatis salum translati sunt. Qui sunt ergo qui immensa duritia pro obscuritate cordis quasi quidam lapis caliginis, et umbra mortis, a peregrinante sanctorum populo dividuntur, nisi hi quos oblitus est pes egentis hominis, id est quos praedicatores Domini videlicet per humilitatem pauperis pro superbiae suae tumore reliquerunt, eorumque omnino obliti sunt, [Col. 0234C] dum praedicationis suae semina ad solam fructificationem gentium transtulerunt? Quos recte quoque et invios vocat: quia dum infidelitate sua obdurati sunt, verbis vitae ad cor viam praebere noluerunt.

⁜ (372) Pedis nomine is, qui ad injuncta currit, designatur, sicut per Paulum dicitur: Corpus membrum unum non est, sed multum. Si dixerit pes, quoniam non sum manus, non sum de corpore, non ideo non est de corpore. Et si dixerit auris, quoniam non sum oculus, non sum de corpore: non ideo non est de corpore. Si totum corpus oculus, ubi est auditus? Si totum auditus: ubi odoratus? (I Cor. XII, 14-17.) Et paulo post: Quod si essent omnia unum membrum, [Col. 0234D] ubi corpus? Nunc autem multa quidem membra, unum vero corpus (ibid. XIX, 20) . Quid enim sancta Ecclesia, nisi superni sui capitis corpus est? In qua alius alta videndo, oculus; alius recta operando, manus; alius ad injuncta currendo, pes; alius praeceptorum vocem intelligendo, auris; alius malorum fetorem bonorumque fragrantiam discernendo, naris est. Qui corporalium more membrorum dum vicissim sibi accepta officia impendunt, unum de semetipsis omnibus corpus reddunt. Et cum diversa in charitate 316 peragunt, diversum esse perhibent, ubi continentur. Si autem unum quid omnes agerent, corpus utique quod ex multis [Col. 0235A] continetur, non essent: quia videlicet multipliciter compactum non existeret, si hoc concors membrorum diversitas non teneret.

⁜ (373) Pedum nomine extrema sanctae Ecclesiae membra designantur, sicut per beatum Job sancta Ecclesia de infirmorum subversione conqueritur dicens: Pedes meos subverterunt, et oppresserunt quasi fluctibus, semitis suis (Job XXX, 12) . Quid enim per pedes Ecclesiae, nisi extrema illius membra signantur? Quae dum ad opera terrena deserviunt, tanto celerius ab adversariis falli possunt, quanto sublimia minus intelligunt. Hos itaque pedes adversarii subvertunt, quia videlicet extrema Ecclesiae membra ad sui dogmatis errorem trahunt, subversi autem pedes viam tenere nequeunt, quia infirmi quique [Col. 0235B] persecutorum suorum vel promissionibus persuasi, vel minis territi, vel cruciatibus fracti, ab itinere recto deviantur. Bene autem adversariorum semita fluctibus comparatur, cum dicitur: Et oppresserunt quasi fluctibus semitis suis: Quia scilicet vita pravorum insolenti inquietudine molesta, ad obruendam, ut ita dixerim, navem cordis quasi tempestas illabitur. De qua videlicet tempestate per Salomonem dicitur: Quasi tempestas transiens non erit impius (Prov. X, 25) . Cumque infirmus quisque perversos florere conspicit, hunc in perversitatis pelagus, unda miserae imitationis mergit.

⁜ (374) Pedum nomine vel sancti praedicatores, vel inferiorum operum ministri designantur, sicut per beatum Job dicitur: Quando lavabam pedes meos butyro [Col. 0235C] (Job XXIX, 6) . Quia Christum et Ecclesiam unam esse personam crebro jam diximus, illum videlicet hujus corporis caput, hanc autem illius capitis corpus: aliter haec verba juxta vocem capitis accipi, atque aliter juxta vocem corporis debent. Quos ergo pedes Domini nisi praedicatores accipimus? De quibus dicit: Et inambulabo in eis (II Cor. VI, 16) . Butyro ergo pedes lavantur, quia praedicatores sancti bonorum operum pinguedine replentur. 317 Etenim vix ipsa praedicatio sine aliquo transitur admisso. Nam quilibet praedicans, aut ad quantulamcunque indignationem trahitur, si contemnitur; aut ad quantulamcunque gloriam, si ab audientibus veneratur. Unde et apostolis pedes loti sunt, [Col. 0235D] ut a quolibet parvo contagio in ipsa praedicatione contracto quasi quodam in itinere collecto pulvere mundarentur. Et beatus Jacobus dicit: Nolite plures magistri fieri fratres mei (Jac. III, 1) . Et paulo post: In multis enim offendimus omnes (ibid., 2) . Pedes ergo lavantur butyro, quia pinguedine boni operis infunditur, atque mundatur pulvis collectus de gloria praedicationis. Si autem sentire ista ex voce solius corporis debemus, nimirum pedes Ecclesiae sunt inferiorum operum ministri. Qui dum ad usus necessarios ea quae sunt exterius exercent, per extremum ministerium velut pedes terrae inhaerent. Sed debent hi qui praesunt, qui doctrinae studio invigilant, [Col. 0236A] solerti cura occupatorum corda requirere, eisque eam quam vocando percipiunt crebrae admonitionis voce infusionem pinguedinis ministrare. Nam quia in uno corpore invicem pro se membra sollicita sunt, sicut illorum ministeriis nostra fulciuntur, ita necesse est ut nostris studiis illorum interiora repleantur. Quando igitur sancti doctores quibusdam ad extrema ministeria deditis unctionem Dominicae Incarnationis praedicant, butyro eloquii pedes lavant. Solent etiam pedes ipsa itineris asperitate lacerari. Unde et omnino difficile est in terrenis actionibus hujus vitae iter agere, et nulla ex labore itineris vulnera sustinere. Cum ergo vigilantes praepositi auditores suos curis exterioribus intentos ad cor revocant, ut quae inter ipsa licita opera [Col. 0236B] admiserunt, mala cognoscant, et quae cognoverint defleant, pedes butyro lavant, quia eorum vulneribus poenitentiae unguenta subministrant.

⁜ (375) Pedum nomine gressus actuum designantur, sicut per Ezechielem de sanctis animalibus dicitur: Pedes eorum pedes recti (Ezech. I, 7) . Quid enim per pedes, nisi gressus actuum designantur? Quatuor ergo animalium pedes Christi esse describuntur, quia sanctorum evangelistarum 318 atque omnium perfectorum opera ad sequendam iniquitatem non sunt retorta; hi autem pedes rectos non habent qui ad mala mundi quae reliquerunt, reflectuntur. De quibus scriptum est: Canis reversus ad vomitum suum, et sus lota in volutabro luti (II Petr. II, 22) . Dolebat de quibusdam doctor [Col. 0236C] egregius quod pedum rectitudinem retro retorserant, quibus per increpationem dicebat: Quomodo convertimini iterum, ad infirma et egena elementa, quibus denuo servire vultis? Dies observatis, et annos et tempora, et timeo ne forte sine causa laboraverim in vobis (Gal. IV, 9) . Qui alios admonet dicens: Remissas manus, et dissoluta genua erigite, et gressus rectos facite pedibus vestris (Hebr. XII, 12) .

⁜ (376) Pedum nomine vestigia Christi designantur, sicut de muliere illa peccatrice in Evangelio dicitur quod retro secus pedes Domini stetit (Luc. VII, 38) . Contra pedes enim Domini stamus cum in peccatis positi, ejus itineribus renitimur. Sed si ad veram poenitentiam post peccata convertimur, jam retro [Col. 0236D] secus pedes Domini stamus, quia ejus vestigia sequimur quem impugnabamus.

Pedum nomine duo amores, Dei scilicet amor et saeculi designantur, sicut sacra historia testatur, quae beatum Jacob cum Evangelio luctatum narrat: qui et nervum femoris ejus tenuit, eumque statim marcescere fecit, atque ab eo Jacob tempore uno claudicavit pede? (Gen. XXXII.) Quasi enim duo pedes sunt amor Dei et amor saeculi: et quasi duobus pedibus innitimur, cum Deum videmur quaerere, et saeculum tenere. Sed omnipotens Deus, cum jam per desiderium et intellectum cognoscitur omnem in nobis voluptatem carnis arefacit, et sic post agnitionem [Col. 0237A] suavitatis ejus unus in nobis pes sanus remanet, et alius claudicat, quia necesse est ut debilitato amore saeculi convalescamus ad amorem Dei. Si ergo tenemus angelum, uno claudicamus pede, quia dum arescit in nobis fortitudo amoris intimi, infirmatur procul dubio fortitudo carnis. Omnis quippe qui uno pede claudicat, soli pedi innititur quem sanum habet, quia cum terrenum desiderium 319 jam arefactum fuerit, in solo pede amoris Dei tota virtute se sustinet, et in ipso stat, quia pedem amoris saeculi, quem ponere in terra consueverat jam a terra suspensum portat.

⁜ (377) Pedum nomine cogitationes designantur, sicut in Evangelio legitur, quod sanctis apostolis post praedicationem Dominus pedes lavit (Joan. XIII) . Per pedes enim cogitationes accipiuntur, quia plerumque et in bono opere peccati pulvis contrahitur, et inde inquinantur vestigia loquentium, unde audientium corda mundantur. Recte Dominus apostolis post praedicationem pedes lavit, ne quo peccati contagio ex ipsa praedicationis gratia mens in occulto pollueretur, ne sibi quae ageret tribueret, ne sibi tribuendo quae agebat amitteret. Nam saepe nonnulli dum exhortationis verba faciunt, quamlibet tenuiter sese intrinsecus, quia per eos praedicationis gratia derivatur, extollunt. Cumque verbo aliena opera diluunt, quasi ex bono itinere pulverem malae cogitationis sumunt. Quid ergo fuit post praedicationem pedes discipulorum lavare, nisi post praedicationis [Col. 0237C] gloriam cogitationum pulverem tergere, gressusque cordis ab interna elatione mundare?

⁜ (378) Talorum nomine prima boni operis vestigia designantur, sicut Ezechiel figurata narratione denuntiat, qui de eo viro quem in excelso monte videt narrat, dicens: Mensus est cubitis mille; et traduxit me per aquam usque ad talos. Rursusque mensus est mille, et traduxit me usque ad genua, et mensus est mille, et traduxit me per aquas usque ad renes; et mensus est mille, et traduxit me per torrentem, quem non potui pertransire, quoniam intumuerant aquae profundae torrentis, qui non potest transvadari (Ezech. XLVII) . [Col. 0237D] Quid namque millenario numero, nisi collati muneris plenitudo signatur? Vir itaque, qui apparuit, mille cubitis metitur, et propheta per 320 aquas usque ad talos ducitur, quia Redemptor noster cum nobis ad se conversis boni exordii plenitudinem tribuit, dono spiritalis sapientiae prima nostri operis vestigia infundit. Aquam quippe usque ad talos venire est jam nos per acceptam sapientiam desideratae rectitudinis vestigia tenere. Qui rursum mille metitur, et propheta usque ad genua per aquam ducitur, quia cum boni operis plenitudo tribuitur ad hoc usque nostra sapientia augetur, ut in pravis [Col. 0238A] jam actibus minime flectatur. Hinc namque per Paulum dicitur: Remissas manus, et dissoluta genua erigite: et gressus rectos facite (Hebr. XII, 12) . Aqua ergo usque ad genu pervenit, cum nos percepta sapientia perfecte ad boni operis rectitudinem stringit. Qui iterum metitur mille, et propheta usque ad renes per aquam ducitur, quia videlicet tunc in nobis plenitudo operis excrescit, quando in nobis percepta sapientia omnem, quantum possibile est, delectationem carnis exstinxit. Nisi enim delectatio carnis esset in renibus Psalmista non diceret: Ure renes meos et cor meum (Psal. XXV, 2) . Aqua usque ad renes venit, cum dulcedo sapientiae etiam incentiva carnis interimit, ut ea quae urere mentem poterant, dilectionis incendia frigescant. Qui adhuc [Col. 0238B] mensus est mille, torrentem videlicet quem propheta pertransire non potuit, de quo etiam dicit. Quoniam intumuerant aquae profundae torrentis, qui non potest transvadari. Percepta namque perfectione operis ad contemplationem pervenitur. In qua scilicet contemplatione dum mens in altum ducitur: sublevata videt in Deo quia non potest penetrare quod videt, et quasi tangit aquam torrentis quam pertransire non potest, quia et intuetur spectando quae libeat, et tamen hoc ipsum perfecte non valet intueri quodlibet. Propheta ergo ad aquam, quandoque pervenit, quam non pertransit, quia ad contemplationem sapientiae cum ad extremum ducimur ipsa ejus immensitas, quae ex se hominem sublevat, [Col. 0238C] ad se, humano animo plenam agnitionem, negat, ut hanc et tangendo amet, et nequaquam pertranseundo penetret.

⁜ (379) Tali nomine vitae terminus designatur: unde Joseph qui inter fratres usque ad finem justus perseverasse 321 describitur, solus talarem tunicam habuisse perhibetur (Gen. XXXVII, 3) . Nam quid est talaris tunica, nisi actio consummata? Quasi enim protensa tunica talum corporis tegit, cum bona actio ante Dei oculos usque ad vitae nos terminum regit.

Calcanei nomine finis actionis nostrae designatur, sicut per Psalmistam dicitur: Ipsi calcaneum observabunt [Col. 0238D] (Psal. LV, 7) . Relege cap. 4, supra.

In Scriptura sacra plantae nomine aliquando primus justus, id est Abel, aliquando actio vitae, aliquando finis vitae intelligitur.

⁜ (380) Plantae nomine primus justus, id est Abel designatur, sicut de beato Job in persona Domini dicitur: Egressus Satan a facie Domini percussit Job ulcere pessimo, a planta pedis usque ad verticem (Job. II, 7) . Nullus in hanc vitam electorum venit, qui non hujus adversa sustinuit, membra autem [Col. 0239A] nostri Redemptoris exstiterunt, etiam qui ab ipso mundi exordio dum pie vivunt, crudelia passi sunt. An non hujus membrum Abel esse perhibuit, qui ejus mortem, de quo scriptum est: Sicut agnus coram tondente se obmutescet, et non aperiet os suum (Isa. LIII, 7) , non solum placens in sacrificio, sed etiam moriens tacendo significavit? Ab ipso itaque mundi exordio Redemptoris nostri corpus expugnare conatus est. A planta ergo pedis usque ad verticem vulnus intulit, quia prius ab hominibus inchoans usque ad ipsum caput Ecclesiae saeviendo pervenit.

322 ⁜ (381) Plantae nomine actio vitae designatur, sicut de sanctis animalibus, per Ezechielem dicitur: Planta pedis eorum, quasi planta pedis vituli [Col. 0239B] (Ezech. I, 7) . Quia enim praedicatores sancti boum nomine designentur, docet apostolus sanctus Paulus legis testimonium exponens: Non alligabis os bovi trituranti (I Tim. V, 18) . In sanctis ergo praedicatoribus, planta pedis, est planta vituli scilicet mature incedens, fortis et divisa, quia unusquisque praedicator sanctus, et venerationem habet in maturitate, et fortitudinem in opere, et in divisione ungulae discretionem. Non enim facile ejus praedicatio accipitur, si levis in moribus esse videatur, et nulla erit maturitatis ostensio, si contra adversa omnia non adfuerit operis fortitudo. Virtutis autem meritum ipsa fortitudo operis admittit, si discreta in intellectu non fuerit.

⁜ (382) Plantae nomine finis vitae designatur, sicut de [Col. 0239C] iniquo per Baldath dicitur: Tenebitur planta ejus laqueo (Job. XVIII, 9) . Nam cum perversa mens in peccatum se venisse conspicit, quadam cogitationis superficie evadere peccati laqueos quaerit. Sed vel terrores, vel opprobria hominum timens, eligit in aeternum mori, quam ad temporis aliquid adversitatis perpeti. Unde totam se vitiis inserit, quibus jam semel se obligatam sentit. Cujus ergo usque ad [Col. 0240A] finem vita in culpa constringitur, ejus planta laqueo tenetur.

⁜ (383) Unguis nomine, finis rei cujuslibet designatur sicut per prophetam dicitur: Peccatum Judae scriptum est stylo ferreo in ungue adamantino (Jer. XVII, 1) . In ungue quippe finis est corporis. Ita vero lapis fortis est adamas, ut ferro non valeat secari. Per stylum autem ferreum fortis sententia, et per unguem adamantinum signatur finis aeternus. Peccatum ergo Judae stylo ferreo in ungue adamantino scriptum dicitur, quia culpa Judaeorum, per fortem Dei sententiam in fine servatur infinito.

⁜ (384) Ungulae nomine virtutum perfectionem designat, sicut voce Dominica, ad beatum Job de sancto praedicatore, sub equi nomine dicitur: Terram ungula fodit. Solet in equi ungula laboris fortitudo cognosci (Job. XXXIX) . Quid ergo per ungulam, nisi in praedicatore sancto, virtutum perfectio demonstratur? Terram ergo ungula fodit, cum de corde audientium exemplo suorum operum terrenas cogitationes ejicit. Ungula terram fodit, quia auditorum corda a saecularibus curis evacuat, cum doctor bonus contemni saeculum opere ostentat. Videamus Paulum terram cordis audientium, qua ostensae virtutis [Col. 0240C] ungula fodiat. Ipse discipulis dicit: Haec cogitate, quae et didicistis, et accepistis, et audistis, et vidistis in me: Haec agite, et Deus pacis erit vobiscum (Phil. IV) : Et rursum: Imitatores mei estote, sicut et ego Jesu Christi (I Cor. XI) . Qui igitur exemplo sui operis alios corrigit, nimirum ungula terram fodit. Qui etiam districta carnem domat abstinentia, terram fodit ungula.

In Scriptura sacra terrae nomine, aliquando soliditas patriae coelestis intelligitur, aliquando sancta Ecclesia, aliquando Synagoga, aliquando gentilitas, aliquando anima justi, aliquando anima peccatrix, aliquando caro, aliquando humana anima, aliquando peccator quilibet, aliquando subjecta plebs, aliquando humanitas Christi, aliquando infernus, aliquando Christi caro, aliquando hi qui terrenis actibus occupati sunt, aliquando terrena actio.

⁜ (385) Terrae nomine soliditas patriae coelestis accipitur, sicut per Psalmistam dicitur: Credo videre bona Domini in terra viventium (Psal XXVI, 13) : Et [Col. 0240D] rursus: Portio mea in terra viventium (Psal. CXLI, 6) . Hinc iterum in libro beati Job, de reprobo quolibet scriptum est: Non ditabitur, nec perseverabit substantia ejus, nec mittet in terra radicem suam (Job XV, 29) . Ille virtutibus ditatur, 325 cujus mentem inhabitat omnipotens Deus. Sed quia superbi cogitatio ab auctoris suae gratia non inhabitatur, profecto per hoc virtutibus non ditatur. Propter hoc quod interius est vanis dicitur: Non ditabitur. Propter hoc vero quod transitorium foris tumet, recte subjungitur: Non perseverabit substantia ejus; ac si aperte dicatur: Hoc quod habere videtur exterius, [Col. 0241A] transit, et illud, quod transire non poterat, interius non habet. Unde apte subditur: Nec mittet in terra radicem suam. Quid enim per terram nisi vitae aeternae retributionem accipimus? Radix vero cogitatio intelligitur. Superbus ergo in terra radicem suam non mittit, quia nunquam ad aeternae vitae desiderium cordis sui cogitationem plantat.

⁜ (386) Terrae nomine sancta Ecclesia designatur, sicut scriptum est: Germinet terra herbam virentem et facientem semen: et lignum fructiferum, faciens fructum juxta genus suum (Gen. I) . Quod sic veraciter est factum, ut significans faciendum. Per terram quippe figuratur Ecclesia, quae et verbi pabulo nos reficit, et patrocinii umbraculo custodit. Quae et loquendo pascit, et opitulando protegit, ut non solum herbam [Col. 0241B] refectionis proferat, sed etiam cum fructu operis arborem protectionis. Hinc item in libro beati Job de Domino dicitur: Qui extendit aquilonem super vacuum: qui apprehendit terram super nihilum (Job XXVI) . Aquilonis enim nomine diabolus appellari solet, qui ut torporis frigore gentium corda constringeret, dixit: Testamenti in latere aquilonis (Isa. XIV) ⁜ (387) . Qui supervacuum extenditur, quia illa corda possidet, quae divini amoris gratia non replentur. Sed tamen omnipotenti Domino suppetit, etiam vasa diaboli, cunctis virtutibus vacua, suae gratiae munere implere, et in eis divini timoris soliditatem ponere, quos nulla conspicit rectitudinis actione roborari. Unde et apte subditur: Et appendit terram super nihilum. Quid enim terrae nomine, nisi sancta Ecclesia [Col. 0241C] designatur, quae dum verba praedicationis suscipit, fructum boni operis reddit? De qua per Moysem dicitur: Audiat terra verba oris mei, exspectetur sicut pluvia eloquium meum (Deut. XXXII) . Et quid per nihilum nisi gentiles 326 populi designantur? De quibus per prophetam dicitur: Omnes gentes velut nihilum, et inane reputatae sunt (Isai XL, 17) . In eo ergo nihilo terra suspenditur, quod prius vacuum ab aquilone tenebatur, quia illa corda gentilium repleta sunt charitate Dei, quae pressa prius fuerant torpore diaboli.

⁜ (388) Terrae nomine Synagoga intelligitur, sicut in libro beati Job scriptum est: Terra de qua oriebatur panis in loco suo, igne subversa est (Job XXVIII, 5) . Quid enim terrae nomine nisi Judaea accipitur: Haec terra, id est Judaea panem dare consueverat, quae legis verba proferebat. Quam videlicet legem, quia intelligere jam reprobi atque explanare non poterant, propheta Jeremias in lamentationibus deplorat dicens: Parvuli petierunt panem, et qui frangeret eis non erat (Thren. IV, 4) . Sed haec terra in loco suo igne subversa est, quia fidelium signa conspiciens invidiae face se concremavit. Quia enim de superbia semper invidia nasci solet, in loco suo igne periit: quae idcirco arsit invidia, quia superbiam non reliquit. Terra ergo quae prius panem [Col. 0242A] habuit, post igne subversa est, quoniam Synagoga quae mandata Dei per legem protulit, nascentem Ecclesiam persequens, invidiae se face consumpsit. An non evigilationis suae facibus ardebat, cum Redemptoris nostri signa conspiciens, per quosdam suos diceret: Quid facimus, quia hic homo multa signa facit? (Joan. XI, 47.) Vel certe: Videtis quia non proficimus, ecce totus mundus post eum vadit (Joan. XII, 19) . Videbant unde converti debuerant, atque inde perversiores fiebant. Quaerebant exstinguere quem videbat mortuos vivificare. In ore tenebant legem, sed legis persequebantur auctorem. Terra ergo, de qua oriebatur panis, in loco suo igne subversa est, quia Judaea in semetipsa prius habuit legem, quae reficeret, et post invidiam qua se concremaret.

[Col. 0242B] ⁜ (389) Terrae nomine gentilitas designatur, sicut in libro beati Job interrogante Domino dicitur: Quis dedit vehementissimo imbri cursum, et viam sonantis tonitrui, ut plueret super terram absque homine in deserto, ubi nullus hominum commoratur: ut impleret inviam et desolatam, 327 et produceret herbas virentes (Job XXXVIII, 25-27) . Quid enim est imber vehementissimus, nisi vis immensa praedicationis? Vehemens imber est, cum praedicatores sancti credere gaudia aeterna suadent. Imber vero vehementissimus cum propter spem rem deseri, cuncta visibilia propter invisibilia contemni, et propter audita gaudia, praesentis saeculi poenas, cruciatusque tolerari admonent. Quid vero per tonituum [Col. 0242C] nisi praedicatio superni terroris accipitur? Quem terrorem dum percipiunt, humana corda quatiuntur. Sed quia quilibet praedicator verba dare auribus potest, corda vero aperire non potest, se Dominus et imbris cursum, et viam sonantis tonitrui dare asserit, qui cum praedicationis verba tribuit, per terrorem corda compungit. Accepta vero via, quid iste imber ac tonitruus agat, subditur: Ut plueret super terram absque homine in deserto. Quid namque terram nisi gentilitatem accipimus? ⁜ (390) Quae dum nullum cultum Divinitatis tenuit, nullamque in se speciem boni operis ostendit, videlicet desertum fuit. In qua quia legislator non fuit, et qui rationabiliter Deum quaereret non fuit, quasi [Col. 0242D] hominum nullus fuit, et sicut solis bestiis occupata, vacua a mortalibus exstitit. Super terram autem in deserto pluere, est verbum Dei gentilitati praedicare. De hac deserti terra alias dicitur: Posuit in deserto viam (Isai. XLIII, 19) . De hac praedicatione gentilitati concessa Psalmista testatur, dicens: Posuit flumina in deserto (Psal. CVI, 33) . Dedit ergo Dominus vehementissimo imbri cursum et viam sonantis tonitrui, ut super terram in deserto plueret, et impleret inviam et desolatam, et produceret herbas virentes, id est exteriori praedicationi internam aspirationem contulit, ut corda [Col. 0243A] gentilium arentia virescerent, clausa patescerent, inania complerentur, infecunda germinarent.

⁜ (391) Terrae nomine anima justi accipitur, sicut in beato Job Domino ipsum interrogante scriptum est: Ubi eras, quando ponebam fundamenta terrae? (Job XXXVIII, 4.) Quid per terram nisi anima justi intelligitur? Si enim peccatoris animus pulvis est, quia in superficie attolitur, et tentationis aura raptatur. Unde scriptum est: Non 328 sic impii non sic: sed tanquam pulvis, quem projicit ventus a facie terrae (Psal. I, 4) . Nil terra animam justi intelligi obstat, de qua scriptum est: Terra enim saepe venientem super se bibens imbrem, et generans herbam, opportunam illis a quibus colitur accipit benedictionem (Hebr. VI, 7) . Sed hujus terrae fundamentum [Col. 0243B] est fides. Hujus terrae fundamentum jacitur, quando in occultis cordis prima soliditatis causa, divinus timor inspiratur. Iste nec dum credit aeterna quae audit; huic cum fides datur, ad aedificium subsequentis operis jam fundamentum ponitur. Ille aeterna jam credit, nec tamen metuit, venturi judicii terrorem despicit, peccatis se carnis et spiritus audenter involvit. Hic, cum repente futurorum timor infunditur, ut bonae vitae surgat aedificium, jam fundamenta construuntur. Posito itaque prosperae formidinis fundamento, cum virtutum fabrica in altum ducitur, necesse est ut unusquisque proficiens vires suas caute metiatur, ut, cum divina constructione magnus esse jam coeperit, semetipsum [Col. 0243C] respiciat sine cessatione quod fuit, quatenus attendens humiliter quod per meritum inventus est, nequaquam sibi arroget quod per gratiam factus est. Unde et nunc beatus Job per supernam vocem ad semetipsum reducitur, et ne de virtutibus gloriari audeat, de anteacta vita memoratur, eique dicitur: Ubi eras, quando ponebam fundamenta terrae? Ac si justificato peccatori aperte veritas dicat: Virtutes a me acceptas tibi non tribuas. Noli contra me de meo munere extolli. Recole ubi te inveni, quando meo timore te solidavi.

⁜ (392) Terrae nomine anima peccatrix designatur, unde in Evangelio Dominus dicit: Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat? (Luc XII, 49.) Ignis quippe nomine Spiritus sanctus figurari solet: terrae vero nomine, peccatoris anima intelligitur. Ignem ergo Dominus venit mittere in terram, ut accendatur, quia nisi ab igne veritatis calorem susciperet, nunquam in amorem Dei corda peccatorum arderent. Sed cum mens carnalis Spiritum sanctum accepit, spiritali amore succensa malum plangit, quod fecit; et terra ardet, quando accusante se conscientia cor peccatoris 329 uritur, atque in dolore poenitentiae crematur.

⁜ (393) Terrae nomine caro designatur, sicut Dominus ad beatum Job loquens et fortem praedicatorem [Col. 0244A] sub equi figura describens dicit: Terram ungula fodit (Job XXXIX, 21) . Vide caput LI, lib. V.

Terrae nomine cogitatio terrena exprimitur in eodem Job loco; terram enim ungula fodit, cum praedicator quisque forti inquisitione terrenas in se cogitationes discutit.

⁜ (394) Terrae nomine anima humana designatur, sicut in lib. Job de sapientia dicitur: Nescit homo pretium ejus, nec invenitur in terra suaviter viventium (Job XXVIII, 13) . Quam namque sapientiam vir sanctus contemplatur, nisi eam de qua Paulus dicit: Christum Dei virtutem, et Dei sapientiam? (I Cor. I, 24) . De qua per Salomonem scriptum est: Sapientia aedificavit sibi domum (Prov. IX, 1) ; et de qua Psalmista ait: Omnia in sapientia fecisti (Psal. CIII, 24) . [Col. 0244B] Hujus nimirum sapientiae homo pretium nescit: quia nihil aestimatione illius dignum invenit. Non autem hoc pretium sapientiae esse dicitur, et nesciri; sed idcirco nesciri, quia deest, eo scilicet loquendi genere, quo in angustiis quisque deprehensus, cum remedium subventionis non invenit, fateri solet, quia quid faciat, nescit. Hujus ergo sapientiae pretium nescire, est digni operis meritum, quo illam percipiat, non invenire. Ad hoc namque pretium damus, ut ejus vice, rem quam petimus, possidere debeamus. Quid autem nos dedimus, ut hanc sapientiam quae Christus est accipere mereremur? Gratia quippe redempti sumus. Illa namque sola opera male vivendo dedimus, quibus si justa retributio servaretur, non Christus, sed supplicia redderentur. [Col. 0244C] Quia ergo veniente sapientia impii inventi sumus, quid boni operis dedimus, quo accipere eamdem sapientiam mereremur? Hujus itaque sapientiae homo pretium nescit, quia quisquis a brutis animalibus rationis intellectu discretus est, quoniam, suis meritis non sit salvatus intelligit, nihil se dedisse boni operis, ut ad fidem veniret, agnoscit. Quasi enim ad percipiendam sapientiam pretium 330 dare, est cognoscendum Deum actionis suae mercede praevenire. Non esse hujus sapientiae pretium cognoverat, qui dicebat: Quis prior dedit illi, et retribuetur ei? (Rom. XI, 9.) Hinc iterum scriptum est: Gratia salvi facti estis per fidem: et hoc non ex vobis, sed donum est: non ex operibus, ut ne quis [Col. 0244D] glorietur (Ephes. II, 9) . Hinc iterum dicit: Gratia Dei sum, id quod sum (I Cor. XV, 10) . Quia ergo nihil boni operis dedimus, quo hanc sapientiam accipere mereremur, dicatur recte: Nescit homo pretium ejus (Job XXVIII, 13) ⁜ (395) . Quoniam quisquis jam ratione utitur, tanto altius sub hujus sapientiae intellectu se despicit, quanto ejusdem sapientiae verius interna cognoscit, ut indignum se ad hanc pervenisse videat, per quam gratuito agitur, ut dignus fiat: De qua bene mox subditur: Non invenitur in terra suaviter viventium ⁜ (396) . Quid enim hoc in loco terrae signatur nomine, nisi anima humana? [Col. 0245A] De qua per Psalmistam dicitur: Anima mea sicut terra sine aqua tibi (Psal. CXLII, 6) . Haec autem sapientia inveniri in terra suaviter viventium, non valet: quia quisquis adhuc hujus vitae voluptatibus pascitur, ab aeternae sapientiae intellectu separatur. Inveniri itaque sapientia atque prudentia in eorum terra non potest qui suaviter vivunt: quia tanto verius stulti sunt, quanto majora perdentes in minimis laetantur ⁜ (397) . Inveniri sapientia in terra suaviter viventium non potest: quia qui in hoc mundo vivunt suaviter, ita adhuc stulti sunt, ut hoc ipsum quoque nesciat, unde ceciderunt.

⁜ (398) Terrae nomine peccator quilibet designatur, sicut in libro beati Job de sancto praedicatore dicitur: Fervens et fremens sorbet terram, nec reputat [Col. 0245B] tubae sonare clangorem (Job XXXIX, 24) . Quid namque terra nisi peccator vocatur? Primo namque homini peccanti dictum est: Terra es, et in terram ibis (Gen. III, 14; juxt. LXX) . Tuba vero, quae discrimen belli denuntiat, quid est aliud quam vox saecularium potestatum: quae contempta resistentibus mortis certamen parat? Tubae namque clangunt, cum hujus saeculi potestates loqui sanctos terribiliter prohibent. Sed quia praedicator sanctus zelo sancti Spiritus inflammatus, vel inter supplicia positus, quoslibet peccatores ad se trahere non desistit: fervens procul dubio terram sorbet: 331 quia vero persecutorum minas minime formidat, clangore tubae sonare non reputat. Haec a principibus sacerdotum tuba sonuerat, cum flagellatos [Col. 0245C] apostolos de Deo loqui prohibebant, sicut scriptum est: Denuntiaverunt ne loquerentur in nomine Jesu (Act. IV, 18) . Sed videamus quomodo equum Dei clangor tubae non terreat. Ait Petrus: Obedire oportet Deo magis quam hominibus (Act. V, 29) . Quid aliis quoque persequentibus dicit? Non enim possumus quae audivimus, et etiam vidimus, non loqui (Act. II, 20) . Equus ergo clangorem tubae non metuit, quia praedicator egregius, despectis potestatibus saeculi, nullos minarum sonitus pertimescit.

⁜ (399) Terrae nomine subjecta plebs et familia designatur. Unde beatus Job dicit: Si adversum me terra mea clamat (Job III, 38) . Omnis qui privato jure domesticam familiam regit, et pro utilitate [Col. 0245D] communi fidelibus plebibus praeest in hoc quod jura regiminis in commissis sibi fidelibus possidet, quid aliud quam terram incolendam tenet? Ad hoc quippe divina dispensatione caeteris unusquisque praeponitur, ut subjectorum animus quasi substrata terra praedicationis illius semine fecundetur. Sed terra contra possessorem clamat, si contra eum, qui sibi praeest, aliquid injustum et privata domus et sancta Ecclesia murmurat. Clamare quippe terram, est contra regentis injustitiam rationabiliter subditos dolere.

[Col. 0246A] ⁜ (400) Terrae nomine humanitas Christi designatur, unde ad Israel dicitur: Altare de terra facietis mihi (Exod. XX) . Altare enim de terra Deo facere, est in incarnatione Domini sperare. Tunc quippe a Deo nostrum munus accipitur, quando in hoc altari, id est super Dominicae incarnationis fidem nostra humilitas posuerit quidquid operatur. In altari ergo de terra oblatum munus ponimus, si actus nostros Dominicae incarnationis fide solidamus.

⁜ (401) Terrae nomine infernus intelligitur. Unde beatus Job deprecatur dicens: Dimitte me, ut plangam paululum dolorem meum antequam vadam, et non revertar 332 ad terram tenebrosam et opertam mortis caligine (Job X, 21) . Quid enim terrae tenebrosae nomine nisi tetra Tartari claustra signantur? Quae aeternae [Col. 0246B] mortis caligo operit, quia damnatos quosque in perpetuum a vitae luce disjungit. Nec immerito infernus terra dicitur, quia quicunque ab eo capti fuerint, stabiliter tenentur. Scriptum quippe est: Generatio praeterit, et generatio advenit: terra vero in aeternum stat (Eccle. I, 4) . Recte igitur inferni claustra, tenebrosa terra nominantur, quia quos puniendos accipiunt, nequaquam transitoria vel phantastica imaginatione cruciant: Sed ultione solita perpetuae damnationi servant. Jure ergo infernus terra nominatur, quia susceptos stabiliter tenet. Sanctus autem vir, sive sua, sive humani generis voce dimitti se postulat, antequam vadat, non quia ad terram tenebrosam, qui culpam deflet, iturus est; [Col. 0246C] sed quia ad hanc procul dubio, qui plangere negligit, vadit: sicut debitori suo creditor dicit: Solve debitum priusquam pro debito constringaris. Qui tamen non constringitur, si quod debet solvere, non moratur. Unde recte subditur: Non revertar. Quia nequaquam ultra misericordia parcentis liberat, quos semel in locis poenalibus justitia judicantis damnat. Quae adhuc loca subtilius describuntur, cum dicitur: Terram miseriae et tenebrarum. Miseria ad dolorem pertinet, tenebrae ad caecitatem. Ea ergo quae a conspectu districti Judicis expulsos tenet, miseriae et tenebrarum terra perhibetur, quia foris dolor cruciat, quos divisos a vero lumine intus caecitas obscurat.

⁜ (402) Terrae nomine caro Christi intelligitur, sicut [Col. 0246D] per beatum Job dicitur: Terra data est in manus impii, vultum judicum ejus operit (Job IX, 21) . Quid terrae nomine nisi Redemptoris nostri caro exprimitur? Quid appellatione impii nisi diabolus designatur? Hujus impii manus fuerunt, qui in Redemptoris nostri morte grassati sunt. Terra itaque data est in manus impii, quia antiquus hostis Redemptoris mentem per se tentando corrumpere non valuit, sed ejus carnem per suos satellites ad triduum permissus exstinxit, et dispensationem supernae pietatis nesciens, ex hac ipsa permissione 333 servivit. [Col. 0247A] Tribus enim Redemptorem nostrum tentationibus pulsans cor Dei tentare non valuit. Sed cum Judae mentem ad mortem ejus excitavit, cumque ei cohortem atque a pontificibus et Pharisaeis ministros tradidit, nimirum iste impius manus ad terram tetendit, hujus autem terrae judices, sacerdotes et principes Pilatus atque illusores milites fuerunt. Iste itaque impius vultum judicum ejus operuit, quia corda persequentium ne auctorem suum cognoscerent, malitiae nubilo velavit. Unde per Paulum dicitur: Usque in hodiernum diem, cum legitur Moyses, velamen est expositum super cor eorum (II Cor. III, 15) . Qui rursum ait: Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent (I Cor. II, 8) . Vultus ergo judicum opertus expertus: quia mens persequentium, [Col. 0247B] eum quem carne tenere potuit, Deum nec per miraculum agnovit.

⁜ (403) Terrae nomine, hi qui terrenis actibus occupati eleemosynarum et lacrymarum ope ad aeternam vitam perveniunt, designantur, sicut per Psalmistam dicitur, cum venire ad judicium Dominus nuntiaretur, advocavit coelos sursum, et terram, ut discernat populum suum (Psal. XLIX, 4) . Coelos quippe sursum advocat, cum hi, qui sua omnia relinquentes conversationem coelestis vitae tenuerunt, ad consedendum in judicio vocantur, atque cum eo judices veniunt. Terra etiam sursum vocatur, cum hi qui in terrenis actibus obligati fuerant, in eis tamen plus coelestia quam terrena lucra quaesierunt, quibus dicitur: Hospes eram, et collegistis [Col. 0247C] me: Nudus, et operuistis me (Matth. XXV, 35) . Hinc iterum in libro beati Job de hypocritae cujuslibet sive spiritualiter Antichristi damnatione scriptum est: Revelabunt coeli iniquitatem ejus, et terra consurget adversus eum (Job XX, 27) ⁜ (404) . Quid enim per coelos, nisi justos? et quid per terram accipimus, nisi eos qui in terrenis actibus occupati, plus coelestia quam terrena lucra requirunt? Hypocritae itaque hujus coeli iniquitatem revelant, atque adversus eum terra consurgit: dum et hi, qui cum Deo judices veniunt, et hi qui per judicium liberantur, pravitatis ejus testes exigunt. Nihil ergo de his quae egit in tempore damnationis absconditur, et si quidem acta illius modo 334 hominibus [Col. 0247D] per duplicitatem multa celantur, sed in damnationis die quidquid in eo intrinsecus latebat, ostendetur.

⁜ (405) Terrae nomine terrena actio designatur: Unde ad unamquamque mentem sub nomine filiae Babylonis per prophetam dicitur: Descende, sede in pulvere filia Babylonis, sede in terra. Cum enim pulvis semper terra sit, non tamen terra semper pulvis est. Quid enim per pulverem nisi cogitationes debemus accipere, quae dum importune ac silenter in mente volvuntur [ al. evolant], ejus oculos excaecant? Et quid per terram, nisi terrena cogitatio designatur? Sed quia reproborum mens ad [Col. 0248A] prava cogitanda dejicitur, et postmodum ad facienda, recte filiae Babylonis qui a terrenae rectitudinis judicio descendit, per ferientem sententiam dicitur, ut prius in pulvere, et postea in terra sedeat, quia nisi se in cogitatione prosterneret, in malo opere non inhaesisset.

⁜ (406) Humi nomine electorum mens designatur, sicut per Isaiam dicitur: Super humum populi mei, spinae et vepres ascendent, quanto magis super omnes domos gaudii civitatis exsultantis? (Isa. XXXII, 13.) Humum quippe populi sui, Dominus electorum suorum omnium mentem vocat. Domus vero gaudii civitatis exsultantis, est mens pravorum, quem, [Col. 0248B] dum ventura supplicia conspicere negligit, in carnis voluptate se deserens inaniter hilarescit. Ait ergo: Super humum populi mei, spinae et vepres ascendent, etc. Ac si aperte dicat: Si illorum mentem vitia deprimunt, qui se pro coelestis patriae desiderio affligunt, quibus culpis substrati sunt, qui sine ulla formidine se in carni voluptate derelinquunt?

In Scriptura sacra glebarum nomine aliquando collectiones singulorum in Judaea, aliquando per charitatem uniti, vel diversi ordines electorum in Ecclesia designantur.

⁜ (407) Glebarum nomine collectiones singulorum ordinum in Judaea designantur, sicut per beatum [Col. 0248C] Job de Judaea dicitur: Glebae illius aurum (Job XXVIII, 6) . Quid enim per glebas nisi collectiones singulorum ordinum ac multitudines designantur? Glebae namque ex humore et pulvere constringuntur. Omnes ergo qui rore gratiae infusi ex mortis debito se pulverem esse veraci cognitione confessi sunt, dum vitae virtute clarescerent, quasi aureae glebae in illa jacuerunt. Glebas haec terra, id est Judaea, habuit in prophetis, glebas in doctoribus, glebas in patribus antiquis, qui magna se infusione gratiae in professionis et operis unanimitate tenuerunt. Dicat ergo: Glebae illius aurum, quia in ea multitudo spiritualium tanto majore virtute claruit, quanto se in Deum ac proximum majore unanimitate constringit.

[Col. 0248D] ⁜ (408) Glebarum nomine per charitatem uniti designantur. Unde Dominus beatum Job interrogat dicens: Quando fundabatur pulvis in terra, et glebae compingebantur? (Job XXXVIII, 38.) Glebae quippe ex humore coagulantur et pulvere. In hac itaque terra, id est Ecclesia glebae compactae sunt, quia vocati peccatores, et per sancti Spiritus gratiam infusi, in collectione sunt charitatis uniti.

Istae glebae compactae sunt, quando populi, qui prius quasi dispersione pulveris diversa sentiebant, 336 postmodum sancti Spiritus gratia accepta in illa pacatissima unanimitatis concordia convenerunt, [Col. 0249A] ut cum essent tria millia, vel rursum quique millia Scriptura teste diceretur: Quia erat eis cor unum et anima una (Act. IV, 32) . Has glebas ex uno quidem pulvere, sed quasi diversa mole distinctas quotidie Dominus in terra compingit, quia servata unitate sacramenti, juxta varietatem virorum atque linguarum fideles in Ecclesia populos colligit. Has glebas jam tunc Dominus designavit quando ad esum panis et piscium quinquagenos discumbere vel centenos jussit (Matth. XIV) .

⁜ (409) Possunt autem per glebas, si in Ecclesia diversitatem meritorum attendimus, distincti ordines fidelium designari. Nam dum alius est ordo praedicantium, alius audientium, alius atque alius subditorum, alius conjugum, alius continentium, alius poenitentium, [Col. 0249B] alius virginum, quasi ex una terra est diversa glebarum forma distincta, dum in una fide, in una charitate disparia demonstrantur bene operantium merita ⁜ (410) . Sed hae glebae nequaquam concretae ex pulvere surgerent, nisi aquam prius pulvis acciperet, et concepto se humore solidaret, quia nisi peccatores, sancti Spiritus gratia infunderet, constrictos eos ad fidei opera charitatis unitas non teneret.

⁜ (411) Sulcorum nomine designantur vomere linguae bene exculti, sicut per beatum Job dicitur: Si adversum me terra mea clamat, et cum ea sulci ejus deflent (Job XXXI, 38) . Omnis enim qui vel privato [Col. 0249C] jure domesticam familiam regit, vel pro utilitate communi fidelibus pluribus praeest, in hoc quo jura regiminis in commissis sibi fidelibus possidet, quid aliud quam terram colendam tenet? Ad hoc quippe divina dispensatione caeteris unusquisque praeponitur, ut subjectorum animus quasi substantia terra praedicationis semine fecundetur. Terra autem 337 nullis operibus exculta plerumque ad usum hominum aliquod alimentum profert. Exarata vero fruges ad satietatem parit. Ita sunt nonnulli qui nullo locutionis, nullo exhortationis vomere proscissi quaedam dona quamvis minima, tamen ex semetipsis proferunt, quasi terra necdum exarata. Sunt vero nonnulli ad audiendum semper atque retinendum sanctis [Col. 0249D] praedicationibus, intenti, a priore mentis duritia, quasi quodam linguae vomere scissi semina exhortationis accipiunt, et fruges boni operis per sulcos voluntariae afflictionis reddunt. Saepe vero contigit ut hi qui praesunt, injusta aliqua faciant fitque, ut ipsi subjectis noceant, qui prodesse debuerant. Quae dum rudes quique conspiciunt, commoti contra rectorem murmurant, nec tamen valde proximis per compassionem dolent. Cum vero hi, qui jam aratro lectionis attriti sunt, atque ad frugem boni operis exculti, gravari vel in minimis innocentes aspiciunt, per compassionem protinus ad lamenta [Col. 0250A] vertuntur, quia velut sua plangunt ea quae proximi injuste patiuntur. Perfecti namque cum semper de spiritualibus moneantur tanto sciunt de corporalibus alienis damnis ingemiscere, quanto jam edocti sunt non dolere de suis. Omnis ergo, qui praeest, si perversa in subditis exercet, contra hunc, et terra clamat, et sulci deflent, quia contra ejus injustitiam rudes quidem populi in murmurationis vocibus erumpunt, sed perfecti quique pro parvo ejus opere sese in fletibus affligunt: quodque imperiti clamant et dolent, hoc probatioris vitae subjecti deflent et tacent.

[Col. 0250B] In Scriptura sacra pulveris nomine aliquando terrena intelligentia, aliquando terrenum negotium vel desiderium, aliquando subtilis operum nostrorum retractatio, aliquando peccatorum inconstantia, aliquando caligo terrenae cogitationis, aliquando infirmitas humanae conditionis designatur.

⁜ (412) Pulveris nomine terrena intelligentia designatur sicut de amicis beati Job scriptum est: Quia venientes ad eum sparserunt pulverem super capita sua (Job II, 12) . Amici namque beati Job, et si bona intentione ad eum convenerint; haereticorum tamen vel idcirco speciem tenent, quia ad culpam indiscrete loquendo dilabuntur. Unde et illis a beato Job dicitur: Disputare cum Deo cupio, prius vos ostendens fabricatores mendacii, et cultores [Col. 0250C] perversorum dogmatum (Job. XIII, 3) ⁜ (413) . Haeretici autem quia sanctam Ecclesiam sua docere desiderant, ad eam quasi consolantes appropinquant. Quid vero per pulverem nisi terrena intelligentia? Quid per caput nisi hoc quod nostrum principale est mens videlicet designatur? Quid per coelum, nisi praeceptum supernae locutionis exprimitur? Pulverem ergo super caput in coelum spargere, est saeculari intellectu mentem corrumpere, et de verbis coelestibus terrena sentire. Divina autem verba plus discutiunt plerumque quam capiunt. Super capita igitur pulverem spargunt quia in praeceptis Dei per terrenam intelligentiam ultra suarum mentium vires enituntur.

339 ⁜ (414) Pulveris nomine terrenum negotium, [Col. 0250D] vel desiderium designatur, sicut de superbis ad beatum Job a Domino dicitur: Absconde eos in pulvere simul, et facies eorum demerge in foveam (Job XI) . Ac si dicat, ut ego: Superbos enim atque impios justo judicio Dominus in pulvere abscondit: quia eorum corda ipsis, quae despecto amore creatoris eligunt, opprimi terrenis negotiis permittit. Unde et illorum vitam cum in extremo discutit, tanquam sibi absconditam non agnoscit dicens: Nescio qui estis (Luc. XIII) . Vita pravorum sub pulvere absconditur, quia abjectis et infimis desideriis gravatur. Quisquis etiam adhuc, ea quae mundi [Col. 0251A] sunt, appetit: quasi ante faciem veri luminis non apparet, quia nimirum sub pulvere terrenae cogitationis latet.

⁜ (415) Pulveris nomine subtilis operum nostrorum retractatio designatur. Unde ad Moysem dicitur: Sume tibi aromata stacten, et onycha, galbanum boni odoris, et thus lucidissimum; aequalis ponderis erunt omnia, faciesque thymiama compositum opere unguentarii mistum diligenter et purum. Cumque in tenuissimum pulverem universa concuderis, pones ex eo coram tabernaculo testimonii (Exod. XXX, 30) . Thymiama ex aromatibus compositum facimus, cum in altari boni operis virtutum multiplicitate redolemus. Quod mistum et purum sit, quia quanto virtus virtuti jungitur, tanto incensum boni operis [Col. 0251B] sincerius exhibetur. In tenuissimum ergo pulverem aromata universa conterimus, cum bona nostra quasi in pila, cordis occulta discussione tundimus: et si veraciter bona sint, subtiliter retractamus. Aromata ergo in pulverem redigere, est virtutes recogitando tractare, et usque ad subtilitatem occulti examinis revocare. Et notandum quod de eodem publice dicitur: Pones ex eo coram testimonii tabernaculi, quia tunc nimirum bona nostra veraciter in conspectu judicis placent, cum haec mens subtilius recogitando conterit, et quasi de aromatibus pulverem reddit, ne grossum durumque sit bonum quod agitur, ne si hoc arcta retractatione animus non comminuat, odorem de se subtilius non aspergat.

[Col. 0251C] 340 ⁜ (416) Pulveris nomine peccatoris inconstantia designatur, sicut ad beatum Job a Domino dicitur: Quando fundabatur pulvis in terra (Job XXXVIII, 4) . Quid enim in pulvere nisi peccatores accipimus, qui nullo rationis pondere solidati cujuslibet tentationis flatu rapiuntur, de quibus scriptum est: Non sic impii, non sic, sed tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terrae (Psal. I, 4) . Pulvis autem in terra fundatus est, cum peccatores vocati in Ecclesia traditae fidei sunt ratione solidati, ut qui prius inconstantia mobiles tentationis aura levabantur, immobiles postmodum contra tentamenta consisterent, et Deo perseveranter inhaerentes fixum bene vivendi pondus tenerent.

[Col. 0251D] ⁜ (417) Pulveris nomine caligo terrenae cogitationis exprimitur, sicut per beatum Job dicitur: Induta est caro mea putredine, et sordibus pulveris (Job. VII, 5) . Quia enim soliditatem ingenitam voluntarie homo deseruit et sese voragine corruptionis mersit justo nunc vel pro immunda opera laudatur. Ut enim ita dixerim culpae suae poenaliter subdita ipsa jam natura nostra facta est extra naturam; et remissa usque ad perversa opera ducitur; restricta autem operum perversorum importunitate fuscatur, explicatione ergo actionis illicitae carnem putredo [Col. 0252A] afficit: levitatem vero cogitationis improbae quasi ante oculos pulvis surgit consentiendo vitiis, putredine atterimur, vitiorum vero imagines in corde tolerando sordibus pulveris sedamur. Ait ergo: Induta est caro mea putredine, et sordibus pulveris. Ac si aperte diceret: Carnalem vitam quam patior, aut tabes lubricae operationis polluit aut ex vitiorum memoria caligo miserae cogitationis praemit. Quod tamen si ex voce Ecclesiae universalis accipimus, aliquando hanc procul dubio carnis putredine, aliquando autem gravari sordibus pulveris invenimus. Multi quippe in ea sunt, qui dum amori carnis inserviunt, fetore luxuriae computrescunt. Et sunt nonnulli qui a voluptate carnis se abstinent, sed tamen tota mente in terrenis actibus jacent. Dicat [Col. 0252B] ergo sancta Ecclesia unius membri sui vocibus, dicat 341 quid de utroque genere tolerat hominum. Induta est. Caro mea putredine et sordibus pulveris. Ac si aperte insinuet dicens: Sunt plerique, qui mihi per fidem membra sunt, sed tamen sana vel munda per actionem non sunt quia aut viri turpibus desideriis ad corruptionis putredinem defluunt, aut terrenis actibus dediti pulvere terrenae cupiditatis consperguntur: In illis enim quos lubricos tolero, carnem videlicet putrescentem gemo: in istis autem quos terrena quaerentes patior, quid aliud quam foedata pulvere membra porto?

⁜ (418) Pulveris nomine infirmitas humanae conditionis designatur. Sicut per prophetam dicitur: [Col. 0252C] Memento ⁜ (419) , Domine, quoniam pulvis sumus. Abraham quoque ait: Loquar ad Dominum meum cum sim pulvis et cinis (Psal. CII, 14) . Et si viventem carnem nondum in terra mors solverat, hoc tamen apud se erant, quod se futuros absque dubitatione praevidebant. Hinc alias dicitur: Auferes spiritum eorum et deficient, et in pulverem suum revertentur (Psal. CIII, 29) . Quid enim eorum spiritus, nisi spiritus superbiae nominatur. Tollatur ergo spiritus eorum, ut deficiant, id est subducto spiritu superbiae nihil se de se esse cognoscant: et revertantur in pulverem, id est humilientur ex infirma conditione. In peccato namque quisque positus mortalitatis suae obliviscitur, dum adhuc per superbiam [Col. 0252D] inflatur. Post conversionis gratiam, cum humilitatis spiritu tangitur, quid se esse aliud quam pulverem recordatur?

⁜ (420) In Scriptura sacra cum mons singulari numero ponitur, aliquando incarnatus Dominus, aliquando sancta Ecclesia, aliquando apostata angelus, aliquando haereticus quilibet, aliquando Judaicus populus, aliquando altitudo bonae vitae, aliquando mens sancta, aliquando altitudo contemplationis intelligitur; cum vero pluraliter montes dicuntur, [Col. 0253A] aliquando sancti apostoli, aliquando ecclesiasticarum potestatum tumor, aliquando altae contemplationes, aliquando virtutes angelorum, aliquando altae sive sacrae Scripturae, aliquando antiqui Patres intelliguntur.

⁜ (421) Montis nomine incarnatus Dominus intelligitur, sicut per Ezechielem dicitur: Et dimisit me super montem excelsum nimis (Ezech. XL, 2) . Quem enim significat mons excelsus nisi mediatorem Dei et hominum Christum Jesum? Et de terra quidem, sed ultra terram est: quia caro ejusdem Redemptoris nostri de imis habet materiam, sed in summis praeeminet ex potestate. Quem minus erat, ut excelsum diceret, nisi adderet nimis: quia non solum homo, sed ejusdem humanitatis conceptione, quae ab eo assumpta est Deus et homo: non solum homo [Col. 0253B] super homines, sed homo etiam super angelos factus. Mons ergo iste excelsus 343 est, et nimis; quia et si de terra est per substantiam humanitatis, incomprehensibilis tamen est, ex altitudine Divinitatis. Hinc est quod eumdem Dominum cum Isaias propheta prospiceret in carne esse venturum prophetiae spiritu sublevatus ait: Et erit novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in verticem montium (Isai. II, 2) . Domus enim Domini Israeliticus populus fuit. Mons itaque domus Domini ille appellatus est, qui in Israelitico populo incarnari dignatus est. Fuerunt autem in eodem populo sancti viri, qui montes jure vocarentur, quia per vitae meritum ad coelestia propinquaverunt. Sed incarnatus Unigenitus [Col. 0253C] istis montibus aequalis fuit, quia naturam vitam merita omnium ex sua divinitate transcendit. Unde et recte mons super verticem montium dicitur, quia excelsus ex divinitate sua inventus est etiam super cacumina sanctorum, ut hi qui multum in Deo profecerant ejus vestigia vix potuissent tangere ex vertice cogitationis. Qui ergo apud Isaiam mons super verticem montium dicitur, ipse apud Ezechielem mons excelsus nimis perhibetur.

⁜ (422) Montis nomine sancta Ecclesia designatur, sicut scriptum est: Qui confidunt in Domino sicut mons Sion (Psal. CXXIV, 1) . Sion namque speculum dicitur, per quam secundum speculationem contemplans Dominum Ecclesia figuratur.

⁜ (423) Montis nomine testamentum Dei exprimitur, [Col. 0253D] sicut Habacuc ait: Dominus a Libano veniet, et sanctus de monte umbroso et condenso. Qui enim venturum se per Testamenti sui paginas spopondit quasi vime venit, unde velut sub promissione se tenuit. Quod videlicet Testamentum bene mons umbrosus et condensus dicitur, quia spissis allegoriarum obscuritatibus opacatur.

⁜ (424) Montis nomine apostata angelus designatur, sicut sub Babylonis regis specie de antiquo hoste praedicatoribus dicitur: Super montem caliginosum levate signum (Isa. XIII, 2) . Praedicatores [Col. 0254A] quippe sancti super caliginosum 344 montem signum elevant, quando contra Satanae superbiam, quae saepe sub nebula simulationis absconditur veritatem crucis exaltant.

⁜ (425) Montis nomine haereticus quilibet exprimitur, sicut ex voce Ecclesiae Psalmista ait: In Domino confido quomodo dicitis animae meae! Transmigra in montem sicut passer (Psal. X, 2) . Cum enim fideli animae unitate derelicta, intumenti doctrina confidere haeretici praedicatoris dicitur, quasi deserto Domino in montem transmigrare suadetur.

Montis nomine Judaicus populus designatur, sicut Isaias propheta testatur, qui dixisse diabolum denuntiat dicens: Sedebo in monte testamenti in lateribus aquilonis (Isa. XIV, 13) . Repete cap. XV, [Col. 0254B] lib. I, distinct. 1.

⁜ (426) Montis nomine altitudo bonae vitae designatur, sicut per Isaiam praedicatori dicitur: Super montem excelsum ascende, tu qui evangelizas Sion (Isa. XL, 9) . Quid etiam montis nomine nisi alta vita intelligitur? Super montem igitur excelsum, qui evangelizat ascendere jubetur, ut videlicet, qui praedicationis locum suspicit, ad altitudinem bonae ascendat actionis. Ad excelsa transeat, et eorum qui sibi commissi sunt opera transcendat quatenus subjectorum vitam tanto subtilius videat, quanto terrenis et rebus, quas despicit animum non supponit. Hinc est quod Ezechiel, qui ad praedicandum mittitur, speculator a Domino nominatur: Fili hominis, [Col. 0254C] speculatorem te dedi domui Israel (Ezech. III, 17) . Cui enim aliena cura committitur, speculator vocatur: ut in mentis altitudine sedeat, atque vocabulum nominis ex virtute actionis trahit. Non enim est speculator qui in imo est. Speculator quippe semper in altitudine stat, ut quidquid venturum est longe prospiciat. Et quisquis populi speculator ponitur, in altum debet stare per vitam, ut possit prodesse per providentiam.

Montis nomine mens sancta accipitur, sicut per beatum Job dicitur: Mons cadens defluit (Job XIV, 18) . Unum 345 in mente etiam justi hominis per repentinum eventum agit quatenus sic subito tentetur ut hunc inopinato proventu concutiat, et prosternat casumque suum non nisi postquam ceciderit, videat. [Col. 0254D] Mons cadens defluit, cum justo Dei judicio tentatio ejus menti qui in alta stare cernitur, repente dominari permittitur: Et saxum transfertur de loco suo, cum mens fortis, cujus locus justitia fuerat, impulsu subito transfertur ad culpam.

⁜ (427) Montis nomine altitudo contemplationis designatur quod bene legis acceptione: signatur cum dicitur: Quia Moyses ascendit et Dominus in montem descendit (Exod. XIX, 14) . Mons quippe est ipsa nostra contemplatio in quam nos ascendimus ut ad ea quae ultra infirmitatem nostram sunt videnda, [Col. 0255A] sublevemur. Sed in hanc Dominus descendit, quia nobis multum proficientibus parum de se aliquid sensibus nostris aperit. Contemplatoribus autem suis in hac adhuc vita positis nequaquam se divinitas, sicut est insinuat, sed lippientibus mentis nostrae oculis claritatem suam tenuiter demonstrat. Si tamen dici in illo, vel parum, vel aliquid potest quia unus semper et idem permanens, intelligi pariter non potest, et tamen a suis fidelibus participari dicitur, cum in ejus substantia pars nullatenus admittatur.

⁜ (428) Montium nomine sancti apostoli designantur, sicut per Psalmistam dicitur: Transferentur montes in cor maris (Psal. XLV, 3) . In corde enim maris montes translati sunt, cum praedicatores apostoli [Col. 0255B] a Judaeae perfidia repulsi ad intellectum gentium venerunt. Unde ipsi in suis Actibus dicunt: Vobis oportebat primum loqui regnum Dei, sed quia repulistis illud, et indignos vos judicatis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes (Act. XIII, 26) . De his montibus in libro beati Job dicitur: Qui transtulit montes, et nescierunt (Job IX, 5) . Hi quos subvertit in furore suo. Electi quippe praedicatores aeternae patriae non immerito montes vocantur: quia per vitae suae celsitudinem, ima terrarum deserunt, et coelo propinqui fiunt: Sed montes veritas transtulit, cum praedicatores sanctos a Judaeae 346 obduratione subtraxit. Sed hanc eamdem translationem montium hi ipsi nescierunt, qui in Domini [Col. 0255C] furore subversi sunt: quia cum de suis finibus Hebraei apostolos pellerent, lucrum se fecisse arbitrati sunt, quia praedicationis lumen amiserunt. Ex gentibus quippe justa mentis animadversione percussit, tanto intelligentiae errore excaecati sunt, ut quod lumen perderent hoc gaudium esse putarent.

⁜ (429) Montium nomine saecularium potestatum timor exprimitur. De quibus Psalmista ait: Montes sicut cera fluxerunt a facie Domini (Psal. XCVI, 5) . Quia multi qui prius alta rigiditate tumuerunt, Deo in carne apparente magno sunt per poenitentiam timore liquefacti, vel sicut idem Propheta iterum dicit: Ascendunt montes, et descendunt campi (Psal. CIII, 8) . Plerique enim persecutores Domini superbi [Col. 0255D] contra eum veniunt, sed ab eo humiles revertuntur: quia montes ascendunt per tumorem potentiae, sed campi descendunt plani videlicet facti per cognitionem culpae.

⁜ (430) Montium nomine altae contemplationes designantur, sicut de quolibet secretam vitam diligente sub onagri specie nomine beati Job scriptum est. Circumscpicit montes pascuae suae (Job XXXIX, 8) . Montes namque pascuae sunt, altae contemplationes internae refectionis. Sancti enim viri quanto magis [Col. 0256A] se exterius despiciendo dejiciunt, tanto amplius interius revelationum contemplatione pascuntur. Unde scriptum est: Ascensus in corde suo disposuit in valle lacrymarum (Psal. LXXXIII, 7) . Quia quos exterius in fletu continet convallis humilitatis, eos interius sublevat ascensus contemplationis.

⁜ (431) Possunt etiam montes pascuae sublimes intelligi virtutes angelorum: quae idcirco hic nos ministrando et adjuvando reficiunt, quia illic interno contemplationis rore pinguescunt. Quae quia largiente Domino in omni nos certamine protegunt, recte circumspici dicuntur. Undique enim nobis adesse circumspicimus, quorum defensione contra adversarios ex omni latere munimur.

347 ⁜ (432) Montium nomine altae sententiae sacrae [Col. 0256B] Scripturae intelliguntur. De quibus per Psalmistam dicitur: Montes excelsi cervis (Psal. CIII, 18) . Quia videlicet ii qui jam dare contemplationis saltus noverunt altos sententiarum divinarum vertices quasi cacumina montium ascendunt. Ad quae profecto cacumina, quia infirmi pervenire non valent, recte subditur: Petra refugium herinaciis (ibid.) , quia nimirum invalidos non sublimiter intelligentia exercet, sed sola Christo fides humiliter continet.

⁜ (433) Montium nomine antiqui Patres designantur, sicut per Psalmistam Domino dicitur: Illuminas tu mirabiliter a montibus aeternis (Psal. LXXV, 5) . Quid enim montes nisi peccatores praecedentes accipimus? Qui enim orientem solem contemplari [Col. 0256C] non valet, irradiatos montes aspicit, et quia sol ortus sit deprehendit. Ex aeternis ergo montibus nos Dominus illuminat, quia per admiratam vitam Patrum praecedentium radio nos suae claritatis illustrat.

⁜ (434) Collium nomine, cum comparatione vallis ponuntur, superbi designantur sicut in Evangelio per Joannem dicitur: Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur (Luc. III, 5) . Quid enim vallium nomine nisi humiles, quid montium et collium nomine nisi superbi intelliguntur? In adventu igitur Redemptoris nostri valles impleti, montes vero et colles humiliati sunt: quia juxta [Col. 0256D] ejus vocem: Omnis qui se exaltat humiliabitur; qui se humiliat, exaltabitur (Luc. XIV, 11) . Vallis enim impleta crescit, mons autem et collis humiliatus decrescit: quia nimirum in fide mediatoris Dei et hominum hominis Christi Jesu et gentilitas plenitudinem gratiae accepit et Judaea per errorem perfidiae hoc unde tumebat perdidit.

In Scriptura sacra agri nomine, aliquando gentilitas, [Col. 0257A] aliquando praesens saeculum, aliquando corpus nostrum, aliquando Scriptura sacra, aliquando universa Ecclesia designatur.

Agri nomine gentilitas designatur, sicut in Psalmo sub persona Domini scriptum est: Species agri mecum est (Psal. XLIX) . Quia incarnatus enim Dominus gentilitati magis quam Judaeae profuit; animale corpus assumens quasi non in domum, sed potius in agrum venit.

⁜ (435) Agri nomine praesens saeculum designatur, sicut Dominus per Evangelium testatur, qui ait: Ager autem est mundus.

⁜ (436) Agri nomine corpus nostrum designatur, sicut per Salomonem dicitur: Diligenter exerce agrum tuum, ut postea aedifices domum tuam (Prov. XXIV, 27) .

[Col. 0257B] Quid enim per agrum nisi corpus accipitur? Ille ergo bene domum mentis aedificat, qui prius agrum corporis a spinis vitiorum purgat, ne si desideriorum sentes in carnis agro proficiant intus tota virtutum fabrica fame boni crescente destruatur.

⁜ (437) Agri nomine Scriptura sacra designatur, sicut per beatum Job de haereticis dicitur: Agrum non suum demetunt (Job XXIV, 6) . Quid enim per agrum nisi Scripturae sacrae latitudo signatur? Agrum ergo non suum haeretici demetunt, quia ex Scriptura sacra sententias longe a suis sensibus diversas tollunt.

⁜ (438) 349 Potest quoque agri nomine universa Ecclesia designari quam perversi praedicatores demetunt, [Col. 0257C] quia Creatoris nostri gratiam persequentes, dum quosdam de illa qui recti videbantur rapiunt, quid aliud quam spicas vei botros animarum tollunt.

In Scriptura sacra camporum nomine, aliquando gentilitas, aliquando a tumore superbiae humiliati intelliguntur.

⁜ (439) Campi nomine gentilitas designatur sicut ad Ezechielem prophetam a Domino dicitur: Surgens egredere in campum, et ibi loquar tecum (Ezech. III, 22) . Quid est hoc quod prius Dominus in medio Israelitarum locutus ad prophetam suum fuerat, et tamen postmodum dicitur, egredere in campum, et [Col. 0257D] ibi loquar tecum nisi quod prophetiae suae gratia et prius Judaeae infundam, et hanc postmodum dignatus est in latitudine gentium demonstrare? Neque enim immerito per campum gentilitas designatur, quae longe lateque, id est in universo mundo distenditur.

Ubi et subditur: Et surgens egressus sum in campum, et ecce gloria Dei stabat quasi in gloria quam vidi juxta flumen Chobar. In campo propheta gloriam Dei vidit, quam juxta flumen Chobar in medio [Col. 0258A] Israelitarum viderat, quia ipsa ejus majestas gentibus apparuit, quae prius se electis in Judaico populo revelante Spiritu declaravit.

In Scriptura sacra vallium nomine, aliquando humiles, aliquando humilia dicta Patrum, aliquando terrena ista, aliquando ima poenarum loca intelliguntur.

Vallium nomine humiles designantur, sicut in Evangelio per Joannem dicitur: Omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur (Luc. III, 5) . Unde supra, cap. 7, De collibus.

⁜ (440) Convallium nomine humilia dicta Patrum designantur, sicut per beatum Job de haereticis dicitur: [Col. 0258B] Qui de convallibus ista rapientes, cum singula reperissent, ad ea cum clamore currebant (Job XXX, 5) . Convalles namque sunt humilia dicta Patrum. Haeretici ergo si quando in sacro eloquio quaedam quasi prudenter inveniunt, quae dum non intelligunt pro suis esse assertionibus suspicantur, mox miseris auditoribus suis, quorum non animas sed substantias appetunt, haec vociferantes aspergunt. De convallibus illa siquidem rapiunt: quia haec de humilibus dictis Patrum superbo spiritu colligunt. Quae dum pro suis se partibus invenisse gloriantur, ad ea cum clamoribus currunt, quia videlicet omne quod sentiunt, appetitu laudis ad aures hominum diffamare conantur.

⁜ (441) Possunt etiam per convalles terrena ista [Col. 0258C] infima designari: hi enim qui sublima montium, id est fortia acta sanctorum, contemplari nesciunt: semper in infimis quasi in convallibus conversantur. Et dum quodlibet lucri vel parvi stipendii inveniunt, cum clamore currunt: quia hoc abstrahere etiam jurgando 351 moliuntur. In convalle enim repertis singulis cum clamore currere est subortis causarum occasionibus etiam pro parva stipe litigare. Plerumque autem quem sanctum bona actio ostendit, oborta terreni commodi occasio examinat. Videas namque nonnullos jam sublimia agere, jam in abstinentiae, jam in doctrinae opere patrum praecedentium exempla sectari: sed cum repente praesentis vitae lucrum, quasi fructum, convallis invenerunt, ad hoc cum clamore currunt, quasi disrupta [Col. 0258D] ad illud superductae sanctitatis tranquillitate prosiliunt.

⁜ (442) Convallium nomine ima poenarum loca designantur, sicut per beatum Job de iniquis dicitur: Fratres mei praeterierunt me, sicut torrens qui transit raptim in convallibus (Job VI, 15) . Saepe reprobi eamdem fidem, qua vivimus, retinent, eadem fidei sacramenta percipiunt ejusdem religionis unitate continentur, sed tamen compassionis viscera nesciunt. Charitatis vim qua in Deum et proximum [Col. 0259A] flagramus, non agnoscunt. Recte ergo isti, ei fratres et praetereuntes vocantur, quia ex uno nobiscum matris gremio per fidem prodeunt sed in uno charitatis studio erga Deum et proximum non figuntur. Quia autem in hac vita, quam totis desideriis appetunt, diu stare nequaquam possunt, bene dicitur: sicut torrens raptim ad convalles transeunt. Nam quot dies aetatis accipiunt, quasi tot quotidie gressibus ad finem tendunt ⁜ (443) . Augeri sibi optant tempora, sed quia concessa subsistere nequeunt, quot augmenta vivendi percipiunt diu vivendi spatia quotidie perdunt. Momenta ergo temporum, quo sequuntur, fugiunt, quo accipiunt, amittunt. Raptim itaque ad convalles transeunt, quia in longum quidem voluptatum desideria pro pertrahunt, [Col. 0259B] sed ad inferni claustra repente perducuntur. Quia etenim hoc tempus quod qualibet longaevitate extensum est, si fine clauditur, longum non est: ex fine miseri colligunt breve fuisse quod amittendo tenuerunt. Unde bene per Salomonem dicitur: Si multis annis vixerit homo, et his omnibus laetus fuerit, meminisse debet tenebrosi temporis, et dierum multorum qui, cum venerint, vanitatis 352 arguuntur praeterita (Eccle. XI, 8) . Stulta etenim mens cum malum repente invenerit, quia nequaquam praeteriit, aeternitatem ejus tolerando intelligit quia quod praeterire potuit, vanum fuit.

[Col. 0259C] In Scriptura sacra plateae nomine aliquando auctoritatis latitudo, aliquando libertas propriae voluntatis, aliquando latitudo vitae praesentis.

⁜ (444) Plateae nomine latitudo intelligitur, sicut per beatum Job ex persona sanctae Ecclesiae dicitur: Quando procedebam ad portam civitatis, et in platea ponebatur cathedra mihi (Job XXIX, 7) . Quid enim per portam civitatis nisi bona quaeque actio designatur, per quam anima ad conventum regni coelestis ingreditur? Quid vero per cathedram nisi magisterii auctoritas intelligitur? Graeca autem voce, platea pro latitudine dicitur. Hunc ergo sancta Ecclesia ad civitatis portam procedit, quia ut aditum coelestis regni percipiat, in sanctis se actionibus exerit. Cui in platea paratur cathedra quia in magnae auctoritatis [Col. 0259D] latitudine, sui magisterii exhibet libertatem. Qui enim, recta quae sentit, publica voce praedicat, quasi in platea super cathedram sedet, cum nullum de sua praedicatione metuit, nullius pressus terroribus se sub silentio abscondit.

Plateae nomine libertas propriae voluntatis intelligitur, sicut de quibusdam mirae abstinentiae, et continentiae ad pravitatem reversus per Jeremiam dicitur. Non sunt cogniti in plateis (Thren. IV, 8) . Vide cap. 33, lib. V, distinct. 1, in medio.

⁜ (445) 353 Platearum nomine latitudo vitae praesentis designatur, sicut per Jeremiam dicitur: Quomodo [Col. 0260A] obscuratum est aurum, mutatus est color optimus, dispersi sunt lapides sanctuarii in capite omnium platearum (Thren. IV. 1) . Quid namque auro quod caeteris metallis praeeminet nisi excellentia sanctitatis? Quid colore optimo nisi cunctis amabilis reverentia religionis exprimitur? Quid sanctuarii lapidibus nisi sacrorum ordinum personae signantur? Quid platearum nomine nisi praesentis vitae latitudo figuratur? Et enim Graeco eloquio πλάτος latitudo dicitur, profecto a latitudine plateae sunt vocatae. Aurum igitur obscuratur, cum terrenis actibus sanctitatis vita polluitur. Color optimus commutatur, cum quorumdam qui degere religiose credebantur, aestimatio anteacta minuitur. Nam cum quilibet post sanctitatis habitum terrenis se [Col. 0260B] actibus inserit, quasi colore permutato, ante humanos oculos ejus reverentia despecta pallescit. Sanctuarii quoque lapides, in plateas disperguntur, cum causarum saecularium foras lata itinera expetunt, hi, qui ad ornamentum Ecclesiae internis mysteriis, quasi in secretis sanctuarii vacare debuerunt. Ad hoc quippe sanctuarii lapides fiebant, ut intra Sancta sanctorum in vestimento summi sacerdotis apparerent. Cum vero ministri religionis a subditis honorem Redemptoris sui ex merito vitae exigunt, sanctuarii lapides in ornamento pontificis non sunt. Qui nimirum sanctuarii lapides dispersi per plateas jacent, cum personae sacrorum ordinum voluptatum suarum latitudini deditae terrenis negotiis inhaerent. Et notandum quod non hos dispersos [Col. 0260C] in plateis, sed in capite platearum dicit, quia et cum terrena agunt, summi videri appetunt, ut lata itinera teneant ex voluptate delectationis, et tamen sicut in platearum sint capite, ex honore sanctitatis.

In Scriptura sacra cum via singulari numero ponitur, aliquando Christus, aliquando transitus humanitatis ipsius Christi, aliquando specialis adventus ejus, ad cor nostrum, aliquando tunc rectitudinis, aliquando latitudo propriae libertatis conversatio; cum vero viae pluraliter dicuntur, aliquando actiones nostrae, aliquando actiones Dei, aliquando vivendi exprimuntur.

[Col. 0260D] ⁜ (446) Viae nomine Christus intelligitur, sicut voce Dominica ad beatum Job dicitur sub interrogatione: Per quam viam spargitur lux? (Job. XXXVIII, 24) . Ipse quippe est via, qui ait: Ego sum via, veritas et vita (Joan. XIV, 6) . Lux vero fulgor praedicationis accipitur. Per hanc ergo viam lux spargitur, quia per Redemptoris nostri praesentiam cuncta gentilitas illustratur. Spargitur autem convenienter dixit, quia per apostolorum voces non angustata aut coarctata, sed late fulgens lux praedicationis emicuit.

⁜ (447) Viae nomine transitus humanitatis Christi intelligitur, sicut de sapientia per beatum Job dicitur: [Col. 0261A] Deus intelligit viam ejus, et ipse novit locum ejus (Job. XXVIII, 23) . Coaeterna enim Deo sapientia, aliter habet viam, atque aliter locum: locum vero, si quis intelligat, non localem. Nam teneri corporaliter non potest Deus 355 sed, sicut dictum est, locus intelligitur, non localis. Locus enim sapientiae, Pater est. Locus Patris, Sapientia, sicut ipsa Sapientia attestante dicitur: Ego in Patre et Pater in me (Joan. XIV) . Aliter ergo sapientia habet viam, atque aliter locum. Viam enim habet per humanitatis transitum, locum vero per statum divinitatis. Inde namque non transit, unde aeterna est, sed unde transit unde propter nos apparuit temporalis. Sic quippe in Evangelio scriptum est quia egrediens ab Jericho Dominus transibat; duo autem [Col. 0261B] caeci sedentes juxta viam clamaverunt dicentes: Domine, miserere nostri, fili David (Matth. XX, 30) . Ad quorum vocem, sicut illic scriptum est, Stetit Jesus, et lumen reddidit (ibid.) . Quid est autem transeundo audire, stando lumen restituere, nisi quod nobis per humanitatem suam misertus est, qui per divinitatis potentiam, a nobis mentis nostrae tenebras exclusit? Qui enim propter nos natus et passus est, qui resurrexit et ascendit in coelum, quasi transit Jesus, quia hoc nimirum actio temporalis est. Sed stans eos tetigit et illuminavit, quia non sicut illa dispensatio spiritalis, ita ubi aeternitas transit quae in se manens innovat omnia. Stare enim Dei est incommutabili cogitatione mutabilia cuncta disponere. Qui ergo voces petentium audivit [Col. 0261C] transiens, stans lumen reddidit, quia et si propter nos temporalia pertulit, inde tamen nobis lucem tribuit, unde habere mutabilitatis transitum nescit. Quia igitur quando per carnem appareret hominibus, incertum fuit, recte nunc dicitur: Deus intelligit viam ejus, et ipse novit locum illius.

⁜ (448) Quamvis et hoc aliter intelligi potest; nam via ejus non inconvenienter accipitur, hoc ipsum quod venit ad cor, seseque nobis intrinsecus infundit. Locus vero ejus fit ad cor quod veniens permanet de hac quippe via illius dicitur: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domino (Matth. III, 3) , id est in corde vestro venienti sapientiae aditum reserate, sicut et alias dicitur: Iter facite ei qui ascendit [Col. 0261D] super occasum (Psal. LXVII. 5) . Super occasum quippe fuit ascendere ipsam mortem quam pertulerat resurgendo superasse; ait ergo ei qui ascendit super 356 occasum: Iter facite, id est resurgenti Domino in vestris cordibus per fidem viam praebete, hinc Joanni per Spiritum dicitur: Praeibis ante faviem Domini parare vias ejus (Luc. I, 76) . Quisquis enim praedicando a sordibus vitiorum corda emundat audientium, venienti sapientiae viam praeparat habet ergo viam ista sapientia habet locum; viam qua venit locum quo manet. Si quis, inquit, diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum et ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus [Col. 0262A] (Joan. XIV) . Sed quando venit quae ubique est, venire sapientiae est per illuminationem mentis nostrae, judicare praesentiam majestatis suae, et quia hominibus incertum vel in cujus cor veniat, vel in quo postquam venerit permanendo requiescat, recte nunc dicitur: Deus intelligit viam ejus, et ipse novit locum illius, quia solius divinae visionis est cernere, vel quibus modis intellectus sapientiae ad cor hominis veniat, vel cujus mens intellectum vitae quem perceperit, mortiferis cogitationbus non amittat.

⁜ (449) Viae nomine iter rectitudinis intelligitur, sicut per beatum Job dicitur: Si declinaverit gressus meus de via! (Job. XXXI, 7.) Quid est via ubi iter rectitudinis? toties autem de via gressus declinat quoties cogitatio nostra iter rectitudinis per [Col. 0262B] consensam relinquit erroris, quasi enim tot gressus extra viam ponimus, quot perversis desideriis a coelestis vitae delectatione separamur.

Viae nomine latitudo propriae libertatis designatur sicut voce Veritatis in Evangelio dicitur: Intrate per angustam portam, quia lata porta, et spaciosa est via, quae ducit ad perditionem: et multi sunt qui intrant per eam (Matth. VII, 13) . Hinc per Jacob dicitur: Fiat Dan coluber in via, cerastes in semita, mordens angulas equi, ut cadat ascensor ejus retro (Gen. XLIX, 17) . Lege lib. III, cap. 2, dist. 3.

Viae nomine sancta conversatio intelligitur, sicut iterum voce Veritatis in Evangelio dicitur: Quam angusta porta et arcta via est quae ducit ad vitam! et pauci sunt qui inveniant eam (Matth. VII, 14) .

[Col. 0262C] 357 ⁜ (450) Viarum nomine actiones nostrae designantur sicut per Job de divino dicitur: Nonne ipse considerat vias meas, et cunctos gressus dinumerat? (Job XXI, 4.) Quid enim viarum nomine nisi actiones denuntiat? hinc per Jeremiam dicitur: Bonas facite vias vestras, et studia vestra (Jer. VII) . Quid vero gressuum appellatione, nisi vel mentium, vel provectus accepimus meritorum? quibus gressibus veritas nos ad se vocat dicens: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis (Matth. XI, 28) . Ad se quippe nos Dominus venire praecipit nimirum non gressibus corporis, sed profectibus cordis: ipse namque ait: Veniet hora quando neque in monte hoc, neque in Jerosolymis adorabitis [Col. 0262D] Patrem (Joan. IV, 21) . Et paulo post: Veri adoratores adorabunt in spiritu et veritate; nam et Pater tales quaerit qui adorent eum (ibid., 23) . In corde vero gressus esse insinuat, quando et ut veniamus vocat, et tamen motu corporis nequaquam ad alias nos transire denuntiat; sic autem Dominus uniuscujusque considerat vias, sic numerat gressus, ut ne minutissimae quidem cogitationes ejus judicio ac verba tenuissima quae apud nos usu viluerunt, indiscussa remaneant, hinc etenim dicit: Qui irascitur fratri suo, reus erit judicio; qui dixerit fratri suo, raca, reus erit consilio: qui dixerit fatue, reus erit gehennae (Matth. V, 22) . Raca quippe in Hebraeo [Col. 0263A] eloquio vox interjectionis est, quae quidem animum irascentis ostendit, nec tamen plene verbum iracundiae exprimit. Prius ergo ira reprehenditur sine voce, postmodum vero ira cum voce, sed necdum pleno verbo formata; ad extremum vero cum dicitur fatuus ira redarguitur, quae cum excessu vocis expletur. Et notandum quod ira perhibet reum esse judicio in voce irae, quae est raca, reum consilio in verbo quod est fatuus reum gehennae ignis. Per gradus enim culpae currit ordo sententiae: quia in judicio adhuc causa discutitur. In consilio autem jam causae sententia definitur. In gehenna vero ignis, ea quae egreditur de consilio sententia expletur. Quia igitur humanorum actuum Dominus subtili examine gressus enumerat, ira sine voce, judicio, [Col. 0263B] ira in voce, consilio. Ira vero in voce atque sermone gehennae ignis mancipatur: hanc subtilitatem considerationis 358 propheta aspexerat, cum dicebat: Fortissimus, magne, potens, Dominus exercituum nomen tibi; magnus consilio, et incomprehensibilis cogitatu, cujus oculi aperti sunt super omnes vias filiorum Adam, ut reddas unicuique secundum vias suas, et secundum factum adinventionum manuum ejus (Jer. XXXII, 19, 20) .

⁜ (451) Viarum Dei nomine actiones ejus intelliguntur, sicut ipsius voce ad beatum Job dicitur: Ipse est principium viarum Dei (Job XL, 14) . Quid enim vias Domini nisi actiones ejus accipimus? de quibus ipse Dominus iterum per prophetam dicit: [Col. 0263C] Non enim sunt viae meae sicut viae vestrae (Isa. LV, 8) . Et principium viarum Dei diabolus dicitur, quia nimirum cum cuncta creans ageret hunc primum condidit, quem reliquis angelis eminentiorem fecit, idcirco ergo ad tam multa fortiter, sufficit, quia in natura rerum hunc creando per substantiam Conditor primum fecit.

⁜ (452) Viarum Dei nomine vivendi ordines intelliguntur sicut in libro beati Job, de perversis et superbis per Eliam dicitur: Qui quasi de industria recesserunt a Deo, et omnes vias ejus intelligere noluerunt (Job XXXIV, 27) . Sciendum quippe est quod peccatum tribus modis admittitur. Nam aut ignorantia, aut infirmitate, aut studio perpetratur. Et gravius quidem infirmitate quam ignorantia sed [Col. 0263D] multo gravius studio quam infirmitate peccatur. Ignorantia Paulus peccaverat, cum dicebatur: Qui prius fui blasphemus, et persecutor et contumeliosus: sed minam consecutus sum, quia ignorans feci incredulitate (I Tim. I, 13) . Petrus vero infirmitate peccavit, quando in eo omne robur fidei, quam Domino perhibuit, una vox puellae concussit, et Deum quem corde tenuit, voce denegavit. Sed quia infirmitatis culpa vel ignorantiae eo facilius tegitur, quo non studio perpetratur, Paulus quae ignoravit, sciendo correxit, et Petrus montem et quasi arescentem jam radicem fidei lacrymis rigando solidavit.

Ex industria vero peccaverunt hi de quibus ipse [Col. 0264A] per se magister dicebat: Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Nunc autem excusationem non 359 habent de peccato suo (Joan. XV) . Et paulo post: Et viderunt et oderunt me et Patrem meum (ibid.) . Aliud est enim bona non facere, aliud bonorum odisse doctorem, sicut aliud est praecipitatione, aliud deliberatione peccare. Saepe enim praecipitatione committitur quod tamen consilio et delibeberatione damnatur. Ex infirmitate enim plurimum solet accidere amare bonum, sed implere non posse. Ex studio vero peccare est bonum nec facere nec amare. Sicut non unquam gravius est peccatum diligere quam perpetrare; ita nequius est odisse justitiam quam non fecisse. Sunt ergo nonnulli in Ecclesia, qui non solum bona non faciunt, [Col. 0264B] sed etiam persequuntur, et quae ipsi facere negligunt, etiam in aliis detestantur. Horum peccatum non ex infirmitate, vel ignorantia, sed solo studio perpetratur, quia videlicet, si vellent implere bona, nec tamen possent, ea quae in se negligunt, saltem in aliis amarent. Si enim ea ipsi vel solo voto appeterent, facta ab aliis non odissent. Sed quia bona eadem audiendo cognoscunt, vivendo despiciunt, animadvertendo persequuntur, recte dicitur: Qui ex industria a Deo recesserunt. Unde apte subjungitur: Et omnes vias ejus intelligere noluerunt. Non enim ait infirmitate non intelligunt, sed intelligere noluerunt: qui saepe quae facere despiciunt, etiam scire contemnunt. Etenim scriptum est: Servus [Col. 0264C] sciens voluntatem domini, et faciens digna plagis vapulabit paucis. Et servus sciens voluntatem domini sui, et non faciens juxta eam, plagis vapulabit multis (Luc. XII, 48) ; impunitatem peccandi aestimat remedium nesciendi. Qui nimirum sola superbiae caligine tenebrescunt, atque ideo non discernunt, quia aliud est nescisse, aliud scire noluisse. Nescire enim ignorantia est, scire noluisse superbia. Et tanto magis excusationem habere non possunt, quia nesciunt, quanto magis eis etiam nolentibus opponitur quod cognoscant.

In Scriptura sacra cum semita singulari numero ponitur, aliquando intentio Dominicae incarnationis, [Col. 0264D] aliquando operatio, aliquando angustia vitae regularis intelligitur; dum vero pluraliter semitae dicuntur, aliquando arctiora Domini praecepta, aliquando subtiles sanctorum doctorum praedicationes, aliquando cogitationes designantur.

Semitae nomine humilitas seu intentio Dominicae incarnationis intelligitur, sicut per beatum Job de perfido Judaeorum populo dicitur: Semitam ignoravit avis (Job XXVIII) . Vide cap. I, lib. 2, distinct. I.

⁜ (453) Semitae nomine operatio intelligitur, sicut voce Dominica de Antichristo ad beatum Job dicitur: Post eum lucebit semita. Post Antichristus quippe semita. Lucere dicitur, quia quaqua transit, [Col. 0265A] admirationem nimiam ex miraculorum suorum claritate dereliquit, et sive per se, seu per ministros suos quolibet prodeat, mendacibus signis coruscat. Unde in Evangelio Veritas dicit: Surgent pseudochristi et pseudoprophetae, et dabunt signa magna et prodigia, ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi (Matth. XXIV, 24) . Semita igitur post Antichristum lucet, quia quorum corda penetrat eorum opera prodigiis illustrat ut nimirum tanto altius eorum merces in erroris tenebris teneat, quanto per eos foris quasi potentius lucem de miraculis ostentat.

361 Semitae nomine angustia vitae regularis intelligitur, sicut per Jacob in filiorum suorum benedictione dicitur: Fiat Dan coluber in via, cerastes in [Col. 0265B] semita (Gen. XLIX) . Vide cap. 2, lib. II, distinct. 3.

Semitarum nomine arctiora praecepta Domini intelliguntur sicut per Psalmistam Domino dicitur: Vias tuas, Domine, demonstra mihi et semitas lucis edoce me (Psal. XXIV, 4) . Per vias enim communia quam et leviora praecepta quibus ad Dominum itur, designantur. Per semitas vero quae strictiores sunt quae viae et rectius ducunt arctiora et graviora Dei praecepta exprimuntur et bene dicitur: Viae demonstrentur, et semitae edoceantur quae in cognoscendis communibus praeceptis quae ampla sunt, ut viae non est multum laborandum, sed in cognoscendis et tenendis strictioribus mandatis quae stricta sunt et occulta sicut semitae maxima est adhibenda diligentia doctrinae.

[Col. 0265C] ⁜ (454) Semitarum nomine subtiles sanctorum doctorum praedicationes intelliguntur, sicut voce Dominica ad beatum Job dicitur: Nunquid nosti semitas nubium magnas, et perfectas scientias? (Job XXXVII, 16.) Nubes quippe sunt sancti praedicatores. Habent istae nubes semitas subtilissimas, scilicet sanctae praedicationis vias. Angusta quippe porta est, quae ducit ad vitam (Math. VII, 14) . Eos ergo sancti praedicatores per semitas astringunt qui ab intentionis eorum tramite per lata mundi desideria vagando non exeunt. Arcta etenim bene vivendi censura non est ampla via, sed semita in qua praedicator quisque studiose constringitur: quae sub praeceptoris custodia sollicite coangustatur. An non quasi quaedam [Col. 0265D] angustia est itineris in hoc mundo vivere, sed de hujus mundi concupiscentia nihil habere, aliena non appetere, propria non tenere, laudes mundi despicere, despicientes honorare, adulantes despicere, despectum sequi, et pro Deo opprobria amare et gloriam fugere, mala nocentium ex corde dimittere et erga eos dilectionis gratiam immobilem in corde retinere? Quae videlicet omnia semitae sunt, sed magnae 362 quae quanto in praesenti vita pro ipsa vivendi custodia angustae sunt, tanto amplius in aeterna retributione dilatantur. Unde et bene subditur perfecta scientia: perfecta quippe scientia est cuncta haec sollicite agere, et de suis meritis scire nihil esse. Unde [Col. 0266A] et ipsae nubes de hac perfecta scientia docentur, cum eis voce Veritatis dicitur: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Inutiles servi sumus (Luc XVII, 10) . Perfecta scientia est scire omnia, et tamen juxta quemdam modum scientiae se esse nescire; quia etsi jam Dei praecepta novimus, etsi jam virtutem verborum illius sollicita consideratione ponderamus, etsi jam quae intellexisse nos credimus, agimus adhuc tamen acta eadem, quae districtione examinis sint discutienda, nescimus. Necdum Dei faciem cernimus, necdum occulta ejus consilia videmus.

Semitarum nomine cogitationes designantur, sicut per beatum Job Domino dicitur: Posuisti in nervo pedem meum et observasti omnes semitas meas [Col. 0266B] (Job XIII, 29) . Vide cap. 42, lib. V

⁜ (455) Gressuum nomine operationes, vel cogitationum motus designantur, sicut per Eliu de Domino dicitur: Oculi ejus super vias hominum, et omnes gressus eorum considerat (Job XXXIV, 21) . Saepe evenit, ut dum peccatores superna clementia exspectat, in majorem caecitatem cordis prosiliant, unde scriptum est: Ignoras quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te adducit; tu autem secundum duritiam tuam et cor impoenitens thesaurizas tibi iram in die irae, et revelationis justi judicii Dei (Rom. II, 5) . Et ecce dum violentus quisque quod valuerit rapit, dum invalidos opprimit et dum diu omne quod nequiter concupiscit exercet, quia non subito percutitur, [Col. 0266C] sed ejus in finem poena differtur, nequissima ejus actio a Deo videri non creditur. Sed non ita esse testatur nunc Eliu qui dicit: Oculi ejus super vias hominum et omnes gressus eorum considerat. Tunc nequaquam considerare credebat quando pravus quilibet omne malum quod poterat inulte perpetrabat, aestimabatur Deus justa acta non cernere, quia differebat juste damnare 363 et magna ejus patientia quasi quaedam negligentia putabatur. Iniquus quoque ipse toties se in peccatis suis non videri adeo credidit, quoties inulte peccavit, cui per quemdam sapientem dicitur: Ne dicas, peccavi, et quid accidit mihi triste? (Eccle. V, 3.) Emendare non vult nequitiam, pro qua dignam non pertulit poenam. Qui quo pie exspectatus est, eo est ad peccandum [Col. 0266D] nequiter instigatus, et patientiam supernae longanimitatis despiciens, unde corrigere culpam suam debuit inde cumulavit, sicut per eumdem Job dicitur: Dedit ei Deus locum poenitentiae; et ille abutitur eo in superbiam (Job XXIV, 23) . Saepe etiam quia poenam, quam meretur, repente non suscipit, hoc Deo non aestimat displicere quod facit. Dat itaque nunc ut ad quamlibet blasphemiam praesumendo prorumpat, voluptatum suarum nequitias impleat, aliena rapiat, innocentem oppressione satietur, et quia necdum percutitur, vias suas a Domino aut non videri aestimet, aut (quod pejus est) approbari. Veniet profecto, veniet aeterna et repentina percussio, et tunc [Col. 0267A] cognoscet a Deo cuncta conspici, quando se improviso exitu viderit pro cunctorum retributione damnari. Tunc in poena sua oculos aperiet, quos diu tenuit clausos in culpa. Tunc considerasse omnia verum judicem sentit et quando malorum suorum meritum jam evadere sentiendo non possit. Iniquus igitur qui diu exspectatus est, idcirco est repente sublatus, quia oculi Domini super vias hominum, et omnes gressus eorum considerat. Ac si diceret: Quia ea quae diu patienter conspicit, quandoque inulta non deserit. Nam ecce subito violentum rapit et mala ejus quae exspectando protulit, animadvertendo resecavit. Nemo igitur dicat humana facta Dominum non cognoscere, cum iniquum quempiam iniquitates suas libere prospicit cumulare. Subito enim tollitur, [Col. 0267B] qui diu toleratur. Gressus vero hominum vocat vel singulas operationes quibus innitimur, vel alternantes motus intimae cogitationis, quibus quasi passibus vel longe à Domino recedimus, vel pie Domino propinquamus. Ad Deum enim quasi tot gressibus mens accedit, quot bonis motibus proficit, et rursum, tot gressibus longe fit quot malis cogitationibus decrescit.

⁜ (456) Invia dicitur gentilitas, sicut voce Dominica ad beatum Job dicitur: Quis dedit vehementissimo imbri cursum, ut impleret inviam et desolatam, et produceret herbas virentes? (Job XXXVIII, 27.) Invia namque dudum gentilitas fuit ad quam via Dei verbo [Col. 0267C] non patuit. Redemptore quippe nostro veniente, sic accepit vocationem gratiae ut non in ea prius fuerit via prophetiae. Qui desolata etiam recte vocata est vel ratione, videlicet consilium, vel operis fructu destituta. Dedit ergo Dominus vehementissimo imbri cursum, ut impleret inviam et desolatam et produceret herbas virentes, id est, exteriori praedicationi internam aspirationem contulit, ut corda gentilium inania implerentur, infecunda germinarent.

⁜ (457) Potest etiam quaelibet fidelium mens invia dici, quae et verba vitae audiat, ea tamen transire usque ad interna cordis minime permittat. Prava enim desideria in corde tali sedem inveniunt, recta vero si [Col. 0267D] quando invenerint, ac impellantur, decurrunt. Sed cum misericors Deus imbri suo cursum dare dignatur, compuncti per internam gratiam verbis vitae aures cordis aperiunt; et impletur terra invia, quae dum praebet aditum verbo, cumulatur mysterio. Et producit herbas virentes: quia per gratiam compunctionis infusa praedicationis verba non solum libenter recipit; sed etiam ubertim fundit, ut quod audire non poterat, jam loqui concupiscat, et quae nos audiendo etiam intrinsecus aruerat, jam loquendo quae sancta sunt, viriditate sua quoslibet esurientes pascat.

In Scriptura sacra cum desertum singulariter ponitur, aliquando Judaea, gentilitas, aliquando coelum, aliquando cor infidelium, vel multitudo immundorum spirituum designatur; cum vero deserta dicuntur, haereticorum dogmata designantur.

⁜ (458) Deserti nomine Judaea intelligitur, sicut per Joannem Baptistam dicitur: Ego vox clamantis in deserto (Luc. III, 4) . Scimus quia unigenitus Dei Filius Verbum Patris vocatur, Joanne evangelista attestante, qui ait: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1) . Et ex ipsa nostra locutione cognoscimus quia vox prius sonat verbum postmodum possit audiri. Joannes ergo vocem esse se asserit, quia verbum praecedit. [Col. 0268B] Adventum itaque Dominicum percurrens vox dicitur, quia per ejus ministerium Patris Verbum ab hominibus auditur. Qui etiam in deserto clamat, quia derelictae ac destitutae Judaeae solatium Redemptoris annuntiat.

Deserti nomine gentilitas designatur, sicut voce Dominica ad beatum Job dicitur: Quis dedit vehementissimo imbri cursum, et viam sonanti tonitrui ut plueret super terram absque homine in deserto (Job XXXVIIII, 25) . Vide cap. 1 hujus lib., dist. 4.

⁜ (459) Deserti nomine coelum intelligitur, sicut evangelica voce Veritatis dicitur: Quis ex vobis homo qui habeat centum oves, et si perdiderit unam ex illis, nonne 366 dimittit nonaginta novem in deserto, et vadit ad illam quae perierat (Luc. XV, 4) . [Col. 0268C] Ecce mira pietatis dispensatione similitudinem Veritas dedit quam et in se ipse homo recognosceret, tamen haec specialiter ad ipsum auctorem hominum pertineret. Quia enim centenarius perfectus est numerus, ipse centum oves habuit, cum sanctorum angelorum substantiam et hominum possedit. Sed ovis una tunc periit, quando peccando homo pascua vitae reliquit. Dimisit autem nonaginta novem oves in deserto, quia illos summos angelorum choros reliquit in coelo. Cur autem coelum desertum vocatur, nisi quod desertum dicitur derelictum. Tunc enim coelum homo deseruit, cum peccavit. In deserto autem nonaginta novem oves remanserant; quando in terra Dominus unam quaerebat quia rationalia creaturae [Col. 0268D] numerus angelorum videlicet et hominum, quae ad videndum Dominum, condita fuerat, pereunte homine erat imminutus. Et ut perfecta summa ovium redintegraretur in coelo, homo perditus quaerebatur in terra. Nam quod hic evangelista dicit in deserto, alius dicit in montibus (Matth. XVIII, 12) , ut significet in excelsis, quia nimirum oves, quae non perierant, in sublimibus stabant.

⁜ (460) Deserti nomine vel cor fidelium, vel multitudo immundorum spirituum designatur, sicut ad beatum Job de filiorum suorum ac filiarum morte per nuntium dicitur: Filiis tuis, et filiabus vescentibus [Col. 0269A] et bibentibus vinum in domo fratris sui primogeniti: repente ventus vehemens irruit a regione deserti, et concussit quatuor angulos domus quae corruens oppressit liberos tuos: et mortui sunt (Job I, 18, 19) , et effugi ego solus ut nuntiarem tibi. Per Job quippe Redemptorem nostrum, per filios et filias ejus praedicatores apostolos ac plebes subditas sentimus. Qui in domo fratris sui primogeniti convivare referuntur: quia in habitatione adhuc Judaici populi sacrae praedicationis deliciis vescebantur. Religio deserti est cor infidelium, quod dum Creator deserit, nullus inhabitator colit. Ventus autem vehemens, quid aliud quam tentatio fortis accipitur? Ventus ergo vehemens a regione irruit: quia in 367 passione Redemptoris nostri contra fideles [Col. 0269B] ejus fortis tentatio a cordibus Judaeorum venit.

⁜ (461) Deserti nomine potest derelicta immundorum spirituum multitudo convenienter intelligi a qua ventus venit, et domum concutit, quia ab eis tentatio prodiit, et persecutorum corda commovit. Sed haec domus in qua convivabantur filii in quatuor angulis stabat. Tres enim regentium ordines in Synagoga cognovimus, sacerdotum scilicet, scribarum atque seniorum populi. Quibus si Pharisaeos jungimus, quatuor in hac domo angulos invenimus. A regione igitur deserti ventus venit et quatuor domus angulos concutit: quia ab immundis spiritibus tentatio irruit, et mentes quatuor ordinum in malitiam persecutionis excitavit. Quae domus corruens oppressit liberos: quia dum Judaea in crudelitatem [Col. 0269C] Dominicae persecutionis cadit, apostolorum fidem desperationis formidine obruit.

Desertorum nomine haereticorum dogmata, vel vitae temporalis commoda intelliguntur: sicut per beatum Job de ipsorum haereticorum sequacibus quibuslibet, mundi amatoribus, dicitur: In desertis habitant torrentium (Job XXX, 6) . Vide lib. VII, cap. 8, dist. 6.

In Scriptura sacra solitudinis nomine, aliquando secreta quies mentis, aliquando gentilitas, aliquando separatio ab Ecclesia designatur.

⁜ (462) Solitudinis nomine secreta quies mentis intelligitur, sicut ad beatum Job voce Dominica de solitario [Col. 0269D] viro, sub onagri figura dicitur: Cui dedi in solitudine domum, et tabernacula 368 in terra salsuginis (Job XXXIX, 6) . Hoc loco solitudinem debemus intelligere corporis, aut solitudinem cordis? Sed quid prodest solitudo corporis, si solitudo defuerit cordis? Qui enim corpore remotus vivit, sed tumultibus conversationis humanae terrenorum desideriorum cogitationi se inserit, non est in solitudine. Si vero prematur aliquis corporaliter popularibus turbis, et tamen nullos curarum saecularium tumultus in corde patiatur, non est in urbe. Itaque bene conversantibus primum solitudo mentis tribuitur ut [Col. 0270A] exsurgentem intrinsecus strepitum terrenorum desideriorum premant, ut ebullientes ab infimis curas cordis per superni gratiam restringant amoris omnesque motus importune se offerentium levium cogitationum, quasi quasdam circumvolantes muscas ab oculis mentis abigant manu gravitatis, et quoddam sibi cum Domino intra se secretum quaerant, ubi cum illo exteriore cessante strepitu per interna desideria silenter loquatur. De hoc secreto cordis alias dicitur: Factum est silentium in coelo quasi dimidia hora (Apoc. VIII, 1) . Quaere in capite De coelo.

⁜ (463) Sciendum vero nobis est, quia nequaquam culmen contemplationis attingimus, si non ab exterioris curae oppressione cessemus. Nequaquam nosmetipsos intuemur, ut sciamus aliud in nobis rationale [Col. 0270B] esse, quod regit; aliud animale quod regitur, nisi ad secretum hujus silentii recurrentes omni exterius perturbatione sopiamur. Quod silentium nostrum bene etiam Adam dormiens figuravit, de cujus latere mox mulier processit: Quia quisquis ad interiora intelligenda rapitur a rebus visibilibus oculos claudit, et tunc in se ipso vel quae praeesse viriliter debeant, vel quae subesse possunt infirma distinguit, ut aliud in illo sit quod regere valeat tanquam vir, aliud tanquam femina quod regatur. In hoc itaque silentio cordis dum per contemplationem interius vigilamus, exterius quasi obdormiscimus. Quia ergo remoti viri, id est a desideriis carnalibus alieni, hoc silentium mentis inhabitant, huic onagro Dominus in solitudine domum dedit, [Col. 0270C] ut turba desideriorum temporalium non prematur. De hac iterum solitudine per beatum Job dicitur: Qui aedificant sibi solitudines (Job III, 14) . 368 bis ⁜ (464) Solitudines quippe aedificare, est a secreto cordis terrenorum desideriorum tumultus expellere: et una intentione aeternae patriae in amore intimae quietis anhelare. Annon cunctos a se cogitationum tumultus expulerat qui dicebat: Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae (Psal. XXVI, 4) . Frequentia quippe terrenorum desideriorum fugerat et ad magnam videlicet solitudinem semetipsum contulerat, ubi et tutius nihil extraneum conspiceret, quo incompetens nihil amaret. Hinc iterum dicit: Elongavi [Col. 0270D] fugiens, et mansi in solitudine (Psal. LIV, 8) . Fugiens quippe elongat qui a turba desideriorum temporalium in altam Dei contemplationem se sublevat. Manet in solitudine, qui perseverat in remota mentis intentione.

⁜ (465) Solitudinis nomine gentilitas designatur. Unde et hoc quod in persona solitarii supra posuimus, videlicet, cui dedi in solitudine domum, et tabernacula ejus in terra salsuginis etiam in persona nostri Redemptoris potest intelligi. In gentilitate enim in qua patriarcha non fuit, propheta non fuit, quia ad intelligendum Deum, qui ratione uteretur [Col. 0271A] non fuit, homo pene non fuit. De hac solitudine per Isaiam dicitur: Laetabitur deserta et invia exsultabit solitudo, et florebit quasi lilium (Isa. XXXV, 1) . Et rursum de Ecclesia dicitur: Ponet desertum ejus quasi delicias, et solitudinem ejus quasi hortum Domini (Isa. LI, 3) . Terra vero salsuginis haec eadem solitudo repetita est, quae priusquam veram Dei sapientiam cognosceret, salsuginem protulerat: quia nullam viriditatem boni intellectus proferens perversa sapiebat. Domum ergo in solitudine, tabernaculum in terra salsuginis accepit Dominus: quia incarnatus pro hominibus derelicta gentilitatis corda possedit. Unde ei Patris voce per Psalmistam dicitur: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae [Col. 0271B] (Psal. II, 8) . Qui juxta hoc quod Deus est, cum Patre dat omnia: juxta vero hoc quod homo est, a Patre accipit omnia, sicut scriptum est: Potestatem dedit ei judicium facere, quia Filius hominis est (Joan. V, 27) . Et rursum scriptum est: Sciens quia omnia dedit ei Pater in manus (Joan. XIII, 3) , 369 vel sicut ipse dicit: Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet (Joan. VI) .

⁜ (466) Solitudinis nomine separatio ab Ecclesia intelligitur, sicut per beatum Job de haereticis dicitur: Qui rodebant in solitudine, squalentes calamitate et miseria (Job XXX, 3) . Rodi quippe solet quod comedi non potest. Haeretici autem, quia Scripturam sacram intelligere sua virtute moliuntur, [Col. 0271C] eam procul dubio apprehendere nequaquam possunt. Quam dum non intelligunt, quasi non edunt. Et quia superna gratia non adjuti hanc edere nequeunt, quasi quibusdam illam nisibus rodunt. Exterius quippe illam contrectant cum quiddam conantur, sed non ad ejus interiora perveniunt. Qui quia ab universalis Ecclesiae societate disjuncti sunt, non quolibet rodere, sed in solitudine memorantur. Ad quam nimirum solitudinem, quia praedicatores falsi sequentes suos traherent, longe ante Veritas praemonuit dicens: Si dixerint vobis, ecce in deserto est, nolite exire (Matth. XXIV, 26) . Qui recte perhibentur calamitate et miseria squalidi, quia et morum sunt pernicie et sensuum pravitate despecti.

⁜ (467) Aggeris nomine moles tentationum designantur, sicut ad Ezechielem dicitur: Fili hominis, sume tibi laterem, et pones eum coram te, et describes in eo civitatem Jerusalem, et ordinabis adversus eam obsidionem et aedificabis munitiones, et comportabis aggerem et dabis contra eam castra, et pones arietes in gyro (Ezech. IV, 1, 2) . Ubi nobis prius inquirendum est, cum Ezechiel propheta quoties sublimia conspicit, vel quoties agere aliqua mystica jubetur, prius filius hominis appellatur. Saepe enim sublevatur ad coelestia, et occultis ac invisibilibus [Col. 0272A] rebus ejus mens pascitur. Necesse est ergo ut inter occulta quae penetrat, filius hominis vocetur ut semper agnoscat quod est, et nunquam extollatur de his ad quae ducitur. Quid est enim prophetae ad spiritualia sublevato semper fili hominis 369 bis dicere, nisi eum infirmitatis propriae memorem facere? Ut conscius conditionis infirmae elevari in cognitione non debeat de magnitudine contemplationis suae. Quia ergo idem propheta typum praedicantium vel doctorum tenet, recte ei nunc dicitur: Sume tibi laterem, et pone eum coram te. Omnis enim doctor cum terrenum quempiam auditorem ad coelestis verbi doctrinam suscipit, laterem assumit. Cui dum loqui coeperit quae sit retributio coelestis patriae, quae visio pacis supernae, civitatem Jerusalem describit in [Col. 0272B] latere. Quem coram se ponit cum intenta mente qualitatem audientis considerat, id est profectum, vel defectum conspicit, et juxta ejusdem intelligentiam, praedicationis suae verba moderatur ut describi in audientis mente civitas Jerusalem, id est visio pacis possit. Dicatur ergo: Sume tibi laterem, id est proximi cor tenerum, pones eum coram te, scilicet ut vitam atque intellectum illius intenta mente custodias, et describes in eo civitatem Jerusalem, ut ei quae sint superna gaudia de visione supernae pacis innotescas. Quasi enim jam Jerusalem descripta est in latere, cum terrena mens coeperit quae sint illa internae pacis gaudia vera cognoscere, et ad conspiciendam gloriam patriae coelestis anhelare. Quasi [Col. 0272C] internae pacis visio describitur, quando mens quae terrena prius sapuerat per amorem, jam ad contemplandam gloriam regni coelestis elevatur. Sed mox ut animus amare coelestia coeperit, mox ut ad visionem pacis intimae tota se intentione collegerit, antiquus ille adversarius, qui de coelo lapsus est, invidet, et insidiari amplius incipit, et acriores, quam consueverat tentationes admovet, ita ut plerumque sic resistentem animam tentet, sicut ante nunquam tentaverat, quando possidebat. Unde scriptum est: Fili, accedens ad servitutem Dei, sta in justitia et timore, et praepara animam tuam ad tentationem (Eccli. II, 1) . Unde et daemoniacus qui a Domino sanatur ab exeunte daemone discerpitur, sicut scriptum est: Et clamans, et multum discerpens eum exiit ab [Col. 0272D] eo (Marc. V, 5) . Quid est enim quod obsessum hominem antiquus hostis quem possessum non discerpserat, deserens discerpsit, nisi quod plerumque, dum de corde expellitur, acriores in 370 eo tentationes generat quam prius excitaverat quando hoc quietus possidebat. Unde Israelitae quoque ad Moysen et Aaron dicunt: Videatur Dominus, et judicet quia fetere fecistis odorem nostrum coram Pharaone et servis ejus, et praebuistis ei gladium ut occideret nos (Exod. V, 21) . In Moysen enim et Aaron lex et prophetae figurati sunt. Et saepe apud se animus infirmus quasi contra sacra eloquia murmurat, quia postquam verba coelestia audire, et sequi coeperit, [Col. 0273A] regis Aegyptii adversitas, id est maligni spiritus tentatio excrescit. Debet ergo vigilanter doctor proficienti animae quae illam sequatur tentationes innotescere, ut cautam se valeat contra maligni spiritus insidias praeparare. Unde bene nunc post descriptam civitatem Jerusalem in latere dicitur: Et ordinabis adversus eam obsidionem, et aedificabis munitiones et comportabis aggerem. In qua enim jam visio pacis describitur, ei necesse est ut tentationum bella nuntientur. Nam ut valeat ad illa pacis gaudia aeterna pertingere, hanc hic procul dubio oportet tribulationum tentamenta multa sustinere. De qua bene dicitur: Ordinabis adversus eam obsidionem. Praedicatores quippe contra erudiendam animam obsidionem ordinant, cum praemovendo [Col. 0273B] indicant quibus se modis vitia virtutibus opponant, quomodo luxuria castitatem feriat, qualiter ira tranquillitatem animi perturbet, quantum inepta laetitia vigorem mentis resolvat, qualiter multiloquium munitionem cordis destruat, quomodo invidia charitatem interficiat, quemadmodum superbia arcem humilitatis effodiat, qualiter fallacia cum veritatem in sermone corruperit, hanc etiam in cogitatione corrumpat, ut qui verum dicere noluit quod intellexit, jam nec intelligat quod dicere valeat. Ordinatur ergo a praedicatore obsidio, cum per sanctae admonitionis verba singulis quibus virtutibus, quae vel quibus modis vitia insidientur ostenditur.

[Col. 0273C] Adhuc quoque subditur: Et comportabis aggerem. Quo enim mens desiderare coelestia coeperit, eo in illam maligni spiritus tentationibus suis terrenas amplius cogitationes exaggerant. Propheta autem aggerem comportat, eum praedicator sanctus bonis mentibus qualiter 371 terrena desideria subripere solent, denuntiat: Et dabis contra eam castra, et pones arietes in gyro. Quasi dat praedicator contra animam castra quando malignorum spirituum contra eam collectas atque adunatas insidias indicat, ut aliquando non solummodo ex uno, sed ex conjunctis vitiis tentent. Nam sunt quaedam vitia quasi per quamdam sibi cognationem propinqua, sicut dissolutio spiritus, appetitus gulae et immunditia luxuriae; sicut multiloquium, fallacia et perjurium. [Col. 0273D] Ex dissolutione quippe spiritus meus ad ingluviem ventris rapitur, et dum cibis venter extenditur, ad luxuriam caro trahitur superbiendo captiva. Et rursum ex multiloquio fallacia generatur, quia valde difficile est ut qui multa loquitur, non etiam mentiatur. Et saepe mendacium perjurio tegitur, ut ante humana judicia veletur. Superbia quoque esse sine invidia et inani gloria non esse potest. Superbus etenim quisque honorem quem ipse ambit, aliis invidet, et cum hunc fortasse obtinuerit, in elationem temporalis gloriae attollitur, atque quod alios conspicit minime percipere potuisse, hoc se per inanem gloriam gaudet prae caeteris habere. Sciendum [Col. 0274A] quoque quia nonnulla vitia ad mentem non simul veniunt, sed supponuntur, ut unum alteri in tentatione succedat. Et aliud contra faciem venit, aliud vero in tentatione se ex latere subjicit: quatenus, dum alteri resistitur, ab altero mens decepta capiatur. Ipsa enim quae superius diximus vitia plerumque se alia pro aliis furtive supponunt, sicut nonnunquam, dum iram vincere in nobismetipsis conamur, plusquam necesse est lenitas mentem occupat ut asperitatem peccantibus quam oportet minime proponat. Saepe vero dum nobis inesse incauta lenitas displicet, zelus se in fervorem trahit, atque extra patientiae limitem animum captivum rapit. Quia ergo permista vitia atque adunata contra mentem veniunt, recte in praedicatoris ore contra descriptam [Col. 0274B] Jerusalem castra proponuntur; quia aliquando singula hinc inde sensum feriunt, in gyro arietes ordinantur. Ponit ergo praedicator arietes in gyro dum caute denuntiat quam blande luxuria percutit, quam aspere impatientia occidit, 372 quam laboriose avaritia accendit, interimit, quam tumide superbia exstinguit. In gyro arietes ponere est praedicando ostendere qui undique soleant animam mucrones vitiorum ferire.

In Scriptura sacra foveae nomine aliquando terrenarum rerum abjectio, vel barathrum inferni, aliquando latebra defensionis intelliguntur.

[Col. 0274C] ⁜ (468) Foveae nomine vel terrenarum rerum abjectio vel barathrum inferni designatur, sicut voce Dominica ad beatum Job de superbis dicitur: Absconde eos pulvere simul et facies eorum demerge in foveam (Job XL, 8) . Hunc pravarum cogitationum pulverem oppressa mens tolerat quem ventus nequissimae tentationis apportat. Hinc est enim quod de unaquaque anima terrenis desideriis aggravata sub Ephraim specie per prophetam dicitur: Cur factus est Ephraim subcinericius panis qui non reversatur? (Ose. VII, 8.) Apte autem subjungitur: Simul et facies eorum demerge in foveam. Ac si dicat: ut ego. Justo namque judicio superborum facies Dominus in foveam mergit, quia intentionem cordis eorum se ultra homines erigentem inferius dejicit. Ima [Col. 0274D] enim respicit, cujus facies foveam attendit, et bene de superbis dicitur quod eorum facies in foveam demerguntur, quia ima petunt, dum superbiendo altiora appetunt, et quo magis extollendo se erigunt, eo magis ruendo inferius tendunt. Terrenam quippe gloriam quaerunt, et infima sunt quae prospiciunt, dum superbiendo alta sectantur. Recte ergo eorum facies in foveam mergi perhibentur, quia sequentes infima, ad inferni barathrum tendunt. 373 Justo enim judicio agitur, ut quos hic voluntaria aversio excaecat, illic ab intuitu veri luminis digna supplicii fovea abscondat.

⁜ (469) Foveae nomine latebrae defensionis designantur, [Col. 0275A] sicut, per Prophetam contra Judaeam dicitur: Ibi cubavit lamia, et invenit sibi requiem, ibi habuit foveam ericius (Isa. XXXIV, 11) .

⁜ (470) Fossae nomine humilitas designatur, sicut ad Isaiam voce Dominica dicitur: Ingredere in petram, abscondere in fossa humo, a facie timoris Domini, et gloria majestatis ejus (Isa. II, 20) . Petram quippe ingredimur cum in cordis nostri duritiam penetramus, atque a facie timoris Domini fossa humo abscondimur, si terrenas cogitationes egerentes ab ira districti judicis in humilitate nostrae mentis celamur. Quo enim plus terra fodiendo projicitur, eo pavimentum semper inferius demonstratur: [Col. 0275B] unde et nos si a nobis studiosius terrenas cogitationes ejicimus, quo apud nosmetipsos abscondamur, humilius invenimus. Ecce enim quia divini judicii dies imminet, quasi ipsa jam timoris ejus facies apparet tantoque magis necesse est ut unusquisque illum terribilius timeat, quanto jam gloria majestatis ejus appropinquat. Quid ergo agendum est, quove fugiendum? Quomodo enim quis latere potest eum, qui ubique est? Sed ecce peccatum ingredi, fossa humo occultari praecipimur, ut videlicet cordis nostri duritiam disrumpentes, eo iram invisibilem declinemus, quo ab amore rerum visibilium apud nosmetipsos in corde subtrahimur: ut cum pravae cogitationis terra [Col. 0275C] ejicitur, mens apud semetipsam tanto tutius quanto et humilius abscondatur.

⁜ (471) Fossae nomine patientia designatur. Unde apud Ezechielem esse in altari fossa dicitur: Ut in ea superposita 374 holocausta serventur (Ezech. XLIII, 27) . Si enim in altari fossa non esset, omne quod in eo sacrificium reperiret, superveniens aura dispergeret. Quid vero accipimus altare Dei, nisi animam justi? Quae quot bona egerit, tot super se ante Dei oculos sacrificia imponit. Quid autem est altaris fossa, nisi bonorum patientia? Quae dum mentem ad adversa toleranda humiliat, quasi more foveae, hanc in imo positam demonstrat. Fossa ergo in altari fiat, ne superpositum sacrificium aura dispergat, id est electorum mens patientiam custodiat, [Col. 0275D] ne commota vento impatientiae etiam hoc quod bene operata est, amittat. Bene autem unius cubiti haec eadem fossa esse memoratur, quia nimirum, si patientia non deseritur, unitatis mensura servatur. Unde et Paulus ait: Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi (Gal. VI, 2) . Lex quippe Christi est unitatis charitas quam scli perficiunt, qui nec cum gravantur excedunt.

Cavernae nomine cor pravum intelligitur, sicut per prophetam de Redemptore nostro dicitur: Delectabitur [Col. 0276A] infans ab ubere super foramine aspidis, et in caverna reguli qui ablactatus fuerit manum suam mittet. Vide cap. 29, lib. III, dist. 1.

In Scriptura sacra antri nomine, aliquando cogitatio, vel cor bonorum designatur.

⁜ (472) Antri nomine cor pravum intelligitur: sicut per Eliu de diabolo dicitur: Ingreditur bestia 375 latibulum suum, et in antro suo morabitur (Job. XXXVII, 8) . Quis alius nomine bestiae nisi diabolus accipitur? Quia omnium reproborum corda nunc priusquam apertus appareat, possidet, eaque per occultam malitiam quasi proprium antrum tenet atque ad omne quod nocere bonis appetit, in [Col. 0276B] eorum obscuris mentibus abscondit. An Judaeorum persequentium corda antrum hujus bestiae non fuerunt in quorum diu consiliis latuit; sed repente vocibus erupit clamantium: Crucifige, crucifige (Luc. XXIII, 21) . Et quia ad lacerationem mentis pertingere non potuit tentando, in Redemptoris nostri mortem carnis anhelavit.

⁜ (473) Antrorum vel specuum nomine cogitationes seu corda bonorum intelliguntur, sicut voce Dominica ad Job de apostolis dicitur: Nunquid capies leaenae praedam, aut animam catulorum ejus implebis quando cubant in antris, et in specubus insidiantur? (Job XXXVIII, 39.)

In Scriptura sacra luti nomine aliquando Judaea, aliquando infirmitas conditionis nostrae, aliquando terrenarum rerum multiplicitas, aliquando doctrina sordidum sapiens, aliquando desiderii carnalis illecebra, aliquando mens Spiritus sancti gratia perfusa designatur.

⁜ (474) Luti nomine Judaea intelligitur, sicut voce Dominica de ipsa ad Job dicitur: Restituetur ut lutum signaculum, et stabit sicut vestimentum (Job. XXXVIII, 14) . Quid enim aliud Dominus plebem Israeliticam reperit, 376 nisi lutum, quantum obsequiis gentium deditam in Aegypto servientem lateribus invenit. Quam dum tot miraculis ad terram repromissionis duxit, dum perductam cognitionis suae scientia replevit, dum tot arcana secretorum [Col. 0276D] per prophetam contulit, quid eam aliud quam servandi mysterii signaculum fecit: ipsa quoque in divina prophetia clausum continuit quidquid severitas in fine revelavit. Sed dum post tot divina secreta, post tot percepta miracula in Redemptoris sui adventu plus terram quam veritatem dilexit, per sacerdotes dicens: Si dimittamus eum sic, omnes credent in eum: et venient Romani, et tollent nostrum locum et gentem (Joan. XI, 48) . Quasi ad eos quos in Egypto reliquerat, lateres rediit, et quae facta jam Dei signaculum fuerat, ad hoc se iterum quod deseruerat inflexit, lutumque se post [Col. 0277A] signaculum in oculis Veritatis exhibuit, cum per impietatis malitiam accepti verbi mysteria perdidit, et sola terrena sapere quae inquinant elegit. Ubi apte subjungitur: Et stabit sicut vestimentum. Impolita namque et grossiora vestimenta etiam cum induta fuerint, quia induentis membris bene applicata non haerent, stare referuntur. Judaea ergo circa veritatis notitiam cum servire videtur, sicut vestimentum sterit, quia per exteriora mandata servire se Deo ostendit, sed adhaerere ei per charitatis intelligentiam noluit; et dum solam in praeceptis Dei litteram tenuit, et nequaquam se per spiritum sensibus intimis junxit, quasi ei qui se induerat, non adhaesit.

⁜ (475) Luti nomine infirmitas conditionis nostrae [Col. 0277B] designatur. Unde et hoc, quod jam exposuimus, aliter intelligi potest. Hominem quippe Dominus, quia ad similitudinem suam condidit, quasi quoddam potentiae suae fecit signaculum.

Quod tamen ut lutum restituetur, quia licet aeterna supplicia, per conversionem fugiat, in ultionem tamen perpetratae superbiae carnis morte damnatur. Ex luto quippe homo conditus, et mentis accepta ratione, similitudine divinae imaginis decoratus, elatione cordis intumescens, quam de infimis formatus esset, oblitus est. Unde mira Conditoris justitia actum 377 est, ut quia per consensum intumuit quem rationalem accepit, rursus terra per mortem fieret quam esse se considerare humiliter noluit: et quia peccando Dei similitudinem perdidit, moriendo vero [Col. 0277C] ad limi sui materiam rediit, recte nunc dicitur: Restituetur ut lutum signaculum. Et quia de corpore, cum spiritus vocatur, quodam quasi luto suae carnis exuitur, apte de eodem subjungitur: Et stabit sicut vestimentum. Lutum namque nostrum sicut vestimentum stare, est usque ad resurrectionis tempus inane exutumque perdurare. Hanc conditionis nostrae infirmitarem beatus Job pietati judicis objiciens supplicat; cum dicit: Memento, quaeso, quod sicut lutum feceris me, et in pulverem reduces me (Job. X, 9) ⁜ (476) . Angelorum quippe spiritus idcirco irremissibiliter peccaverunt, quia tanto robustius stare poterant quanto eos carnis admistio non tenebat. Homo vero post culpam veniam meruit, quia per corpus [Col. 0277D] carnale, aliquid quo semetipso minor esset accepit. Unde et apud respectum judicis argumentum pietatis est haec eadem infirmitas carnis, sicut per Psalmistam dicitur: Ipse autem est misericors et propitius fiet peccatis eorum, et multiplicavit, ut averteret iram suam et non accendit omnem iram suam et recordatus est quia caro sunt (Psal. LXXVII, 39) . Ut lutum ergo factus est homo, quia de limo est ad conditionem assumptus. Lutum quippe fit, cum se aqua terrae conspergit. Sicut lutum itaque conditus est homo, quia quasi aqua infundit pulverem, cum anima rigat carnem. Quod sanctus vir bene pietati Judicis [Col. 0278A] objicit, cum postulans dicit: Memento, quaeso, quod sicut lutum feceris me. Ac si aperte dicat: Infirmitatem carnis considera, et reatum iniquitatis laxa. Ubi apte quoque mors ejusdem carnis adingitur [ f. attingitur], cum protinus subinfertur: Et in pulverem deduces me. Ac si patenter postulet, dicens: Memento, quaeso, quod per carnem a terra venio, et per ejus interitum ad terram tendo. Materiam itaque originis et poenam finis aspice, et culpam citius transeuntis dele.

⁜ (477) Luti nomine terrenarum rerum multiplicitas designatur, sicut per Habacuc prophetam dicitur: Vae ei qui multiplicat non sua! usquequo aggravat contra se 378 densum lutum? (Habac. II, 6.) Denso enim luto se aggravat, qui per avaritiam terrena multiplicans, [Col. 0278B] peccati sui oppressione se coangustat.

⁜ (478) Luti nomine doctrina sordidum sapiens signatur, sicut per eumdem prophetam Domino dicitur: Viam fecisti in mari equis tuis in luto aquarum multarum (Habac. III, 15) . Ac si diceret: Aperuisti iter praedicatoribus tuis inter doctrinas hujus saeculi sordida et terrena sapientes.

⁜ (479) Luti quoque nomine desiderii carnalis illecebra designatur, sicut Psalmista deprecans ait: Eripe me de luto, ut non infigar. (Psal. LXVIII, 15) . Luto quippe inhaerere est sordidis desideriis concupiscentiae carnalis inquinari

⁜ (480) Luti nomine potest etiam significari mens superfusa spiritus divini gratia, quia quod de exteriori homine explicatum est, hic de interiori valet [Col. 0278C] intelligi: Memento, quaeso, quod sicut lutum feceris me, et in pulverem reduces me (Job X, 9) . Sicut lutum quippe homo noster interior existit, quia sancti Spiritus gratia terrenae menti infunditur, ut ad intellectum Conditoris sui erigatur. Humana namque cogitatio, quae peccati sui sterilitate aruit, per vim Spiritus sancti, quasi irrigata terra, viridescit, sed saepe dum perceptis doni superni virtutibus sine corruptione utimur, ad privatam fiduciam usu continuae prosperitatis elevamur. Unde fit plurimum ut idem, qui sublevaverat, parumper spiritus deserat, quatenus ipsum sibi hominem ostendat: quod sanctus vir exprimit cum subjungit: Et in pulverem reduces me. Quia enim per substractionem spiritus, [Col. 0278D] mens aliquantulum in tentatione deseritur, quasi ab humore pristino terra siccatur, ut infirmitatem suam derelictus sentiat, et sine infusione supernae gratiae, quantum homo aruit, agnoscat. Qui apte quoque ad pulverem reduci dicitur, quia dimissus sibi cujuslibet tentationis aura rapitur.

In Scriptura sacra stercoris nomine aliquando res transitoria designatur, aliquando fetor luxuriae, aliquando peccatum quodlibet.

Stercoris nomine rem transitoriam designat Salomon [Col. 0279A] dicens: De stercore boum lapidabitur piger (Eccli. XXII, 2) . Vide lib. I, c. 3, dist. 8.

Stercoris nomine fetor luxuriae intelligitur apud Joelem. Vide l. III, c. 1, dist. 3.

⁜ (481) Peccatum quodlibet per stercus significat evangelista ubi cultor vineae domino suo, qui arborem fici plantatam in vinea habebat, et fructum in ea non inveniens, dixit ei ut succideret illam, respondisse dicitur: Domine, dimitte illam et hoc anno, usque dum fodiam circa illam et mittam in cophinum stercoris (Luc. XIII, 8) . Arbor namque anima uniuscujusque intelligitur. Unusquisque autem juxta modum suum in quantum locum vitae praesentis tenet, si fructum bonae operationis non exhibet, velut infructuosa arbor terram occupat, quia in eo loco [Col. 0279B] in quo ipse est, et aliis operandi occasionem negat. Terram quippe occupat, qui mentes alienas gravat: terram occupat qui, locum quem tenet, in bonis operibus non exercet. Sed tamen nostrum est pro [Col. 0280A] talibus deprecari. Unde et cultor vineae dicit: Domine, dimitte illam et hoc anno et fodiam circa illam. Quid est enim circa ficulneam fodere, nisi infructuosam mentem increpare? Omnis quippe fossa in imo est, et nimirum increpatio, dum mentem sibi demonstrat, humiliat. Quoties ergo de peccato suo aliquando corripimus, quasi ex culturae debito circa infructuosam arborem 380 fodimus. Post fossionem vero quid dicat, audiamus: Et mittam cophinum stercoris. Quid est enim cophinus stercoris, nisi memoria peccatorum? Peccata etenim carnis stercora vocantur. Nos itaque quoties carnalem mentem de suis peccatis increpamus, quoties ad ejus memoriam vitia ante acta reducimus, quasi infructuosae arbori cophinum stercoris versamus ut malorum quae [Col. 0280B] egit recolat, et ad compunctionis gratiam quasi de stercore pinguescat. Ex fetore igitur ad fructum reviviscit arbor, quia de consideratione peccati ad bona se opera resuscitat animus.

In Scriptura sacra aquarum nomine aliquando sancti Spiritus infusio designatur, aliquando sancta scientia, [Col. 0279C] aliquando prava scientia, aliquando tribulationes, aliquando populi, aliquando bonorum mentes fidei praedicamenta sequentium, aliquando sanctissimi angelorum chori, aliquando cruciatus infernalis inopiae, aliquando dudum mollia corda Judaeorum, aliquando sacrae Scripturae historia, aliquando scientia, aliquando fluxa locutio, aliquando lubrica pravorum corda, aliquando infidelitas vel frigora torpentium actionum, aliquando moeroris undae, aliquando lamenta humilitatis vel compunctio coelestis.

⁜ (482) Aquae nomine sancti Spiritus infusio designatur sicut in Evangelio dicitur: Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent sicut aquae vivae (Joan. VII, 38) . Ubi autem evangelista secutus adjunxit: Haec autem dixit de Spiritu sancto quoniam accepturi erant credentes in eum [Col. 0279D] (ibid., 39) . Rursus per aquam sancta scientia designatur, 382 sicut dicitur: Aqua sapientiae salutaris potabit eos (Eccli. XV, 3) . Per aquam quoque prava scientia appellari solet, sicut apud Salomonem mulier, quae typum haereseos tenet, callidis suasionibus blanditur, dicens: Aquae furtivae dulciores sunt (Prov. IX, 17) .

⁜ (483) Aquarum nomine nonnunquam solent tribulationes intelligi, sicut per Psalmistam dicitur: Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquae usque ad animam meam (Psal. LXVIII, 2) .

[Col. 0280B] ⁜ (484) Aquarum nomine populi designantur, sicut per Joannem: Aquae vero sunt populi (Apoc. XVII, 15) . Idcirco autem aquis populi designantur, quia et invita sonum habet ex tumultu carnis et quotidie [Col. 0280C] defluit ex decursu mortalitatis.

⁜ (485) Aquarum nomine non solum fluxus currentium populorum, sed etiam bonorum mentes fidei praedicamenta sequentium designantur, sicut propheta ait: Beati qui seminatis super omnes aquas (Isa. XXXII, 20) . Et per Psalmistam dicitur: Vox Domini super aquas (Psal. XXVIII, 35) . Et Job dicit de sanctis: Aquas appendit in mensura (Job XXVIII, 25) ⁜ (486) . Quia videlicet sancti ipsi qui, suo levante spiritu, ad summa rapiuntur quandiu in hac vita sunt, ne aliqua elatione superbiant, quibusdam tentationibus reprimuntur: ut nequaquam tantum proficere valeant, quantum volunt: sed ne extollantur superbia, fit in eis ipsarum quaedam mensura virtutum ⁜ (487) . Ad ima quippe [Col. 0280D] trahit caro, ne extollat spiritus: et ad summa trahit spiritus, ne prosternat caro. Spiritus levat, ne jaceamus in infimis: caro aggravat, ne extollamur ex summis. Si, non levante spiritu, nos caro tentaret, perfectione proculdubio tentationis suae in ima dejiceret.

Aquarum nomine sanctissimi designantur angelorum chori, sicut per Psalmistam dicitur: Extendens coelum sicut pellem, qui tegis aquis superiora ejus (Psal. CIII, 2) . Vide lib. I, cap. 3, dist. 5

⁜ (488) Aquae nomine cruciatus infernalis inopiae [Col. 0281A] exprimitur, sicut in Job de damnatione iniqui divitis 383 dicitur: Apprehendet eum quasi aqua inopia (Job XXVII, 20) . Non immerito enim aquae illa tunc inopia comparatur, quia in inferno cruciat, qui susceptos in profundis absorbens solet lacus nomine designari. Unde per prophetam quoque humani generis voce dicitur: Lapsa est in lacum vita mea (Thren. III, 53) . Ereptorum vero exsultatione cantatur: Domine Deus meus, clamavi ad te, et sanasti me. Abstraxisti ab inferis animam meam, salvasti me a descendentibus in lacum (Psal. XXIX, 3, 4) .

⁜ (489) Aquarum nomine dudum mollia corda Judaeorum designantur, sicut per Job scriptum est: In similitudinem lapidis aquae durantur (Job XXXVIII, 30) . In lapide enim gentilium duritia designatur. [Col. 0281B] Ipsi quippe lapides coluerunt, et de eis per Prophetam dictum est: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis (Psal. CXIII, 8) . Unde Joannes Judaeos aspiciens se de stemmate generationis extollere, et gentiles praevidens ad Abrahae prolem fidei cognitionem transire ait: Ne velitis dicere inter vos: Patrem habemus Abraham. Dico enim vobis, quia potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae (Matth. III, 9) . Lapides itaque, duros perfidia gentiles vocans, per aquas vero mollia prius signantur corda Judaeorum. Quia ergo primum Judaea Deo credidit, gentilitate omni in perfidiae suae obstinatione remanente: postmodum vero ad fidem gentilium corda mollita sunt, et Judaeorum [Col. 0281C] infidelitas obdurata, bene dictum est: In similitudinem lapidis aquae durantur. Ac si diceret: Illa mollia et penetrabilia fide corda Judaeorum, in insensibilitatem vertuntur gentium. Cum enim misericors Deus gentes traxit, iratus Judaeam repulit. Actumque est ut sicut dudum ad percipiendam fidem gentilitas fuerat obdurata, ita postmodum ad fidem gentilitate suscepta Judaeae populus perfidiae torpore duresceret.

⁜ (490) Aquae nomine sacrae Scripturae historia designatur. Unde in Evangelio scriptum est, quod jussit Dominus impleri hydrias aqua, quam protinus vertit in vinum (Joan. II, 7) . Quid enim per hydrias nisi corda nostra: Quid per aquam nisi sacrae lectionis historia designantur? 384 Qui autem mutare [Col. 0281D] aquam in vinum potuit, etiam vacuas hydrias valuit vino statim replere. Sed implere aqua hydrias jubet, quia prius per sacrae lectionis historiam corda nostra replenda sunt. Et aqua nobis in vinum vertitur, quando ipsa historia per allegoriae mysterium in spiritalem nobis intelligentiam commutatur.

⁜ (491) Aquae nomine scientia intelligitur, sicut Salomon, ait: Aqua profunda, verba ex ore viri, et torrens redundans fons sapientiae (Prov. XVIII, 4) . Aqua signari scientiam David propheta testatur dicens: [Col. 0282A] Tenebrosa aqua in nubibus aeris (Psal. XVII, 12) ; id est, occulta scientia in prophetis. Aqua signari scientiam Job noverat, qui de Domino dicebat: Qui ligat aquas in nubibus suis, ut non erumpant pariter deorsum (Job XXVI, 8) . Quid enim hoc loco aquam nisi scientiam appellat? nubium vero nomine quid aliud quam praedicatores sancti, id est apostoli, designat, qui per mundi partes circumquaque transmissi, et verbis noverant pluere, et miraculis coruscare? ⁜ (492) Aqua autem ligatur in nubibus, quia praedicatorum scientia infirmorum mentibus loquens, quantum sentire valet, docere prohibetur. Nam si scientiam, ut hauriebant corde, ita ore funderent, immensitate ejus auditores suos opprimerent potius quam rigarent. Unde religata intrinsecus [Col. 0282B] scientia, ut non pariter deorsum erumperet, auditores suos distillatione verborum nutriens, nubes illa loquebatur dicens: Non potui loqui vobis quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus tanquam parvulis lac potum dedi vobis, non escam. (I Cor. III, 2) . Quis enim ferre potuisset, si raptus ad tertium coelum, raptus in paradisum arcana verba audiens quae loqui hominibus non liceret, tam immensos scientiae sinus aperiret? Aut cujus non virtutem auditoris opprimeret, si ea quae intrinsecus haurire poterat, in quantum lingua carnis sufficeret, extrinsecus inundans aquae hujus immensitas emanasset? Sed ut auditores rudes, non inundatione scientiae, sed moderata praedicationis distillatione foveantur, ligat [Col. 0282C] Deus aquas in nubibus, ut non erumpant pariter deorsum; quia doctorum praedicationem temperat, ut auditorum infirmitas doctorum rore nutrita convalescat.

385 ⁜ (493) Aquae nomine fluxa locutio designatur, sicut per Salomonem dicitur: Qui dimittit aquam, caput est jurgiorum (Prov. XVII, 14) . Aquam quippe dimittere, est linguam in fluxum eloquii relaxare. Quo contra et in bonam partem Salomon asserit dicens: Aqua profunda ex ore viri (Prov. XVIII, 4) . Qui ergo emittit aquam, caput est jurgiorum, quia qui linguam non refrenat, concordiam dissipat. Quibusdam enim ruinae suae gradibus mens desidiosa in foveae lapsus impellitur. Nam dum otiosa cavere verba negligimus, ad noxia pervenimus, ut [Col. 0282D] prius loqui aliena libeat, et postmodum detractionibus eorum vitam, de quibus loquitur, lingua mordeat, quandoque autem usque ad apertas contumelias erumpat. Hinc irarum seminantur stimuli, oriuntur rixae, accenduntur faces odiorum, pax tota exstinguitur cordium. Unde e diverso scriptum est: Qui imponit stulto silentium, iram mitigat (Prov. XXVI, 10) .

⁜ (494) Aquarum nomine lubrica pravorum desideria designantur, sicut per Psalmistam dicitur: Statuit aquas quasi in utre (Psal. LXXVII, 13) . Aquae [Col. 0283A] quippe in utre sunt, cum carnalium mentium tumida insanaque desideria ad peragenda mala quae appetunt, impossibilitatis suae angustia gravantur. Saepe enim melioribus mali dominari concupiscunt, sed tamen eis divino judicio cuncta mirabiliter disponente subtracta sunt. Nocere bonis elati tamen desiderant, et subjecti ab eis solatia sperant. Aquae ergo in utre sunt, cum lubrica pravorum desideria, quia operis effectum non inveniunt sub carnali deprimuntur.

⁜ (495) Aquarum nomine vel infidelitas, vel frigora torpentium actionum designantur, sicut in beato Job, de perverso quolibet scriptum est: Ad nimium calorem transeat, ab aquis nivium (Job XXIV, 19) . Idcirco iniquitas frigori comparatur, quia peccantis [Col. 0283B] mentem torpore constringit. Unde scriptum est: Sicut frigidam facit cisterna aquam, sic frigidam facit animam malitia sua (Jer. VI, 7) . Quo contra charitas calor est, quia videlicet mente accendit quam replet. De quo calore scriptum est: 386 Abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum (Matth. XXIV, 12) . Bene ergo de perverso quolibet, prophetantis duntaxat sententia non optantis dicitur: Ad nimium calorem transeat ab aquis nivium. Ac si aperte diceretur: Qui humiliter sub disciplinae vinculis non restringitur, ab infidelitate sua, vel a perversi operis frigore per immoderatam sapientiam in errorem labitur. Unde bene quoque egregius praedicator discipulorum suorum cordibus hunc exquisitae sapientiae nimium calorem devitans ait: Non plus sapere [Col. 0283C] quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem (Rom. XII, 3) . Ne fortasse nimius calor interimeret quos prius aquae nivium, id est infidelitas, vel torpentium actionum frigora morituros tenebant.

⁜ (496) Aquarum nomine moeroris undae designantur, sicut per beatum Job dicitur: Et quasi inundantes aquae, sic rugitus meus (Job III, 24) . Aquae cum inundant, cum impetu veniunt, et crescentibus multipliciter voluminibus intumescunt. Electi ergo dum mentis suae oculis divina judicia opponunt, dum de occulta super se sententia trepidant, dum se ad Deum pervenire posse confidunt, sed tamen ne non perveniant metuunt; dum praeteritorum suorum recolunt quae deflent; dum quae sibi adhuc futura [Col. 0283D] sunt, quia nesciunt pertimescunt: quasi quaedam in eis aquarum more volumina colliguntur quae in moeroris rugitus, quasi in subjecta littora defluunt. Vir igitur sanctus vidit quanta sint in lamentis poenitentiae volumina cogitationum; atque ipsas moeroris undas inundantes aquas vocavit dicens: Et quasi inundantes aquae, sic rugitus mei.

⁜ (497) Aquarum nomine lamenta humilitatis, vel compunctio coelestis designatur, sicut per beatum Job dicitur: Si lotus fuero quasi aquis nivis, et fulserint velut mundissimae manus meae, tamen sordibus intingues me, et abominabuntur me vestimenta mea (Job IX, 30) . Aquae etenim nivis, sunt lamenta humilitatis. [Col. 0284A] Quae profecto humilitas, qui ante districti judicis oculos caeteris virtutibus praeeminet, quasi per magni meriti colorem candet. Sunt namque nonnulli qui lamenta habent, sed humilitatem non habent, quia afflicti plangunt; sed tamen 387 in fletibus ipsis vel contra proximorum vitam superbiunt, vel contra ordinationem Conditoris eriguntur. Hi nimirum aquas habent, sed nivis aquas non habent et mundi esse nequeunt: quia humilitatis fletibus minime lavantur. Aquis autem nivis se laveverat, qui confidenter dicebat: Cor contritum et humiliatum, Deus, non despicies (Psal. L, 19) . Qui enim lamentis affliguntur, sed murmurando rebelles sunt, mentem quidem conterunt, sed humiliari contemnunt. Quamvis aquae nivis et aliter intelligi possint. [Col. 0284B] Aqua enim fontis et fluminis ex terra oritur, aqua vero nivis ex aere proruit. Et sunt nonnulli qui per orationum lamenta se cruciant, sed tamen totis lamentorum laboribus ad sola terrena desideria exsudant; compunguntur in precibus, sed felicitatis transitoriae gaudia exquirunt.