185

1. Salvatorem exspectamus (Tit. II, 13) . Vere exspectatio justorum laetitia, exspectantium beatam spem, et adventum gloriae magni Dei et salvatoris nostri Jesu Christi. Et nunc quae est exspectatio mea, inquit justus, nonne Dominus? (Psal. XXXVIII, 8.) Et conversus ad Dominum: Scio, inquit, quia non confundes me ab exspectatione mea (Psal. CXVIII, 116) ; quia jam substantia mea apud te est (Psal. XXXVIII, 8) , quia natura nostra de nobis sumpta, et pro nobis oblata, apud te glorificata est: spem nobis tribuens, quia ad te omnis caro veniet (Psal. LXIV, 3) ; caputque membra sequentur, ut holocaustum compleatur. [Col. 0011B] Pleniore tamen fiducia, quia tutiore conscientia, Dominum exspectare potest, cui dicere datum est: Substantia possessiunculae meae, o Domine, apud te est; quia facultates meas, vel tibi erogando, vel pro te contemnendo, in coelis thesaurizavi, et ad pedes tuos omnia mea deposui, sciens quia potens es depositum meum non modo servare, sed etiam in centuplum restituere, et vitam aeternam adjicere. Quam beati vos, pauperes spiritu, quia juxta consilium admirabilis Consiliarii thesaurizastis vobis thesauros in coelo; ne si in terra thesauri vestri remanerent, corda vestra pariter putrescerent! Ubi enim, inquit, thesaurus tuus, ibi et cor tuum (Matth. VI, 21) . Eant igitur, eant corda post thesauros suos; sursum affixa sit cogitatio, et ad Dominum suspensa [Col. 0011C] exspectatio, ut et vobis competat dicere cum Apostolo: Nostra autem conversatio in coelis est, unde etiam Salvatorem exspectamus (Philipp. III, 20) . O exspectatio gentium! universi qui te exspectant non confundentur. Te expectaverunt patres nostri, omnes justi ab origine mundi in te speraverunt, et non sunt confusi (Psal. XXI, 5, 6) . Jam enim suscepta misericordia tua in medio templi tui, chorus laetantium et laudantium concinit: Benedictus qui venit in nomine Domini (Matth. XXI, 9) . Exspectans exspectavi Dominum, et intendit mihi (Psal. XXXIX, 2) . Et in humilitate carnis agnoscentes majestatem divinitatis: Ecce, inquiunt, Dominus noster iste; expectavimus eum, et salvabit nos: iste Dominus, sustinuimus eum; [Col. 0012A] exsultabimus et laetabimur in salutari ejus (Isa. XXV, 9) .

2. Sicut autem Ecclesia in antiquis justis exspectavit adventum primum; sic in novis reexspectat secundum: sicut in primo certa de pretio redemptionis; sic in secundo, de praemio remunerationis: atque hujus exspectatione spei suspensa a terrenis, tam feliciter quam ardenter inhiat aeternis. Cum igitur alii festinantes praesentibus beari, nec sustinentes consilium Domini, currunt ad diripiendam praedam hujus mundi; beatus vir cujus est nomen Domini spes ejus, et non respexit in vanitates et insanias falsas (Psal. XXXIX, 5) . Qui abstinet se a vitiis eorum, tanquam ab immunditiis, sciens melius esse humiliari cum mitibus, quam dividere spolia cum superbis (Prov. XVI, 19) . Loquensque secum consolatur [Col. 0012B] se, et ait: Pars mea Dominus, dixit anima mea: propterea exspectabo eum. Bonus est Dominus sperantibus in eum, animae quaerenti illum. Bonum est praestolari cum silentio salutare Dei (Thren. III, 24-26) . Defecit quidem anima mea in salutare tuum, o Domine, sed in verbum tuum supersperavi (Psal. CXVIII, 81) . Spes quidem quae differtur, scriptum est, affligit animam (Prov. XIII, 12) : sed, licet lassa sit ex desiderii dilatione, secura est tamen ex promissione. In ipsum solum sperans, sed et supersperans adjiciam spem: sicut assidue adjicitur tribulatio super tribulationem, dilatio super dilationem. Certus sum enim quia apparebit in finem, et non mentietur. 910 Ideoque, etsi moram fecerit, exspectabo eum, quia veniens veniet, et non tardabit (Habac. II, 3) , [Col. 0012C] ultra praestitutum tempus vel opportunum. Quod opportunum? Cum impletus fuerit numerus fratrum nostrorum, et consummatum fuerit tempus misericordiae ad poenitentiam indultum. Audi Isaiam ad superna saepius admissum consilia, quo videlicet consilio Dominus judicium differat. Propterea, inquit, Dominus exspectat ut misereatur vestri; et ideo exaltabitur parcens vobis, quia Deus judicii Dominus. Beati omnes qui exspectant eum (Isai XXX, 18) .

3. Propterea, si sapis, prospicies tibi quomodo dilationis hujus induciis utaris: utique si peccator es, ad poenitentiam, non ad negligentiam; si sanctus, ut proficias in sanctitate, non ut deficias a fide. Si autem dixerit malus servus ille in corde suo: Moram [Col. 0013A] facit Dominus meus venire; et coeperit percutere conservos suos, manducet autem et bibat cum ebriosis: veniet Dominus servi illius in die qua non sperat, et hora qua ignorat, et dividet eum, partemque ejus ponet cum hypocritis: illic erit fletus et stridor dentium (Matth. XXIV, 48-51) . Hujus servi nequam et infidelis videtur esse vox illa taedii et desperationis, quae apud Isaiam legitur: quia videlicet moram faciente Domino, frequentibus nuntiis ejus increduli et illusores insultare videntur: Manda, remanda; manda, remanda; exspecta, reexspecta; modicum ibi, modicum ibi. Sed quae poena sequatur miseros, propheta non tacuit, cum post pauca subintulit: Et erit eis, inquit, verbum Domini, quod videlicet subsannant, dicentes prophetis: Manda, remanda; manda, remanda; [Col. 0013B] exspecta, reexspecta; modicum ibi, modicum ibi: ut vadant et cadant retrorsum, et conterantur, et illaqueentur, et capiantur (Isai. XXVIII, 13) . Vadunt retrorsum per apostasiam, cadunt in criminalia, illaqueantur mortifera delectatione, vel quadam inextricabili peccandi necessitate, ut nec velint, nec possint poenitere: capiuntur improvisa morte, conteruntur aeterna damnatione. Nescit enim finem suum homo: sed sicut pisces capiuntur hamo, et aves laqueo; sic homines, inquit Salomon, capiuntur tempore malo, cum eis extemplo supervenerit (Eccle. IX, 12) . Propterea videlicet, ne pro dilatione spei fides nostra tepescat, aut aestuet patientia, et incipiamus esse de illis qui ad tempus credunt, et in tempore tentationis recedunt (Luc. VIII, 13) : clamat nobis de [Col. 0013C] coelo qui fidem donat, donatam probat, probatam coronat, inquiens: Qui crediderit, non festinet (Isai. XXVIII, 16) , scilicet videre quod credit. Si enim quod non videmus, speramus: per patientiam exspectamus. Sponsae quoque suae, quam sibi deponsavit in fide, mandat Deus per Osee, dicens: Dies multos exspectabis me: non fornicaberis, et non eris viro (Osee III, 3) . Hoc nempe est Dominum veraciter exspectare, si fidem ei servemus: ut licet careamus consolatione praesentiae ejus, adulterum tamen non sequamur; sed pendeamus ad reditum ejus. Sic namque Dominus ait in eodem propheta: Pendebit populus meus ad reditum meum (Id. XI, 7) . Pulchre omnino et proprie, pendebit, tanquam inter coelum et terram: licet [Col. 0013D] adhuc apprehendere coelestia non valeat, non velit tamen tangere terrena. Et si aliquando tangit, non nisi summis articulis, id est, extremis partibus animae: propter necessitatem scilicet corruptionis nostrae, cui cogimur servire, quamdiu creatura vanitati subjecta est, non volens (Rom. VIII, 12) . Vulgo dicitur: Male exspectat, qui pendet. Ego autem dico; Feliciter exspectat, qui sic pendet. Quamobrem elegit suspendium anima mea, et in ipso suspendio mortem ossa mea: ut perseveranter in cruce ista pendere merear, donec immoriar.

911 4. O Domine Jesu, cum animam potestate positurus esses, et quo genere mortis id facere velles, tuo subesset arbitrio; suspendium elegit anima tua, ut exaltatus a terra, nos quoque ad te traheres, [Col. 0014A] et a terrenis suspenderes. Sed nec ante mortem deponi passus es, ut et nos usque ad mortem in cruce perseveremus, et de ipsa tanquam de sublimi gradu facilior sit in coelum conscensus. Gratias tibi, Domine Jesu! ibi sumus, ibi te exspectamus, non Eliam, qui ad deponendum nos veniat; sed Eli, id est, Dominum nostrum, qui nos suscipiat. Modicum ibi, modicum ibi, si mandas atque remandas. Ego quidem mandatis tuis semel credidi; sed adjuva incredulitatem meam, ut immobilis ibi te exspectem, reexspectem, donec quod credo videam: credo enim videre bona Domini in terra viventium. Credis et tu: igitur exspecta Dominum, viriliter age, confortetur cor tuum, et sustine Dominum! (Psal. XXVI, 13, 14.) Vae his qui perdiderunt sustinentiam, et diverterunt [Col. 0014B] in vias pravas. Et quid facient, cum inspicere coeperit Dominus? Qui tamen longanimiter se mandat exspectari, alibi se cito venturum esse promittit: in altero nimirum sustinentiam informans; in altero pusillanimes confortans, imparatos terrens, et pigros excitans. Ecce, inquit, venio cito, et merces mea mecum est, reddere unicuique secundum opera sua (Apoc. XXII, 12) : et ad Jerusalem: Cito veniet salus tua: quare moerore consumeris? (Mich. IV, 9.) Et revera tempus breve est, maxime uniuscujusque nostrum; licet longum videatur aestuanti, seu prae labore, seu prae amore. Ideoque utrumque necesse est: ut timeamus Judicem qui prope est, et forsitan mihi, forsitan tibi in januis est; et longanimiter exspectemus, si moram fecerit. Veniens veniet ille [Col. 0014C] Dominus, timor et desiderium nostrum, requies et merces laborantium, dulcedo et amplexus amantium, beatitudo omnium, salvator noster Jesus Christus, qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum.

1. Ecce venit Rex, occurramus obviam Salvatori nostro. Salomon pulchre ait: Aqua frigida animae sitienti, et nuntius bonus de terra longinqua (Prov. XXV, 25) . Bonus itaque nuntius, qui adventum Salvatoris nuntiat, reconciliationem mundi, bona superventuri saeculi. Quam pulchri pedes annuntiantium pacem, annuntiantium bona! (Isa. LII, 7.) [Col. 0014D] Multi siquidem, non unus. Multi, inquam, sed in uno spiritu longa serie ab initio saeculi nobis supervenere nuntii, et omnium vox una, simul una sententia: Venit, ecce venit (Ezech. XXXIX, 8) . Et unde, inquis, isti venere nuntii? Ut scriptum est, de terra longinqua (Isa. XXXIX, 3) ; quia de terra viventium, quae magno interstitio separata est ab hac terra morientium: nam inter nos et illos adhuc chaos magnum firmatum est. Inde tamen prophetae nobis, sicut et angeli missi sunt: quia si corpore hic versabantur, spiritu illuc assumebantur, quando mittendi erant; ut illic audirent et viderent, quod hic nuntiarent. Hujusmodi nuntii aqua refrigerii, potusque sapientiae sunt salutaris animae Deum sitienti: cui nimirum qui nuntiat adventum vel alia [Col. 0015A] mysteria Salvatoris, haurit ei, et propinat aquas in gaudio de fontibus Salvatoris, ut etiam nuntianti sibi, sive Isaiae, sive cuilibet ex prophetis, eadem anima respondere videatur verbis Elizabeth, quia eodem potata spiritu quo Elizabeth: Et unde mihi hoc, ut veniat Dominus meus ad me? (Luc. I, 34, 43.) Ecce enim, ut facta est vox annuntiationis tuae in auribus meis, exsultavit in gaudio spiritus in corde meo, gestiens occurrere Deo Salvatori suo.

2. Et revera, fratres, exsultatione spiritus Christo venienti occurrendum est. Et jam nunc a longe salutandus, vel certe resalutandus, qui mandat salutes Jacob. Amicum salutare non confundar (Eccli. XXII, 31) , inquit Sapiens; quanto magis resalutare? O salutare vultus mei, et Deus meus! quanta dignatio [Col. 0015B] fuit quod servos salutasti? sed quanto major, quod salvasti? Nec enim integra nobis salus esset, si salutes mandares, et non dares. Dedisti autem, non modo, quos salutaveras verbis pacificis, postmodum salutando in osculo pacis, videlicet per unionem carnis; sed etiam salutem operando per mortem crucis. Exsurgat 912 igitur spiritus noster alacri gaudio, curratque obviam Salvatori suo, et jam a longe venientem adoret et salutet, acclamans ei et dicens: O Domine, salvum me fac; o Domine, bene prosperare! Benedictus qui venturus es in nomine Domini (Psal. CXVII, 25, 26) . Salve, qui venis salvare nos; benedictus, qui venis benedicere nos. Igitur, o Domine, bene prosperare, qui tam prosper et salutaris advenis generi humano. Intende, prospere procede [Col. 0015C] et regna. Prosperum iter faciet tibi Pater, Deus salutarium nostrorum. Prosperabitur, inquit Pater, in his ad quae misi illum (Isa. LV, 11) : non pro votis carnalium, non pro voluntate Petri, qui abhorrebat illum pati. Et omnia quaecunque faciet prosperabuntur (Psal. I, 3) : non ad praeproperam hominum voluntatem, sed ad veram eorum salutem. Vana quidem salus hominis (Psal. CVII, 13) : sed Domini est salus (Psal. III, 9) , qui operatus est salutem de sanguine suo, fundens illum in pretium, et propinans in potum. Veni ergo, o Domine, salvum me fac, et salvus ero (Jerem. XVII, 14) . Veni et ostende faciem tuam, et salvi erimus (Psal. LXXIX. 4, 8, 20) . Te enim exspectavimus: esto brachium nostrum, salus nostra [Col. 0015D] in tempore tribulationis (Isai. XXXIII, 2) . Sic Prophetae et justi desiderio et affectu tanto ante Christo venturo occurrebant, desiderantes, si fieri posset, oculis videre quod spiritu praevidebant. Unde Dominus discipulis dicebat: Beati oculi qui vident quae vos videtis. Dico enim vobis, quod multi prophetae, et reges voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt (Luc. X, 23, 24) . Abraham quoque pater noster exsultavit, ut videret diem Christi: vidit, sed apud inferos, et gavisus est. In quo utique tepor et duritia cordis nostri suggillatur, si non videt eum gaudio spirituali.

3. Christi nascentis diem anniversarium exspectamus; qui nobis in proximo videndus, Domino annuente, promittitur. Hoc sane gaudium nostrum tale [Col. 0016A] videtur exigere Scriptura, ut spiritus noster levans se super se, Christo venienti quodammodo occurrere gestiat: et desiderio se extendens in anteriora, impatiensque morarum, jam videre contendat futura Ego namque non solum ad secundum adventum, sed etiam ad primum arbitror pertinere, quod tot locis Scripturarum ei monemur occurrere. Quomodo, inquis? Quia videlicet sicut secundo adventui occurremus motu et exsultatione corporis: sic et primo occurrendum est affectu et exsultatione cordis. Scitis enim quia resumptis in resurrectione corporibus novis, secundum doctrinam Apostoli, rapiemur in nubibus obviam Christo in aera, et sic semper cum Domino erimus (I Thess. IV, 16) . Sic nec modo desunt nubes, quae spiritus nostros, si nimis non fuerint [Col. 0016B] pigri terraeque affixi, sublevabunt ad altiora; et sic cum Domino erimus, vel hora dimidia. Agnoscit, ni fallor, experientia vestra quod loquor, cum aliquando vocem dederunt nubes, id est, sonuerunt in Ecclesia prophetarum, vel apostolorum voces, ad quam sublimia sensus vestri, quasi vehiculo nubis, fuerint subvecti; et eo usque nonnunquam excesserint, ut gloriam Domini quantulumcunque mererentur speculari. Tunc, ni fallor, vobis innotuit veritas illius sermonis, quem Dominus de illa nube pluit, quam quotidie ponit ascensum vobis: Sacrificium laudis honorificabit me: et illic iter, quo ostendam illi salutare Dei (Psal. XLIX, 23) . Ita ergo sit, ut ante adventum suum Dominus veniat ad vos, et antequam mundo generaliter adveniat, familiariter invisat vos. [Col. 0016C] Non vos, inquit, relinquam orphanos: vado, et veniam ad vos (Joan. XIV, 18) . Et quidem pro merito cujusque, vel studio, creber est ad unumquemque iste Domini adventus, hoc tempore medio inter adventum primum et novissimum, conformans nos adventui primo, et praeparans novissimo. Ad hoc nempe venit modo in nos, ne primo adventu frustra venerit ad nos, vel ne in novissimo veniat iratus adversus nos. Hoc siquidem adventu satagit reformare sensum superbiae nostrae, configuratum sensui humilitatis suae, quam primo veniens exhibuit; ut perinde reformet corpus humilitatis nostrae, configuratum corpori claritatis suae, quam denuo rediens exhibebit. Prorsus optandus omnibus votis, et expetendus studiis adventus [Col. 0016D] iste familiaris, qui nobis gratiam impertiat adventus primi, et gloriam promittat novissimi. Quia enim misericordiam et veritatem diligit Deus, gratiam et gloriam dabit Dominus (Psal. LXXXIII, 12) ; per misericordiam praerogans gratiam, per veritatem reddens gloriam.

913 4. Porro sicut dispositione temporis, sic etiam proportione similitudinis melius est adventus iste spiritualis inter adventum utrumque corporalem, et velut quidam mediator, participat cum utroque. Primus siquidem adventus, occultus et humilis; ultimus, manifestus et admirabilis: iste autem occultus quidem, sed mirabilis. Occultum sane dixerim, non quod ignoretur ab eo cui venit, sed quia secretus ei advenit. Unde glorians illa gloriosa anima secum [Col. 0017A] dixit: Secretum meum mihi, secretum meum mihi (Isa. XXIV, 16) . Sed nec ab ipso cui advenit, potest ante videri, quam teneri, juxta illud beati Job de se confitentis: Si venerit ad me, non videbo eum; si abierit, non intelligam (Job IX, 11) . Nec veniens quippe videtur, nec recedens intelligitur, qui solummodo, dum praesens est, lumen est animae et intellectus, quo invisibilis videtur, et incogitabilis intelligitur. Caeterum quam admirabilis sit, licet occultus sit iste adventus Domini, quam suavi et felici stupore in admirationem sui suspendat et expendat animam contemplantis, quomodo omnia ossa interioris hominis acclament ei, Domine, quis similis tui (Psal. XXXIV, 10) ? norunt quidem experti; sed utinam satis desiderent experiri non experti: ita duntaxat, ut non temeraria [Col. 0017B] curiositas faciat scrutari majestatem opprimendos a gloria, sed pia charitas suspirare dilectum suscipiendos a gratia. Suscipiens enim mansuetos Dominus, humilians autem peccatores usque ad terram (Psal. CXLVI, 6) , superbis resistit, humilibus autem dat gratiam (Jac. IV, 6) . Cum igitur primus adventus sit gratiae; novissimus, gloriae: iste nimirum, gratiae pariter et gloriae; in quo videlicet per consolantem gratiam futuram nobis utcunque datur praelibare gloriam. Cum igitur in primo Deus majestatis visus sit contemptibilis, in novissimo autem videndus sit terribilis, in isto medio videtur mirabilis et amabilis: ut nec propter dignationem gratiae, qua se praebet amabilem, possit esse contemptui, sed admirationi; nec propter magnificentiam [Col. 0017C] gloriae, qua mirabilis apparet, sit terrori, sed potius consolationi. De primo dicebat Videns: Vidimus eum, et non erat ei species, neque decor: unde nec reputavimus eum (Isa. LIII, 2, 3) . De ultimo expavescit etiam justus, dicens: Et quis stabit ad videndum eum? (Malach. III, 2.) De isto autem dicit Apostolus: Gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur a gloria in gloriam, tanquam a Domini Spiritu (II Cor. III, 18) . Mirabile prorsus, et amabile, cum Deus amor amantis sensibus illabitur: cum sponsam Sponsus in unitate Spiritus amplectitur, et in eamdem cum illa imaginem transformatur; per quam, velut per speculum, Domini gloriam speculatur. Quam beati, quorum ardens charitas hanc [Col. 0017D] praerogativam jam meruit obtinere! sed et illi beati, quorum sancta simplicitas idem quandoque potest sperare! Et illi quidem jam de fructu amoris, sui capiunt solatium laboris: isti autem tanto fortasse majore merito, quanto interim minore solatio, portantes pondus diei et aestus, exspectant adventum remunerationis. Nos igitur, fratres, quos nondum consolatur tam sublimis experientia, ut patientes simus usque ad adventum Domini, consoletur interim certa fides et pura conscientia, quae tam feliciter quam fideliter cum Paulo dicat: Scio cui credidi, et certus sum quia potens est depositum meum servare in illum diem (II Tim. I, 12) : in adventum scilicet gloriae magni Dei, et Salvatoris nostri Jesu Christi, cui est gloria in saecula saeculorum. Amen.

1. Paratus est Israel in occursum Domini, quoniam venit (Amos IV, 12) . Et vos, fratres, estote parati; quia, qua hora non putatis, Filius hominis veniet (Luc. XII, 40) . Nihil certius quam quod veniat, sed nihil incertius quam quando veniat. Usque adeo siquidem non est nostrum scire tempora, vel momenta, quae Pater posuit in sua potestate (Act. I, 7) , ut nec angelis qui assistunt ei, de die illa vel hora scire datum sit. Dies quoque noster ultimus, certissimus nobis quod veniat: incertissimus est quando, vel ubi, vel unde nobis adveniat; nisi quod, ut ante nos dictum est, senibus est in januis, qui juvenibus est in [Col. 0018B] insidiis. Et utinam vel illi se observarent, qui mortem tam paratam intrare, imo 914 jam intrantem vident. An non ex parte jam intravit, quae aliquas partes corporis jam permortuas occupavit? In pluribus tamen semimortuis videre est adhuc viventem concupiscentiam mundi: frigescunt membra, et fervet avaritia: vita finitur, et ambitio protrahitur. Quandoquidem nobis quoque quibus fortassis aetas, aut salus aliquid longius promittere videtur, quanto minus mors in conspectu est, tanto magis utique, si sapimus, suspecta est: ne videlicet dies illa, sicut fur in nocte, incautos et imparatos nos comprehendat; quae in insidiis posita, quominus videri aut caveri potest, eo magis timenda est. Una igitur securitas est, nunquam esse securum: quatenus timor [Col. 0018C] se observans reddat semper paratum; donec securitas succedat timori, non timor securitati. Observabo me, inquit sapiens, ab iniquitate mea (Psal. XVII, 24) , quandoquidem non possum a morte mea; sciens quia justus, si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio erit (Sap. V, 7) . imo in morte triumphat, cui non dominatur iniquitas in vita. Quam pulchrum, fratres, quam beatum, in morte non modo securum, sed et gloriosum triumphare; ex auctoritate conscientiae, spiritu et voce Martini cruentam bestiam, si astare praesumpserit, increpare; Judici venienti et pulsanti gratanter aperire! Tum vero videas, heu, similes mei trepidare, inducias petere, nec accipere: oleum conscientiae lamentis poenitentiae velle emere, [Col. 0018D] nec tempus sufficere: larvales illas facies declinare velle, nec posse: a facie irae tonantis velle in corpore delitescere, et cogi exire! Exibit spiritus ejus, et revertetur peccator in terram suam, unde sumptus est. In illa die peribunt omnes cogitationes eorum. Scio quidem, quia conditionis humanae est, sub discrimine exitus conturbari, cum etiam perfecti nolunt exspoliari, sed supervestiri: et qui nihil sibi sunt conscii, quia tamen non in hoc sunt justificati, necesse habent judicium, quod ignorant, vereri. Sed, sive conditionis affectu, sive sanctitatis defectu, sive judicii metu conturbata fuerit anima mea, inquit justus: Tu, Domine, misericordiae memor eris, mittesque misericordiam tuam et veritatem tuam, et eripies animam meam de medio catulorum leonum (Psal. LVI, 4, 5) : et qui prius conturbatus eram, postmodum in pace in idipsum dormiam et requiescam (Psal. IV. 9) . Vocavit Deus terram, et audivit eum in tremore. Cum enim auditum fecit de coelo judicium, auditu solo terra tremuit, et terrore purgata quievit. Beati qui nunc eatenus excoquunt in se omnem scoriam peccati, ut tunc solo sufficiat timore purgari. Mecum siquidem servo inutili et negligenti bene agitur, si vel per ignem salvus fiam; si, crematis lignis, feno, stipula, quae mihi coarcervavi, vel semiustus evadam. Et quidem comparatione mali, bonum vel per ignem salvari; sed indubitanter longe melius, sola purgatione metus consummari: optimum autem et felicissimum, nec metu turbari.

2. Idcirco paratus esto, o verus Israel, in occursum [Col. 0019B] Domini: non solum, ut cum venerit et pulsaverit, aperias ei; sed etiam adhuc illo longe agente, alacer et gratulabundus occurras ei; et tanquam fiduciam habens in die judicii, regnum ejus advenire pleno preceris affectu. Si ergo vis tunc paratus inveniri: Ante judicium para justitiam tibi (Eccli. XVIII, 19) , juxta consilium Sapientis; paratus sis ad omne opus bonum faciendum; paratus sis nihilominus ad omne malum patiendum: ut sine reprehensione cordis cantet os tuum, Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum. Paratum quidem, ut te cooperante faciam digna; paratum, ut patiar indigna. Et ideo paratum ad utrumque, quod cantabo et psallam in gloria mea: id est, laudabo et gloriabor pro utroque. Et statim in hoc ipsum se justus excitat, Exsurge, [Col. 0019C] inquiens, psalterium et cithara (Psal. LVI, 8, 9) ; id est, cor meum et caro mea, ad exsultandum in Deum vivum: cor scilicet, propter speciales actiones; caro, propter suas passiones. Cor namque sapiens quae sursum sunt, psalterium est sonans de superiori: caro patiens quae deorsum sunt, cithara sonans ab inferiori. Sic et alibi devotionem suam David offerens Deo, Paratus sum, inquit, ut custodiam mandata tua: et tam paratus, quod non sum turbatus (Psal. CXVIII, 6) , cum tentatio irrueret, et persecutio grassaretur. Cum persequeretur aemulus, malediceret servus, animam quaereret filius (II Reg. XV-XVIII) ; non sum tamen 915 turbatus, quominus custadirem mandata perfectionis evangelicae: retribuentibus [Col. 0019D] mala pro bonis, retribuens bona pro malis; sollicitus de persecutorum salute, moestus de morte; sustinens a servo exprobrari, non sustinens ab amico vindicari. Ecce ante Evangelium evangelica perfectio, charitas scilicet patiens et benigna, etiam erga malignos, quos tolerat. Quia igitur tam paratus erat, fiducialiter Domino nimirum occurrebat: Sine iniquitate, inquit, cucurri, et direxi distortos, quantum in me fuit. Tu exsurge igitur in occursum meum, occurrentis tibi: et quia nec sic pertingere possum ad celsitudinem tuam, nisi tu condescendens operi manuum tuarum porrigas dexteram: Exsurge in occursum meum (Psal. LVIII, 5, 6) , et vide si via iniquitatis in me est: et si inveneris nescio quam viam iniquitatis. amove a me: et de lege tua misertus mei, [Col. 0020A] deduc me in via aeterna (Psal. CXXXVIII, 24) , id est, Christo, qui via est per quam itur, et aeternitas ad quam pervenitur; via immaculata, mansio beata.

3. Puto tamen quia et ante mansionem illam beatam, si paraveris Domino viam immaculatam, ipse dignabitur saepius in via ponere gressus suos, dilatabitque subtus te gressus tuos, ut dilatato corde curras viam mandatorum; cujus angustum forte causabaris initium. Sapientia namque, ut ipsa perhibet, in viis justitiae ambulat (Prov. VIII, 20) : et: Qui continens est justitiae apprehendet illam, et obviabit illi quasi mater honorificata. Dignos se ipsa circuit quaerens, et in viis suis ostendit se illis (Eccli. XV, 1, 2, et Sap. VI, 17) . Si minus aut nunquam tibi eam occurrere conquereris, vide ne [Col. 0020B] forte viam tuam corruperis. Sic enim scriptum habes: Insipientia viri corrumpit viam suam; Deus autem causabitur in corde suo. Ipse siquidem stat ad ostium et pulsat: ut si quis aperuerit ei, coenet cum eo coelestis mensae delicias. Loquitur sponsa: Vox dilecti mei pulsantis: Aperi mihi, soror mea sponsa (Cantic. V, 2) . Aperi mihi cor tuum, et cibabo illud. Aperi mihi os tuum, et implebo illud. Os meum, inquit David, aperui, et attraxi spiritum (Psal. CXVIII, 131) . Spiritus enim ante faciem nostram Christus Dominus, non modo invitandus, sed et attrabendus quadam violentia precis, vehementiaque fervoris in hospitium cordis: sicut de duobus discipulis in typum hujus rei historia refert Evangelii (Luc. XXIV, 28, 29) . Et ipse siquidem [Col. 0020C] non ob aliud, nisi ut probet devotionem charitatis tuae, aliquando se fingit longius ire: sicut et duo angeli, Loth adorante et obsecrante ut intrarent, dissimulabant tamen dicentes, Minime, sed manebimus in platea. Sed quid dicit Scriptura? Compulit illos oppido, ut diverterent ad eum (Gen. XIX, 2, 3) . Pia violentia, qua regnum coeleste rapitur: laudabilis importunitas, quae Christum hospitem, aut angelos promeretur. Sed quid est, inquis, quod Jesus fingit se longius ire? Quid, nisi illud quod Ecclesiastes confitetur de se? Dixi, sapiens efficiar; et ipsa longius recessit a me (Eccle. VII, 24) . Hoc autem sponsa manifestius exponit, nostram utique quotidianam exprimens querimoniam, ubi ait: Surrexi [Col. 0020D] aperire dilecto meo: at ille declinaverat, atque transierat. Quaesivi illum, et non inveni (Cantic. V, 5, 6) : vocavi, et non respondit mihi, sicut nec mulieri Chananeae. Spiritum sapientiae invocabas, spiritum gratiae quaerebas in oratione: si tibi videtur longius recedere, ne desperes, sed importunus insiste; donec respondeatur tibi, Magna est fides tua, fiat tibi sicut petisti (Matth. XV, 28) .

4. Cum tamen invitas Jesum, vide ne Deum majestatis ad sordidum et indignum invites hospitium; ubi nec te ipsum patiatur habitare quietum uxor litigiosa, seu fumus, aut stillicidium. Non enim nisi in pace fit locus ejus: nec aliud quam justitia et judicium praeparatio sedis ejus. Nunc autem me, inquit, de die in diem quaerunt, et scire vias meas [Col. 0021A] volunt, quasi gens quae justitiam fecerit, et judicium Dei sui non dereliquerit (Isa. LVIII, 2) . Justitia, inquit, et judicium praeparatio sedis ejus (Psal. LXXXVIII, 15) . Noli causari quasi sumptuosum [ fort. praesumptuosum] sit, viresque tuae excedat paupertatis, tam magnifico, tamque potenti praeparare domum hospiti: habes ad manum unde id possis. Humanum dico propter infirmitatem carnis tuae, vel magis angustiam mentis tuae. Confitere perfecte de praeterito: bonam voluntatem habe de caetero; pax enim hominibus bonae voluntatis (Luc. II, 14) , et hoc judicio et justitia sedem Altissimo praeparasti. Vis manifestius audire de confessione, quod eam oporteat fieri in praeparatione adventus Domini? Justus, ait Scriptura, 916 in initio sermonis accusator [Col. 0021B] est sui. Et quid sequitur? Venit amicus ejus (Prov. XVIII, 17) , qui modo ante confessionem inimicus assistebat longius. Cum enim dixit, Confitebor adversum me injustitiam meam Domino (Psal. XXXI, 5) ; et ipse remisit: Venit, inquam, et investigabit eum. Prorsus investigabit, tanquam potio valida, scrutans corda et renes; pertingens usque ad divisionem animae et spiritus, exhauriens noxia de medullis animae, mentisque visceribus, purgans affectus ut fructum plus afferat: de cujus primitivo fructu confessionis jam gaudet pater agricola. Ipse tamen qui post confessionem nonnunquam et antequam invocetur, adest, nonnunquam exspectat ut tu prior eum invites: et ut meritum tibi augeat, saepe diutius dissimulat; ut tu attentius psallendo, [Col. 0021C] instantius orando, dulciter violentus intrare compellas: alioquin planget propheta quod civitates austri clausae sint, nullo introeunte (Jerem. XIII, 19) . Cum ergo dicere potueris, Paratum cor meum, Deus, quia vacuatum a malis; paratum cor meum, quia sanctis plenum desideriis: tunc sedulus fac quod sequitur, Cantabo et psalmum dicam (Psal. LXVI, 8) . Et quicunque sit sonus cantantis vel psallentis, haec sit intentio mentis: Exsurge, gloria mea, exsurge in occursum mei; quia, quantum potui, occurri tibi. O benigne Jesu, quam alacer et promptus, quam laetus et festivus occurris hujusmodi devotioni! quam hilarem te ostendis in viis istis! Occurristi, inquit Isaias, laetanti et facienti [Col. 0021D] justitiam: in viis tuis recordabuntur tui (Isa. LXIV, 5) . Si enim psallas sapienter, in via immaculata veniet; veniet qui et illuminabit abscondita tua, ut quae nescis intelligas mysteria Scripturarum, eritque ut dicas: Psallam et intelligam in via immaculata, quando veniet ad me (Psal. C, I, 2) . Excita, Domine, potentiam tuam, quae excitet pigritiam nostram in occursum tui: et veni, ut salvos nos facias (Psal. LXXIX, 3) , Salvator mundi; qui vivis et regnas per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Vox clamantis in deserto, Parate viam Domini (Isa. XL, 3) . Primo omnium considerandam arbitror gratiam deserti, beatitudinem eremi; quae ab [Col. 0022A] initio gratiae, quieti sanctorum meruit consecrari. Consecravit nobis plane habitationem deserti vox clamantis in deserto, Joannes praedicans et tribuens baptismum poenitentiae in deserto; quanquam et ante ipsum quibusque sanctissimis prophetarum, velut auditorium Spiritus, amica semper fuerit solitudo. Longe tamen excellentior atque divinior ipsi loco gratia sanctificationis accessit, cum Jesus Joanni successit: qui etiam, antequam praedicare poenitentibus inciperet, locum poenitentibus praeparandum putavit; atque per dies quadraginta, dum versatur in deserto, velut purificans locum, novumque novae vitae dedicans locum, tyrannum qui incubabat, omnemque malitiam et subtilitatem ejus, non tam sibi, quam illis qui accolae eremi futuri [Col. 0022B] erant, superavit. Si ergo elongasti fugiens et manens in solitudine, ibi permane, ibi exspecta eum qui te salvum faciet a pusillanimitate spiritus, et tempestate. Quantalibet ingruat tibi tempestas bellorum, quantacunque patiaris in deserto, penuriam etiam victualium, noli pusillanimitate spiritus redire mente in Aegyptum. Felicius te pascet eremus manna, id est pane angelorum, quam Aegyptus ollis carnium. Ipse Jesus quidem in eremo jejunavit; sed multitudinem sequentium se in deserto, saepe et mirabiliter pavit. Saepius autem et mirabilius te satiabit, qui tanto gratiore merito, quanto sanctiore proposito secutus es eum in deserto. Cum enim diutius eum tui oblitum putaveris, ipse suae non immemor bonitatis, consolabitur te, et dicet [Col. 0022C] tibi: Recordatus sum tui, miserans adolescentiam tuam, et charitatem desponsationis tuae, quando secuta es me in deserto (Jerem. II, 2) . Tunc plane ponet desertum tuum quasi delicias paradisi: et ipse confiteberis quia gloria Libani data est ei, decor Carmeli et Saron (Isa. XXXV, 2) . Sicut enim in multis hodie locis, etiam juxta litteram illud propheticum videmus impleri, Pinguescent speciosa deserti (Psal. LXIV, 13) ; et, Deserta in ubertatem versa advenae comedent (Isa. V, 17) : sic quilibet Scripturae locus, qui ante 917 tibi sterilis videbatur et aridus, repente ad benedictionem Dei mira replebitur ubertate, ac pinguedine spiritus; ut de saturitate mentis eructes hymnum laudis, Confiteantur, [Col. 0022D] inquiens, Domino, misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum: quia satiavit animam inanem, et animam esurientem satiavit bonis (Psal. CVI, 8, 9).

2. Illud sane mirabili gratia provisum est divinae dispensationis, ut in his desertis nostris quietem habeamus solitudinis, nec tamen consolatione careamus gratiae et sanctae societatis. Licet cuique sedere solitarium, et tacere, eo quod neminem patiatur interpellantem: nec tamen vae soli, eo quod non habeat confoventem: aut, si ceciderit, sublevantem (Eccle. IV, 10) . In frequentia hominum sumus, et sine turba sumus; velut in urbe versamur, nullum tamen tumultum patimur, quominus vox clamantis in deserto a nobis audiatur: si modo interius, [Col. 0023A] sicut exterius silentium habeamus. Verba namque sapientium, ait Salomon, audiuntur in silentio, plus quam clamor principis inter stultos (Eccle. IX, 17) . Et nunc quoque si medium silentium teneant omnia interiora tua, omnipotens sermo tibi secretus illabetur de sede paterna. Felix igitur, qui sic elongavit fugiens tumultum mundi: qui tam procul recessit in secretum et solitudinem quietae mentis, ut non modo vocem Verbi, sed et Verbum ipsum; non Joannem, sed Jesum mereatur audire! Interim tamen quid vox Verbi nobis clamet audiamus, ut quandoque de voce ad Verbum proficiamus. Parate, inquit, viam Domino: rectas facite semitas ejus (Isa. XL, 3) . Parat viam, qui corrigit vitam: rectam facit semitam, qui per arctiorem se dirigit [Col. 0023B] viam. Plane vita correcta, via est recta, per quam Dominus veniat ad nos, qui in hoc ipsum praevenit nos. A Domino siquidem gressus hominis dirigentur, et viam sic ejus volet, ut gratanter per eam veniens ad hominem, cum eo jugiter ambulet. Nisi enim suum ad nos adventum ipse praeveniat, qui est via, veritas et vita (Joan. XIV, 6) ; non potest via nostra corrigi secundum regulam veritatis, ac per hoc nec dirigi ad vitam aeternitatis. In quo vero corrigit adolescentior viam suam, nisi in custodiendo sermones ejus, nisi in sequendo vestigia ejus, qui viam fecit se ipsum, qua veniamus ad ipsum? Utinam dirigantur viae meae, ad custodiendas, o Domine, vias tuas (Psal. CXVIII, 5) ; ut propter verba labiorum tuorum custodiam etiam vias duras: quae [Col. 0023C] etsi durae videantur carni, quia infirma est, suaves et pulchrae videbuntur spiritui, si promptus est! Viae, inquit, ejus viae pulchrae, et omnes semitae ejus pacificae (Prov. III, 17) . Non solum pacatae, sed et pacificae sunt viae sapientiae: quia, cum placuerint Domino viae hominis, etiam inimicos ejus convertet ad pacem (Id. XVI, 7) . Israel, si in viis meis, inquit, ambulasset, pro nihilo forsitan inimicos eorum humiliassem, et super tribulantes eos misissem manum meam (Psal. LXXX, 14, 15) . Quare enim contritio et infelicitas in viis eorum, nisi quia viam pacis non cognoverunt (Psal. XIII, 3) ? Eapropter, si quando vidi hominem inquietum, contumacem, litigiosum, gravissima tentatione vexari, vel tribulatione flagellari, [Col. 0023D] recordabar illius proverbii: Semper jurgia quaerit malus: angelus autem crudelis mittetur contra cum (Prov. XVII, 11) , cui traditur forsitan in afflictionem carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini. Si tamen aliquando prosperatur via impiorum, noli aemulari in eo qui prosperatur in via sua, in homine faciente injustitias (Psal. XXXVI, 7) : quia haec via eorum scandalum ipsis; ut tanto liberius in mortem currant, quanto minus sepitur eis via qua ambulant. De istis Sapiens loquitur: Via peccantium complanata lapidibus: sed in fine illorum, inferi, tenebrae et poenae (Eccli. XXI, 11) : et, Ducunt in bonis dies suos, et in puncto descendunt ad inferos (Job XXI, 13) . Beati igitur immaculati in via, qui ambulant in via Domini! quia, etsi de torrente in [Col. 0024A] via bibunt, propterea exaltabunt caput; quia caput suum, quod sequuntur per viam passionis, consequentur in fine mansionis.

3. Quidquid igitur occurrerit vobis in via Domini, laeto ac dilatato corde currite viam mandatorum Dei: quia etsi pusillanimis arcta videtur via, tamen recta; et si dura videtur, immaculata est. Plane beati immaculati in via! qui sic immaculato calle transeunt viam mundi, ut non inquinent vestimenta sua: aut certe, si inquinaverint, secundum beatitudinis non amittunt locum; sed lavant vestimenta sua baptismo poenitentiae, quo Joannes baptizat 918 in eremo, viam parans Domino. Via utique immaculata, castitas; via grata, per quam Dominus gratiae dignanter veniat: [Col. 0024B] cui propheta cantat, Deus meus, impolluta via ejus. Impolluta castitas Virginis, qua venit in uterum illius: impolluta necesse est sit castitas hominis, qua veniat in animam illius. Felix conscientia, cui convenit vox illa: Deus praecinxit me virtute continentiae, et posuit immaculatam viam meam (Psal. XVII, 31, 33) ! Verumtamen, ne de castitate sine virtutibus aliis glorieris, quasi jam viam immaculatam Domino paraveris: scito quia nihilominus necesse est ut via haec etiam recta sit, plana sit, ut etiam tenebrosa vel lubrica non sit. Nam via impiorum tenebrae et lubricum; et angelus Domini persequens eos (Psal. XXXIV, 6) . Et via impiorum tenebrosa: nesciunt ubi corruant (Prov. IV, 19) . Putamusne, fratres, in aliquo nostrum inveniatur [Col. 0024C] adhuc pravum aliquid in voluntatibus, asperum in moribus, tenebrosum per ignorantiam sensus, lubricum per inconstantiam actus? Quomodo autem scripturam de via paranda implebimus, nisi, sicut scriptum est, faciamus: Ut sint prava, in directa; et aspera, in vias planas (Isa. XL, 4, et Luc. III, 5) ?

4. Primo itaque necesse est ut, si qua est in nobis prava et distorta voluntas, corrigatur, et ad regulam divinae voluntatis dirigatur. Aliter videbimur dicere, sicut impii dicunt: Non est recta via Domini. Sed statim refellit nos irrefragabilis veritas, et increpat terribilis severitas: Nunquid non viae meae rectae sunt, et non magis viae vestrae pravae sunt (Ezech. XVIII, 29) ? Qui igitur viam Domino parare festinas primo omnium bona sit voluntas; [Col. 0024D] quoniam in malevolam animam non introibit sapientia (Sap. I, 4) . Cum autem hoc modo posueris prava in directa, scito quia non minus necesse est ut aspera sint in vias planas: ut scilicet omnem morum complanes asperitatem, et in quamdam vitae socialis sternas aequalitatem, ne mitis et suavis ille viator offensus asperitate viae resiliat. Quidni resiliret ille mitis et humilis corde, qui non nisi super mansuetum requiescit et humilem; cum etiam humanus omnis sensus refugiat et horreat hominem iracundum, et intractabilem? Sed, et si eatenus profecisti in via Domini, ut et propositum rectitudinis, et disciplinam mansuetudinis assecutus sis; profecisti quidem, sed non perfecisti, nisi lucerna [Col. 0025A] sit pedibus tuis verbum Dei, et lumen semitis tuis. In via enim qua ambulabam, ait, absconderunt laqueum mihi (Psal. CXLI, 4) . Et sunt viae quae videntur hominibus rectae, novissimum autem earum ducit in profundum inferni. Via enim impiorum tenebrosa, ut Salomon ait: nesciunt ubi corruant (Prov. IV, 19) . Hoc et Dominus ait: Qui ambulat in tenebris, nescit quo vadat (Joan. XII, 35) . At vero mandatum lucerna est, et lex lux, et via vitae increpatio disciplinae (Prov. VI, 23) . Qui enim increpationes relinquit, errat. Si igitur sapis, in via qua nunquam ambulasti, non ipse tibi doctor aut ductor eris, sed aurem magistris inclinabis, et increpationibus eorum acquiesces, et consiliis; et operam scientiae et lectioni dabis, ne sero poenitens dicas: [Col. 0025B] Cur detestatus sum disciplinam, et increpationibus non acquievit cor meum; nec audivi vocem docentium me, et magistris non inclinavi aurem meam? Pene fui in omni malo, in medio ecclesiae, et synagogae (Prov. V, 12-14) . Quod enim scientia legis liberet a laqueis, audi confitentem David: Posuerunt peccatores laqueum mihi, sed de mandatis tuis non erravi. Quomodo id potuisti? Quia haereditate acquisivi testimonia tua. Et in via testimoniorum tuorum delectatus sum, sicut in omnibus divitiis. Me exspectaverunt peccatores, ut perderent me: sed per hoc evasi, quia testimonia tua intellexi (Psal. CXVIII, 110, 111, 94, 95) . Lex Dei, inquit, in corde justi, et per hoc non supplantabuntur gressus ejus (Psal. XXXVI, 31) . Hinc et filius ejus Salomon ait: Simulator [Col. 0025C] ore decipit amicum suum, justi autem liberabuntur scientia (Prov. XI, 9) .

5. Sed utinam haec via, qua salutem vel Salvatorem suscipere debemus, sicut jam non est tenebrosa per ignorantiam veri, sic nec lubrica sit per inconstantiam operis. Sed, sicut Balaam cadens apertos habebat oculos (Num. XXII, 27, 31) , sic et nos: et videmus apertis oculis per scientiam, et cadimus per negligentiam. Volentes et scientes peccamus, et libentes lubricamus: nec tam lubricum viae causari possumus, quam propositum mentis, id est, pedem cui innitimur. Quis enim non ambulat in lubrico, dum in mundo, dum in corpore vivit luteo? Non igitur tam via quam 919 pes in culpa [Col. 0025D] est, qui in via Dei minus firmus est. Sed nunquid, qui cadit, non adjiciet ut resurgat? Septies cadit justus in die, et septies resurgit (Prov. XXIV, 16) . Dominus enim erigit elisos, Dominus dirigit justos (Psal. CXLV, 8) . Nam, si dicebam: Motus est pes meus; misericordia tua, Domine, adjuvabat me (Psal. XCIII, 18) . Quando igitur aliter non potes cadens, surgens viam ambula, clamans tamen semper ei, quem sequi et consequi desideras, Perfice gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea (Psal. XVI, 5) . et, si via iniquitatis in me est (ut est humana fragilitas), deduc me in via aeterna (Psal. CXXXVIII, 24) ; quatenus per te, qui es via et veritas, perveniam ad te, qui es veritas, et vita aeterna: tibi gloria per aeterna saecula. Amen.

1. Parate viam Domino (Isa. XL, 3) . Via Domini, fratres, quam parare jubemur, ambulando paratur, parando ambulatur. Et licet multum profeceritis in ea, semper tamen vobis restat paranda: ut de his in quae pervenistis, tendatis et extendatis vos in ulteriora; quatenus per singulos profectus Dominus, cujus adventui via paratur, quasi novus, ac seipso semper major occurrat. Ideo bene justus orat: Legem pone mihi, Domine, viam justificationum tuarum, et exquiram eam semper (Psal. CXVIII, 33) . Ideo forsitan vita aeterna dicta est; quia licet providentia semitam cujusque investigaverit, terminumque constituerit quousque proficiat; terminum [Col. 0026B] tamen non habet illius, in quam proficitis, bonitatis natura. Itaque sapiens impigerque viator cum consummatus fuerit, tunc incipiet: ita scilicet obliviscens quae retro sunt, ut quotidie dicat sibi, Nunc coepit (Psal. LXXVI, 11) . Exsultat ut gigas, quem nil terreat ad currendam viam mandatorum Dei: Idithumque factus, pigros qui in via resident, facile transilit in impetu cursus sui. Et licet novissima diei hora venerit, consummatus in brevi explet tempora multa; ut repente de novissimo primus, inter primos coronam accipiat.

2. Sed nos qui de profectu viae ejus loquimur, utinam vel initium ejus apprehenderimus! Meo namque sensu atque judicio non parum in ea proficit qui coepit; si tamen vere coepit, si viam civitatis [Col. 0026C] habitaculi invenit. Quam pauci sunt, ait Veritas, qui inveniunt eam! (Matth. VII, 14.) Quam multi sunt qui in solitudine errant! prorsus omnes solitarii, id est omnes superbi, qui se solos reputant. Nullus eorum adhuc dicere potest: Nunc coepi, haec mutatio dexterae Excelsi (Psal. LXXVI, 11) . Non enim est illis commutatio, ut desinant esse quod erant, quia non timuerunt Deum (Psal. LIV, 20) , cum initium sapientiae sit timor Domini (Psal. CX, 10) . Si initium sapientiae, nimirum et viae bonae. Ipse nempe timor Domini, ipse est qui statim illud sapiens consilium generat in corde viri, ut dicere possit: Cogitavi vias meas, et converti pedes meos in testimonia tua (Psal. CXVIII, 59) . Ipse confessionem [Col. 0026D] persuadet, quam Psalmista initium boni operis esse docet: Incipite, inquit, Domino in confessione (Psal. CXLVI, 7) . Ipse ad poenitentiam superbum inclinat, ut vocem clamantis in deserto viamque parari jubentis, et unde incipiendum sit ostendentis, audiat: Poenitentiam agite; appropinquabit enim regnum coelorum (Matth. III, 2) . Huic sententia consonat Salomonis, qui manifesta definitione rudes instruit, dicens: Initium viae bonae, facere justa (Prov. XVI, 5) . Quid est enim justa facere, nisi poenitentiam agere? nisi de nobisipsis quod Deo debemus exigere, et quod rapuimus exsolvere? Haec est justitia quae ante Dominum ambulat, viamque ei placitam parat, sicut scriptum est: Justitia ante eum ambulabit, et ponet in via gressus suos (Psal. LXXXIV, 14) . Sicut enim Joannes Jesum, sic poenitentia gratiam praecedit; illam scilicet gratiam, qua post satisfactionem reconciliati, suscipimur in osculo pacis. In hac siquidem poenitentiae via, grato atque hilari occursu obviant sibi, seseque osculantur justitia et pax; justitia scilicet hominis se punientis, et pax Dei ignoscentis: laetumque ac jucundum celebrant in osculo sancto foedus reconciliationis. Denique ne parvi aestimetur meriti haec justitia hominis de semetipso facientis judicium et justitiam, neve oratiunculae, et vota pigrorum se laboribus poenitentium comparare praesumant; quid de ipsa Salomon sentiat, audiant: Initium, inquit, viae 920 bonae, facere justa: accepta autem Deo magis, quam immolare hostias (Prov. XVI, 5) . Si [Col. 0027B] ergo videris hominem huic poenitentiae professum, regularibus ac sanctis laboribus, quorum debitor est, singulares oratiunculas praeferentem; ingere ei hanc Sapientis sententiam: Initium viae bonae, facere justa: accepta autem magis Deo quam immolare hostias. Similiter, si videris hominem, adversus quem frater suus aliquid habet, munus seu laudum, seu sacramentorum, ad altare offerentem; repete ei nihilominus eumdem sermonem: Initium viae bonae, facere justa, ut fratri reconcilieris: accepta autem Deo magis quam immolare hostias. Nam et illo etiam spectat haec sententia, ut daturus eleemosynam, prius, si quem defraudavit, vel simplum restituat. Sic et tu quoque voluntaria oris tui beneplacita nullatenus Deo esse credideris, illa scilicet [Col. 0027C] quae in psalmis, vel in orationibus secretis ei obtuleris; si propterea canonem psalmorum ex Regula constitutum negligentius exsolveris. Nonne, si recte offeras, et non recte dividas peccasti? (Gen. III, sec. LXX.) Rectas, inquit, facite semitas ejus (Matth. III, 3, et Isa. XL, 3) , vos qui paratis viam Domini.

3. O Domine, tu parasti directiones nobis, si modo nos recte ambulemus in illis. Tu legem posuisti nobis, viam justificationum tuarum, per illum scilicet, quem hujus sanctae institutionis Legislatorem dedisti: Haec via, inquiens, ambulate in ea, neque ad dexteram, neque ad sinistram (Isai. XXX, 21) . Haec via plane, sicut propheta promiserat: Via directa nobis, ita ut stulti non errent per eam (Isa. XXXV, 8) . Junior fui, etenim senui; et non vidi, si bene memini, stultum errantem per viam: cum vix aliquem sapientem viderim, qui rectitudinem ejus tenere potuerit. Vae, qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes (Isa. V, 21) ! quos sapientia vestra devios abducit a via salutis, nec sinit stultitiam sequi Salvatoris. Non ignorabat ille stultus propter Christum, quid haec sapientia terrena, animalis, diabolica mali faciat, qui dicebat: Si quis sapiens esse videtur in hoc saeculo, stultus fiat, ut sit sapiens apud Deum (I Cor. III, 18) . Optabilis stultitia, quae divino judicio reputatur sapientia, quae hominem non sinit errare de via. Haec stultitia, nisi fallor, est illa desursum sapientia, pudica, pacifica, modesta, suadibilis, [Col. 0028A] bonis consentiens (Jacob. III, 17) : a quibus omnibus quam procul abhorreat sapiens in oculis suis, utinam nunquam experientia ipsa probasset in oculis nostris. Si contristat vos arrogantia, seu pervicacia hujusmodi sapientium, consolatur abundantius nostrorum pax atque modestia stultorum, qui quanto minus sibi credunt, tanto suadibiliores bonis consentiunt. Tales itaque stulti non errant facile de via Dei, sed juxta verbum prophetae semper audiunt vocem post tergum monentis: Haec via, ambulate in ea, neque ad dexteram, neque ad sinistram (Isai. XXX, 21) : ne scilicet per fervorem excedentes modum, aut per teporem subsistentes citra modum, legem praescriptam, viamque deseratis regiam. Spiritus est ad dexteram, caro est ad sinistram; et haec [Col. 0028B] sibi colluctantia semper sibi adversantur, ut non quaecunque vult, sive ista, sive ille, faciamus: ne, si plus justo sequimur impetum spiritus, declinemus ad dexteram; aut, si plus justo carni indulgemus, deviemus ad sinistram.

4. Hanc denique viam justificationum Domini, viam veritatis quam elegistis, quanta laude praedicet Isaias, delectat me cum charitate vestra recordari. Et erit, inquit, ibi, id est, in antiquis cubilibus draconum, in terra utique deserta et invia, se mita et via, sicut hodie cernere est: quia in feris et incultis hominibus, qui sine lege vivebant, in ipsis invenitur ordo vitae, et disciplina. Et haec via, inquit, sancta vocabitur: quia nimirum sanctificatio est peccatorum, perditorumque salus. Quanta [Col. 0028C] vero virtute ac reverentia sanctitatis praeemineat, inde probat propheta, quia non transibit, inquit, pollutus per eam (Isa. XXXV, 8) . O mi Isaia, ibunt igitur qui polluti sunt per aliam viam? Imo potius huc omnes, huc veniant, hac incedant. Immundis enim praecipue Christus hanc viam stravit, qui venit quaerere et salvum facere quod perierat in viis saeculi. Quid igitur? transibit pollutus per viam sanctam? Absit! Veniat quantumlibet pollutus ad eam, non tamen transibit pollutus per eam: quia cum transierit, jam pollutus non 921 erit. Admittit quidem via sancta pollutum, sed statim abluit admissum; quia diluit omne commissum, tanquam vere baptismus alter poenitentium. Hic plane, hic [Col. 0028D] baptizat, non Joannes, sed Jesus baptismo poenitentiae: hic patet fons domus David in ablutionem peccatoris et menstruatae. Propterea namque via haec pollutum admittit, sed pollutum non transmittit: quia via arcta est, et quasi foramen illud angustum est, quo serpens innovandus cum exuviis suae vetustatis venire potest, sed cum ipsis transire non potest; sed novum suaque nuditate melius vestitum, transitus angustia trajicit, extricans omnem, quem attulerat, squalorem vetustatis. Bene ergo prudentiam serpentis imitari rogamur, qui nec aliter in novari possumus, nisi per angustum coarctemur.

5. Sane quod illius antiqui serpentis insidias evadamus, si per hanc arctam viam hujus novi serpentis exemplum sequamur, Isaias promittit, qui [Col. 0029A] de eadem via subdit: Non erit ibi leo, et mala bestia non ascendet per eam, nec invenietur ibi (Isa. XXXV, 9) . Securi ergo simus, si de via non exorbitamus. Potest leo ille, qui circuit quaerens quem devoret, juxta iter scandala ponere, laqueos abscondere, viatores rugitu terrere: sed persistentes in via laedere non potest; quippe cui via ipsa terror et supplicium est. Fortitudo nempe simplicis, via Domini, et pavor his qui operantur malum (Prov. X, 29) . Si ergo in via es, hoc solum time, ne devies, ne Dominum offendas, qui te per viam ducit, ut dimittat te vagum in via cordis tui: praeter eum ne timeas alienum. Quod si nimis arctam viam causaris, prospice finem, quo te via ducit. Si enim omnis consummationis videris finem, continuo dices: Latum mandatum tuum nimis (Psal. CXVIII, 96) . Si minus videre [Col. 0030A] potes, crede videnti Isaiae, qui oculus tui corporis est. Ipse utcunque videbat, cum id quod sequitur dicebat: Et ecce ambulabunt hac via qui liberati fuerint, et redempti a Domino: et venient in Sion cum laude, et laetitia sempiterna super capita eorum Gaudium quoque et laetitiam obtinebunt, fugiet dolor et gemitus (Isai. XXXV, 9, 10) . Qui satis hunc finem cogitat, puto quia non solum viam dilatat sibi; sed etiam pennas, ut jam non ambulet, sed volet, assumit sibi. Semper ergo, fratres, cogitate finem praemiorum, et cum omni facultate et alacritate curretis viam mandatorum. Per ipsam vos deducat et perducat ipse, qui est via currentium, et bravium pervenientium, Christus Jesus; cui honor et gloria per omnia saecula saeculorum.

1. Puer natus est nobis (Isai. IX, 6) . Puer antiquus dierum. Puer forma corporis et aetate: antiquus dierum, incomprehensibili Verbi aeternitate. Quanquam et in ipsa sua dierum antiquitate etsi puer non sit, novus tamen semper sit; imo non tam novus sit, quam ipsa novitas in se semper manens et innovans omnia, a quo quaeque res prout recedit, inveteratur; prout reaccedit, renovatur. Et novo quodam modo unde antiquus, inde novus: quoniam quidem aeternitas ipsius sine initio nascendi, sine defectu veterascendi, ipsa est et antiqua novitas, et nova antiquitas ipsius. Alia tamen est novitas hujus temporalis nativitatis, [Col. 0029C] quia puer natus est nobis innovandis, qui ab aeterno Deus natus est angelis beatificandis. Illa quidem nativitas amplioris gloriae, sed ista profusioris misericordiae. Ista siquidem propter me, qui misericordia indigebam, quoniam miseria circumdatus eram, et miseria quam expiare non poteram. Ostende nobis misericordiam tuam (Psal. LXXXIV, 8) , qui nondum idonei sumus videre gloriam tuam: appareat benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei, ut per hanc digni efficiamur et idonei, quibus appareat majestas et divinitas Creatoris nostri Dei. Ostende nobis, Domine, misericordiam tuam, nostra indutam miseria, et novo miserendi genere de ipsa miseria miserorum operantem remedia. Ad hoc siquidem ars misericordiae [Col. 0029D] beatitudinem Dei, et miseriam hominis in unitate Mediatoris temperavit; ut operante sacramento unitatis, per virtutem resurrectionis beatitudo miseriam absorbeat, mortemque vita deglutiat; et 922 totus homo glorificatus in divinae consortium naturae transeat. Usque adeo autem universitas infirmitates carnis, quibus ob culpam humana subjacet natura, absque culpa videlicet, [Col. 0030B] dignatio suscepit divina; ut nec infantiae recusaret injurias, nec alia, quam communis habet conditio, sortiri vellet exordia: excepto sane, quod per Spiritum sanctum immaculatus nascens de immaculata, vitia nostrae originis emundabat, atque secundae nativitatis nobis sacramenta dedicabat.

2. Itaque parvulus natus est nobis (Isa. IX, 6) , et Deus majestatis exinaniens semetipsum, non solum terreno mortalium corpori, sed etiam infirmae ac pusillae infantium se configuravit aetati. O beata infantia, cujus infirmum et stultum fortius et sapientius est omnibus hominibus; quia nimirum Dei virtus, et Dei sapientia sua in nostris, divina operatur in humanis! Hujus siquidem infantis infirmitas principem mundi triumphat, fortem [Col. 0030C] armatum ligat, crudelem tyrannum captivat, et captivitatem nostram absolvit et liberat. Hujus infantis muta, ut videtur, et elinguis simplicitas linguas infantium facit disertas; linguis hominum loqui facit et angelorum, linguas dividens igneas: inscius iste, ut videtur, ipse est qui docet hominem scientiam et angelum, tanquam vere Deus scientiarum, Sapientia Dei, et Verbum. O sacra et dulcis infantia, quae veram humanis innocentiam refudisti, per quam omnis aetas in beatam redeat infantiam; tibique conformis fiat, non pusillitate membrorum, sed humilitate sensus, et pietate morum. Prorsus vos filii Adae, qui nimis grandes estis in oculis vestris, et in giganteam enormitatem per [Col. 0030D] superbiam excrevistis; nisi conversi fueritis, et effecti sicut parvulus iste, non intrabitis in regnum coelorum (Matth. XVIII, 4) . Ego sum ostium (Joan. X, 9) regni, ait parvulus iste: nisi incurvetur altitudo virorum, non eos admittet humilitatis janua. Ideo nimirum conquassabit capita in terra multorum (Psal. CIX, 6) ; et qui elati accedunt, repulsi capite illiso cadent retrorsum. Quid enim? adhuc tu superbis, terra et cinis, postquam Deus factus [Col. 0031A] est humilis? adhuc magnus es in oculis tuis, postquam Deus parvulus factus est sub oculis tuis? Ille semetipsum exinanivit ut pene videretur esse nihil, sine quo factum est nihil: et tu in immensum inflaris et extolleris, existimans te aliquid esse, cum vere sis nihil! ipse te seducis (Galat. VI, 3) , clamat tibi Apostolus; cum, etsi aliquid esses, si magnum aliquid esses, tanto magis humiliari te oporteret. Quanto, inquit Sapiens, magnus est, humilia te in omnibus: et invenies gratiam coram Deo (Eccli. III, 20) , qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam (Jacobi. IV, 6 et I Petr. V, 5) ; qui et ipse, ut tibi fieret exemplum, cum esset maximus omnium, factus est humillimus omnium et minimus. Parum erat ei, ut fieret minor angelis conditione [Col. 0031B] mortalis naturae, nisi et hominibus minor fieret aetate imbecillis infantiae. Videat igitur pius et humilis, et glorietur, videat impius et superbus, et confundatur. Videat, inquam, Deum immensum, parvulum factum, et infantulum adorandum, stupendum mysterium, redemptionem piorum, gloriam humilium, judicium impiorum, ruinam superborum. O venerandum ac tremendum mysterium! Quam sanctum et terribile est nomen tuum, fons misericordiarum, et abyssus judiciorum! Quis de hoc fonte bibit, et non amavit? quis hanc abyssum consideravit, et non expavit? Qui non amavit, nequam et impius est: sicut qui non expavit, vecors et insensatus est. Nihil tamen est cur judicium [Col. 0031C] expavescas, si non adversus misericordiam insolescas. Et ipse, siquidem mallet amari, quam serviliter timeri: magisque probat quod liber ac voluntarius offert affectus filiorum, quam quod coactitius extorquet metus servulorum. Ideo et nunc cum primo se manifestavit mortalibus, puerum se maluit exhibere, magisque amabilis quam terribilis apparere: ut, quia salvare veniebat, et non judicare; praeferret interim unde provocaret amorem, differret unde incutere posset timorem.

3. Cum fiducia igitur accedamus ad thronum gratiae ejus, qui nec cogitare sine tremore poteramus de throno gloriae ejus. Nihil hic terroris, nihil severitatis quam metuas; sed omnimoda benignitas atque mansuetudo, de qua praesumas. Et si [Col. 0031D] potestas et terror apud ipsum est, 923 totum tamen interim dissimulat, donec poenitenti parcat, confitentem recipiat. Ne sit tibi scrupulo, quod graviter deliquisti: nescit puer laesus irasci; aut, si irascitur, facile potest placari. Vere nihil placabilius animo hujus pueri, qui in hoc ipsum pacem tuam satisfactionemque praevenit, priorque legatos de pace mittit: ut qui reus es, velis reconciliari. Tantummodo velis, et vere perfecteque velis; non modo veniam indulgebit, sed et gratiam cumulabit: quinimo lucrum non mediocre deputans, ovem recuperasse perditam, diem festum aget cum angelis. Congruebat ergo cum divina mansuetudine aetas innocentis ac facilis infantiae, satisque convenienter et commode salutem peccatorum ab hac [Col. 0032A] exorditus est aetate; ut quos reatus propriae terrebat conscientiae, spes consolaretur non difficilis indulgentiae.

4. O puer dulcissime, Jesu bone, quam magna est multitudo dulcedinis tuae, quam abscondisti timentibus te, et perficies sperantibus in te, qui tantam exhibuisti necdum scientibus te! Prorsus dulcedo incomparabilis, et pietas ineffabilis; ut Deum qui creavit me, videam puerum creatum propter me: Deusque majestatis et gloriae non solum similis mihi fiat corporis veritate, sed etiam miserabilis, et velut humanae indigens opis appareat aetatis infirmitate. Vere tu puer Deus, salutare vultus mei, et Deus meus, cum totus sis dulcedo, et desiderium, dulciorem tamen te mihi facit teneritudo [Col. 0032B] membrorum. Haec nimirum te capabilem facit sensibus et affectibus parvulorum, qui nondum sunt te solidum idonei capere cibum. Dulce interim, dulce prorsus et sapidum, cogitare puerum Deum: quin etiam efficax et operatorium ad medendum, ac dulcorandum, si quis in nobis est, rancorem animorum, sermonum amaritudinem, morum austeritatem. Neque enim crediderim, ubi sensus et memoria fuerit hujus divinae dulcedinis, locum irae vel tristitiae inveniri: sed omnis indignatio, et amaritudo cum omni malitia tolletur a nobis. Ita fiet ut quasi modo geniti infantes, modo genitum infantem Dominum digne laudemus, et in consosonantia morum et vocum, ex ore infantium et [Col. 0032C] lactentium perficiatur laus infantis, et lactentis Domini Jesu Christi, cui cum Patre et Spiritu sancto laus et jubilatio, per aeterna saecula saeculorum. Amen.

1. Puer natus est nobis, et filius datus est nobis (Isai. IX, 6) . Inde probatur quod natus est nobis, quia scilicet datus est nobis. Illis enim recte dicitur natus, quibus videtur datus. Et omnibus quidem gratia nativitatis hujus oblata est, sed non ab omnibus suscepta est. Non enim omnium est fides. In propria venit, et sui eum non receperunt (Joan. I, 11) . Inutiliter autem natus esset nisi et datus [Col. 0032D] esset: frustraque factus esset filius hominis, si non recepissent eum filii hominum, quibus daret potestatem filios Dei fieri. Vae igitur, Judaea incredula, ingrata et impia: ablatum est a te regnum Dei, et datum est genti facienti fructus ejus. Ejectus Jesus est de Synagoga, sed susceptus est ab Ecclesia. Ejectus est de contradictionibus Judaeorum, constitutus est in caput Gentium. Ecce populus, quem non cognovit, servivit illi, auditu auris obedivit ei; cum de vobis filiis alienis, filiis sceleratis et parricidis, sit pii patris illa querela terribilis: Filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me (Isai. I, 2) . Sed, qui spernit, nunquid non et ipse spernetur? Quia repulistis verbum Dei, inquiunt apostoli, et indignos vos judicastis vitae aeternae, ecce [Col. 0033A] convertimur ad gentes (Act. XIII, 46) . O felix gentilitas! ecce affertur tibi Jesus: curre obviis manibus, extende manus, expande sinus, devotionem tuam probet tam actus quam effectus; filium qui tibi offertur, suscipe fide, amplexare affectu; semperque inter ubera tua commoretur. Et ecce videor mihi audire vocem exsultationis et confessionis de cunctis partibus orbis; a finibus terrae laudes audio, gloriam justi. Est autem sonus ut multitudinis, ut sonus castrorum Dei, vox una laudantium et dicentium: Puer natus est nobis, et filius datus est nobis (Isa. IX, 6) . Ipsa 924 est, ni fallor, Ecclesia laetabunda, et laudans, toto orbe terrarum; pro eo quod sibi natum, sibi datum amplexatur filium, quem oblatum, sed ablatum merito videt perfidiae [Col. 0033B] Judaeorum. Lauda, sterilis, quae non pariebas, decanta laudem et jubila, quae non parturiebas: quia per hunc filium qui datus est tibi, multi erunt filii desertae, magis quam ejus, quae vinculo legis Deo maritata (Isa. LIV, 1) , ei videbatur adhaerere. Tunc mirabitur et dilatabitur cor tuum (Isa. LX, 5) . Tunc dices in corde tuo: Quis genuit mihi istos? Ego sterilis et non pariens, transmigrata et captiva: et istos quis enutrivit? Ego destituta et sola, et isti ubi hic erant? (Isa. XLIX, 21.) O mater incorrupta, virgo fecunda, filius, qui datus est tibi, hos tibi dedit. Est enim Filius Altissimi, cui Pater istos adoptavit, ut sint omnes conformes imaginis ejus, et sit ipse primogenitus in multis fratribus. Dilata, inquit, itaque locum tentorii tui ab ortu ad occasum, et a mari ad [Col. 0033C] mare, quia ad dexteram et ad laevam penetrabis, et semen tuum gentes haereditabit (Isa. LIV, 2, 3) . Iste namque unigenitus Mariae, primogenitus est omni creaturae, cui dicitur a Patre: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae (Psal. II, 8) .

2. Sicut autem, suscepto Dei Filio, Ecclesia sterilis peperit plurimos, et roborata est: ita ipso ejecto, aemula ejus Synagoga, quae multos filios habebat, infirmata est. Ideo enim hodie Ecclesia gratulabunda de dato sibi filio gratiarum actione et voce laudis replet coelos: illa muta sedet in tenebris, aut certe ejulatu fatigat inferos. Misera et caeca, cur non advertit quam manifeste Deus ejus [Col. 0033D] ad nos transierit; quam evidenter ipsa repudiata, solumque retinente libellum repudii, litteram dico legis, quae adulteria ipsius, coarguit, universam dotem ipsius ad novam Sponsus nuptam transtulerit? Ecce in manibus nostris tabulae matrimonii, in duobus Testamentis; ecce sacramenta unctionum, dignitas regum, ordo sacerdotum, ministeria levitarum, cultus templi et vasorum, sacrificiorum veritas, omnis denique ipsorum gloria, translata ab ipsis, collata est nobis, quia causa et veritas omnium, Filius datus est nobis. Ipse calicem legis, quae in manu est Mediatoris, ex hoc Judaeo in hunc Christianum inclinavit. Et omne quod in ea merum ac verum fuit, eliquatum nobis transfudit: faex sola, quae non est exinanita, apud Judaeos remansit; [Col. 0034A] ipsam bibunt, ipsa pars calicis eorum.

3. Sed quid verbis moror? Numquid enim potest enarrari, quae et quanta sunt data nobis, cum iste Filius datus est nobis? Nonne omne datum optimum, et omne donum perfectum ab ipso, et cum ipso, pariter ad nos descendit? nonne universas opes coeli, omnes thesauros Dei, secum nobis advexit? qui licet adhuc in ipso contineantur absconditi, multa tamen jam et magna, et quasi donativum pugnaturis erogavit; sed nihil omnia ad ea quae victoribus reservavit. Quis enumeret tot munera charismatum, tot genera virtutum, nostrorum scilicet varietatem armorum, subsidia Sacramentorum, fercula Scripturarum, gradus et ordines ministrorum; in omni aetate, sexu, et conditione, natione [Col. 0034B] et lingua, tot martyrum trophaea, confessorum insignia, virginum coronas? si miraris, inquit Ecclesia, unde repente mihi pauperculae haec multitude divitiarum, et magnitudo gloriae: inde nimirum, quia Filius Dei datus est nobis, Deus gratiae, Dominus virtutum, et Rex gloriae. Imo magis mirum esset, si non sequerentur Dominum bona sua, cum etiam ipse sit omnia bona. Inquirentes, inquit, Dominum, non minuentur omni bono (Psal. XXXIII, 11) ; quanto magis suscipientes? Si enim miraris ista nobis per Filium data, ego (ut plus mireris) adjiciam omnia omnino nobis cum illo esse donata. Cum enim Filium, per quem et in quo omnia subsistunt, Pater nobis donavit, quomodo non omnia nobis cum illo donavit? (Rom. VIII, 32.) Omnia [Col. 0034C] nostra sunt, ait Apostolus, quia noster est auctor omnium et Dominus; ut, etsi videamur tanquam nihil habentes, inveniamur tamen omnia possidentes. Vides igitur quantum, et quale datum sit Filius; quamque probabile sit quod de Sapientia, quae ipse est, legitur: Venerunt mihi omnia bona cum illa, et innumerabilis honestas per manus illius (Sap. VII, 11) . Quare autem hoc ita inculco, fratres mei? Quare, nisi ut discatis 925 gloriari, quia filius datus est nobis; et quidquid mundus potest dare, aut promittere vobis, non modo vile et indignum ad illum, sed etiam detrimentum propter illum deputetis? Non quomodo mundus dat, dat ille vobis: tantum grati estote, quia datus est vobis, et [Col. 0034D] satagite ut amplius et perfectius detur vobis. Qui enim semel datus est mundo in forma carnis, et certis diebus aut horis datur fidelibus in specie ponis, scilicet in esu Sacramenti sui, saepius et incertis horis datur devotis, in gustu spiritus sui. Primum, ad redemptionem; secundum, ad sanctificationem; tertium etiam ad consolationem. Primum exigit ut fides sit recta; secundum, ut conscientia pura; tertium, ut devotio prompta. Haec mentem elevat, ut gratiae occurrat; cor aperit, ut excipiat; affectum dilatat, ut plurimum ipsius capiat. Non solum autem istam, sed et omnem gratiam abundare faciat in vobis, Deus omnis gratiae, Filius, qui datus est vobis, qui est Deus benedictus in saecula saeculorum. Amen.

1. Puer natus est nobis (Isa. IX, 6) . Nobis prorsus; non enim sibi, non angelis. Sibi, inquam, natus non est, ut scilicet hac nativitate esse, aut melius esse inciperet, qui antequam temporaliter nasceretur, aeternaliter erat, et perfecta beatitudo sibi erat, quia de Deo perfecto perfectus Deus natus erat. Angelis natus non est; quia nec angelus ille qui in veritate stabat, reparatione indigebat; nec illius qui ceciderat, casus reparabilis erat. Ideo nusquam angelos apprehendit, sed semen apprehendit Abrahae (Hebr. II, 16) ; et qui Deus natus erat sibi, puer natus est nobis: se quodammodo relinquens, et angelos transiliens, ut ad nos usque deveniens unus fieret [Col. 0035B] e nobis; et exinanitus a semetipso, minoratur ab angelis, ut aequalis fieret nobis. Qui igitur natus aeternaliter sibi et angelis erat beatitudo, natus temporaliter nobis, factus est nobis redemptio; quia nos solos laborare videbat antiquo nostrae nativitatis praejudicio. Quam felix, quam amabilis nativitas tua, puer Jesu, quae nativitatem omnium emendat, conditionem reformat, praejudicium solvit, chirographum damnatae naturae rescindit: ut si quem piget damnabiliter esse natum, possit felicissime renasci! Quotquot autem receperunt eum, dedisti eis potestatem filios Dei fieri (Joan. I, 12) . Gratias agimus gratuitae atque gratiosae nativitati tuae, Deus fili hominis, per quam accessum habemus [Col. 0035C] in gratiam istam in qua stamus, et gloriamur in spe gloriae filiorum Dei (Rom. V, 2) . Prorsus admirabile commercium, ut sumens carnem, largiaris deitatem! commercium, inquam, charitate, non cupiditate contractum; indulgentiae quidem tuae gloriosum, sed indigentiae meae omnino lucrosum. Vere tu puer misericors, quem sola misericordia puerum fecit: licet pariter misericordia et veritas in te obviaverunt sibi (Psal. LXXXIV, 11) . Vere, inquam, tu misericors puer, natus es nobis, non tibi: lucra nostra, non augmenta tua nascens de nobis quaesisti, quia ad hoc solum nasci dignatus es, ut nos minoratione tui proveheres, humiliatione glorificares. Tu exinanitus nos replesti: tu enim omnem tuae plenitudinem divinitatis in hominem [Col. 0035D] transfudisti. Transfudisti, sed non confudisti. Transfusum tamen Deum in hominem non dicerem, si ad mensuram datum huic homini spiritum audirem: si de omni sua plenitudine penes Deum aliquid recedisset, quod non in hominem, cui unitas est, effudisset.

2. Merito igitur oleum effusum nomen (Cantic. I, 2) Dei hominis, vel certe unguentum exinanitum; cum ita funditus Dei in hominem effusus sit, ut eum semetipsum exinanisse (Phil. II, 7) confiteatur fides Apostoli. Quamquam sic utique se exinanivit, ut in se ipso nihil prorsus minuerit, aut mutaverit; nec alia esse potuit naturae immutabilis exinanitio, quam naturae nostrae, quae terra inanis [Col. 0036A] et vacua est, assumptio. Magna prorsus exinanitio ista in oculis videntium, ut splendor gloriae et figura paternae substantiae, nonnisi formam praeferat servilem, et in ipsa non habens speciem neque decorem. Quasi enim parum exinanitus esset, 926 si homo solum fieret, etiam humanae carnis gloriam ita funditus in se vacuavit, sapientiam infatuavit, infirmavit virtutem, minuit magnitudinem; ut et in nativitate minimum, et in passione se exhiberet novissimum virorum: unde nec reputaverunt eum. Vis autem videre Deum exinanitum a semetipso? vide jacentem in praesepio. Ecce Deus noster (Isa. XXV, 9) , Isaias ait, qui de tam longinquo vidit, et cognovit praesepe Domini sui, imo Deum in praesepi. Ecce, inquit, Deus noster. Ubi, [Col. 0036B] quaeso? In praesepio, inquit. Infantulum quidem ibi invenio. Hunccine tu dicis illum esse, qui dicit, Coelum et terram ego impleo (Jerem. XXIII, 24) : imo cujus majestati angusta est omnis coeli latitudo? Pannis involutum video. Hunccine tu dicis illum esse, qui gloriam et decorem induit lucis inaccessibilis, amictus incircumscripto lumine sicut vestimento? Vagientem audio. Hiccine est qui in coelis tonat, sub cujus vocis tonitruo potestates angelicae submittunt alas suas? Sic est, inquit alius propheta satisfaciens pro Isaia, omnino sic est: Hic est Deus noster, sed exinanitus est, ut te repleat, et a se quodammodo deficere voluit, ut te reficiat. Conclamat omnis chorus prophetarum uno spiritu, eademque sententia, etsi aliqui voce diversa, sic [Col. 0036C] est: Hic est Deus noster, et non aestimabitur alius praeter eum (Baruch. III, 36) ; neque enim est alius praeter eum. Sed scio, inquid David, scio, quia non credet signo huic, sed contradicet generatio prava et adultera Judaeorum; enarrate vos, apostoli, in progenie altera Gentium. Quid? Quoniam hic quem Judaeus jacentem in praesepi nec respicit, pendentem in cruce despicit; cum miro modo nascitur, non videt; cum mira operatur, invidet; cum dira patitur, irridet: Hic, inquam, hic est Deus noster in aeternum et in saeculum saeculi, ipse reget nos in saecula (Psal. XLVII, 15) .

3. Et ecce jam praedicantibus apostolis, testificantibus prophetis, etsi vellus siccatum est, sed areae latitudo infusa est (Judic. VI, 39, 40) : etsi [Col. 0036D] cucurbita aruit, Ninive salvata est (Jonae III et IV) ; et amissio Judaeorum, divitiae facta est mundi, et salus gentium. Adorant omnes reges terrae parvulum qui natus est nobis, omnes gentes serviunt ei: quia si qui sunt qui non serviant, vel non sint servituri, quasi non sint, sic sunt coram eo (Isa. XL, 17) ; gens etiam et regnum, quod non servierit ei, peribit. Jam tamen videmus et gaudemus impletum, quod per Isaiam fuerat a Patre promissum: Viri sublimes ad te transibunt, tui erunt, post te ambulabunt, te adorabunt, teque deprecabuntur. Et merito, inquit, quia in te tantum est Deus, et non est absque te Deus. Vere tu es Deus absconditus, Deus Israel Salvator (Isa. XLV, 14, 15) . Si unquam [Col. 0037A] manifestius, si expressius potuit dici Jesus Deus, nunquam credat Judaeus: aut certe si derogat haec esse dicta de Jesu, ostendat alium in quo sit Deus, et qui sit Deus, nec praeter eum Deus; quando quidem nec personarum Trinitatem fatetur, ut assignare possit Deum, in quo sit Deus, ita ut alius Deus praeter eum non sit. Sed te, perfide, scandalizat, quod ad pietatem aedificare debuerat; quod scilicet Deus absconditus, et homo oculis adhibitus est, tanquam lutum ex sputo, quod ad videndum Deum caecum illuminaret. Hoc, inquam, scandalo tibi est, quod in infirmitate carnis abscondita est fortitudo Dei, et in infirmitate crucis abscondita est fortitudo hominis Dei; quod inglorius inter viros aspectus ejus, et forma ejus inter filios hominum: unde nec reputasti eum, sed putasti [Col. 0037B] quasi leprosum, et percussum a Deo, et humiliatum; cum Deus posuerit in eo iniquitates omnium nostrum (Isa. LIII, 4, 5) . Nam et tuam quoque suscepisset, si tu eam vel ad extremum deponere voluisses. At tu, miser, non deponis, sed apponis iniquitatem super iniquitatem; super sanguinem prophetarum, sanguinem Filii Dei et Apostolorum. Impone igitur, quandoquidem ita vis, impone jugum iniquitatum tuarum, tibi et filiis tuis: mihi enim regnum Christi portare magis decet, ut meas ipse portet iniquitates. Tu porta colligationes impietatis, fasciculos deprimentes: ego portem fasciculum myrrhae, quem Maria mihi colligavit, pannisque involutum in praesepi reposuit.

[Col. 0037C] 4. Vos igitur, fratres mei, qui cognovistis praesepe Domini vestri, Dominumque in praesepi, quem Israel non cognovit: vos, inquam, quibus Salvator ideo non viluit, 927 quia misericors esse voluit; sed eo vobis tenerior in affectu, quo minor est in aspectu: cantate, et exsultate et psallite, Puer natus est nobis, filius datus est nobis. De Judaeis quidem est natus, sed nobis est natus; quia illis ablatus, nobis est datus. Cantate Domino canticum novum, quia mirabilia fecit. Notum fecit Dominus salutare suum (Psal. XCVII, 1-3) : adeo ut et asinus de Gentibus cognoscat in praesepi Dominum suum, fenum sibi factum, quia omnis caro fenum (Isa. XL, 6) . In conspectu namque Gentium revelavit justitiam suam (Psal. XCVII, 2) : quam Judaeus [Col. 0037D] ignorat, velum adhuc habens super faciem suam. Velum habet, quia zelum tenet: unde nec velum videt, sed invidet quod puer natus est nobis, filius datus est nobis. Nec invidet, quod cupiat habere sibi, sed quod cupiat perire et mihi et sibi. Mallet aemula et mala meretrix infantem necari, quam vivum mihi dari. Sed judicium nostri Salomonis, cujus sermo penetrabilior omni gladio ancipiti, scrutans corda et renes, in invenienda matre non erravit: Date, inquit, Ecclesiae infantem vivum: haec est enim mater ejus (III Reg. III, 26, 27) . Quicunque enim fecerit voluntatem ejus, ipse mater, et frater, et soror ejus est (Matth. XI, 50) . O Domine Salomon, tu matrem dicis, ego ancillam profiteor. Ancilla Christi sum: fiat mihi secundum verbum [Col. 0038A] tuum (Luc. I, 38) . Et quidem matrem amore et sollicitudine me praestabo, quantum potero: sed conditionis meae semper memor ero.

5. O fratres, hoc nomen matris non est singulare praelatis, quamvis specialis eis incumbat cura maternae sollicitudinis et pietatis: commune est et vobis, qui facitis voluntatem Domini. Utique et vos matres estis pueri qui datus est vobis, et in vobis, ex quo videlicet a timore Domini concepistis, et parturistis spiritum salutis. Vigila igitur, o mater sancta, vigila super curam recens nati, donec formetur in te Christus, qui natus est tibi: quia quo tenerior est, eo facilius potest perire tibi, qui nunquam perit sibi. Spiritus siquidem qui in te est, si tibi exstinctus fuerit, redit ad Deum qui dedit illum. [Col. 0038B] Vigila, inquam, super curam recens nati, memor quoniam aemula tua dormiens oppressit filium, qui datus erat ei. Quae est enim illa, nisi carnalis anima, quae spiritum exstinguit negligentia et inertia. Hujusmodi homines, cum religionis amiserint fervorem, ipsius tamen sibi arrogant gloriam et nomen. Inde contentiones carnalium adversus spirituales, etiam in capitulis, ubi verus Salomon invisibiliter judex praesidet. Filius meus, inquiunt carnales, vivit, et tuus mortuus est: ego spiritum Dei habeo, tu non habes; in me vivit amor Dei, in te mortuus est: dum scilicet aemulantur sibi religionis auctoritatem, cujus spirituales habent veritatem; ut subducta eis auctoritate, consuetudines [Col. 0038C] inducant pro sui sensus libidine. Et revera quidem mater vult aemulae dari vivum et integrum infantem, non invidens ei gloriam, dummodo habeat et virtutem, sed illa, Nec mihi, inquit, nec tibi sit, sed dividatur (III Reg. III, 26) ; quia nimirum sanctitatis sibi cupit retinere honorem, et aliis relinquere laborem. Sed non errat qui judicat, etsi aliquandiu dissimulat. Gladius Salomonis matrem invenit, cui adjudicat indivisum, sicut affectum charitatis, sic effectum potestatis; sicut fervorem operandi, sic favorem imperandi. Vos itaque, fratres, in quibus fides per dilectionem operans nata est de Spiritu sancto, custodite eam, pascite, nutrite, tanquam parvulum Jesum, donec formetur in vobis puer qui natus est nobis; qui non solum nascendo, [Col. 0038D] sed vivendo et moriendo, formam cui conformemur tradidit nobis: memor quippe semper, quod non nisi nobis natus fuit, nec nisi nobis vivere voluit, nec mori nisi pro nobis, qui pro se non habuit; ut et nos per ipsum renasceremur, secundum ipsum viveremus; in ipso moreremur, qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Ecce jam venit plenitudo temporis (Galat. IV, 4) . Plenitudo ista temporis apud Paulum accipitur, seu propter abundantiam gratiae, seu propter adimpletionem praecedentis prophetiae 928 , seu propter pleniorem aetatem fidei adultae. De singulis [Col. 0039A] videamus. Omnium plenitudo bonorum Christus Dominus est: quippe qui omnibus thesauris sapientiae et scientiae Dei, totiusque gratiae plenus est; imo in quo omnis plenitudo divinitatis habitat corporaliter (Coloss. II, 9) . Viderunt apostoli plenum gratiae et veritatis, et de plenitudine ejus omnes acceperunt: adeo ut novissimus eorum et ebortivus Paulus, vas electionis, de plenitudine quam acceperat, disseminaret ubique plenitudinem gratiae et veritatis, clamans et dicens: Ecce jam venit plenitudo temporis (Galat. IV, 4) . Cum enim plenus omnibus bonis natus esset temporaliter auctor temporis, quidni plenitudinem attulisset temporis? Cum coeli rorarent desuper, et nubes pluerent Justum, Salvatorem terra germinaret, tanta [Col. 0039B] supernae benedictionis ubertas quidni fecunditatem terris omnibus praestaret? Benedixisti, Domine, terram tuam, dedisti benignitatem, et terra nostra dedit fructum suum (Psal. LXXXIV, 2, 13) ; videlicet de uno grano frumenti, quod germinavit alvus Virginis, ubique terrarum pullulante copiosa messe fidelium. Nolo enim hanc plenitudinem temporis requiras in copia bonorum temporalium, sed aeternorum; non in proventu agrorum, sed coelorum. Si coeli rorant desuper, et nubes pluunt Justum; si terra germinat Salvatorem, et justitia oritur simul; si denique oritur in diebus Domini non solum justitia, sed et abundantia pacis: feliciora tempora ne quaesieris, quando et regnum Dei nihil aliud est quam justitia, et pax, et gaudium in Spiritu sancto [Col. 0039C] (Rom. XIV, 17) , quod de illis procedit. Nam et nostrorum temporum ille status judicatur optimus, atque pulcherrimus, cum et justitia moribus imponit disciplinam, et abundantia cum pace quietem vitae praestat et laetitiam. Denique misericordia Domini plena est terra (Psal. CXVIII, 64) : benedixit Dominus coronae anni benignitatis suae, et campi ejus repleti sunt ubertate (Psal. LXIV, 12) totius gratiae spiritualis. Et quis, nisi ingratus, plenitudinem neget esse temporis? Quae unquam aurea aetas simile aliquid habuit hujus plenitudini temporis, quando panis angelorum, omnem habens saporem suavitatis et omne delectamentum, apponitur etiam jumentis; et non solum homines, sed et jumenta, [Col. 0039D] cibo pascuntur coelesti? Homines enim et jumenta salvabis, Domine, quemadmodum multiplicasti misericordiam tuam, Deus (Psal. XXXV, 7, 8) . Infinite multiplex haec tua, Deus, misericordia, ut qui panis angelorum, non solum hominum dites ac beatifices mensas, sed etiam fenum factus, jumentorum repleas praesepia. Confiteris, o Domine sapientia misericors, quia sapientibus et insipientibus debitor es, ut qui utrosque fecisti, utrisque necessariam alimoniam procures; et tam homines quam jumenta, tam spirituales quam animales, suo quemque gradu et ordine salves. Confiteantur igitur Domino misericordiae ejus, et mirabilia ejus filiis hominum (Psal. CVI, 15) : quia misit Verbum suum carnem factum, medicinam et escam omnium; ut etiam incapaces [Col. 0040A] Verbi, sanentur tamen et satientur carne Verbi. Edant itaque pauperes et saturentur, et confiteantur venisse beatam temporis plenitudinem; quando et in praesepibus suis paratum sine sudore vultus sui panem inveniunt coelestem. Numquid ergo mugiet bos, eum ante praesepe sic plenum steterit? (Job VI, 5.) Mugiat, sed prae gaudio spiritus in jubilo cordis; quia praesepe Domini sui, imo Dominum in praesepi suo cognovit.

2. Libet autem adhuc manifestius videre, Christus veniens e coelis quantam plenitudinem temporis advexerit, quam facili et exiguo pretio omne pretiosum comparari posse decreverit. Duobus minutis, seu calice aquae frigidae, aut certe sola bona voluntate, jam a diebus ejus emitur regnum coelorum, [Col. 0040B] quanquam etiam nunc vix inveniat emptorem in tanta multitudine divitum. Proh pudor! etiam nos ipsi, qui jam emere coepimus, jam tabulas emptionis conscripsimus, jam pignus haereditatis accepimus; etiam nos, inquam, toties a pacto resilimus, ac pene complaciti poenitemus, querimur, murmuramus, quasi in negotio simus circumventi; quasi magnum sit illud prope nihil, quod exigitur a nobis. Bene de nobis prophetavit Scriptura: Malum est; malum est, dicit omnis emptor, et cum recesserit, gloriabitur (Prov. XX, 14) . An non merito poterit gloriari, qui immensum illud et aeternum 929 pondus gloriae, hoc levi et momentaneo tribulationis suae comparaverit, qui sic pro nihilo salvus factus fuerit? At nunc quotidianas hinc inde [Col. 0040C] querelas et molesta murmura audias: Malum hoc, malum illud; grave hoc, importabile illud; quis tanta ac talia ferat? Ita nemo fere est qui digne pro merito sui rem aestimans dicat: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis (Rom. VIII, 18) , nisi tunc demum cum coeperit revelari. Tunc plane gloriabitur, qui modo detrahit, ac de pretio se gravari gemit; cum scilicet de foro, id est, de mundo hoc, ubi contractus celebratur hujus commercii, recesserit et in domum aeternitatis suae, secum ferens rem tantam tantillo emptam, redierit. Homo plane secundum cor Dei erat ille, homo simplex sine querela, qui ab hac arte, imo inertia et infidelitate emptorum [Col. 0040D] alienus erat; Davidem dico, qui dicebat: Quoniam non cognovi litteraturam, Domine, memorabor justitiae tuae solius (Psal. LXX, 15, 16) . Justitiae meae nullatenus memorabor, ut labores meos exaggerem, merita magnificem; potius memorabor justitiae tuae solius, qui gratis obligasti te mihi promissorem. In veritate tua exaudi me, in justitia tua, et non intres in judicium cum servo tuo (Psal. CXLII, 1, 2) : qui, si voluero me justificare, os meum condemnabit me. Per hoc enim, inquit, introibo in potentias Domini (Psal. LXX, 16) ; quia scilicet justitias meas non statuam: per hoc potentem me faciet, et nunc in praelio, et tunc in regno; quia semper infirmitates meas confitebor. Cum enim infirmor, tunc potens sum (II Cor. XII, 10) . Sicut ergo prudenter [Col. 0041A] apud Deum causam agit, qui justitiae suae immemor totum misericordiae committit; sic prudenter emit, qui omnem fictionem, atque avaritiam negotiationis scire renuit; qui inventa illa pretiosa margarita, non solum omnia sua, sed et seipsum ultro ac desideranter impendit. At nos tepidi, ficti, ingrati, indevoti, voluptatum amatores magis quam Dei, vix ab illa voce infidelis et nequissimi murmuris, Malum est, malum est (Prov. XX, 14) , valemus compesci; etiam postquam gustavimus, et vidimus, sicut de muliere forti scriptum est, quoniam bona est negotiatio nostra.

3. Adhuc ferebat me quidam implacabilis zelus adversus ingratitudinem et infidelitatem hujus temporis nostri; sed revocat me, de qua sermonem institui, [Col. 0041B] sancta ac beata plenitudo temporis Christi, qua etiam hodie plenius pascendi estis. Conjunctim tamen currunt, pariterque feruntur haec duo tempora tam diversa, tamque adversa, tempus scilicet gratiae, et tempus malitiae; cum tamen nonnisi unum tempus inveniatur utriusque. Si enim modo non esset tempus gratiae, non diceret Apostolus: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis (II Cor. VI, 2) . Et iterum, si modo non esset tempus malitiae, non diceret idem apostolus: Redimentes tempus, quoniam dies mali sunt (Ephes. V, 16) . Confligunt igitur in tempore uno gratia et ingratitudo, velut in stadio uno. Jam olim siquidem sapientia pugnat adversus malitiam, propter quod et nunc in hujus mundi descendit aream. Pugnat, inquam, [Col. 0041C] nolens vinci a malo, sed volens vincere in bono malum. Abundabat iniquitas, et licet humana congelata esset, divina tamen non frigescebat charitas. Magnus ille ardor charitatis, et revera, sicut scriptum est, aquis multis inexstinguibilis (Cantic. VIII, 7) ; quod cum extremum jam judicium postularet multitudo peccatorum, Deus tamen Filium suum misit, non ut judicaret mundum, sed ut salvaretur per ipsum (Joan. III, 17) . Cum igitur jam pene consummata mundi malitia finem indicaret temporis, Redemptoris adventus novam et inopinatam plenitudinem temporis rebus infudit humanis. Cum enim mundus consenuisset, atque prope interitum esset temporis aetate, subito ad adventum Conditoris [Col. 0041D] sui, nova et insperata renovatus est virtutis juventute, fideique quodam juvenili calore. Fides siquidem, cujus primaevum tempus, velut quaedam pueritia, fuit in Patriarchis, qui exorti sunt primo mane Ecclesiae nascentis; adolescentia vero in Prophetis; ad plenitudinem demum juvenilis excrevit roboris in Apostolis, quando et calorem suae virtutis mundo spectabilem praebuit in tam praeclaris, atque fortissimis innumerabilium martyrum triumphis. Hanc adultam ac plenam aetatem fidei vocat Apostolus plenitudinem temporis, quando scilicet hi qui sub paedagogo 930 legis erant, nihilque a servo differebant, dum erant parvuli, jam adulti libertatem filiorum receperunt per Unigenitum Patris (Galat. IV, 1-9) . Qui nimirum, ut nulla plenitudo [Col. 0042A] suo deesset tempori, plenus tam gratia quam veritate venit, quatenus et per gratiam impleri faceret legis mandata, et per veritatem impleret ipse promissa; adeo ut quidquid etiam universis retro saeculis mystice gestum aut dictum fuit, totum verius ac plenius impletum sit in hac plenitudine temporis. Nam et hic ipse dies tot sacramenta, tot oracula, quasi recapitulata in brevi hodie exhibuit, ut de eo vere dici possit: Consummatus in brevi, explevit tempora multa (Sap. IV, 13) .

4. Cum ergo tot modis constet quia venit beata plenitudo temporis, recte querelas insipientium Salomon compescuit, dicens: Ne dicas, Quid, putas, causae est quod meliora fuere tempora priora quam nunc sunt? Stulta est, inquit, hujusmodi interrogatio [Col. 0042B] (Eccle. VII, 11) , cum manifeste felicissima tempora fecerit hominibus gratia Dei; ingratitudo autem hominum pessima fecerit ea sibi. O tempus acceptabile, cui tam beatum, tam auspicatum initium dedit dies iste, quo natus conditor aeternus temporis, aeternitatem mortalibus nuntiavit! O vere dies salutis dies iste, quo nata salus mundi se ipsam poculum salutare miscuit aegrotis! O fratres, de die isto loquebatur, ni fallor, Sapiens filio suo: Non defrauderis a die bono. Et exponens quid sit non defraudari: Particula, inquit, boni doni non te praetereat (Eccli. XIV, 14) . Diem quippe bonum pro eo dicit, quia datum est hodie donum bonum, prorsus datum optimum, donumque perfectum, descendens a Patre luminum; quod quale sit nemo scit, nisi [Col. 0042C] qui accepit. At vos, fratres, spiritum qui ex Deo est accepistis, ut sciatis quae a Deo donata sunt vobis, qui ex sententia cordium cantatis: Filius datus est nobis (Isai. IX, 6) . Filius iste, panis est filiorum, qui de seipso hodie beatum ac solemne universae familiae Patris exhibet epulum.

5. Gratias tibi, Pater misericordiarum, qui panem nostrum quotidianum das nobis hodie, tantaque largitate aperuisti manum tuam ad implendum omne animal benedictione, ut ipsa etiam benedictione plenum inveniatur eorum praesepe. Quam miserum, quam brutum ac stolidum, imo quam sibi nequam et invidum illud animal, quod sese isto die bono defraudat, ut eum particula doni boni praetereat, [Col. 0042D] ut scilicet expers gratiae coelestis, quae ei proposita est, fiat, diemque totius refectionis et gaudii tristi ac jejuno corde praetereat; quasi necdum venerit copiosissima plenitudo temporis, nec praesepia simplicium et humilium panis impleverit coelestis! Hujusmodi hominem sibi nequam et invidum, Deo ingratum et injuriosum, notat Sapientia, cum ait: Oculus malus ad mala opera, et non saturabitur pane, indigens et in tristitia erit super mensam suam. Ideo, inquit, non saturabitur bonis anima ipsius, quia oculus ejus ad mala, nec revertetur oculus ejus, ut videat bona, ut cum pietate et fide consideret quae ei apposita sunt in magna divitis mensa. Nequam est enim, inquit, oculus lividi, avertens faciem suam et despiciens animam suam (Eccli. XIV, 10, 8) . Procul [Col. 0043A] dubio, fratres, si faciem non avertimus a consideratione illius qui jacet in praesepi, ipso intuitu possumus felicissime pasci, dicemusque: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit; in loco pascuae, ibi me collocavit (Psal. XXII, 1, 2) . Tunc plane sciemus quia venit desideratissima plenitudo temporis, in quo misit Deus Filium suum, per quem tanta jam replemur plenitudine bonorum: ipsi benedictio et gratiarum actio, et nunc, et per infinita saecula saeculorum.

1. Convenistis, fratres, ad audiendum verbum Dei. Deus autem aliquid melius providit nobis, ut non solum audire, sed etiam videre datum nobis [Col. 0043B] hodie sit Verbum Dei, si modo transeamus usque Bethlehem, et videamus noc verbum quod fecit Dominus, et ostendit nobis (Luc. II, 15) . Noverat hominum sensus invisibilium incapaces, coelestium indocibiles, ad fidem quoque difficiles, nisi res ipsa de qua fides suadetur, visibiliter ipsis sensibus convincendis ingeratur. Nam etsi fides est ex auditu, multo tamen proclivius 931 ac promptius ex visu: sicut illius exemplo docemur, cui dicitur, Quia vidisti me, credidisti (Joan. XX, 29) ; qui scilicet dum audiebas incredulus fuisti. Quia enim difficilius audita, quam visa creduntur, ideo merito fides illorum qui non viderunt, a Domino beata praedicatur; quippe qui plus detulerint auctoritati sermonis, quam experientiae proprii sensus, aut rationis. Deus [Col. 0043C] tamen per omnia volens satisfacere tarditati nostrae, Verbum suum quod prius fecerat audibile, hodie fecit nobis etiam visibile, imo et tractabile; ut et quidam ex nobis potuerint dicere: Quod fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostrae tractaverunt de Verbo vitae (Joan. I, 1) . Fuit ab initio illius, quae sine initio est, aeternitatis; audivimus promissum ab initio temporis; vidimus et contrectavimus exhibitum in fine temporis. Alias autem invenies quod non solum visibile et tractabile, sed etiam gustabile et odorabile nobis Verbum Dei factum sit, quippe quod per omnes vias sensuum, aditum sibi ad animam quaesierit, quatenus sicut per sensus mors [Col. 0043D] intraverat, sic per eosdem rediret et vita. Quod ergo Verbum caro factum est (Joan. I, 14) , nobis qui toti sumus caro, factum est; ut qui antea Verbum Dei tantum poteramus audire, jam carnem factum et videre possimus et gustare, omnesque sensus in testimonium auditus convocare; quatenus omnes nostri sensus consensu uno, et voce una confiteantur, Sicut audivimus, sic vidimus (Psal. XLVII, 9) . Incomparabiliter tamen amplius tunc concessum est visui, quam unquam fuerat auditui, cum modo videatur Verbum, quod Deus est, et antea magnum haberetur audire verbum quodcunque ex Deo. Et verbum quidem quod ex Deo est, vidi aliquando, fratres, cum taedio audiri; sed Verbum quod Deus est, nunquid poterit nisi cum gaudio [Col. 0044A] videri? In me primum sententiam feram: quia Verbum, quod Deus est, cum se hodie mihi videndum praebeat in eo quod sum, si me non laetificat, impius sum; si non aedificat, reprobus sum

2. Si quis ergo, fratres, acediosus invenitur inter nos, nolo diutius ut fatigentur aures ejus sermone nostro contemptibili; transeat usque Bethlehem, et illud in quod desiderant Angeli prospicere, prospiciat ibi, Verbum scilicet Dei, quod Dominus ostendit nobis; imaginetur animo, Sermo Dei vivus et efficax qualis ibi jaceat [ al. qualiter ibi taceat] in praesepi. Si tantum pietas oculum illuminet intuentis, quid tam delectabiliter potest videri, tam salubriter cogitari? Quid aeque mores aedificat, spem roborat, charitatem inflammat? Omnino fidelis [Col. 0044B] sermo, et omni acceptione dignus, omnipotens Sermo tuus, Domine; qui tam alto silentio a regalibus Patris sedibus animalium illapsus praesepibus (Sap. XVIII, 15) , melius interim suo nobis silentio sermocinatur. Qui habet aures audiendi, audiat quid nobis hoc pium et mysticum aeterni Verbi loquatur silentium; quoniam, nisi me fallit auditus, inter alia quae loquitur, loquitur pacem in plebem sanctorum, quibus reverentia ipsius et exemplum religiosum imposuit silentium, et rectissime quidem imposuit. Quid enim tanto pondere, tantaque auctoritate disciplinam commendat silentii, quid tanto terrore compescit inquietum malum linguarum procellasque verborum, sicut Sermo Dei silens in medio hominum? Non est sermo in lingua mea, confiteri [Col. 0044C] videtur omnipotens Sermo, dum Matri subditus est; et nos qua dementia dicemus, Linguam nostram magnificabimus, labia nostra a nobis sunt; quis noster Dominus est? (Psal. XI, 5.) Liberet mihi, si liceret, obmutescere et humiliari, et silere etiam a bonis, ut attentius et diligentius aurem possem adhibere vocibus arcanis, sacrisque sensibus hujus divini silentii, et vel tanto tempore sub silentio discere in schola Verbi, quanto Verbum ipsum sub disciplina siluit Matris.

3. O fratres, si pie ac diligenter intendamus huic Verbo quod Dominus fecit hodie, et ostendit nobis, quanta, quamque facile possemus ab ipso perdoceri? Verbum siquidem breviatum est, ita tamen [Col. 0044D] ut in eo consummatum sit omne verbum quod ad salutem est, quia nimirum verbum consummans et abbrevians in aequitate ipsum est. Et haec consummatio abbreviata inundavit justitiam (Isa. X, 23) , sicut promissum meministis per Isaiam; quia de sua plenitudine 932 in participes suos redundavit justitiam, ut abundet justitia ipsorum, plus quam et Pharisaeorum et Scribarum; licet illi per tam multiplices se exercitent justificationes legis, isti autem brevi ac simplici contenti sint verbo fidei. Sed quid mirum si omnia verba sua nobis Verbum Dei breviavit, quando et se ipsum breviari, et quodammodo minui voluit, adeo ut de incomprehensibili immensitate sui ad augustias uteri quodammodo se contraxerit, et, continens mundum, in [Col. 0045A] praesepi se passum sit contineri? In coelo Verbum istud horribili altitudine sua virtutes angelicas stupefacit; in praesepi simplices et hebetes pascit: ibi subtilissimis Angelorum intellectibus inscrutabile, hic etiam obtusis hominum sensibus palpabile. Quia enim Deus non poterat loqui nobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, Verbum ejus factum est caro, ut non solum audire, sed et videre posset omnis caro quod os Domini locutum est. Et quia in sapientia sua non cognovit mundus sapientiam Dei, dignatione ineffabili eadem Sapientia Dei se stultitiam fecit, ut quamlibet idiotis vel habetibus se discibilem praeberet, et per stultitiam praedicationis salvos faceret credentes. Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quia sapientiam tuam [Col. 0045B] abscondisti a sapientibus et prudentibus, et revelasti eam parvulis. Ita, Pater, sic fuit placitum ante te (Matth. XI, 25, 26) , ut parvulis daretur parvulus qui natus est nobis, quandoquidem altitudo superborum nimis abhorret ab hujus humilitate parvuli, et quod altum est apud homines, abominabile est apud Deum; qui, cum veraciter altus sit, parvulus factus est pro nobis. Cum solis nimirum parvulis concordat iste parvulus, in solis requiescit humilibus et quietis. Sicut igitur parvuli gloriantes de eo, cantant, Parvulus natus est nobis (Isa. IX, 6) , sic et ipse gloriatur de eis: Ecce ego, inquiens, et pueri mei, quos mihi donavit Dominus (Id. V, 18) . Ut enim parvulo Filio suo Pater sodales daret de coaetaneis suis, statim primo omnium [Col. 0045C] ab innocentia parvulorum coepit gloria martyrii; hoc significante Spiritu sancto, quia nonnisi talium esset regnum coelorum (Matth. XIX, 14) .

4. Si tales effici volumus, fratres, iterum atque iterum transeamus usque Bethlehem, et diligentius intueamur hoc Verbum quod caro factum est per Deum immensum, qui parvulus factus est, ut in hoc visibili et breviato Verbo discamus sapientiam Dei, quae tota humilitas facta est. In hanc quippe virtutem illa omnimoda virtus se interim totam contulit. Nihil aliud illa summa Sapientia interim scire voluit, nisi illam scilicet humilitatem, cujus se postmodum magistrum voluit profiteri. Et iste quidem, quod nimirum in suggillationem mei ipsius loquor, [Col. 0045D] iste, inquam, digne et juste magister docendae humilitatis effectus est; qui, licet eam sibi non ignoraret et originalem a Matre, et naturalem a Patre, nihilominus tamen ab ipso Matris utero didicit eam ex his quae passus est In diversorio viatorum natus est, ut hospites et peregrinos super terram, ipsius exemplo edocti, nos esse confiteremur. Ibi [Col. 0046A] quoque novissimum eligens locum, in praesepio positus est, ut et nos illud Davidicum: Elegi abjectus esse in domo Dei, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum (Psal. LXXXIII, 11) , opere disceremus. Pannis involutus est, ut habentes tantum quibus tegamur, his contenti simus; per omnia paupertate materna contentus, Matrique per omnia subditus, ut totius religionis forma jam in ejus nativitate nata videretur. Beata sane simplicium fides pastorum, quae, cum invenisset infantem pannis involutum, nequaquam in illis scandalizata est ad incredulitatem, ut minora de eo sentiret, sed aedificata potius ad pietatem, ut tantae dignationi gratior fieret! Quanto namque se pro ipsis profundius humiliatam ac funditus exinanitam illa exhibuit [Col. 0046B] majestas, tanto facilius et plenius, si digne de eis sentire volumus, totos eorum affectus sibi illius rapuit et vindicavit charitas.

5. Fratres, et vos invenietis hodie infantem pannis involutum, et positum in praesepio altaris; videte vilitas tegminis ne offendat aut turbet obtutum vestrae fidei, veritatem reverendi corporis sub aliis rerum formis intuentis. Sicut enim mater Maria quibusdam assumentis pannorum involvit infantem, sic mater gratia dispensatoriis speciebus rerum ejusdem sacri corporis 933 nobis obtegit veritatem; sic etiam mater sapientia aenigmatibus et figuris arcanam divini Verbi contegit majestatem; quatenus et ibi simplicitas fidei, et hic exercitium studii, meritum sibi cumulet ad salutem. [Col. 0046C] Nam ego, fratres, cum vobis veritatem. quae Christus est, verbis meis enuntio, quid aliud quam Christum pannis satis vilibus involvo? Beatus tamen, cui nec in pannis istis Christus est vilior, sicut nec merces pretiosae prudenti vilescunt propter veteres quibus amiciuntur sacculos. Christus plane est, quem vobis tradere cupio, qualisbuscunque sermonibus nostris, ut, juxta sermonem Petri apostoli, sanctificetis eum in cordibus vestris (I Petr. III, 15.) Suscipite in mansuetudine insitum verbum, quod potest salvare animas vestras (Jacobi I, 21) . Et verbum Christi abundanter habitet in vobis, amor scilicet et memoria Verbi incarnati, quatenus tam feliciter quam fideliter decantetis: [Col. 0046D] Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 14) . Tota igitur pietate cogitemus Christum in pannis, quibus Mater eum operuit, ut aeterna felicitate videamus gloriam et decorem quem ei Pater induit, gloriam quasi Unigeniti a Patre, cum quo et cum Spiritu sancto honor et gloria, per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Afferte Domino, filii Dei, afferte (Psal. XXVIII, 1) . Satius est ei afferre, quam sanguisugae, id est [Col. 0046D] concupiscentiae, cujus duae filiae, voluptas et vanitas, non dant requiem die ac nocte, dicentes: Affer, affer. (Prov. XXX, 15) . Quid igitur afferemus Domino? Afferte Domino gloriam auri, et honorem [Col. 0047A] thuris: afferte Domino gloriam nomini ejus, myrrham (Psal. XXVIII, 1, 2) sepulturae ejus. Sed dicit mihi discipulus Christi, filius Petri: Argentum et aurum non est mihi (Act. III, 6) . Nec sacculi peregrinarum mercium myrrhae et thuris. Ergone vacuus apparebis in conspectu Domini, et cunabula novi Regis nullis honorabis xeniis? O dives paupertas, o locuples nuditas, si tamen Christiana et voluntaria! Quibus enim divitiis non abundas, non solum auri, sed etiam auri primi, auri igniti; non solum myrrhae et thuris, sed etiam universi pulveris pigmentarii? Imo qui sunt alii qui possint abundare divitiis hujusmodi, nisi pauperes Christi? In viis, inquit, justitiae ambulo, ut ditem diligentes me, et thesauros eorum repleam. Nec deest ei unde id possit: Mecum [Col. 0047B] sunt, inquit, divitiae et gloria, opes superbae, et justitia (Prov. VIII, 20, 21, 18) . Bonae opes prorsus divitiae salutis, in quibus ita superbitur, ut justitia non deseratur. Fratres, superbia ista est gloria exsultantium in Domino, et insultantium mundo, quod nihil habeat tam pretiosum, ut paupertati valeat comparari sanctorum. O qui pusillo animo estis, cur non superbitis mecum in opibus istis? Superbiam istam non damnat, sed remunerat Magister humilitatis, si videlicet ita magnanimus sis in contemptu mundi, ut omnem gloriam ejus quasi de sublimi despicias, et nihili pendas prae amore et gloria tuae nuditatis. Omnino dives es, si in paupertate gloriaris, et de te quoque gratias aget congratulatio Apostoli: Gratias, inquit, ago Deo [Col. 0047C] meo, quod in omnibus divites facti estis in illo, in omni verbo et sanctitate, ut nihil vobis desit in ulla gloria (I Cor. I, 4, 5, 7) . Longe aliter illum alloquitur Dominus, qui sibi applaudebat de affluentia mundi hujus: Tu, inquit, dicis Quia dives sum, et nullius egeo; et tu miser es, et miserabilis, et pauper, et caecus, et nudus (Apoc. III, 17) .

2. Sane inter divitias hujusmodi, pro quibus Paulus congratulabatur discipulis, non dubitaverim aurum, thus, et myrrham posse reperiri, quae digne et grate Christo nato queant offerri. At ego, inquies, non sum mihi conscius tale quid accepisse, nec aliquid tam pretiosum, ut est aurum, thus et myrrha, penes me posse inveniri. Ego enim, videns paupertatem meam, vix mendicabo stipem [Col. 0047D] quotidianam, pauperem exigens vitam. Putas, inquit, te nihil tale accepisse? vide magis ne acceptam a Patre substantiam dissipaveris vivendo luxuriose. Sed omitto istud; non enim improperandum est, ut Sapiens ait, homini avertenti se a peccato (Eccli. VIII, 6) . Vellem magis ut non pigeret te tentare et quaerere si forte vel minimum 934 aliquid paternae substantiae resedisset apud te, unde initium recuperandi posses capere. Vellem foderes intra te; solent namque pretiosi latere thesauri in abditis terrae. In agro absconditus erat thesaurus ille qui desiderio sui compulit hominem omnia sua vendere (Matth. XIII, 14) . In agro se dicebant thesauros absconditos habere decem viri [Col. 0048A] Israelitae, et per hoc gladium evaserunt homicidae (Jerem. XLI, 8) . O quanti thesauri bonorum operum, quantae divitiae piorum fructuum absconditi latent in agro humani corporis, et quanto plures in abdito cordis, si modo sit qui exerceat et fodiat! Neque illud Platonicum dico, quod anima ante corpus artes didicerit, quae oblivione et mole corporis obrutae, disciplina et industria refodiendae sint; sed quod ratio hominis et ingenium, juvante gratia, omnium sit virtutum seminarium. Si ergo ad cor redeas, et corpus exerceas, non diffidas te inventurum thesauros desiderabiles: et si non auri statim in initio, aut thuris, certe vel myrrhae non inutilis. Inutilem aut vilem tu ne dixeris, quam Christus acceptat in munere, qua sui corporis sepultura [Col. 0048B] non solum praesignari, cum ei offerretur, sed etiam consummari voluit, cum ex ea perungeretur.

3. Si ergo manifestius vis audire, myrrha in corde tuo dolor est, myrrha in corpore tuo labor est, si tamen iste vel ille poenitentialis est. Myrrham siquidem utrumque esse non solum probat etymologia nominis, aut qualitas saporis, sed etiam medicinalis operatio virtutis. Myrrha namque amarissimum gustum sui etiam nomine prodit, effectu autem, praeter alias sui utilitates, corruptioni resistit. Et quid gustu amarius, quid effectu salubrius, quam dolor quo peccator ad poenitentiam contristatur? Recogitat annos suos in amaritudine animae suae, dicens Deo, Noli me condemnare (Job X, 2) ; sed omnis haec amaritudo nihil aliud quam myrrha [Col. 0048C] est, vindicans a corruptione tam luxuriarum, in quibus computruit, quam vermium immortalium, quos meruit. Quid vero labor corporis? Non tam myrrha est, quam fasciculus myrrhae, si credere volumus his qui de saeculo nuper venere; quibus regula jejuniorum et vigiliarum, quotidianum opus manuum, asperitas vestium, et omnia pene amara, quia insolita, velut in unum colligata fasciculum, imposita sunt ad ferendum. Et quidem amarissime portarent hunc myrrhae fasciculum, nisi quia, etsi nondum gaudent communicare passionibus Dilecti, ut dicant, Fasciculus myrrhae dilectus meus mihi (Cantic. I, 12) , dulce tamen nimium habent amaritudinem cordis amaritudine mitigare exteriori, tanquam choleram stomachi potu absinthii. [Col. 0048D] Sicut enim stomachus, immoderato usu dulcium corruptus, potione purgatur amara, sic eorum qui suaviter vixerunt in amaricata conscientia, nunquam melius quam contrario, id est, vita et consuetudine curantur austera. Maxime autem, si saepius detur eis bibere vinum myrrhatum Dominicae passionis, id est potentur vino compunctionis, quod quanto amarius est ex recordatione peccati, tanto salubrius est peccatori. Ideo Jesus noluit bibere (Matth. XXVII, 48) , quia peccatum non fecerat, quod ei crucifixor imputabat, qui de amaritudine vitis alienae ei propinabat, qui de genimine vitis verae, vinum novum cum amicis in regno Patris habebat bibere.

[Col. 0049A] 4. Caeterum, quanquam perfectis, qualis Timotheus erat, exercitatio corporalis ad modicum utilis sit comparatione pietatis (I Tim. IV, 5) ; quantum tamen rudibus et imperfectis, quales nos sumus, utilis sit, vos ipsi, fratres, vobis testes estis; quomodo scilicet redimit de corruptione vitam nostram amaritudo parcimoniae et laboris. Ipsi etenim scitis quomodo vermescerent corda, quomodo vermescerent corpora, si non quotidie de manibus laborantium distillaret myrrha. An non vermis luxuria? Nescio si alter nocentior. Ingreditur blandiendo, mordet ridendo, transforat delectando, perimit consensu voluntario. An non vermis acedia et tristitia? Sicut tinea, inquit vestimento, et vermis ligno, ita tristitia viri nocet cordi (Prov. XXV, 20) . Quid [Col. 0049B] omnia desideria mala? an non vermes et ipsa? At in desideriis est omnis otiosus, et desideria occidunt pigrum (Id. XXI, 26, 25) . Beatus igitur cui ad mortificandos vermes hujuscemodi, manus propriae distillant myrrham 935 per universum sui, jamque praevenit ungere corpus suum in sepulturam. Sed suum dicam, an Jesu? Imo et Jesu. Corpus enim illius, membrum est Jesu. Quisquis ille est qui sic unctus est, non est quod timeat vermem qui non moritur; quia jam mortuus est ei vermis unde illi moritur.

5. Myrrham itaque, et myrrham electam atque probatissimam Domino cum regibus rex et ipse obtulisti, si interim, dum non sufficit manus tua ad offerendum aurum sapientiae aut thus devotionis, [Col. 0049C] saltem cor contritum corpusque afflictum cum amaritudine poenitentiae Domino sanctificasti. Existimo enim, sine praejudicio tamen melioris intellectus, myrrham esse primam oblationem incipientium, deinde thus proficientium, demumque aurum perfectorum; a que idcirco cum simul ab Evangelista nominata sunt, pretiosiora quaeque et digniora pro merito sui praelata esse in ordine nominum. Alias namque secundum ordinem profectuum myrrham thuri praepositam invenis, ut est illud, Sicut virgula fumi ex aromatibus myrrhae et thuris (Cantic. III, 6) . Et, Vadam ad montem myrrhae, et ad collem thuris (Id. IV, 6) . Non parvus siquidem profectus est, cum de myrrha ad thus proficitur; cum de ista, quae ad usus est infirmitatis humanae, ad illud quod [Col. 0049D] divinis et festivis deputatum est sacrificiis, pervenitur; ut qui sacrificium spiritus contribulati, corporisque humiliati offerebat non sine myrrha amaritudinis, jam sacrificium laudis offerat cum thure devotionis, et, juxta promissionem Domini, tanta consolatio immittatur lugentibus Sion, ut det eis coronam pro cinere, oleum gaudii pro luctu, pallium laudis pro spiritu moeroris (Isai. LXI, 3) . Tunc cantat qui lugebat: Convertisti planctum meum in gaudium mihi, conscidisti saccum meum, spiritum moeroris; et circumdedisti me laetitia, pallio scilicet laudis, ut cantet tibi gloria mea, et non compungar (Psal. XXIX, 12, 13) . Gaudens enim gaudebo in Domino, et exsultabit anima mea in Deo meo; quia induit [Col. 0050A] me vestimento salutis, et indumento laetitiae circumdedit me (Isa. LXI, 10) .

6. O fratres, quibus minus sufficiunt vestimenta vestrae paupertatis in hac asperitate hiemis, qui dicitis, Ante faciem frigoris hujus quis sustinebit? cur non induimini, quaeso, hoc vestimento laetitiae et salutis, hoc pallio laudis? Si Dominum laudatis, in Domino laudabitur anima vestra, et pallio laudis quo opertus est laudabilis nimis, vos quoque operiet et confovebit, quemadmodum gallina pullos suos sub alis, si modo velitis. Ah quoties voluit, et noluistis! Nunquid enim hoc pallium breve est, ut utrumque operire non possit? Non angustiamini, inquit, in nobis, augustiamini autem in visceribus vestris. Dilatamini et vos (II Cor. VI, 12, 13) , [Col. 0050B] et pallium dilatabit se usque ad vos. Non est abbreviata manus ejus, ut salvare nequeat; nec grande est ei ut consoletur nos, nisi pravitas nostra prohibeat. O qui algetis, pallium hoc calidum est; quia calor est, qui non modo interius, sed exterius calefacere potest. Nonne vestimenta tua calida sunt, cum terra tua perflata fuerit austro (Job XXXVII, 17) ; imo ignis missus in ossibus, ac vehementer accensus (Thren. I, 13) ? Hoc igne thus illud adole, quod ubi cum regibus obtuleris, dirigatur oratio tua sicut incensum in conspectu Domini: et cum de sacrificio tuo odoratus fuerit odorem suavitatis, dicat tibi, Odor vestimentorum tuorum sicut odor thuris (Cantic. IV, 11) .

7. Jam vero de auro sapientiae (quae oblatio, ut [Col. 0050C] diximus, perfectorum est) loquatur vobis qui illud assecutus est, quia nec novit illud nisi qui accipit. Qui ergo sapientiam didicit, sapientiam loquatur inter perfectos; et de auro quod possidet, murenulas aureas auribus vestris fabricet. Ego enim non arbitror comprehendisse me; sequor autem si quo modo comprehendam (Philipp. III, 13, 12) . Magnus prorsus ac beatus qui invenit sapientiam, et affluit prudentia: sapientiam, in contemplatione aeternorum; prudentiam, in administratione temporalium: vel, ut moderatius sapientem definiam, qui novit se ipsum regere et alium. Pretiosius est hoc aurum cunctis opibus, etiam thure et myrrha; et omnia quae desiderantur in virtutibus vel gratiis, huic non [Col. 0050D] valent comparari. Denique sapiens, tanquam vir virtutum, dives in omnibus, et si praevalet aurum offerre in sublimi contemplatione vel prudenti administratione, non tamen negligit offerre thus in devotione 936 divini operis, myrrham in mortificatione sui. Nos igitur, fratres, quod habemus offeramus in gloriam novi Regis: quod minus habemus, ab ipso petamus cui offerre cupimus. Si quis indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter (Jac. I, 6) . Munera mea, data mea, ait Pater luminum, a quo omne donum perfectum, et omne datum optimum; ipsi gloria in saecula saeculorum. Amen.

1. Surge, illuminare, Jerusalem, quia venit lumen tuum (Isa. LX, 1) . Hodiernum diem luminum illuminavit nobis et consecravit lumen de lumine, quod hodie cum lateret incognitum, ad illuminationem omnium gentium sese dignatum est mundo revelare. Hodie namque se revelavit Chaldaeis novi sideris indicio, cum eorum primitiis omnium fidem gentium dedicavit. Hodie se revelavit Judaeis, non solum Joannis, sed et Patris et Spiritus sancti testimonio, ubi in Jordane baptizatus, baptisma omnium consecravit. Hodie manifestavit gloriam suam coram discipulis suis, quando mutatione aquae in vinum, illud ineffabile praeostendit mysterium, in quo, verbo [Col. 0051B] ipsius, substantiae mutantur rerum. His omnibus Dei apparitionibus praevidens Spiritus illuminandam Ecclesiae fidem, alloquitur eam sub typo et nomine Jerusalem, dicens: Surge, illuminare, Jerusalem, quia venit lumen tuum. Venerat quidem lumen; in mundo erat, et mundus per ipsum factus erat; sed mundus ipsum non cognoscebat. Erat natus, sed non erat notus, donec declarare eum coepit luminosa dies ista. Ait ergo propheta: O Jerusalem nova, civitas magna novi regis, mons Sion, latera aquilonis (Psal. XLVII, 3) , id est, de utroque aedificanda pariete circumcisionis et praeputii; Surge, illuminare, quia venit lumen tuum. Surgite, qui sedetis in tenebris; intendite lumini, quod exortum est in tenebris, sed non comprehenditur [Col. 0051C] a tenebris. Accedite ad eum, et illuminamini (Psal. XXXIII, 6) , et in lumine ejus videbitis lumen, diceturque vobis, Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino (Ephes. V, 8) . Intendite lumini aeterno quod se vestris aspectibus temperavit, ut, qui lucem habitat inaccessibilem, infirmis quoque et lippientibus oculis posset accedi. Advertite lumen in lucerna testae, solem in nube, Deum in homine, in luteo vasculo carnis nostrae splendorem gloriae, candoremque lucis aeternae.

2. Latet quidem majestas in humanitate, virtus in humilitate; sed signa virtutum erumpentia, unde haec prodeant, non sinunt ambigere. Opera, inquit, quae ego facio, testimonium perhibent de me (Joan. X, 25) . Magnum quidem testimonium Joannis, qui venit ut testimonium perhiberet, lucerna de lumine; at enim multo majus illud testimonium coeleste, quod Pater et Spiritus sanctus Filio perhibuere (Luc. III, 16, 21, 22) , Pater, in voce, Spiritus, in specie, cum in ore duorum testium stet omne verbum. Sed et hoc ipsum si minus accipitur: Opera, inquit, innumerabilia et irrefragabilia, quae ego facio, testimonium perhibent de me (Joan. X, 25) . Plane incorruptus et irrevincibilis testis, cum creatura insensibilis sensum quemdam accipit in confessionem Creatoris, voluntatem ejus exaudiens, ac nutui incunctanter obediens. Quid enim divinius poterat exhiberi sensibus mortalium, quam hodiernae novitatis signum, quod etiam ante signorum suorum [Col. 0052A] praemisit Jesus initium? Vagit puer novus in terris, et sidus novum creat in supernis, ut lumen testetur de lumine, stella de sole, et reges in splendore ortus sui, ad exortum quoque aeternum splendorem, ab oriente ad verum Orientem, id est, virum cui nomen Oriens (Zach. VI, 12) , stella perducat; non quasi stella, sed quasi rationale animal in via praecedens, in fine viae consistens, ac velut digito ipsum qui quaerebatur ostendens. Sed esto, calumnietur infidelis hanc stellam non esse opus Christi, dummodo confiteatur opus esse Patris in testimonium Filii. Attamen obruet eum multitudo infinita ac magnitudo mirabilium plane divinorum, quae absque contradictione Jesus noster operatus est in carne, sed non ex carne.

[Col. 0052B] 937 3. Sed operiant tenebrae terram, et caligo populos, qui, cum lux venit in mundum, dilexerunt magis tenebras quam lucem (Joan. III, 19) ; dummodo tu illumineris, Jerusalem, civitas coelestis, quae in omni terra et populo, Deo paritura es filios lucis, quos de potestate tenebrarum transferet in regnum claritatis suae lumen verum. Gratias tibi, Pater luminum, qui de tenebris nos vocasti in admirabile lumen tuum (I Petr. II, 9) . Gratias tibi, qui dixisti de tenebris lumen splendescere, et illuxisti in cordibus nostris ad illuminationem scientiae in facie Christi Jesu (II Cor. IV, 6) . Haec siquidem est lux vera, imo vita aeterna, ut cognoscamus te unum Deum, et quem misisti Jesum Christum. Cognoscimus te, quia cognoscimus Jesum, quoniam [Col. 0052C] Pater et Filius unum (Joan. XVII, 23, 11) . Cognoscimus quidem per fidem, ipsam tenentes arrham fidelem, quia cognoscemus te per speciem. Interim tamen auge nobis fidem, deducens nos ex fide in fidem, a claritate in claritatem, tanquam a tuo Spiritu, ut de die in diem thesauros luminis profundius ingrediamur, quo fides amplior, scientia plenior, charitas ferventior fiat et diffusior, donec per fidem perducamur ad faciem. tanquam per stellam praeducem ad nostrum Bethlehemiticum ducem, qui egressus de Bethlehem regit Israelem, et regnat in Jerusalem; non ista quae occidit prophetas, ipsumque Dominum prophetarum, sed illa in qua coronat occisos idem Dominus, causa, virtus, et gloria [Col. 0052D] martyrum

4. O quanto gaudio ibi tripudiat fides Magorum, cernentium in illa Jerusalem regnantem, quem in Bethlehem adoraverunt vagientem! Hic visus est in diversorio pauperum, ibi in palatio videtur Angelorum; hic in pannis parvulorum, ibi in splendoribus sanctorum; hic in gremio Matris, ibi in solio Patris. Plane digna beatorum fides Magorum, ut tam felici visione remuneretur; quae cum in eo nihil nisi infirmum et contemptibile videret; non tamen scandalizari potuit, quominus Deum in homine, et hominem in Deo veneraretur. Procul dubio stella ex Jacob illuxerat in cordibus eorum; stella, inquam, matutina, lucifer qui nescit occasum, qui etiam foris stellam, matutini ortus sui indicem, accenderat [Col. 0053A] in cordibus eorum. De his omnino convenienter intelligi potest quod apud Salomonem scriptum est: Justorum semita, quasi lux splendescens procedit, et crescit usque ad perfectum diem (Prov. IV, 18) . Primo namque semitam justitiae ingressi sunt ad lucem splendentis sideris, cujus ductu profecerunt ad videndum novum ortum matutinae, lucis sicque demum pervenerunt ad contemplandam faciem meridiani Solis, in die virtutis suae rutilantis.

5. Pulchre igitur signanterque in his Gentium primitiis, in his nascentis Ecclesiae primordiis, praeostensus est fidei profectus in singulis: unde scilicet incipiat, quomodo proficiat, et quo demum perveniat; ut facile ipsorum qui patres sunt, in [Col. 0053B] filiis agnoscantur vestigia. Sicut illi coeperunt a visione sideris, profecerunt ad visionem pueri, pervenerunt ad visionem Dei, sic in nobis fides nascitur supernorum praedicatione luminarium; roboratur visione quarumdam imaginum, per speculum et in aenigmate Deum velut incarnatum nobis exhibentium; consummabitur, cum praesens et nuda videbitur veritas rerum facie ad faciem contemplantibus quod vix tenuiter et raptim in aenigmate nunc attingitur; cum et ipsa fides transibit in cognitionem, spes in possessionem, desiderium in fruitionem. Lucent namque et nobis stellae, non una, sed multae; nisi quia multae una, quarum scilicet cor unum est, et anima una, fides eadem, praedicatio consona, similisque vita. Quae sint hae [Col. 0053C] stellae, si dubitas, Danielem interroga: Qui ad justitiam, inquit, erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates (Dan. XII, 3) . Paulus etiam luminaria vocat eos, qui lucent in medio nationis pravae et perversae (Philipp. II, 15) , continentque verbum vitae, tanquam splendorem mutuatum ab aeterna luce, quo et noctem hujus mundi jussi sunt illuminare. Ideo Dominus fons et origo lucis, cum ordinaret lunam et stellas in potestatem noctis, dicebat illis, Vos estis lux mundi: et iterum, Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est (Matth. V, 14, 16) . Lucent itaque verbo, lucent exemplo, et utroque lucis 938 radio ortum aeternae [Col. 0053D] lucis annuntiant, dum coelestem, quem voce praedicant, etiam coelestis vitae similitudine commendant.

6. Suspicite, fratres, in coelum; in coelo siquidem est conversatio eorum; suspicite, et intendite mentis oculos, si necdum potestis in rotam solis, saltem in fulgorem siderum; admiramini splendorem sanctorum, imitamini fidem, aemulamini sanctitatem. Stellae istae sicut flamma coruscant, et lumen luminum ortum demonstrant; ducunt ad cunabula novi Regis, ad cubiculum Virginis matris, quod est inviolabile fidei mysterium; imo perducent in templum Regis, in sanctuarium Dei Patris; quod est incogitabile fidei praemium. Interim autem, dum idonei non sumus, sapientiam Dei, quae in mysterio [Col. 0054A] abscondita est, scrutari, vel majestatem quae in praemium reposita est, contemplari; contenti simus sanctorum claritatem mirari, sanctitatem imitari. Fili, inquit, concupisti sapientiam? serva mandata; et Dominus praebebit tibi illam (Eccli. I, 33) . Altiora autem te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris: sed quae praecipit Dominus tibi, ipsa conserva semper (Eccli. III, 22) . Praeceptum namque Domini lucidum, illuminans oculos (Psal. XVIII, 9) , quibus postmodum ipsum corpus luminis valeas intueri, cum in luce radiorum, id est, in opere mandatorum, versari consueveris. Dulce quidem lumen, ut ait Salomon, et delectabile oculis videre solem (Eccle. XI, 7) . Dulce prorsus et delectabile, sed illis quibus tolerabile. Sanos oculos fovet, infirmos torquet. Et [Col. 0054B] quis est tam sano et acuto visu, ut in aspectu illius invisibilis Solis non caecutiat? quis ille scrutator majestatis, qui non opprimatur a gloria? Mirabilis facta est, o Domine, claritas tua, tum ex se, tum etiam ex me; quia confortata est adversum me, dum acies mea infirmata est in me, et jam non potero ad eam, sicut poteram in Adam. Potero forsitan ad claritatem siderum, qui non possum ad solem ipsum, et per hanc quandoque confortabor ad illum.

7. Eia, surge, illuminare, anima mea, quae sedebas in tenebris suspice luminaria coeli, leva oculos tuos in montes unde veniet auxilium tibi, si veneris ad illum qui habitat in coelis, id est, in montibus ipsis. A montibus, inquam, veniet auxilium [Col. 0054C] tibi, quia lux tibi inaccessibilis illuminat mirabiliter a montibus aeternis. Susceperunt montes lucem populo, a quibus ad valles camposque descendat subjectos. Hoc itaque, dico, fratres, optimum est, nostraeque infirmitati congruum illuminationis initium, si intendamus in eos qui illuminati sunt. Rectissima via est inveniendi Jesum, si praecedentium patrum sequamur lumen praevium. Semita justi recta est, rectus callis justi ad ambulandum (Isa. XXVI, 7) . Qui justum sequitur, non ambulat in tenebris; non modo videbit, sed habebit lumen vitae. Videbit ad consolationem praesentis vitae: habebit in possessionem haereditatis aeternae. Pietas nempe promissionem habet vitae quae nunc [Col. 0054D] est, et futurae. Exerceamur ad pietatem, et neutro nos fraudabit qui se ultro nobis fecit debitorem (I Tim. IV, 8, 7, 9) . Exerceamur in operibus lucis, et qui abscondit lucem in manibus suis, annuntians de ea amico suo, quod possessio ejus sit, et ad eam possit ascendere (Job XXXVI, 32, 33) , nunc aliquando in solatium operis eam nobis demonstrabit, et postmodum in praemium dabit, ipse lux nostra Jesus Christus qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Surge, illuminare, Jerusalem, quia venit lumen tuum (Isa. LX, 1) . Benedictum lumen quod venit in nomine Domini, Deus Dominus, et illuxit nobis; [Col. 0055A] de cujus munere etiam dies iste, dies sanctificatus de illuminatione Ecclesiae illuxit nobis. Gratias tibi, lux vera, quae illuminas omnem hominem venientem in hunc mundum, quae ad hoc ipsum venisti homo in hunc mundum. Illuminata est Jerusalem mater nostra, mater omnium qui illuminari meruerunt: adeo ut jam luceat omnibus qui in mundo sunt. Gratias tibi, lux vera, quae lucerna es facta, ut Jerusalem illuminares, et lucerna pedibus meis Verbum Dei fieret. Gratias, inquam, tibi, quoniam ipsa Jerusalem illuminata 939 facta est lucerna, ut luceat omnibus qui sunt in domo magni patris familias. Non solum enim illuminata est, sed exaltata, et super candelabrum illud totum aureum sita est; civitas super montem montium, illa quondam [Col. 0055B] derelicta et odio habita, posita est in superbiam saeculorum, ut tam longe lateque fulgeat ejus Evangelium, quam longe lateque mundi vigebat imperium. Et si opertum est ejus Evangelium, in his qui pereunt opertum est (II Cor. IV, 3) , in quibus Deus hujus saeculi excaecavit mentes infidelium, ut non fulgeat eis gloria Ecclesiae Christi. Quibus tamen non fulget ut videant, fulget ut invideant, et Ecclesiae torquentur gloria, qui ipsius illuminari nolunt gratia. Verum Ecclesia nec propter gloriam qua floret, superbiens, nec gratiam qua pollet, invidens, etiam illis quos molestos tolerat, lumen quod accepit implorat, dicens: Quoniam tu illuminas lucernam meam, Domine; Deus meus, illumina tenebras meas (Psal. XVII, 29) . Mei forsitan [Col. 0055C] sunt, quia praedestinati; sed adhuc tenebrae sunt, quia nondum vocati aut justificati. Voca et ipsos in admirabile lumen tuum, et praedicabunt mecum admirabile nomen tuum. Quanquam justus quisque ac sanctus in Ecclesia ita se illuminatum gaudeat, ut adhuc se non minima ex parte tenebrosum videat et doleat; et ideo necessario, cum illuminatus sit, adhuc se illuminari petat. Quanto namque amplius lucerna ejus illuminata fuerit, tanto verius ex lucerna ipsa tenebras suas deprehendit. Nec statim contrarium putaveris, quod in Evangelio Veritas ait: Lucerna corporis tui est oculus tuus. Si oculus tuus simplex fuerit, totum corpus tuum lucidum erit (Matth. VI, 22 et Luc. XI, 34) . Non enim, quia ex [Col. 0055D] oculo sincerae intentionis totum opus nostrum lucidum fit, ideo consequens est ut statim omnes tenebrae ignorantiarum nostrarum illuminatae sint. Is nempe modus est adhuc illuminationis nostrae, ut in lumen veritatis multum existimetur profecisse, qui defectum suum potuerit nosse, et scire quid desit sibi. Inde est quod et apud sapientes hujus mundi, qui magis sobrie disputarunt de scientia, primus numeratur gradus scientiae, scire quod nescias.

2. Fratres, omnes vos filii lucis estis, et filii Dei. Non sumus noctis, neque tenebrarum. Nox enim praecessit, dies autem appropinquavit (Rom. XIII, 12) . Et si fuimus aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino (Ephes V, 8) . Verumtamen si, quoniam non sumus [Col. 0056A] tenebrae nec filii tenebrarum, dixerimus nos nihil pati tenebrarum, nos ipsos seducimus, et tenebras mortis, quae illuminari non mereantur, nobis inducimus. Quid enim, ait Lux mundi, quae in judicium venit in hunc mundum, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant? Quia, inquit, dicitis, Videmus, peccatum vestrum manet (Joan IX, 41) . Video quantulumcunque, quoniam tu illuminas lucernam meam, o Domine, sed, quia parum est quod video, Deus meus, illumina tenebras meas (Psal. XVII, 29) . Videmus ut multum per speculum et in aenigmate; sed multum longe est hoc ipsum a claritate vera claraque veritate, quae videbitur in facie. Ideo forsitan caecus, quem apud Marcum Dominus illuminare coeperat, homines quasi arbores ambulantes videbat (Marc. VIII, 22-24) , quia videlicet non nisi per speculum et in aenigmate videbat; sed secundo imponens manum restituit eum, ita ut videret clare omnia; quod in nobis fiet, cum nos reficiet, et sanitatem perficiet impositione manuum secunda, quam coepit prima, restituens nos in claritate perfecta

3. Sed hoc ipsum per speculum et in aenigmate, cui, aut quando, vel quandiu potest contingere? Quam misericorditer mecum ageretur, quam feliciter mihi viderer illuminatus, si peccata mea possem videre, cui quotidie necesse est plangere ac dicere: Circumdederunt me mala quorum non est numerus, et non potui ut viderem! (Psal. XXXIX, 13.) . Nam delicta quis intelligit (Psal. XVIII, 13) , quando etiam specie virtutis vitium decipiens interficit, quasi vere angelus [Col. 0056C] tenebrarum transfigurans se in angelum lucis? Magnus utique, multumque illuminatus, qui delicta ad liquidum intelligere potuit et voluit; nam neque et dolosus potuit et noluit intelligere, ut bene ageret (Psal. XXXV, 4) . Deus illuminator omnium gentium, de te nobis cantabatur: Ecce veniet Dominus, et illuminabit oculos servorum suorum. Ecce venisti, o lumen meum, illumina oculos meos, ne unquam 940 obdormiam in morte, ne peccatum ad mortem oculos nostros aliqua delectatione claudat, et ad consensum illiciat, aut, velut Isboseth, dormientem inveniens transfodiat (II Reg. IV, 7) . Venisti, o lumen fidelium omnium, et ecce hodie de illuminatione verae fidei, id est, lucernae nostrae, dedisti nobis [Col. 0056D] gaudere; da etiam de illuminatione tenebrarum nostrarum, quae residuae sunt, semper in Domino gaudere. Dedisti lumen verae fidei, da et lumen verae justitiae, da lumen divinae scientiae, da etiam et divinae sapientiae.

4. His profecto gradibus proficiendum, hac via proficiscendum tibi esse puto, o anima fidelis, quo, fallacis mundi hujus tenebris exuta, pervenias ad patriam claritatis aeternae, ubi tenebrae tuae erunt sicut clara meridies, et nox sicut dies illuminabitur. Tunc prorsus, tunc videbis et afflues, et mirabitur, et dilatabitur cor tuum (Isa. LX, 5) , quando replebitur divina majestate incircumscripti luminis omnis terra, et gloria ejus in te videbitur. Domus Jacob, venite, ambulemus in lumine Domini (Id. II, 3) : ut veri filii lucis ambulemus de claritate in claritatem, tanquam praelucente Domini Spiritu, ut per singulos gradus virtutum regnum claritatis ulterius invadamus. Qui igitur jam per fidem sumus in lumine, ex ea et per eam in amplius et serenius lumen progrediamur, primo justitiae, dein scientiae, demumque sapientiae. Quod enim credimus per fidem, consequenter operandum vel promerendum est per justitiam, post intelligendum per scientiam, ac postremo contemplandum per sapientiam. Prima namque omnium accensa est lucerna fidei, ad quam operemur in nocte hujus saeculi. Inde scriptum est in laudem mulieris fortis, quae de nocte surrexit, et, de nocte ac die operans manibus suis, panem otiosa non comedit, Non exstinguetur, [Col. 0057B] inquit, in nocte lucerna ejus (Prov. XXXI, 18) , id est, non deficiet in tentatione fides ejus. Ad hanc lucernam non fiunt opera tenebrarum, sed exstinguitur cum fiunt. Qui enim male agit, odit lucem (Joan III, 20) . Ideoque exstinguit lucernam fidei, postponit memoriam Dei; non est timor Dei ante oculos ejus, et de tenebris quas sibi fecit, arbitrorumque absentia blanditur sibi, dicens: Quis me videt? Tenebrae circumdant me, et parietes cooperiunt me, et nemo circumspicit me. Quem vereor? Delictorum meorum non memorabitur Altissimus. Et non intelligit quoniam omnia videt oculus illius (Eccli. XXIII, 26, 27) . Bona vero opera, etsi aliquando propter vanitatem declinandam in abscondito fiunt, ad lucem tamen internam et aeternam, id [Col. 0057C] est sub judicio fidei et testimonio Dei fiunt, quia opera lucis sunt; lucernae utique ardentes in manibus operantium, et exspectantium adventum sponsi, qui educet quasi lumen justitiam tuam ad conspectum hominum et angelorum, et, sicut lux meridiana clara est, clarescere faciet opera tua, quia in Deo sunt facta, ut Deum in te, et te in Deo clarificent omnium judicia.

5. Quanta vero claritate justitia resplendeat etiam in praesenti, quanta luce laetificet conscientiam justi, familiarius et suavius conscientiae vestrae testimonium vos docebit. Saepe autem et fides radiat, et justitia coruscat, et adhuc tamen intellectus caligat, ut mysterium fidei, quod velut involutum tenens veneratur, [Col. 0057D] explicare nesciat; signatus sit ei liber Scripturae, quasi litteras nesciat; sed nec ad discretionem boni et mali, veri et falsi sensus exercitatos habeat. Et tales quidem multi in Ecclesia, quorum fides multa, abundans justitia, scientia fere nulla. Quod tamen ad lumen justitiae accedere oporteat lumen scientiae, docet sermo prophetae, qui, cum praemisisset: Seminate vobis ad justitiam, ut ostenderet quas interim primitias colligamus de hoc semine, subjunxit: Illuminate vobis lumen scientiae (Osee. X, 12) . Sic et Apostolus ait: Fructificantes in opere bono, et crescentes in scientia Dei (Coloss. I, 10) . Tu quoque, David, sedens in cathedra sapientissimus princeps inter tres, quomodo super senes intellexisti? Quia mandata, inquit, quaesivi. [Col. 0058A] A mandatis prorsus intellexi, quia intellectus bonus omnibus facientibus timorem Domini. Nam et unctio docens de omnibus, sciens nimirum quo ordine quidque apud eam discendum sit, prius docet bonitatem et disciplinam, et postmodum scientiam: si tamen qui docendus est, primo omnium crediderit, 941 id est, elementa exordii sermonum justitiae didicerit. Ideo ille discipulus unctionis tam prudenter precem ordinabat, atque allegabat: Bonitatem, inquit, et disciplinam et scientiam doce me, quia mandatis tuis credidi (Psal. CXVIII, 100, 66) . Ac si diceret: Didici prima elementa, id est, fidem non fictam; jam, quod sequitur, doce justitiam, id est bonitatem et disciplinam, ut sic demum provehat ad sanctorum scientiam. Vocasti ad gratiam [Col. 0058B] fidei, jam justifica per bonitatem amoris, et disciplinam casti timoris, ut post magnifices munere scientiae spiritualis. Quos autem vocavit, hos et justificavit; et quos justificavit illos et magnificavit (Rom. VIII, 30) .

6. Sciendum sane quod, cum sit haec scientia sanctorum, non tamen omnes sancti docentur eam, sed illi duntaxat in quibus nec industria gratiam, nec gratia destituit industriam; sed utrumque mutuo sibi suffragio cooperatur, ut et docibilis sit homo discipulus, et spiritus adsit doctor sedulus. Cum autem varia charismata contineat haec scientia, Spiritus tamen moderator non in unum facile confert omnia, sed dividit singulis prout vult, alii notitiam mysteriorum, alii intellectum Scripturarum, [Col. 0058C] alii interpretationem sermonum, alii discretionem spirituum, alii illam, quae pernecessaria est, velut in gustu dignoscentiam, atque dijudicationem virtutum ac vitiorum, ne fallant vitia specie virtutum. Non nocebunt, inquit, et non occident in universo sancto monte meo; quia repleta est terra scientia Domini (Isai. XI, 9) .

7. Jam vero si quis post haec et per haec tria, fidem, justitiam atque scientiam, proficiat ad sapientiam, id est, saporem et gustum aeternorum, ut possit vacare et videre, videndoque gustare quam suavis Dominus; et quod oculus non vidit, et auris non audivit, et in cor hominis non ascendit, ei per Spiritum reveletur: hunc omnino dixerim illuminatum [Col. 0058D] magnifice et gloriose, tanquam qui gloriam Domini revelata facie speculetur, et super quem gloria Domini saepius oriatur. Huic utique dicere habet non propheta, sed prophetarum Spiritus: Surge, illuminare, Jerusalem, quia venit lumen tuum, et gloria Domini super te orta est (Id. LX, 1) . Fratres, non omnes capiunt hoc verbum, sed qui potest capere capiat. Non condemnatur qui non capit: sed qui non cupit, utique teporis arguitur. Qui autem cupit, noverit quia hoc lumen sapientiae fervens accendit oratio, sicut et lumen scientiae frequens lectio; si tamen cum legis, lucernam ardentem adhibueris, id est justitiam operum, piorumque experientiam sensuum. Tu autem, Domine, Pater luminum, qui lumen de te lumine unicum tuum, misisti [Col. 0059A] illuminare tenebras mortalium, da nobis per viam luminum pervenire ad lumen aeternum, ut placeamus coram te in lumine viventium, qui vivis et regnas per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Secunda nobis hodie, fratres, nativitas celebratur, quae de illa prima nativitate, tanquam de causa effectus, consequenter nata videtur. Illa siquidem, quam usque hodie celebravimus, nativitas Christi est; ista, quam hodie celebramus, nativitas nostra est. In illa namque Christus natus est, in ista Christianitas nata est. Cum enim tria sint quae nos faciunt christianos, fides, Baptismus, et altaris participatio, hodierna dies fidem nobis initiavit, [Col. 0059B] Baptisma consecravit, ac mensae coelestis miracula praeformavit. Quomodo sane prima gentium illuminatio fidem nobis initiaverit, quomodo Christus baptizatus Baptisma nostrum consecraverit, qualiter illa conversio aquae in vinum, mutationem rerum in convivio mensae Dominicae praeostenderit, nequaquam jam opus est ut doceamus; sed illud arbitror operae pretium, ut nosmetipsos commoxeamus, ne fides in nobis a suis degeneret initiis, ne vacuetur in nobis gratia Baptismatis, ne cedat nobis in judicium participatio calicis Christi

2. Et ipsa quidem fides, qualis ab illis Magis, primis videlicet auctoribus suis, nobis hodie tradita sit; qualiter 942 maximum fidei sacramentum mysticis insinuaverint munerum figuris, satis [Col. 0059C] abundeque disseruere patres nostri, ut ex ea parte nullus jam alius labor quam in labores eorum introire nobis resederit. Sed neque magnopere postulat status, imo ruina temporis hujus, ut de mysterio fidei disputetur sed ut magis id modis omnibus elaboretur ut, sicut Apostolus ait, in conscientia pura idem fidei mysterium habeatur (I Tim. III, 9) . Ecce enim hodie si de mysterio fidei interrogas, omnes fere invenies christianissimos; si conscientias discutias, paucos admodum invenies vere christianos. Totus fere mundus confitetur verbis se nosse Deum. factis autem negat (Tit. I, 16) ; adeo ut et qui speciem pietatis videntur habere, virtutem ejus saepius inveniantur propemodum abnegare. [Col. 0059D] Quid putatis autem, fratres mei, quos in hoc significare voluerim, quos scilicet dicam pietatis habere speciem, sed abnegare virtutem? Si illos qui spatiosam viam saeculi ambulant, intelligitis, quid illi vel de sola praeferunt pietatis specie, qui nomine solo christiani, atque in vacuum assumentes nomen sanctum Christi, tota ac libera professione sectantur quae huic inimica sunt nomini; qui omni specie conversationis et modo vitae, se protestantur inimicos crucis Christi? Haeccine est species pietatis quam in eis videmus, habitus et in cessus meretricius, sermo scurrilis, oculus impudicus, venter qui pro Deo colitur, et omnis illa vitae contumelia, quae publice et gloriabunde, velut in faciem pietati irrogatur? Quae enim in occulto [Col. 0060A] ab ipsis fiunt, turpe est et dicere (Ephes. V, 12) . Fodiat parietem eorum qui ad ipsos missus est prophetare, ut adhuc majores abominationes videat, quas non erubescunt aut verentur coram illa tremenda majestate perpetrare. Quid enim mihi, qui monachus videor, de his qui extra hoc monasterium sunt judicare? Utinam nec de his ipsis qui hic intus sunt, mihi esset judicare. Ad me ipsum namque conturbata est anima mea, dum scilicet vereor ne haec ipsa species pietatis, quam utcunque vobiscum gero, gravius me incipiat accusare, si pietatem ipsa me convicerit abnegasse.

3. Omnino, fratres, verendum est mihi, an vero et vobis ipsis, vos videritis, ne ad nos praecipue spectet ille sermo qui per Apostolum prophetatus est de [Col. 0060B] temporibus novissimis; ubi, cum malitiam hominum describeret tunc futurorum, qualis nunc manifeste legi potest in vita et moribus eorum, longum tandem sic conclusit malorum catalogum: Habentes, inquit, speciem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes (II Tim. III, 5) . Quid enim ita speciem pietatis habet, sicut haec quam praetendimus, humilitas tonsurae et habitus, parcimonia cibi et potus, labor fere continuus, et ordinatissimus per omnia vivendi modus? Caeterum de virtute ipsa pietatis, quam haec species exterior promittit, quam prope nihil in me meique similibus valeat inveniri, pudor mihi esset confiteri, si non omnibus essemus manifesti. Quae est enim virtus pietatis, nisi charitas non ficta, humilitas vera, patientia longanimis, obedientia [Col. 0060C] non segnis? In his virtutibus earumque similibus, quantum vobis liceat gloriari, vestro, fratres, relinquimus judicio; de me siquidem ingenue confiteor, quia nomina quidem earum scio, saporem adhuc ignoro. Merito itaque pudorem mihi pariter et timorem incutit habitus quem gero religionis, cui fere nullum suffragatur testimonium virtutis. Numquid enim tuto mihi possum usurpare monachi nomen et honorem, cujus non habeo meritum et virtutem; cum, sicut ante nos dictum est, simulata sanctitas, duplicata sit iniquitas (AUG. in psal. LXIII) ; et lupus sub ovina pelle deprehensus graviore sit sententia percellendus? Propterea vos quoque, fratres, ut tuto gloriari possitis, in hac, qua corpora vestra [Col. 0060D] decorata sunt, specie pietatis, ponite corda vestra in virtute ejus; ut species in corporibus, virtus in cordibus, probatos vos exhibeant tam angelis quam hominibus, sitque, sicut scriptum est: Omnes qui viderint eos, cognoscent illos quia isti sunt semen cui benedixit Dominus (Isa. LXI, 9) .

4. Haec est, fratres, christianae fidei pietas vera, hoc est habere mysterium fidei in conscientia pura. Ut enim mysterium fidei, quod hodie nobis mystica commendaverunt Magorum munera, fideliter et digne conservaremus immaculatum in conscientia pura, hodie itidem 943 Christus baptizatus, non sibi sed nobis, Aspersit, sicut Apostolus ait, corda a conscientia mala, et abluit corpora aqua munda (Hebr. X. 22) . Quam felix, o fratres, anima illa, [Col. 0061A] quae sic lota in salutem, mox evestigio secuta est Salvatorem, ut deinceps adhaerens ei cum Apostolis, illam meruit audire vocem: Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet, sed est mundus totus! (Joan. XIII, 10.) Caeterum qui baptizatur a mortuo, et iterum tangit eum, quid proficit lavatio illius? (Eccli. XXXIV, 30.) Ego postquam Baptismo lotus fui, non unum mortuum, sed tot mortuos quot opera mortis, tetigi; et, juxta Petrum apostolum, contigit mihi illud veri proverbii, Canis reversus ad vomitum suum, et sus lota in volutabro luti (II Petr. II, 4) . Quid igitur faciam? quibus ulterius aquis sordes tantas diluam? Audio quia sicut una fides, sic unum Baptisma est, nec secundo Baptismati locus est, quoniam quicunque baptizamur, in morte Christi [Col. 0061B] baptizamur; qui sicut semel mortuus est, sic et semel baptizatus est, ut et nobis unici modum et formam Baptismatis praescriberet. Diffiderem forsitan ulterius posse mundari, nisi quia desperantem reducit in spem, inter alias Scripturae consolationes, etiam fidele consilium Elisei, etiamsi totus instar Naaman Syri lepra sim perfusus, ac veterno incurabili possessus. Vade, inquit, et lavare septies in Jordane, et mundaberis. Si dixisset, Lavare ter, mundaberis, continuo intellexissem trinam mersionem qua inundantur baptizati, diceremque totum illud miraculum gratiam prophetare Baptismatis, ut jam tunc Jordanis de virtute Dominici Baptismi coepisset ad salutem gentium operari. Nunc autem cum signanter dicat, lavare septies in Jordane, quid [Col. 0061C] sibi vult septenarius iste, aut quis est Jordanis ille? Jordanis, ut aiunt, interpretatur Descensus eorum. Quorum? Illorum utique qui humiliantur ad poenitentiam, qui nimirum quanto profundius descendunt per gradus humilitatis, tanto se penitius mergunt et plenius abluunt spiritualis alveo Jordanis.

5. Ad meipsum, o Deus, conturbata est anima mea, memor peccatorum suorum; propterea memor ero tui de terra Jordanis, quomodo scilicet in descensu humiliationis mundaveris Naaman leprosum. Descendit, inquit, et lavit septies in Jordane, juxta sermonem viri Dei, et mundatus est. Descende et tu, o anima mea, de curru superbiae in salubres [Col. 0061D] aquas Jordanis, qui de fonte domus David, toto jam profluit orbe in ablutionem peccatoris et menstruatae. Haec est nimirum humilitas poenitendi, quae, de domo pariter et exemplo profluens Christi, toto jam praedicatur orbe, totiusque purgat crimina mundi. O vos, Naaman Syri: non enim unus, sed innumeri: o, inquam, divites, sed leprosi; superbi, sed aerumnosi; quare tam vehementer abhorretis lavari his medicinalibus aquis? cur vobis ita viluit noster iste Jordanis prae fluviis Damasci? Dicitis enim, si forte quaerentibus aliquando consilium salutis imitanda praedicetur humilitas et paupertas Christi: Nunquid non meliores sunt fluvii Damasci omnibus aquis Israel, ut laver in eis, et munder? (IV Reg. V, 10, 14, 12.) Nunquid non est [Col. 0062A] melius, et ad purgationem peccatorum efficacius, quotidie benefacere de affluentia mundi, quam semel omnia relinquendo pauperem fieri? Sed enim audi, Naaman. Fluvium Damascenum absorbebit Leviathan, et non mirabitur; nam de Jordane si habeat fiduciam quod influat in os ejus (Job XL, 18) , spes eum frustrabitur. Neque enim grande reputat quantiscunque, praeter humilitatem christianam, virtutibus affluas: cum etiam pauperes Christi devorare se posse confidat, sed nihil in eis inimicus proficiat. Damascus secundum nomen suum, Civitas sanguinis est, et aquae ejus sanguine mistae sunt; quia opera etiam bona carnalium et saecularium, vix a quocunque peccato pura sunt. Et quomodo id quod infectum est sanguine, sanguinem [Col. 0062B] mundabit? qua ratione lepram, id quod leprosum est, curabit? At Jordanis noster ipse quidem purum profluit, nec te calumniari poterunt superbi, si totus in eo mersus fueris, ac velut consepultus humilitati Christi.

6. Audi saltem, o Naaman, domesticos tuos, humiles amicos, fideles consiliarios. Naaman recedebat indignans adversum virum Dei, quem consuluerat; at illi, Pater, inquiunt, etsi rem grandem dixisset tibi propheta, certe facere debueras. Fidele prorsus verbum, rationis et 944 sapientiae plenum; quippe suggestio est rationalium hominis sensuum, quos sibi Deus testes retinuit adversus hominem ipsum. Pater, inquiunt, etsi rem grandem dixisset tibi Propheta, certe facere debueras. Non [Col. 0062C] credere namque Prophetae, Dei est injuria: non tentare omnia pro salute, odium est sui ipsius et invidia. Quid enim grande esse potest in praecepto, ubi salus est in promisso? Quanto magis non debet videri grande vel difficile, discere ab Jesu quia mitis est et humilis corde, cum in eo pariter inveniatur et requies animae, et praesens medela spiritualis leprae, pignusque salutis aeternae? Tandem vix aegreque obtinetur a superbo peccatore ut descendat in Jordanem et lavet; si tamen septies lavat, totumque se plenius et saepius mergat, non moratur effectus salutis fidem prophetico facere sermoni. Sed, proh dolor! quanta est hujus nostri miseria temporis! quia non solum divites, sed [Col. 0062D] etiam pauperes leprosi, ita inveniuntur delicati, ut vix usque ad talos salubribus intingi patiantur aquis: aut si semel laverint, mox sibi plenissime videantur mundati.

7. Et Elisaeus non ita sentit, sed signanter exprimit, Septies tavare, et mundaberis. Sciebat nimirum humilitatem Christi, quae nobis imitanda est, si perfecte volumus mundari, septemplicis esse virtutis. Prima virtus, quod, cum dives esset, pauper factus est. Secunda, quod paupertati extremitatem adjiciens, in praesepi positus est. Tertia, quod Matri subditus. Quarta, quod servi manibus hodie inclinavit caput. Quinta, quod discipulum furem tulit et proditorem. Sexta, quod sic fuit mansuetus ante iniquum judicem. Septima, quod [Col. 0063A] crucifixeribus tam clemens intercessor fuit apud Patrem. His vestigiis, licet satis a longe, gigantem sequeris, si paupertatem diligis, si inter pauperes extremitatem eligis, si monasterii subditus es disciplinae, si minorem tibi pateris praeesse, si falsos fratres aequanimiter tuleris, si mansuetudine vincas cum judicaris, si charitatem rependas illis a quibus injuste pateris. Haec humilitas plane sine injuria unici Baptismi rebaptizat: quia mortem Christi non iterat, sed mortificationem et sepulturam criminum instaurat; et quod in illo Baptismo gestum est specie, hic rursus impletur veritate. Haec siquidem humilitas coelos aperit, spiritum adoptionis restituit: Pater agnoscit filium, quippe in innocentia et puritate pueri regenerati [Col. 0063B] reformatum. Unde bene de Naaman Scriptura meminit quia restituta est caro ejus, sicut caro pueri parvuli (IV Reg. V, 13, 10, 14) : significans, ut arbitror, [Col. 0064A] quia eorum, qui sic se abluunt, non solum corda recuperant innocentiam parvulorum; sed etiam corpora secundum quemdam modum puerilem sibi vindicant puritatem mortificatione membrorum. Sic enim de quodam sanctorum legitur, quia in membris defuncti, septennis quodammodo pueri gratia videbatur ( De S. Martino dictum apud Sulpicium ). Ecce, fratres, qui primi gratiam Baptismatis tantis voluptatum sordibus amisimus, ecce verum Jordanem, descensum scilicet humilium, ubi die rebaptizari licet, invenimus. Hoc tantum est, ut non parcamus nobis de die in diem descendere profundius, et plenius mergi, Christoque penitus consepeliri. Ipsi gratias agamus, cujus humilitas et formam Baptismi hodie dedicavit credentibus, [Col. 0064B] et gratiam non disparem reservavit poenitentibus. Ipsi gloria per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes in manibus vestris (Luc, XXII, 35) . Sint lumbi nostri praecincti, ut Purificationem Mariae aemulemur; sint lucernae ardentes in manibus, ut gaudium Simeonis, lumen in manibus portantis, etiam visibili signo in nobis repraesentemus. Simus videlicet casti corpore, et mundi corde; et Purificationem [Col. 0063C] Mariae expressimus: simus ardentes devotione, et lucentes opere; et cum Simeone Christum portamus in manibus. Maria tamen non tam purificata fuit, quam mysterium Purificationis commendavit, implendo legalem, 945 significando spiritualem. Quid enim in ea purificandum esse potuit, quae virgo concepit, virgo peperit, virgoque permansit, imo quae ipso conceptu plane purificata fuit, si quid forte minus ante puritatis habuisset [ alias habuit]? Quid, inquam, mundandum habuit conceptus ille, qui solus potest facere mundum de immundo conceptum semine (Job. XIV, 4) , qui fontem quo immundus purificetur edidit, fontem domus David, qui hodieque patet indefesseque scatet in ablutionem peccatoris, et menstruatae? [Col. 0063D] (Zach. XIII, 1.) Suscepit tamen Mater totius puritatis, purgationis legitimae speciem, ut simul et obedientissimae humilitatis virtutem, et evangelicae purificationis insinuaret veritatem. Ubi nunc ille, qui tam fallaciter quam contumaciter praesumens de sanctitate, detrectat purgatoria poenitentium remedia subire? Esto quod sanctus sit; nunquid sicut sanctarum Sanctissima, quae Sanctum sanctorum peperit, Maria? Utinam, fratres mei, utinam nos illam haberemus humilitatem in peccatis nostris, quam vere habuerunt sancti in virtutibus suis. Sed omittamus nunc istud, ut quod coepimus [Col. 0064B] prosequamur. Ac primo quidem de illa spirituali Purificatione, quam Maria, offerens pro se et pro Filio par turturum aut duos pullos columbarum, nobis commendavit, prosequeremur, nisi quod patres nostri, sicut vobis notissimum est, omnia ad liquidum prosecuti sunt; et quomodo turtur ad castitatem carnis, columba ad simplicitatem mentis pertineat, diligenter discurrerunt; nec illud quidem praetereuntes, quid sit sacrificium de uno turture vel pullo columbino, quid holocaustum de altero. Hoc unum tamen adjicimus, quod quanto [Col. 0064C] notiora nobis sunt mysteria, tanto districtius et justius eorum a nobis exiguntur opera; quia scienti bonum et non facienti, peccatum est illi (Jac. IV, 17) ; et servus sciens voluntatem domini sui, et non faciens digna, plagis vapulabit multis (Luc. XII, 47) .

2. Relinquentes igitur quod tractatum est sufficienter, illud potius tractemus, si placet, quid haec pulcherrima Ecclesiae consuetudo luminarium hodie gestandorum, aut factum repraesentet, aut faciendum demonstret. Quanquam ne id puto quidem vobis incognitum, etiamsi nunquam sit auditum. Quis enim hodie, cereum ardentem gestans in manibus, non statim illius senis recordetur, qui, hodie Jesum accipiens in ulnas suas, Verbum in carne [Col. 0064D] tanquam lumen in cera, ipsum esse lumen ad illuminationem gentium perhibebat? Erat profecto et ipse lucerna ardens et lucens, testimonium perhibens de lumine, qui ad hoc ipsum in Spiritu quo plenus erat, venit in templum, ut, suscipiens misericordiam tuam, Deus, in medio templi tui praedicaret ipsam esse misericordiam, et lumen populi tui. Vere tu, senex serene, lumen portabas non modo manibus, sed et sensibus; qui sic eras illuminatus, ut, cum tanto ante futuram illuminationem gentium tam clare videres, etiam nunc inter tenebras Judaicae infidelitatis, hodierna claritas fidei [Col. 0065A] nostrae tibi coruscaret. Laetare jam, senior juste, vide jam quod praevidebas: discussae sunt mundi tenebrae, ambulant gentes in lumine tuo; plena est omnis terra gloria luminis illius quod occultum in sinu fovebas, imo quo sensus tuos refovebas. O fomes amoris, ipse amor suavis et dulcis ad refocillandam animam! Prorsus suavis et dulcis, etiam cum crucias et affligis; cruciatus feliciter delectans, sicut ignis salubriter refrigerans. Ignis iste, fratres, si in sinu absconditus fuerit, vestimenta non comburit; imo illum ignem exstinguit, qui, in sinu celatus, non modo vestimentum adurit, sed et quod vestitum est, depascit, id est, corpus et animam pariter consumit. Deus, inquit, noster ignis consumens est (Deut. IV, 24) , sed ignem [Col. 0065B] consumentem; nam animam refovet, demulcet mentem, spiritum recreat, reparatque pereuntem. Hujus ignis vim Simeon non ignorabat, qui in sinu suo eum portare gaudebat, pectusque senile fotu illius calefaciebat. Quanto salubrius et suavius ignis iste senem nostrum calefecit, quam regem David Abisag Sunamitis? (III Reg. I, 17) nisi forte Abisag hic ignis idem fuit, sapientia scilicet, cujus amplexu non solum recalescunt frigidi, sed etiam reviviscunt mortui.

3. Amplectere igitur, o beate senex, sapientiam Dei 946, et recalescant atque recanescant quasi do novo sensus tui; astringe uberibus tuis misericordiam. Dei, et erit senectus tua in misericordia uberi. Inter ubera, inquit, mea commorabitur [Col. 0065C] (Cantic. I, 12) , etiam cum reddam illum Matri suae, manebit apud me. Et cum inter materna ubera continebitur, nihilominus inter ubera mea commorabitur, et ubera quoque mea inebriabit misericordia uberi; etsi non quantum ubera Matris. Illa quippe sicut singulariter mater est summae misericordiae, sic excellenter habet ubera uberis misericordiae. Gratulor et gratificor tibi, gratia plena, quae misericordiam genuisti quam suscepi; cereum praeparasti, quem accepi. Tu ceram ministrasti suscepto lumini, Virgo virginum Virgini; dum incorrupta mater incorruptibile Verbum, incorrupta carne vestisti. Eia, fratres mei, ecce ardet cereus in manibus Simeonis, accendite et vos cereos [Col. 0065D] vestros de illius mutuatione luminis, lucernas dico quas Dominus jubet esse in manibus vestris (Luc. XII, 35) . Accedite ad eum, et illuminamini, ut non tam lucernas feratis quam ipsi lucernae sitis, lucentes intus et foris, vobis et proximis. Sit ergo lucerna in corde, sit in manu, sit in ore. Lucerna in corde luceat vobis: lucerna in manu vel ore luceat proximis Lucerna in corde, est pietas fidei; lucerna in manu, exemplum operis; lucerna in ore, sermo aedificationis. Non solum autem coram hominibus lucere nos necesse est per operationem et sermonem, sed et coram angelis, per orationem, coram Deo per intentionem. Lucerna nostra eoram angelis est pura devotio, cum in conspectu angelorum psallimus sapienter, vel oramus ardenter: [Col. 0066A] lucerna coram Deo, simplex intentio, ut ei soli placeamus, cui nos probavimus.

4. Et ne putemur, in his quae dicimus, sensus nostri somnia secuti fuisse; probemus nos potius in omnibus adhaesisse testimoniis Scripturae. Quod enim fides lucerna sit, testatur Salamon loquens de muliere forti, Non exstinguetur in nocte lucerna ejus (Prov. XXXI, 18) ; quod utique intelligimus, Non deficiet in tentatione fides ejus. Nam et de charitate, quae nihil aliud est quam fides operans per dilectionem, apud eumdem legimus Salomonem: Lampades ejus, lampades ignis atque flammarum. Aquae multae non poterunt exstinguere charitatem, nec flumina obruent illam (Cantic. VIII, 6, 7) . Quod opus bonum lucerna sit, lux ipsa veritatis indicat, cum ait, Sint [Col. 0066B] lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes in manibus vestris (Luc. XII, 35) : et, Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona (Matth. V, 16) . Quod sermo aedificationis lucerna sit, David dicit: Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis (Psal. CXVIII, 105) . Et Petrus apostolus de sermone prophetico, cui benefacitis, inquit, intendentes, tanquam lucernae lucenti in obscuro loco (II Petr. I, 19) . Declaratio quoque sermonum Dei illuminat, et intellectum dat parvulis (Psal. CXVIII, 130) , sive cum sermones evangelici declarant umbram legis, sive cum ipsi sermones tam Evangelii quam legis declarantur expositionibus dilucidis, qui non intelligentibus parvulis videbantur obscuri; et in lumine dicimus quod dictum erat nobis in tenebris. [Col. 0066C] Ideo Philippus in figura cujuslibet ecclesiastici doctoris dictus est os lampadis, eo quod de ore ipsius ad illuminationem audientium coruscaret ignitum eloquium Domini. Sermonem autem Dei intelligo, fratres mei, quidquid spiritus ejus dignatione sua loquitur in vobis; omnem utique sermonem qui bonus est ad aedificationem fidei, in provocationem charitatis. Si quis ergo vestrum loquitur, quasi sermones Dei (I Petr. IV, 11) ; ut etiam in privatis colloquiis omnis sermo malus non procedat de ore vestro, sed si quis est ad aedificationem fidei, ut gratiam det audienti; ut qui audierit, dicat gratias agens tibi, Benedictus sermo oris tui, quia lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis [Col. 0066D] meis (Psal. CXVIII, 105) . De oratione autem quod et ipsa lucerna sit, maxime si divinitus sit illuminata, ex eo colligimus quod Salomon ait: Lucerna Domini spiraculum hominis, quae investigat omnia secreta ventris (Prov. XX, 27) . Lumen namque quod nobis orantibus vel psallentibus desuper aperitur, spiraculum vitae est, in quod suaviter respiramus. Hujus lucernae videtur Job recordari, cum in moerore tentationis recolens cum suspirio laetitiam praeteritae consolationis, ait: Quis mihi tribuat ut sim juxta menses pristinos, secundum 947 dies quibus Deus custodiebat me, quando splendebat lucerna ejus super caput meum, et ad lumen ejus ambulabam in tenebris? (Job XXIX, 2, 3.) Caeterum quod lucerna haec dicitur investigare omnia secreta ventris, id est [Col. 0067A] mentis; non illud esse putandum est, quod Dominus comminatur se scrutaturum in lucernis (Sophon. I, 12) : cum istud gratiae sit illuminantis, illud judicii exquirentis. Nam et aliter investigat secreta ventris potio medici, aliter gladius carnificis. Jam vero de intentione, quod et ipsa dicatur lucerna, nemo est qui ambigat, si tamen evangelicum illud intelligat: Lucerna corporis tui est oculus tuus (Matth. VI, 22, et Luc. XI, 34) .

5. Ut igitur tot lucernas vobis, fratres, illuminetis, accedite ad fontem luminis, et illuminamini, Jesum dico, qui lucet in manibus Simeonis, ut scilicet fidem illuminet, opus illustret, sermonem homini subministret, orationem inflammet, intentionem purget; ut sive opere, sive sermone vel oratione [Col. 0067B] quaeratis placere coram eo in lumine viventium, qui scrutari habet Jerusalem in lucernis suis (Sophon. I, 12) , et examinare etiam lumen nostrum. His omnibus accensis, o fili lucis, jam non ambulabis in tenebris, nec timenda tibi erit sententia maledicti, Qui maledixerit patri, vel matri, exstinguetur lucerna ejus in tenebris (Prov. XX, 20) , id est, deficiet consolatio hujus lucis, irruentibus undique hinc exterioribus, inde interioribus tenebris. Tibi enim, cui tot interius ardent lucernae, cum exstincta fuerit lucerna hujus vitae, orietur lux inexstinguibilis vitae, et quasi fulgor meridianus consurget tibi ad vesperum: et cum te consumptum putaveris, orieris ut lucifer, et tenebrae tuae erunt sicut meridies (Job. XI, 17, 18, et Isai. LVIII, 10) . Non tamen [Col. 0067C] erit tibi sol amplius ad lucendum per diem, aut splendor lunae illuminabit te; sed Dominus erit tibi in lucem sempiternam; quia Agnus lucerna est novae Jerusalem cui benedictio et claritas in saecula saeculorum. Amen.

1. Sicut ad diem nativitatis, id est adventus Dominici, pertinuit illa gratiarum actio et vox laudis, Benedictus qui venit in nomine Domini; et ad diem apparitionis, id est, nostrae illuminationis, illud quod sequitur: Deus Dominus et illuxit nobis, sic etiam quod subsequitur, Constituite diem solemnem in confrequentationibus [Vulg. in condensis] usque ad cornu altaris; non absurde, ut arbitror, pertinere [Col. 0067D] dicetur ad hunc diem, nobis utique celebrem, frequentia solemni, diem scilicet Dominicae Praesentationis, quando a Matre solemniter ad altare praesentatus est Patri. Nam et in eo quod adjungitur, Deus meus es tu, et confitebor tibi; Deus meus es tu, et exaltabo te; confitebor tibi quoniam exaudisti me, et factus es mihi in salutem (Psal. CXVII, 26-28) , quid tam convenienter accipimus quam fidem et confessionem Simeonis et Annae, quae et ipsa hora superveniens confitebatur Domino, et loquebatur de illo omnibus qui exspectabant consolationem Israel. (Luc. II, 38) ? Bene ergo citharista noster monebat laetari Jerusalem et conventum facere in die tam solemni: Constituite, inquiens, diem solemnem in [Col. 0068A] confrequentationibus usque ad cornu altaris (Psal. CXVII, 27) . Non mediocris aut parum solemnis illa frequentia fuit, cum inde venit Jesus et Maria cum turba parentum inducentium puerum, ut facerent secundum consuetudinem legis pro eo (Luc. II, 27) ; inde occurrit Simeon et Anna cum turba exspectantium consolationem Israel, quibus testificati sunt de eo.

2. Non crediderim ego de hac solemnitate quae tam pium, tam laetum conventum habuit, illam fuisse prophetae querelam lacrymabilem, Viae Sion lugent, quia non est qui veniat ad solemnitatem (Thren. I, 4) : nisi forte arguat paucos venisse de tanto populo qui erat in omni Judaea et Jerusalem. Ad comparationem siquidem tantae multitudinis pauci venerunt, et de [Col. 0068B] ipsis paucis paucissimi, ut arbitror, eum receperunt, cum praesentem viderent diu exspectatum, sicut voce Patris per Malachiam fuerat repromissum: Ecce, inquit, veniet ad templum suum Dominator quem vos quaeritis, et Angelus testamenti quem vos vultis (Malach. III, 1) . O Judaei, adest, ecce, Dominator quem vos quaeritis; 948 cur offerentem se vobis non recipitis? Quaeritis et non quaeritis. Sed si quaeritis; quaerite: convertimini et venite (Isai. XXI, 12) . Quaeritis qui redimat de manu hominum, non quaeritis qui redimat de manu daemonum. Quaeritis qui eruat de servitute Romanorum, non quaeritis qui eruat de captivitate vitiorum. Si vere utique liberatorem quaeritis, quaerite liberatorem animarum vestrarum, qui salvum faciat populum [Col. 0068C] suum a pecatis eorum. Si quaeritis sublimem, quaerite prius humilem, quoniam, ut ait Daniel: Humillimum hominem constituet Deus super omne regnum (Dan. IV, 14) . Si quaeritis dominatorem potentiae, quaerite prius doctorem justitiae, quia justitia firmabitur thronus ejus (Prov. XXV, 5) , et justitia et judicium praeparatio sedis ejus (Psal. LXXXVIII, 15) . Quia enim perfecte non quaeritis, ideo nec praesentem invenitis, sicut de vobis ipse praedixit: Quaerent me mali, et non invenient me, quia oderunt me (Joan. VII, 34-36) . Quaerent absentem, nec invenient etiam praesentem, quia oderunt lucem mala eorum opera arguentem, cum sapientia non nisi per dilectionem possit quaeri, nedum inveniri. Simeon namque, quia pio et fideli quaerebat desiderio, [Col. 0068D] quaesitum invenit, et inventum agnovit sine alterius indicio, sine humano scilicet testimonio. Nam Spiritus est qui testificatur quoniam Christus est veritas (I Joan. V, 6) ; virtus utique quae de ipso procedit, unctio docens de omnibus, quae de illo, singulariter secundum nomen suum uncto, multipliciter profluit.

3. Quid autem putamus, fratres mei, unctus iste, qui ungit etiam quos non tangit, quomodo candidum et sanctum pectus senis nostri perunxerit, cum suscipiens eum in ulnas suas, astringeret eum uberibus suis, et gestiret includere, si posset, in intimis cordis sui? Quid, inquam, putamus ille suavis et mitis, qualem [Col. 0069A] insinuabat seipsum castissimo sinui pii senis, qualis illabebatur medullis, quam delectabilem et salubrem, imo quam omnino ineffabilem se implicabat ossibus, inspirabat sensibus? Prorsus liquescebat unctus in unctionem, quasi ad ignem resolutus ad amplectentis amorem; ut nimirum doceret unctio quod dicit lectio, sed non discit nisi dilectio. Quomodo enim legis? Unguentum, inquit, exinanitum [Vulg. effusum] nomen tuum (Cantic. I, 2) . Hoc siquidem unguentum exinanitur, cum a quadam duritia sui resolvitur, non ut pereffluat substantia illius, sed ut fluant aromata illius, ut quasi nihil habens solidi sentiri possit, teneri non possit. Aut certe magis anima senis liquescebat in amplexu hujus uncti, vel unguenti, [Col. 0069B] ut diceret: Anima mea liquefacta est, ut dilectus meus infusus est mihi. Infusio itaque unctionis, testimonium est uncti. Haec seni testabatur de puero, Simeoni de Christo, tanquam spiritus veritatis et charitatis, veritate docens, charitate ungens et accendens, et omnia interiora gelidi senis ponens, quasi cum unguenta bulliunt. Motus bullientium unguentorum, aestus desideriorum: sonus eorum, jubilus affectuum pariter dicentium (si tamen aliquid exprimere valentium), Deus meus es tu, et confitebor tibi; Deus meus es tu, et exaltabo te (Isa. XXV, 1) . Lumen ad revelationem gentium, et gloriam plebis tuae Israel (Luc. II, 32) , annuntians te. Confitebor, inquam, tibi, quoniam exaudisti me, quotidie cum lacrymis dicentem, [Col. 0069C] Quando consolaberis me? (Psal. CXVIII, 82.) Exaudisti me, et nunc demum Simeonem, id est, exauditum fecisti me; quia factus es mihi in salutem (Psal. CXVII, 28) . Jesus mihi factus ex semine David secundum carnem, qui David et omnia fecisti secundum deitatem, omnibus quidem generaliter factus es in Salvatorem; sed mihi specialiter factus es in salutem, pectus morbidum perungens, vitalemque resuscitans calorem, animam refocillans, et oculos illuminans. Defecerat enim anima mea in salutare tuum, o Domine, Pater Domini mei Jesu Christi, defecerunt oculi mei in eloquium tuum, dicentes: Quando consolaberis me? (Psal. CXVIII, 82.) Factus eram sicut uter in pruina, frigidus corpore, aridus corde, spiritu marcidus, et totus desiderio [Col. 0069D] languidus. Sed quia in verbum tuae promissionis supersperavi, non visurum scilicet me mortem, nisi viderem Christum tuum, quod speravi jam video, quod desideravi teneo, quod concupivi complector. Video Deum Salvatorem meum in carne mea, et salva facta est anima mea. Viderunt oculi mei salutare Dei, et illuminati sunt interiores 949 oculi mei, qui languebant prae inopia. Omnino ad tactum hujus pueri, hujus hominis novi, renovata est ut aquilae juventus mea, sicut paulo ante mihi loquens pollicebar. Introibo ad altare Dei, ubi Maria Jesum offert Patri, ad Deum qui laetificat senectutem meam, imo renovabit juventutem meam (Psal. XLII, 4) .

[Col. 0070A] 4. Nec minore fortassis gaudio exsultabat cor Annae in Domino; quae, ut arbitror, tanto majoris fuit meriti, quanto altioris propositi et sanctioris desiderii, quam illa Anna mater Samuelis: cum illa cogitaret quae mundi sunt, quomodo placeret viro; haec quomodo Deo: illa de thoro viri quaereret sobolem; haec de sinu Patris peteret Salvatorem. Haec igitur, quodam presagio gratiae excellentis quae in vita ejus efforuit, qua etiam gratiam Redemptoris agnoscere et praedicare meruit, gratiae nomen accepit; exemplar verae viduitatis, speculum sanctitatis, et vivum in emortuo corpore simulacrum totius virtutis. Haec finem Legis et initium Evangelii sentiens propinquare, ritus Judaicos christiana jam coeperat pietate mutare, jejuniis [Col. 0070B] potius et orationibus serviens nocte ac die, quam cibis et potibus et variis baptismatibus, justitiis carnis, non animae. Inde erat quod benedictione filiorum, quae in Lege magni habebatur, contempta, nomen melius a filiis et filiabus elegerat, et jam per annos octoginta quatuor, lignum esse aridum lignoque insidere arido, tanquam turtur amissa semel conjuge, gaudebat

5. Ecce habes par turturum, senem justum, et viduam anum, utrumque castum, utrumque desiderio Redemptoris gemebundum; qui utique semetipsos hostiam vivam, sanctam, Deo placentem, Domino et pro Domino obtulerunt. Par turturum sane dico, non conjugum, sed conjunctorum, non copula matrimonii, sed sacratioris mysterii; pares [Col. 0070C] nimirum fide, aequales castitate, similes devotione, consortes praedicatione gratiae, ambos provectae aetatis, ambos perfectae sanctitatis, qui etiam ante Evangelium, evangelicae puritatis ac pietatis in utroque sexu primitias dedicaverunt. Hi duo vario decore virtutem adornaverunt thalamum tuum, Sion, ad suscipiendum Christum Regem; non parietes templi tui, sed penetralia cordis sui, secreta cubiculi, ubi adorare Patrem in spiritu et veritate jubemur (Joan. IV, 23) , ubi et suscipitur qui in manufactis se nequaquam habitare testatur (Act. VII, 48) . In istis itaque suscepit Christum fidelis Sion, in istis gaudens et laetabunda occurrit Deo suo. Alias vix habet ubi reclinet caput suum, et secundum Isaiam, Aporiatus est, et non est qui occurrat [Col. 0070D] (Isa. LXIX, 16) . Sufficit tamen istorum occursus ad omnem solemnitatem et laetitiam, eo quod consummatio abbreviata inundet justitiam, et consummata atque abundans justitia paucorum facile compenset infidelitatem multorum.

6. Mihi omnino celebris est iste conventus, mihi solemnis ista processio, omnique festiva gaudio, ubi hinc advenit puer et puerpera, Jesus et Maria; inde occurrit senex et vidua, Simeon et Anna; hinc Dominus et Domina, inde servus et ancilla; hinc Mediator et Mediatrix, inde tam fideles tamque devoti ipsorum testes et ministri. In hoc denique conventu misericordia et veritas obviaverunt sibi, misericordia scilicet redemptionis in Jesu, [Col. 0071A] veritas confessionis in senibus. In hoc occursu, justitia et pax osculatae sunt; dum justitia piorum senum, et pax reconciliantis mundum invicem in osculo affectuum et gaudio Spiritus consociatae sunt. Recte ergo quod hac nocte cantavimus, ad laetitiam hujus diei pertinere credimus, salvo duntaxat alio profundiore intellectu: Laetare, Jerusalem; et diem festum agite, omnes qui diligitis eam (Id. LXVI, 10) . Ac si diceretur: Laetata est Nazareth de annuntiatione, Bethlehem de nativitate: laetare et tu, Jerusalem, de purificatione, quoniam qui in Nazareth conceptus, et in Bethlehem natus est, in Jerusalem est susceptus et praedicatus. Et diem, inquit, festum agite, sive conventum facite, omnes qui diligitis eam, scilicet Jerusalem, id est, [Col. 0071B] Festiva devotione convenite in templum, ad suscipiendum Redemptorem, omnes qui exspectatis redemptionem Israel.

7. Jam vero, fratres, si moraliter, sicut mos vester 950 est, aedificari vestra quaerit Sanctitas, quatuor illas illustres in hac processione consideret personas; quarum vita, non solum ecclesias illustrat, sed et coelos adornat: Jesum loquor et Mariam, Simeonem et Annam. Et, ut ab inferioribus ad superiora progrediatur sermo, in Anna, quae jejuniis et obsecrationibus serviebat nocte ac lie, jejunium nobis commendatur et oratio; in Simeone, qui tanto Jesum amplectitur gaudio, pietas et devotio; in Maria, quae cum nihil deberet legi, in hac scilicet parte purificationis legem nihilominus [Col. 0071C] implevit, humilitas et obedientia; in Domino autem Jesu, qui factus ex muliere, factus est etiam sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, charitas et misericordia. Nam castitatis sanctimonia, cujus laus, ut comperi, vestram semper puritatem delectat, in omnibus effulsit communiter, licet satis dissimiliter; cum in senibus fuerit labore continentiae; in puella, munere gratiae in puero, jure et proprietate naturae, non pueritiae recens natae, sed puritatis innatae. In ipso non solum hujus virtutis, sed etiam omnium origo et perfectio; ab ipso singularum distributio; per ipsum earum conservatio; apud ipsum remuneratio. Apud ipsum igitur ambiamus, tam virginis [Col. 0071D] Mariae, quam Simeonis et Annae meritis suffragantibus, ut quod minus habemus virtutis largiatur, quod largitus fuerit tueatur; ut depositum ipsius, per tutelam ipsius integrum ei reconsignantes, remunerationem consequamur ipsius, qui vivit et regnat per omnia saecula seculorum. Amen.

1. Senex puerum portabat, senex plenus dierum, puerum antiquum dierum. Longitudine dierum ad impleverat Deus senem istum, ut ostenderet ei salutare suumin vultu nostro; sed adhuc aliorum longitudine dierum adimpleturus erat, ut ostenderet [Col. 0072A] ei salutare suum in vultu suo. Plenus ergo dierum temporalium portabat antiquum dierum antiquorum, atque spei aeternae pignus fidelissimum tenebat in sinu repositum; quod videlicet dies suos super dies regis adjiceret puer ille, juventutemque ejus renovaret ut aquilae. Quanquam senem quoque istum, sicut Abraham, cum dicitur plenus dierum, libentius accipiam plenum virtutum quam temporum: cum tempora statum nullum habeant, suoque accessu decedentia, hominem potius exhauriant quam adimpleant. Sed neque magnum est, imo magis malum est, multis vixisse diebus, si non senueris virtutibus; cum puer centum annorum moriturus sit, et peccator centum annorum maledicendus (Isai. LXV, 20) . Ideo, Si annis multis vixerit homo, ut ait [Col. 0072B] Salomon, et in omnibus laetatus fuerit, meminisse debet tenebrosi temporis et dierum multorum, qui cum venerint, vanitatis arguentur praeterita (Eccle. XI, 8) . Caeterum e contrario, Senectus venerabilis est, non diuturna, neque numero annorum computata. Cani sunt enim sensus hominis, et aetas senectutis vita immaculata (Sap. IV, 8, 9) . Si hac utique senectute Simeon non consenuisset, nunquam coronam senum, sapientiam Dei Christum portare meruisset. Sic namque scriptum est: Corona dignitatis senectus, quae in viis justitiae reperitur (Prov. XVI, 31) . Et quae est illa senectus, quae est in viis justitiae reperitur, quae reperienti in coronam aptatur, nisi sapientia Dei Christus? ipse namque merito justorum operum tribuit canos sensus sapientiae, [Col. 0072C] quam postmodum formabit justis in coronam gloriae. Sanctus itaque senex Simeon, ut sanctius senesceret adhuc, senectutem sapientium, sive sapientiam senum factam puerum, in viis justitiae, cum scilicet in spiritu venit in templum, reperit, et comperit in veritate; quia senectus erat in lactente, sapientia in infante, virtus in infirmitate, Verbum in carne. O infantia, o senectus! quam bene vobis pariter convenit in hujus pueri sensibus et moribus; quo utique nihil innocentius, sed nihil sapientius, nihil jucundius, sed nihil maturius, nihil mitius, sed nihil justius!

951 2. Vobis, o filii hominum, vobis jam tunc ipso suo silentio loquebatur Dei Sermo, ut videlicet [Col. 0072D] malitia sitis parvuli, sensibus autem perfecti. Alii siquidem ex vobis columba seducta non habens cor, simplicitatem non salientes prudentia, relinquuntur fatui; alii sapientes sunt ut faciant mala, bene autem facere nesciunt, et, prudentiam non dulcorantes bonitate, efficiuntur acerbi. Prorsus congruum et gratum utrisque temperamentum atque condimentum puer iste antiquus dierum, in pueritia praeferens ingenitam sibi innocentiam, et de antiquitate dierum referens primogenitam omnium sapientiam. Si quis se imperfectum sensibus, aut inconditum intelligit moribus, veniat in templum cum Simeone, et puerum quem mater affer Maria, accipiat in manibus, id est Verbum Dei quod mater offert Ecclesia, complectatur affectibus. [Col. 0073A] Ipsum utique repositum in sinu sensus aedificabit, mores dulcorabit, totum statum mentis et ordinem vitae grata et salubri suavitate temperabit. Non solum autem mater Ecclesia in audiendo, sed multo magis mater gratia in orando, puerum tibi dabit amplectendum, si modo frequens et devotus orator venias in templum, ut dicas quotidie Deo: Adorabo ad templum sanctum tuum in timore tuo (Psal. V, 8) . Quem enim Ecclesia praedicans offert auribus, gratia illuminans infert cordibus, eo utique praesentiorem et suaviorem, quo nudam veritatem puris tradidit sensibus. Veritatem quippe, quae est Christus, Maria vestitam carne, Ecclesia vestitam sermone. gratia nudam tradit amplectendam Spiritus infusione: quanquam hoc ipsum diverso modo fiat, [Col. 0073B] pro captu scilicet suscipientis animae, sive pro arbitratu dispensantis misericordiae. Licet enim ipsam summae veritatis faciem non facile videamus, magnusque habeatur, cui vel per speculum et in aenigmate eam intueri datur: quiddam tamen ipsius, cum Spiritus nobis illabitur, veluti nudum sentimus, sensusque noster in amorem ipsuis veluti ad nudum confricatur. Tunc prorsus ex sententia dicere possumus, et cantare laetabundi: Suscepimus, Deus, misericordiam tuam, in medio templi tui (Psal. XLVII, 10) . Beatus qui ut dignius et crebrius eam suscipiat, congruum ei locum in cordis penetralibus parat. Beata Sion illa, quae thalamum suum diligenter ac decenter adornat, ut cum digno ac placito Christum regem honore suscipiat.

[Col. 0073C] 3. O sancta Sion, anima speculans aeterna, considera quae sit illa majestas suscipienda; cogita qua cura ac diligentia te illi praeparare locum oporteat. Si quis dixerit: Et ad haec quis idoneus? quis esse potest magnificentiae et gloriae tanti Regis congruus ornatus? Frustra, inquit David, paupertatem quispiam causetur: In pace factus est locus ejus (Psal. LXXV, 3) ; et: Justitia et judicium praeparatio sedis ejus (Psal. LXXXVIII, 15) . Simeon utique quia hujusmodi palliis thalamum adornavit, ideo Christum cum multa suscipere gratia dignus fuit. Vis videre quia in pace invenerat locum Domino, quia sedem praeparaverat ei in justitia et judicio? Homo, inquit, erat in Jerusalem, cui nomen Simeon; [Col. 0073D] et homo iste justus et timoratus (Luc. II, 25) . In pace erat domus Simeonis, qui habitabat in Jerusalem, id est, in visione et amore pacis; de qua scilicet Jerusalem audierat David promittentem: Non commovebitur in aeternum qui habitat in Jerusalem (Psal. CXXIV, 1, 2) . Et, ut noveris quia pacis habitator et amator erat, pacemque imperturbabilem illius stabilis et aeternae Jerusalem prae omnibus requirebat; cum pacem Dei et hominum Jesum, qui pacem super pacem dare veniebat, sinu recepit, haec prima vox de pectore senis jamdudum pacem meditantis erupit: Nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum, in pace (Luc. II, 29) . Postquam viderunt oculi mei salutare tuum, qui est pax nostra faciens utraque unum, non solum [Col. 0074A] Judaeum et Gentilem, sed etiam Deum et hominem, et in homine spiritum et carnem: jam hoc solum superest desideriis servi tui, ut in pace in idipsum dormiam et requiescam (Psal. IV, 9) ; et pax Dei quae exsuperat omnem sensum, me totum in illius summae et simplicis unitatis absorbeat consensum. Venit pax quam sustinui: requiescat in pace qui pacem quaesivit, et quae pacis sunt sectari semper studuit. Sic quippe Isaias ait: Veniat pax, requiescat in cubili suo, quia ambulavit in directione sua (Isai. LVII, 2) . In pace utique Simeon straverat cubile suum, 952 qui omnibus aliis curis ejectis solum in corde meditabatur Jesum, ubi et reclinavit susceptum. In directione quoque sua ambulaverat, qui justus et timoratus erat, et exspectans consolationem [Col. 0074B] Israel, adventanti quotidie desideriis occurrebat.

4. In eo igitur quod justus dicitur et timoratus, justitiam et judicium intellige, quo sedes Dei praeparatur. Et justitia quidem suo nomine demonstratur: judicium vero timoris nomine, vel timor nomine judicii ideo recte accipi posse putatur, quia scilicet timor non solum nascitur de futuri consideratione judicii, sed etiam operatur nunc in nobis quamdam illius formam et exsecutionem judicii. Qui enim prohibemur judicare ante tempus de proximis (I Cor. IV, 5) , jubemur de nobis ut, dum nosmetipsos dijudicamus, a Domino non judicemur (I Cor. XI, 31, 32) . Porro timor iste sanctior est, cum justitiam sequitur, quam cum praecedit: quia [Col. 0074C] qui praecedens ad justitiam initiat, sequens eamdem consummat et conservat; dum scilicet de justitia praesumere non sinit, sed omnia opera sua hominem vereri facit, ut post judicium sui adhuc de subtiliore judicio suspectus sit, dicatque sibi: Qui judicat me Dominus est (I Cor. IV, 4) , qui cum acceperit tempus, etiam justitias judicabit. Qui sine timore isto est, non poterit justificari (Eccli. I, 28) , ut Scriptura testatur; quia quantumcunque se justis exercitet operibus, alieni comedunt robur ejus, dum suam volens justitiam constituere, justitiae Dei non est subjectus.

5. Vigilanter itaque Evangelium perfectam commendans Simeonis justitiam, non ait: Timoratus et [Col. 0074D] justus, ne timorem, qui est initium justitiae, intelligeremus: sed ait, justus et timoratus, ut timorem, qui justitiae per omnes gradus comes individuus ipsam promovet et tuetur, ipsius exemplo disceremus. Nam neque illud putaverim otiosum, quod non timentem dixit, sed timoratum: non novum, non horarium, aut perfunctorium volens intelligi timorem illum; sed qui utique versus esset in habitum, qui altius hominis imbibisset affectum, possideret sensum, modestia et gravitate sermonem ornaret et vultum, circumspectione moderaretur actum, totum denique interioris et exterioris hominis componeret statum. Neque enim vanis animum consolationibus resolvebat, qui consolationem Israel exspectabat. Quod et ipsum ad suae cumulum adjecerat [Col. 0075A] justitiae, ut sollicitus non pro sua tantum, sed etiam pro populi consolatione, longa suspensus maneret exspectatione.

6. Denique, ut manifestius audias quam pretioso ac vero nitore virtutum, non fuco colorum adornaverat thalamum suum illa Sion, id est Simeon, Spiritus sanctus, inquit, erat in eo. Quid huic ornatui Sion illa terrena comparare poterat, in omni illa multifaria thalami, id est templi sui, ambitione et gloria? Si faciem templi coronis ornasset aureis, quid aurum nisi lutum etiam sine comparatione virtutis? Puto quia nec Salomon in omni gloria sua ornatus est sicut Simeon: cum ille sapientiam, qua florebat, in senectute perdiderit, iste susceperit. Te tamen, o infidelis Sion, thalamus tuus arguit, [Col. 0075B] quod cum satis tibi praedictum esset: Ecce veniet ad templum suum Dominator quem vos quaeritis (Malach. III, 1) ; adorna thalamum tuum, Sion, induere vestimentis gloriae tuae, civitas Sancti (Isai. LII, 1) : tu tamen nihil prorsus ad quotidianum cultum templi in adventu ipsius addidisti, non vela, non coronas, non lucernas plures, aut victimas, non alios psalmos, aut cantica; omnino inhonoratum, insalutatum remittis, qui te salvare venerat. Ideo utique tuus iste thalamus, domus gloriae tuae deserta tibi relinquetur; imo non relinquetur lapis super lapidem, qui non destruatur. Tibi enim, Domine, templum augustius, amplius et perfectius, scilicet Ecclesiam magnam a solis ortu usque ad occasum fides aedificabit gentium, et secundum nomen tuum, [Col. 0075C] Deus, ita et laus tua in fines terrae; unde etiam hodie laudes audivimus, gloriam justi, voces scilicet laudantium et dicentium: Suscepimus, Deus, misericordiam tuam in medio templi tui (Psal. XLVII, 11, 10) , id est, in communione sancti populi tui. O fratres, suscepistis misericordiam Dei et vos, imo abundantius vos: videte ne in vacuum susceperitis, ne gratiam ingratitudine vacuetis. Gaudeat ergo 953 vestra devotio: quem Simeon hodie portavit in sinu suo, vos omni die glorificate et portate in corpore vestro Jesum Christum Dominum nostrum, cui honor et gloria in saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0075D] 1. Postquam impleti sunt dies purgationis Mariae (Luc. II, 21) . Scriptura redemptionis nostrae narrans mysteria, sic refert quae pro nobis historialiter sunt gesta, ut significet quae moraliter a nobis sunt gerenda. Cum enim hodie beatae Purificatio Mariae recensetur, manifeste de nostra ipsorum purificatione admonemur. Quem vero tanti non moveat auctoritas exempli, cum videamus scilicet, quia illa sanctarum sanctissima, quae nihil purgandum habuit, purgationis tamen legalis implere mandatum non renuit? O mater immaculata, mater intacta, nonne tuae tibi conscia es puritatis; quia scilicet integritatem tuam nec conceptus, nec partus violavit, sed sacravit? Quare ergo, tanquam muliebre aliquid in concipiendo vel pariendo sis [Col. 0076A] passa, sic mundationis quae mullebri provisa est infirmitati, quaeris remedia? Sic, inquit, decet nos implere omnem justitiam (Matth. III, 15) , ut quae summae mater electa sum justitiae, speculum quoque sim totius et exemplar justitiae. Novi ego superbiam filiorum Evae, quae promptior est ad excusandum, quam ad expurgandum commissa. Necessarium arbitror, ut vitiis originis antiquae statim in initiis omnia novae generationis occurrant exempla. Mater praevaricationis peccavit et excusavit procaciter: mater redemptionis non peccet, et satisfaciat humiliter; ut filii hominum qui de matre vetustatis traducunt necessitatem peccandi, de matre saltem novitatis trahant humilitatem purgandi.

2. O filii hominum, tempus purgationis advenit, [Col. 0076B] quando Mater summae puritatis, de cujus purgatione dies festus est nobis, pariter et fontem edidit, et exemplum dedit nobis quod debeamus purgari. Satius est, o fratres, et suavius fonte purgari quam igne. Prorsus qui fonte non fuerint modo purgati, igne habent purgari, si tamen purgari meruerint: quando scilicet Judex ipse, quasi ignis conflans, sedebit conflans et emundans argentum, et purgabit filios Levi (Malach. III, 4, 5) . Nunc Christus aqua diluens; tunc ignis consumens. Modo fons patens in ablutionem peccatoris et menstruatae; tunc flamma saeviens et ignis vorans usque ad medullas animae. De ardore siquidem irati fontis ille purgatorius ignis exardescet in conspectu ejus, et inflammabit in circuitu inimicos ejus. Ascendit, [Col. 0076C] inquit, fumus in ira ejus, et ignis a facie ejus exarsit (Psal. XVII, 19) . Inde cadent super eos carbones poenaliter purgatorii, quibus modo non adhibentur carbones salubriter desolatorii: qualem illum fuisse reor carbonem sublatum de altari, qui prophetae labia purgavit (Isai. VI, 5-7) . An vero et illi carbones hujusmodi queant intelligi, de quibus cuidam dicitur: Ecce dati sunt tibi carbones, et sedebis super eos; hi erunt tibi in adjutorium: vobis relinquo dijudicandum. Illud autem non dubius assero, quia ignis ille, quem Dominus Jesus misit in terram (Luc. XII, 49) , si vehementer (sicut est voluntas mittentis) in nobis arserit, ignis ille purgatorius qui in judicio purgabit filios Levi, non ligna, [Col. 0076D] non fenum, non stipulam consumenda reperiet in nobis. Uterque quidem ignis purgatorius, sed satis differenti modo. Iste siquidem purificat ungendo, ille urendo. Hic refrigerium roris, ibi spiritus judicii et spiritus ardoris, quo abluet Dominus sordes filiarum Sion, et sanguinem Jerusalem lavabit de medio ejus.

3. Est quidem et in hoc ipso multa Domini clementia erga filias Sion: sed longe clementius et mitius purificata est illa, quam beatam praedicant filiae Sion, cui scilicet dictum est: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Haec nempe supernae virtutis obumbratio, vera fuit purificatio Mariae; non ista, quae quadam mystica dispensatione tantum specie tenus hodie celebrata [Col. 0077A] est. Haec plane fuit tota ac vera sanctificatio 954 Matris et Filii, sicut et angelus exposuit ei. Ideo, inquit, et quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei (Luc. I, 35) . Antea namque purificanda erat natura mortalis, ut Deum conciperet, non posteaquam concepisset: cum concepisse Sanctum sanctorum summa sanctificatio sit, et ea quae Mater ipsius sanctitatis effecta sit, nihil sanctius esse possit. Cum ergo filiae Sion quae mollius et dissolutius vivunt, et ardorem forsitan experiuntur carnis, merito purificandae sint spiritu judicii et spiritu ardoris; Virgo perpetua ac singularis, quae sola Spiritus obumbratione Deum concepit, solo purificata est spiritu gratiae et refrigerio roris. Omnium sane purgationum, quibus conditio reparatur [Col. 0077B] mortalis, haec beatae purificatio Virginis mitissima atque felicissima fuit: nam illa filiarum Sion quae purgatorio fiet igne judicii, sicut novissima, sic et severissima omnium erit. Nec ista itaque potest esse nobis nisi admirationi, nec illa nisi formidini: quippe qui nec ad istam possimus aspirare, et in illam, si sapimus, semper formidamus incidere. Omnino si sapimus, semper clamabimus, plus emendatione morum, quam strepitu verborum: Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me (Psal. VI, 2) .

4. Necessarie igitur nobis et misericorditer inter utrumque genus purgationis, illud summum ad quod non attingimus, et illud ultimum quod metuimus, alia purgationum genera pietas providit [Col. 0077C] divina, sicut tempus et locum poenitentiae, sic plurima salutis indulgens remedia. Quae licet multa ac varia sint, sub quatuor tamen generibus videntur omnia fere posse comprehendi; ne scilicet indigesta multitudine rerum memoriam confudamus auditoris. Haec igitur quatuor esse arbitror quibus opportune et commode his diebus purgationis nostrae purgari possumus: scilicet contritionem cordis, afflictionem corporis, opera pietatis et fidei, patientiam tribulationis. Ad hunc siquidem modum quatuor invenies, quibus mundum generaliter purificat Christus, purgationem peccatorum faciens: aquam scilicet et sanguinem, spiritum et ignem. Hic est, inquit Joannes, qui venit per aquam et sanguinem. Hic est qui baptizat in Spiritu sancto [Col. 0077D] et igni (I Joan. V, 6, 8) . Aqua baptizavit, pedesque discipulorum lavit, dedicans baptismum quoque lacrymarum, quae de contritione profluunt cordis. Sanguinem fudit; ut et nos mortificatione corporis participantes ejus passioni, lavemus stolas nostras in sanguine Agni. Spiritum dedit; ut charitas Dei ac proximi diffusa in cordibus nostris per Spiritum, multitudinem in nobis operiat peccatorum. Quae, si minus perfecta est, ut tot et tanta non sufficiat operire, admovet ignem conflator ille, qui purgat filios Levi; et quidquid residuum est rubiginis, ignis excoquit, seu praesentis, seu futurae tribulationis, ut tandem decantare possint: Transivimus per ignem et aquam, et eduxisti nos in refrigerium [Col. 0078A] (Psal. LXV, 12) . Sic nempe et mundus iste prius baptizatus aqua diluvii, postea purgatus igne judicii, in novum transibit statum incorruptionis.

5. Denique, ut teneris atque delicatis geramus aliquatenus morem, si lacrymas non habent, si labores horrent, si nesciunt ferre tribulationem; nunquid et illud excusabunt, quod Salomon commendat: Per misericordiam, inquiens, et fidem purgantur peccata? (Prov. XV, 27; XVI, 6.) Quid misericordia suavius? quid fide jucundius? Haec oleum est membris, illa lumen oculis. Haec ungit affectus, illa sensus illuminat, dirigitque gressus: ut ad lumen ejus ambules in tenebris, ut invisibilia contempleris, et futuram tuam beatitudinem jam animo [Col. 0078B] praesumptam mediteris. Bene autem dicitur, per misericordiam et fidem purgari peccata: quia misericordia de proprio impendens, redimit debita; fides autem etiam gratis sine operibus indulgentiam impetrat. De misericordia nempe dicit propheta: Iniquitates tuas redime misericordiis pauperum (Dan. IV, 24) ; et Dominus prophetarum: Date eleemosynam, et omnia munda sunt vobis (Luc. XI, 41) . De fide autem ait Apostolus: Fide mundans corda eorum (Act. XV, 9) ; et Dominus apostolorum: Vade, inquit, fides tua te salvum fecit (Marc. X, 52) . Quanquam in hac Salomonis sententia, possit intelligi non fides qua credimus, sed qua credibiles nos exhibemus, dum fidem Deo et hominibus servamus; ut quod hic dicitur: Per misericordiam 955 et fidem [Col. 0078C] purgantur peccata (Prov. XV, 27) , et paulo post: Misericordia et veritate redimitur iniquitas (Prov. XVI, 6) , eadem sit in diversitate verborum repetita sententia. Recte igitur misericordia et veritas seu fides sociata sunt: cum in omnibus viis nostris nisi misericordia et veritas obvient sibi, plus augeri quam purgari peccata sit verendum. Ut enim de aliis actionibus interim taceam, et de misericordiis pauperum loquar, quas abundantius nunc fieri temporis hujus postulat necessitas: quid in ipsis etiam, quibus peccata purganda sunt, peccati committitur, si misericordia fide, vel fides misericordia destituatur?

6. Audiant ergo quibus dispensatio credita est; audiant quibus credita non est: isti scilicet, ne sic velint esse fideles, ut misericordiam deserant; illi, [Col. 0078D] ne sic velint esse misericordes, ut fidem laedant. Sunt enim aliqui qui plus volunt esse fideles quam oportet; et sunt aliqui qui plus volunt esse misericordes quam eis liceat. Qui ergo contra fidem indebitam usurpant misericordiam, audiant Salomonem dicentem: Multi homines misericordes vocantur; fidelem autem virum quis inveniet? (Proverb. XX, 6.) Qui autem velut propter fidem negligunt debitam misericordiam, audiant plus quam Salomonem dicentem: Quod superest date eleemosynam (Luc. XI, 41) ; ut saltem abundantia vestra aliorum suppleat inopiam. Multum prorsus pepercit infirmae et pusillae nostrae fidei, qui bona communia non ex aequo fratribus partiri, sed ex eo quod superest propriae necessitati, [Col. 0079A] jussit eleemosynam eis impertiri. Ut enim taceamus de jure naturae, quae quidquid parens omnium terra generat, omnibus commune terrigenis adjudicat: illis saltem quibus indifferens est germanitas adoptionis, et communis sors haereditatis, quomodo communis non erit usus panis, quem Pater administrat coelestis? Esto tamen, sit istud jus ordinatae charitatis, quod moderatio Evangelii suas cuique necessitates primum excepit: quis ille est qui recte metiatur necessitates proprias; qui inter necessarium et superfluum aequo judicio discernat? Attendamus nobis, fratres, ne de mortibus pauperum fratrum nostrorum incipiamus judicari, si superflue retinemus aut insumimus nobis unde vita eorum valeat sustentari. Et quoniam hodierna purificatio [Col. 0079B] purissimae ac pauperrimae Virginis de nostra nos purificatione loqui commonuit, in hoc maxime nostram constare puritatem noverimus, si quidquid superfluum est nobis amputemus: ut non solum sanctitate castitatis, sed etiam simplicitate paupertatis aliquatenus aemulemur pauperem Matrem pauperis Christi, cui regnum et imperium, et nunc et per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. «Adorna thalamum tuum, Sion, et suscipe regem Christum, quem virgo concepit, virgo peperit, virgo post partum quem genuit adoravit ⁜ (3) .» Ad nos, fratres, ad nos loquitur Spiritus sanctus, qui sumus Sion, qui sumus speculantes, qui die ac nocte [Col. 0079C] levamus oculos nostros ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nostri. Adornemus igitur thalamum nostrum, et suscipiamus regem Christum. Ecce, fratres, Christus in propria veniens, et a suis repulsus, non habet ubi caput reclinet. Prae foribus nostris inter materna brachia vagiens, per Spiritum sanctum quaerit hospitium, dicens: «Adorna thalamum tuum, Sion.» Emundemus igitur thalamum nostrum, prius expellendo quae oculos Christi intrando offendere possunt; et sic demum adornemus ea inferendo quibus delectatur et gaudet. Quae sunt, ait forsitan aliquis vestrum, quae oculos Christi offendere possunt? Cui dicimus: Nihil ita oculos ejus offendit, sicut superbia, 956 [Col. 0079D] quae angelum de coelo, et hominem expulit de paradiso: quae est initium omnis peccati: quam hortatur nos Spiritus sanctus vitare, dicens: Quid superbis, terra et cinis? (Eccli. X, 9) ; et alibi: Omnis caro fenum; exsiccatum est fenum, et flos ejus decidit (Isai. XL, 6, 7; Eccli. XIV, 18) . Videamus nunc quid superbia fecit. Angelum de coelo, et hominem expulit de paradiso. Merito haec oculos Christi offendit quae pulcherrimum opus ejus in coelo et in paradiso foedavit; quae fecit de angelo diabolum, et de homine nuper creato justo perfidum. Quae sicut [Col. 0080A] est peccatorum primum et maximum, sic est omnium regina et mater vitiorum.

2. Videndum est igitur et sollicite considerandum, ut eam mens nostra cum tota prole sua excludat, ut thalamus noster emundatus et ornatus Christum regem qui foris [ al. fores] pulsat, suscipiat. Cum tota, inquam, prole sua, septem scilicet principalibus vitiis. Quae sunt haec? Inanis gloria, invidia, ira, tristitia, avaritia, ventris ingluvies, luxuria. Hae sunt filiae superbiae, quae matrem suam sequuntur: quae hospitium quodcunque intraverint, fetidum reddunt. Sed quae nobis cum istis communio? Quis consensus templo Dei cum idolis? Nulla nobis (Deo agimus gratias) cum eis societas, quas, exuentes veterem hominem cum actibus suis, gladio verae [Col. 0080B] confessionis et poenitentiae enecavimus. Nihil igitur in nobis ultra possit superbia, quae de archangelo diabolum, et de primo homine fecit impium et Creatori suo rebellem. Nihil habeat in nobis vana gloria, qui a die conversionis nostrae, in cruce Domini nostri Jesu Christi coepimus gloriari cum Apostolo dicentes: Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo! (Galat. VI, 14.) Gloria itaque nostra sit crux Christi quam portamus, et testimonium conscientiae per crucem Christi purgatae, de qua Apostolus ait: Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae (II Cor. I, 12) . In qua conscientia gloriari, de donis Dei est Deo gratias agere. Ad quod nos hortatur Apostolus, dicens: [Col. 0080C] Qui gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. I, 31; Jer. IX, 24; II Cor. X, 17) : id est, in Domino de puritate conscientiae suae glorietur. Non enim qui se ipsum commendat, etc. Caeterum qui in se gloriatur, et qui sibi placet, stulto homini placet. Qui in alio homine gloriatur, aut laudem in mente ab ore alterius exspectat, mercedem operum recipit, ac oleo peccatoris ungit caput suum, auditque prophetam sibi dicentem: Maledictus homo qui ponit spem suam in homine (Jerem. XVII, 6) . Et in die judicii cum dixerint: Domine, Domine, aperi nobis, ait: Amen dico vobis, nescio vos (Matth. XXV, 11, 12) . Haec vana gloria filia est superbiae; quae in quocunque fuerit, inobedientem facit.

3. Rursum, post conversionem, nihil ultra in nobis [Col. 0080D] habeat invidia, per quam mors intravit in orbem terrarum. Diabolus enim invidit homini ascensum unde corruerat, et propter hoc tentavit, et in anima occidit. Haec est illa, quae non magnos, sed parvos semper torquet (Sap. II, 24, 25) , dicente sancto Job: Parvulum occidit invidia (Job V, 2) . In eo enim quod aliquis alicui invidet, minorem se ostendit ei cui invidet. Sic diabolus invidit primo homini, sic Esau Jacob, et Cain Abel. Haec invidia parvulum occidit; quia nisi inferior esset, de bono [Col. 0081A] alterius non doleret. Hac peste nullus moritur, nisi qui terrena haec appetit, quae tota non veniunt pluribus. Unde si qua desiderat, illi invidet qui penitus ea accepit, vel illi partem habendo quantitatem ei restringit. Hunc parvulum occidit invidia, quia dum non potest adipisci quod alii invidet, in odium, invidiae filiam, cadit.

4. Rursum, fratres, post conversionem nostram ira non habeat in nobis locum, quia, ut ait Dominus in Evangelio, gradatim ducit ad gehennae puteum, dicens: Qui irascitur fratri suo, reus erit judicio. Qui dixerit, Racha, hoc est, vocem indignationis per iram emiserit, reus erit concilio, in quo tractatur qua poena sit mulctandus. Qui dixerit, Fatue, hoc est, tale quid fecerit aut verbo aut verbere, [Col. 0081B] ut inter fratres despiciatur, reus erit gehennae ignis (Matth. V, 22) , nisi resipuerit. Haec est ira, quae stultorum oculos exstinguit, sapientium oculos nonnunquam turbat, dicente Psalmista: Turbatus est prae ira oculus meus (Psal. VI, 8) . Et de ira stulti Job ait: Virum stultum interficit iracundia (Job V, 2) . Ecce duas iras videmus; quarum altera nonnunquam 957 turbat oculum, altera semper exstinguit. Altera venit ex impatientia; altera, ex zelo rectitudinis. Altera venit ex vitio; altera, ex virtute. De altera quae venit ex virtute Psalmista ait: Irascimini, et nolite peccare (Psal. IV, 5; Ephes. IV, 26) . Quasi dicat: Crudeles estote in vitium, mites in fratrem, considerantes vosmetipsos, ne et vos tentemini. De altera, quae venit ex vitio, ait [Col. 0081C] Apostolus: Sol non occidat super iracundiam vestram (Ephes. IV, 26) : id est, Christus, qui est sol justitiae, mentem vestram irascentem non deserat, qui cum ira nunquam habitat. Ira, quae venit ex zelo rectitudinis, debemus irasci prius nostris erratibus; et post, erratibus proximorum: quae melior est risu, quia per tristitiam vultus corrigitur proximus (Eccle. VII, 4) . Quae debet tamen subesse rationi, ne sit immoderata, sed in ultione peccati tempus et modum considerat Haec sapientes interdum turbat: ira per vitium stultos occidit, dum in rixas et in contumeliam linguam relaxat.

5. Rursum, fratres, post conversionem nostram muniendus est thalamus cordis nostri, ne tristitia rediens introeat; illam dico quae mortem operatur, [Col. 0081D] quae de amissione rerum temporalium venit. Haec est illa quae pravas cogitationes generat, murmurosum monachum reddit, quae fastidium parit, et tenentem aratrum Dei cum uxore Loth retro respicere compellit. Sine dolore namque non potest amittere, quod cum inordinato amore possedit. Hanc itaque tristitiam quae mortem operatur excludamus: et intromittamus eam quae venit de memoria peccatorum, et de peregrinatione nostra, dicamusque cum Psalmista: Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est! habitavi cum habitantibus Cedar, multum incola fuit anima mea (Psal. CXIX, 5, 6) . Haec est tristitia, quae vitam operatur, de qua ait Apostolus: Quasi tristes, semper autem gaudentes [Col. 0082A] (II Cor. VI, 10) . Haec est illa de qua Dominus ad discipulos dicit: Tristitia vestra vertetur in gaudium (Joan. XVI, 20) . Altera parit mortem, parit animi rancorem.

6. Rursum, fratres, post conversionem muniamus thalamum nostrum, ne avaritia, quae est radix omnium malorum, rediens introeat, nosque ab unius Dei cultura abstrahat, idolorum cultores faciat. De qua inter caetera sic ait Apostolus ad discipulos suos: Mortificate membra vestra quae sunt super terram: fornicationem, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam, et avaritiam, quae est idolorum servitus (Coloss. III, 5) . Ecce avaritiam idololatriae comparat, et merito: quia sicut uni Deo idololatra nititur auferre gloriam, ne solus habeat [Col. 0082B] nomen Deitatis; ita avarus in Dei res se extendit, ut solus usurpet quae Deus omnipotens in usum plurimorum fecit. Utraque Deo inimica, quia negat Deo quae sunt ejus. Est et avaritia non solum amor congregandae pecuniae aut conservandae, sed ambitio praelationis, cum nititur homo homini praeesse. Haec, ut verum dicam, etiam pauperes (qui semel pro Christo reliquerunt sua) in tantum vexat, ut contra jus et fas, et propositum suum, non tantum velint, sed etiam studeant fratribus et conservis praeesse. Quod si abbas aut prior eorum voto non consenserit, irascuntur, obloquuntur, eosque aut invidos, aut sibi malevolos (qui se non provehunt) clamant. Haec est avaritia quae memoriam mandatorum Dei turbat, dicente Psalmista Domino: [Col. 0082C] Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam (Psal. CXVIII, 36) : quae proditionis est mater, quae Judam Dei discipulum primum ad mandatorum Dei oblivionem, de oblivione ad proditionem, de proditione traxit ad laqueum.

7. Rursum, fratres, post conversionem nostram muniamus thalamum cordis, ne gula rediens introeat, quae et Adam innocentiae veste, et Esau privavit primogeniti dignitate. Haec est illa pestis quae patres nostros in deserto ingratos beneficiis Dei fecit, quae compulit eos murmurare contra Deum, et dicere: Utinam mortui essemus in Aegypto, quando sedebamus super ollas carnium, et comedebamus allia, cepe, et pepones (Exod. XVI, 3; Num. XI, 5, 6; XIV, 3.) Haec est illa funesta pestis quae eos ad blasphemiam [Col. 0082D] duxit, quasi non esset alia vita post istam, cum dicebant: Comedamus et bibamus; cras enim moriemur (Isa. XXII, 13; II Cor. XV, 32) , id est, in futuro Quasi dicerent: Hoc solum habemus quod comedimus; nihil in futuro post hanc vitam nos habituros speramus. Hanc pestem 958 cum homine perituram pronuntiat Apostolus, dicens: Esca ventri, et venter escis. Deus autem et hunc et hanc destruet (I Cor. VI, 13) . Haec pestis tripartita est: quia aut ante horam canonicam, aut aliud quam licet, aut plus quam necesse est facit comedere, et carnis curam in concupiscentiis nititur facere. De qua nascitur inepta laetitia: sicut de populo Israel dicitur: Sedit populus manducare et bibere, [Col. 0083A] e surrexerunt ludere (Exod. XXXII, 6; I Cor. X, 7) .

8. Rursum, fratres, post conversionem nostram muniamus thalamun cordis nostri, ne luxuria rediens introitum inveniat: quae pestilentia rediens est pejor quam ante fuerat. Nunquam enim sola redit; sed sicut Dominus ait in Evangelio: Assumit septem spiritus nequiores se, et ingressi habitant ibi: et fiunt novissima hominis illius pejora prioribus (Matth. XII, 45) . Haec est pestis illa quae corpus Christi dimembrat, quae de membris Christi facit membra diaboli. Nam qui adhaeret alicui personae causa libidinis explendae, unum corpus fit cum illa persona, et fit membrum diaboli: cujus et illa membrum est per conjunctionem malorum operum. Haec est illa pestis quae ignem infernalem in corpus humanum [Col. 0083B] accendit, ut vegetum sit et robustum ad libidinem explendam: et quae igni illi inexstinguibili materiam semper apponit, et vires ministrat, ut de suo semper habeat unde sine fine ardeat. De his duobus ignibus luxuriae et gehennae habemus auctoritatem Scripturae. De igne luxuriae ait: Omnes adulterantes quasi clibanus succensus a coquente (Osee VII, 4) . De igne gehennae ait: Pones eos ut clibanum ignis in tempore vultus tui, hoc est, judicii, ut intus ardeant (sicut clibanus accensus) in conscientia. Dominus in ira sua conturbabit eos (Psal. XX, 10) , dicens: Discedite a me, operarii iniquitatis (Luc. XIII, 27; Psal. VI, 9; Matth. VII, 23) . Et devorabit eos ignis extremus infernalis, quem accenderunt propter luxuriae foeda opera. Sit ergo, fratres, [Col. 0083C] summa cura et summum studium his qui in talibus sunt, de talibus evadere et fugere

9. Nobis vero qui per gratiam Dei evasimus, et veterem exuimus hominem, qui sumus Sion, sit summum studium thalamum nostrum munire et adornare, et Christum regem suscipere, sicut haec scriptura praecipit quam recitavimus: «Adorna thalamum tuum, Sion.» Quid est adornare thalamum tuum? Virtutes congregare, quibus et pavimentum et parietes quasi cortinis, et floribus tota domus adornetur. Primus ornatus thalami nostri, qui sumus Sion, sit timor, qui est initium sapientiae, id est, primus gradus per quem ascenditur ad sapientiam. De quo timore ait Scriptura: Beatus [Col. 0083D] homo qui semper pavidus (Prov. XXVIII, 14) . Et Psalmista ait: Servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore (Psal. II, 11) : ut timor auferat securitatem noxiam, et exultatio mortiferam tristitiam. Hic timor generat humilitatem, quae est pretiosissimus ornatus thalami Sion, quae magis placuit Christo cum in thalamum virgineum ingrederetur, dicente beata Maria: Quia respexit humilitatem ancillae suae, ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes (Luc. I, 48) . Haec, inquam, humilitas est ornatus Sion, id est, pauperum Christi, de quibus ipse dicit: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum (Matth. V, 3; Luc. VI, 20) . Ecce quomodo timor Domini primus gradus ascensionis, et primus ornatus thalami Sion, alios [Col. 0084A] etiam ornatus generat, humilitatem scilicet, et voluntariam paupertatem. Adorna ergo thalamum tuum, Sion, timore Domini.

10. Secundus ornatus thalami Sion, et secundus gradus ad sapientiam, est pietas, de qua dicit Scriptura: Miserere animae tuae placens Deo (Eccli. XXX, 24) ; et alibi: Super quem requiescet spiritus meus, nisi super humilem et quietum? (Isa. LXVI, 2.) Haec miseretur in se peccantibus, fraterna onera portat; magis eligit quaelibet temporalia bona perdere, quam cum fratre lite contendere. Quae profecto pietas aliud nihil est nisi Deum colere, et per cultum Dei Deo placere. Haec in nobis generat mansuetudinem, optimum ornatum thalami Sion, quae filios Dei nos facit, dicente Domino: Beati mites, quoniam [Col. 0084B] filii Dei vocabuntur (Matth. V, 4; Psal. XXXVI, 11) . Ecce quomodo pietas secundus ornatus thalami Sion et secundus gradus ascensionis, alium ornatum de se generat mansuetudinem, quae filios Dei efficit. Adorna igitur thalamum tuum, Sion, pietate.

11. Tertius ornatus thalami Sion et tertius gradus ascensionis 959 est scientia, quae homini sui cognitionem praebet, ut scilicet homo, neque minus neque plus quam debet de se praesumat. Quorum alterum, scilicet de se nimium praesumere, in mala facit praecipitem; alterum, scilicet se non cognoscere, facit ad quaelibet bona torpentem. Ad hanc scientiam Spiritus sanctus invitat Ecclesiam in Canticis: Si ignoras te, o pulchra inter mulieres, abi post vestigia gregum tuorum, scilicet haereticorum: et pasce haedos tuos (Cantic. I, 7) , hoc est, carnales [Col. 0084C] concupiscentias. Haec scientia praebet nobis fiduciam vincendi omnes tentationes per veram fidem, dicente Domino in Evangelio: Si potes credere, omnia possibilia sunt credenti (Marc. IX, 22) , per Dei scilicet gratiam, et liberum arbitrium. Videmus jam quomodo scientia tertius ornatus thalami Sion, et tertius gradus ascensionis, alium ornatum in nobis generat, religiosum videlicet luctum, qui consolationem a Domino in futuro meretur. Haec scientia parat in nobis dolorem et luctum peregrinationis, ut videndo mala exsilii quae patimur, cum luctu desideremus patriam a qua peregrinamur, audimus. que a Domino nobis dici: Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur (Matth. V, 6; Isa. LXI, 2) .

[Col. 0084D] 12. Quartus ornatus thalami Sion, est fortitudo, quae convenit laborantibus pro veris bonis acquirendis. Haec est quae munit thalamum Sion, ut non extollatur prosperis, non frangatur adversis: quae linguam increpantem et blandientem his verbis confundit, dicens: Domine, libera animam meam a labiis iniquis, et a lingua dolosa (Psal. CXIX, 2) . Haec est illa quae semper de die in diem robustior, esuriem et sitim justitiae in thalamo Sion accendit, facitque eam audire a Domino: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Adorna igitur thalamum tuum, Sion, fortitudine. Quintus ornatus thalami Sion est consilium, quo homo infirmitates suas requirit, suum posse et suum non posse investigat; et ex sua infirmitate alios [Col. 0085A] considerat, aliis parcit et miseretur, sicut et vult Deum sibi misereri; aliis dimittit debita, sicut sibi vult dimitti a Deo: mereturque audire a Domino: Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur (Matth. V, 4, 7) . Adorna igitur thalamum tuum, Sion, consilio. Sextus ornatus thalami Sion, est intellectus; qui mentem hominis super haec infirma rapit, omnesque corporeas substantias intellectuali intuitu transiens, non corporeis substantiis figitur, volensque ultra progredi, et propius accedere audit a Domino: Ne appropinques huc (Exod. III, 5) : non enim videbit me homo, et vivet (Exod. XXXIII, 20) . Hic intellectus convenit iis qui a Deo purgatum oculum habent, de quibus dicitur: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt (Matth. V, 8) . Adorna igitur thalamum tuum, Sion, intellectu.

13. Septimus ornatus thalami Sion, est sapientia, quae convenit iis qui intellectualibus oculis aeterna contemplantur; quorum conversatio in coelis est, qui cupiunt dissolvi, et esse cum Christo: in quorum persona dicebat Apostolus: Mihi vivere Christus est, et mori lucrum. Quasi diceret: Ut Christum magnificem, Christo vivere volo tantum, et Christus est praemium mortis. Et post pauca: Coarctor autem e duobus, desiderium habens dissolvi et esse cum Christo, multo melius: manere autem in carne, necessarium propter vos (Philipp. I, 21, 23, 24) . Ecce quid facit vera sapientia, quae omnes rebelles motus corporis ita subjugat, ut nullam ultra [Col. 0085C] pugnam in carne sentiat: pro infirmis fratribus (ut eis Christum nuntiet) exsilium libenter patitur; probra non audit, damna non sentit, auferenti tunicam dimittit et pallium, percutienti unam maxillam praebet et alteram, auditque a Domino: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur (Matth. V, 9) . Hi ornatus thalami Sion: istis nos adornemus qui sumus Sion, et regem Christum suscipiamus, quem Virgo concepit, Virgo peperit, Virgo post partum quadragesima, hoc est hodierna die, in templo Dei praesentavit.

14. In lege namque scriptum erat, ut mulier quae suscepto semine peperisset masculum, quadragesimo die purgata templum cum filio intraret, deferens [Col. 0085D] hostias secum pro peccato, agnum anniculum immaculatum. Si autem non haberet agnum, par turturum, sive duos pullos columbae offerret (Levit. XII, 2, 4, 6, 8) . Haec omnia beata Virgo non ex necessitate, sed ex humilitate implevit. Abstinuit ab 960 introitu templi quadraginta diebus, non necesse habens purgari, quae sine omni delectatione, salvo virginitatis sigillo, de Spiritu sancto concepit. Obtulit hostiam non pro peccato, sicut aliae mulieres, sed pro humilitate: ostendens etiam in hoc quod Filius Dei Jesus Christus non solvere venerat legem, sed adimplere. Et ecce Simeon grandaevus, qui acceperat responsum non visurum se mortem nisi videret Christum Domini, et eum susciperet quem exspectabat, accepit eum in ulnas suas, hoc [Col. 0086A] est, inter brachia sua amplexatus est; illum qui appendit tribus digitis molem terrae, qui omnia implet, omnia complectitur, inter brachia portat, dicens: Nunc dimittis, servum tuum, Domine, secundum verbum tuum, in pace. Cupio dissolvi, et ejus adventum cum patriarchis et prophetis in inferno exspectare, qui inter te et humanum genus facturus est pacem. Quia viderunt oculi mei salutare tuum, Filium tuum, quem desideravi, de quo responsum a Spiritu sancto accepi. Lumen ad revelationem gentium, et gloriam plebis tuae Israel (Luc. II, 29, 30, 32) . De quo ait Isaias: Populus qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam (Isa. IX, 2) : quia, cum plenitudo Gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus fiet (Rom. XI, 25, 26) .

[Col. 0086B] 15. Audite, fratres, audite quid offert Maria, quid Simeon suscipit: Unigenitum Dei, Deo Patri consubstantialem et coaeterum, Verbum in principio. Et, ut utilitatem et consolationem nostram audiamus, illum offert Virgo, quem Deus Abrahae promisit, dicens: In semine tuo, hoc est, in Christo, benedicentur omnes gentes (Gen. XXII, 18; XII, 3, et XVIII, 18) ; et quem David promisit, dicens: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam (Psal. CXXXI, 11) . Hic est quem Virgo offert, patriarcharum gaudium, desiderium prophetarum, Gentium exspectatio, Judaeorum qui eum receperunt salvatio, ruinae angelorum reparatio. Talis est quem Virgo offert Deo, imo multo major quam lingua, aut hominum, aut angelorum possit dicere. Et cum sit [Col. 0086C] tantus ac talis, qualem aut quantum ipse se novit, non sufficit Virgini ipsum solum offerre; sed hostiam, quam lex praeceperat, pro eo obtulit: ob humilitatis scilicet exemplum, ut nos doceret quomodo et nos eum debeamus offerre. Duos turtures, aut duos pullos columbae pro eo obtulit. Columba, fratres, simplex est animal, fello caret, rostro non laedit, in cavernis petrarum nidificat, alienos pullos nutrit, juxta fluenta manet, ut visa umbra accipitris fugiat, meliora grana eligit, gemitum pro cantu reddit, gregatim volat, alis se defendit, visum recuperat. Et nos, fratres, cum ante altare steterimus, ut Dei Filium Deo offeramus, cum eo et pro eo par turturum, castitatem corporis et animae offeramus: [Col. 0086D] et duos pullos columbarum, pro cantu gementes, compunctionem geminam pro desiderio patriae coelestis, et de consideratione nostrae miseriae habentes. Columba felle caret: et nos ira careamus, quae peccare nos facit. Rostro non laedamus, sed percussi in unam maxillam, aliam praebeamus. In cavernis petrarum nidificemus; in fide plagarum Christi refugium habeamus. Alienos pullos nutriamus; de filiis diaboli facientes verbo praedicationis filios Dei. Juxta flumina maneamus: id est, juxta hunc mortalitatis fluxum sedentes, umbram accipitris, hoc est, peccata quae sunt umbra diaboli, malorum ruinas considerantes, ab ejus ungulis fugiamus. Meliora grana eligamus: id est, meliores sententias in Scripturis sanctis. Gregatim volemus: [Col. 0087A] unum consensum in bono in congregatione sub pastore habentes. Alis Novi et Veteris Testamenti contra inimicos Dei nos defendamus; vel duobus praeceptis charitatis, Dei videlicet amore et proximi. Visum recuperemus, de bono actionis ad bonum semper intendentes contemplationis.

16. Fratres charissimi, tales oportet nos esse cum corpus Christi consecramus, cum consecratum manducantes sacrificamus, cum vobis idem corpus in salutem corporis et animae porrigimus. Tales etiam vos oportet esse, cum sacrum sacramentum de manibus nostris accipitis, scientes, quod qui corpus Christi indigne accipit, et sanguinem ejus indigne bibit, judicium sibi manducat et bibit (I Cor. XI, 29) . Verum, quia raro invenitur talis qui in se haec omnia habeat, diligat [Col. 0087B] illum qui bonum habet, quod in se non habet: 961 et in illo habeat, quod in se non videt. Neque enim credere debemus quod soli sacerdoti supradictae virtutes sint necessariae, quasi solus consecret et sacrificet corpus Christi. Non solus sacrificat, non solus consecrat, sed totus conventus fidelium qui astat, cum illo consecrat, cum illo sacrificat ⁜ (4) . Nec solus ligni faber facit domum, sed alius virgas, alius ligna, alius trabes, etc., comportat. Debent itaque astantes habere de suo, sicut et sacerdos, fidem firmam, orationem puram, devotionem piam. Sciendumque quod sine firma fide nemo astantium esse debet Caeteras vero virtutes, quas supra diximus, etsi omnes non habent, diligant illum qui habet quod in se non inveniunt, et in illo habeant quod [Col. 0087C] in se nondum vident. Sicut Petrus in Joanne virginitatis habet meritum: sic Joannes in Petro martyrii habet praemium.

17. Sciendum quoque, quod corpori Christi, quem Maria hodie praesentavit in templo, quem Simeon in ulnis suis suscepit, tria debemus: dignitatem, reverentiam et fructum. Dignitatem, ut eum Dei Filium, Deum de Deo, omnipotentem, creatorem omnium, judicem vivorum et mortuorum credamus. Dignitatem, ut credamus nos statim postquam de corpore exierimus, ab eo, sicut a judice, percepturos sicut gessimus, sive bonum, sive malum. IIIe namque quem Maria in templo praesentavit, quem Simeon suscepit, quem in manibus consecrantes ante [Col. 0087D] Deum levamus, benedicimus, manducamus, vobis porrigimus manducandum; ille familiaris noster, judex erit noster. Caveamus ergo ab eo separari per judicium post mortem, cui ita sumus familiares in vita. Dicamus itaque ei in corde, cum eum tractamus; [Col. 0088A] dicamus cum eum consecramus: Domine, ad te veniemus post mortem, ante tuum tribunal judicandi astabimus. Qui nobis ita familiaris esse dignaris in vita, quod a nobis tractaris, consecraris, manducaris, noli nobis alienus esse in morte, sed parce nobis in die mala. Confundantur daemones qui nos tunc persequentur, destrue fortitudinem illorum in virtute tua; quia non est qui pugnet pro nobis, nisi tu Deus et familiaris noster. Haec est dignitas quam ei debemus.

18. Debemus ei et reverentiam, investigare scilicet nosmetipsos: et si invenimus cor pollutum foedis cogitationibus aut mala voluntate, ab ejus contactu, ut ab igne, et nos et alios arceamus. Ignis enim consumens est (Deut. IV, 24.) , ad quem indignus [Col. 0088B] non debet accedere, ne interius consumatur, et in reprobum sensum tradatur. Exeat ergo extra castra, sicut Moyses praecepit, qui nocturno pollutus est somno (Deut. XXIII, 10) , hoc est, qui per negligentiam istius obscurae vitae (quae tota ut somnus pertransit) pervenit usque ad pollutas cogitationes. Exeat extra castra, hoc est, dum in illo statu est, judicet se indignum societate fidelium communicantium hoc sacro corpore, lavetque vestimenta sua per sanctam confessionem; et post solis occasum, hoc est, post tentationis calorem et ardorem jam mortuum, laetus redeat, et cum aliis fidelibus communicet. Haec est reverentia quam debemus corpori Christi, quem virgo Maria hodierna die in templo praesentavit, quem Simeon laetus inter brachia suscepit.

[Col. 0088C] 19. Debemus etiam fructum scire, intelligere scilicet quem fructum accipimus, si eum digne comedimus. Audite, fratres, non me, sed Apostolum dicentem: Calix benedictionis cui benedicimus, nonne communicatio sanguinis Christi est? Calix, id est communicatio calicis, facit nos habere quamdam communionem cum Christo. Et panis, quem frangimus, nonne participatio corporis est Domini? (I Cor. X, 16.) Ac si dicat: Panis, quem frangimus, facit nos unum corpus sub Christo capite: quoniam, sicut unus panis ex multis granis conficitur, qui postea in corpus Christi et per fidem, et per sancta verba, quae Christus suos docuit, convertitur: sic diversi [Col. 0088D] participantes hoc corpore in unitate fidei, spei et charitatis, unum corpus cum Christo sunt, ad Christum statim post mortem venturi, et cum Christo sicut cum capite suo sine fine regnaturi: quem Virgo concepit, Virgo in peperit, Virgo in temolo hodierna [Col. 0089A] die praesentavit, qui cum Patre et Spiritu sancto, vivit et regnat Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Postquam impleti sunt dies purgationis, tulerunt Jesum in Jerusalem. O quam felix est, de quo dici potest: Impleti sunt dies purgationis ejus: ut jam nihil aliud ei supersit, nisi ut ferant eum in Jerusalem supernam, et sistant eum Domino (Luc. II, 22) . Talis nimirum erat Simeon ille noster senex, tam desiderabilis quam plenus desideriis, cujus cum jam olim, ut arbitror, essent impleti dies purgationis, hodie impleti sunt etiam dies exspectationis: ut [Col. 0089B] jam, secundum verbum Domini, nihil aliud ei restaret, postquam vidisset Christum Domini, Christum pacem Dei et hominum, nisi ut dimitteretur in pace, et dormiret in pace in idipsum; hoc est, ut ferrent eum in Jerusalem pacis aeternae, et sisterent eum ad contemplandam pacem quae exsuperat omnem sensum. O Simeon vir desideriorum, impletum est in bonis desiderium tuum. O beate senex, renovata est ut aquilae juventus tua. Introisti jam ad altare Dei illud supernum, aeternum, totum aureum, ad Deum qui laetificat juventutem tuam aeterna visione sui, cujus laetificavit senectutem hodierna visione Christi sui. Ad altare illud invisibile jam ipse praesentatus es Patri; cui ad altare hoc visibile Filium hodie praesentasti. Ibi Filium ipsum, [Col. 0089C] quem hodie tuo sinu gestasti, aeterno jam et indissolubili tibi conseris amplexu.

2. Repletum est igitur in bonis beati senis desiderium, cujus tota erat exspectatio et desiderium, Exspectatio gentium et Desideratus earum. Renovata est ut aquilae juventus ejus, quoniam in senectute bona impleti sunt dies purgationis ejus. Alioquin nequaquam illius capax novitatis esse posset, nisi sedulo vetustatem his diebus expurgasset. Fratres, expurgate vetus fermentum, dum tempus habetis ad expurgandum; ut cum impleti fuerint dies vestrae purgationis, inveniamini et vos capaces illius gaudii, quo plena est jam anima Simeonis. Et quidem dies qui ad purgandum nobis dati sunt, velimus, nolimus, implemus: sed vae nobis si dies [Col. 0089D] implentur, et purgatio minime impletur; ut postea necesse sit illo nos igne repurgari, quo nihil poenalius, nihil acrius, aut vehementius in hac vita excogitari potest. Sed quis ille tam perfectus, tam sanctus, qui cum hinc exierit, nihil illi debeat igni: qui sic ad purum omnem in se scoriam excoxerit peccati, ut gloriari possit castum se habere cor, ut dicere possit: Mundum est cor meum, purus sum a peccato? (Prov. XX, 9.) Pauci quidem sunt electi; sed inter illos paucos paucissimi sunt, ut arbitror, ita perfecti, ut purgationem illam impleverint, de qua Sapiens dicit: De negligentia purga te cum paucis (Eccli. VII, 34) . Omnino, si de negligentia nos [Col. 0090A] purgaremus, de paucis essemus. Nunc autem quoniam non modo minima, sed et maxima negligimus, longe a paucis de terra divisi sumus, et de nobis dicit ille, qui paucitatem sanctorum multitudini praefert negligentium: Inter multos erant mecum (Psal. LIV, 19) .

3. Et quid hodie tam proprium simul et commune his quos religionis fovet umbra, sicut negligentia? et, ut de meipso loquar, quoties derident hostes Sabbata mea? quoties dormitat anima mea prae taedio, diemque fere totum, ac si tempus revocabile esset, inertia consumo? Et utinam sic dormitaret anima mea, ut apertis et vigilantibus oculis, ipse mihi misero non fingerem somnia vana et illusoria! At nunc in perversum mutata sententia, ego vigilo, et [Col. 0090B] cor meum dormit, somnoque tam gravi, ut vix aliquando valeat expergisci ad tonitruum supernae illius increpationis: Usquequo, piger, dormis? quando consurges e somno tuo? Paululum dormies, paululum dormitabis, paululum conseres manus ut dormias; et veniet tibi quasi viator egestas, et pauperies quasi vir armatus (Prov. VI, 8-11; XXIV, 33, 34) . Illud sane miserrimum est, quod hodie non putatur jactura, sed lucrum, si dies qui nobis ad purgationem dati sunt, elabantur nobis dormiendo, praetereant et pereant negligendo. Gentilis, aiunt, cum sederet ad mensam, 963 venissetque in mentem nihil strenuum, aut memorabile se egisse die illo; cum gemitu gravi et dolore mensam repulit, exclamans: «O amici, diem perdidi ⁜ (5) » Nos hodie dicere videmur, diem lucrifeci, [Col. 0090C] si sine opere totus per inertiam possit elabi. Sic nullus fere est qui tempori pretium ponat, qui cogitet apud se quantum valeat ad comparandam aeternitatem dies una. Putasne est aliquis in nobis, qui quotidianam dierum suorum a semetipso rationem exigat; qui cujusque diei dispendia vel emolumenta diligenter sibi describat: ut si deprehenderit se hodie negligenter egisse, vindicet in seipsum, ac de caetero cautius agat? Beatus ille servus, quem, cum venerit dies extremus, invenerit ita facientem.

4. Hoc nempe esset de negligentia cum paucis purgari, si recte et utiliter implerentur dies purgationis, ut aliquando posset accessus ad sancta salubriter [Col. 0090D] obtineri. Alioquin, quandiu manserit quis in sanguine purificationis suae, sancivit aeterna justitia (sicut scriptum est in lege Moysi) ut omne sanctum non tangat, nec ingrediatur sanctuarium, donec impleantur dies purgationis ejus (Levit. XII, 4) . Viderint ergo qua fronte ingrediantur sanctuarium, qua conscientia non solum tangant sancta, sed etiam tractent et sumant Sanctum sanctorum; qui scilicet nondum liberati de sanguinibus, nullum tamen suae purificationis studium gerunt. Annon audiunt protestantem et dicentem: Cum extenderitis manus vestras, avertam oculos meos; manus enim vestrae sanguine plenae sunt? (Isai. I, 15.) Quid enim, si mundus sum a sanguine alieno, et conculcari me [Col. 0091A] Dominus videt in sanguine proprio (Ezech. XVI, 6) , sicut de Jerusalem loquitur per Ezechielem? Quid, inquam, mihi proderit, si veloces non sunt pedes mei ad effundendum sanguinem proximorum; et veloces sunt affectus mei ad acquiescendum carni et sanguini, de quibus dicit Apostolus: Quia caro et sanguis regnum Dei non possidebunt? (I Cor. XV, 50.) Maledictus, inquit Jeremias, qui prohibet gladium suum a sanguine (Jerem. XLVIII, 10) : id est, qui vitia carnis et sanguinis sibi parcit abscindere. Libera me de sanguinibus, Deus, Deus salutis meae (Psal. L, 16) , ne cum sanguine purificationis meae sanctuarium ingrediens, aut sancta contingens, reus inveniar corporis et sanguinis tui, indigne manducans et bibens. Verumtamen gratias tibi, Deus, [Col. 0091B] Deus salutis meae, qui in hoc ipsum pretiosum tuum fudisti sanguinem, ut immunditiam nostri purificares sanguinis, tactumque peccatricis sanguinem fluentis, sed salutem desiderantis non abhorreres: sciens nimirum quod nullus potest facere mundum de immundo conceptum semine, nisi tu, qui solus es; nec sanis, sed male habentibus, melius tamen habere cupientibus, medicus opus est. Tangere itaque Sanctum sanctorum, sicut illis quos delectat in sanguine suo versari, judicium est mortis: sic illis qui desiderant purificari, remedium est salutis, juxta prophetiam Simeonis, Quia hic positus est in ruinam et in resurrectionem multorum (Luc II, 34) .

5. Fratres, et vos quidem in sanguine fuistis, sed [Col. 0091C] abluti estis, sed purificati estis: nisi quia, sicut justus confitetur: Si loti fueritis velut aquis nivis, sordibus vos statim intingit (Job IX, 30, 31) , non solum conditio corrupta, sed etiam voluntas infirma; ut semper novis sordibus opus sit purificatione nova. Illa vero mirabilis et miserabilis est in hominibus sui negligentia, ut, cum nemo sit qui se purificatione non indigere praesumat, vix tamen est aliquis qui tempus ad hoc indultum, quasi purgatissimus sit, non negligat. Fratres, breves dies hominis sunt (ibid., 25) , sed tamen valde pretiosi sunt; imo quo breviores, eo pretiosiores; quia dies sunt purificationis, cum statim postmodum futuri sint dies retributionis. Beati qui in diebus istis lavant stolas [Col. 0091D] suas, et candias eas faciunt in sanguine Agni; ne postea vestimentum eorum, si mistum fuerit sanguine, sit in combustionem et cibus ignis (Isai. IX, 5) . Nec solum timor urget supplicii, sed etiam spes invitat praemii, ut omni cura et instantia nostrae modo studeamus purificationi; ut quod hodie figurare voluit in seipso Filius Dei quadam dispensatoria [Col. 0092A] specie, completum quandoque gaudeamus in nobis ipsa rerum veritate. Quid illud? Postquam, inquit, impleti sunt dies purgationis, tulerunt Jesum in Jerusalem, ut sisterent eum Domino (Luc. II, 23) . Et nos utique, si tempora 964 purgationis legitime fuerint a nobis impleta, tollent in supernam Jerusalem ministeria angelorum, ut illic assistentes vultui Dei, oblatio ejus simus accepta et immaculata. Ibi demum purificabimur ex toto; sicut a peccato, sic etiam a poena peccati. Ibi nostrae purificationis ipsa erit consummatio, quae et remuneratio; cum scilicet divinus ignis totos nos absumet in holocaustum Domino.

6. Porro hunc ipsum beatissimae purificationis inexplicabilem modum nec modo quidem cessat [Col. 0092B] aemulari devotio sanctorum, quantum tamen corruptela corporum, et sollicitudo terrenae inhabitationis permittunt: dum scilicet mente excedentes in illam Jerusalem, verum orationis locum, illic in conspectu Domini quasi turturem et columbam pro seipsis ac de seipsis offerunt; corde videlicet et carne exsultantes in Deum vivum, quia scilicet columba invenit sibi domum, et turtur nidum, altaria tua, Domine virtutum (Psal. LXXXIII, 4) . Ego tamen arbitror quod ad meritum non sit inferius, et fortassis ad purgationem efficacius, si illud quod per speculum et in aenigmate raro et raris experiri datur, id est, ut in Jerusalem sistantur Domino, nos per fidem jugiter actitemus: proponentes scilicet Dominum in conspectu nostro semper, et oculos [Col. 0092C] ejus et judicia super nos pervigili fide, irremissoque semper timore cogitantes. Fides ista, fratres, sit in vobis, et eritis de paucis: timor iste sit in vobis, et de negligentia purgabitis vos cum paucis; quia timor iste nihil facile negligit. Denique ab initio hujus pertransibitis, sicut sponsus sponsae pollicetur, euntes de virtute in virtutem, a claritate in claritatem, tanquam a Domini Spiritu (II Cor. III, 18) : proficientes de visione quae est per fidem, ad illam quae est per speculum et imaginem, ac postremo, de illa, quae est in imagine speciei, ad eam quae erit in ipsa veritate faciei, seu facie veritatis. Si enim jugiter praesentiam Domini, licet velatam, intendatis per fidem; aliquando etiam [Col. 0092D] revelata facie gloriam ejus speculabimini, licet per speculum et imaginem. Cum autem impletis diebus purgationis venerit quod perfectum est, assistetis Domino in Jerusalem, habitantes cum vultu ejus, ac sine fine contuentes eum facie ad faciem, cui benedictio, et claritas in saecula saeculorum. Amen.

1. Benedictus Deus, Pater misericordiarum et Deus totius consolationis, qui consolatur nos in omni tribulatione [Col. 0092D] nostra (II Cor. I, 3, 4) . Multae tribulationes justorum, et de omnibus his liberabit eos Dominus (Psal. XXXIII, 20) . Duplex autem genus tribulationum patimur, quia non solum duplici [Col. 0093A] natura subsistimus, carne scilicet ac spiritu, sed etiam duplici qualitate vivimus; partim scilicet carnaliter, partim spiritualiter. In mundo eramus toti carnales; in coelo erimus toti spirituales: nunc autem ex parte carnales, ex parte spirituales. Prout autem proficimus in spiritu, aut magis efficimur spirituales et minus carnales, aut magis remanemus carnales et minus spirituales. Propterea duplex modo consurgit tribulatio; quia, quod in nobis carnale est, contristat adversitas; quod spirituale, iniquitas. Si nihil in nobis esset carnale, nulla nos contristaret, imo nulla esset adversitas: si nihil spirituale, non nos nostra contristaret, sed magis delectaret iniquitas, sicut de quibusdam dicitur: Laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus [Col. 0093B] pessimis (Prov. II, 14) . Illa ergo nostra de adversitate tristitia, carnalis et secundum saeculum est: haec autem de iniquitate, spiritualis et secundum Deum. Illa mortem operatur, si desit consolatio: haec salutem operatur, si non desit consolatio. Multum tamen interest in adversitate exteriori, cujusmodi sit consolatio tristium; quia consolationi divitum comminatio divina vae intentat aeternum (Luc. VI, 24) . Quia nimirum plerumque qui humiliari poterant ex adversitate, gravius superbiunt de prosperitate, proditque ex adipe iniquitas eorum: imo et audacter provocant Deum, cum ipse dederit omnia in manibus eorum.

2. Nos autem et cum abundat illa consolatio [Col. 0093C] temporalis, oportet esse gratiores et humiliores: et cum 965 deficit, de aeterna redemptione certiores et laetiores. Cum tamen suppetit sive salus corporum, sive tranquillitas temporum aut copia rerum; ea moderatione utenda ac dispensanda est, ut sit non occasio peccati, sed adjutorium virtutis, ac potius de bonis bona faciamus quam de bonis mali fiamus. Illa namque consolatione, qua se diffundit voluptas, vel extollit vanitas, renuat consolari anima mea (Hebr. XII, 5) ; magisque eligat cum Moyse et viris Israeliticis affligi, quam temporalis peccati habere jucunditatem. Sive autem consolemur exterius, sive tribulemur, benedictus Deus, qui consolationem internam et aeternam dedit in cordibus nostris, id est, gaudium spei, quae suadet nos [Col. 0093D] etiam gloriari in tribulationibus nostris, pollicens, quia si compatimur, et conregnabimus (II Tim. II, 12) . Illam sane tribulationem, quam interius de iniquitate nostra patimur, tanto molestiorem portamus, quanto periculosiorem experimur; quia nimirum quotidie de vita periclitamur, ut veraciter confiteamur: Nisi quia Dominus adjuvit me, paulo minus habitasset in inferno anima mea. Gratias tibi, Domine Jesu, quia si gravia sunt pericula, facilia sunt remedia; quia, si dicebam, Motus est pes meus; misericordia tua, Domine, adjuvabat me (Psal. XCIII, 17, 18) . Et quod semel in Petro figurasti corporaliter (Matth. XIV, 29-31) , in filiis Petri quotidie adimples spiritualiter. Jussisti nos venire ad te super aquas, id est, hoc mare magnum et spatiosum [Col. 0094A] manibus: ecce virtute tua ambulamus, sed pondere nostro gravamur, et plerumque irruente spiritu procellarum impellimur, ut etiam mergi incipiamus, id est, pene jam jamque tentatori consentiamus. Sed, si celeriter confiteamur pedem motum, id est, titubasse animum, et fideliter invocemus auxilium, tu misericorditer porrigis manum, firmasque et dirigis gressum.

3. Super hoc quotidie justus decantat: Impulsus sum, ut caderem, sed non cecidi, quia Dominus suscepit me (Psal. CXVII, 13) . Sed, cum ceciderit non collidetur, quia Dominus supponit manum suam (Psal. XXXVI, 24) : id est, cum peccaverit, non condemnabitur, quia advocatum habet Jesum, eo quod etsi septies in die cadit, septies resurgit. Non delectatur [Col. 0094B] jacere ubi cadit, et in luto volutari; sed ocius exsurgens excutit se de pulvere, et sordes diluit satisfactione. Per hoc namque justus fit, quod semper in initio sermonis accusator est sui (Prov. XVIII, 17) , memor consilii divini, quo dictum est ei: Dic iniquitates tuas, ut justificeris (Isai. XLIII, sec. LXX) . Ita fit ut, dum seipsum judicat, et Deum de se vindicat, illum quem judicem metuebat justum, reus advocatum habeat. Justus enim Dominus, et justitias dilexit (Psal. X, 8) ; nec potest injustas causas suscipere aut tueri, qui, cum acceperit tempus, etiam justitias judicabit. Et tamen qui judicem se minatur futurum superbe de justitia praesumentium, advocatum se pollicetur humiliter peccata confitentium; [Col. 0094C] quoniam apud illum, in cujus conspectu non jusficabitur omnis homo, nullatenus causam testificari nostram melius possumus, quam si nosmetipsos accusantes et punientes, justitiam ipsius in nos transferamus, et partes judicis adversus reos exsequamur.

4. Sed etsi in aliquo veniali vel per ignorantiam fallimur, vel per infirmitatem vincimur, ut Jebusaeum nostrum nequaquam exterminare praevaleamus, sed semper sub oculis nostris in terra nobiscum habitare patiamur; in hac quoque imperfectione nostra consolatur nos sermo propheticus, qui nos in se transfigurans ait: In ipsis fuimus semper et salvabimur (Isai. LXIV, 5) . Imperfectum meum, inquit corpus Christi, viderunt, misericordes oculi tui, et in libro [Col. 0094D] tuo omnes scribentur (Psal. CXXXVIII, 16) ; id est, scripti invenientur tam perfecti quam imperfecti. Pollicetur siquidem Dominus se perfecturum imperfectionem nostram, loquens per Joelem prophetam: Et mundabo, inquit, sanguinem eorum quem non mundaverunt (Joel III, 21) . Hinc Isaias, cum praemisisset de perfectione futurae coelestis Jerusalem: Et erit, omnis qui relictus fuerit in Sion, et residuus in Jerusalem, sanctus vocabitur omnis qui scriptus est in vita in Jerusalem: quod in infirmis nonnisi purgatione divina perficienda sit sanctitas illa, subjunxit, dicens: Si abluerit Dominus sordem filiarum Sion, et sanguinem laverit de medio Jerusalem. Consolatur quidem me lavatio quae promittitur; sed terret modus qui subditur: Spiritu, 966 inquit, judicii, et [Col. 0095A] spiritu ardoris (Isai. III, 4) . Ignis enim opus cujusque probabit. Si cujus opus arserit, detrimentum patietur: ipse autem salvus fiet merito fundamenti; sic tamen quasi per ignem (I Cor. III, 13, 15) .

5. Quanto melius nunc arderemus delectabili amore, quam tunc illo poenali ardore? quanto suavius nunc igne amoris purgaremur, ut mundanum in nobis non relinqueretur quod mundi incendio obnoxium inveniretur, sed, sicut tribus pueris ventus roris fieret nobis fornax Babylonis? (Dan. III, 49, 50.) Alioquin, si tepide et negligenter viventes, ligna, fenum, stipulam nobis coacervamus, et tantam ignium materiam hinc nobiscum portamus; cum examen illius purgatorii tales intraverimus, quis poterit de nobis habitare cum igne devorante? aut quis habitabit ex [Col. 0095B] nobis cum ardoribus sempiternis, quando omne etiam vestimentum mistum sanguine erit in combustionem et cibus ignis? (Isai. IX, 5.) Scio quidem quia, si satis arderem igne charitatis, de me quoque diceretur: Dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum (Luc. VII, 47) . Nunc autem, si purgari non mereor igne dilectionis, utinam vel purgarer alicujus igne passionis, fieretque mihi quod propheta imprecatur sibi: Ingrediatur putredo in ossibus meis, et subter me scateat, ut requiescam in die tribulationis (Habac. III, 16) . Utinam qui coepit, ipse me conterat; solvat manum suam, et succidat me: et haec mihi sit consolatio, ut affligens me dolore non parcat. Verumtamen nosti, Domine, infirmitatem figmenti mei. Quae est enim fortitudo mea, ut sustineam? aut quis [Col. 0095C] finis meus, ut patienter agam? Nec fortitudo lapidum fortitudo mea, nec caro mea aenea est (Job VI, 9-12) . Hoc primum quidem peto, Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me (Psal. VI, 2) . Sed, quoniam audio abs te: Ego quos amo, arguo et castigo (Apoc. III, 19) ; et: Beatus homo qui corripitur a Domino (Job V, 17) : corripe me, Domine, in misericordia, et non in furore tuo, ne forte ad nihilum redigas me (Jerem. X, 24) , et dicatur de me: Detraxisti eum ab emundatione (Psal. LXXXVIII, 45) . Intuere infirmitatem meam, et secundum illam manum tuam moderare, ne vehementia verberis frangat patientiam cordis; sed magis tribulatio patientiam operetur, patientia probationem, probatio spem. Sed vae mihi, si quotidie uror, et non emundor, ut et de [Col. 0095D] me dici contingat: Multo labore sudatum est, et non exivit de anima rubigo ejus, neque per ignem. Immunditia tua exsecrabilis, quia mundare te volui, et non es mundata a sordibus tuis; sed nec mundaberis prius, donec quiescere faciam indignationem meam in te (Ezech. XXIV, 12, 13)

6. Quam vereor ne id cadat in nos, qui districtione vitae, velut quodam purgatorio igne, quotidie coquimur, et nunquam ab iniquitate nostra, sicut oportet, mundamur! et forsitan non mundabimur, donec sedeat Judex ipse quasi ignis conflans et emundans argentum, et purgabit filios Levi (Malach. III, 2, 3) . Verumtamen, quantulumcunque proficiat nunc iste ignis, malo tamen interim mihi hunc adhiberi, [Col. 0096A] quam ad illum penitus differri. Nam, si ad invicem comparentur, iste quidem medicina est misericordis, ille ultio irati. Ita sentiebat, qui dicebat: Domine, ne in furore tuo arguas me, neque in ira tua corripias me (Psal. VI, 2) . Scio quidem quia tunc etiam, cum conturbata fuerit anima mea, Domine, in ira misericordiae memor eris. Scio quia etiam in luctu et poenis consolarer me spe meliori: et inimicae potestati, cui emendandus ad tempus traditus essem, verbis prophetae responderem, dicens: Ne laeteris, inimica mea, super me, quia cecidi: consurgam, cum sedero in tenebris; Dominus lux mea est. Iram Domini portabo, quia peccavi ei, donec judicet causam meam. Educet me in lucem, videbo justitiam ejus: et aspiciet me inimica mea, et operietur confusione (Mich. VII, 8-10) . [Col. 0096B] Et dicam in illa die: Confitebor tibi, Domine, quoniam iratus es mihi: conversus est furor tuus, et consolatus es me (Isai. XII, 1) . Verumtamen cur timebo in die mala? Cur non magis in die bona bonis fruor, et diem malam praecaveo? Nonne ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis? Cur non audiam modo consilium Sapientis: Quodcunque potest manus tua instanter operare: quia non est consilium, nec ratio, nec sapientia apud inferos quo tu properas (Eccle. IX, 10) ; et illud Apostoli: Dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes? (Galat. VI, 10.) Coeperamus quidem a consolationibus, sed 967 ad terrores devenimus; quia tunc nimirum consolatio utilis erit, si terrori mista fuerit; tunc ingrediemur in veritate tua (Hebr. IV, 3) , Domine, si ita laetatur cor [Col. 0096C] nostrum, ut timeat nomen tuum. Alioquin, si omnino vos securos faceremus, diceretur et de nobis: Popule meus, qui beatum te dicunt, ipsi te decipiunt, et vestigia gressuum tuorum dissipant (Isai. III, 12) . Tunc autem vere beati erimus, si miseriam nostram recte agnoscamus et pie doleamus: tunc securi in morte erimus, si semper pavidi suspectique vivamus.

1. O Felix humilitas poenitentium! o beata spes confitentium! quam potens es apud omnipotentem, quam facile vincis invincibilem, quam cito tremendum judicem convertis in piissimum patrem! Prodigus [Col. 0096D] iste filius, cujus hodie in magnam aedificationem nostram audivimus peregrinationem aerumnosam, poenitentiam lacrymosam, susceptionem gloriosam: prodigus, inquam, iste tam graviter reus, nondum confessus erat, sed tantum confiteri deliberaverat; nondum satisfecerat, sed tantum ad satisfaciendum animum inclinaverat: et de solo fere proposito conceptae humilitatis veniam statim obtinuit, quae tanto tempore tantis expetitur votis, imploratur lacrymis, ambitur obsequiis. Latronem in cruce sola confessio absolvit; istum, sola voluntas confitendi. Dixi, inquit, Confitebor adversum me injustitiam meam Domino: et tu remisisti impietatem peccati mei (Psal. XXXI, 5) : ubique misericordia praevenit. Praevenerat voluntatem confessionis, ipsam inspirando: praevenit [Col. 0097A] et vocem confessionis, quod confitendum erat indulgendo. Cum adhuc, inquit, longe esset, vidit illum pater ipsius, et misericordia motus est; et accurrens cecidit super collum ejus, et osculatus est eum. Quantum haec verba sonare videntur, tardius videbatur patri filio veniam dedisse, quam illi accepisse. Sic festinabat absolvere reum a tormento conscientiae suae, quasi plus cruciaret misericordem compassio miseri, quam ipsum miserum passio sui. Neque hoc dicimus quo in natura incommutabili humanos ponamus affectus, sed ut in amorem illius summae bonitatis affectus noster dulcescat; dum ipsam plus nos amare, quam ipsi nos amemus, ex similitudine discimus humana.

2. Vide autem quomodo ubi abundavit delictum, [Col. 0097B] superabundet gratia. Reus vix poterat sperare veniam; Judex, imo non jam judex, sed advocatus, accumulat gratiam. Cito, inquit, proferte stolam primam, et induite illum, et date annulum in manu ejus, et calceamenta in pedes; et adducite vitulum saginatum, et occidite, et manducemus et epulemur: quia hic filius meus mortuus erat, et revixit. Verum ut haec omnia praetereamus, scilicet stolam primam, id est sanctificationem spiritus, qua baptizatus induitur, et poenitens reinduitur; annulum fidei, quo subarrhatur; calceamenta, quibus ad calcanda serpentum venena munitur, vel ad evangelizandum praeparatur; vitulum saginatum, qui ei in altari immolatur; festiva illa gaudia, quae, pro recepto indicta filio, toto celebrantur coelo: ut haec, inquam, [Col. 0097C] omnia taceamus, et doctioribus tractanda servemus; amplexus ille et osculum paternae pietatis, quid non habet gratiae et dulcedinis? quid non felicissimi gaudii? quid non sanctissimae voluptatis? Cecidit, inquit, super collum ejus, et osculatus est eum. Cum sic super eum affectabat, quid agebat amplectens et osculans, nisi illum sibi vel se ipsum illi insinuabat, se illi inspirabat, ut, adhaerendo sibi, unus secum fieret spiritus, sicut adhaerendo meretricibus unum cum eis corpus fuerat effectus? Parum erat illi summae misericordiae viscera suae miserationis non claudere miseris; in ipsa sua eos viscera trahit, suisque inserit membris. Non poterat nos sibi arctius astringere, non poterat nos magis intimos [Col. 0097D] habere, quam ut incorporaret sibi, et, sicut charitate, sic virtute ineffabili, non solum assumpto corpori, sed etiam ipsi couniret 968 spiritui. Quod si tanta est gratia poenitentium, quae erit gloria regnantium? si ista sunt solatia miserorum, quae erunt gaudia beatorum? et qui hoc praerogat in via, quid servat in patria? Utique quod in cor hominis non ascendit; ut ei similes simus, et sit Deus omnia in omnibus.

3. Jam vero tu, beate peccator (sed licet non ideo beatus quia peccator, sed quia poenitens de peccato), quid tibi, rogo, animi erat inter amplexus patris et oscula, cum prope desperatum refovebat, cum cor mundum tibi innovans, laetitiam salutaris sui tibi refundebat? Et quomodo, inquit, sermo [Col. 0098A] explicabit quod mens non capit? Inenarrabiles gemitus, et inexplicabiles sunt affectus, quos de incomprehensibili velut impraegnatus parturit animus. Angustum est eis cor humanum: unde et scissum effundit se ipsum; et ardorem quem concipit, sed non capit, quibus potest modis, lacrymis, gemitibus, suspiriis, evaporat ac digerit. Norunt haec melius, qui gustaverunt saepius et uberius. Nunc quoque, inquam, cum dimissus post illos amplexus et oscula, te et te ipsum recogitas, cum causam tuam qualis fuerit, qualiterve ab eo judicata sit retractas, et illinc abundantiam delicti tui, hinc superabundantiam gratiae pensas: quid tibi, obsecro, parit cogitatio tua? Quidni, inquit, intolerabilis in meditatione mea exardescat ignis, illinc dolore [Col. 0098B] et pudore, hinc gaudio et amore? Non me hominem putarem, sed lapidem, si ita duri cordis existerem, ut me ipsum non dolerem vel erubescerem, vel ita nequam et ingrati, ut non totus in gaudium vel amorem illius Patris liquefierem.

4. Custodi igitur, o felix peccator, custodi sollicite ac vigilanter hunc spiritum tuum, hunc justissimum humilitatis ac pietatis affectum; quo semper ita de te sentias in humilitate, de Domino in bonitate. Nihil illo majus in donis Spiritus sancti, nihil pretiosius in thesauris Dei, nihil sanctius inter omnia charismata, nihil salubrius inter omnia sacramenta. Custodi, inquam, si vis ipse custodiri, humilitatem illius sensus et vocis, qua Patri confiteris, et dicis: Pater, jam non sum dignus [Col. 0098C] vocari filius tuus; fac me sicut unum de mercenariis tuis. Nihil ita Patrem promeretur, sicut hujus vocis affectus; nec melius te filium facies dignum, quam si semper confitearis indignum. Haec humilitas non solum peccatores justificat, sed etiam justos consummat, justitiamque eis accumulat, si videlicet se servos fateantur inutiles, etiam cum quae praecepta sunt, fecerint omnia. Peccatum tuum coram te sit semper, et, juxta consilium Sapientis, etiam de propitiato peccato noli esse absque metu (Eccli. V, 5) . Incerta et occulta sunt judicia Dei; non temere praesumendum est de illis, cum nil inde certius teneamus, quam quod in conspectu Dei non justificabitur omnis vivens, nisi in quantum se judicat [Col. 0098D] peccatorem. Alioquin quasi pannus menstruatae universae justitiae nostrae (Isai. XLIV, 6) . Blande te misericordia suscepit, pie refovit; time judicium, ne gratia, quae data est humili, auferatur superbienti. Elegisti abjectus esse in domo patris tui; contentus eras fieri quasi unus ex mercenariis; sta in sententia, ut, etiamsi promotus es, adhuc ad majora proveharis. Extremum locum semper occupa, aut certe desidera; servitutem tibi mercenarii, non libertatem filii tibi vindica. Devotione quidem filii Patrem cole, conscius quid ipse de te meruerit; sed humilitate et labore mercenarii contentus esto, conscius quid ipse merueris. Nunquam tibi displiceat humilitas, per quam placere coepisti, et sine qua displicere [Col. 0099A] incipies, quantiscunque pollere virtutibus, quantumcunque patri officiosus deservire videaris. Humilitas siquidem omnium virtutum est maxima, cum tamen virtutem se esse nesciat. Ipsa fere omnium radix, et seminarium, et fomes, et incentivum, et ipsa cumulus et fastigium, custodia et disciplina. Ab ipsa [Col. 0100A] incipiunt, per ipsam proficiunt, in ipsa consummantur, per ipsam conservantur. Cumque omnibus ut virtutes sint tribuat, si qua earum defuerit, vel minus perfecta fuerit, ipsa alterius defectu proficiens, dispendium illius de se compensat.

1. Beatus vir qui in sapientia morabitur, et qui in justitia meditabitur, et in sensu cogitabit circumspectionem Dei! (Eccli. XIV, 22.) Quam congrue verba haec in laudem beati Benedicti cantata sint, facile quivis vestrum intelligit, cui tamen vita et doctrina ipsius non ignota sit. Quam commode vero ad vitae nostrae doctrinam trahi possint, ipsa per se verborum facies ostendit, quae scilicet illa [Col. 0099B] quibus nihil est utilius in vita, sapientiam, justitiam, timorem Dei, cum praemio etiam beatitudinis commendat. Beatus, inquit, vir qui in sapientia morabitur. Prorsus haec est beatitudo, haec sapientia, si moreris in sapientia, ut perseveranter eam teneas: non enim statim qui invenerit, sed qui tenuerit eam, beatus. Dicit quidem Scriptura: Beatus qui invenit sapientiam. Sed non ibi quievit, imo addidit, et qui affluit sapientia (Prov. III, 13) ; ne videlicet solum invenisse statim putaretur ad beatitudinem sufficere, nisi, cum inveneris, cum ea et in ea demoreris, et contubernio atque convictu ipsius delecteris; nec discedas a magisterio ejus, donec meditando justitiam, cogitando circumspectionem Dei, affluere prudentia possit. Nam [Col. 0099C] et Salomon sapientiam invenit; sed, quia prudentia minus affluxit, nec satis prudenter sibi circumspexit, dum videlicet non caute sibi providit a mulieribus alienis, non modo sapientiam perdidit, sed usque ad ultimam idololatriae insipientiam proruit (III Reg. XI) . Sapientes quoque hujus mundi, qui invisibilia Dei, a creatura mundi per ea quae facta sunt, intellecta conspexerunt, sapientiam invenisse visi sunt; sed, quia nec ipsi prudentia affluxerunt, et, cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt, stulti et ipsi facti sunt, et obscuratum est insipiens cor eorum usque ad reprobum sensum, et ignominiam turpitudinum (Rom. I, 21-32) .

2. Alios itaque, sicut istorum exemplo liquet, [Col. 0099D] repellit a sapientia quam invenerant, superbia cordis; alios, sicut in Salomone patet, abstrahit illecebra carnis; alii autem levitate et inconstantia mentis, levi perturbatione offensi eam relinquunt, qui scilicet ad tempus credunt, et in tempore tentationis recedunt. Quare autem recedunt? Quia radices non habent, quibus teneantur? (Luc. VIII, 13, 14.) Quomodo autem radicari poterunt, nisi morentur? Quae unquam planta radicatur, nisi loco cui affixa fuerit immoretur? Sic justus plantatus in [Col. 0100A] domo Domini, nec radicari nec fundari in charitate poterit, nisi mora et stabilitate loci. Si autem radicatus non fuerit, nec florere, nec fructum qui maneat, afferre poterit; et, si florere visus fuerit alicujus spei initio, dicetur de illo: Ante messem totus floruit, et immatura perfectio germinavit (Isai. XVIII, 5) ; et secundum alium prophetam: Si fecerit fructum, alieni comedent eum (Osee, VIII, 7) . Vis autem scire quam sit necessaria stabilitas loci ut in sapientia moreris, ut radicari et fructificare possis [Col. 0100B] mora temporis? Interroga Patrem tuum Benedictum, et annuntiabit tibi quia claustrum monasterii, et stabilitas in congregatione, locus idoneus sit ad ferendum omnium fere fructus virtutum, quarum longum ibidem texit catalogum (Reg. S. Bened. cap. 4) . Quid enim de instabili Salomon ait? Sicut avis transmigrans de nido suo, sic vir qui relinquit locum suum (Prov. XXVII, 8) . Invenerat turtur nidum ubi poneret pullos suos, coeperat eum calefacere et ab eo calefieri, venerant usque ad partum pulli, et ecce avolat, opusque coeptum imperfectum relinquit. Quare, unde, vel quo avolet, ipse viderit, vel quando tot dispendia, quae interim patitur, compensabit, vel qua ratione primam fidem irritam factam excusabit. Ego enim non putarem esse consilii, [Col. 0100C] pro spe incerta, certa subire dispendia; etsi profectus quorumdam me jubeat interim a praecipitatione cohibere sententiam.

3. Enimvero multum dissimilis est causa eorum qui amore sapientiae inquieti fiunt, et eorum de quibus loqui coeperam, qui levi et frivola permoti causa a sapientia resiliunt. Sicut enim per patientiam disciplinis sapientiae quis immoratur, ut discat sapientiam; sic qui facile perdunt sustinentiam, non demorabuntur, ut scriptum est, projicere 970 illam. Quid autem eos offendat, praemisit Scriptura, cum ait: Quasi lapidis virtus, probatio erit in illis (Eccli. VI, 22) . Offenderunt in lapidem offensionis et petram scandali, cujus probata virtus corripiebat et [Col. 0100D] erudiebat insipientes, probabatque mentes; cum ipsi virtutem sapientiae duritiam lapidis interpretarentur, duraque omnia, disciplinam, vultum, sermonem causarentur. Durus est, inquiunt, hic sermo (Joan. VI, 61) . Esto, sermo durus est; numquid non verus est? Lapis durus est; nunquid non pretiosus est? Quare autem veritas dura est tibi, nisi propter duritiam cordis tui? si cor tibi pietate mollesceret, plus tibi soliditas veritatis quam vanitas mendacii vel oleum adulationis placeret. Durus [Col. 0101A] est, aiebant, hic sermo, quia quasi lapidis virtus erat illis probatio sapientiae; ideoque non sunt demorati eam projicere, et retro abire. Nec ob aliud pretiosum et electum a Deo lapidem reprobaverunt, nisi quia durum putaverunt. Et erat quidem petra Christus, sed virtute, non duritia. Erat petra, sed quae converti posset, imo et conversa est in stagna vel fontes aquarum, ubi mollia et humilia, quibus influeret, invenit corda fidelium. Nam et isti, qui tam cito offensi quadam specie duritiae retro abierunt, si permansissent cum Apostolis, bibissent forsitan et ipsi cum eis de consequenti eos Petra, bibissent flumina aquae vivae de petra percussa in cruce fluentis largissime, ita ut hodieque bibat populus et jumenta; imo suxissent etiam mel de petra, [Col. 0101B] oleumque de saxo durissimo.

4. Prorsus tu beatus es, Simon Bar-Jona, tibi jam revelabat Pater pietatem mysterii, latentem, ut videbatur, sub duritia sermonis, qui, interrogatis duodecim, an et ipsi vellent abire, constanter respondisti: Domine, verba vitae aeternae habes; ad quem ibimus? (Joan. VI, 69.) Plane beatus, qui cum sapientia morari, et cum domesticis ejus ad mensam ipsius pane interim Sacramenti nutriri delegisti; donec de fide proficientem ad intellectum pane vitae et intellectus te cibaret, et aqua sapientiae salutaris potaret. Beati et vos, fratres mei, qui in disciplinam sapientiae, et christianae scholam philosophiae nomina dedistis, sed, si perseveranter in sapientia moremini; ut cum durior sermo ipsius visus fuerit, [Col. 0101C] duriora scilicet praecipientis aut durius corripientis, non sit in aliquo vestrum cor malum incredulitatis discedendi a Deo vivo, sed constanter dicatis cum Apostolo: Verba vitae aeternae habes; ad quem ibimus? Fingis quidem laborem in praecepto (Psal. XCIII, 20) , duritiam in sermone; sed scimus quia magna est multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te (Psal. XXX, 20) , perficies sperantibus in te. Ego autem semper sperabo, etiamsi occideris me. Imo tunc amplius sperabo, cum flagellaveris, secueris, usseris, occideris quidquid vivebat in me; ut non ego, sed Christus vivat in me. Omnino non discedimus a te, quia vivificabis nos etiam occidens, sanabis percutiens. Vere beatus qui cum sapientia moratur, ac constantia et fide [Col. 0101D] longanimiter patiens et fideliter obediens usque ad mortem, nec deserens locum suum, quotiescunque spiritus potestatem habentis ascenderit super eum, sciens quia curatio disciplinae faciet cessare maxima peccata (Eccle. X, 4) .

5. Sane ad hanc sapientiam morandi in sapientia, illud praecipue pertinere arbitror, ut inquietudo vel quaelibet levis molestia non facile quodcunque opus sapientiae nobis excutiat, verbi gratia, solemnem psalmodiam, orationem, lectionem divinam, pensum operis diurni, aut silentii disciplinam Quia enim sapientia in exitu canitur: Gaudebunt, ait sanctus, labia mea, cum cantavero tibi (Psal. LXX, 23) , dum etiam ad litteram, exitus [Col. 0102A] matutini et vespere delectabis (Psal. LXIV, 9) . De oratione quoque certum et ipsi quotidie capitis experimentum, quod melior est finis orationis quam principium; ut fidele probetis dominicum illud toties inculcatum, tot exemplis commendatum de orationis perseverantia consilium. Jam legere et negligere, vel, antequam ceperis librum, de manibus projicere, quem fructum, putas, tibi poterit parere? Si Scripturae immoratus non fueris, ut assiduitate studii ei fias familiaris, quando, putas, se tibi revelabit? Qui habet, inquit, amorem verbi, dabitur ei intellectus, et abundabit; qui vero non habet, et quod habet per naturam, auferetur ab 971 eo (Matth. XIII, 12; XXV, 29) propter negligentiam. De opere autem manuum, nonne et de isto satis comperistis [Col. 0102B] quia sicut denarius operariis, sic consolatio saepius servatur in fine operis? De silentio quippe nota est promissio prophetica, quia in silentio et spe erit, inquit, fortitudo vestra (Isai. XXX, 15) . Si enim colas justitiam in silentio, et, sicut Jeremias bonum esse ait, praestoleris cum silentio salutare Domini; in medio silentio secretus tibi illabetur a regalibus sedibus omnipotens sermo, et aquae Siloe, quae vadunt cum silentio, convallem quieti ac placidi pectoris grato rigabunt profluvio. Hoc non semel, sed saepius experieris, si modo silentium tuum cultus justitiae sit (Isai. XXXII, 17) , id est, si in justitia mediteris, ut perseveres in Scriptura quam proposui, et in sensu cogites circumspectionem Dei.

6. Haec meditare, in his esto, ut profectus tuus [Col. 0102C] manifestus fiat. Si enim iniquitatem mediteris in cubili tuo, malitias scilicet quas malignus immittit, aut phantasias quas cor tuum parturit, aut inanes philosophias, seu fallaces theorias, quae sunt velut aegri somnia; nonne magis injustitiae quam justitiae cultus erit silentium tuum? Si ergo vis in sapientia morari, stude in justitia meditari. Concupisti, inquit, sapientiam? conserva justitiam, et Dominus praebebit illam tibi (Eccli. I, 33) . Si autem quasi violente irruunt cogitationes noxiae, pone tibi virilem et fidelem custodiam, quae omni custodia servet cor tuum. Dico autem timorem Dei, qui nihil negligit, qui nullum indiscussum intrare permittit, saepius interrogans etiam angelum lucis: Noster es, an adversariorum? (Josue V, 13.) Undique enim [Col. 0102D] sibi circumspicit, tanquam omni hora cogitans circumspectionem Dei, quem sine intermissione intueri ac judicare corda filiorum hominum attendit. Pulchre autem dictum est: In sensu cogitabit (Eccli. XIV, 22) ; quia prorsus sine sensu est et a corde excessit qui timorem Dei cogitare negligit, qui pondus tantae majestatis ac judicii sibi incumbentis non sentit. Signanter quoque circumspicere Deus dicitur, quia omnia tam praeterita quam futura habet praesentia, ut nec ista respiciat, nec illa prospiciat, sed similiter, quia simpliciter, cuncta circumspiciat; sitque illa aeternitas velut punctum, omnium media temporalium, cujus immobili simplicitati semper aequaliter praesens est circuitus et rota temporum. [Col. 0103A] Hunc oculum aeternum, sine intermissione videntem et judicantem omnia, semper cogitat, suaque se cogitatione sollicitat timor Domini, qui revocat a malis non solum operibus, sed et cogitationibus; erudiens nos, ut justitiam potius meditemur; continens, ut cum sapientia moremur. Ita enim sensim fit ut qui primo coercetur timore judicii et poenae, postea pascatur amore ac meditatione justitiae, demumque requiescat ac delectetur in convictu et amplexu sapientiae. Haec non modo foras mittit timorem, diffundendo charitatem; sed etiam pellit ab animo taedium et langorem, infundendo suavitatem, sicut quidam, contubernium habens ipsius, de ea loquebatur: Intrans in domum meam conquiescam cum illa; non enim habet amaritudinem conversatio [Col. 0103B] illius, nec taedium convictus illius, sed laetitiam et gaudium (Sap. VIII, 16) . Horum participes nos faciat, qui particeps nostri fieri dignatus est Dei sapientia Christus Jesus, qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Benedictus vir qui confidit in Domino (Jerem. XVII, 7) . Sanctus Pater noster gratia Benedictus et nomine, cujus memoria in benedictione est, ipse profecto fuit benedictus vir qui confisus est in Domino. Quem enim Dominus praevenit in benedictionibus dulcedinis, ut in Domino confideret, jam [Col. 0103C] benedixit omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo, quia in Domino confisus est. Nec solum in coelestibus benedictionem omnium angelorum, sed etiam in terrestribus benedictionem omnium gentium dedit illi Dominus. Ubi enim gentium non benedicetur hodie benedictus Domini Benedictus? Plane benedictio Domini super caput justi (Prov. X, 6) , quem tot benedictionibus coeli et terrae gratia Dei cumulavit. Non tamen, sicut Esau, in pinguedine terrae et in rore coeli benedictio 972 ejus (Gen. XXVII, 28) ; sed in pinguedine spiritus et in rore coeli, qui per prophetam loquitur: Ero quasi ros (Osee XIV, 6) , et cui dicitur: Ros lucis, ros tuus (Isai. XXVI, 19) . In Christo utique benedictio Patris, cui Pater imprecatus est: Qui benedixerit [Col. 0103D] tibi, benedictionibus repleatur (Gen. XXVII, 29) . Merito proinde benedictus in Domino vir qui confidit in Domino, quia qui in Domino fidit, in eo se ipsum figit. Ubi autem arbor radicem figit, inde succum vitae atque humorem pinguedinis bibit. Plane ad humorem radices misit, qui, ut verbis utar Benedicti magistri, spem suam Deo commisit, ac de ipso fonte summi boni aquas vitae totius benedictionis et gratiae bibit (Reg. S. Bened. cap. 4) .

2. Per hanc nempe piam et fidelem fiduciam remittuntur peccata; sanitatum corporalium, sed magis spiritualium, obtinentur remedia; propulsantur pericula; terrores contemnuntur; vincitur [Col. 0104A] mundus; omnia denique possibilia credenti redduntur. Illi quippe qui in peccatis erat: Confide, ait, fili, remittuntur tibi peccata tua. Illis quibus donabatur sanitas corporum vel animarum: Secundum fidem tuam fiat tibi; et: Fides tua te salvum fecit (Matth. IX, 2, 29, 22) . Illis, qui periculo terrebantur naufragandi: Habete, inquit, fidem Dei (Marc. XI, 22) ; et: Quid timidi estis, modicae fidei? (Matth. VIII, 26.) Illis quos armabat adversus saevitiam mundi furoresque diaboli: Confidite, ait; ego vici mundum (Joan. XVI, 33) . Et utique haec est victoria quae vincit mundum, fides nostra (I Joan. V, 4) , si modo non sit tepida, non trepida; sed sit fiducia, id est fides non ficta, seu spes non infirma. Non solum autem mundus per eam vincitur sed et coelum [Col. 0104B] possidetur, super aeternitatem homo stabilitur, et in Deo ipso per charitatem radicatur et fundatur. Qui enim confidunt in Domino, sunt sicut mons Sion; non commovebitur in aeternum, qui fundatus est super Aeternum (Psal. CXXIV, 1) . Tam enim perire non potest, quam nec ille cui adhaerens unus cum ipso spiritus est. Quis enim speravit in Domino, et confusus est. permansit in mandatis illius, et derelictus est? (Eccli. II, 11, 12.) Si dixerit infidelis, Ille derelictus erat qui in cruce clamabat: Deus, Deus meus, utquid me dereliquisti? (Matth. XXVII, 46.) puto quia non usquequaque dereliquit, in quo erat mundum reconcilians sibi. O quanta consolatio, sic desolari; quanta dilectio, sic derelinqui, ut Unico Patris unice dilecto merearis [Col. 0104C] vel in passionibus consociari!

3. Aperi, Domine, oculos hujus pueri, rudem loquor et novitium, cui, cum tribulatur, putat se derelictum. Novum hoc omnino et insolitum, si justum quempiam viderem derelictum, cum Ecclesia dicat: Junior fui, etenim senui, et non vidi justum derelictum (Psal. XXXVI, 25) . Aperi, inquam, o Domine, oculos pueri tui, ut videat quia plures nobiscum sunt quam cum adversariis. Siquidem Dominus virtutum nobiscum, et cum eo omnis virtus et militia coeli, imo favor omnis creaturae, servientis nutui et arbitrio Creatoris sui. Si enim Deus pro nobis, quis contra nos? (Rom. VIII, 31.) et quis est qui nobis noceat, si boni [Col. 0104D] aemulatores fuerimus? (I Petr. III, 13.) Poterit invidus ille saevire; sed hoc erit servire. Poterit urere; tundere, dissecare; sed hoc erit coronas fabricare. Diligam te, Domine, fortitudo mea, per quem mihi vermiculo succumbit omnis fortitudo contraria, et illuditur ab angelis tuis, in ministerium nostrum missis, antiqui draconis astutia, ut, volens nocere, prosit. Diligam te, Domine, propugnator potens, gubernator prudens, consolator clemens, remunerator affluens. Securus in eum projicio omnem sollicitudinem meam, cujus nec potentia vinci, nec sapientia falli, nec benevolentia potest fatigari quominus expleat omnem indigentiam meam. Quam satius, quam securius est ipsum esse sollicitum, quam me ipsum pro me! quam bonum est confidere [Col. 0105A] in Domino, quam in homine! quam jure maledictus qui confidit in homine, carnem ponit brachium suum, et recedit a Domino cor ejus! (Jerem. XVII, 5.) et quidem egenus et pauper ego sum; sed si Dominus sollicitus est mei, dives sum, beatus sum; cui nimirum omnia cooperantur in bonum. Sperent igitur in te qui noverunt nomen tuum, quoniam non derelinquis sperantes in te, Domine (Psal. IX, 11) ; sedeatque populus tuus, sicut scriptum est, in pulchritudine pacis, in tabernaculis fiduciae, in requie opulenta, in securitate sempiterna (Isai. XXXII, 18, 17) . Omnino pulchra pax et securitas sempiterna, habitare in adjutorio Altissimi, in protectione 973 Dei coeli commorari. Prorsus requies opulenta, sedere feriatum sub vite vera, [Col. 0105B] ficu et oliva; et post saturitatem variorum fructuum, se ipsum mulcere carmine amatorio, ac dicere: Sub umbra illius quam desiderabam [Vulg. quem desideraveram] sedi, et fructus illius dulcis gutturi meo? (Cant. II, 5.) Plane dulcis gutturi fructus de cujus gustu tam dulcis erumpit ructus.

4. Haec sunt ergo tabernacula fiduciae, in quibus verus Israel habitat confidenter, pascit et cubat, et non est qui exterreat; et, sicut Sapientia promittit, Requiescet absque terrore, abundantia perfruetur, malorum timore sublato (Prov. I, 33) . Et bene timore malorum sublato, non timore Domini; ne fiducia ista et securitate, quam commendamus, negligentiam putes generari, cum non in alio quam in timore Domini sit fiducia fortitudinis. Timor [Col. 0105C] quippe, dum cavet offensam, custodit gratiam; locumque servat fiduciae, quandiu tibi conscius non es Dominum offendisse. Inde fit ut nonnisi caste timeas eum; praeter eum nullatenus timeas alienum. Sola ergo conscientia bona fiduciam istam praesumit, suadet corda nostra esse in conspectu Judicis aeterni. Quis enim bene sibi de illo promittat, a quo se minime diligi intelligat? Qui autem diligit, nunquam diffidit, sciens quia is quem corda non fallunt, diligentes se diligit, etiam cum arguit et corripit. Siquidem eruditis corde in sapientia non aufert, sed auget fiduciam Patris disciplina, scientes scriptum, Beatus qui corripitur a Domino (Job V, 17) , et: Ego quos amo arguo et [Col. 0105D] castigo (Apoc. III, 19; Prov. III, 12) . Cum igitur exarserit in brevi ira ejus, beati omnes qui confidunt in eo (Psal. II, 13) , quos scilicet amoris proprii conscientia consolatur, quia, cum iratus fuerit, misericordiae recordabitur; et, cum dixerint: Confitebor tibi, Domine, quoniam iratus es mihi, statim subsequentur: Conversus est furor tuus, et consolatus es me (Isa. XII, 1) , eo quod nonnisi in brevi exarserit ira ejus, quam tam cito placaverit confessio reatus.

5. Merito igitur benedictum virum qui confidit in Domino ligno comparat Jeremias quod transplantatur super aquas: quod quia ad humorem amoris mittit radices cordis, non timebit cum venerit aestus irae et tribulationis; sed et in tempore [Col. 0106A] siccitatis, cum multo tempore coelum clausum fuerit, nec ros nec pluvia gratiae super eum descenderit, non erit tamen sollicitum, quasi Deus eum projecerit (Jerem. XVII, 7, 8) . Sentit quippe se plantatum fide, radicatum charitate super aquas vitae, quae, secundum Ezechielem, de sanctuario egredientes vivificant omnia, et habent in utraque ripa omne lignum pomiferum, cujus folium non defluit, nec fructus deficit (Ezech. XLVII, 3-12) . Cur igitur lignum illud benedictum aut timeret aestum, aut de siccitate esset sollicitum, cui aqua viva, id est Spiritus sancti gratia, vitalem in occulto succum spei et charitatis subministrare non desinit; unde et folium sit viride, id est Verbum plenum gratiae et veritatis; et ipsum non desinat [Col. 0106B] aliquando facere fructum quodcunque opus pietatis? Et grata quidem illa verna temperies, pacis et laetitiae; desiderabilis illa pluvia voluntaria, quam segregavit Deus haereditati suae; sed, si ita necesse est, adurat omnia aestus tribulationis, veniant iterum quaecunque prophetavit Jeremias de sermonibus siccitatis spiritualis; non tamen timebit, quem fiducia Domini radicavit super aquam refectionis (Jerem. XVII, 6, 8) , id est gratiam Spiritus sancti; quae etsi manifeste non pluat, ut sensibiliter influat, occulte tamen interius vivificat et fecundat; quandiu videlicet fidem propositi conservat, ad perseverandum confortat, verbumque irreprehensible et opus stabile subministrat.

6. In hujusmodi vestra, fratres, sit consolatio, [Col. 0106C] quoties alias consolationes non modo carnales, sed et spirituales subtraxerit vobis non negligentia vestra, sed dispensatio divina. Et fortasse quidem illa, quam diximus, occulta gratia Spiritus irriguum est inferius, quo nimirum Axa non vult esse contenta, nisi adjiciatur ei et irriguum superius (Josue XV, 19) ; ut scilicet de excelso effundatur Spiritus, rorent coeli desuper, et nubes angelicae pluant justum, justificans Dei verbum, loquens ad cor Jerusalem. Et bene illud irriguum inferius, quod quasi ad radices fluensnutrit humilitatem; hoc autem superius, quod sese desuper effundens, spe et exsultatione attollit mentem. Si ergo et vos, fratres, ad illud suspiratis superius irriguum, 974 laudabile quidem desiderium; [Col. 0106D] si tamen nondum attingitis, mittite radices interim ad humorem, salubre remedium. Qui igitur non praevalet capere laetitiam contemplativae, meditetur justitiam vitae activae. Inde radices affectionum impinguet, dulcoret mores, omnemque vitae statum informet, quatenus in ipso nec marcescat aut defluat folium, id est verbum leviter aut inutiliter prolatum, nec aliquando vita desinat facere fructum. Benedictum lignum, cujus folium ad medicinam, fructus ad vitam; id est, cujus sermo gratiam parit audienti, et opus vitam facienti.

7. Ad hoc profecto vos, fratres mei, quos carnalis generatio vel consuetudo saecularis plantaverat in terra inaquosa, in terra salsuginis, divina generatio vel mutatio dexterae Excelsi transplantavit super [Col. 0107A] aquas refectionis; ut quibus prius propter sterilitatem parabatur securis et ignis, nunc plantati in domo Domini, in atriis domus Dei nostri, floreatis, et fructum faciatis, et fructus vester maneat. An non aquae refectionis Scripturae Spiritus sancti, in quibus meditamur die ac nocte? an non aquae refectionis, lacrymae compunctionis, quae nobis factae sunt panes die ac nocte? an non aquae refectionis, Sacramenta et subsidia nostrae salutis, quibus pascimur et potamur in altari? In his siquidem omnibus, quasi quibusdam rivulis, fons sapientiae qui oritur in medio paradisi, derivatur foris, et in plateis aquas suas dividit. Ego, inquit Sapientia, quasi aquaeductus exivi de paradiso. Dixi: Rigabo hortum meum plantationum, inebriabo partus mei fructum (Eccli. XXIV, 41, 42) . Ecce, ut colligere potestis ex ipsius ore Sapientiae parientis et plantantis, hortus plantationum est congregatio filiorum. Numquid enim ego, qui alios parere facio, ipse non pariam, dicit Dominus? (Isai. LXVI, 9.) Ipse parit, cum ingenerat voluntatem bonam; plantat, cum instituit vitam; rigat, cum sensibus infundit gratiam; colit, cum moribus adhibet disciplinam. Audite me, divini fructus, et quasi rosa plantata super rivos aquarum fructificate (Eccli. XXXIX, 17) . Mittite radices ad humorem vitae, id est ad amorem terrae viventium, non hujus in qua omnia senescunt et putrescunt. Non potest arbor facere fructum qui permaneat, nisi sursum in coelestibus radicem figat, ut quae sursum sunt, non quae super terram, quaerat et sapiat. Quod enim physici dicunt [Col. 0107C] hominem esse arborem inversam, eo quod nervi corporis radicem et initium in vertice habeant, ego illo potius sensu interpretor, quod radicem amoris et desiderii figere debeat in coelo, in summo vertice rerum capite nostro Jesu Christo. Qui illuc radices miserit, et de illo fonte aeterno succum vitae et gratiae jugiter biberit, non timebit cum venerit aestus judicii; sed afferens et offerens fructum quem fecit plurimum, id remunerationis accipiet ut floreat in aeternum ante Dominum, cui est honor et gloria per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Dilectus a Deo et hominibus (Eccli. XLV, 1) . [Col. 0107D] Paucis expressit bonum ac beatum virum, qualem nimirum constat dilectum Domini fuisse Benedictum. Paucis, inquam, comprehendit summam perfectionis, plenitudinem gratiae et virtutis, simulque beatitudinem vitae perennis, et consolationem praesentis. Quid enim deesse potest ad aeternam felicitatem illi qui a Deo diligitur? quid ad praesentem consolationem, illi qui ab hominibus diligitur? Illi nempe qui a Deo diligitur, etsi aliquid deesse videtur, non ob aliud deest, nisi ut nihil ei desit, et suo, ut putatur, defectu perfectior sit. Nam virtus in infirmitate perficitur. Paule, ait Dominus, sufficit tibi gratia mea (II Cor. XII, 9) . Cui gratia Dei sufficit, sine damno gravi, imo cum lucro non mediocri aliquid gratiae deficit, quandoquidem ipse defectus et infirmitas [Col. 0108A] virtutem perficit; et imminutio cujusdam gratiae, summam omnium gratiam Dei ampliorem ei et stabiliorem efficit. Longe fac, Domine, a servis tuis gratiam illam, quaecunque sit, quae adimere aut imminuere gratiam tui possit; unde videlicet aliquis, gloriosior in oculis suis, odiosior fiat in oculis 975 tuis. Non est illa gratia, sed ira, illis plane quibus iratus es dari digna; quibus propter dolos posuisti talia, dejiciens eos dum allevantur, et elidens valide, dum super ventum ponuntur. Ut igitur illa sola gratia, sine qua nullus a te diligitur, salva nobis maneat, omnem aliam gratiam tua nobis gratia subtrahat, aut certe gratiam utendi simul conferat; quatenus habentes gratiam, per quam serviamus placentes cum metu et reverentia, de gratia [Col. 0108B] muneris gratiam promereamur remuneratoris; et quanto quis fuerit gratiosior, tanto tibi fiat gratior.

2. Sane mirabili arte, sed mirabiliori charitate, prudens clementia clemensque prudentia Dei, saluti consuluit humanae, ut, cum cunctos diligat, non tamen facile de dilectione sua certos aut securos esse sinat; nec ob aliud magnam multitudinem dulcedinis suae timentibus se abscondat, nisi ut, dum semper custodit humiles, semper habeat amabiles. Sunt enim justi et sapientes, et opera eorum in manu Dei, et tamen nescit homo utrum amore an odio dignus sit; sed omnia in futurum servantur incerta (Eccli. IX, 1, 2) . Moderator nempe omnium sic eis dispensat gratiam munerum et operum, ut ex quibusdam quae concedit, consolationem quod digni [Col. 0108C] sint amore tribuat; ex quibusdam quae subtrahit, suspicionem ac metum quod odio digni sint injiciat. Consolatur, cum diluculo visitat; terret, cum subito probat. Nunc mortificat, nunc vivifiat; nunc deducit ad inferos, nunc reducit. Nunc pauperem facit et ditat, nunc humiliat et sublevat (I Reg. II, 6, 7) . Et in tanta vicissitudinum varietate tanto certius salutem nostram operatur, quanto nos incertiores de ea, cum majore metu ac tremore ei cooperamur. Ait quidem Paulus: Certus sum quia nihil me separabit a charitate Dei (Rom. VIII, 38, 39) . Sed vere Paulus hic erat, non ego aut tu, quibus omnia in futurum servari expedit incerta. Paulus, inquam, hic erat qui hoc dicebat, cui nimirum et illud dicere [Col. 0108D] competebat: Vivo jam non ego, vivit vero in me Christus (Galat. II, 20) , qui scilicet ita totus in quemdam divinum conversus erat affectum, ut adhaerens Domino unus cum ipso esset spiritus. Vide tamen hunc ipsum Paulum, qui ita modo certus erat, alias trepidum ac sollicitum, et castigantem corpus suum, ne forte, cum aliis praedicaverit, ipse reprobus efficiatur (I Cor. IX, 27) : vide etiam colaphizari a Satana (II Cor. XII, 7) , ne forte extollatur. In ipso itaque Paulo jam tibi est videre quomodo omnis certitudo quae ad horam confortatur et convalescit de spiritus consolatione, item infirmatur et evanescit superveniente tentatione. Ego igitur miser et ipsa indignus vita, qua consolatione, qua fiducia me dignum esse amore praesumam, [Col. 0109A] cui omnia et interiora et exteriora manifestum odium denuntiant; cujus vita, non tentatio, non militia est adversus peccatum, sed ultronea servitus peccati; qui tam mente quam carne servio legi peccati; qui cum prudentia carnis et amicitia mundi, quae ambae inimicae sunt Deo, foedus miserum pepigisse videor, plane foedus cum morte, pactum cum inferno? Scio tamen, scio qui dixit: Delebitur foedus vestrum cum morte, et pactum cum inferno non stabit (Isai. XXVIII, 18) ; quia nimirum inimicis Dei nil amicum esse poterit, et non mortem aut infernum, sed omnem quoque creaturam ad ultionem inimicorum zelus armabit. Quam beatus in die illo quicunque erit ille dilectus a Deo! quam laudabiles quibus tunc laus erit a Deo, quibus dicet [Col. 0109B] evidenti rerum argumento: Vos amici mei estis, eo quod feceritis quae praecepi vobis! (Joan. XV, 14) . Et haec quidem prima virtus, istud optimum gratiae munus, praecipuus vitae fructus: quia beatitudinis certissimum pignus, Dei scilicet amicitia promereri; quo propitio poterit homini aliquis inimicari, sed nihil proficiet inimicus in eo, et filius iniquitatis non apponet nocere ei (Psal. LXXXVIII, 23) .

3. Jam vero si post hanc et per hanc summam omnium causamque bonorum, gratiam etiam illam promerearis, ut, dilectus a Deo, etiam dilectus sis ab hominibus, quae consolatio est illa in miseriis hujus vitae, quae requies, quod gaudium, quae deliciae; praesertim si didiceris favore gratiae humanae non evanescere, sed exardescere ad diligendum [Col. 0109C] Deum amplius, propter quem diligaris ab hominibus? Alioquin nempe si aliunde oriatur, vel alio referatur, quid est favor humanus, nisi ventus urens, 976 aura corrumpens vel pestilens, latrunculus spolians, homicida insidians, coluber in via, cerastes in semita, mordens ungulas equi, ut cadat ascensor ejus retro? Vir quippe vanus erigitur in superbiam, et vanitate sensus sui, velut equo praecipiti, fertur in ruinam. Hujusmodi nimirum serpens vulnerat et subvertit vestigia, dum, veluti blandiens capiti, tenera illius facit laudari primordia. Haud secus, nisi fallor, contingit homini qui, antequam diligere sciat, diligi nimie affectat, et, antequam vel sibi ipsi amicus esse didicerit, amicos [Col. 0109D] sibi omnes conciliare quaerit; facit divitias non cum judicio, in medio dierum suorum derelinquet eas, et in novissimo suo erit insipiens, cum omnes amici ejus spreverint eum, pro quibus sprevit ipse Deum. Tunc fiet sermo qui scriptus est: Quoniam Deus dissipavit ossa eorum qui hominibus placent; confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos (Psal. LII, 6) .

4. Primo itaque omnium illa, quae prima et finis est omnium, quaerenda est dilectio Dei, cujus merito digni simus etiam ab hominibus diligi; et cujus studio docti simus, dilectione hominum qualiter nos oporteat uti. Cum autem rem in tuto locaveris; ita scilicet firmato affectu mentis, ut nonnisi in Deo et propter Deum diligi velis: tunc omnino volo ut [Col. 0110A] dulcedo morum tuorum, humilitas obsequiorum, honestas studiorum, ad omnem te commendet conscientiam hominum, ut ultro rapias affectus omnium, testimonio praediceris omnium; quatenus ipsa religio, quae te commendat, justa vicissitudine per te commendabilis fiat. Sic in te quoque filio adoptivo, Unigeniti complebitur oratio: Pater, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te (Joan. XVII, 1) ; dum videntes claritatem operum tuorum glorificabunt Patrem tuum. Neque id dicimus, quod inter dilectionem Dei et dilectionem proximi sit aliquis ordo temporis, quamvis sit ordo affectionis. Statim quippe ab initio et illam oportet observare, et istam non negligere; quando nec Deus sine proximo, nec proximus sine Deo vere potest diligi; [Col. 0110B] quamvis ordinata affectio ignorare non possit quae de duabus dilectionibus praeponderet alteri, quae debeat alteri formam et modum praescribere, finemque praefigere. Sed hoc dicimus, quod aliud est amari, aliud amari studere. Quod profecto studium sicut periculose assumitur ab illis qui plus vanitate quam charitate blandi sunt, sic periculose negligitur ab his qui plus superbia quam sapientia austeri sunt. Quam ob rem beatum dixerunt, qui inter utrumque vitium, illius scilicet vanae amicabilitatis, et superbae severitatis, mediam tenere potuit regalem viam veritatis; id est ut, vera charitate plenus, nec per vanitatem hoc studium sectetur, nec per tumorem dedignetur.

5. Illa tamen est vis et natura veri amoris, ut, [Col. 0110C] etiam cum non affectat, tamen efficiat se reamari: quoniam veritas, etiam sine alieno, suffragio facile se ad omnem conscientiam commendat, nisi dira malignae mentis obsistat nequitia, quae parata est sinistre interpretari omnia. Ad hunc tamen sanctum amorem conciliandum quidam proprium donum habent ex Deo; qui exhilarans facies eorum in oleo, perfudit eos quodam placore ac nitore gratioso, omnia tam facta quam dicta ipsorum gratificans in oculis omnium; cum multi qui forsitan non minus, imo et amplius amant, non facile eamdem gratiam inveniant. Ad omnes autem pertinet ut, providentes bona non solum coram Deo sed etiam coram hominibus (Rom. XII, 17 et II Cor. VII, 21) , nec conscientiam negligant amore famae, nec famam fiducia conscientiae. Nam et de ipsa conscientia quomodo tibi blandiri potes, nisi sine querela sis inter fratres; imo, nisi te fratrem inter fratres in omni conversatione tua demonstres? Putas enim satis esse, si non scandalizas? Imo scandalizas, si non aedificas; si non, testimonium habens bonum intus et foris, quantum ad gradum tuum attinet, Deum ubique glorificas. Sane malis, quibus non placet nisi malum, quibus justus gravis est etiam ad videndum, si illis placere te non sinit, non tua negligentia (cum omnes etiam inimicos diligas), sed ipsorum nequitia, qui retribuunt mala pro bonis. odium pro dilectione tua; consolatur te qui ait, Beati eritis cum vos oderint homines (Luc. VI, 22) , et ille qui ait quia, talibus si placeret, Christi servus non esset (Galat. I, 10) .

977 6. Verum illud miserabile est malum, omnique lacrymarum flumine plangendum, quod quidem saepius experiuntur non modo praelati, sed etiam subditi, qui fratres suos aemulantur Dei aemulatione; quod scilicet et boni, licet non ex ea parte qua sunt boni, bonos inveniuntur odisse. Oderunt corripientem in porta (Amos V, 10) , et inimici hominis domestici ejus (Mich. VII, 6) , ita ut etiam Paulus ingemiscat quod filiis et amicis inimicus factus sit, vera dicens (Galat. IV, 16) . Ergo et ipse expertus est quod comicus ait, «Veritas odium parit ⁜ (6) ;» imo et illud quod sponsa memorat: Filii matris meae pugnaverunt contra me (Cantic. I, 5) , cum ego pugnarem pro eorem salute. O victrix regina, o triumphatrix magnifica, pugna, ne cedas, ne discedas, aut lassescas. Noli vinci a malo, sed vince in bono malum (Rom. XII, 21) . Sapientia vincit malitiam (Sap. VII, 30) ; quanto magis infirmitatem aut imprudentiam? Neque contradictionem carnalium, malitiam interpretari potest charitas spiritualium; sed magis ignorantiam, aut infirmitatem qua praeventi sunt. Quanquam nec ipsis Apostolis contumelia visa sit quod mali a Domino sunt appellati. Quare autem haec ita loquor, fratres mei, dilecti Deo et mihi? Nunquid quia malum hujusmodi suspicer in aliquo vestrum, contra quod mihil vel fratribus meis sit pugnandum? Nunquid enim aliquis iuvenitur in vobis, non dico rebellis, [Col. 0111C] sed vel durus et intractabilis? Loquor haec non quia ita in vobis sit, sed ne aliquando sit; ne forte aliquando cuipiam aliqua infirmitas subrepat, ut quamcunque correptionem charitatis, nisi cum chatate suscipiat. Sic fiet ut tam is qui corripit, quam ille qui corripitur, dilectus sit a Deo et hominibus, et memoria utriusque in benedictione sit; quod meritis beati Benedicti patris nostri praestare dignetur ille singulariter benedictus Dei Patris Jesus Christus, qui est Deus benedictus in saecula. Amen.

1. In fide et lenitate ipsius sanctum fecit illum (Eccli. XLV, 4) . Haec quidem de Moyse scripta sunt, [Col. 0111D] sed hodie beato Benedicto non incongrue, quantum arbitror, aptata sunt. Qui, cum omnino plenus fuerit Spiritu sanctorum, multo magis de spiritu Moysi credendus est habuisse non minimum. Si enim Dominus de spiritu Moysi tulit, et posuit super omnem illam suffraganeam turbam seniorum, qui in partem ministerii sunt asciti (Num. XI, 24-27) , quanto magis super istum qui plenitudinem totius ministerii tanto verius quanto spiritualius implevit? Ille dux fuit exeuntium de Aegypto; iste, renuntiantium saeculo: legislator ille, legislator et iste: ille tantum minister litterae occidentis; iste, spiritus vivificantis: ille ad duritiam cordis Judaeorum dedit eis justificationes non bonas, praeter pauca moralia; [Col. 0112A] iste solam puritatem evangelicam simplicemque morum tradidit disciplinam: ille tam multa scribit intellectu difficilia, factu impossibilia, vel inutilia; iste rectissimam vitae scribit Regulam, sermone luculentam, discretione praecipuam. Denique dux ille filiorum Israel, quos de Aegypto eduxit, in requiem promissam non induxit; dux noster recta via, orientis tramite, tanquam signifer exercitus monachorum hodie praecessit nos in regnum coelorum. Itaque non erit absurdum si credatur illius adaequasse meritum, cujus invenitur etiam superasse ministerium. Nec incongrue videbitur ad ipsum esse translatum quod de illo scriptum legitur: In fide et lenitate ipsius sanctum illum Dominus; praesertim cum harum praecipue virtutum, [Col. 0112B] fidei scilicet et lenitatis, nobis ipse magister sit, qui nequaquam aliter vixit quam docuit.

2. Quid enim praeclarius illius fide, qui in aetate puerili mundum sibi arridentem irridens, tam mundi quam corporis sui florem quasi jam aridum calcavit, magis appetens pro Deo mala mundi perpeti, quam in eo temporaliter prosperari? Quid similius illi fidei Moysi, quam Apostolus commendans ait: Fide Moyses grandis factus negavit se filium filiae Pharaonis, magis eligens affligi cum populo Dei, quam temporalis peccati habere jucunditatem (Hebr. XI, 24, 25) ? Quid autem sanctius lenitate Patris nostri, qui nec malitia falsorum fratrum vitae ipsius insidiantium, et pro vino 978 venenum propinantium, [Col. 0112C] potuit exasperari? Moysen quidem Scriptura praedicat mitissimum fuisse super omnes homines qui morabantur in terra (Num. XII, 13) ; nunquid tamen exacerbatum spiritum ejus negat? nunquid non iratum et valde iratum adversus aemulos memorat (Id. XVI, 15) ? Hujus autem magistri nostri mansuetudinem, non solum erga maledicos, sed etiam erga maleficos, mirabilem me legisse memini, iracundiam non memini. Quanquam nec in ipso, sicut nec in Moyse, praeconio sanctae lenitatis praejudicet, si justus zelo contra peccantes fervet, sine quo lenitas tepor aut timiditas est. Quomodo namque lenitas illa sanctum quempiam faceret, quae in Heli, qui alius sanctus erat, damnata est? (I Reg. II) . Fratres, habete pacem inter vos, mandat ille [Col. 0112D] Magister pacificus et lenis; prius tamen praemittit: habete salem in vobis (Marc. IX, 49) ; sciens nimirum pacis lenitatem vitiorum esse nutricem, nisi prius asperitas zeli mordacem eis insperserit salem; sicut et carnes vermescere facit clementia temporis, nisi desiccaverit eas fervor salis. Habete itaque pacem inter vos, sed quae sale condita sit sapientiae; sectamini lenitatem, sed quae ferveat fide.

3. In fide et lenitate vos quoque sancti eritis; nec jam lenitas suspecta erit, si fides praecesserit: tantum fides non ficta, sed vera sit; fides non mortua, sed viva et vivida sit. Non modo viva vel vivida, sed et constans et intrepida fides erat Moysi, [Col. 0113A] de quo Paulus scribit: Fide reliquit Aegyptum, non veritus animositatem regis. Animosi sunt reges, sed animosior est fides, quippe quae potentiam eorum nullam esse videt, ac per hoc omnem persequentium insaniam secura, quasi superior, irridet; promptior et fortior ad perferendum, quam illorum furor ad persequendum. Duo sane commendare mihi videtur Apostolus in illa memorabili fide Moysi, cui occasione lectionis hodiernae comparandam diximus fidem sancti patris nostri Benedicti: scilicet quod idem Moyses, qui fidei exemplum factus est, hujus mundi contempsit prospera, nec timuit adversa. Prospera contempsit, majores divitias aestimans thesauris Aegyptiorum improperium Christi: adversa non timuit, non veritus scilicet animositatem [Col. 0113B] regis. Ad utrumque vero causam Apostolus subjunxit, unde scilicet id potuerit, ut discamus unde fides nostra infirmetur in nobis. Majores divitias reputabat thesauris Aegyptiorum improperium Christi: aspiciebat enim, inquit, in renumerationem. Non est veritus animositatem regis: invisibilem enim, inquit, tanquam videns sustinuit (Hebr. XI, 27, 26) ? Nimirum inde fit ut nihil reputentur temporalia, si prae oculis habeantur aeterna; inde fit ut facile potestas contemnatur humana, si tanquam semper imminens potestas timeatur divina. Utrumque vero sola fides agit, cujus tam vividi, tam perspicaces sunt oculi, ut et in ea quae futura sunt prospectum vivaciter porrigat, et in ea quae, licet praesentia sint, occulta tamen, intuitum perspicaciter figat. Fidei siquidem, [Col. 0113C] quam aeternus Spiritus illuminat, nec mora temporis, nec moles corporis praejudicare potest quin et tempus praecedat, praesumendo quod futurum est, et corpus excedat, intuendo quod spiritus est. Gemina siquidem est fidei virtus, contemplantis non ea quae videntur, sed quae non videntur; sicut gemina est ratio eorum quae non videntur. Aut enim ideo non videntur quia praesentia non sunt, aut ideo quia, etsi praesentia sunt, spiritualia sunt. Praesentia non sunt bona futura quae promittuntur; praesens est, sed occultus est, quia spiritus est, Deus ipse qui promittit vel minatur. Porro fides, quia est substantia sperandarum rerum, bona futura, quae sperat, quasi praesentia praesumit, et jam [Col. 0113D] quasi subsistere in corde credentis facit. Item quia est argumentum non apparentium (Ibid. 1) , Deum, etsi non appareat, praesentem tamen esse sibi coarguit, probat et convincit. Illi qui dicebat: Qui conresuscitavit et consedere fecit in coelestibus in Christo (Ephes. II, 6) , fides erat substantia rerum sperandarum; illi qui invisibilem tanquam videns sustinebat (Hebr. XI, 27) , argumentum erat non apparentium. Qui enim dicebat: Spe salvi facti sumus (Rom. VIII, 24) , nonne quod sperabat et per patientiam exspectabat, jam per fidem in corde suo subsistere demonstrabat? Et qui proponebat Dominum in conspectu suo semper, nonne persuasum 979 tenebat, argumento fidei, eum praesentem esse, qui non apparebat (Psal. XV, 8) ?

[Col. 0114A] 4. Huic fidei prorsus aptissime congruit quod Scriptura dicit: Justus ex fide vivit (Habac. II, 4, et Rom. I, 17) . Haec enim justum facit, justumque custodit, et, ut vivat in aeternum, interim spei gaudio pascit. Quid enim sic hominem a peccato revocat et servat sicut fides, quae invisibilem tanquam videns sustinet et observat? quid ita spe gaudentem facit sicut fides, quae semper in remunerationem aspicit? Nos enim, fratres, quare negligentes sumus, nisi quia praesentiam Judicis nostri minus vigilanter intendimus? aut quare tristitia pene absorbemur, nisi quia remunerationem promissam minus fideliter cogitamus? Haec siquidem duo mala sunt, negligentia scilicet et tristitia, quibus miserabiliter infidelitas nostra laborat; quia videlicet [Col. 0114B] aut negligimus mandata, aut, si necessitate timoris a negligentia coercemur, nequaquam hilariter operamur, nec, sicut fides postulat, spe remunerationis in labore consolamur. Credere, inquit, oportet accedentes ad Deum quia est, et inquirentibus se remunerator est (Hebr. XI, 6) . Si non dissimulemus quia est, habemus custodiam timoris; si non dissimulemus quia inquirentibus se remunerator est, habemus consolationem spei. Ubi custodia timoris, nullus locus negligentiae; ubi consolatio spei, nullus locus tristitiae. Sicut autem de fide, qua Deus esse creditur, timor salutis nascitur, ita cum minime creditur, aut dissimulatur, omnibus malis frena laxantur. Quare enim corrupti et abominabiles facti sunt in iniquitatibus, nisi quia dixit ille generalis [Col. 0114C] insipiens in corde suo: Non est Deus (Psal. LII, 2, 1) ? aut certe si nescire Deum non permittitur, non est timor Dei ante oculos ejus, sed dolose agit in conspectu ejus, dissimulans quod novit invitus, ut inveniatur iniquitas ejus ad odium (Psal. XXXV, 2, 3) . Merito prorsus dolosus ad odium, qui ignorantiam Dei non habet, sed odium. Quomodo enim non odit Deum, cujus declinat aspectum, contemnit imperium, vellet non esse judicium? Ignorans quidem ignorabitur, odiens autem et odietur. Ille reprobabitur veritate judicii, in istum vindicabitur severitate odii.

5. Adeo, fratres, periculosior est fides ficta, fides dolosa, quae se ipsam dissimulat, quam fides nulla. [Col. 0114D] Fides nulla, per insipientiam dicit in corde suo: Non est Deus; fides ficta per nequitiam dolose agit in conspectu ejus, et se scire Deum vel sciri a Deo dissimulat; dum sciens et prudens, imo imprudens et impudens sub oculis ejus peccat. Nescio tamen quomodo possit dici fides, quae fictos et dolosos potius facit quam fideles. Scio quidem quia confessione fidei plena est terra, sed tamen audio prophetam plangentem, quia periit fides de terra (Jerem. VII, 28) . Putas enim, Filius hominis si nunc veniret, inveniret fidem super terram (Luc. XVIII, 8) ? Nunquid fidem reputaret hanc fidem fictam negligentium et contemnentium, qua levius damnat caecitatem infidelium, qua meliorem judicat credulitatem daemonum? Daemones credunt et contremiscunt (Jacob. II, 19) ; homines credunt nec contremiscunt. Daemones quem credunt verentur; homines dum quem credunt, nec timent nec verentur, gravius de contemptu judicantur. Non fallamur ergo, fratres, generali nomine fidei, quasi quaecunque fides ad justitiam debeat reputari; sed meminerimus Doctor gentium in fide et veritate, qualem definierit fidem, qua Deo est placendum: Fides, inquiens, est substantia rerum sperandarum, argumentum non apperentium. Haec est fides quae per dilectionem operatur; ut, suadente conscientia meritorum, de fide spes nascatur, fidesque supponatur velut subjectum et fundamentum, cui superaedificentur bona aeterna, quae speranda sunt. Sine ista fide impossibile est placere Deo (Hebr. XI, 1, 6) , et cum ista impossibile [Col. 0115B] est displicere Deo. Oculi tui, Domine, respiciunt fidem (Jerem. V, 3) , dixit ille qui jugiter in conspectu tuo stabat per fidem. Omnino juste et merito. Prorsus debita vicissitudo, ut oculi tui, Domine, respiciant fidem, quia oculi mei semper ad Dominum fidelem.

6. Nos autem, fratres, si tanquam sine fide simus, Deum post dorsum nostrum ponimus, ut, dissimulantes timorem ejus, in vanitates potius respiciamus, [Col. 0116A] quo merito nos respiciendos putamus? Imo respiciemur, sed quo vultu? Vultus Domini super facientes mala (Psal. XXXIII, 17) ; sed quam iratus, 980 quam terribilis, quam importabilis tunc demum scietur, quando fugient qui oderunt eum a facie ejus. Et a facie tua, Domine, quo fugient, nisi in tenebras exteriores, in illud chaos et abyssum ignis et caliginis? Tunc enim dicent montibus, Cadite super nos; et collibus, Operite nos (Luc. XXIII, 30) , levius aestimantes absorberi voragine inferni, quam sustinere faciem Dei irati. Enimvero tunc stabunt justi in magna constantia; tunc fides, quae modo sollicita stat in conspectu Domini ad videndam voluntatem ipsius, secura stabit ad videndam gloriam ejus. Vigilate, fratres, state in [Col. 0116B] fide (I Cor. XVI, 13) . Quem fides timore sollicitat, non potest dormitare per negligentiam; quem fides in spe radicat, non potest titubare per diffidentiam. Omnia autem vestra in charitate fiant, ut fidei lenitas jungatur, quatenus de unoquoque vestrum dicatur, In fide et lenitate ipsius sanctum fecit illum Dominus (Eccli. XLV, 4) ; quod ipse praestet Sanctus sanctorum, qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Opportune nobis in his diebus Quadragesimalis observantiae solemnitas intervenit Dominicae Annuntiationis, ut qui fatigantur afflictione corporali, gaudio recreari valeant spirituali; et quos humiliavit poenitentiae luctus, annuntiatio illius qui tollit peccata mundi, consoletur. Sic quippe scriptum habes: Moeror in corde viri humiliabit eum; et sermone bono laetificabitur (Prov. XII, 25) . Prorsus sermo bonus, sermo fidelis et omni acceptione dignus, Evangelium nostrae salutis; quod angelus missus a Deo, hodierna die Mariae evangelizavit, ac [Col. 0115D] laetum de Incarnatione Verbi, dies diei, angelus Virgini verbum eructavit. Sermo ille, dum Filium promittit Virgini, veniam pollicetur reis, redemptionem captivis, adapertionem clausis, vitamque sepultis. Sermo ille, dum Filii regnum praedicat, justorum quoque gloriam annuntiat; terret inferos, laetificat coelos; et, sicut cognitione mysteriorum, sic etiam novitate gaudiorum perfectionem auxisse videtur Angelorum. Quem ergo non laetificet ille sermo bonus in afflictione sua, quem non consoletur verbum illud in humilitate sua? Memor esto, inquit David, verbi tui servo tuo, in quo mihi spem dedisti; haec enim me consolata est in humilitate mea (Psal. CXVIII, 49, 50) . Verbum tantum promissionis acceperat, sed nullo adhuc indicio sese effectus prodebat. Affligebat eum dilatio voti, sed [Col. 0116C] consolabatur certitudo spei ex fide promittentis.

2. Si ergo David sola spe salutis hujus, quae nobis servabatur, animum pascebat, quod gaudium, quae deliciae, rei ipsius exhibitio nobis esse debuerat? O felicitas temporum istorum! o infelicitas temporum istorum! An non felicitas temporum in quibus tanta plenitudo gratiae et omnium bonorum? an non infelicitas temporum in quibus tanta ingratitudo redemptorum? Ecce enim venit plenitudo temporis, in quo mittit Deus Filium suum, ut fiat Filius hominis, hominumque Salvator; et ecce magnitudo temporis, ut Salvatorem suum fastidiat homo peccator. Annuntiatur salus perditis, et contemnunt; promittitur vita desperatis, et negligunt; venit Deus ad homines, et non assurgunt. Assurgit, [Col. 0116D] qui aliqua devotione se erigit ut det gloriam gratiae Dei; assurgit, qui saltem cum gaudio suscipit verbum propriae salutis. Scio autem, scio quis est qui laetificatur illo sermone bono. Ille procul dubio quem prius humiliavit pius moeror in corde suo: moeror de peregrinatione et exsilio, moeror de vinculis mortis et periculis inferni; qui moerens quotidie plangit, quod praeoccupaverint eum laquei mortis, et pericula inferni invenerint. Huic nimirum jucundus advenit hodiernus ille nuntius de coelo, hic gratulabundus excipit sermonem de Dei Filio; huic, inquam, lugenti et moerenti quod tantis sit malis praeventus et circumventus, non sine gaudio liberator annuntiatur; qui oleum gaudii daturus est pro luctu, pallium laudis pro spiritu moeroris; qui videlicet finem dabit miseriis, et sine fine [Col. 0117A] beatitudinem dabit miseris. Beati ergo qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur; beati 981 quos humiliavit pius moeror in corde suo, quoniam laetificabuntur sermone bono. Bonus plane sermo et consolatorius omnipotens Sermo tuus, Domine, qui hodie a regalibus sedibus venit in uterum Virginis, ubi etiam sedem sibi regalem exstruxit; in qua cum etiam nunc sedeat, quasi Rex circumstante exercitu Angelorum in coelis, est tamen moerentium consolator in terris.

3. Regali siquidem ex progenie Virgo electa est, generositatis quidem regiae nobilis proles, sed virtutis regiae nobilior indoles: ut aeterno Regi, Filio Regis, materna quoque nobilitas regium honorem deferret, et venientem a regali sede Patris, regalis [Col. 0117B] etiam thronus in aula virginali Reginae susciperet Matris. In ipsa quippe et ex ipsa, Sapientia aedificavit sibi domum (Prov. IX, 1) , in ipsa et ex ipsa paravit sibi thronum, cum in ea et ex ea corpus aptavit sibi ita ad omnia perfectum et congruum, ut et domus ei sit ad quiescendum, et thronus ad judicandum, quod primo tabernaculum ei fuit ad pugnandum, et cathedra ad docendum. Vide autem ne forte ipsa sit sedes David patris ejus (Luc. I, 70) , quam ei dandam promittit angelus; non quod David in ea sederit, sed quod ex semine David assumpta et fabricata sit. Et certe, si sedes David non est, tamen sedes tua, Deus, in saeculum saeculi ipsa est. Si solium David non est, certe solium excelsum et elevatum super omnem creaturam ipsa [Col. 0117C] est. Si quis autem etiam thronum illum grandem, quem rex Salomon sibi fecit de ebore, corpus ipsum interpretetur, quod Pacificus noster hodie sumpsit ex Virgine, non multum a vero videbitur abhorrere; quandoquidem et illud quod sequitur, et vestivit eum auro fulvo nimis (III Reg. X, 18) , eidem satis corpori congruit; quod jam Dominus decorem induit fulgoris intolerabilis. Vestivit, inquit, eum auro fulvo. Prorsus, si interroges oculos Apostolorum qui transfiguratum in monte viderunt (Matth. XVII, 1, 2) , confitebuntur aurum nimis esse fulvum, id est, fulgorem corporis esse nimium, quem ferre nequiverunt, quamvis nimis pro Valde ponere consuetudinis sit Scripturarum. Caetera [Col. 0117D] namque quae prosequitur Scriptura de illius throni magnificentia (III Reg. X, 18-20) , accommodatius, nisi fallor, si quis tractare voluerit, accipientur de corpore Christi, quod est Ecclesia.

4. Mihi sane magis mirari modo libet illud ebur tam pretiosum, imo et impretiabile, virginalis castimoniae, de quo scilicet sedem sibi facere delegit, qui sedet super Cherubim: Haec, inquiens, requies mea in saeculum saeculi; hic sedebo, quoniam elegi eam (Psal. CXXXI, 14) . Quam nitidum ebur illud, quod oculis tanti tamque divitis Regis placuit, in cujus diebus argentum nullius est pretii! quam frigidum, quod nec a conceptu incaluit! quam solidum, quod nec partus violavit! quam candidum simul et rubicundum, quod candor lucis aeternae [Col. 0118A] ignisque Spiritus sancti, universa sui plenitudine replevit! Maria siquidem et ipsa candidior nive, rubicundior ebore antiquo; cui scilicet incomparabilem et castitas candorem, et charitas seu martyrium rutilantem prae antiquis electis noscitur contulisse ruborem. Nam et suam ipsius animam pertransivit gladius, ut mater summi Virginis et Martyris esset et virgo ipsa et martyr, candida et rubicunda, quemadmodum dilectus ejus candidus et rubicundus (Cantic. V, 10) . Denique, sicut Salomon in omnibus thesauris suis et opibus tantis nihil habuit tam pretiosum, quod in opus illud, magnificum thronum scilicet gloriae suae judicaret ebori praeferendum, sic Maria singularem prae omnibus electis Angelorum et hominum invenit gratiam apud [Col. 0118B] Deum, ut videlicet Dei conciperet et pareret Filium, atque ex ebore corporis ejus thronum sibi virtus Altissimi sine manibus excideret gloriosum. Gloriosus prorsus ille thronus ac mirabilis, de quo Scriptura perhibet quia non est factum tale opus in universis regnis (III Reg. X, 20) , quod facile testimoniis probaretur Angelorum, qui semper et insatiabiliter in gloriam et decorem Dominici corporis prospicere concupiscunt. Quia enim in universis regnis non est tale opus factum, quidquid factum est, flectat ei genu in omnibus regnis, coelestium, terrestrium, et infernorum. Quam beatus igitur ille venter eburneus, unde caro eburnea sumpta est Redemptoris, pretium animarum, miraculum Angelorum, solium summae majestatis, thronusque [Col. 0118C] 982 potestatis, cibus vitae immortalis, medicina peccati, restitutio sanitatis! Quotquot, inquit, tangebant eum, sanabantur a languoribus suis (Marc. VI, 56) : nam virtus de illo exibat, et sanabat omnes (Luc. VI, 19) .

5. Beatus igitur venter, qui te, Domine Jesu, portavit! felix castitas uteri virginalis, quae huic operi materiam ministravit! Felix prorsus, fratres mei, nitor illius eboris, id est, candor castitatis: cui nec aurum mundanae sapientiae, nec argentum eloquentiae, nec gemmam alicujus excellentis gratiae, nostri praefert electio Salomonis; si modo tamen castitas humilitate commendetur, quia humilitatem ancillae suae respexit Dominus (Id. I, 48) . Proinde [Col. 0118D] namque Salomon, cum in carmine amoris castitatem praedicaret virginis, seu sponsae, videlicet seu sponsi (quia quorum spiritus unus et caro una, in plerisque etiam laus una), ut castitatem illius adornatam nostramque adornandam etiam aliis virtutibus doceret, ait: Venter ejus eburneus, distinctus sapphiris (Cantic. V, 14) . Ut autem noveris quia castitas aliarum virtutum seu gratiarum sit receptaculum, apothecae aromaticae seu unguentariae nostri Salomonis non nisi domus eburneae sunt, sicut David in illo epithalamio cecinit, quod inscriptio tituli, Canticum pro dilecto, de Sponso Ecclesiae accipiendum ostendit. Myrrha, inquit, et gutta, et casia a vestimentis tuis, a domibus eburneis, ex quibus delectaverunt te filiae regum in honore tuo (Psal. XLIV, 9, 10) . Corpora [Col. 0119A] siquidem eburnea sanctorum, domus Christi sunt; vestimentum Christi sunt; membra Christi sunt; templum Spiritus sancti sunt. Ab his vestimentis Christi, ab his domibus eburneis spirat ei omnis fragrantia virtutum et charismatum, ex quibus delectant et honorant Regem regum filiae Apostolorum et Prophetarum. Probastis et ipsi, fratres mei, ex quo coepistis possidere unusquisque vas suum in sanctificatione et honore, non passione desiderii, sicut et gentes quae ignorant Deum (I Thess. IV, 4, 5) , quid unguentorum, quid odoramentorum divina largitate sit infusum; quo modo corpus, quod erat sentina sordium, nunc Spiritus sancti sit venerabile sacrarium; et quod erat vorago flagitiorum, nunc quaedam sit apotheca gratiarum.

[Col. 0119B] 6. Myrrha, inquit, et gutta, et casia a vestimentis tuis, a domibus eburneis. Inhabitamus quidem domos luteas, sed quae materiae qualitate sunt luteae, continentiae virtute fiunt eburneae; ex quibus si myrrha prima spirare coeperit per mortificationem voluptatum, consequentur et aliae species aromaticae, quae multiformem virtutum gratiam spirabunt. Spirabunt autem Christo delectabiliter, tanquam de vestimentis suis; spirabunt etiam longe lateque proximis, tanquam bonus odor Christi in omni loco, Horum vestimentorum Christi fragrantiam statim ut sensit Isaac: Ecce, inquit, odor filii mei, sicut odor agri cui benedixit Dominus (Gen. XXVII, 27) . Sed et Sponsus ad sponsam, quae etiam corpus et vestimentum ipsius est, loquitur dicens: Odor vestimentorum [Col. 0119C] tuorum, sicut odor thuris (Cant. IV, 11) . Quem nimirum odorem thuris Sponso gratissimum, pietas, o fratres, vestrorum spirabit cordium, si ita fragrans et devota fuerit ut dirigatur oratio vestra sicut incensum in conspectu Altissimi, et ascendat coram eo sicut virgula fumi ex aromatibus myrrhae et thuris (Id. III, 6) . Et quidem myrrha fragrat ei de corporibus vestris; fragrat utique et mihi: utinam ita et thus fragret de cordibus vestris, quatenus Sponsus probans vos sicut castos, sic etiam devotos, frequentius vos sua visitatione dignetur, et dicat: Ibo mihi ad montem myrrhae, et ad collem thuris (Id. IV, 6) . Videtur tamen sermo iste, prophetia hujus esse diei, per Salomonem olim [Col. 0119D] praedicta, per Jesum hodie impleta. Hodie namque venit in illum montem altissimum montium, montem non modo myrrhae et thuris, sed et omnium aromatum; dico autem Virginem virginum, omnium plenam gratiarum, inter quas tamen praecipue, nisi fallor, redolebat sponso myrrha castitatis, et thus pietatis. Odor, iste, fratres mei, super omnia aromata; odor iste Dominum majestatis de excelsis attrahit et invitat, ut inclinet coelos et descendat, sicut probat dies haec, cum Altissimus, angelo misso de coelis, ipse quoque descendit in uterum Matris, qui semper manet in sinu Patris, cum quo vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Hodie Verbum caro factum est, et habitare coepit in nobis, secundum regulam scilicet sanae fidei, quam ecclesiasticorum dogmatum definitio tradidit nobis ⁜ (7) . Firmissime namque tenet, et nullatenus dubitat Ecclesia, carnem Christi non prius conceptam quam a Verbo susceptam; sed ipsum Verbum Dei carnis acceptione conceptum, carnemque Verbi incarnatione conceptam. Hodie itaque Sapientia aedificare coepit sibi domum corporis nostri in utero Virginis, et ad aedificandam unitatem Ecclesiae, angularem lapidem de monte sine manibus abscidit; dum sine opere humano de corpore virginali carnem sibi nostrae redemptionis separavit. [Col. 0120B] Ab hoc ergo die Dominus virtutum nobiscum, susceptor noster Deus Jacob, quia hodie Domini est assumptio nostra, ut inhabitet gloria in terra notra (Psal. LXXXIV, 10) . Prorsus hodie benedixisti, Domine, terram tuam, illam benedictam in mulieribus. Hodie dedisti benignitatem Spiritus sancti, ut terra nostra daret benedictum fructum ventris sui, et rorantibus coelis desuper uterus virginalis Salvatorem germinaret. Maledicta terra in opere praevaricatoris, quae etiam exercitata spinas et tribulos germinat haeredibus maledictionis (Gen. III, 17, 18) . At nunc benedicta terra in opere Redemptoris, quae remissionem peccatorum fructumque vitae parturit universis, et filiis Adae praejudicium originalis [Col. 0120C] dissolvit maledicti. Prorsus benedicta illa terra, quae omnino intacta, nec fossa, nec seminata, de solo rore coeli Salvatorem germinat, et mortalibus panem Angelorum, alimoniam vitae aeternae ministrat. Haec itaque terra, quia inculta erat, videbatur esse deserta, sed erat opimo fructu referta; videbatur esse eremus solitudinis, sed erat paradisus beatitudinis. Plane hortus deliciarum Dei, eremus cujus campi germinaverunt germen odoris, plane desertum refertum, de quo Agnum dominatorem terrae Pater emisit. Emitte, inquit, Agnum, Domine, de petra deserti (Isai. XVI, 1) , id est, abscinde Petram de Petra, Sanctum et inviolabilem sancta et inviolata proferat virginitas. Sane in hoc ipso satis decenter Christi occasus ortui, sepultura respondet [Col. 0120D] conceptioni, dum videlicet emittitur Agnus de petra deserti, condendus in petra monumenti; et cujus corpori monumentum excidendum erat in petra, ipse ab initio conceptus sui, et corpus sibi excidit de petra, et corpori locum in petra; sic integritatem petrae, cum de ea emitteretur, non imminuens, sicut nec signatam sepulturae petram, cum de ea egrederetur, aperiens.

2. Si ergo petra Christus (I Cor. X, 4) , ut ait Apostolus, non degenerat a Matre Filius, quando et ipsa petrae nomine censetur. An non recte vocatur petra, quae et in amorem integritatis proposito firma, affectu solida, sensu quoque ipso adversus illecebram peccati tota insensibilis erat et lapidea? [Col. 0121A] an non recte petra virginalis integritas, quae et nihil parit per naturam sui; et cum parit, roris virtute divini, nec admittens conceptum, nec emittens partum, novit aperiri? Sed aperiatur terra, inquit Isaias, aperiatur, et germinet Salvatorem (Isai. XLV, 8) . O sancte Isaia, qui dicis aperiatur, quid ergo est quod Dominus ad Ezechielem testatur: Porta haec clausa erit, et non aperietur (Ezech. XLIV, 2) ? An tibi reseratum fuit tantummodo consilium fecundandae Matris, et clausum tibi fuit mysterium clausae perenniter integritatis? Absit! inquit; nemo magis quam ego conscius hujus secreti. Quomodo enim me latuisset perpetuae virginitatis mysterium, qui tanto ante praedixi: Ecce virgo concipiet, et pariet filium (Isai. VII, 14) ? Quaeris igitur quomodo dicamus, [Col. 0121B] ego, aperiatur; ille, non aperietur? Non aperietur viro, aperietur Domino; sicut ibidem ad ipsum dicitur Ezechielem: Vir non transibit per eam, quoniam Dominus Deus Israel ingressus est per cam. Aperietur autem Domino non virginalis integritas corporis, quia, sicut Ezechiel post praedicta subdidit: Haec clausa erit ipsi etiam principi (Ezech. XLIV, 2, 3) , sed aperietur auris et porta cordis; quia videlicet intravit per aurem Virginis Verbum incarnandum, et exivit per clausam portam corporis incarnatum. 984 Omnipotens namque Verbum Dei, etsi infirmitatem nostram suscepit, nihil tamen de sua sibi omnipotentia minuit, quominus contra naturam carnis, et supra intelligentiam sensus nostri, corpus suum palpabile per clausa posset et integra [Col. 0121C] trajicere, sicut etiam [ad] discipulos ingrediens januis clausis, oculis probavit, quod ratio non capit.

3. Secura igitur, o Virgo intemerata, o porta sanctuarii perenniter clausa, secura aperi Domino Deo Israel, qui tibi jam dudum clamat: Aperi mihi, soror mea, amica mea (Cantic. V, 2) . Non est quod timeas integritati tuae: Deus non novit integra violare, sed violata consolidare. Si Verbo Dei apta es, tum demum non modo clausa, sed et signata es. Pone me, inquit, ut signaculum super cor tuum, ut signaculum super brachium tuum (Id. VIII, 6) . Jesus quippe impressus in corde, expressus in opere, sigillum plane et munimentum est inviolabile castitatis sponsae suae, et eo ipso quo se imprimit [Col. 0121D] imitationis formam, imponit etiam incorruptionis custodiam. Sit ergo, o Virgo fidelis, auris tua aperta ad audiendum et mens tua ad credendum: aure percipe verbum angeli, et corde suscipe Verbum Altissimi, et corpore concipe Filium Dei. Dic et tu, o beata, tam humilis quam fidelis, dic Dominus aperuit mihi aurem; ego autem non contradico, retrorsum non abii (Isai. L, 5) . Ecce ancilla Domini: praesto sum ejus voluntati; quinimo juvabo votis si possum, fiat mihi secundum verbum tuum (Luc. I, 38) . Hoc dicere, sic suam devotionem offerre, istud plane est Domino pectus aperire, istud est etiam os aperire, et spiritum attrahere. Sic profecto aperiebatur terra, ut, quem rorabant coeli desuper, susciperet rorem, et germinaret Salvatorem. Nobile germen, [Col. 0122A] germen justum, germen odoris, germen Domini, quod jam est in magnificentia et gloria, cum idem fructus terrae sublimis est super omnia, id est, exaltatus est super coelos Deus, et super omnem terram gloria ejus. Nihil enim interest sive germen, sive fructum aut florem dixeris, cum haec omnia, imo infinita alia unus Christus sit, res una, sed multiformis gratia, et virtutis unius operatio multifaria; cui si infinita nomina paupertas humani sensus et sermonis pro similitudine commodaverit, rei tamen implere significationem non poterit. Bene autem simul vocatur germen, et flos, et fructus, qui sine gradu profectus, ab initio conceptus sui omni virtute et gratia in se ipso exstitit perfectus. In nobis enim primum ipse germen est, cum fides in [Col. 0122B] confessionem prorumpit vel opus manifestum: postmodum flos, cum super proficientem efflorescit sanctificatio Dei quodam spectabili decore virtutum; demum autem fructus, cum beatitudo satiat hominem consummatum. Pulcherrime sane ac vigilantissime non solum mysteria, sed et mysteriorum praesagia dispensatio praeordinavit divina, ut locus in quo terra germinavit Salvatorem germen justum, et flos de virga et radice Jesse ascendit, Nazareth, id est sanctitas, germen, flos, virgultum vocaretur; ut videlicet negotium loco, locusque negotio consona voce contestaretur, pariterque et nomen loci rem gerendam pronuntiaret, et res gesta causam nominis indicaret.

4. Ignoscite mihi, fratres mei, quia, qui morum [Col. 0122C] vestrorum servire debueram instructioni, plus forsitan quam necesse erat demoratus sum in illius ineffabilis admiratione et praeconio mysterii. Quid enim mirum si miror quod stupent Angeli, si praedicare gestio, quam coeli enarrant, gloriam Dei? quid mirum si me delectat quod beatos spiritus laetificat, quod peccatores justificat, justosque glorificat? Nescio tamen si ulla esse possit efficacior ac suavior morum aedificatio, quam hujus mysterii, id est Verbi incarnati, fidelis et pia consideratio. Quid enim sic hominem excitare potest ad amorem Dei, quam praeveniens hominem amor Dei tam vehemens ad hominem, ut homo propter hominem velit fieri? Quid autem ita nutrit amorem proximi, [Col. 0122D] quam similitudo et natura proximi in humanitate Dei? Nam humilitatis exemplum nec cogitari posse majus aliquod existimo, quam exinanitionem Dei in formam servi, et servitutem plus quam servi. Castitatem porro quid aeque commendat, sicut quod ipsa castitas Salvatorem germinat? Aut 985 fidei virtutem ac meritum quid evidentius ostendit, quam quod Virgo Deum fide concepit, fide omnia sibi promissa divinitus impleri promeruerit? Beata, inquit, quae credidit, quoniam perficientur quae dicta sunt ei a Domino (ibid. 45) . Et ut plenius noveris conceptum Virginis non solum esse mysticum, sed et moralem; quod sacramentum est ad redemptionem, exemplum quoque tibi est ad imitationem; ut manifeste evacues in te gratiam sacramenti, si [Col. 0123A] non imiteris virtutem exempli. Quae enim Deum fide concepit, si fidem habeas, idem tibi promittit, quod videlicet si verbum ex ore nuntii coelestis fideliter velis suscipere, Deum quem totus orbis non potest capere, possis et ipse concipere. Concipere autem corde, imo et corpore, licet non corporali opere aut specie, tamen plane corpore tuo; quandoquidem jubemur ab Apostolo glorificare et portare Deum in corpore nostro (I Cor. VI, 20) . Attende itaque, ut scriptum est, diligenter auditui tuo, nam fides ex auditu, auditus autem per Verbum Dei (Rom. X, 17) ; quod tibi absque dubio evangelizat angelus Dei, cum de timore aut amore ejus tecum agit praedicator fidelis, quem angelum Domini exercituum dici et esse non est tibi fas ambigere [Col. 0123B] (Malach. II, 16, 17) . Quam beati qui dicere possunt: A timore tuo, Domine, concepimus et parturivimus spiritum salutis (Isa. XXVI, 17, 18) ! qui nimirum non est alius quam spiritus Salvatoris, quam veritas Jesu Christi. Vide ineffabilem dignationem Dei, simulque virtutem incomprehensibilis mysterii: qui creavit te, creatur in te; et, quasi parum esset te ipsum habere patrem, vult etiam te sibi fieri matrem. Quicumque, inquit, fecerit voluntatem patris mei, ipse meus et frater, et soror, et mater est (Matth. XII, 50) . O fidelis anima, expande sinus, dilata affectus; ne angustieris in visceribus tuis, concipe quem creatura non capit. Aperi Verbo Dei aurem audiendi: haec est ad uterum cordis via spiritus concipiendi, hac ratione compinguntur [Col. 0123C] ossa Christi, id est, virtutes in ventre praegnantis.

5. Gratias tibi, sancte Spiritus, qui ubi vis spiras. Video munere tuo non unam, sed innumeras fidelium animas illo generoso germine gravidas; custodi opera tua, ne aliqua illarum abortiat, conceptumque divinae sobolis informem aut mortuum excutiat. Vos quoque, o matres beatae tam gloriosae prolis, attendite vobis ipsis, donec formetur Christus in vobis (Galat. IV, 19) ; attendite, ne qua foris offensa gravior fetum tenerum laedat, ne quid ingeratis ventri, id est menti, quod spiritum quem concepistis exstinguat. Parcite, si non vobis, certe Filio Dei in vobis; parcite, inquam, non solum ab [Col. 0123D] operibus et sermonibus malis, sed etiam a cogitationibus noxiis et delectationibus mortiferis, quae plane suffocant semen Dei. Omni itaque custodia servate corda vestra, quia ex ipsis vita procedet, cum scilicet maturus se partus absolvet, et vita Christi, quae nunc abscondita est in cordibus vestris, manifestabitur in carne vestra mortali. Concepistis spiritum salutis, sed adhuc parturitis, nondum peperistis. Si labor in parturiendo, magna de spe partus consolatio. Mulier cum parit, tristitiam habet (Joan. XVI, 21) laboris; cum autem pepererit puerum, jam non memor erit pressurae propter gaudium, quia natus erit homo Christus in mundum exteriorem corporis nostri, quod et minor mundus solet appellari. Qui enim nunc conceptus [Col. 0124A] est Deus in spiritibus nostris, configurans eos spiritui charitatis suae, tunc velut homo nascetur in corporibus, configurans ea corpori claritatis suae, in qua vivit et gloriatur Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Audite, domus David: ecce dabit Dominus ipse vobis signum. Ecce virgo concipiet (Isai. VII, 13, 14) . Hodie impleta est haec prophetia in auribus vestris. Hodie namque illud ineffabile conceptus virginalis miraculum, sicut audieratis promissum, sic audistis impletum: Virgo hodie concepit. Et hoc signum, prioribus retro saeculis inauditum, nostris saeculis Dominus dedit. Et sicut Jeremias eodem spiritu [Col. 0124B] et eodem sensu praedixit: Creabit Dominus novum super terram, quia femina circumdabit virum (Jerem. XXXI, 22) . 986 Quid est enim, creabit Dominus novum super terram, femina circumdabit virum, quod ait Jeremias, nisi quod ait Isaias: Dabit Dominus signum, Virgo concipiet filium (Isai. VII, 13, 14) ? Hoc nempe est, circumdabit. Non de consortio virili suscipiet, sed de se sola intra semetipsam concipiet, et solius materni corporis involucro vestiet. Alioquin dicant, si possunt Judaei, quod signum Dominus in hoc dedit, si non virgo, sed adolescentula, ut ipsi falso interpretantur, concepit; aut quid novum Dominus creavit, si femina masculum de masculo susceptum circumdedit. Potest quidem mentiri iniquitas sibi; sed in multitudine [Col. 0124C] virtutis tuae, o Domine, mentientur tibi inimici tui, ut virtutem tuam dum negat pravitas et paucitas Judaeorum, glosiosius et copiosius confiteatur fides omnium populorum. Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes, quia terra dedit fructum suum, Virgo germinavit Jesum (Psal. LXVI, 6) . Velint, nolint Judaei, creavit Dominus novitatem hujus miraculi, in signum eorum incredulatis; utique in signum cui contradicunt usque hodie, plus, nisi fallor, pertinacia odibili, quam ignorantia miserabili.

2. Non alienum tamen ab origine et consuetudine viperei germinis, si modo contradicunt huic signo, postquam factum est, qui ab initio in patre et rege [Col. 0124D] suo impiissimo Achaz contradixerunt ne fieret. Locutus est enim Dominus ad Achaz, dicens: Pete tibi signum. Non petam, inquit, et non tentabo Dominum (Isai. VII, 10-12) . O religio profana! o pietas exsecranda! o humilitas dolosa! Ne tentes, ut ais, Dominum, contemnis Dominum. Quomodo enim tentares, si fideliter obedires? Nunc autem quomodo non graviter tentas, quem manifesto contemptu irritas? Novimus utique, novimus dolum et invidiam Judaicae radicis, quae et antequam Christus nasceretur, invidere coepit gloriae illius. Nam et iste Achaz, quantum ex vita et moribus ipsius intelligi datur (nam cultor idolorum erat), non alia religione aut metu signum recusavit petere cum juberetur, nisi ideo scilicet ne Dominus glorificaretur. [Col. 0125A] Sane mira et plane digna ira Dei et hominum, tam dira perversitas Judaeorum, qui, cum jubentur signa quaerere, renuunt, non, ut fingunt, ne tentent, sed ne glorificent Dominum (Matth. XVI, 4) ; cum non jubentur, tentant et quaerunt. Nam velut natura et usu Judaei signa quaerunt, et, si dantur, calumniantur et inficiari contendunt, ut manifeste confiteantur quia tentantes quaerebant, non ut crederent facienti, sed ut insultarent non facienti. O gens peccatrix, semen nequam, filii scelerati (Isai. I, 4) ! ait Isaias, Numquid parum est vobis molestos esse hominibus, mihi et aliis prophetis, imo universo generi hominum, quia molesti estis et Deo meo? Propter hoc dabit Dominus ipse vobis signum (Isa. VII, 13, 14) . Quia enim vos in perversum adversum [Col. 0125B] eum inceditis, et ipse, ut ait, perversus incedet vobis. Non vultis signum dari, ne glorificetur auctor miraculi; et ipse propter hoc dabit, ut ipse glorificetur, et vos confundamini. Fac, Domine, fac mecum signum in bonum, ut videant qui me oderunt, et confundantur (Psal. LXXXV, 17) , ait de Judaeis ad Patrem Filius.

3. Primum autem signum quod Pater et Filius operati sunt in confusionem infidelium et gloriam fidelium, in testimonium suae virtutis et opus nostrae salutis, arbitror hodiernum esse Virginis conceptum. Nam de ipso cum praemissum esset, dabit Dominus signum, quasi quaerentibus quod signum, intulit contextus Prophetae, verbis tamen Evangelistae, [Col. 0125C] Ecce virgo concipiet et pariet filium (Isai. VII, 14, et Luc. I, 31) ; ut plane aut consequentia vel veritate contextus careat, aut (quod est probabilius) mendacium Judaeorum latebram non habeat. Merito proinde cum jam generatio prava et adultera signum quaerit, signum non datur ei, nisi signum Jonae (Matth. XVI, 4) ; ut videlicet qui ob perversitatem mentis non aedificantur signo virtutis, scandalizentur signo infirmitatis, triduanae scilicet sepulturae et mortis. Nam verbum crucis et mortis Judaeis, qui pereunt, scandalum est; his autem qui salvi fiunt, id est, nobis, virtus Dei est (I Cor. I, 18) ; nec minor aut infirmior nobis est Filius hominis in corde terrae, quam in consessu paternae dexterae. Signum quippe quod illi recusaverunt, sive [Col. 0125D] in profundum inferni, sive in excelsum supra, nos fide plena ac veneratione devota suscipimus, agnoscentes Filium quem concipit 987 Virgo, in profundo inferni signum nobis esse liberationis et veniae; in excelsum supra, signum et spem exsultationis et gloriae. Qui enim primum descendit in inferiores partes terrae, ut in sanguine testamenti sui extraheret vinctos de lacu in quo non est aqua, ipse est et qui ascendit super omnes coelos, ut adimpleret omnia (Ephes. IV, 9, 10) . Jam levavit Dominus signum primum in patibulo crucis, postmodum in throno regni, et exaltavit signum ad populos nationum, quia contradictum est ei a populo Judaeorum, et quotidie a quatuor ventis congregat dispersos veri Israel ad hoc signum. O Radix [Col. 0126A] Jesse, qui stas in signum populorum, super quem jam continent reges os suum, obstruatur etiam os loquentium iniqua, id est, Judaeorum blasphemantium, qui adhuc signo immaculato conceptus tui contradicunt, et nec angelo Gabrieli credunt dicenti quia non est impossibile apud te omne verbum (Luc. I, 30, 31) . Beata quae credidit, cui haec ratio satisfecit, et, cum quaesisset quomodo Filium susciperet, quae non cognosceret virum, tam de integritate quam de prole securam deinceps effecit.

4. Quidquid ergo garriat impietas infidelium, nobis concipiat et pariat Virgo Filium; nos quippe signum habemus in bonum, etiam Matrem et Filium. Nobis plane Mater tota miraculum est, quae [Col. 0126B] singulariter et sine exemplo mater est et virgo; nobis Filius totus miraculum, qui non solum singulariter, sed incomprehensibiliter Deus est et homo. Mater, virgo concipiens et pariens, signum nobis est quia Deus est homo iste qui concipitur et paritur; Filius, divina faciens, et humana patiens, signum nobis est quia in Deum transferet hominem, pro quo concipitur et paritur, etiam et patitur. Omnium tamen humanarum infirmitatum vel injuriarum quas pro nobis pertulit divina dignatio, sicut tempore primam, sic etiam humilitate fere maximam existimo, quod in utero concipi, in utero novem mensium tempore majestas illa incircumscripta passa est contineri. Ubi enim sic se exinanivit? aut quando ita penitus a semetipso defecisse visus [Col. 0126C] fuit? Tanto tempore nihil illa sapientia loquitur, nihil illa virtus manifestum operatur, nullo signo visibili majestas, quae clausa latet, proditur. Non sic in cruce visus est infirmus, ubi quod infirmum ipsius fuit, statim apparuit fortius omnibus hominibus: quando et moriens glorificat latronem, et exspirans inspirat Centurionem; quando horarius dolor passionis ei non solum compati fecit elementa creaturarum, sed etiam contrarias fortitudines subigit aeternorum passioni dolorum. In utero autem sic est quasi non sit, sic omnipotens virtus vacat quasi nihil possit, et Verbum aeternum sub silentio se premit.

5. Vobis tamen, fratres, vobis illud silentium [Col. 0126D] verbi loquitur, vobis clamat; vobis utique disciplinam silentii commendat. In silentio enim et spe erit fortitudo vestra (Isai. XXX, 15) , sicut Isaias promittit, qui cultum justitiae silentium definivit (Id. XXXII, 17) . Sicut namque puer ille conceptus in utero ad maturitatem partus sub alto et diuturno profecit silentio, sic et spiritum hominis disciplina silentii nutrit, format et roborat, et quanto occultius, tanto tutius et salubrius incrementum praestat. Nescit homo animalis, qui non percipit quae sunt spiritus Dei, quae sit via spiritus, et quomodo compingantur ossa in ventre praegnantis (Eccle. XI, 5) ; sed non occultatum os meum a te, ait sanctus Deo, quod fecisti mihi in occulto (Psal. CXXXVIII, 15) mentis, sub secreto silentii. Sed nec a vobis [Col. 0127A] occultatum est hoc mysterium, fratres mei, quorum experientia et confessio testis mihi est quomodo quietus et modestus spiritus sub silentio roboretur, pinguescat et floreat; quomodo e contrario per verba, velut quadam paralysi, dissolvatur et defluat; quomodo macrescat, et marcescat, et aridus decidat. Denique si in silentio fortitudo non esset, Salomon nequaquam dixisset: Sicut urbs patens et absque murorum ambitu, ita vir qui non potest in loquendo cohibere spiritum suum (Prov. XXV, 28) . Caeterum, si quaeris quo negotio sit occupanda mens in silentio, nihil tibi imponimus onerosum, comede panem tuum, sicut et ipse Dominus conceptus suo tibi commonstrat exemplo. Quid enim propheta de eo dixit, cum loqueretur de porta orientali semper [Col. 0127B] clausa in domo 988 Domini, quae tamen Deum Israel admisit et emisit? Princeps ipse, inquit, sedebit in ea, ut comedat panem coram Domino (Ezech. XLIV, 3) . Sedebit, inquit, in ea, quoniam requiescet in ea, de qua et ipse loquitur: Haec requies mea (Psal. XXXI, 14) ; sedebit in ea tanquam in throno grandi, quem, sicut alias dixi, Salomon rex sibi de ebore fecit (III Reg. X, 18) . Si attendas angustias uteri, locus prorsus angustus est, si latitudinem cordis, thronus grandis est, propter quam etiam uterus tantae majestatis capax factus est. In ea ergo princeps sedit et panem comedit; quia si quis, inquit, aperuerit mihi, intrabo ad eum, et coenabo cum eo, et ipse mecum (Apoc. III, 20) .

6. Non est haec coena sine pane, quando et ipse [Col. 0127C] qui coenat panis est vitae, panis qui hodie descendit de coelo et dat vitam mundo. Sed res mira, si idem est qui coenat, et quod coenatur; et qui comedit, ipse est panis qui ab eo comeditur. Revera res mira, sed res vera; quia Christus non alio pane quam se ipso pascitur. Ipse namque totus est panis, Verbum propter se, caro propter unionem Verbi. Alioquin caro non prodest quidquam, cum spiritus sit qui vivificat (Joan. VI, 64) , nec in solo pane vivat homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei (Matth. IV, 4) . Omne verbum procedens de ore Dei unum et unigenitum est Verbum Patris, quod, cum simplex sit, in se tamen continet rationem et formam omnis verbi divini. Verbum itaque [Col. 0128A] pascitur de Verbo, Filius vivit de se ipso; quia sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso (Joan. V, 26) . Alia tamen ratione, sed tamen ineffabili beatitudine, Verbo pascebatur anima illa, Verbo ipsi in persona conjuncta; et incomparabili felicitate princeps ille sedens in porta virginalis uteri, panem verbi coram Domino comedebat. Id igitur operis tu quoque, si sapis, in silentio tuo actitabis, ut panem verbi divini comedas coram Domino, conservans, sicut Maria, quae de Christo dicuntur, et conferens in corde tuo. Hunc panem tecum Christus manducare delectabitur; et qui te pascit, ipse in te pascetur (Luc. XXII, 15, 19) ; et panis ipse quo plus editur, plus abundabit edendus: quia gratia non minuitur [Col. 0128B] usu, sed augetur.

7. In hoc propterea tibi sit exemplo Jesus conceptus et gestatus in utero, ut, sicut onus illud leve ac suave, etsi gravidavit, non tamen gravavit uterum Mariae, sic te non sentiat gravem aut molestum uterus Ecclesiae. Gravida est, o fratres, Ecclesia, non, sicut Maria, solo Jesu, sed, sicut Rebecca, Jacob et Esau, non solum scilicet bonis et modestis, sed etiam dyscolis et indisciplinatis; quos tamen et ipsos, propter nomen Jesu, vel forsitan aliquod initium substantiae ejus, Ecclesiae viscera suscipiunt et amplectuntur. Sed cum sese colliderent parvuli discordes in utero Rebeccae, quae prius oraverat ut conciperet, dolensque ventrem suum a tribulatione malorum et dolore, pene [Col. 0128C] poenitebat quod concepisset: Si sic, inquit, futurum mihi erat, quid necesse erat concipere? (Gen. XXV, 22.) . Si de aliquo nostrum, fratres, sic conqueri contigerit viscera matris nostrae, timeo ne melius fuisset si conceptus non fuisset homo ille; nisi quod nec de talibus sinit nos desperare, qui etiam de lapidibus suscitat filios Abrahae (Luc. III, 8) . Ipse in eis, si qui tales sunt, emolliat cor lapideum, ne quatiant viscera matris; ipse viscera matris consoletur, ne fatigetur eos, qualescunque sint, portare, donec formetur in eis Christus, qui perfectus Deus, perfectus homo vivit et regnat, per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu, qui, cum in forma Dei esset (Philipp. II, 5, 6) , etc. Audiat servus nequam et fugitivus, hominem dico, qui, cum esset in natura et conditione servili et necessitate serviendi, servire detrectans, arripere sibi conatus est libertatem et aequalitatem Domini sui. Christus cum in forma Dei esset, non rapina, sed natura aequalis, quia coomnipotens, coaeternus [Col. 0128D] et consubstantialis, exinaniens semetipsum, non solum formam servi accepit, in similitudinem hominum factus; sed etiam ministerium servi implevit, 989 humilians semetipsum, et obediens factus Patri usque ad mortem, mortem autem crucis (Ibid. 8) . Sed parum tibi videatur quod, cum esset filius et coaequalis, tanquam servus servivit Patri, si non et servo suo plus quam servus servivit. Factus quidem erat homo, ut serviret Creatori. Et quid justius quam ut servias illi a quo creatus es, sine [Col. 0129A] quo nec esse potes? et quid beatius aut sublimius quam servire illi cui servire regnare est? Non serviam, inquit homo Creatori. Ego igitur serviam tibi, inquit Creator, homini. Tu recumbe; ego ministrabo, ego tibi pedes lavabo. Tu quiesce; ego languores tuos feram, infirmitates portabo. Utere me, ut libet, in omni necessitate tua, non modo ut servo tuo, sed etiam ut jumento tuo, ut peculio tuo. Si fatigatus aut oneratus es, ego te et onus tuum feram, ut legem meam primus impleam. Alter, inquit, alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi (Galat. VI, 2) . Si esuris, aut sitis, et ad manum forte nihil melius habes, nec alter tibi vitulus aeque saginatus praesto est, ecce ego paratus immolari, ut carnes meas comedas, et sanguinem bibas. Nec verearis ex [Col. 0129B] morte servi damna servitii ejus pati; etiam comestus et bibitus, manebo tibi integer et vivus, serviamque ut prius. Si in captivitatem ductus aut venumdatus es, ecce vende me, teque pretio mei, vel me ipso pretio redime. Vile quidem mancipium videor; sed etsi noctu et clanculo distrahar quasi res furtiva, etsi ab avarissimis Judaeorum sacerdotibus emar; attamen saltem triginta argenteos appretiari potero; hoc pretio mei poterit emi sepultura peregrinorum, me pretio vita sepultorum. Si infirmaris, et mori times, ego moriar pro te, ut de sanguine meo tibi conficias medicamenta vitae.

2. Euge, serve bone et fidelis, servisti revera, servisti in omni fide et veritate, servisti in omni patientia et longanimitate. Non tepide, qui exsultasti [Col. 0129C] ut gigas ad currendam viam (Psal. XXIII, 6) obedientiae; non ficte, qui etiam animam post tot et tantos labores superimpendisti; non murmurose, qui, innocens flagellatus, nec os aperuisti. Scriptum est, et justum est: Servus sciens voluntatem domini sui, et non faciens digna, plagis vapulabit multis (Luc. XII, 47, 48) . Sed iste servus, obsecro, quid non dignum fecit? quid debuit facere et non fecit? Bene omnia fecit, clamant qui facta ejus observabant, et surdos fecit audire et mutos loqui (Marc. VII, 37) . Omnia fecit digna, et quomodo sic omnia passus est indigna? Dorsum posuit ad flagella, plagis vapulavit non paucis nec parvis; indicio sunt sanguinis rivuli qui de tot partibus [Col. 0129D] profluunt corporis. Contumelia et tormento interrogatus fuit, veluti servus aut latro subditus quaestioni, qua confessio extorqueatur criminis. O detestabilem superbiam hominis servire contemnentis, quae alio exemplo non poterat humiliari, nisi servitute et tali servitute Domini sui! et utinam vel sic possit! utinam vel nunc habeat et referat gratiam tantae humilitati ac bonitati! Sed, ut mihi videtur, adhuc audio eumdem Dominum apud Isaiam conquerentem de ingratitudine nequam servi, ubi scilicet ait: Non te servire feci in oblatione, nec laborem tibi praebui in thure. Verumtamen me servire fecisti in peccatis tuis, laborem praebuisti mihi in iniquitatibus tuis (Isai. XLIII, 23, 24) . Et quem laborem? Usque ad defatigationem, esuriem et sitim; sed usque ad [Col. 0130A] sudorem, sudorem autem sanguinis decurrentis in terram (Luc. XXII, 44) ; sed usque ad mortem, mortem autem crucis: ne omnia modo replicem, quod alapis caesus, sputis illitus, coronatus spinis, confixus clavis, lancea perforatus, aceto et felle potatus. Hoc torcular, inquit, calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum (Isai. LXIII, 3) . Vos ergo, qui statis tota die otiosi, attendite et videte si est labor sicut labor meus.

3. Utique valde laborasti, Domine mi, in serviendo mihi; justum profecto et aequum esset ut saltem de caetero tu quiesceres, tuusque tibi servus vel ordine vicis suae, quia ad ipsum ventum est, serviret. Quam magno, Domine mi, inutile tibi meum redemisti servitium, qui nec ministeriis indiges [Col. 0130B] Angelorum! Quam suavi et benigna arte pietatis recuperasti tibi et subdidisti contumacem servum, vincens in bono malum, humilitate 990 confundens superbum, beneficiis obruens ingratum! Sic nimirum, sic sapientia vincit malitiam; sic carbones ignis congessisti super caput contumacis, quibus accenderetur ad poenitentiam. Vicisti ergo, Domine, vicisti rebellem: ecce do manus in vincula tua, jugoque tuo suppono cervicem. Dignare tantum ut tibi serviam, patere ut tibi laborem. Accipe me servum sempiternum, licet inutilem, nisi nunc quoque mecum sit et mecum laboret gratia tua, semper et praeveniens et subsequens. Praeveniat nos, prior ostendens humilitatis et patientiae exempla, subsequatur nos, adjuvans ut imitemur ostensa. [Col. 0130C] Quam felices nos, o fratres mei, si super hoc audiamus consilium Apostoli: Hoc sentite, inquit, in vobis quod et in Christo Jesu (Philipp. II, 5) praecessisse cognoscitis! hoc est, nullus extollatur supra se, sed magis humilietur infra se; qui major est, aliis serviat; si quis laeditur, prior satisfaciat; in commune usque ad mortem quisque obediat. His vestigiis, fratres, sequemur Christum in forma Dei, in qua vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Paulus, doctor noster in fide et veritate, si hodie veniret ad nos, puto quia non judicaret se aliquid scire inter nos, nisi Jesum Christum, et [Col. 0130D] hunc crucifixum (I Cor. II, 2) . In his siquidem diebus in quibus anniversaria dominicae passionis et crucis memoria solemniter celebratur, nihil, ut arbitror, convenientius praedicatur, quam Jesus Christus, et hic crucifixus. Nam et aliis quibuslibet diebus quid unquam potest praedicari fidelius? quid audiri salubrius? quid cogitari fructuosius? Quid enim tam pium fidelium affectibus, tam medicinale moribus; quid sic interficit peccata, crucifigit vitia, virtutes nutrit et roborat, sicut crucifixi memoria? Loquatur ergo Paulus inter perfectos sapientiam in mysterio absconditam; mihi, cujus imperfectum vident etiam oculi hominum, loquatur Christum crucifixum, his quidem qui pereunt stultitiam, mihi autem et his qui salvi fiunt, plane Dei virtutem Deique sapientiam; [Col. 0131A] mihi prorsus altissimam atque nobilissimam philosophiam, per quam infatuatam irrideo tam mundi quam carnis sapientiam. Quam perfectum me putarem, quam provectum in sapientia, si Crucifixi vel idoneus invenirer auditor, qui factus est nobis a Deo non solum sapientia, sed et justitia, et sanctificatio, et redemptio! (Id. I, 30.) Omnino si Christo confixus es cruci, sapiens es, justus es, sanctus es, liber es. An non sapiens, qui, cum Christo exaltatus a terra, sapit et quaerit quae sursum sunt? an non justus, in quo destructum est corpus peccati, ut ultra non serviat peccato? an non sanctus, qui semetipsum exhibuit hostiam vivam, sanctam, placentem Deo? an non vere liber, quem Filius liberavit, qui de libertate conscientiae illam [Col. 0131B] liberam vocem Filii sibi assumere confidit: Venit princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam? (Joan. XIV, 30.) Vere apud Crucifixum misericordia, et copiosa apud eum redemptio, qui sic redimit Israel ex omnibus iniquitatibus ejus, ut principis hujus mundi calumnias liber evadere mereatur.

2. Sciat tamen, sciat quicunque est ille beatus et verus Israel, non esse hoc suae meritum perfectionis, sed divinae gratiam redemptionis; non scilicet quia peccatum non fecerit, nec inventus sit dolus in ore ejus, sed quia ille cujus haec laus propria est, Christus scilicet, purgavit peccata illius, qui per sanguinem crucis suae purgationem peccatorum faciens, ibi maxime triumphavit principatus et potestates, ubi abscondita erat fortitudo ejus. [Col. 0131C] Erat abscondita, sed non perdita; quia crucifixus ex infirmitate, vivebat ex virtute Dei. Erat occulta, sed non erat otiosa; quia crucifixus veterem hominem in omnibus electis crucifigebat. Crucifigebat mundum Paulo, et Paulum mundo (Galat. VI, 14) . Crucifigebat denique tyrrannum hujus mundi, omnesque suae antiquae ministros tyrannidis. Hamum plane sub esca recondebat, qui sub infirmitate fortitudinem abscondebat. Ac perinde 991 ille homicida ab initio sitiens humanum sanguinem, dum irruit in infirmitatem, incidit in virtutem: morsus dum momordit, confixus dum Crucifixum appetivit.

3. Gratias cruci et clavis tuis, Domine Jesu: video perforatas fauces illius draconis, ut transeant [Col. 0131D] liberati, qui etiam fuerant absorpti. Et qui fiduciam habebat quod influeret Jordanis in os ejus (Job XL, 18) , fluvium, quem absorbuerat, se non minima ex parte perdidisse frendens irascitur. De illis quippe faucibus nobis isti venerunt qui hodie nobiscum nobilem ac magnificum crucis decantant triumphum. Plane de ore leonis liberati sunt, imo de ventre inferi regressi sunt. Irascatur ergo, fremat et tabescat de cujus dentibus praeda erepta est: nam Christus gratulabitur quod non gratis crucifixus est. Lugeat infernus et mors; ille morsus, ista mortua: nam coeli laetantur, et exsultat Ecclesia, quod Christus infernum spoliat, mortemque triumphat. In conversione nempe istorum triumphum suae renovavit passionis, crucisque miracula suscitavit. In [Col. 0132A] istis crux refloruit, hunc fructum pretiosum nunc etiam arbor vitae tulit. Quomodo namque maneret sterilis, quae non modo rigata, sed etiam vivifica facta est sanguine Salvatoris? jam non poenitebit eum quod in palmam ascendit, cum tantum tamque pretiosum de ea fructum collegerit. Hunc quippe fructum inter alios praevidebat, cum voluntarius ad crucem properabat. Dixi, inquit, ascendam in palmam, et apprehendam fructus ejus (Cantic. VII, 8) . Paucis absolvit quod voluntate passus sit, quod passione exaltatus sit, quod non sine fructu nostro passus sit. In dicto siquidem proponentis, arbitrii libertas; in ascensu, triumphi sublimitas; in apprehensione fructuum, redemptionis monstratur utilitas. Vos, insensati Judaei, clamabatis quidem, [Col. 0132B] Ascende, calve; ascende, calve (IV Reg. II, 23) ; sed ordinationi ejus liberrimae, qui sponte decreverat ascendere, non potuit furor vester nisi servire. Ascendit crucem voluntate, triumphavit in ea potestate, fructum ex ea collegit pietate. Uno igitur opere et Judaeum irrisit, et diabolum peremit, atque christianum redemit.

4. Dicant igitur qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimici, et de regionibus congregavit eos (Psal. CVI, 2) ; dicant, inquam, voce et mente magistri sui: Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi (Galat. VI, 14) ! in qua sapientia Dei nequam infatuavit consilium, justitia destruxit eum qui habebat mortis imperium, misericordia liberavit captivum. Merito [Col. 0132C] prorsus, o sapiens gloriator, gloriaberis in cruce Domini tui, cujus liberatus es triumpho, vivificatus mysterio, justificatus exemplo, munitus signo. Sic enim justae rationis consequentia postulare videtur, ut exemplum Crucifixi ad justificationem suam imprimant moribus, qui signum crucis ad munimen sui imprimunt frontibus, et illius vivant lege, cujus armantur fide. Alioquin fallaciter miles characterem regis gestat, cujus praescriptum non observat; nec recte se tuetur illius signo, cujus non paret imperio. Vide autem quanta perversitas et abusio sit, ut inimici crucis Christi tueri se velint signo crucis Christi: dum securi sunt, luxuriantes contra pietatem crucis; cum in periculo deprehensi sunt, volentes [Col. 0132D] esse defensi virtute crucis. Plane inimici crucis Christi sunt, amici ventris sui; quorum deus venter est, quorum idolum nummus est. Sciat tamen, sciat quicunque nunc fallaciter sibi Crucifixi signum usurpat; nequaquam se illo tueri poterit in illa necessitate suprema, quando jam non arbitrio hominum, sed judicio et ministerio Angelorum signabitur Thau super frontes virorum gementium et dolentium, ut discernantur salvandi a multitudine perditorum (Ezech. IX, 4-7) .

5. Sed et Paulus, dux ille strenuus militiae christianae, fidelis signifer, qui stigmata Crucifixi in corpore suo portabat, nunc quoque in hac verorum ac falsorum militum confusione, signo utique notabili istos ab illis discernebat, cum dicebat: Qui [Col. 0133A] autem sunt Christi, carnem crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis (Galat. V, 24) . Cauta prorsus et circumspecta definitio, ac velut formam referens de ipsius veritatis exemplari impresso. Nimirum quod impressum retinet vita, signantius exprimit lingua. Qui ergo Christo confixus erat cruci, de propriae conscientiae 992 exemplari formam istam protulit: Qui Christi sunt, carnem crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis. Noverat vir multae scientiae et experientiae, multos esse aut fore qui crucifigerent concupiscentias carnis, et sinerent regnare vitia cordis; multos e contrario qui, fiducia pacati cordis, negligerent mortificationem corporis. Sed sicut nonnunquam divina justitia spiritum sibi non subditum, contumeliis carnis licet afflictae flagellat, sic plerumque [Col. 0133B] corpus incrassatum recalcitrat, et nova bella spiritui jam quieto resuscitat. Eapropter vult Apostolus ut, crucifixis tam vitiis interioribus quam concupiscentiis exterioribus, mundemus nos ab omni inquinamento carnis et spiritus, perficientes sanctimoniam in timore Dei (II Cor. VII, 1) . Timor nempe Dei, velut quidam clavi in altum defixi, cruci nos configit, et velut affixus justitiae continere nos facit, ut non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis, sed justitiae; et, licet sit, non tamen regnet peccatum in nostro mortali corpore. Sane quod timor Dei comparetur configentibus clavis, sententia est David, qui ait: Confige, quasi a clavis, timore tuo carnes meas; a judiciis enim tuis timui (Psal. CXVIII, 120) . Si ergo nondum praevales ut vitia exstinguas, [Col. 0133C] in hoc vult te esse sollicitum Apostolus, ut crucifigas. Non ait: Qui Christi sunt, exstinxerunt vitia, quae virtus paucorum est; sed, crucifixerunt, sine quo salus nulla est, sicut, praeter crucem Christi, nulla redemptio est. Ideo namque Redemptor ad operandam et informandam salutem nostram hunc passionis modum elegit, ut redemptionis sacramentum, justificationis fieret exemplum; ut quomodo videlicet ipse similitudinem carnis peccati crucifixit, de peccato damnans peccatum, sic nos, imo multo magis nos, carnem peccatricem cruciemus, crucifigentes, etsi nondum exstinguentes in ea peccatum.

6. Hic recordari potes quia Moyses ad placandam iram Domini crucifixit principes Israelitarum (Num. XXV, 4-9) ; Josue autem, qui et Jesus, quinque reges Amorrhaeorum (Josue X, 26) . Si enim iram Domini, quam meruimus, placare volumus, necesse est ut per continentiam nos cruciemus. Jesus autem noster, qui nos in terram promissionis introducturus est, vitia quinque sensuum in nobis crucifiget, imo et exstinguet; si tamen, sicut est justum, pendeamus in patibulis usque ad vesperum. Hujus enim perseverantiae in cruce Salvator de se ipso tibi curavit exemplum praebere, nolens consummari nisi in cruce, aut deponi de cruce ante vesperum tam diei ipsius quam vitae suae. Balaam dicebat, Moriatur [Col. 0134A] anima mea morte justorum (Num. XXIII, 10) ; tu vero dic, Moriatur anima mea morte Domini mei Jesu Christi, et fiant novissima mea illius similia; ut videlicet in voluntaria cruce poenitentiae pendere merear usque ad terminum vitae. Quanta fiducia de cruce Filii, in manus Patris spiritum commendabis! imo quanta clementia Pater suscipiet quem Filius commendabit ⁜ (8) ! Filius namque qui causam animae tuae semel in cruce suscepit agendam, nunquam eam agere desinit, apud Patrem semper interpellans. Vade securus, vade gratulabundus, ubi judex tuus est advocatus tuus; tantummodo signum crucis, mortificationem Jesu, quam circumfers in corpore tuo, secum deferat spiritus tuus. Dominus autem gloriae, qui pro vobis, fratres, passus, in vobis est [Col. 0134B] glorificatus, dignetur vos habere socios passionis et gloriae, et gloriantes in cruce glorificet in ea claritate quam habuit apud Patrem ante initium saeculorum, et habiturus est per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Desiderium animae nostrae, speciosum forma prae filiis hominum, hodierna dies alia et alia specie repraesentat filiis hominum: utraque quidem specie spectabilem, in utraque desiderabilem et amabilem, quia in utraque salvatorem hominum; licet in una sublimem, in altera humilem; in ista gloriosum, in illa aerumnosum; in ista venerabilem, in illa miserabilem: [Col. 0134C] si tamen dici decet miserabilis, qui miseriam suscepit dignatione miserationis, ut de miseria sua misericordiam 993 praestaret miseris; non ut qui sibi beatitudo est, misericordiam a miseris flagitaret. Ubi ergo miserandus videri voluit, ibi et amplius venerandus fuit. Sed sustinui, inquit, qui simul contristaretur, et non fuit; qui consolaretur, et non inveni (Psal. LXVIII, 21) . Ita qui miseratione omnium miser ultro fieri voluit, apud nullum fere miserationem invenit. Sed ubi, inquies, spectatur hodie sublimis et gloriosus, ubi humilis et aerumnosus? Vide processionem; audi passionem. In his evidentur agnoscere poteris quod Isaias ait: Sicut obstupuerunt super eum multi, sic inglorius erit inter viros vultus ejus, et forma ejus inter filios hominum [Col. 0134D] (Isai. LII, 14) . Obstupuerunt multi de gloria quasi victoris triumphantis, cum Jerusalem ingrederetur; sed nihilominus paulo post vultus ejus inglorius et despectus, cum pateretur. Cum intrasset Jerosolymam, ait Matthaeus, commota est universa civitas, dicens: Quis est hic? (Matth. XXI, 10) . Cum pateretur, confusio faciem ejus operuit, ut vere confiteatur: Exaltatus, humiliatus sum et confusus (Psal. LXXXVII, 16) . Sane quod hic se confusum dicit, intelligendum est secundum hoc quod alibi dicit de facie corporis: Operuit confusio faciem meam (Psal. LXVIII, 8) ; quia non pepercerunt in faciem meam spuere, [Col. 0135A] velare, percutere et illudere. Nam facies mentis, quae semper et immobiliter habitabat cum vultu Dei, nec turbari poterat nec confundi. Dominus Deus, inquit, auxiliator meus; ideo non sum confusus; ideo posui faciem meam ut petram durissimam, et scio quoniam non confundar (Isai. L, 7) . In te enim, Domine, speravi, non confundar in aeternum (Psal. XXX, 2) . Confundantur potius illi, et non confundar ego; paveant, et non paveam ego (Jerem. XVII, 18) .

2. Si igitur, ut dicere coeperam, hodierna processio simul et passio considerentur, ibi plane videtur Jesus sublimis et gloriosus, hic humilis et aerumnosus. In processione namque cogitatur in honore regis; in passione spectatur in poena latronis. Ibi circumdant eum gloria et honor; hic non [Col. 0135B] est ei species neque decor. Ibi gaudium hominum et gloria plebis; hic opprobrium hominum et abjectio plebis. Ibi acclamatur ei: Hosanna filio David, benedictus qui venit rex Israel (Matth. XXI, 9) ; hic inclamatur, reus mortis (Id. XXVI, 66) ; subsannaturque quod se fecerit regem Israel. Ibi cum ramis palmarum ei occurritur; hic alapis palmarum in faciem caeditur, et arundine percutitur caput. Ibi praeconiis sublimatur; hic saturatur opprobriis. Ibi certatim ei via sternitur vestimentis alienis; hic exuitur propriis. Ibi tanquam rex justus et salvator suscipitur in Jerusalem; hic tanquam reus et seductor damnatus ejicitur de Jerusalem. Ibi sedet in asino stipatus obsequiis; hic pendet in ligno crucis caesus flagellis, confossus plagis, et desertus [Col. 0135C] a suis. Ecce plus quam Job hic, cui tam repente, tam vehementer omnia semel in contrarium Deus vertit. Sufferentiam Job audistis, finem Domini vidistis (Jacobi V, 11) , ait Jacobus apostolus. Ac si diceret: Sufferentia Job fuit usque ad reditum substantiae; sufferentia Domini usque ad exitum vitae Job quidem patienter damna sustinuit, sed mox in terra sua duplicia suscepit; Christus ut erat repletus miseriis, et inebriatus amaritudinibus, e mundo migravit. Itaque plus quam Job hic, qui de summa, ut putabatur, repente semelque dejectus felicitate, in extrema atque gravissima finem sortitus est calamitate. Et haec, inquit, passus sum absque iniquitate manus meae, cum haberem mundas ad [Col. 0135D] Deum preces (Job XVI, 18) , etiam pro crucifixoribus, ut eis ignosceret.

3. An non igitur recte videbitur velut turbatus tanta tamque subita rerum mutatione Filius Patrem interpellare illa voce lacrymabili: Deus, Deus meus, utquid dereliquisti me? (Matth. XXVII, 46) . Certe manus tuae fecerunt me! in voluntate tua deduxisti me, et paulo ante cum gloria suscepisti me; et sic repente praecipitas me? Elevans allisisti me, quasi super ventum ponens me, et elidens valde. Exaltatus, humiliatus sum et confusus; et eo confusus amplius, quo tunc exaltatus sublimius, et nunc humiliatus profundius; quantoque tunc altius elevatus, tanto nunc gravius allisus. Justum quidem est, o Pater, ut qui se exaltat humilietur, et elatio indigni [Col. 0136A] digna dejectione puniatur; sed nunquid similiter justum erat ut, quem tu exaltaveras, ita confusibiliter humiliaretur, et gloriam quam humilitas meruerat, tanta sequeretur contumelia? 994 Nunquid mihi, Pater, iratus fuisti, quod vel ad horam hic me passus sum honorari; et illud etiam perexiguum quod susceperam de bonis hujus mundi, exsolvendum erat ante mortem in poenis et contumeliis, ne postea mihi posset objici: Fili, suscepisti bona in vita tua? (Luc. XVI, 25) . At qui tuus erat honor, o Pater, honor erat Filii; quia qui non hononorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum. Ecce exprobrant inimici tui, Domine, exprobrant commutationem Christi tui; ecce gloriantur in contumelia mea et tormento, qui paulo ante [Col. 0136B] cruciabantur gloria et honore meo. Nunquid non respondebo exprobrantibus mihi verbum, ut sciant aliquando qua dispensatione commutaveris Christum tuum, quo consilio sic exaltaveris mox humiliandum, vel humiliaveris exaltatum?

4. Respondebis, o Domine Jesu, respondebis exprobrantibus tibi verbum, et verbum asperum, quando scilicet respondebit eis in facie arrogantia eorum, et arguet eos malitia eorum, videntes in quem transfixerunt. Cum enim videbunt Filium hominis venientem in nubibus cum potestate magna et majestate (Matth. XXIV, 30) , tunc scient quod modo nolunt credere, quia illius posterioris gloriae, prior hodiernae processionis gloria, mysterium fuerit et figura; sicut passionis contumelia, meritum et [Col. 0136C] causa. Tunc intelligent quia Christus nunc honoratus, nunc ludibrio habitus, his qui pereunt positus est in offensionem et ruinam, sicut his qui salvi fiunt, in resurrectionem et doctrinam; quia quod sacramentum est redemptionis, simul est etiam documentum aedificationis. Sic enim postulabant merita superborum, ut eorum superbiae et honor Christi fieret scandalum, et mors praecipitium; atque invidiam juste pereuntium gloria triumphantis excitaret, morientis poena damnaret. Caeterum his qui salvi fiunt, id est nobis, omnino erat necessarium ut Christus, transiens viam hujus mundi, sequentibus se viam sterneret, sicut per adversa, sic etiam per prospera; atque prius exaltatus, post [Col. 0136D] humiliatus, suo traderet exemplo qualiter modestia servaretur in honore, patientia teneretur in contumelia vel dolore. Ipse siquidem honorari potuit, inflari non potuit; voluit despici, sed nescivit aut pusillanimitate dejici, aut ira morderi. Sicut enim alias cum vellent eum rapere et facere regem, ipse refugiens, et in solitudinem ad orandum aufugiens (Joan. VI, 15) , docuit exemplo quod dixit et verbo, ne scilicet velimus in sublime tolli; sic modo quadam alia dispensatione sese ad horam honorari patiens, et nihilominus solitam, quia inolitam, mansuetudinem in honore retinens, forman dabat his qui in potestate sunt constituti. Qui tamen ut discerent ea discretione per humilitatem esse mansueti, ut, cum res postularet, per zelum essent erecti, Dominus [Col. 0137A] statim in templum regressus, flagello facto de funiculis vindicat injurias Patris, magisque eligit furorem sacerdotum in necem suam provocare, quam templi profanationem dissimulare (Matth. XXI, 12, 13)

5. Ut igitur, fratres, inoffenso pede tam per prospera, quam per adversa sequamur ducem nostrum, in processione consideremus eum in honore positum, in passione contumeliis et doloribus subditum; nunquam tamen in tanta mutatione rerum mente mutatum, etsi vultum immutaverit coram Abimelech, id est regno [ al. rege] Judaeorum, quam commutationem Christi caecitas exprobrat perfidorum. De immutabili mentis illius statu dicit Scriptura: Homo sanctus in sapientia permanet sicut [Col. 0137B] sol; nam stultus ut luna mutatur (Eccli. XXVII, 12) . De mutatione faciei illius dicit alia Scriptura: Sapientia hominis lucet in vultu ejus, et potentissimus faciem illius immutabit (Eccle. VIII, 1) . Prorsus in vultu tuo, Domine Jesu, qualitercunque videatur immutatus, sive gloriosus sive inglorius appareat, lucet sapientia, de vultu tuo candor lucis aeternae radiat; utinam super nos lumen vultus tui, Domine, effulgeat! Vultus tuus sicut in tristibus, sic in laetis sibi modestus, serenus, ac totus arcano lumine cordis floridus; justis hilaris et jucundus, poenitentibus clemens et pius. Intendite, fratres, in vultum serenissimi Regis. In hilaritate vultus regis vita, dicit Scriptura, et clementia ejus quasi imber serotinus (Prov. XVI, 15) . Aspexit in Protoplastum, et [Col. 0137C] mox animatus spiravit in vitam (Gen. I, 27) ; repexit Petrum, et mox compunctus respiravit ad veniam. Mox enim ut Dominus respexit Petrum, 995 Petrus de clementia piissimi vultus suscepit imbrem serotinum, lacrymas post peccatum (Luc. XXII, 61, 62) . Lux vultus tui, o lumen aeternum, teste Job, non cadit in terram (Job. XXV, 3) . Quae enim communicatio luci ad tenebras (II Cor. VI, 14) ? Animae potius fidelium radios illius excipiant, aspiretque bene consciis laetitiam, sauciis medicinam. Plane vultus triumphantis Jesu, qualis spectandus est in processione, laetitia et jubilus; vultus morientis, qualis cogitandus est in passione, medela et salus. Qui timent te, videbunt me, inquit, et laetabuntur [Col. 0137D] (Psal. CXVIII, 74) ; qui dolent se, videbunt me, et sanabuntur, sicut aspicientes in serpentem ligno suspensum post venena serpentium. Te igitur, gaudium et salus omnium, seu videant sedentem in asino, seu pendentem in ligno, vota benedicant omnium; ut, cum viderint regnantem in throno, laudent in saecula saeculorum, cui laus et honor per omnia secula saeculorum. Amen.

1. Hosanna filio David (Matth. XXI, 9) . Vox exsultationis et salutis, vox gaudii et pietatis, vox fidei et amoris, adgratulans adventui Redemptoris, atque prophetico protestans gaudio desideratae laetitiam redemptionis. Hosanna filio David, ait haec familia [Col. 0138A] David; salus est illi qui factus est ex semine David, ut salvet eos qui sunt ex fide David. Laudate, laudate, pueri, Dominum, laudate nomen Domin (Psal. XII, 1, 2) ; dicite: Sit nomen Domini benedictum (Job. I, 21) , sit benedictus, qui venit in nomine Domini. Ex ore istorum perfecisti, o Pater, laudem Filii tui, ut incorrupto simplicis innocentiae testimonio destruas inimicum et ultorem (Psal. VIII, 3) , pharisaeum et pontificem; non ultorem divinae legis, ut mentita est iniquitas sibi, sed invidiae propriae et furoris. Sed convertetur dolor ejus in caput ejus, et in verticem ipsius iniquitas ejus descendet (Psal. VII, 17) . Deus laudem meam ne tacueris, ait Filius Patri; quia os peccatoris et os dolosi super me apertum est (Psal. CVIII, 2) . Nihil potest negare Pater [Col. 0138B] Filio; non tacuit laudem Filii vox paterna saepius audita de coelo, non tacuerunt creaturae, in tot signis et prodigiis confitentes eum auctorem naturae. Angeli testati sunt, daemones confessi sunt, ordo propheticus voce consona sibi invicem respondentes cecinerunt. Sed ista demum perfecta laus est, quam aetas illa non tacet, quae nescit adulari, et quod Spiritus suggerit, dissimulare non potest. Quid enim manifestius quam quod illa aetas a semetipsa, tam nova, tam insolita nec dicebat nec faciebat; sed Spiritus sanctus more suo per ora simplicium loquens, testimonium Filio perhibebat?

2. Plane Spiritus sanctus conscius operum Christi, quid ille scilicet Christi pareret adventus, quid [Col. 0138C] gaudii, quid salutis humano generi passio parturiret illius, praesaga in cordibus innocentium gaudia suscitabat, atque ad prophetandam mundo redemptionis laetitiam, simplicium sibi ministeria sensuum assumebat. Istos nempe Spiritus alloquebatur, vocans ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt, cum per prophetam suum dicebat quae hodie per ipsum facta sunt, mandabat tunc, et nunc creata sunt. Exsulta, inquit, satis, filia Sion; jubila, filia Jerusalem: ecce Rex tuus veniet tibi justus et Salvator, ipse pauper et ascendens super asinum (Zach. IX, 9 et Matth. XXI, 5) . Jam, inquit, exsulta satis, quae hactenus in tristitia fuisti; jam te satia, si tamen satiari potes, gaudio ineffabili, quod sic desiderium [Col. 0138D] satiat ut amplius et felicius esurire faciat. Repleatur gaudio os tuum, et lingua tua exsultatione; cui si nec os nec lingua possunt sufficere, supereffundat jubilus quod non capit affectus. Jubila, inquit, filia Jerusalem. Beatus enim populus qui scit jubilationem (Psal. LXXXVIII, 16) . Plane beatus populus qui scit et intelligit hodie sibi ineffabiliter gaudendum, quando ei Salvator advenit promissus et exspectatus ab initio saeculorum. Beatus populus qui tota alacritate devotionis hodie ei occurrit, corde simul et voce acclamans ei: Benedictus qui venit in nomine Domini (Matth. XXI, 9) . In hoc siquidem benedictus est a Patre Filius, ut qui benedixerit ei, benedictionibus repleatur, non una scilicet, 996 sed pluribus; quia nimirum benedictio quam Domino [Col. 0139A] quis feneratur, cum multiplici fenore redit in caput ejus. Vae genti peccatrici, semini nequam, filiis sceleratis! ad quos spectat illa Domini querela terribilis: Non feneravi, nec feneravit mihi quisquam; omnes maledicunt mihi, dicit Dominus (Jerem. XV, 10, 11) . Judaicus populus hic erat, qui in ratione dati et accepti communicare contempsit Domino, nolens benedicere Benedictum Dei Patris, ut benediceretur ab eo; sed Samaritanum, daemoniacum vocans, insanis atque blasphemis Deum insectabatur maledictis (Joan. VIII, 48, 52, 53) . Maledicent illi, inquit, et tu benedices (Psal. CVIII, 28) ; nam ab eis benedictio quam noluerunt, elongabitur ad gentes. Benedicite, gentes, Deum nostrum, quoniam qui prior feneravit vobis, praeveniens vos in benedictionibus [Col. 0139B] dulcedinis, fenerantibus sibi multiplices restituet usuras in benedictionibus beatitudinis.

3. Ego tamen vereor, fratres mei, ne forte haec tempora teporis et infidelitatis tangat illa querela Domini: Non feneravi, nec feneravit mihi quisquam (Jerem. XV, 10) ; quia videlicet gratia offertur, nec suscipitur; promittitur merces operi, et vix aliquis spe illius operatur. Dominus siquidem fenerat, cum talenta servis partiens, scientiam verbi vel gratiam cujuslibet muneris ad lucrum praerogat: Domino autem fenerat jucundus homo qui miseretur et commodat, dicente Scriptura: Feneratur Domino, qui misericordiam facit proximo (Prov. XIX, 17) . Imo Domino feneratur quicunque spe divinae retributionis aliquid operatur, ut dicere possit: Scio cui [Col. 0139C] credidi (II Tim. I, 12) , scio qui dixit: Si quid erogaveris, cum rediero reddam tibi (Luc. X, 35) . Nos autem aut nihil aut ita timide gelideque feneramus ei, quasi debitor infidelis sit, aut non habeat unde reddere possit. Magnae prorsus fidei illa plebs Hebraea, quae, cum eum pauperem sedentem super asellum, et ipsum non suum, cerneret, omni tamen securitate ac devotione fenerabat ei, non solum vestimenta sua in via sternens, sed et se totam, quantum poterat, honori ejus impendens. Sed nimirum intelligebat super egenum et pauperem; quippe cui propheta signum dederat intelligendi Salvatorem, ipsam qua superbis viluit, paupertatem. Ipse, inquit, pauper, et ascendens super asinum (Zach. IX, 9) . Hoc, inquit, signo poteris venientem agnoscere Regem [Col. 0139D] tuum, cujus regnum non est de hoc mundo, quia scilicet, ad debellandam superbiam quae regnat in mundo, paupertatem seu humilitatem evangelizabit sicut verbo sic etiam exemplo.

4. Beata itaque filia Sion, quae humilitatem tanquam armaturam coelestem, tanquam insigne regium didicit venerari. Misera mater ejus infidelis illa Sion, quae cum humilem vidit, fastidivit, cum honoratum vidit, invidit. Beata, inquam, Ecclesia primitivorum, quae tam fideliter agnovit, tamque gratanter suscepit venientem in nomine Domini; infelix Synagoga perfidorum, quae, venturum in suo nomine parata suscipere, illius qui Patris gloriam quaerebat cruciabatur honore. Increpa, inquiunt, discipulos tuos; quasi [Col. 0140A] scilicet aut illorum simplicitas posset adulari, aut ipsius puritas vanis posset laudibus delectari. Dico, inquit, vobis, quia si hi tacuerint, lapides clamabunt (Luc. XIX, 39, 40) ; quia Deus laudem meam non tacebit. Prorsus ita est: si tacuerint, lapides clamabunt; quia tempore passionis isti tacuerunt, sed lapides clamaverunt, dum in testimonium et laudem morientis, petrae scissae sunt, et monumenta aperta sunt (Matth. XXVII, 51, 52) . Prorsus ita est, quia modo tacente Synagoga, juxta illud: Nocte tacere feci matrem tuam (Ose. IV, 5) , clamat vivis ex lapidibus Gentium Ecclesia, clamant plane lapides, de quibus suscitavit filios Abrahae qui potens est. Laudate, inquit propheta, habitatores petrae, de vertice montium clamabunt (Isai. XLII, 11) . Ecce hodie in foraminibus [Col. 0140B] petrae, in cavernis maceriae vox columbae resonat, clamantis et dicentis: Hosanna filio David; benedictus qui venit in nomine Domini (Matth. XXI, 9) .

5. Benedictus qui, ut nidificare possem in foraminibus petrae, manus, pedes et latus perforari sibi tulit, et se mihi totum aperuit, ut ingrediar in locum tabernaculi admirabilis, et protegar in abscondito tabernaculi sui. Opportunum quidem petra refugium erinaciis, sed et habitatio grata columbis, cujus foramina tot 997 vulneribus toto fere corpore patentia, et veniam offerunt reis, et gratiam conferunt justis. Imo vero tuta habitatio, fratres mei, turrisque fortitudinis a facie inimici, pia ac sedula meditatione Christi Domini vulneribus immorari, fideque et amore [Col. 0140C] Crucifixi, animam ab aestu carnis, a turbine saeculi, ab impetu diaboli contutari. Super omnem gloriam mundi protectio hujus tabernaculi, videlicet in umbraculum diei ab aestu, in securitatem et absconsionem a turbiue et a pluvia, ut per diem sol non urat te prosperitate, nec turbo moveat in tempestate. Ingredere igitur in petram, o homo, abscondere in fossa humo (Isai. II, 10) , pone tibi latibulum in Crucifixo. Ipse petra, ipse humus, quia Deus et homo; ipse petra forata, humus fossa, quia foderunt manus meas, inquit, et pedes meos (Psal. XXI, 17) . Abscondere, inquit, in fossa humo a facie timoris Domini (Isai II, 10) : hoc est, ab ipso fuge ad ipsum, a judice ad redemptorem, a tribunali ad crucem, a justo ad misericordem; ab eo qui percutiet terram virga oris [Col. 0140D] sui, ad eum qui inebriat terram stillicidiis cruoris sui; ab eo qui spiritu labiorum suorum interficiet impium, ad eum qui sanguine vulnerum suorum vivificat exstinctum. Quinimo non ad ipsum tantum, sed in ipsum fuge, in foramina petrae ingredere, in fossa humo abscondere, in ipsis manibus foratis, in fosso latere te ipsum reconde. Vulnus enim in latere Christi, quid nisi ostium in latere Arcae salvandis a facie diluvii? Illud tamen figura, istud autem veritas, ubi non modo servatur vita mortalis, sed recuperatur immortalis. Ideo quippe latus suum pius et misericors aperuit, ut cruor te vulneris vivificet, calor corporis refocillet, spiritus cordis quasi patenti et libero meatu aspiret. Ibi tuto latebis, donec transeat [Col. 0141A] iniquitas; ibi nequaquam algebis, eo quod in visceribus Christi non frigescat charitas; ibi deliciis afflues, ibi gaudiis superefflues; vel tunc demum cum a vita capitis tua et omnium membrorum corporis ejus absorpta fuerit mortalitas.

6. Merito itaque columba Christi, formosa Christi, cui ipsius vulnera tam tuta quam grata ad nidificandum paravere foramina, laudes ipsius utique hodie laetabunda decantat, ac de passionis memoria vel imitatione, de vulnerum meditatione, tanquam de foraminibus petrae vox suavis in auribus sponsi resonat. Caeterum vobis, fratres mei, qui tanto interius [Col. 0142A] nidificastis in foraminibus petrae, quanto secretius vivitis in Christo, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo (Coloss. III, 3) ; vobis incumbit omnino ut quorum est conversatio quietior et tutior, sit etiam devotio dulcior; praesertim hodie, cum et recursus temporis et repraesentatio operis velut interesse nos facit illi gaudio solemni quo susceptus est in Jerusalem. Benedictus qui venit in nomine Domini; ipsi benedictio, regnum et imperium, qui est super omnia Deus benedictus in saecula saeculorum. Amen.

1. Nuntiaverunt Jacob, dicentes: Joseph vivit. Quo audito, revixit spiritus ejus, et ait: Sufficit mihi, si Joseph filius meus vivit. Vadam et videbo eum antequam moriar. (Gen. XLV, 26, 28) . Dicetis forsitan mihi, Bene; sed quid ad rem? quid de Joseph ad gaudium hujus diei, ad gloriam resurrectionis Christi? Pascha est, et tu iterum apponis quadragesimalia? Agnum paschalem esurit anima nostra, cui se per tam longa praeparavit jejunia. Ardens est cor nostrum in nobis de Jesu, Jesum desideramus; sed nondum meremur ipsum videre vel de ipso audire. Jesum, [Col. 0141C] non Joseph esurimus; Salvatorem, non somniatorem; dominatorem coeli, non Aegypti; non qui pavit ventres, sed qui pascit mentes, sed esurientes. In hoc saltem nos adjuvet sermo tuus, ut, quem esurimus, amplius esuriamus. Legimus enim: Beati qui esuriunt, quoniam ipsi saturabuntur (Matth. V, 6) . Cum audimus, magis esurimus. Nam et qui epulas commendat, famem irritat. Si de Jesu audierimus, auditui nostro dabitur gaudium et laetitia, et exsultabunt ossa humiliata. Humiliata sunt ossa nostra quadragesimali afflictione et luctu, magis autem 998 dolore passionis ejus; sed exsultabunt nuntio resurrectionis ejus. Cur ergo tuum Joseph nobis ingeris, cum, praeter Jesum, quidquid loquaris non sapiat nobis; praesertim hodie, cum paschalis agnus comeditur, [Col. 0141D] cum Pascha nostrum immolatus est Christus?

2. Ovum sive nucem apposui vobis, fratres; frangite testam, et invenietis escam. Joseph discutiatur, et Jesus invenietur agnus paschalis, quem esuritis; qui tanto dulcius comeditur, quanto latens abstrusius, et studiosius quaeritur, et difficilius invenitur. Dicitis mihi: Quid Joseph ad Christum? quid historia quam proposui ad diem istum? Multum per omnem modum. Historiam recordamini, et ultro sese vobis revelabit pietas mysterii, si modo Jesum interpretem habeatis, qui, hodieque resurgens, de occidente littera loquitur suis in via, et aperit Scripturas. Quis enim in omnibus Patriarchis et Prophetis manifestius aut signantius quam Joseph figuram [Col. 0142B] exprimit Salvatoris? Et, ut breviter summam perstringam, secundum illud: Da occasionem sapienti, et addetur ei sapientia (Prov. IX, 9) , si cum fide ac pietate cogitemus interpretationem nominis ejus, deinde quod prae caeteris fratribus pulchra facie et decorus aspectu (Gen. XXXIX, 6) , quod innocens actu, prudens intellectu, quod venditus a suis, suos a morte redemit, quod prius humiliatus usque ad ergastulum, et sic exaltatus usque ad solium, quod denique pro merito operis sui novo nomine appellatus est inter gentes Salvaltor mundi (Gen. XLI, 45) ; si haec omnia, inquam, pie ac fideliter cogitemus, nonne incunctanter agnoscimus quam vere sit a Domino dictum: In manibus Prophetarum assimilatus sum? (Ose. XII, 10) .

[Col. 0142C] 3. Jam vero si veniamus ad verba illa quae de historia proposui, puto quia non tam expositione indigebunt, quam admirationem et gaudium movebunt; quod videlicet tam evidenter resurrectio Christi testificata sit a Lege et Prophetis, et historia vetus tam proprie nova sacramenta loquatur, ut, cum prophetia legitur, pene Evangelium mutatis duntaxat nominibus audiri videatur. Nuntiaverunt, inquit, Jacob, dicentes: Joseph vivit. Quid aliud hic intelligere possum, nisi, Nuntiaverunt Apostolis dicentes: Jesus vivit? Jacob namque nihil aliud quam Apostolorum chorum intelligo; nec absurde, ut arbitror; non solum quia de Jacob orti sunt, non solum quia de Jacob Israel facti sunt, cum de lucta activae ad visionem et requiem contemplativae transierunt; sed [Col. 0142D] etiam quia Patres sunt multitudinis credentium, id est verorum Israelitarum, sicut ille carnalium. Sicut ille, sic isti, suum Joseph cum putarent periisse, inconsolabiliter doluerunt; cum audissent vivere, difficulter et tarde crediderunt; cum cognovissent, ineffabiliter gavisi sunt. Nuntiaverunt, inquit, Jacob, dicentes: Joseph vivit. Quo audito Jacob, quasi de gravi somno evigilans, tamen non credebat eis (Gen. XLV, 26) . Quasi aliis verbis mihi videtur dictum, quod in Evangelio legitur scriptum: Illa vadens, haud dubium quin Maria Magdalene, nuntiavit his qui cum ea fuerant lugentibus et flentibus; et illi audientes quia viveret et visus esset ab ea, non crediderunt. Post haec ostensus est duobus in via, et illi exeuntes [Col. 0143A] nuntiaverunt coeteris, nec illis crediderunt (Marc. XVI, 10-13) . Item apud Lucam: Et regressae a monumento, nuntiaverunt haec omnia illis undecim, et caeteris omnibus; et visa sunt ante illos sicut deliramentum verba ista, et non credebant illis (Luc. XXIV, 9, 11) ; nimirum quia evigilabant de gravi somno taedii et desperationis. Cum autem, inquit, vidisset Jacob universa quae Joseph miserat ei, revixit spiritus ejus, et ait: Sufficit mihi si Joseph filius meus vivit. Vadam et videbo eum, antequam moriar. (Gen. XLV, 27, 28) . Sic utique in Apostolis parum profecerunt verba, donec acceperunt munera. Nam et ipse Jesus cum se eis praesentem exhibuit, non tam persuasit ostensione corporis, quam aspiratione muneris.

[Col. 0143B] 4. Scitis quia cum venit ad eos januis clausis, et stetit in medio eorum, illi conturbati et conterriti existimabant se spiritum videre (Luc. XXIV, 37) . Cum autem insufflavit in eos, dicens: Accipite Spiritum sanctum (Joan. XX, 22) , vel cum coelitus misit eumdem Spiritum, sed aliud donum, haec utique dona, resurrectionis et vitae indubitata testimonia fuerunt et argumenta. Spiritus enim est qui testificatur apud sanctorum corda et per eorum ora, quoniam Christus 999 est veritas, vera resurrectio et vita. Ideo et Apostoli, qui prius dubitabant etiam post intuitum corporis viventis, post gustum spiritus vivificantis, virtute magna reddebant testimonium resurrectionis. Adeo plus est corde Jesum concipere, quam oculis videre, vel auribus de ipso [Col. 0143C] audire; tantoque potentior est operatio Spiritus apud sensus hominis interioris, quam corporalium apud sensus exterioris. Quis enim dubietati relinquatur locus, ubi qui testificatur, et cui testificatur, unus fuerit Spiritus? Si unus Spiritus et unus sensus, parque consensus. Tunc ergo vere, sicut de Jacob legitur, revixit eorum spiritus, qui jam propemodum luctu erat exstinctus, imo desperatione sepultus. Tunc, nisi fallor, quisque eorum dicebat sibi: Sufficit mihi quod Joseph meus vivit; quia vivere mihi Christus est, et mori lucrum. Vadam igitur in Galilaeam, in montem ubi constituit nobis Jesus, et videbo eum, et adorabo antequam moriar, ut postea nunquam moriar; quia omnis qui videt Filium et credit in eum, habet [Col. 0143D] vitam aeternam, ut, etiamsi mortuus fuerit, vivat (Joan. VI, 40, et XI, 26) .

5. Nunc ergo, fratres mei, quid vobis testatur gaudium cordis vestri de amore Christi? Puto equidem (an recte, vos videritis) quoniam si unquam amastis Jesum, seu vivum, seu mortuum, sive redivivum, hodie, cum tam crebro in Ecclesia personant et consonant nuntii Resurrectionis, cor vestrum in vobis gloriatur sibi, et dicit: Nuntiaverunt mihi, dicentes: Jesus Deus meus vivit. Quo audito revixit spiritus meus, qui dormitabat prae taedio, vel languebat tepore, aut nimia deficiebat pusillanimitate. Nam et de morte suscitat criminosos jucunda vox hujus felicis nuntii. Alioquin certe desperandus est [Col. 0144A] et oblivione sepeliendus, quem Jesus, regrediens ab inferis, in infimo reliquit inferni. In hoc sane noveris quod spiritus tuus plene in Christo revixerit, si quod sequitur ex sententia dixerit: Sufficit mihi, si Jesus vivit. O vocem fidelem et plane dignam amicis Jesu! o castissimum affectum, qui sic loquitur: Sufficit mihi si Jesus vivit! Si vivit, vivo, cum de ipso pendeat anima mea, imo ipse sit vita mea, ipse sufficientia mea. Quid enim mihi deesse poterit, si Jesus vivit? Imo desint omnia alia, nihil interest mea, dummodo Jesus vivat. Ipse ergo, si placet ei, desit mihi; sufficit mihi, dummodo vivat ipse vel sibi. Cum sic amor Christi totum absorbuerit affectum hominis, ut, negligens et immemor sui nonnisi Jesum Christum et ea quae sunt Jesu [Col. 0144B] Christi sentiat, tunc demum, ut arbitror, perfecta est in eo charitas. Huic utique qui sic affectus est, non est onerosa paupertas: iste non sentit injurias, ridet opprobria, contemnit damna, mortem lucrum deputat; imo nec mori se putat, cum magis de morte ad vitam transire se sciat, et fidenter dicat: Vadam et videbo eum, antequam moriar.

6. Nos tamen, fratres mei, licet non simus tantae nobis puritatis conscii, eamus nihilominus, eamus videre Jesum in montem Galileae coelestis, ubi constituit nobis. Eundo crescet affectus, et saltem perveniendo perficietur. Eundo, via prius arcta et difficilis dilatatur, et virtus infirmis augetur. Ut enim nec Jacob, nec aliquis de domo Jacob se excusaret a via, praeter alia munera, missa sunt pauperi [Col. 0144C] seni sumptus et vehicula, ne quis videlicet aut paupertatem causaretur, aut infirmitatem. Caro Christi est viaticum, spiritus vehiculum. Ipse est cibus, ipse currus Israel et auriga ejus. Cum perveneris, tua sunt optima quaeque, non Aegypti, sed coeli; in optimo loco regni tuus Joseph tibi requiem providit. Qui prius misit Angelos, mulieres, et Apostolos resurrectionis suae testes et nuntios, nunc ipse clamat e coelo: Ecce ego quem mortuum lugebatis hoc triduo, mortuus quidem fui propter vos, sed ecce vivo, et data est mihi omnis potestas in coelo et in terra (Matth. XXVIII, 18) . Venite ad me, qui laboratis fame, et ego reficiam vos (Id. XI, 28) . Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum [Col. 0144D] quod vobis paravi (Id. XXV, 34) . Qui vos eo vocat, ipse perducat, ubi cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Beatus et sanctus qui habet partem in resurrectione prima (Apoc. XX, 6) . Ego sum, inquit Jesus, resurrectio et vita (Joan. XI, 25) . Ipse utique resurrectio prima, ipse et resurrectio secunda. Resurgens quippe a mortuis primitiae dormientium Christus, et sacramento suae resurrectionis operatus est nobis resurrectionem primam, et exemplo ejusdem suae resurrectionis operabitur nobis secundam. Prima [Col. 0145A] enim est animarum, cum eas sibi conresuscitat in novitatem vitae: secunda erit corporum, cum reformabit corpus humilitatis nostrae, configuratum corpori claritatis suae (Philipp. III, 21) . Recte igitur resurrectionem et vitam Christus se profitetur, quandoquidem per ipsum et in ipsum resurgimus, ut secundum ipsum et apud ipsum vivamus: nunc quidem secundum ipsum, in sanctitate et justitia; postmodum apud ipsum, in beatitudine et gloria. Porro sicut resurrectio prima capitis nostri Domini Jesu Christi causa est et argumentum secundae resurrectionis, quae erit totius ipsius corporis, sic unicuique nostrum prima resurrectio animae, qua reviviscit a morte peccati, argumentum est et causa secundae suae resurrectionis, qua corpus liberabitur [Col. 0145B] non modo a corruptione mortis, sed etiam ab omni corruptibilitate mortalitatis. Quod enim haec illius argumentum et causa sit, Apostolus evidenter ostendit, ubi ait: Si spiritus Christi habitat in vobis, qui suscitavit Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra, propter inhabitantem spiritum ejus in vobis (Rom. VIII, 11) .

2 Bene igitur dicitur: Beatus et sanctus qui habet partem in prima resurrectione (Apoc. XX, 6) . Sanctus videlicet propter primam, quam jam adeptus est per innovationem animae; beatus propter secundam, quam feliciter exspectat in corporis restitutione. Denique unde beatus sit, eadem aperit Scriptura, cum subdit: In his scilicet qui partem habent in prima resurrectione, mors secunda non habet potestatem, [Col. 0145C] etiamsi prima mors visa est ad horam in eis exercuisse dominationem. Regnavit quippe mors ab Adam usque ad Moysen, etiam in eos qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae (Rom. V, 14) . Sed sicut Christus, sic et christianus resurgens a mortuis, jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur (Id. VI, 9) . Itaque in beatis illic nec mors secunda potestatem habebit, nec prima potestatem quam ad tempus habuit, retinebit; quoniam mors una Christi utramque nostram triumphavit, ab ista liberans jam captos, ab illa, capiendos; ne videlicet in illam incidamus, nec in ista remaneamus. Quam vera, quam pia simul et magnifica illa morientis comminatio: Ero mors tua, [Col. 0145D] o mors (Osee. XIII, 14) ! Quam pulchre et mirifice triumphavit, qui, mortem pro omnibus gustans, tam suam quam omnium omnimodam mortem absorbuit! Prorsus absorpta est mors in victoria. Securus insultet ei quicunque beatus ille est, qui partem habet in resurrectione prima: Ubi est, mors, victoria tua? ubi est, mors, stimulus tuus? Victa es, quae omnia vincebas; sed et arma perdidisti, in quibus confidebas. Ubi enim est stimulus tuus? Stimulus mortis peccatum (I Cor. XV, 55, 56) , quod semel pungens humani radicem generis, in totam propaginem immedicabile mortis venenum diffudit, dicente Apostolo quia per unum hominem peccatum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransivit (Rom. V, 12) . Victrix ergo regnabat mors [Col. 0146A] ab Adam primo etiam usque ad secundum; quoniam sicut originali lege tenebatur universum genus humanum vinculo peccati, sic etiam debito moriendi.

3. Deo autem gratias, qui dedit nobis victoriam tam peccati quam mortis, utique per Dominum Jesum Christum, qui prorsus a peccato immunis, ac per hoc liber a debito mortis, hanc tamen ultro pro nobis exsolvit moriens, et peccato nos absolvit resurgens. Christus enim, ait Apostolus, mortuus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram (Rom. IV, 25) Moriens namque delictorum nostrorum pendit poenam, et resurgens justificationis perpetuae nobis condidit formam et causam, ut, quomodo videlicet Christus resurgens a mortuis 1001 jam non moritur, mors [Col. 0146B] illi ultra non dominabitur (Rom. VI, 9) , sic christianus conresurgens Christo jam non peccet ad mortem, nec ei peccatum ultra dominetur. Hic est ille beatus et sanctus, qui partem habet in resurrectione prima, in quem nec potestatem habebit mors secunda, sed absorbebitur in victoriam resurrectionis Christi etiam mors prima. Hic est qui non solum agnovit, sed etiam apprehendit virtutem resurrectionis Christi, et societatem passionis illius; configuratus morti ejus, ut occurrat ad resurrectionem ex mortuis. Non errabat Apostolus, qui, ob lucrum illud, omnia quae ei lucra fuerant non solum detrimenta reputabat, sed etiam velut stercora arbitrabatur, tantum ut Christo inveniretur, configuratus sicut morti, sic et [Col. 0146C] resurrectioni ipsius (Philipp. III, 7-11) . Lucrosum omnino commercium, contemnere ea quae te deterunt et polluunt, ut lucrifacias Christum; imo, si opus sit, non solum tua, sed et te ipsum superimpendere, ut cum tanto fenore immortalitatis et gloriae te ipsum merearis recipere! Quis enim ambigat lucrosum esse commercium, seminare corpus mortale, animale, ignobile, ut surgat immortale, spirituale, gloriosum; mori mundo, ut possis dicere, Mihi vivere Christus est, et mori lucrum? (Id. I, 21.) O cupidi, quid immoramini studio lucrandi? cur non discitis artem lucrandi? cur non vilia, imo detrimenta et stercora contemnitis, ut Christum lucrifaciatis? Quare appenditis [Col. 0146D] argentum non in panibus, et laborem vestrum non in saturitate (Isai. LV, 2) ? Ut video, vilior est vobis argento vestro panis ille qui de coelo descendit, et dat vitam mundo. Sed non potest scire quanti [ alias quantus.] sit, qui non vult gustare qualis sit. Utinam avarus vel ipse sibi pretiosior esset pecunia sua, nec amore illius venalem exponeret animam suam, projiceretque in vita sua intima sua (Eccli. X, 10) . Prudens ille negotiator dignusque rerum aestimator, Paulum nimirum loquor, qui nec animam suam, id est animalem sensualemque vitam, pretiosiorem fecit se ipso (Act. XX, 24) , id est spiritu suo, quo videlicet connexus inhaerebat Christo, paratus animam perdere, ut in vitam aeternam posset cam custodire.

[Col. 0147A] 4. Quia igitur qui divitias habent, difficile intrant in regnum coelorum; et qui thesaurizant argentum, citius appendunt illud in inanibus, quam in panibus, in azymis dico sinceritatis et veritatis, cum quibus hodie comedendus est Agnus paschalis; vos beati pauperes, filii pauperis Crucifixi, vos inquam, qui non habetis argentum, properate, emite et comedite. Promptius omnino et facilius emunt bonum illud nihil habentes, quam multa possidentes. Cum deest facultas, sufficit ad emendum bona voluntas, qua plerumque sunt ditiores, qui rebus sunt pauperiores. Hos nimirum recte invitat Scriptura: Venite, emite absque argento, et absque ulla commutatione, vinum et lac (Isai. LV, 1) . Vides, o felix pauper, solam a te voluntatem bonam exigi, [Col. 0147B] in illa sola rationem tanti constare commercii? Ne recuses ingratus quod tam gratis offertur, imo ne perdas ingrata voluntate, quod jam merueras beata paupertate. Agnosce quanti lucri sit, non habore partem in ruina mundi, ut partem habeas in resurrectione Christi. Intellige quantae felicitatis sit, non inebriari luxu et furore saeculi, ut cum Christo novum bibas vinum in regno Patris sui. Invitat ipse Agnus paschalis amicos ad delicias corporis et sanguinis sui: Comedite, inquiens, amici, bibite et inebriamini, charissimi (Cantic, V. 1) . Cibus iste et potus, vitae est mysterium, immortalitatis medicamentum, causa resurrectionis primae, pignusque secundae, quia divinae plane in nobis initium substantiae. Participes, inquit Apostolus, Christi effecti [Col. 0147C] sumus, si tamen initium substantiae ejus usque ad finem firmum retineamus (Hebr. III, 14) . Qui enim post acceptam gratiam ad vomitum suum revertitur, Divitias quas devoravit evomet, et de ventre illius extrahet eas Deus. Vel certe panis ejus in utero illius vertetur in fel aspidum intrinsecus: quia nimirum gratia percepta in poenam conscientiae vertitur, cum sanguis Testamenti, quo sanctificatus quis fuerat, pollutus ducitur, et Spiritui gratiae contumelia irrogatur. Hoc contemptu et nausea divitiae devoratae evomuntur, ita ut de eo qui ejusmodi est, dicatur: Non remansit quidquam de cibo ejus, et propterea 1002 nihil permanebit de bonis illius.

[Col. 0147D] 5. Videat autem ne forte et ipsum terribilis ista perstringat sententia, qui, cum per gratiam devotionis repletus fuerit in bonis domus Dei, nihil prorsus ex illis in memoria retinet, ut memoriam abundantiae suavitatis divinae nobis eructet; non saporem in sermonibus, tanquam gustum in faucibus; non virtutem in moribus, tanquam succum in visceribus; sed dum statim totum per inania vel scurrilia revomit, gratiam sibi in iram convertit. Prorsus in iram, et iram terribilem, si in ipsum cadit quod Scriptura contexuit dicens: Cum satiatus fuerit, arctabitur, et irruet in eum omnis dolor. Utinam impleatur venter ejus, ut immittat in eum iram furoris sui, et pluat super eum bellum suum (Job XX, 15 21 23) . Justum quippe [Col. 0148A] sentiebat atque consentiebat Propheta ut pluat super peccatores bellum, qui ad pluviam voluntariam, fructum pacis non retulerunt; sitque ignis, sulphur et spiritus procellarum pars calicis eorum, qui calicem Domini indigne biberunt. Terra enim saepe venientem bibens imbrem, et generans herbam opportunam, accipit benedictionem; proferens autem spinas et tribulos, reproba est et maledicto proxima; cujus consummatio in combustionem (Hebr. VI, 7, 8) . Confidimus autem de vobis, fratres, meliora et viciniora saluti. Tantum gratiae Dei grati sitis, et sicut in novam creaturam translati estis paschalibus mysteriis, sic in novitate vitae semper ambuletis. Qui ergo participes Christi effecti estis societate fidei, participatione sacramenti, [Col. 0148B] communione Spiritus sancti, initium substantiae ejus non solum usque ad finem firmum retinere, sed etiam sedulo augere nitimini; ut, qui per tot munerum praerogativas partem habere coepistis in resurrectione prima, tanti fiducia pignoris in die agnitionis consignati, jus vobis perpetuum vindicetis in resurrectione secunda, praestante Domino nostro Jesu Christo, resurrectione et vita nostra, qui pro nobis mortuus per triduum, jam vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Beatus et sanctus qui habet partem in resurrectione [Col. 0148C] prima (Apoc. XX, 6) . Primitiae dormientium Christus, primogenitus ex mortuis, quia sua resurrectione, quae prima est omnium, et primam nobis resurrectionem animarum, et secundam corporum dedicavit; dum in corpore suo, quod suscitavit a mortuis, et animabus sacramentum, et corporibus exemplum resurgendi nuntiavit. Sed et animabus ipsis duplicem gratiam resurrectionis simplex Christi resurrectio praeparavit, dum et quotidie reviviscunt a morte peccati per operationem mysterii, et hodie maxime resurgunt a somno torporis per devotionem gaudii. Quis enim ille tam piger aut tepidus, qui hodie audiens vocem illam omni gaudio plenam, Resurrexit Dominus, non totus in exsultationem suscitetur, non totus [Col. 0148D] reviviscat et recalescat spiritu? Imo et cor meum et caro mea exsultaverunt, inquit, in Deum vivum (Psal. LXXXIII, 3) , qui totus concideram in moerorem ac desperationem, Jesum aspiciens mortuum. Non mediocri lucro fidei, nec parvo fenore gaudii, Jesus mihi de sepulchro redit, dum et Deus vivus agnoscitur, qui paulo ante ut homo mortuus lugebatur, et quem occisum cor meum dolebat, jam in eum vivum non solum cor meum, sed et caro mea exsultat, de sua scilicet per eum resurrectione et immortalitate secura. O anima mea, Ego dormivi et exsurrexi (Psal. III, 6) , ait Christus; surge et tu, quae dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus (Ephes. V, 14) . An non, fratres, [Col. 0149A] mortuo similis, qui adhuc stetit orto jam sole, qui adhuc negligentia et socordia premitur, quasi desperato sepultus torpore, jam ubique gratia resurrectionis rutilante? Ferit oculos Sol novus emergens ab inferis, his qui de mane vigilant ad eum, diem reserans aeternitatis. Dies iste vesperam nescit, quia non occidet ultra sol ejus, qui semel occidens, semel ascendit super occasum, mortem sibi subjiciens.

2. O fratres, haec dies quam fecit Dominus, exsultemus et laetemur in ea (Psal. CXVII, 24) . Exsultemus in spe ejus, ut videamus 1003 et gaudeamus in luce ejus. Exsultavit Abraham ut videret diem Christi, et hoc merito vidit, et gavisus est [Col. 0149B] (Joan. VIII, 56) . Nam et tu quoque si vigiles quotidie ad fores Sapientiae, et observes ad postes ejus, pervigilque excubes cum illa Magdalena ad ostium monumenti ejus (Matth. XXVII. 61) , probabis, ni fallor, et ipse cum eadem Maria (Luc. XXIV, 1-8) , quam verum sit quod de ipsa Sapientia, quae Christus est, legitur: Facile videtur ab his qui diligunt eam, et invenitur ab his qui quaerunt illam. Praeoccupat qui se concupiscunt, ut illis se prior ostendat. Qui de luce vigilaverit ad illam, non laborabit: assidentem enim illam foribus suis inveniet (Sap. VI, 13-15) . Sic enim et ipse promisit dicens: Ego diligentes me diligo, et qui mane vigilaverint ad me, invenient me (Prov. VIII, 17) . Invenit quidem Maria corporaliter Jesum ad quem vigilabat, ad cujus [Col. 0149C] monumentum, cum adhuc essent tenebrae, excubare venerat. Tu vero qui jam non debes nosse Jesum secundum carnem, sed secundum spiritum, spiritualiter nimirum eum invenire poteris, si simili eum desiderio quaesieris, si te similiter pervigilem in oratione adverterit. Dic ergo Domino Jesu desiderio et affectu Mariae: Anima mea desideravit te in nocte, sed et spiritus meus in praecordiis meis; de mane vigilabo ad te (Isai. XXVI, 9) . Dic voce et mente Psalmistae: Deus, Deus meus, ad te de luce vigilo: sitivit in te anima mea (Psal. LXII, 2) . Et vide si non cum eis tibi cantare congruerit: Repleti sumus mane misericordia tua, et exsultavimus, et delectati sumus (Psal. LXXXIX, 14) .

[Col. 0149D] 3. Vigilate ergo, fratres, in orationibus intenti, vigilate in actionibus circumspecti; praesertim quia jam mane illius diei indeclinabilis inclaruit, postquam videlicet lux aeterna serenior nobis et gratior ab inferis rediit, solemque novum susceptio matutina reparavit. Prorsus hora est jam nos de somno surgere, postquam nox praecessit, dies autem appropinquavit (Rom. XIII, 11, 12) . Vigilate, inquam, ut oriatur vobis matutina lux, Christus scilicet, cujus quasi diluculum praeparatus est egressus, paratus utique vigilantibus ad se, mysterium suae matutinae resurrectionis saepius innovare. Tunc utique cantabis in jubilo cordis, Deus Dominus illuxit nobis. Haec dies quam fecit Dominus exsultemus et laetemur in ea (Psal. CXVII, 27. 24) , cum videlicet [Col. 0150A] lucem quam in manibus abscondit interlucere tibi permiserit, annuntians de ea amico quod possessio ejus sit, et ad eam possit ascendere. Usquequo, piger, dormis? usquequo dormitas? Paululum dormies, paululum dormitabis, paululum conseres manus ut dormias (Prov. VI, 9, 10, et XXIV, 33) ; et cum te dormiente, te nesciente Christus de sepulcro surrexerit, et gloria ejus transeunte, nec posteriora ejus videre merueris; tunc sera poenitentia planges, et dices cum impiis, Ergo erravimus a via veritatis, et justitiae lumen non luxit nobis, et sol intelligentiae non est ortus nobis (Sap. V, 6) . Vobis autem, inquit, timentibus nomen meum, orietur sol justitiae (Malach. IV, 2) ; et, qui ambulat in justitiis, Regem in decore suo videbunt oculi ejus (Isai. XXXIII, 15, 17) . Et id quidem beatitudo est vitae sequentis, sed juxta quemdam modum indulgetur etiam ad consolationem praesentis, sicut evidenter probat resurrectio Christi. In multis siquidem argumentis per dies quadraginta Sapientia nobis probavit quoniam dignos se ipsa circuit quaerens, et in viis suis ostendit se illis hilariter, et in omni prudentia occurrit illis (Sap. VI, 17.) . Ut enim Jesus se illam esse sapientiam, de qua haec scripta sunt, ostenderet; et, quod quotidie spiritualiter actitare non desinit, id est, in viis justitiae se ostendere hilariter, hodie corporalis etiam operis specie figuraret, in via hodie occurrit mulieribus a monumento redeuntibus, in via se ostendit duobus euntibus in Emmaus (Luc. XXIV, 3, 4, 13-27) .

[Col. 0150C] 4. Audiant et gaudeant qui in viis justitiae ambulant; audiant, inquam, quia non solum inhaerentes studio contemplationis, sed etiam ambulantes juste ac pie vias actionis, Jesus dignatur et occursu et manifestatione sui. Agnoscit, ni fallor, experientia quorumdam vestrum, quia saepe Jesus quem quaesierunt velut ad monumentum, ad memorias altarium, nec invenerunt, insperatus occurrit eis in viis laborum. Tunc nimirum accesserunt, et tenuerunt pedes ejus; quorum scilicet pedes non tenuerat pigritia, prae desiderio ejus. Noli ergo tu, frater, nimis parcere pedibus tuis a viis obedientiae et discursibus operum, quandoquidem Jesus pedibus suis non perpercit 1004 propter te etiam a dolore [Col. 0150D] clavorum; et adhuc eorumdem amplexu et osculo pedum non gravatur laborem remunerare aut relevare pedum tuorum. Nam et illud quantae consolationis erit, si se tibi viae comitem adjunxerit, miraque delectatione suae sermocinationis, etiam sensum tibi laboris ademerit, aperiens tibi sensum, ut intelligas Scripturas, quas fortasse domi sedens legebas et non intelligebas? Obsecro vos, fratres mei, quibus hoc aliquando dedit experiri dignatio divina, nonne cor vestrum ardens erat in vobis de Jesu, cum loqueretur vobis in via, et aperiret Scripturas? Recordentur igitur illud experti, et cantent in viis Domini, quoniam magna est gloria Domini; credant, et experiri satagant inexperti, ut aliquando et ipsis cantabiles fiant justificationes [Col. 0151A] Dei, in loco peregrinationis suae et afflictionis.

5. Resurgat itaque ac reviviscat spiritus omnium nostrum, sive ad vigilantiam orandi, sive ad instantiam operandi, ut quadam rediviva ac vivida alacritate probet se de novo portionem accepisse in resurrectione Christi. Et primum quidem vitae in hominem redeuntis indicium est, si strenuus et impiger sit ad actionem; nam perfecta resurrectio ejus est in hoc duntaxat moribundo corpore, si oculos aperiat ad contemplationem. Quod tamen non ante promeretur intellectus, quam crebris suspiriis et vehementibus desideriis dilatetur affectus, ut tantae nimirum capax majestatis reddatur. Quod videlicet velut per quosdam gradus incrementum resurgendi signanter figuratum arbitror in mortuo quem Elisaeus [Col. 0151B] suscitavit, qui cum ad vitam redire inciperet, primo dicitur quia calefacta est caro pueri; deinde, quia septies oscitavit, et sic demum oculos aperuit (IV Reg. IV, 34, 35) . Caro pueri, cor carneum est in Christo parvuli, cui prima spes vitae est, si dicere possit: Concaluit cor meum intra me, et in meditatione mea exardescet ignis (Psal. XXXVIII, 4) . [Col. 0152A] Quanquam et vestimenta ejus calida sint, cum terra ejus perflata austro, Spiritu utique sancto, quem verus Elisaeus praeveniendo aspirat redivivo. Amplius autem et evidentius ad resurrectionem proficit, cum desiderio et esurie quadam justitiae oscitare frequentius incipit, illo scilicet modo quo oscitabat qui dicebat: Os meum aperui et attraxi spiritum, quia mandata tua desiderabam (Psal. CXVIII, 131) . Oscitatio quippe ista, distensio est affectus, ut capacior fiat spiritus vitae, quatenus post alia charismata septiformis gratiae, infusus etiam spiritus intellectus et sapientiae, oculos tandem ad contemplandum Deum faciat aperire. Primus ergo calor vitae redeuntis est, cum bonus exercetur actus: secundus resurrectionis profectus, cum per orationem [Col. 0152B] dilatatur affectus: perfectio autem, cum ad contemplandum illuminatur intellectus. His gradibus virtutum, his sanctioris vitae incrementis, fratres mei, resurgere magis ac magis enitimini, si quo modo occurratis, ut Apostolus ait, ad resurrectionem Christi ex mortuis (Philipp. III, 11) , qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Ineffabilis Deus, ineffabilis misericordia ejus. Secundum nomen ejus, ita et opus ejus. Plane ineffabilis divinae circa nos dignatio charitatis. Parum erat Patri, tradidisse Filium, ut redimeret servum; nisi daret et Spiritum sanctum, quo servum adoptaret in filium. Dedit filium in pretium redemptionis; dedit Spiritum in privilegium adoptationis: se denique totum servat haereditatem adoptatis. O Deum, si fas est dici, prodigum sui, prae desiderio hominis! An non prodigum, qui non solum sua, sed et se ipsum impendit, ut hominem recuperaret, non tam sibi, quam homini ipsi? an non prodigum, qui, sicut proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum (Rom. VIII, 32) , sic [Col. 0157B] nec Spiritui sancto pepercit, ut ita loquar, sed nova et mira largitate super omnem carnem effudit illum? Multum quidem effusus sui prodigus ille filius, qui tam patrimonium, quam se ipsum donavit meretricibus; sed multo effusior pater in recuperationem perditi filii, quam ille in perditionem sui (Luc. V) ; si tamen ulla debet esse comparatio gratiae et pecuniae, spiritus et carnis, Dei et hominis. Vide enim quanta largitate toto orbe gratia Spiritus effusa sit, non solum justis confirmandis, sed et peccatoribus justificandis: quomodo ubique gentium, Spiritu creante novum genus hominum, renovata sit facies terrae: imo quanta quotidie mutatio fiat per dexteram Excelsi, ut repente perditissimi hominum [Col. 0157C] publicani et meretrices, justos quam plurimos praecedant in regno Dei, et novissimi fiant primi. Prorsus non sicut delictum, ita et donum: quia ubi abundavit delictum, ibi superabundans gratia (Rom. V, 15, 20) : non solum donat delicta, sed etiam virtutum accumulat merita; et sublimius restituit lapsos redemptio, quam constituerat prima creatio. Sane in his omnibus quanto mirabilior Dei gratia praedicatur, tanto damnabilior hominis duritia convincitur, si gratiam vel oblatam recuset, vel acceptam non servet. Cui enim non offertur? super quem non effulget lumen illius? quis se abscondit a calore ejus? Neque enim reliquit se Deus sine testimonio apud conscientias hominum, illustrans eos splendore veritatis, et fovens calore bonitatis; cum [Col. 0157D] et lux vera illuminet omnem hominem venientem in hunc mundum (Joan. I, 9) , et Deus faciat oriri solem suum super bonos et malos, et pluat super justos et injustos (Matth. V, 45) . Sed vae illis qui rebelles sunt lumini, et resistunt Spiritui sancto, nec acquiescunt veritati quam intelligunt; et sicut lutum ex calore solis, ita ex bonitate et beneficiis Dei duriores fiunt, audacter etiam provocantes eum, cum ipse dederit omnia in manibus eorum!

2. Verum quid ad nos de his qui foris sunt? Ad [Col. 0158A] vos potius nobis est sermo, qui spiritum adoptionis filiorum accepistis, habentes eumdem spiritum in signum adoptionis et pignus haereditatis; qui velut quidam character insignis, vasa misericordiae a vasis irae discernit. Quanquam de salute nostra, vel magis de spe salutis, ea nobis modestia gaudendum sit, ut quod in illis dolemus, adhuc de nobis pro nostra mutabilitate timeamus. Sicut enim de illis desperare impium, ita de nobis praesumere est temerarium, cum tam de nobis quam de illis, qualiscunque sit scientia praesentium, nulla possit esse praescientia futurorum; nec levis sit injuria summae potestati, penes quam est arbitrium vitae et mortis, si vel de illis tam crudeliter, vel de nobis tam audacter praejudicetur ejus judiciis. Denique de massa eorum sumus assumpti; et qui paulo ante [Col. 0158B] eramus, sicut et illi, natura et vita filii irae, repente facti sumus filii gratiae. Nos ergo simus illis exemplum spei ad poenitentiam; ipsi nobis, timoris ad perseverantiam. In nobis se misericordia commendat, 1009 ut ametur; in illis se judicium exserit ut timeatur. Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine (Psal. C, 1) : pro ista gratias agens, pro illo preces fundens, pro ista gratus et laetus, pro illo timoratus et cautus: de utroque eruditus exsultabo tibi cum tremore, quia tunc ingrediar in veritate tua, si ita laetetur cor meum ut timeat nomen tuum. Neque enim timor iste, quem amor castum facit, gaudium tollit, sed custodit; non destruit, sed instruit; non inamaricat, sed condit: [Col. 0158C] ut tanto sit durabilius, quanto modestius; tanto verius, quanto severius; tanto dulcius, quanto sanctius. O castum et fidele gaudium! quam fidelis est illa de te sententia Sapientis: Non est census super salutem corporis, et non est oblectatio super gaudium cordis! (Eccli. XXX, 16) Hoc utique gaudio non est gaudere impiis, quorum fatuos risus et frivola gaudia Sapiens detestatur et increpat. Risum, inquit, reputavi errorem, et gaudio dixi: Quid frustra deciperis? (Eccle. II, 2) Risus dolore miscebitur, et extrema gaudii luctus occupat (Prov. XIV, 13) .

3. O bone Jesu, quam dissimile est illud gaudium tuum, quo interim consolaris renuntiantes illi falso et fallaci gaudio! quam melior est misericordia tua super vitas! quam melior est dies una in atriis tuis [Col. 0158D] super millia! quanto beatiores facis pauperes tuos ipsa paupertate tua, quam mundus facere possit sua quantalibet affluentia, ubi quidquid affluit, defluit, sibique inhaerentem pereffluere facit! Aliis affluebat deliciis illa pauper familia Christi, quam fluminis impetus inundabat laetificans civitatem Dei; cum scilicet hodierna die Spiritus, tanquam torrens, replevit totam domum ubi erant sedentes (Act. II, 2.) Apostoli. Exhibebat quippe divina Veritas, quod per prophetam promiserat: Ecce ego declino in vos, ut [Col. 0159A] flumen pacis, et ut torrens inundans gloriae gentium (Isai. LXVI, 12) . Quantum illis affluebat, quibus tantus influebat! quantumque de illis profluebat, de quorum ventre fluebant flumina aquae vivae! Nec solum de corde benevolentia charitatis, sed etiam ex ore vehementia profluebat torrentis eloquii, cui non poterant resistere et contradicere omnes eorum adversarii: sicut de Stephano dicitur, quia non poterant resistere sapientiae et Spiritui qui loquebatur (Act, VI, 10) .

4. Ad hujusmodi gaudia vos interim, fratres, consolator vester invitat. Hoc torrente voluptatis suae sitibundas amantium mentes potare desiderat. Si quis, inquit, sitit, veniat et bibat (Joan. VII, 37) . O affluens liberalitas Dei! o indeficiens largitas divinae bonitatis! Spiritum, cujus hodie primitias dedit [Col. 0159B] Apostolis, offert universis. Thesaurum suum, fontem aquae vivae aperit tam hominibus quam jumentis; tanquam et ipse omnibus sapientibus et insipientibus debitor sit. Omnes, inquit, sitientes, venite ad aquas (Isai. LV, 1) . Ecce personas non accipit, conditiones non discernit, merita non requirit: tantum sitire quis noverit, venire velit. Gratia quippe non admittit fastidientes; sed sicut esurientes implet bonis, sic divites dimittit inanes. O fastidium tinea cordium, rubigo mentium languor pessimus animarum, quod abominari facis bonum Dei verbum, contemnere coeleste donum, fastidire manna propter ollas carnium! Quae enim lues tam pestifera, quis morbus tam lethalis, qui sic faciat hominem immemorem suae salutis, ridentem ac male securum appropinquare [Col. 0159C] usque ad portas mortis? Sed unde, rogo tam late lues ista Christi ovilia infecit, greges invasit, ut quam pluribus de grege Domini videatur etiam locus horroris et vastae solitudinis, locus pascuae ubi sunt collocati, et in pascuis uberrimis, in herbis virentibus misere pereant fastidio languidi? An non, quaeso gustaverunt donum coeleste, et participes facti sunt Spiritus sancti; gustaverunt nihilominus bonum Dei verbum, et virtutes saeculi venturi? (Hebr. VI, 5.) Si enim non gustaverunt bonum Dei verbum, unde toties eructavit cor eorum verbum bonum, cum scilicet de memoria abundantiae suavitatis ejus eructabant labia eorum hymnum? Nunc autem divinis intersunt laudibus, et dormitant; [Col. 0159D] aut otiosa vel etiam perniciosa mente pertractant: sedent ad librum, et oscitant: verbum exhortationis audiunt, et ipso auditu laborant: de pascuis mutantur in pascua, et tam ista fastidiunt quam illa: jugiter versantur inter fercula vitae, et moriuntur fame. Unde ergo 1010 post illam felicem experientiam, gustumque suavem supernae dulcedinis, tanta haec oblivio, et incuria boni, languorque mentium subintravit? Sola relicta est eis vox illa plangentis, si tamen plangere velint: Percussus sum ut fenum, et aruit cor meum, quia oblitus sum comedere panem meum (Psal. CI, 5) . Currebant utique bene: quis eos fascinavit retrorsum converti? Spiritu coeperunt: quomodo nunc carne consummantur? Voluptuose vescebantur: quomodo nunc intereunt in viis?

[Col. 0160A] 5. Videant, quaeso, ipsi, ne forte inimicus homo, qui super bonum semen patrisfamilias lolium suum superseminare consuevit, post illam suavem escam Christi, felle suo fauces eorum tinxerit, ac per hoc non modo desiderium, sed et memoriam prioris gustus aboleverit. Enimvero statim denuntiat Apostolus his qui ejusmodi sunt: Non potestis calicem Domini bibere, et calicem daemoniorum. Non potestis mensae Domini participes esse, et mensae daemoniorum (I Cor. X, 20, 21) . An non tibi videtur non modo potatus, sed et inebriatus calice daemoniorum, qui libidinis, irae, impatientiae, aut similium raptatur furore passionum? Ego, ut loquar de his quae jam magis in usu quam in crimine sunt, puto quod et ille mensae daemoniorum particeps sit, et pascens [Col. 0160B] eos pascatur ab eis, cujus os abundat malitia, lingua concinnat dolos, sedens adversus fratrem suum loquitur, et adversus filium matris suae ponit scandalum; qui etiamsi non detrahit, detrahentem libenter audit; qui scurilitate stultiloquii cachinnantes dissolvit. Videat ergo qui ejusmodi est, an dignum sit ut, volutatus velut in cruore immolatitio et sordibus daemonum, mox admittatur ad mensam Christi et Angelorum. Absit autem, fratres mei, ut, haec dicens, innocentiam vestram, qua plurimum delector, inscribam sceleri; sed haec dico ut salvi sitis, et aliorum exemplo cautiores facti, manusque lavantes in sanguine peccatoris, gratiam Spiritus sancti quam alii negligentia perdunt, vos omni vigilantia servare curetis; ad laudem et gloriam ipsius [Col. 0160C] largitoris Jesu Christi Domini nostri, qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Loquebantur variis linguis Apostoli magnalia Dei (Act. II, 11) . Nimirum ex abundantia cordis linguae loquebantur in eis. Exsultationes Dei in gutture eorum, quia charitas Dei diffusa erat in cordibus eorum. O Domine Deus meus, et ego utique similiter laudarem, si similiter potatus essem. Quia vero arida est anima mea, ideo est et torpida lingua. Sed sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea, et labiis exsultationis laudabit os meum (Psal. LXII, 6) . Eructabunt labia mea hymnum; sed cum docueris [Col. 0160D] me justificationes tuas: id est cum dederis gustare quam suavis es, ut discam te diligere toto corde, tota anima, tota virtute. Bonus es tu, et in bonitate tua doce me justificationes tuas (Psal. CXVIII, 12) . Bonitas siquidem tua, unctio tua est, qua doces eos de quibus praedictum est: Erunt omnes docibiles Dei (Joan. VI, 45) . Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum (Psal. XCIII, 12) . Lex Domini immaculata convertens animas (Psal. XVIII, 8) , charitas est: lex utique ignea, quae est in dextera ejus, quae cum digito Dei scribitur super latitudinem cordis, et ipsum cor amoris incendio, et eos ignito fervere facit eloquio. De excelso, inquit, misit ignem in ossibus meis, et erudivit me (Thren. I, 13) . O quanta facilitate et [Col. 0161A] celeritate, quanta copia et facultate, ignis ille quem Dominus Jesus misit in terram, non solum erudivit imperitos, sed etiam expedivit impeditos! Prorsus igneae linguae, quas ex se dispertivit ignis iste, quae sic ignescere fecerunt non solum mentes, sed et linguas Apostolorum, ut etiam nunc pius auditor ad sermones ignescat eorum. Prorsus ignea lingua Petri, ignea lingua Pauli, in quorum verbis nunc quoque vivit ignis perpetuus, qui et super corda nostra scintillat, si accedamus, si aurem vel animum ab eorum sermonibus non avertamus.

2. Si meruissem aliquam accipere de linguis hujusmodi, dicerem utique et ego, Dominus dedit mihi linguam mercedem meam, et in ipsa laudabo eum (Eccli. LI, 30) ; sicut de illis 1011 scriptum est, [Col. 0161B] Loquebantur variis linguis Apostoli magnalia Dei. Dicerem et illud: Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam sustentare eum qui lapsus est, verbo (Isai. L, 4) . Apostoli et eorum similes linguis sibi datis magnalia Dei praedicant, tyrannos verberant, daemonia flagellant, terram compluunt, coelos aperiunt; quia linguae eorum claves coeli factae sunt, quippe quibus de ipsis coelis linguae missae sunt. Mihi autem utinam vel lingua canis data sit, qua possim primum quidem propria, deinde et aliena ulcera lingere, si qui forte sunt qui ad hoc ipsum sibi me dignentur admittere. Beati quidem, quibus amor et dilectio divinae laudis cor replet gaudio et os jubilo. Sed et illos utique beatos dixerim, qui, cum de vulneribus animarum virus ablingunt et purulentiam, [Col. 0161C] trahunt in se, quo anima eorum saginetur, spiritum et gratiam. Esuriunt siquidem et sitiunt justitiam, et famem patiuntur ut canes: ideoque nihil fastidiunt quod in corpus suum possint trajicere; neminem peccatorem abominantur, quem ad justitiam possint convertere. Quod Deus mundavit, tu ne immundum dixeris (Act. XI, 9) , dictum est Principi Apostolorum, et in ipso aliis: et ob hoc mactat et manducat omne genus reptilium et volatilium, et ait, Quae prius tangere nolebat anima mea, nunc prae angustia impatientis desiderii cibi mei sunt (Job. VI, 7) . Quinimo mirum in modum quanto quisque peccator ante conversionem amarior, tanto postmodum conversio ejus dulcior; quantoque desperatior, [Col. 0161D] tanto gratior nobis ejus salus: quia et salvantis gratiam plus miramur, qui ovem perditam reportans in humeris, gaudium facit Angelis super uno peccatore poenitentiam agente, quam super nonaginta novem justis (Luc. XV, 7) .

3. Dicant igitur alii quibus datum est: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, Do mine (Psal. CXVIII, 103) ! anima autem mea esuriens et famem patiens ut canis, etiam amarum sumet pro dulci, et abominabile pro desiderabili. Delectentur alii lambere mella Scripturarum; ego vero delectabor ulcera lingere peccatorum, mei scilicet mihique similium. Foedum quidem ulcus peccati, visuque horribile; sed tamen ipsum lingere, cujus sit saporis et gratiae, non sapit, [Col. 0162A] non capit, nisi qui salutem periclitantium esurit, et famem patitur ut canis: de qualibus dictum est, Lingua canum tuorum ex inimicis (Psal. CXVIII, 24) . Sed vae miserisqui tanto studio pereunt, tantoque desiderio mortem sibi consciscunt, ut vulnera sua tegant, curamque canum refugiant, et asperitatem linguae medicinalis arbitrentur morsum odii lethalis! Oderunt corripientem in porta, et perfecte loquentem abominati sunt (Amos, V, 10) . Perfecte loquentem dico, non tam de perfectione disserentem, quam perfecta dilectione corripientem. Sed dicam, Perfecta dilectione, an perfecto odio? Imo utrumque, et perfecta dilectione, et perfecto odio: quia perfectum odium nihil aliud est, quam perfecta dilectio; et una est utriusque perfectio, quam Apostolus [Col. 0162B] determinat, dicens, Odientes malum, adhaerentes autem bono (Rom. XII, 9) .

4. Sed revertar ad id unde digressus eram. Optabam mihi linguam qua laudarem Deum, vel certe linguam qua confitentium ulcera curarem: in altero quidem mihi quaerens divinae devotionis fructum; in altero, fraternae salutis lucrum: vobis quoque in altero dulcis, in altero fieri desiderans utilis. Nam et de saecularium arte et officio poetarum, ita sumptum est apud quemdam eorum:

5. Sed et vos ipsi, fratres, si aemulari meliora charismata didiscistis, optate gemitus hujusmodi a Spiritu vobis infundi. Nescio si sit in donis Spiritus [Col. 0163A] aliud convenientius aut commodius his qui sunt infirmitate et miseria circumdati: nescio si Spiritui sancto qui in columba apparuit, alia vox familiarior gemitu, aut gratior sit. Hoc autem scio, quia in nullo opere tanta tamque parata nobis suppetat materia, sicut in gemitu et planctu nostri: nisi miseriam suam nostra dissimulet superbia, aut sensus obduretur stupore vel amentia. Hoc autem primum circa infirmos, quorum curam suscipit, operatur medicina sancti Spiritus, qui est illuminatio nostra et salus nostra, ut videlicet se ipsum phreneticus sentiat et sciat, et conversus ad cor dicat Domino cum propheta: Postquam convertisti me, egi poenitentiam; et postquam ostendisti mihi, percussi femur meum (Jerem. XXXI, 19) . Nisi enim [Col. 0163B] quis apponat scientiam, non apponet dolorem: nisi doluerit, non meretur consolationem. Beati enim qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur (Matth. V, 5) . Puto quia nec in Apostolis hodie locum invenisset Paracleti consolatio, nisi quia lugebant se desolatos, quia non poterant non lugere filii sponsi, cum sponsus ablatus esset ab eis. Inde erat quod eis dicebat: Nisi ego abiero, Paracletus non veniet ad vos (Joan. XVI, 7) . Nisi desolati fueritis praesentia mea corporali, non vos consolabitur visitatio spiritualis. Date, inquit, siceram moerentibus, et vinum his qui amaro animo sunt, non scilicet illis qui ebrii sunt gaudio et luxu saeculi. Quae enim participatio justitiae cum iniquitate? nunquid bibere [Col. 0163C] possunt calicem Domini, et calicem daemoniorum? Bibant, inquit, potius pauperes Apostoli, et obliviscantur egestatis suae (Prov. XXXI, 6, 7) , ut dicant: Sicut egentes, multos autem locupletantes (II Cor. VI, 10) . Bibant moerentes de absentia sponsi, et dolorum non recordentur amplius, sed dicant: [Col. 0164A] Etsi cognovimus Christum secundum carnem, sed nunc jam non novimus (Id. V, 16) . Nam et te ipsum, si pio affectu Psalmistae dicere potueris, Ego sum pauper et dolens (Psal. LXVIII, 30) , sic ditabit, sic laetificabit sobria ebrietas hujus praeclari calicis, ut, etsi pauper sis, paupertas animum non urat; et si dolebas quia peccasti, jam peccati reatus conscientiam non mordeat.

6. Vide autem, si non et ipse Spiritus sanctus in judicium venit in hunc mundum, ut qui dolent non doleant, et qui rident, aeterno et inconsolabili se luctui tradant. Melius est igitur ire ad domum luctus quam ad domum convivii (Eccli. VII, 3) . Et revera sapiens, etsi aliquando consolationem meretur, ut dolorum non recordetur amplius, eorum [Col. 0164B] scilicet de quibus consolationem accipit, semper tamen, ut locum paret consolationibus novis, novas exquirit de se ipso causas doloris: non statim blandiens sibi, quasi jam per omnia justus sit; sed eo subtilior, quo jam illuminari coepit; eo districtior, quo justificari coepit, fit accusator et judex sui. Ei ergo qui ejusmodi est, crebro, nisi fallor, Spiritus consolator advenit, quoniam et adventum jam ipse suum antevenit; adveniens scilicet ut consolationem tribuat, sed anteveniens, ut lugere doceat. Luctus siquidem pius atque religiosus, in doctrina Spiritus et ordine primus, et utilitate invenitur praecipuus; quippe cum sit summa sapientia sanctorum, custodia justorum, sobrietas modestorum, [Col. 0164C] prima incipientium virtus, proficientium stimulus, perfectorum cumulus, pereuntium salus, periclitantium portus, promissionem denique habens consolationum quae nunc sunt, et gaudiorum quae futura sunt; ad quae nos perducat qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Ah! Domine Deus, ecce nescio loqui, quia puer ego sum (Jerem. I, 6) . Fratres, si Jeremias, sicut ex lectione audistis hesterna, ne praedicationis susciperet officium, verecundius quam justius minorem causabatur aetatem, quanto rectius ego sensum causarer minorem? Si sanctum ex utero, et quem manifeste divina mittebat electio, aetas deterrebat infirmior, mihi quae frons esse potest ad loquendum, cui nec ad sanctitatem suffragatur conscientia, nec ad sermonis facultatem suppetit scientia? Illi erat timori pueritia sua, mihi non erit puerilitas mea? Verumtamen tu, puer propheta Altissimi, de quo sermonem hodie nostri debet locus officii, puerilitatem nostram non pateris excusatam haberi, [Col. 0164C] quin saltem gestiamus more puerorum de te quoquomodo [Col. 0164D] balbutire; qui etiam in materia leviori, plena necdum didicimus verba formare. Tuum erit, o vox Verbi, vox sapientiae, tibi devotae solvere vinculum linguae, qui necdum loquens, usum loquendi muto potuisti patri reformare. Nec sine fenore magno rediit intercepta facultas loquendi, cui simul accessit gratia prophetandi, ut videlicet uterque parens aliquid sibi gauderet praerogatum de praerogativa filii.

2. Qui enim propheta, et plus quam propheta futurus erat, imo ante prophetare quam profari, prius Deum quam se ipsum sentire coeperat, parentes quoque suos prophetas faciebat; et in eos qui in se transfuderant carnis substantiam, spiritus sui et gratiae superabundantiam refundebat. Nam et Elisabeth, postquam exsultavit in gaudio [Col. 0165A] infans in utero ejus, tunc et ipsa prophetavit repleta Spiritu sancto; quia necdum loquens filius, matri tamen occultam Domini praesentiam exsultatione manifesta revelavit. Salutabat Salvatorem motu, quo poterat, et in occursum Domini praecursor impiger erumpere gestiebat. Plane incomparabilis gratia, inaestimabilis divinae virtutis potentia. Vox Mariae dum auribus Elisabeth insonat, ad cor Joannis penetrat, qui abstrusus intra materna latebat viscera, spiritum ejus animat, gaudioque salutari vegetat: et cui virtus naturae vix adhuc totam infuderat animam, virtus vocis Mariae pleniorem infudit prophetiam, adeo ut etiam de plenitudine filii copiose videatur in matrem refundi. Vere gratia plena Maria: manifeste Deus totius gratiae in [Col. 0165B] ea erat, de cujus munificentia tam copiose, tam magnifice, principaliter in Matrem, de Matre in Joannem, de Joanne in parentes gratiae largitas profluebat. Flumina prorsus de ventre Mariae fluebant aquae vivae, et fons vitae et gratiae oriebatur de medio paradisi ad irriganda ligna paradisi.

3. Proxima erat fonti cedrus ista nobilis, Joannem loquor, consobrinum et amicum sponsi, praecursorem, Baptistam, et martyrem Domini: ideoque nimirum uberius irrigata in tantum excrevit, ut inter natos mulierum nihil illa sublimius posset inveniri. Omnino Salvatori proximus erat, qui non solum copula sanguinis conjunctus, aut amicitia intimus erat, sed etiam gloria annuntiationis, novitate nativitatis, sanctitate pene originali, praedicatione [Col. 0165C] consimili, auctoritate baptizandi, virtute patiendi, ante mortales omnes ei propius accedebat. Denique si alia cessarent omnia, si cuncta de eo silerent prophetarum praeconia; solius gratia nominis ejus ⁜ (9) , quod vocatum est ab angelo, priusquam in utero conciperetur, satis abundeque singularem in eo futuram Dei gratiam testabatur. Dignum quippe erat ut gratiam Dei, quam gratia plena profudit, plenus gratia praedicaret, et gratia non mediocri emineret, qui gratiae tempus a tempore legis velut medius limes disterminaret. Usque ad Joannem enim Lex et Prophetae prophetaverunt (Luc. XVI, 16) ; qui videlicet primus ostendit praesentem, quem Lex et Prophetia promiserant venturum.

[Col. 0165D] 4. Merito igitur nativitas hujus pueri multos gaudere tunc fecit, hodieque facit, qui in senectute parentum 1014 natus, mundo senescenti gratiam praedicaturus erat renascendi. Merito nativitatem istam, quam mirabiliter operatur gratia, miraturque natura, solemniter veneratur Ecclesia: praesertim cum singularis illius nativitatis, cujus gratia naturam reparavit, per hanc pignora fidelia sibi videat esse praemissa. Non ingratam se probat Ecclesia, non immemorem: fideliter agnoscit qua devotione, qua gratiarum actione suscipere debeat Praecursorem, per quem ipsum agnovit Salvatorem. Mihi plane novo nascitur gaudio lucerna mundi, cujus indicio lucem veram agnovi lucentem in tenebris, [Col. 0166A] sed non comprehensam a tenebris. Mihi prorsus ineffabili nascitur gaudio, cum quo tot et tanta mundo nascuntur bona; qui videlicet Ecclesiam primus catechizat, per poenitentiam initiat, per baptismum praeparat, praeparatam Christo consignat et copulat; et quam ad vivendum temperanter informat, etiam ad moriendum fortiter propria morte confirmat, atque in his omnibus plebem perfectam Domino parat.

5. O fratres, quorum propositum est (utinam et ita desiderium) ad perfectionem festinare; quam cito christianam assequeretur perfectionem, qui huic magistro animum accommodaret docibilem: cujus etiam prima elementa justitiae modum supergressa sunt perfectionis humanae; cujus rudimenta [Col. 0166B] primaevae aetatis gravitatem sapientiae vicere senilis! Qui enim, antequam natus, sanctus fuit, quid mirum si in processu conversationis plus quam sanctus fuit? Mirari possumus, imitari non possumus sanctitatem tuam, sanctorum sanctissime: omnino necesse est ut, qui de publicanis et peccatoribus plebem perfectam Domino parare festinas, humanius eis loquaris quam vivas; et modum perfectionis non secundum vitae formulam tuae, sed secundum virtutem mediocritatis temperes humanae. Facite, inquit, dignos fructus poenitentiae (Matth. III, 8) . Nos quidem, o fratres, gloriamur perfectius loqui, quam vivere: Joannes autem sublimius vivens quam possint homines vel intelligere, loquitur tamen eis prout possunt audire. Facite, inquit, fructus [Col. 0166C] dignos poenitentiae. Humanum, inquit, dico, propter infirmitatem carnis vestrae (Rom. VI, 19) Si nondum esse potest in vobis omnium plenitudo bonorum, sit saltem vera omnium poenitudo malorum. Si nondum facere praevaletis perfectae fructus justitiae, sit interim haec vestra perfectio, ut faciatis dignos fructus poenitentiae.

6. Si recordari volumus, fratres, lectionis hesternae, ad dignos fructus poenitentiae pertinet quod Jeremiae, aut certe Joanni sub typo Jeremiae dictum est, Ut evellas, et destruas, et disperdas, et dissipes: ad fructus justitiae, ut aedifices et plantes (Jerem. I, 10, et XVIII, 7) . Beatus qui manus hujus exstirpatoris adjuverit (nam ipse Dei adjutor est), [Col. 0166D] qui videlicet cooperans verbo et gratiae Dei, in hoc studium et operam dederit ut evellat et disperdat de affectionibus et moribus suis omnem plantationem quam non plantavit Pater coelestis, destruat et dissipet omnem aedificationem Babylonicae superbiae et confusionis; ut postmodum melius aedificet et plantet, fiatque sicut scriptum est, Lateres ceciderunt, sed quadris lapidibus aedificabimus. Sycomoros succiderunt, sed cedros immutabimus (Isa. IX, 10) . Ascendat abies pro saliuncula, et myrtus pro urtica (Id. LV, 13) : omnis scilicet pulchritudo et gratia virtutum, pro situ et horrore vitiorum. Quis, putas, est ille tam perfectus in nobis, ut saltem hoc initium perfectionis habeat, qui scilicet ita [Col. 0167A] digne perfecteque poenitens sit, ac tota severitate damnet mala sua quae fecit, prioribus usquequaque renuntians vitiis, ut omne germen maledictionis radicitus evellat et disperdat de agro cordis, ita ut de radice pessima, nullus amplius germinet fructus amaritudinis; quique semel ita destruat ac dissipet omnem altitudinem extollentem se adversus humilitatem Christi, ut iterum non reaedificet quae destruxit? Quam felix hodie esset Ecclesia sanctorum, quanta pace et gratia florerent congregationes beatorum pauperum, si fructus istos quos facere debuerat, rudium poenitentia, vel eorum qui perfecti et sancti videri volunt, afferret justitia! Denique, qui nec justitiam sanctorum, nec exactam habemus poenitentiam peccatorum, redimamus vel ex parte [Col. 0167B] aliqua teporem 1015 nostrum devota veneratione sanctorum: praecipue beati Joannis, cujus tam magnifice sanctitas effloruit supra modum aliorum, ut crederetur Sanctus sanctorum. Magnificentiam gloriae sanctitatis ejus loquamur ac meditemur, fratres mei, ut propitium faciat peccatis nostris eum, cujus singulariter amicus esse meruit, Filium Dei, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. A diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur, et violenti diripiunt illud (Matth. XI, 12) . Merito igitur laeta nobis est ejus nativitas, cujus tam fausta sunt tempora, ut regnum Dei, jam exinde [Col. 0167C] nobis expositum sit ad diripiendum, quibus utique justitia non sufficiebat ad promerendum. Merito multi in nativitate ejus gaudent, sicut promittebat angelus; sub quo tanta felicitate mutatus est temporum status, ut regnum Dei quod ante nulla innocentium obtinebat justitia, nunc poenitentium invadat et possideat violentia. Quid enim aliud debuit dici poenitentia peccatorum, nisi violentia in regnum coelorum? An non violentia est, rapere virtute quod non erat concessum naturae; ut qui natura erant filii irae et gehennae, labore improbo qui omnia vincit, intrudant se in haereditatem sanctorum et consortium gloriae? An non plane violentus Deo strenuus ille luctator patriarcha Jacob, qui, ut [Col. 0167D] scriptum est, contra Deum fortis fuit et invaluit, qui cum eo luctatus usque mane, constanter et obnixe tenebat rogantem dimitti, Non dimittam te, inquiens, nisi benedixeris mihi? Dico quia cum Deo luctatus est: Deus siquidem erat in angelo, cum quo luctatus est. Alioquin nec angelus diceret, Cur quaeris nomen meum, quod est mirabile? nec Jacob diceret, Vidi Dominum facie ad faciem (Gen. XXXII, 26, 29, 30) : sed neque Dominus de Jacob diceret per Osee prophetam, in Bethel locutus est nobiscum (Osee XII, 4) . Bona igitur violentia, quae benedictionem extorsit: felix lucta, qua Deus homini succubuit, victusque victorem gratia benedictionis et honore sanctioris nominis muneravit! Quid enim, si tetigit nervum femoris ejus, et emarcuit, ac de caetero [Col. 0168A] claudicavit? Facilis jactura corporis damnumque consolabile, quod tanto compensatum est munere: praesertim illi qui potuit dicere, Super salutem et omnem pulchritudinem dilexi sapientiam (Sap. VII, 10) . Utinam marcescat in me non solum nervus femoris, sed virtus totius corporis; dummodo vel unam merear benedictionem angeli. Utinam non solo claudicem cum Jacob, sed et moriar cum Paulo, ut gratiam et nomen Israelis obtineam munere perpetuo. Jacob quidem femur gerit marcidum, Paulus vero, corpus emortuum quia mortificationem membrorum, quam coepit propheticae religionis initium, ad integrum consummavit Evangelium. Jacob claudicans, quia ex parte quae mundi sunt cogitans, alterum pedem a terra suspensum portat. Paulus [Col. 0168B] cogitans solum quae Dei sunt, sive in corpore, sive extra corpus, nescit, Deus scit (II Cor. XII, 3) , totus tamen in spiritu liber ad coelum volat.

2. Vobis itaque dicimus, fratres, qui aggressi estis coelum rapere, qui congressi estis luctari cum angelo qui viam custodit ligni vitae: vobis, inquam, dicimus omnino necesse esse ut constanter et irremisse luctemini; non dico usque ad enervationem femoris, unde generatio propagatur carnis, sed etiam usque ad mortificationem corporis. Hoc tamen ipsum nec sic labor noster poterit assequi, nisi tactu et beneficio divinae virtutis, cum vestram videlicet constantiam invincibilem sibi probaverit. Sic enim scriptum est: Cumque videret quod eum superare non posset, tetigit nervum femoris ejus, et [Col. 0168C] statim emarcuit? (Gen. XXXII, 25) . An non tibi cum angelo, imo cum Deo ipso luctari videris, quando quotidie praeproperis tuis resistit votis? Lavaris velut aquis nivis, ut mundus sis corde et corpore, et ipse sordibus intingit te. Dicis, Sapiens efficiar (Eccle. VII, 24) , et ipse longius recedit a te. Clamas ad eum, nec exaudit te: vis accedere ad eum, et repellit te. Decernis rem, et in contrarium tibi cedit, et per omnia fere in duritia manus 1016 suae adversatur tibi. O dissimulatrix clementia, quae duritiam te simulas; quanta pietate pugnas adversus eos pro quibus pugnas! Licet enim haec celes in corde tuo, scio tamen quia diligis diligentes te, et immensa multitudo dulcedinis tuae, quam [Col. 0168D] abscondis timentibus te. Noli igitur desperare, constanter age, felix anima, quae cum Deo luctari coepisti: amat utique vim abs te pati, desiderat a te superari. Nam et cum iratus est, manumque ad feriendum extendit, quaerit, ut ipse confitetur, virum similem Moysi, qui resistat sibi; et si non invenerit, conqueritur et dicit: Non est qui consurgat, et teneat me (Isai. LXIV, 7) . Nam si implacabilis sit ejus ira, inflexibilisque sententia, flebit et dicet Jeremias qui resistere tentaverat: Fortior fuisti, et invaluisti (Jerem. XX, 7) .

3. Sed absit, fratres, qui placita ei postulatis, absit ut fortis adversum vos sit, qui pro vobis infirmari usque ad mortem voluit! Tot vulneribus confossus est, toto corpore crucifixus est; unde, [Col. 0169A] quaeso, virtus ei esse potest ad resistendum illi charitati, quae veluti victum et captum per omnia genera infirmitatum usque ad mortem, mortem autem crucis perduxit? Jam non fortis ut mors, sed fortior quam mors dilectio: cum virtute dilectionis infirmata sit usque ad mortem Dei fortitudo; cujus tamen infirmitas fortior inventa est omni fortissimo; cujus mors probata est esse mors tua, o mors. Virtute igitur dilectionis armatus sis, quicunque es ille pius invasor, qui rapere contendis regnum coelorum: et securus esto, quia facile vinces regem ipsum coelorum. Si qua enim videtur tibi adversari difficultate, aut duritia; ne sis pusillanimis, sed intellige qua mente id faciat. Nempe ut contrarietate ipse tibi acuat animum, [Col. 0169B] sicut solet esse natura magnanimorum ac fortium; ut vires exercitet, constantiam probet, multiplicet victorias, augeatque coronas.

4. Quamobrem accingimini, filii Israel, et estote filii fortitudinis: non enim opus est nisi magnanimitate et constantia, quae nullis possit terreri adversis. Infirmus dicat, Fortis sum: et prae gaudio spei se nesciat infirmum, cui tam facile jam jamque capiendum est coelum. Plane coelum violenter rapit, qui imbecillitati suae vim facit, aut aetati. Imo, ut magis proprie loquar, plane vim facit propriae perditioni, qui intonante tuba mandati, nescit parcere sibi. Homo enim in laboribus, ut Scriptura ait, laborat sibi, et vim facit perditioni suae (Prov. XVI, sec. LXX) . Accingimini, inquam, viri virtutis, [Col. 0169C] et sequimini ducem ac magistrum felicis hujus militiae; Joannem Baptistam loquor, a diebus cujus coelum esse coepit expugnabile. Iste siquidem est, qui velut alter David princeps factus latronum, piorumque ductor praedonum, et victoriosum illum exercitum publicanorum et peccatorum per illam laudabilem ac religiosam violentiam post se induxit in regnum coelorum. Quis enim scelestus aut profanus tubam ejus audivit, Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum (Matth. III, 2) ; et non se continuo praeparavit ad bellum? Sequimini, inquam, ducem istum, cujus vexilla proprio rutilant sanguine, cujus hodie virtutes ac triumphos debita decantastis veneratione. Ipse, nisi [Col. 0169D] fallor, quos post se traxerit exemplo, juvabit merito, commendabitque suffragio, cum inter natos mulierum nullus sit acceptior regi summo Jesu Christo Domino nostro, qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Inter natos mulierum non surrexit major Joanne Baptista (Matth. XI, 11) . Salomon ait: Laudent te labia proximi tui (Prov. XXVII, 2) . Sed quam felicius et gloriosius, cum laudant quempiam labia Dei sui! Deus quippe nec falli potest, nec adulari. Deus neminem facile laudat, quem laude posse inflari videat, vel quem ex fine debere reprobari praevideat. Homini quidem recte dicitur, ne laudet hominem in vita [Col. 0170A] sua; cujus sicut scire non potest intima, si nec praescire novissima; cum de seipso quoque confiteri 1017 habeat: Nihil mihi conscius sum, sed non in hoc justificatus sum (I Cor. IV, 4) . Sunt enim justi et sapientes, et opera eorum in manu Dei sunt et tamen nemo scit utrum sit dignus amore an odio, sed omnia in futurum servantur incerta (Eccle. IX, 1, 2) . Felix igitur, qui testimonio ipsius Judicis dignum se amore scire meruerit; nisi quod testimonium justitiae praesentis, mutabilitati humanae suspicionem ac metum non adimit de futuris. Indubitabile tamen eximiae virtutis et magnae perfectionis est indicium, quoties hominem adhuc corruptioni subditum, suae suffragio laudis illud irrefragabile Dei dignatur judicium. Magnum profecto justitiae praeconium [Col. 0170B] quod summa justitia dicit ad Noe: Te vidi justum coram me (Gen. VII, 1) . Magni quidem insigne meriti, quod Abrahae testificatur Deus, propter ipsum implendas esse promissiones, quae ad ipsum factae sunt (Gen. XVII, et XXII, 17, 18) . Quantae autem illud est gloriae, quod de beato Job Dominus gloriatur adversus invidum: Numquid considerasti servum meum Job, quod non sit ei similis in terra: homo simplex et rectus, et timens Deum, ac recedens a malo? (Job. I, 8.) Quantae etiam illud erat gratiae, quod pro Moyse aemulabatur et confundebat aemulos ejus? Si quis, inquit, fuerit inter vos propheta Domini, in visione apparebo ei, vel per somnium loquar ad illum. At non talis servus meus Moyses, qui in omni domo mea fidelissimus est. Ore enim [Col. 0170C] ad os loquor ei, et palam, non per aenigmata videt Deum. Quare ergo non timuistis detrahere servo meo Moysi? (Num. XII, 6-8.) Quis vero in omnibus sicut David, de quo gratulatur Dominus, quia invenit virum secundum cor suum? (III Reg. XI, 4.)

2. Verumtamen quantumlibet magni fuerint, sive isti, sive alii; nec inter istos, nec inter alios natos mulierum, teste Nato Virginis, surrexit major Joanne Baptista. Nam etsi stella differat a stella in claritate, et in choro sanctorum siderum, quae ante exortum veri Solis illustrarunt noctem hujus saeculi, quadam effulserunt claritate mirabili; nullum tamen in omnibus majus aut splendidius lucifero isto, lucerna scilicet ardenti et lucenti, [Col. 0170D] quam Pater Christo suo paravit: lucifero, inquam, praelucanae lucis, qui praecursor Solis diem instantem mortalibus nuntiavit; dormientibus in tenebris et umbra mortis clamitans et dicens: Poenitentiam agite; appropinquavit enim regnum coelorum (Matth. III, 2) . Ac si diceret: Nox praecessit, dies autem appropinquavit: abjicite opera tenebrarum (Rom. XIII, 12) . Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus (Ephes. V, 14) .

3. Non est autem negligenter praetereundum, sed etiam atque etiam considerandum, quam sublimis meriti, quam excellentis gratiae et virtutis, oculus ille quem nil fallit, eum perviderit, qui post tanta praecedentium praeconia, hanc de illo sententiam tulit: quod inter natos mulierum, nullus [Col. 0171A] illo major surrexit; nec nisi de ordine Angelorum, vel qui pervenisset ad aequalitatem Angelorum, aliquem ei praeferendum judicavit. Nec semel quidem, aut perfunctorie vel breviter laudem ejus attigit, sed quotiescunque se offerebat occasio sermonis, laudibus ejus delectabatur immorari: quod satis probat historia Evangelii. Propterea Marcus quoque, Lucas et Joannes initia librorum praeconiis ejus dedicaverunt: ut videlicet auctoritas tanti nominis prima fronte praelati, totum deinceps commendabilius redderet Evangelium; et lucerna in ipso ingressu ac vestibulo ardens et lucens perduceret ad lucem, quae lucebat in tenebris, sed a tenebris nequibat comprehendi. Matthaeus enim, quia eum nativitas Domini in initiis occupatum tenuit, [Col. 0171B] mox ut puerum nutriendum Nazareth commendavit, ad Praecursorem et Baptistam ejus stylum convertit, arbitrans imperfectum fore quidquid de Sponso diceret, si de individuo amico Sponsi reticeret. Haec namque cura non minima fuit, non solum Evangelistis narrantibus, sed etiam Prophetis et Angelis praenuntiantibus, ut lucerna Christi, testis Domini talis induceretur, cujus splendore et auctoritate inimici facile confunderentur, et ex cujus magnitudine incomparabilis Altissimi magnitudo manifeste monstraretur. Cum enim maximus inter natos mulierum Natum Virginis testabatur tam longe magnitudinem suam vincere, ut indignum se confiteretur ejus calceamenta portare: quid aliud dabatur intelligi, nisi quia ille erat 1018 magnus [Col. 0171C] Dominus, cujus magnitudinis non est finis (Psal. CXLIV, 3) ; et de quo dicitur: Quoniam quis in nubibus aequabitur Domino, similis erit Deo in filiis Dei? (Psal. LXXXVIII, 7.) Et haec utique illa magnitudo Joannis fuit, qua inter magnos tam magnus excrevit, quia videlicet virtutes suas magnas et innumeras, quibus nulli mortalium secundus fuit, maxima omnium virtutum humilitate cumulavit sibi; cum putaretur summus omnium, ultro ac devotissime praeferens humillimum omnium et in tantum praeferens, ut calceamentis ejus detrahendis se testaretur indignum (Luc. III, 16) .

4. Mirentur igitur alii, quod a Prophetis praenuntiatus; quod ab archangelo promissus, et eodem [Col. 0171D] quo Christus; cum tamen Christus in cubiculo, Joannes in oraculo; quod de tam sanctis ac nobilibus parentibus; quod de sonibus et sterilibus, contra debitum naturae, dono gratiae; quod ante sanctus quam natus; ante propheta, quam prophetaret; quod plus quam propheta, quia angelus angelicum officium vitamque gerens in terris, in carne praeter carnem vivens; et licet innocentissimus, poenitentiae tamen formam plus exemplo quam verbo tradens; quod in spiritu et virtute Eliae praecurrens adventum Redemptoris, et viam ei parans in eremo; quod corda patrum ad filios, et filiorum ad patres convertit; quod Filium baptizare, Patrem audire, Spiritum sanctum videre meruit; quod denique usque ad mortem pro veritate certavit: [Col. 0172A] ut etiam ad inferos Christum praecurreret; ante passionem Christi, martyr Christi fuit. Mirentur, inquam, haec alii, si tamen est qui digne possit mirari: nobis, fratres, non solum miranda, sed et imitanda proponitur virtus humilitatis ejus, qua major se credi, cum potuit, noluit; imo credentes ne errarent, quantum valuit compescuit. Fidelis enim amicus Sponsi, magis amator Domini sui, quam sui; se minui, ut ille cresceret optabat, et de minoratione sui gloriam illius augere satagebat (Joan. III, 29, 30) , ante Apostolum opere et veritate dicens illud apostolicum: Non nosmetipsos praedicamus, sed Dominum Jesum Christum (II Cor. IV, 5) . Ideo nimirum magna est gloria ejus in salutari tuo, in Jesu tuo, Domine, cujus justitiae et [Col. 0172B] bonitatis est diligentes se diligere, est glorificantes se glorificare. Magna prorsus gloria ejus in Jesu, magna a Jesu: qui et apud se glorificavit eum consortio gloriae suae, et apud homines testimonio vocis suae. Persuasum sibi habebat Joannes illud fidele Sapientis consilium: Qui gloriatur, in Domino glorietur: non enim qui se ipsum commendat, ille probatus est, sed quem Deus commendat (II Cor. X, 17, 18) . Maluit itaque in Domino sane, quam in seipso vane gloriari; quia et maluit veraciter a Domino, quam fallaciter a seipso commendari. Ideo probatus est Deo et hominibus; et gloria ejus veritas apud homines, felicitas apud Deum: qui si seipsum glorificasset, gloria sua nihil esset.

5. O filii hominum, usquequo gravi corde? utquid [Col. 0172C] diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium? (Psal. IV, 3.) Utquid vanam et mendacem gloriam diligitis, et gloriam quae a Deo solo est, non vultis? Sed quomodo quaeritis? Utinam agendo fortia, non loquendo sublimia! utinam saltem vera loquendo, licet vane, et non mentiendo plane! utinam denique mentiendo tantum de vobis, non etiam detrahendo de aliis! Hoc jam non est gloriam accipere vel quaerere, sed magis furari et rapere. Quaerere siquidem gloriam, non sua, sed contraria via; non illa scilicet cui debetur gloria, sed contumelia, id est, non virtutis titulo, sed mendacii et detractionis latrocinio: quid aliud est hoc, nisi rapere, vel furari nequiter, quod concupieris turpiter? Certe [Col. 0172D] si gloriam ab homine non quaereres, sed oblatam acciperes, jam ex hoc secundum veritatem non ambulares. Nunc autem quid, cum non solum accipis si offertur, sed et quaeris cum non offertur? quid denique, cum alium velut trucidas venenosa et insidiosa lingua, ut gloriam ejus tibi rapias; ut de malo ejus tu melior, de contemptu ejus tu gloriosior appareas? Sit ergo illud, gloriam scilicet accipere vel quaerere ab homine, insipientium vanitas: quid istud, nisi saevientium crudelitas? Sit certe illud, ut mitius loquar, tentatio humana: quid istud, nisi imitatio diabolica? Plane imitantur diabolum qui sunt ex parte illius, id est, omnes superbi. Ipse est 1019 enim rex super omnes filios superbiae.

[Col. 0173A] 6. Quomodo, inquis, imitantur? Diabolus quia superbivit, meliori se, id est, Deo invidit: quia invidit, detraxit. Sic filii superbiae ejus, mox ut infecti sunt vitio ejus, id est amore propriae excellentiae, invident alienae. Ut coeperint invidere, incipient, si possunt, detrahere, ut scilicet accrescat eis quod derogaverint aliis. Quanto salubrius imitarentur humilitatem Joannis, qui detrahebat sibi, ut adderet alii: qui contendebat minor credi quam credebatur, ut alius inciperet apparere quod non putabatur? Denique si non placet humilitas ex sui honestate et aequitate, placeat saltem ex utilitate: quia nulla via rectior, aut facilior ad gloriam divinam; sed nec ad gratiam humanam ulla pulchrior aut justior, et saepe nulla compendiosior: Quanto, inquit, [Col. 0173B] magnus es, humilia te in omnibus, et invenies gratiam coram Deo et hominibus (Eccle. III, 20, et Philipp. II, 3) . Haec beatum Joannem glorificavit apud Deum et homines, sicut est dies haec, quae de nativitate ejus gloriosa consolationem praestat mundo, gaudium coelo, gloriam Deo: cui honor et gloria in saecula saeculorum. Amen.

1. Coepit Jesus dicere ad turbas de Joanne: Quid existis videre in deserto? (Matth. XI, 7.) Ecce illud quod sponsa de sponso gloriatur in Cantico amoris sui, Ego dilecto meo, et dilectus meus mihi (Cantic. II, 16) : Joannes Jesu, et Jesus Joanni. Joannes Jesum praedicat, Joannem Jesus commendat. Par [Col. 0173C] pari redditur, et tam amica quam justa vicissitudine charitas in invicem provocatur, aut remuneratur. Ego enim, inquit Jesus, diligentes me diligo, et glorificantes me glorificabo (Prov. VIII, 17) . Habet pietas promissionem vitae quae nunc est, et futurae; et Dominus dilectum sibi quem glorificaturus est in futuro redditione praemii, etiam nunc incipit glorificare redditione [ Al. exhibitione] praeconii, testemque suum etiam apud homines proprii sublimat honore testimonii. Quid existis, inquit, videre in deserto? Vos hominem miramini commorantem in deserto: sed per istum pinguescent speciosa deserti, et florebit solitudo, cum ubique novi cultores eremi de Joannis succrescent exemplo. [Col. 0173D] Tunc erit desertum quasi deliciae paradisi, et solitudo quasi hortus Domini. Tunc gloria Libani dabitur ei, decor Carmeli et Saron (Isai. XXXV, 2) . Sed quid, inquam, existis videre in deserto? arundinem vento agitatam? (Matth. XI, 7.) Et si moretur in desertis, non est tamen arundo deserti, sed cedrus paradisi, columna coeli, gloria generis humani, miraculum mundi, virtute et merito ultra mensuram hominum, conditione citra naturam angelorum.

2. Non est arundo vento agitata, sed palma fortior omni procella, quam nullus turbo quatiat: aut certe cypressus in monte Sion aeternae plantata, altius scilicet quam ut ventorum rabiem timeat. Non est obnoxius tempestatibus hujus aeris, quia superior est cunctis cupiditatibus mundi. In coelo radicem [Col. 0174A] fixit, quo nullus spiritus procellarum aspirat, unde minas et bella ventorum, et cuncta in saeculo adversantia securus irrideat. Irascatur Herodes, insidietur Herodias, de interioribus eorum ebulliat tempestas, ac nequam spiritus procellarum, qui in abyssis cordium eorum cubat, omnes vires suas et argumenta malitiae commoveat: nihil illum terrebit, nihil a sententia movebit, quominus libere nuptias eorum incestas arguat. Quomodo enim flecterent adversa, quem mollire non potuerunt prospera? Flaverunt siquidem aliquando et molles, atque blandientes venti, aurae scilicet favoris popularis: sed nec illis a rectitudine sua potuit inclinari. Vos misistis ad Joannem et testimonium perhibuit veritati. Miserunt enim Judaei sacerdotes et [Col. 0174B] levitas, ut interrogarent eum, Tu quis es? Et confessus est, et non negavit: Quia non sum ego Christus (Joan. I, 19, 20) : cum tamen ei flaret favor popularis, et blandiretur existimatio communis, non ut Christum praedicaret se esse, sed ut credentibus tantum non contradiceret. Sed 1020 et alias cum discipuli ejus dicerent ei, Rabbi, cui tu testimonium perhibuisti, ecce hic baptizat, et omnes veniunt ad eum: numquid hoc vento potuit agitari, aut de sua desertione, et alterius frequentia et gloria, ad dolorem vel invidiam moveri? Imo constantia immobili ventum repellens et frangens, respondit: Ipsi vos mihi testimonium perhibetis, quia dixerim, Non sum ego Christus, sed quia missus sum ante illum (Joan. III, 26, 28) .

[Col. 0174C] 3. Sed quid existis videre? hominem mollibus vestitum? Laudaverat eum de constantia animi, et nunc laudat de contemptu corporis sui, ac postremo de superexcellentia gratiae prophetalis, atque dignitate angelici officii et nominis. His etenim duobus gradibus ad spiritualia ac divina nititur humilitas humana; si videlicet adversus irruentium tentationum ventos immobilis persistat, et desiderio spiritualium bonorum corpus affligat. Sicut enim in initiis, ut vincamus tentationes, corpus est castigandum, ne regnet in eo peccatum: sic etiam victis tentationibus in eodem tamen est persistendum, non solum metu recidendi, sed etiam desiderio proficiendi; ut scilicet de mortificatione carnis spiritus [Col. 0174D] vegetior fiat, et quanto levius ac subtilius vinculum gestat, tanto ad spiritualia liberior assurgat. Joannes qui antequam exiret de ventre, sanctificatus erat, cui illud dicere competebat: Ab infantia mea mecum crevit sanctitas, et de utero matris meae egressa est mecum (Job XXXI, 18) ; quem nullus tentationis ventus agitare poterat: nec mollibus tamen vestiebatur, nec suavibus vescebatur; sciens utique, quia sicut peccatoribus, ut sancti fiant, sic sanctis, ut sanctiores fiant, necessaria est severior vivendi disciplina. Nunc autem Deo gratias, qui dedit nobis, si tamen dedit, sine pugna victoriam, sine poenitentia veniam, sine opere justitiam, sanctimoniam sine labore; deliciis carnalibus simul et spiritualibus affluere. Induimur, si non purpura et [Col. 0175A] bysso, certe mollioribus et calidioribus quam sint purpura et byssus; et epulamur quotidie splendide: et nihilominus distenti et ructantes crapulam, dormiemus cum Lazaro quondam paupere in sinu Abrahae, vel potius in sinu Christi cum Joanne? Plane si ita est, melius nobiscum actum est, quam cum illis, qui tantis emere laboribus quod nos delicati gratuito possidemus. Plane si ita est, ridenda est magis quam praedicanda vita Joannis: et omnem nationem filiorum Dei, qui dura et arcta via secuti sunt Unicum Patris, reprobare magis expedit, quam imitari.

4. Verisimilius autem videtur quod non ita est; sed magis sicut Veritas dicit, quia per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei (Act. XIV, 21) : et sicut discipulus Veritatis perhibet, quia vidua in deliciis vivens mortua est (I Tim. V, 5, 6) . Ideo Dominus cum de asperitate vestis laudasset amicum in omni domo sua fidelissimum, Ecce, inquit, qui mollibus vestiuntur, in domibus regum sunt (Matth. XI, 8) : volens nimirum intelligi, quia qui sectantur delicias carnis, regno hujus saeculi militant, non regno Dei. Heu! quam terribilem sententiam coelitus audivi contra mollitiem illius magnae et purpuratae meretricis! Quantum, inquit, glorificavit se et in deliciis fuit, tantum date illi tormentum et luctum (Apoc. XVIII, 7) . Utinam tamen his deliciis, tantum mollitie vestium, et suavitate epularum contenta esset tene itudo delicatorum, nec alias spinas vitiorum germinaret in eis rhamnus [Col. 0175C] voluptatum, ut hoc esset omne peccatum eorum, deliciari, non luxuriari! Ipsi viderint, si ita exstinctus est in eis ingenitus ille pestifer ignis, ut tot fomentis circumpositis nequeat reaccendi; praesertim ventis ex adverso flantibus, id est, verbis et risibus lascivis tentantibus. Soleo tamen audire quia saepe vivit etiam in moriente, viget in sene: suscitatur et exsurgit etiam sine fomite, furit nullo irritante. Ipsi ergo viderint sibi. Nihil enim mihi de aliorum conscientiis judicare, cum sciam multos in omni copia et gloria mundi temperanter et pudice vixisse: et e diverso nonnullos in habitu asperiore et victu parciore nequiter egisse. Sed et scio regem Israel sub purpura sua cilicio ad carnem [Col. 0175D] fuisse indutum (IV Reg. VI, 30) ; et panem solum nonnunquam regibus appositum: cum hodie delicatissima quaeque ac mollia tegat pulla vestis poenitentium, vel magis poenitentiam profitentium; 1021 et fastidiis eorum non satis sint opes mundi, non satisfaciant artes et tormenta coquorum. Verum quia in hujusmodi causis facile quisque sibi invenit patrocinium; alius, infirmitatis, alius, societatis cui morem gerit; alius, honoris quem gerit: [Col. 0176A] esto, vivant ut volunt, comedant ut volunt; tantum ne excedat ulterius hoc malum, ad id scilicet, quod qui perpetrare volunt, confiteri nolunt, quia tueri non possunt; et incipiant notari proverbio mulieris nequam, quae comedit, et tergens os suum dicit: Non sum operata malum (Prov. XXX, 20) . Nam et de magna illa Babylone, de cujus medio delicati poenitentes isti videbantur exisse, audeam dicere: Quantum vult purpurata sit, quantum vult delicata sit; tantum meretrix non sit, nec divaricet pedes suos omni transeunti.

5. Tu ergo si non potes imitari Joannem in asperitate vestitus, vel parcimonia victus: vel in hoc imitari contende, ut non sis arundo vento agitata; et, ut Sapiens ait, Non te ventiles in omnem [Col. 0176B] ventum, et non eas in omnem viam. Sic enim peccator probatur in duplici lingua. Sed esto firmus, inquit, in via Domini (Eccli. V, 11, 12) , ne te projiciat ventus a facie terrae seu loci, cui professus es; seu regni, cui praeparandus es. Solet repente ventus vehemens irruere a regione deserti, et concutere quatuor angulos domus filiorum Job (Job I, 19) , et fit ruina ejus magna, si tamen super arenam fundata sit, non supra petram; si arundinea sit, non lapidea: imo si is qui aedificat eam, et inhabitat, arundo sit; foris per hypocrisim nitidus, jactantia vel promissione cassa sonorus; intus veritate vacuus. In secreto hujus arundinis Behemoth dormire amat, quae et in locis humentibus (Job XL, 10, 16) , ubi nulla fluxarum rerum penuria, [Col. 0176C] sed ad luxum superfluunt omnia, saepius et uberius crescit atque luxuriat (Isai. XXXVI, 7) . Huic arundini si quis innitatur, manum ejus perforabit: quia si quis in adjutorium operis eum asciverit, vel alicujus ei muneris functionem imposuerit, sperantem in se gravi scandalo vulnerabit. Patientia tamen Domini hujusmodi arundinem etiam quassatam non conterit, sed sustinet, ut in melius convertatur (Isa. XXIV, 20) . Nonnunquam etiam increpat feras arundinis (Psal. LXVII, 31) , quae cum principe suo in secreto ejus dormiunt: nonnunquam justi tanquam scintillae aeris candentis in arundineto discurrunt (Sap. III, 7) , qui tanquam carbones desolatorii, quidquid in eo steriliter silvescit [Col. 0176D] incendunt, novisque fructibus purum praeparant locum. Hoc agebat Joannes, vox clamantis in deserto, non arundo, sed scintilla in arundineto: cujus sermo, ut scriptum est, sermo scintillae ad commovendum cor (Sap. II, 2) pig um et stolidum, ut pararet viam Domino. Hoc etiam nunc in nobis agat eadem vox, cooperante Verbo ipso, cujus erat vox, Jesu Christo Domino nostro, qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Et respondi, inquit Zacharias, et dixi ad angelum qui loquebatur in me: Quid sunt duae olivae istae ad dexteram candelabri et ad sinistram ejus? Isti sunt, inquit, duo filii olei splendoris, qui assistunt Dominatori universae terrae (Zach. IV, 4, 11, 14) . De candelabro quod viderat totum aureum, et septem lucernas ejus super illud intellexerat Propheta, sed nec nobis dubitare jam licet, cum in lumine ejus videamus lumen. Hoc lumen cum alia demonstret, seipsum ignorari non patitur, sed testimonium perhibens de seipso loquitur: Ego sum lux mundi (Joan. VIII, 12) . Lux ex divinitate, candelabrum ex humanitate. Et ipsum totum aureum, non auratum; quia sive divinitas, sive sapientia, sive [Col. 0177B] charitas auro significetur, haec omnia Christus non per participationem, sed per substantiam. Nos cum simus natura plumbei, vel magis lutei, gratia et participatione ipsius, non aurum vel aurei, sed ut multum aurati. Septem lucernae super ipsum, septem spiritus, septem oculi Domini, qui discurrunt in universam terram. De his ergo Propheta certus, de duabus olivis quidnam sint percunctatur, auditque ab angelo qui in eo loquebatur: 1022 Isti sunt duo filii olei splendoris, qui assistunt Dominatori universae terrae (Zach. IV, 14) . Interpretentur alii ut volunt aut possunt, unusquisque pro sensu suo: sive Enoch et Eliam, qui apud Deum in secreto vivunt; sive Moysen et Eliam, qui cum eo in monte [Col. 0177C] visi suut; sive duos ordines praedicatorum, veteris scilicet ac novi Testamenti: ut qui Veteris, ad sinistram sint propter promissa temporalia; qui Novi, ad dexteram, propter aeterna: ego quidquid a regula fidei non discrepat, aut a contextu lectionis non nimie dissonat, suscipio, veneror, amplector.

2. Puto tamen, sine praejudicio melioris intellectus, Petrum et Paulum non absurde posse intelligi: imo absurdum videri, qui hodie aliud interpretari velit, cum hodie nihil aliud cantet aut tractet Ecclesia ubique terrarum, quam praeconia Patrum doctorumque suorum Nam etsi aliis possit aptari, puto quia istis specialius congruit, seu illud quod tanquam duae olivae circa candelabrum a Propheta [Col. 0177D] videntur, seu quod duo filii esse olei splendoris ab angelo memorantur. Et alterum quidem altero exponitur, visio scilicet prophetica interpretatione angelica: ut inde intelligantur olivae, quia filii olei splendoris; inde circa candelabrum, quia Domino assistunt. Quia enim ex oleo Spiritus sancti sunt regenerati, hodieque florent et fructificant sicut oliva fructifera in domo Domini, etiam oleastro gentili, qui in ipsos insertus est, impertientes pinguedinis [Col. 0178A] suae succum ac dulcedinis, gratias illis agat sterilis dudum et amara gentilitas; et si non ab ipsis, tamen per ipsos est, quod nunc tam copioso, tam pretioso fructu per orbem abundat.

3. Vobis tamen, fratres, quibus sicut substantia et domus una, ita cor unum et anima una: vobis, inquam, specialius in ipsis censeo gloriandum, qui sicut novella olivarum de eorum radice traduxistis non solum fidei succum, sed et formam vitae atque ordinis exemplum. Quod si novella olivarum vos, utique et filii olei vos, filii uncti, qui est Christus Dei; diceturque et de vobis, cum hodie ad altare accedetis: Filii tui sicut novellae olivarum, in circuitu mensae tuae (Psal. CXXVII, 3) . O novella olivarum nobilium! o generosum germen tam pinguium, tamque feracium arborum! semper, obsecro, recordare [Col. 0178B] de qua pullulaveris stirpe, de qua succreveris radice, ne unquam sterilitas operum, aut amaritudo morum te degenerem arguat, aut, quod absit, inutilem ignibus addicat. Cave, quaeso, notam infelicium temporum, de quibus meministi prophetatum: Mentietur opus olivae, et arva non afferent cibum (Habac. III, 17) . Duo tamen praecipue tibi existimo cavenda: ne aut per teporem fias sicut oliva projiciens florem suum, sicut legis in Propheta, ut videlicet fructum quem in initiis novitii fervoris promittebas non facias; aut cum feceris, ne per superbiam perdas, et dicat tibi Jeremias: Olivam uberem, pulchram, fructiferam, speciosam vocavit Dominus nomen tuum: sed heu! ad vocem [Col. 0178C] loquelae grandis exarsit ignis in ea, et combusta sunt omnia fruteta ejus (Jerem. XI, 16) . Confidimus autem de vobis meliora, dilectissimi, tametsi ita loquamur. Confidimus quia oleum splendoris, vel magis olei splendor, cujus estis filii, sicut et patres nostri Apostoli, unctione sua docebit vos de omnibus: nec solum deterget torporem, quia oleum est; sed et discutiet errorem, quia splendor est.

4. Scio posse intelligi olei splendoris, id est, quod de splendore Filio procedit, vel quod splendorem illuminationis diffundit: sed puto quia non inconvenienter etiam per intransitionem accipi potest oleum, quod splendor est. Utrumque siquidem Spiritus est in natura sui, et unctio scilicet spiritualis, et splendor invisibilis: utrumque in nobis operatur [Col. 0178D] munere sui. Ungit affectus ex eo quod oleum est: illuminat intellectus ex eo quod splendor est. Qui tamen non ex alio atque alio, sed ex uno ipso et oleum, et splendor est; quia nonnisi unum ipsum est. Ungit affectus, quia charitas est: illuminat intellectus, quia veritas est. Ungit affectus, cum devotionem donat: illuminat intellectus, cum mysteria revelat. Cum bonitatem docet, ut simus simplices sicut columbae, ungit affectus: cum scientiam [Col. 0179A] docet, ut simus prudentes sicut serpentes, illuminat intellectus. Illuminat, ut habeamus 1023 in nobis salem: ungit, ut habeamus inter nos pacem. In hoc igitur te nobis probabis filium olei splendoris, si suavem et unctum per benevolentiam, discretum et maturum per sapientiam te nobis exhibueris; ut suavitas veritate sit condita, et aequitate charitas ordinata. Puto autem quod hanc germinam virtutem sui, vel affectum muneris sui, propter quam splendor voluit dici, etiam in illo igne Spiritus sanctus significaverit, in quo ipse invisibilis invisibiliter Apostolis apparuit. Qui enim splendor fuit in aspectu oculorum, oleum, nisi fallor, fuit in sensu corporum: ut veluti in quodam lavacro olei viderentur sibi baptizati, cum super eos effunderetur [Col. 0179B] ignis iste coelestis. Verumtamen qualiscunque fuerit in eis corporaliter sensus illius ignis (parum enim interest qualis sentiatur, sed qualiter operetur), illud, ut opinor, et probabilius dicitur, et religiosius creditur, quod idem ignis qui inflammavit et illuminavit corda, refrigeravit corpora: ut per charitatem mentes arderent, et per castitatem membra frigerent, et utrumque congrueret singulis, sive illud Jeremiae, De excelso misit ignem in ossibus meis (Thren. I, 13) ; sive illud Psalmistae, Caro mea immutata est propter oleum (Psal. CVIII, 24) . Nisi forte aliquid de lege membrorum contra legem mentis relinquere voluit Spiritus, ut virtus in infirmitate perficeretur.

5. Sed prosequamur quod proposuimus. Isti sunt, [Col. 0179C] inquit, duo filii olei splendoris, qui assistunt Dominatori universae terrae (Zach. IV, 14) . Ecce habes bonitatem in oleo, scientiam in splendore: accipe disciplinam in eo quod ait, qui assistunt Dominatori universae terrae; ut agnoscas eos vere discipulos illius fuisse cui cantamus, Bonitatem et disciplinam et scientiam doce me (Psal. CXVIII, 66) . Haec est namque perfectio disciplinae, tam in mente, quam in corpore; ut proponentes Dominum in conspectu nostro semper, semper et ubique majestati aeternae, quae nos inspicit et judicat sine intermissione, cum metu et reverentia assistamus, pervigili fide ac jugi devotione. Sicut oculi, inquit, servorum in manibus dominorum suorum, ita oculi nostri ad Dominum [Col. 0179D] Deum nostrum (Psal. CXXII, 2) , intentissime et indeclinabiliter observantes nutus ejus, quid velit, quid jubeat, ut quam celerrime devotio nostra obediat. Sic Moyses invisibilem tanquam videns sustinebat, nec unquam imminentis metum judicis dissimulare poterat. Sic Elias et alii Prophetae qui dicebant: Vivit Dominus, in cujus conspectu sto (IV Reg. V, 16) . Inde nimirum et gratiam, et nomen assecuti sunt Videntium; quoniam quae semper intuebantur per fidem non fictam, merebantur saepius intueri per speciem, licet factam. Haec fides vigil, non ficta, non dissimulatrix, ipsa est, ut arbitror, quae sola vel maxime facili compendio ad perfectionem perducit quae gravitatem disciplinae, sobrietatemque modestiae, tam interiori quam exteriori [Col. 0180A] nostro tribuit, et velut in disciplina famulantium Domino semper assistere facit. Hac virtute meruerunt Apostoli dici filii olei splendoris: ut sicut Domino astiterunt in terris contemplando per fidem, ita nunc ei assistant in coelis contemplando per speciem; Regemque in decore suo videant oculi eorum, cujus timorem hic meditabatur cor eorum. Hac via, fratres, sequimini Patres fidei vestrae, et auctores Ordinis, quatenus eorum provocati exemplis et adjuti suffragiis, quo ipsi hodie praecesserunt, pervenire valeatis, adjuvante Domino nostro Jesu Christo, qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.

[Col. 0180B] 1. Duo ubera tua sicut duo hinnuli capreae gemelli, qui pascuntur in liliis, donec aspiret dies, et inclinentur umbrae (Cant. IV, 5, 6) . Videte, fratres, ne degeneretis. Ut taceam de nobilitate patris vestri, nobilis est mater quae vos genuit, generosa sunt ubera quibus lactati estis. Mater vestra est sponsa cui haec dicuntur, cujus ubera voce sponsi laudantur. Quae nimirum duo ubera Ecclesiae Petrum et Paulum esse, non solum interpretatur nobis dies 1024 ista, in qua potamur ab uberibus consolationis eorum satis jucunde et abunde; sed etiam evidentia operis ipsorum approbant argumenta ac monumenta doctrinae. Quibus enim aliis uberibus nutriti sunt filii Ecclesiae, sive ex praeputio, sive ex circumcisione? Istos utique [Col. 0180C] ego reor esse, de quibus olim parvulae et pauperculae consolatio divina promittebat Ecclesiae: Reges nutritii tui erunt (Isai. XLIX, 23) , et mammilla regum lactaberis (Isa. LX, 16) . Nisi enim tam generoso lacte nutrita esset, nunquam ad hoc virtutis ac gloriae culmen excrevisset. Ad ubera parvulos Petrus invitabat, quibus dicebat: Sicut modo geniti infantes, lae concupiscite (I Petr. II, 2) . Ubera Paulus praebuerat quibus dicebat: Lac vobis potum dedi (I Cor. III, 2) ; et illud: Factus sum in medio vestri sicut nutrix sedens et nutriens filios suos (I Thess. II, 7) . Quam plenus autem lacte redundaverit spirituali, pulchre significatum est unda illius lactis visibilis, quod de corpore ipsius fertur exisse loco sanguinis, cum decollatus hodierna die pro illis, quibus dabat [Col. 0180D] mammillam, dedit et animam. Plane nihil in eo sanguineum, sed totum lacteum; qui nihil carnale, nihil suum cogitabat, sed tantum quod aliis utile erat. Nec tam habebat ubera, quam ipse totus uber erat; qui ita misericordia uberi affluebat, ut non modo spiritum suum desideraret totum filiis immulgere, sed et corpus impendere.

2. Antequam haec duo ubera, Petrum et Paulum, accepisset primitiva Ecclesia sauctorum in terris, conquerebatur et dicebat Ecclesia beatorum spirituum in coelis: Soror nostra parva est, et ubera non habet (Cantic. VIII, 8) . Cum enim Christus rediens in coelum reliquisset pusillum gregem discipulorum, ac nondum misisset Spiritum suum, quo erant fetanda viscera, et implenda ubera sanctorum: erat, [Col. 0181A] ut opinor, illa Ecclesia in coelis sollicita pro filiolis sponsi, sive jam natis, sive nascituris, cui videlicet committerentur alendi; eo quod Ecclesiam istam viderent parvam numero, virtute et auctoritate, et sine uberibus doctrinae. Nam et ipse Sponsus in diebus carnis suae genuerat aliquos verbo veritatis, et quandiu fuerat cum eis, lactaverat eos uberibus aedificationis et consolationis. Et ipse siquidem Sponsus habet ubera meliora vino (Cant. I, 1) , id est, doctrina legali, vel gaudio saeculari. Habet, inquam, Sponsus ubera, ne ullum de omnibus officiis et nominibus pietatis eum praetereat: ut qui pater est creatione naturae, vel regeneratione gratiae, seu etiam auctoritate disciplinae, sit etiam mater affectu clementiae, sit et nutrix sedulitate officii et curae. Erant [Col. 0181B] igitur parvuli, quos alebat initium aliquod creaturae ejus, sed nonnisi initium: multumque supererat curae et laboris, donec adducerentur ad perfectum, et formaretur Christus in eis. Cum autem et ipse reliquisset eos; superni spiritus, etsi laeti de reditu Unigeniti, de nova tamen adoptionis progenie solliciti, quodammodo affectu suo videbantur apud eum conqueri: Quis illos nutriet? Lactasti eos, sed ante tempus ablactasti. Non enutristi juvenes, nec ad incrementum perduxisti virgines: quis illos nutriet? Soror nostra parva est, et ubera non habet. Dixisti Petro: Pasce agnos meos (Joan. XXI, 15, 16) : sed nec ipse adhuc sufficientiam lactis in uberibus habet. Cito pietas ejus aresceret, qui plus adhuc cuti suae quam animabus parvulorum timet. Facile relinqueret [Col. 0181C] agnos in tentatione, qui Pastorem tam suum quam illorum negavit in interrogatione. Ecce autem repente Spiritu misso de coelo, tanquam lacte de propriis Christi uberibus effuso, Petrus impletus est lacte plurimo: nec multo post de Saulo fit Paulus, praedicator de persecutore, mater de tortore, nutrix de carnifice; ut plane intelligeres totum ejus sanguinem mutatum in lactis dulcedinem, saevitiam in pietatem.

3. His igitur uberibus geminis pectori suo affixis gloriatur Ecclesia, non modo matrem se esse fecundam, sed et civitatem munitam. Ego, inquit, murus, et ubera mea turris (Cantic. VIII, 10) . Mille clypei pendent jam de turribus istis, omnis armatura fortium. [Col. 0181D] Ipse quoque sponsus de eisdem uberibus in laudem sponsae in carmine amoris, mystico sermone sic ait: Duo ubera tua sicut duo hinnuli capreae gemelli (Cant. IV, 5) . Capream hoc loco accipimus Ecclesiam; acutam visu ad penetranda mysteria Christi, agilem saltu ad transilienda spinosa hujus saeculi, potentem ad exsuperanda venena serpentis antiqui. Cujus duo gemelli non inconvenienter, 1025 ut arbitror, intelliguntur hi duo Apostoli; germani fide, consimiles devotione, pares merito et virtute, unanimes charitate, conjuncti in ipsa etiam passione et morte. Quomodo enim in vita sua dilexerunt se, ita et in morte non sunt separati. Quia vero desideria summorum pascuntur in profectibus minorum, donec scilicet aspirante gratia tollant se ad contemplandum [Col. 0182A] sublimia, bene de his hinnulis subditur: Qui pascuntur in liliis, donec aspiret dies, et inclinentur umbrae (Cant. II, 16, 17) . Animalia cum declinant aestum diei, captant umbrosa pascua convallium, ubi et liliorum solet esse proventus uberior, donec spirante tepescentis aura vesperi, egrediantur ad aperta camporum, vel ardua montium. Sic et hinnuli nostri quandiu non aspirat eis ad contemplandum clementior aura diei aeterni, pascuntur in liliis convallium; id est, delectantur in virtutibus humilium, aut etiam occupantur in actionibus eorum. Cum autem aspirat dies ille mentibus eorum, egrediuntur et saliunt ad uberiora et feliciora pascua montium aeternorum. Per me, inquit Pastor et ostium, si quis introierit salvabitur, et ingredietur Ecclesiam, et egredietur [Col. 0182B] saepius contemplando, semel migrando ad coelestem patriam; et pascua inveniet, et hic, et ibi. Hic, inter lilia agri; ibi, inter ligna paradisi: hic, in floribus; ibi, in fructibus: hic, in virtutibus sanctorum; ibi, in gaudiis Angelorum.

4. Prorsus in loco pascuae ibi me Dominus collocavit, cum ecclesiae sanctorum associavit, cujus venter sicut acervus tritici vallatus liliis (Cant. VII, 2) , ut pascat simul et tritici gustu, et liliorum aspectu. Quid enim acervus tritici, nisi copia divini sermonis in tot libris undique congestis? Quid lilia, nisi justi qui germinant sicut lilium, et florent immarcessibiliter ante Dominum; quorum tantus candor in sanctimonia corporis et cordis puritate, tanta fragrantia in opinione, tauta medicinalis virtus in opere et [Col. 0182C] sermone? Non mediocre pabulum istud fideli animae, videre circa se tot lilia tanta venustate et gratia florentia, ubi omnium virtutum ex eis, licet diversarum ex diversis, capere possit exempla. Iste fundatior humilitate, ille amplior charitate. Alius robustior ad patientiam, alius velocior ad obedientiam, Iste frugalitate parcior, ille labore utilior: iste devotior in oratione, ille in lectione studiosior: iste in administratione prudentior, ille in quiete sanctior. Sed licet aliquam insignius florentem in unoquoque gratiam mireris, non una tamen, sed multae virtutes in singulis, sicut flores in liliis. Quot enim justi, tot lilia: quot virtutes eorum, tot flores liliorum. Qui igitur haec videns gaudet in illis, aut etiam [Col. 0182D] proficit ex illis, quid, nisi pascitur in liliis?

5. Pascebat Paulus: sed nihilominus in illis quos pascebatur. Pascebat eos sermonibus, pascebatur eorum operibus. Ventrem quidem suum, imo et alienum pascebat manibus propriis (Act. XX, 34; I Cor. IV, 12; I Thess. II, 9, et II Thess. III, 8) : mentem vero non tam suis pascebat bonis quam alienis, qui non quaerebat quod sibi utile, sed quod aliis. Nunc vivimus, inquit, si vos statis in Domino (I Thess. III, 8) . Quae enim gloria mea, aut gaudium, aut corona? Nonne vos ante Deum? (I Thess. II, 19; Philipp. IV, 1.) Ideo saepius ei spirabat dies aeterni luminis, atque afflabat eum lenior aura Spiritus sancti, cujus vi rapiebatur ad interna pascua, aliquando paradisi, aliquando tertii coeli, sive in corpore, sive extra corpus, [Col. 0183A] nescio, inquit, Deus scit (II Cor. XII, 3) . Dignum quippe erat, ut qui fideliter pascebat, fideliter pasceretur: et qui foris gaudebat in bonis dominicae familiae, in gaudium Domini sui juberetur intrare, atque repleretur in bonis domus Dei, non solum istius visibilis, pro qua sudabat, sed etiam illius invisibilis, ad quam spirabat, unde et dies ei aspirabat.

6. Nec minora de beato Petro sentienda puto, cum maxima sit gloria Pauli, illius coaequari meritis, quem judicium Veritatis potestate et primatu praetulit universis. Cum enim Pater qui est in coelis veritatem Unigeniti Petro revelabat (Matth. XVI, 2-6) , quid aliud quam dies ei aeternus aspirabat, et dies diei verbum eructabat? Cui autem magis pervium fuisse coelum credendum est, quam ipsi Janitori, [Col. 0183B] cujus lingua clavis coeli facta est? Qui potestatem habebat claudere coelum nubibus, et aperire portas ejus, quomodo ipse non saepius intrasse credetur? Esuriit aliquando 1026 Petrus, et coelum ei apertum est, cum adhuc in terra consisteret; tantaque ei inde ciborum copia missa est, ut adhuc multa supersint, licet plurima mactaverit, et manducaverit, immunda et virulenta animalia in sancta et florulenta convertens lilia (Act. X, 10-16) : ut videlicet deliciose pasceretur in liliis, donec aspirante die, gloriose in ipsis pasceretur coelis. Sed ecce dum commendamus vobis duo haec ubera sponsae, hora jam praeteriit, qua de ipsis uberibus lac vobis cupiebamus immulgere: quanquam et aliis diebus hoc ipsum facere possimus et soleamus. De uberibus siquidem [Col. 0183C] Apostolorum lac vobis trahimus, quoties de verbis eorum ad aedificationem vestram tractamus. Nunc igitur pro tempore satis sit admonere, si tamen moneri indigetis, ut sicut ubera ista diligitis, ita lac eorum semper concupiscatis; ut in eo crescatis in salutem, donec formatum in vobis exhibeatis Salvatorem Jesum Christum Dominum nostrum, qui vivit et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen

1. Erratis, fratres, in me; sed amore magis, ut arbitror, aut humilitate, quam temeritate. Putatis me Scripturarum scientiam habere, qui vix unquam [Col. 0183D] attigi vel primum limen scientiae. Displicet enim vobis, ut mihi videtur, quod capitulum Scripturae, de quo heri sum locutus, non sum ad finem usque persecutus: quasi illa mihi sit facultas, ut valeam Scripturas explanare, aut etiam explanationes aliorum digne et congrue ad memoriam revocare. Sed neque hoc mihi solet propositum esse, ut Scripturam, unde sermonem ordior, exponam; sed ut de ipsa, et secundum ipsam sermonem debitum suo diei persolvam. Huc accedit quod magister noster ⁜ (10) ille interpres Spiritus sancti, de toto illo carmine nuptiali loqui instituit, spemque nobis dedit ex eis quae jam edidit, quia si pervenerit ad locum de quo quaeritis, donec aspiret [Col. 0184A] dies, et inclinentur umbrae, umbras ipsas ponat in lucem intelligentiae: quod dictum est vel erit in tenebris, nobis dicet in lumine. Vos tamen dicitis, et recte dicitis, quia vetera novis supervenientibus projicietis; quantoque magis incondita seu rancida fuerint vetera nostra, tanto nova illius sapidiora erunt et gratiora. Nam et ipse Jesus servat vinum bonum usque ad extremum, sciens utique quomodo nostro sit fastidio medendum.

2. Quia igitur cogitis me (nam impatientes dilationis vos video), nec spes incerta futuri praesenti satisfacit desiderio; ecce vobis morem gero, finemque versiculi, de quo heri loquebamur, suo, prout potero, reddam principio. Illud enim quaerere videmini, quid sit aspirante die spirituali umbras inclinari; [Col. 0184B] cum magis consequens videretur, ut non crescere, sed minui tunc et deficere, dicerentur. Nam si sequamur proprietatem verbi, hoc est umbris crescere, quod inclinari: cum umbrarum ea natura sit, ut quanto inclinantur, tanto procumbant longiores; quantoque surgunt, tanto stent minores. Unde et poeta vesperum significans ait:

3. Videre autem mihi videor et alias umbras intra nos, 1027 quae velut in quodam speculo de rebus [Col. 0184D] aliis nascuntur in sensu nostro, et obumbrant nobis, vel obumbrant nos. Obumbrant nos quae refrigidant et obscurant nos: obumbrant nobis quae refrigerant et illuminant nos. Istae quidem noxiae et graves, illae delectabiles et salubres. istae namque de inferioribus sunt et mundanis; illae, de superioribus et divinis. Anima nempe humana in quodam medio condita et posita est, ut sub ipsa esset mundus, supra ipsam Deus. Supra ipsam, a quo et ad quem et propter quem facta est: sub ipsa, quod propter ipsam factum est. Nam sicut propter animam corpus, sic propter corpus domus ejus, id est, mundus. Cum igitur incurvatur ad corporalia vel mundana, ascendunt in eam umbrae de inferioribus: cum erigitur [Col. 0185A] ad divina, inclinantur super eam umbrae de superioribus. Illius enim rei quam cogitat, umbram sibi format. Quanquam de divinis satis dubia umbra est, quantumcunque cogitationis evacuatur acies: aut certe non umbra ipsius rei, sed aliud pro illa est, nisi cum aspirat dies ille. Nam tunc quoque non videtur, ut arbitror, nisi umbra, quae etsi luminosa, etsi gloriosa est, tamen umbra est; sicut cum in facie speculi tersa et lucida, splendidissimae rei splendens imago resultat. Caeterum videre faciem veritatis ipsius, vel veritatem faciei ejus, sicut nunquam erit hujus corporis: ita nec modo est hujus temporis, nec aliquando erit, donec corpus dissolvet mortalitas, aut absolvet immortalitas, et tempus absorbebit aeternitas, et spiritum qui nunc gravatur corpore et mutatur [Col. 0185B] tempore, sublevabit ad se, et firmabit in se immortalis et immutabilis divinitas.

4. Initium hujus gratiae, et perfectionem illius gloriae Paulus satis proprie distinguebat, cum dicebat: Videmus nunc per speculum in aenigmate; tunc autem facie ad faciem (I Cor. XIII, 12) . Ut autem et hoc ipsum sit, scilicet ut videamus per speculum et in aenigmate, opus est non solum ut facies speculi nostri ab omni phantasmate et umbra corporalium tersa sit: sed etiam ut ille sublimis, habitans lucem inaccessibilem, dignetur ad nos inclinari, et vel per umbram suae imaginis manifestari. Quantumcunque enim contendamus a visibilibus ad invisibilia, nihil nostra apprehendet humilitas, nisi condescendat illa majestas. [Col. 0185C] Moyses ascendit in montem, et Dominus inclinavit coelos et descendit (Exod. XIX, 20) . Et alius: Exsurge, inquit, in occursum meum, et vide (Psal. LVIII, 6) . Ideo nec umbra videtur, nisi inclinetur; nec inclinari dicitur, nisi aspirante die: quia neque per speculum et in aenigmate possumus Deum videre, nisi inclinante se majestate, et aspirante favore gratiae. Sane hoc ipsum quod umbra vocatur comparatione manifestae veritatis, ineffabilis plerumque gloriae est et splendoris, in illis scilicet quorum est perlucidum speculum mentis. Cujus felicis experientiae Paulus sibi conscius, de se sibique similibus loquebatur: Nos vero omnes gloriam Domini speculantes, in eamdem imagine transformamur a claritate in claritatem, tanquam a Domini Spiritu (II Cor. III, 18) . [Col. 0185D] Sic enim in promissione dictum est: Implebit splendoribus animam tuam (Isai. LVIII, 11) . Ut autem claritates istas umbras esse noveris, audi David: Dies mei, inquit, sicut umbra declinaverunt. Transibat quidem et ipse David de claritate in claritatem, tanquam de die in diem. Sed heu! tam breves et obscuros dies, tam longas et laboriosas noctes habet hiems ista, ut et Propheta laborans in gemitu suo, lavansque per singulas noctes lectum lacrymis, merito plangat: Dies mei sicut umbra declinaverunt! (Psal. CI, 12.) Prorsus melior est dies una in atriis tuis super millia (Psal. LXXXIII, 11) dierum meorum; quia dies mei sicut umbra quamvis lucida: dies illa una, lux vera et mera, sicut sine umbra, sic sine vespera; cum dies meos faciat plurimos et brevissimos [Col. 0186A] assidua longarum noctium interpolatio.

5. Caeterum, si quaeratur cur umbrae pluraliter dictae sint, cum res ipsa, cujus umbrae sunt, una sit: ideo nimirum, quia nunc minus, nunc amplius nobis Altissimi virtus obumbrat; nunc obscurius, nunc manifestius veritas sese nobis innotescens adumbrat: et sicut non aequaliter semper spirat, ita nec similiter semper nobis imagines format. Hoc et Apostolus innuit, qui transire se confitetur a claritate in claritatem (II Cor. III, 18) , a minore scilicet in majorem: et propheta, qui non splendore sed splendoribus implendam promittit fidelem animam (Isai. LVIII, 11) . Sic Jacobus Deum memorat 1028 patrem luminum (Jacobi I, 17) , cum lumen, cujus pater est, et unum sit et unicum. Quanquam sic possit intelligi [Col. 0186B] pater luminum, quomodo pater misericordiarum.

6. Jam vero vos, fratres, qui laboratis portantes pondus diei et aestus, vel secundum Isaiam, in spiritu vestro duro meditamini per diem aestus (Isa. XXVII, 8) , ad umbras istas placet invitare quas ille dies serenus aspirans rorem misericordiae cupit aestuantibus inclinare. Audite ipsum diem, ad umbrarum refrigeria clementer vos invitantem: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos (Matth. XI, 28) . Servus enim sub sole laborans, ut ait Job, desiderat umbram (Job VII, 2) , in qua scilicet a labore recreetur ad laborem, vel per horam dimidiam, qua silentium fit in coelo: quam cum obtinuerit indulgentia Prioris sui, gloriatur [Col. 0186C] et dicit, Sub umbra illius, quem desiderabam, sedi. In qua nimirum umbra, quia non sola sessio est ad quietem, sed etiam refectio ad satietatem, congrue subdit: Et fructus ejus dulcis gutturi meo (Cantic. II, 3) . Sic enim dictum est per prophetam: Convertentur sedentes in umbra ejus, vivent tritico, et germinabunt sicut vitis (Osee XIV, 8) . Servus seu mercenarius, quem saepius haec umbra recreaverit, longanimiter praestolabitur finem operis sui. Sic enim habes: Servus desiderat umbram, et mercenarius praestolatur finem operis sui (Job VII, 2) . In umbra quidem non finis, sed pausatio. Finis enim erit operis remuneratio, cum evacuatis omnibus umbris, videbimus eum sicuti est: cui modo dicimus, In umbra tua vivemus inter gentes (Thren. IV, 20) ; inter angelos nempe, non in umbra, sed in luce manifesta.

7. Hoc autem notandum, quod cum umbrae illae de superioribus inclinantur supra nos, umbrae istae de inferioribus inclinantur infra nos. Cum enim divinis propinquamus, mundana superamus: et quatenus vel ad umbram lucis accedimus, eatenus mortis umbram evadimus. Lux enim et vita in coelo, mors in inferno: umbra autem mortis in hoc terreno et tenebroso loco. Cum igitur spiritus altius nos elevat inter terram et coelum, non tangimur umbra terrenorum: et licet nondum plena luce fruamur coelorum, tamen umbris illuminamur montium aeternorum, vel certe montis illius umbrosi et condensi, de quo venit Sanctus sanctorum. Mox tamen [Col. 0187A] pondere nostro in regionem umbrae mortis revolvimur, ubi et diutissime sedere cogimur, donec visitatione orientis ex alto consolemur. Cogimur, inquam, et utinam cogamur, et non delectemur! utinam quod patimur, necessitatis tantum sit, non etiam voluntatis aut voluptatis! Sed heu! tam facile, tam libenter projicimus nos, et obdormiscimus sub gravi umbra juniperi spinosae et infructuosae arboris, tam negligentes et securi torpescimus et immorimur curis et desideriis hujus mundi! Propterea Leviathan, qui sub umbra dormit, cubile sibi, nisi praecaveamus, ponit in nobis; quia videlicet amicas sibi umbras hujus saeculi invenit in sensibus et affectibus nostris. Istae siquidem umbrae, teste Job, protegunt [Col. 0188A] umbram ejus (Job XL, 20, 17) ; quia nimirum curae et desideria saecularia, quae sunt in nobis, umbram nobis abscondunt imminentis damnationis, ut eam non praevideamus, donec in ipsam impingamus. Aspira, o dies dierum, obumbra supra caput nostrum in die belli, inclina super nos umbras salutis et refrigerii, et inclinentur subtus nos umbrae torporis et taedii, imo caecitatis et mortis. Et licet contingant nos umbrae de cogitatione terrenorum, non nos contegant tenebrae, id est, umbrae crassiores de amore eorum; sed semper respiremus in luminosum amorem tuum, o Pater luminum, qui vivis et regnas per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Veni, electa mea, et ponam in te thronum meum ⁜ (11) . Multi vocati, pauci vero electi. Beati quos elegisti, Domine; habitabunt in atriis tuis (Psal. LXIV, 5) : imo tu in eis habitabis, ut in eis regnabis, thronumque regni tui in eis collocabis. Sane omnium beatorum beatissima est Maria, quae de numero omnium electorum singulariter est electa et praeelecta: quoniam elegit eam Dominus, elegit eam in habitationem sibi, dicens, Hic requies mea in saeculum saeculi; hic habitabo quoniam elegi eam (Psal. CXXXI, 14) . Habitavit in ea novem mensibus, habitavit 1029 eum ea et sub ea annis pluribus. Habitans in ea replebat eam singulari gratia charismatum: habitans cum ea pascebat eam incomparabili [Col. 0187C] piorum suavitate morum, et divinorum desiderabili sapientia sermonum. Nunc autem in ea et cum ea, sicut interminabili aevo, sic incomprehensibili modo habitans, satiat eam beatificantium gloria visionum; foris quidem glorificatae carnis formam exhibens, intus autem formam Verbi glorificantis imprimens. O Maria, non vocaberis, ait Dominus, ultra derelicta, et terra tua non vocabitur ultra desolata, ut quia virgo, ideo sis infecunda: sed vocaberis Voluntas mea, id est, dilectus Filius meus in ea, quia complacuit Domino in te, et terra tua inhabitabitur. Habitabit enim juvenis in virgine, et habitabit in te Filius tuus; imo, si magis placet, ut non recedamus a verbis Scripturae, habitabunt in te [Col. 0187D] filii tui (Isa. LXII, 4, 5) .

2. Quid, haeretice, caput erigis? quid mysterium pietatis ad occasionem perfidiae rapis? Unum quidem genuit: qui sicut unicus est Patri in coelis, ita unicus est Matri in terris. Neque enim sicut tu impie blasphemas, alios postea filios genuit; sed intemeratum manet, sicut signaculum perpetuae virginitatis [Col. 0188B] in matre, ita sacramentum catholicae unitatis in prole. Ipsa tamen unica virgo Mater, quae se Patris Unicum genuisse gloriatur, eumdem unicum suum in omnibus membris ejus amplectitur, omniumque in quibus Christum suum formatum agnoscit, vel formari cognoscit, matrem se vocari non confunditur. Eva vetus illa, non tam mater quam noverca, quae filiis ante propinavit praejudicium mortis, quam initium lucis. Dicta est quidem mater cunctorum viventium: sed inventa est verius interfectrix viventium, seu genitrix morientium; cum suum generare nihil aliud sit, quam mortem ingenerare (Gen. III) . Et quia illa non potuit fideliter interpretari nomen suum, ista implevit mysterium: quae et ipsa, sicut Ecclesia, cujus forma est, mater est omnium ad vitam renascentium. Mater siquidem est Vitae qua vivunt universi; quam dum ex se genuit, [Col. 0188C] nimirum omnes qui ex ea victuri sunt, quodammodo regeneravit. Unus generabatur, sed nos omnes generabamur: quia videlicet secundum rationem seminis, quo regeneratio fit, jam tunc in illo omnes eramus. Sicut enim in Adam fuimus ab initio propter semen carnalis generationis; sic in Christo ante initium, propter semen spiritualis regenerationis.

3. Porro beata Mater illa Christi, quia se matrem Christianorum cognoscit ratione mysterii; cura quoque se matrem eis praestat et affectu pietatis. Neque enim duratur ad filios, quasi non sint sui, cujus viscera semel quidem feta, sed nunquam effeta, nunquam desinunt fructum parturire pietatis. Benedictus siquidem fructus ventris tui, gravidam te, [Col. 0188D] o pia Mater, inexhausta pietate reliquit; ex te quidem semel nascens, sed in te semper manens et affluens, et in horto concluso castitatis fontem signatum charitatis semper abundare faciens; qui licet signatus sit. foras tamen derivatur, et in plateis aquae ejus nobis dividuntur. Licet namque fons charitatis, proprius Ecclesiae, incommunicabilis sit alienis, [Col. 0189A] beneficium tamen ejus impertire gaudet etiam inimicis. Denique si servus Christi filiolos suos iterum atque iterum parturit cura atque desiderio pietatis, donec formetur in eis Christus (Galat. IV, 19) ; quanto magis ipsa Mater Christi? Et Paulus quidem genuit eos, verbum veritatis quo regenerati sunt praedicando: Maria autem longe divinius atque sanctius, Verbum ipsum generando. Laudo quidem in Paulo praedicationis mysterium, sed plus miror ac veneror in Maria generationis mysterium.

4. Vide autem si non et filii Matrem videntur agnoscere, dictante utique ipsis veluti quadam naturali pietate fidei, ut ad invocationem nominis ejus, primo vel maxime refugiant in omnibus necessitatibus et periculis, tanquam parvuli ad sinum [Col. 0189B] matris. Unde nimirum de his filiis puto non absurde intelligi, quod per prophetam promissum est ei, Habitabunt in te filii tui (Isai. LXII, 5) ; salvo duntaxat intellectu, quo de Ecclesia haec prophetia principaliter accipitur. Et nunc siquidem habitamus in adjutorio Matris Altissimi, in protectione ipsius commoramur, tanquam sub umbra alarum ejus: et postmodum in consortio 1030 gloriae ipsius, tanquam in sinu ipsius confovebimur. Tunc erit vox una laetantium et aggratulantium Matri: Sicut laetantium omnium nostrum habitatio est in te (Psal. LXXXVI, 7) , sancta Dei Genitrix. Nullatenus autem credideris majoris esse felicitatis et gloriae, habitare in sinu Abrahae, quam in sinu Mariae, cum thronum suum in ea posuerit Rex gloriae.

[Col. 0189C] 5. Veni, inquit, electa mea, et ponam in te thronum meum. Non poterat signantius aut elegantius describi praerogativa gloriae ejus, quam ut thronus Dei regnantis esse diceretur. Nulli siquidem animae tanta plenitudine aut familiaritate copiam sui divina majestas videtur indulgere, sicut illi in qua specialiter prae caeteris residere delegerit. Discipulis quidem Dominus loquebatur, qui pauperes facti pauperem sequebantur: In regeneratione, cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebilis et vos super sedes (Matth. XIX, 28) . Alibi quoque promittit idem Agonotheta noster, de coelo spectans et incitans decertantes: Qui vicerit, inquit, dabo ei sedere mecum in throno meo, sicut et ego vici et sedi in throno Patris [Col. 0189D] mei (Apoc. III, 21) . Matri vero, cujus longe differens est meritum, nihilominus differens promittit praemium. Veni, inquit, electa mea, et ponam in te thronum meum. Parum est, inquit, ut judicanti consedeas, nisi et ipsa mihi sedes fias: ut majestatem regnantis eo felicius quo familiarius in te contineas, et specialius prae caeteris incomprehensibilem comprehendas. Continuisti parvulum in gremio; continebis immensum in animo. Fuisti diversorium peregrinantis; eris palatium regnantis. Fuisti tabernaculum pugnaturi in mundo; eris solium triumphantis in coelo. Fuisti thalamus Sponsi incarnati; eris thronus Regis coronati.

6. O Fili Dei, nihil tibi, nihil in illo tuo displicuit [Col. 0190A] hospitio, quod tam libenter repetit, tamque affluenter remunerat tua dignatio. Nihil utique in illo sordidum offendisti, quia nulla erat libido, sed purissima castitas: nihil ruinosum, quia nulla erat superbia, sed fundatissima humilitas: nihil obscurum, quia exclusa erat infidelitas: nihil angustum, quia diffusa erat charitas. Adornaverat thalamum Virgo prudentissima, te regem Christum non solum hospitem susceptura; sed et sponsum habitura. Adornaverat, inquam, multiplici decore virtutum et gloria, tanto fortasse locupletius, quanto interius totum erat. Hunc ornatum mirabatur qui dicebat, Omnis gloria ejus filiae regis ab intus, in fimbriis aureis, circumamicta varietate (Psal. XLIV, 14, 15) : et alius, O quam pulchra est casta generatio [Col. 0190B] cum charitate! (Sap. IV, 1.) Domum tuam decet, Domine, hujusmodi sanctitudo et decor. Is decor te invitavit ut intrares: illexit, ut redires. Intrans benedictionis gratiam multiplicasti: sed rediens cumulasti. Cum intrasti, homo natus es in ea: cum redisti, Deus glorificatus es in ea. Tunc tibi posuisti in ea sacrarium gratiae; nunc autem, thronum gloriae.

7. Dicuntur quidem et sunt alii throni, quidam scilicet spiritus divini, prae aliis, ut putamus, subjectis ordinibus, Dei praesidentis majestate pleni: quorum quae sit praerogativa, Scriptura non exprimit, licet innuat ex vocabulo quod nonnulla sit. Sed et anima cujuslibet justi dicitur sedes sapientiae. Quae autem nunc est sedes sapientiae, profecto tunc erit et gloriae. Sit igitur illud coeli palatium plenum sedibus [Col. 0190C] et thronis, sedeatque Deus in omnibus, accommodans se et aptans cuique pro meritis. Non immerito tamen creditur, sine injuria vel invidia caeterarum sedium quoddam esse speciale Regis solium excelsum et elevatum super gloriam omnium; Mariam dico exaltatam super choros Angelorum, ut nihil contempletur supra se Mater nisi Filium solum; nihil miretur supra se Regina nisi Regem solum; nihil veneretur supra se Mediatrix nostra nisi Mediatorem solum: cui nos ipsa precibus suis conciliet, commendet, et repraesentet unico Filio suo Jesu Christo, cui est honor et gloria in saecula saeculorum. Amen.

1. Filiae Jerusalem, nuntiate dilecto quia amore langueo (Cantic. V, 8) . Verba ista quae a nobis hac nocte cantata sunt, qualiter ad Assumptionem beatae Mariae possint videri pertinere, 1031 volumus, si placet, cum vestra charitate tractare. Id autem eo genere sermonis faciendum videtur, quo non modo saecularium, sed etiam ecclesiasticarum auctores litterarum nonnunquam usi sunt, maxime in tractandis Canticis, unde haec sunt sumpta. Hoc namque genus sermonis, salva veritate, quadam ampliori utitur libertate, cum videlicet sumpto themate causae, ut beatus Hieronymus ait, non tam loquitur quae revera facta vel dicta sint, quam ejusmodi fuisse negotium ostendit, ut ea quae dicuntur, [Col. 0191A] etsi facta vel dicta non fuerint, fieri tamen vel dici potuisse, aut etiam in affectu facientis, vel dicentis fuisse non absurde credi possint. Maria igitur migratura corpore decumbebat, ut est humana infirmitas. Porro filiae Jerusalem quae sursum est, id est angelicae Virtutes, scientes nimirum quia obsequiis Matris captanda est gratia Filii, visitabant satis officiose Dominam suam, Matrem Domini sui. Et fortasse aliquid hujusmodi primo post salutationis officia locuti sunt ei Angeli; sicut speciem humano vultui, ita sermonem humano nimirum conformantes affectui vel usui:

2. Quid est, obsecro, mi Domina, quod sic aegra videris et languida? quid est quod praeter solitum [Col. 0191B] tristis et pigra, ab heri et nudiustertius, sicut solebas, non sancta revisis loca, quorum contemplatione amorem tuum pascebas? Jam per aliquot dies non vidimus te, aut rupem Calvariae ascendentem, ut ibi locum crucis impleres lacrymis; aut ad sepulcrum Filii adorantem gloriam resurrectionis, aut in monte Oliveti deosculantem extrema vestigia ascendentis. — Ob hoc ipsum siquidem creditur in valle Josaphat commorata (ubi et sepulchrum ejus monstratur, ut ait beatus Hieronymus, in ecclesia miro lapideo fabricata tabulatu), ne scilicet a sanctis locis longius recederet, sed saepius ea invisens, licet omnia memoria teneret, formam tamen gestorum, velut corporaliter in ipsis effigiatam locis, [Col. 0191C] dulcius amplecteretur, ut vel sic suum aliquatenus amorem solaretur.

3. Causam itaque percunctantibus illis, cur ab his modo vacaret, et ex toto decumberet: Langueo, inquit. Quare langues? Languor enim quem locum in corpore tuo reperit, in quo salus mundi tam diu habitavit? De corpore illius Filii tui virtus exibat et sanabat omnes, adeo ut etiam fimbria vestimenti haemorrhoissam sanaret (Matth. IX, 20-22; Marc V, 25-34, et Luc. VIII, 43-48) : et tu quae tamdiu ipsum in utero, in sinu, in gremio continuisti, ulli infirmitati, aut languiori vel accessibilis esse potuisti? Non est, inquit, quod id miremini, si illud ipsum corpus Filii mei, quale aliquando fuerit recordemini. Et ipsum enim quam infirmum, quantisve [Col. 0191D] defectibus subditum fuerit, voluntate tamen, ego novi quae ipsum in utero alui, uberibus lactavi, sinu fovi: nec solius infantiae, sed et sequentium defectus aetatum vidi, et eis, ut potui, ministravi: ad extremum non sine passione mea, ludibria et supplicia passionis et crucis aspexi, per singula discens quam vere de eo noster Isaias dixerit, Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit (Isai. LIII, 4; Matth. VIII, 17) . Cur ergo doleam non eum meo dedisse corpori, quod suo non dedit? Non sum ita delicata aut superba, ut quod ille dignatus est pati, ego quantulacunque ex parte pati non possim aut nolim. Et ille quidem misericordi voluntate, ego naturali necessitate. Sane aliud est sanitas, aliud est sanctitas. Sanctitatem [Col. 0192A] dedit corpori meo, concepti sui corporis sacramento: sanitatem se daturum promisit, suscitati corporis exemplo. Denique, ut minus miremini languorem meum, amore langueo. Langueo plus impatientia amoris, quam passione doloris: plus vulnerata charitate, quam gravata infirmitate.

4. Heu! inquiunt illi, quam frequentes, imo continuae causae languoris! Bone Jesu, quomodo haec Mater tua postquam te genuit, nunquam fere nisi in languore fuit? Primo languit timore; postea, dolore; nunc, amore. Timore, a nativitate usque ad passionem, cum semper vitam Filii insidiis appeti videret: dolore, toto tempore passionis, donec redivivum reciperet: nunc amore et desiderio felicius, sed mirabilius cruciatur, quia sedentem in [Col. 0192B] coelo non tenet. Quomodo, Jesu bone, qui summi frutus es gaudii, tam longi factus es illi causa martyrii, ut charissimam tibi ipsius animam, tot et tam acuti sine cessatione pertranseant 1032 gladii? Sed obsecramus te, Domina, quid vis faciamus tibi? Vis saltem ut resideat hic iste Gabriel symmystes tuus, ut assideat et ministret tibi, qui ab initio conscius et minister mysterii tui, custos quoque tui cubiculi meruit deputari? Non opus est, inquit Virgo. Sufficit mihi meus novus in carne angelus, discipulum dico quem diligebat Jesus, cujus me dilectionis haeredem reliquit, cum illum mihi, et me illi in cruce commendavit: cujus obsequio nihil mihi gratius, quia conversatione et affectu [Col. 0192C] nihil castius, moribus nihil suavius, nihil sincerius fide, nihil sanctius sermone. Nos ergo, aiunt illi, in quo tibi esse poterimus officiosi? Filiae, inquit, Jerusalem, nuntiate dilecto quia amore langueo. Ipse novit quomodo meo medendum sit languori.

5. At nosti, inquiunt, quia cum sciat omnia, de multis quasi nescius interrogat. Si ergo quaesierit, quid illud sit quod tuo vulneri velis adhiberi, quid respondebimus ei? Sodales, inquit, estis sponsi, Gabriel iste meus paranymphus; non puto vobis esse celandum amoris mysterium. Dicam igitur: tantum ne judicer temeraria, quod majora me quaerere videar. Osculetur me osculo oris sui. Si quid mihi conscia essem, contenta essem cum Maria [Col. 0192D] Magdalene osculo pedum, ubi indulgentia sumitur delictorum. Sed quia in omni vita mea nonme reprehendit cor meum, non puto me arroganter flagitare de osculo oris, gratiam gaudiorum. Cur autem arrogans videar, si illud os mihi reposco, quod de me sibi formavit ipse conditus et conditor? Cum parvulum tenebam inter brachia, quoties osculari speciosum forma prae filiis hominum mihi libebat, satis licebat: nunquam faciem avertebat, nunquam matrem repellebat. Et si fortassis impatientia desiderii eram nimia; ipse tamen more suo, morem matri gerebat. Gaudebat eam replere gratia, quae diffusa erat in labiis ejus, et dulcedine qua totus erat plenus, totus concupiscentia et desiderium, castarum scilicet animarum. Unde sicut ipse de se [Col. 0193A] confitetur, Qui edunt me adhuc esurient, et qui bibunt me adhuc sitient (Eccli. XXIV, 29, et Joan. VI, 35) : quanto gratiam oris illius gustavi suavius, tanto nimirum repeto nunc ardentius. Crevit quidem gloria et majestate: sed nihil ab illa ingenita mutatus est mansuetudine et bonitate. Nihil ad illum illud superbiae saecularis elogium: «Honores mutant mores.» Sublimior est, sed non superbior; gloriosior, sed non dedignantior. Non fastidiet matrem quam elegit, nec aeternam electionem suam novo judicio reprobabit.

6. Ne timeas, Maria, ait Gabriel more suo: invenisti enim gratiam apud Deum. Etiam in caeteris qui longe jacent tuis sub vestigiis, probare consuevit improbitatem hujus affectus et precis; qui [Col. 0193B] nihil nimium, aut injuriosum sibi deputat, quod in eum vera duntaxat charitas praesumat. Et conversus ad sociam multitudinem: Eamus, inquit, eamus; ne ipsi Filio facere videamur injuriam, si gloriam Matris differamus. Cum ergo reversi nuntiassent haec Domino suo, quid putamus Jesum nisi tale aliquid locutum? Ego sum qui patrem et matrem filiis honorandos commendavi; ego ut facerem quod docui, et exemplo essem aliis, ut Patrem honorarem, in terram descendi: nihilominus, ut Matrem honorarem, in coelum reascendi. Ascendi et praeparavi ei locum, thronum gloriae; ut a dextris Regis Regina coronata consedeat in vestitu deaurato, circumdata varietate. Neque hoc dico, quod in parte thronus ei collocetur: quin potius ipsa erit thronus [Col. 0193C] meus. Veni igitur, electa mea, et ponam in te thronum meum. In te mihi quamdam regni sedem constituam, de te judicia decernam, per te preces exaudiam. Nullus mihi plus ministravit in humilitate mea. Communicasti mihi praeter alia, quod homo sum: communicabo tibi quod Deus sum. Flagitabas osculum cris, quinimo tota de toto osculaberis. Non imprimam labia labiis, sed spiritum spiritui osculo perpetuo et indissolubili: quia concupivi speciem tuam, etiam desiderantius quam tu meam; nec satis glorificatus videbor mihi, donec tu conglorificeris. Gloria tibi, Domine Jesu, subintulit chorus Angelorum. Gloria tibi, Domine Jesu, ingeminet coetus fidelium. Glorificatio Matris tibi proficiat ad gloriam, [Col. 0193D] nobis ad veniam; te praestante cui est honor, et gloria, per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. In omnibus requiem quaesivi (Eccli. XXIV, 11) . Grata quies fessis. Grate igitur et opportune vobis, qui fessi estis, dies iste quietis et feriationis intervenit, ut dum sanctae Dei Genitricis requiem celebramus, non solum corpora recreentur hac diurna quiete a labore messis, sed etiam corda respirent in recordationem et amorem illius aeternae quietis. Et tibi tamen, o fratres, ibi etiam metetis, sed requiem metetis qui nunc laborem hujus messis seminatis. Fructus hujus laboris, illa requies erit: requies a labore, merces pro labore, cujus etiam [Col. 0194A] recordatio fideles vires reparat in labore. Umbra est aestuantibus, cibus esurientibus. Sic enim ait illa, quae memoriam abundantiae suavitatis ejus eructabat: Sub umbra illius quem desideraveram sedi, et fructus ejus dulcis gutturi meo (Cantic. II, 5) . O qui laboratis, o qui portatis pondus diei et aestus! sub umbra alarum Jesu invenietis requiem animabus vestris, firmamentum, ut scriptum est, virtutis, tegimen ardoris, umbraculum meridiani (Eccli. XXXIV, 19) ; ut ex sententia cordis sit illa confessio oris: Domine, Domine, virtus salutis meae, obumbrasti super caput meum in die belli (Psal. CXXXIX, 8) , in die aestus et laboris, certaminis et tentationis. Cum enim meditatio aeternae requiei capitibus laborantium obumbrat, non solum ab aestu [Col. 0194B] tentationum refrigerat, sed etiam ad laborem animos innovat, juxta illud quod scriptum est de asino forti Issachar, Vidit requiem quod esset bona, et terram quod optima, et supposuit humerum ad portandum (Gen. XLIX, 15) : id est, desiderio illius quietis et haereditatis sponte humiliavit se ad laborandum. Et iste ergo dicere potuit: In omnibus requiem quaesivi, et in haereditate Domini morabor.

2. Felix qui in omnibus laboribus et viis suis requiem quaerit beatam: semper festinans ingredi, ut Apostolus monet, in illam requiem (Hebr. IV, 3) , ejus desiderio corpus affligens, animum autem jam illi requiei parans et componens: cum omnibus hominibus, quod ex ipso est, pacem habens; requiem et otium Mariae voluntate praeeligens, laborem autem [Col. 0194C] et negotium Marthae necessitate quidem suscipiens; sed quanta praevalet pace et quiete spiritus adimplens, et semper ad illud unum necessarium de illa multiplici distractione sese recolligens. Homo hujusmodi etiam cum laborat, quiescit: sicut e diverso impius etiam cum quiescit, laborat. Quomodo enim quiescerent, quibus Deus immittit rotam malorum: quibus juravit in ira sua, Si introibunt in requiem meam? (Psal. XCIV, 12.) Extra illam non est nisi afflictio et miseria; et in circuitu ejus tempestas valida: sicut et in natura rerum fit, ut quidquid extra simplicitatem et unitatem puncti fuerit, in motu et agitatione sit; tantoque concitatiore quilibet circulus impetu rotetur, quanto ab immobilitate principii sui, [Col. 0194D] id est, a medietate centri recesserit longius. Sane in circuitu impii ambulant (Psal. XI, 9) , quibus Deus immittit rotam malorum: ideoque in illam internam et aeternam requiem intrare non possunt. Ideo contritio et infelicitas in viis eorum, quia viam pacis non cognoverunt (Psal. XIII, 3) : quia nec quaesierunt, ut dicere possint: In omnibus requiem quaesivi; ut videlicet in multiplicitate actuum suorum, quibus turbantur, et turbant, unum quod est necessarium, cogitent aut requirant. Justorum potius est vox illa, qui et dicere possunt, Unam petii a Domino, hanc requiram. Vultum tuum, Domine, quaesivi, vultum tuum requiram (Psal. XXVI, 4, 8) : qui nonnisi quietis illius amore laborant, qui omnino praeoptant ingredi putredinem in ossibus suis, ut requiescant [Col. 0195A] in die tribulationis, quam in bonis ducere dies suos, et in puncto ad infernum descendere.

3. Si quis tamen curiosius inquirere velit, cujus potissimum vox illa sit, In omnibus requiem quaesivi: vox est utique Sapientiae, vox est Ecclesiae, vox est Mariae, vox est cujuslibet sapientis animae. Sapientia in omnibus requiem quaesivit, sed in solis humilibus invenit. Ecclesia in omnibus mundi nationibus requiem quaesivit, sed in solis credentibus invenit. Maria, sicut et quaelibet fidelis anima, in omnibus actionibus suis requiem quaesivit; sed hodie 1034 demum invenit, cum post persecutionem Herodis, et fugam Aegypti, post tot insidias et atrocitates Judaicae impietatis, post tot passiones suas, de passione et morte Filii; [Col. 0195B] postquam tot et tam acerbi ipsius animam pertransierunt gladii, tandem hodie dicere datum est ei: Convertere, anima, in requiem tuam, quia Dominus benefecit tibi (Psal. CXIV, 7) . Qui creavit me, creatus ex me, requievit in tabernaculo corporis mei, negare non poterit mihi requiem coeli sui. Qui enim gratiam ultro cumulat aliis, par pari quomodo non referet matri? Perge, Maria, perge secura in bonis Filii tui; fiducialiter age tanquam regina, mater Regis et sponsa. Requiem quaerebas, sed amplioris gloriae est, quod tibi debetur, regnum et potestas. Indivisum habere tecum cupit imperium, cui tecum in carne una, et uno spiritu indivisum fuit pietatis et unitatis mysterium: dum scilicet salvo honore naturae, geminato munere gratiae, juncta est mater in matrimonium. [Col. 0195C] Requiesce igitur, o felix, inter brachia Sponsi. Replicabit-tibi ni fallor, inter amplexus et oscula, quam suaviter requieverit in tabernaculo corporis tui, quam suavis in cubiculo cordis tui. Non est injustus Deus, o fratres, ut obliviscatur operis boni: vivit semper apud eum memoria beneficii semel accepti. Beatus, apud quem Deus vel semel requiem invenerit, in cujus tabernaculo vel hora una requieverit.

4. Ecce nunc quoque Sapientia clamitat in plateis: in omnibus requiem quaesivi. Pulsavi, nec fuit qui aperiret: vocavi, nec fuit qui responderet. Filius hominis, factus, secundum prophetam, velut vir vagus, et quasi viator declinans ad manendum (Jerem. XIV, 9, 8) , non habet ubi reclinet caput [Col. 0195D] suum: foris stat plenus caput rore, et cincinnos guttis noctium. Quis ille in nobis tam humanus atque hospitalis, ut surgat et aperiat ei, et inducat in cubiculum suum; aut certe ostendat ei coenaculum grande stratum, ubi cum discipulis pascha manducet novum? Hoc enim dico, fratres, nisi requiem quam quaerit, invenerit apud nos, nec nos optatam requiem inveniemus in illo. Ait quidem Dominus per prophetam: Haec est requies mea, reficite lassum, et hoc est meum refrigerium (Isa. XXVIII, 12) . Beatus qui intelligit super egenum et pauperem: in die mala (Psal. XL, 2) parabit ei Dominus vicissitudine debita requiem et refrigerium. Si ergo humanitatem membris suis exhibitam Deus [Col. 0196A] imputat sibi: quanto magis quod ipsius fit spiritui, cum gratiarum actione recolet, Hospes. inquiens, fui et suscepistis me? (Matth. XXV, 35.) Nunquid enim multorum paupertas sanctorum, quae vagos colligere, esurientes pascere non sufficit, Domino qui magis apud pauperes hospitari consuevit, inhumana et inhospitalis erit? Super quem autem requiescam, inquit, nisi super humilem, et quietum, et trementem verba mea? (Isai. LXVI, 2.) O humilitas angusta tibi, ampla divinitati; pauper et insufficiens tibi, sufficiens ei quem non capit orbis: copiose ac deliciose reficiens illum, qui et Angelos pascit. Super quem, inquit, requiescam nisi super humilem? In omnibus requiem quaesivi: sed apud humilem ancillam inveni. Non est inventa [Col. 0196B] similis illi in gratia humilitatis: ideo in plenitudine humilitatis requievit etiam corporaliter omnis plenitudo divinitatis. Quanquam aliter requieverit in Filio: quia etsi Mater humillima, longe tamen Filius humilior. Idcirco Spiritus septiformis non solum super ipsum requievit, sed etiam omnibus qui mites et humiles ab eo esse didicerunt, diversas in eo felicissimae quietis mansiones praeparavit; imo totum ipsum quoddam aureum fecit reclinatorium ad quiescendum. Hujus nimirum reclinatorii beatissimam requiem visus est quadam specie praelibasse, qui supra pectus ejus meruit in coena recumbere.

5. Sed adhuc libet intueri, quam plenum rationis et congruentiae sit quod ait: Super quem requiescam, [Col. 0196C] nisi super humilem et quietum? Quomodo namque super inquietum aliquid quiesceret? quomodo super basem, quae nutaret aut vacillaret, columna immobilis staret? Quis autem, nisi humilis, quietus esse potest? quis, nisi humilis in pace quieti et modesti spiritus, seipsum possidere potest? Impium projicit ventus a facie terrae (Psal. I, 4) , circumferturque omni vento doctrinae. Impius, inquit propheta, quasi mare fervens, quod quiescere non potest (Isai. LVII, 20) . Fervet ira, 1035 aestuat avaritia, intumescit superbia, se ipsum jugiter pugna quatit intestina, ac seditione collidit domestica. Ut ergo requiescat in vobis, o fratres mei, amator ille largitorque quietis, date [Col. 0196D] operam, juxta consilium Apostoli, ut quieti sitis. Quonam modo istud erit? Dico, inquit, vobis: Ut vestrum negotium agatis, et operemini manibus vestris (I Thess. IV, 11) . Opus est onus, quo veluti pondus navibus, ita quies et gravitas inquietis additur cordibus, sed exterioris hominis fundatur atque componitur status. Magnorum initium malorum est, sicut legistis, mulier vaga, quietis impatiens, nec valens consistere in domo pedibus suis; nunc foris, nunc in plateis, nunc juxta angulos insidians (Prov. VII, 10-12) . Nec sine causa est quod Magister gentium hoc inquietudinis malum sic habet suspectum, ut non solum correptione, sed etiam separatione censeat illud persequendum. Rogamus, inquit, vos. fratres, corripite inquietos (I Thess. V, 14) . [Col. 0197A] Et item in secunda ad eosdem Thessalonicenses, inter alia quae super inquietos velut e coelis tonabat: Audivimus, inquit, inter vos quosdam ambulantes inquiete, nihil operantes, sed curiose agentes. His qui ejusmodi sunt denuntiamus, ut cum silentio operantes, suum panem manducent. Quod si quis non obedit verbo nostro per epistolam, hunc notate: et ne commisceamini cum illo, ut confundatur (II Thess. III, 11, 12, 14) .

6, Si quis forte (quod absit!) ejusmodi invenitur inter vos, pulchrius et honestius, antequam tam graviter et publice notetur, ultro confundetur, inde scilicet, quia notabilis est, et dissimulatur; reprehensibilis, et toleratur. Sic autem confundatur, ut confusione corrigatur, correptione laetetur, laetificetque [Col. 0197B] non modo nos, sed Spiritum Dei: qui cum dicat, In omnibus requiem quaesivi, non invenit eam nisi in quietis, nec praestat nisi quietis. Unde et inquietos per prophetam revocat et compescit: Si revertamini, et quiescatis, salvi eritis (Isai. XXX, 15) . Omnes ergo pariter sic operam demus, ut quieti simus, ut in quiete nostra semper in meditatione aeternae quietis occupemur, ac desiderio illius ad omnem parati laborem inveniamur. Hoc nobis impetret beata Dei Genitrix, cujus requiem celebramus, ab eo qui requievit in tabernaculo corporis et cordis ejus. Ipse est requies aeterna Christus Jesus; cui est honor, et gloria per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Maria optimam partem elegit (Luc. X. 42) . Hoc de Maria sorore Marthae scriptum est: sed in Maria matre Domini plenius et sanctius impletum est. Hodie namque beata virgo Maria optimam partem elegit, imo quam dudum elegerat, hodie perpetuo possidendam accepit: ut scilicet inseparabiliter adhaereat Domino, perenniter fruatur Dei Verbo. Nec alienum aut incongruum, si quod de illa Maria dictum est, in istam transumatur; cum ad convenientiam transformationis, similitudo non solum nominis, sed etiam operis suffragetur. Illa siquidem Dominum hospitio tecti, haec thalamo suscepit uteri. Et qui creavit me, inquit, requievit in [Col. 0197D] tabernaculo meo (Eccli. XXIV, 12) . Illa sedens secus pedes Domini audiebat verbum illius (Luc. X, 39) : haec sedula circa curam humanitatis ejus, conservabat omnia verba quae de illo erant, conferens in corde suo (Eccli. II, 19, 51) . Sed et cum evangelizans circumiret Jesus civitates et castella, Maria comes individua vestigiis ejus adhaerebat, pendebatque ex ore docentis: adeo, ut nec procella persecutionis, nec horrore supplicii a consectatu Filii et Magistri potuerit absterreri, Stabat, inquit, juxta crucem Jesu Maria mater ejus (Joan. XIX, 25) . Plane Mater, quae nec in terrore mortis filium deserebat. Quomodo enim morte terreri poterat, cujus charitas fortis ut mors, imo fortior quam mors erat? Plane juxta crucem Jesu stabat, cujus mentem dolor crucis [Col. 0198A] simul cruci figebat, suamque ipsius animam tam multiplex pertransibat gladius, quantis confossum corpus Filii cernebat vulneribus. Merito igitur ibi mater agnita est, et cura ipsius idoneo tutori delegata est, ubi maxime probata est et Matris ad Filium sincera charitas, et Filii de Matre 1036 vera humanitas. Nam alias velut dissimulasse Matrem visus est: sive cum in nuptiis flagitanti miraculum ait, Quid mihi et tibi, mulier? (Joan. II, 4.) sive cum in mediis sermonibus Evangelii dicenti cuidam, Ecce mater tua et fratres tui stant quaerentes te: Quae est, inquit, mater mea? (Matth. XII, 47, 48.) Sed et Matri, cum miraculum posceret, sic respondendum erat, ut aliunde quam a Matre se miracula habere significaret: et illi qui sermonem Evangelii parentes [Col. 0198B] annuntiando interrumpebat, melius respondere non poterat, ut videlicet spiritualia carnalibus praeferenda monstraret. Ac si more suo diceret parentibus, occupatum in negotio Evangelii quaerentibus: Quid est quod me quaeritis? Nescitis quia in his quae Patris mei sunt oportet me esse? (Luc. II, 49.)

2. Absit enim ut Matrem aspernatus sit, qui tanta cura de parentibus honorandis legem dedit! Absit, inquam, ut in terra fastidierit Matrem, cujus e coelo concupivit decorem! Imo potius ordinabat in nobis charitatem, tam verbis quam exemplis nobiscum agens, ut carnalium affectibus necessitudinum, non solum Dei praeponamus dilectionem, sed etiam eorum qui Dei faciunt voluntatem. Ille siquidem affectus de cordibus exigitur omnium nostrum, quos [Col. 0198C] summi Patris adoptavit dignatio, quo fideliter dicamus cum ipsius Unigenito: Quicunque fecerit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse meus frater, et soror, et mater est (Matth. XII, 49) . Prorsus filiis Dei competit vox ista, nec ullum fidelius testimonium reddit ipse Spiritus spiritui nostro quod simus filii Dei, quam ut sonet de cordibus nostris haec vox Unigeniti Dei. Itaque Mariam, quae secundum carnem mater erat, alia quoque ratione matrem sibi Jesus probat: quandoquidem et ipsa voluntatem Patris in tantum faciebat, ut de ipsa praediceret Pater, Vocaberis voluntas mea in ea (Isai. LXII, 4) . Igitur ubi eam visus est ignorasse Filius, ibi amplius honorasse invenitur: cum ei scilicet materni [Col. 0198D] nominis honor duplicatur, pro eo quod eumdem Filium, quem alvo gestaverat incarnatum, etiam nunc animo gestabat inspiratum.

3. Caeterum cum dilexisset eam Jesus, in finem dilexit eam, ut non solum propter ipsam finem vivendi, verum et in ipsam finem pene faceret loquendi: dum velut inter ultima verba testamenti, curam Matris, cujus debitorem se cognoscebat, charissimo transcribit haeredi. Sic quippe inter Petrum qui plus diligebat, et Joannem qui plus diligebatur, haereditatem suam Christus divisit, ut Petrus sortiretur Ecclesiam, Joannes Mariam. Huic plane competebat haec portio non solum jure propinquitatis, sed etiam amoris privilegio testimonioque pudoris. Decebat namque ut nonnisi virgo virgini deserviret, quatenus [Col. 0199A] et Virgo beata, divino languens prae amore, floribus fulciretur castitatis, et virginitas adolescentis id interim perciperet remunerationis, ut de contubernio proficeret tantae sanctitatis. Qui etiam, quia fidelis probatus est in obsequio incorruptae matris; mysteria quoque divinitatis, et arcana Verbi incorruptibilis sibi credi promeruit. Decebat, inquam, ut Matri Domini non alius obsequeretur quam dilectus Filii: quatenus et Mater semper suspirans Filium in dilectum Filii suavius respiraret, et discipulus Magistrum sibi conquerens nimis cito subtractum, Magistram totius veritatis se reperisse gauderet. Idque satis commode provisum, ut scripturus Evangelium familiarius de singulis conferret cum ea, quae conscia erat omnium; quippe quae ab initio omnia [Col. 0199B] Filii sui diligentius observaverat, conservans omnia verba quae de illo erant, conferens in corde suo (Luc. II, 19, 51) . Sic nempe se Martham exhibuit in cura pueri nutriendi; ut nihilominus Mariae partes exsecuta credatur in studio verbi cognoscendi. Maxime tamen postquam idem Filius ascendit ubi erat prius, Mater absoluta omni sollicitudine temporali, sanctoque Spiritu, quem praeter singulares illas conceptus sui primitias communiter cum Apostolis acceperat, plenius illuminata, gaudebat nimirum vacare, et videre quoniam Jesus est Deus. Visio prorsus ineffabilis gaudii, summaeque delectationis omnibus qui diligunt Jesum; sed prae omnibus illi quae genuit Jesum: cui sicut singulariter excepta est gratia Deum generandi; sic et praerogativa gloriandi in [Col. 0199C] eo quem genuit. Omnino 1037 singularis atque incomparabilis gloria Virginis matris, videre Deum regem omnium in diademate carnis quo coronavit eum; ut et Deum agnoscat et adoret in corpore proprio, et corpus proprium glorificatum videat in Deo. His interim, ut opinor, contemplationibus pascebatur Maria, hanc optimam partem elegerat: quae non ablata, sed perfecta est hodie in ea. Quia enim negligens aut segnis non exstitit in opere Marthae, nequaquam vacua derelicta est a fructu Mariae. Labor in actione, fructus seu merces in contemplatione. Propterea, inquit, quod laboravit anima ejus, videbit et saturabitur (Isa. LIII, 11) .

4. Vobis haec dicimus, fratres, ut si quis desiderio [Col. 0199D] tangitur illius optimae partis quae in Maria laudatur, sciat quia haec praemium est illius quae in Martha non improbatur: nec aequum est ut praemium [Col. 0200A] ante meritum requiratur. Jacob prius oportet jungi Liae, quam fruatur amplexibus Rachel (Gen. XXIX) : sed et ipsum prius vocari et esse Jacob, quam Israel. Rectorem, inquit, te posuerunt? curam illorum habe, et sic considera, et omni cura tua explicita recumbe, ut laeteris propter illos, et ornamentum gratiae accipias coronam (Eccli. XXXII, 1-3) . Labor siquidem operis, seu sollicitudo administrationis, semina sunt justitiae: pro quibus gaudia metenda sunt ex ore consolantis misericordiae. Sic enim ait propheta: Seminate vobis in justitia, metite in ore misericordiae (Osee X, 12) . At enim qui parce seminat, parce et metet: et qui seminat in benedictione, de benedictionibus et metet (II Cor. IX, 6) . Nullus sane tam profusa benedictione seminavit, sicut illa benedicta [Col. 0200B] in mulieribus; quae benedictum semen de ventre profudit. Sed semen dicam, an fructum? Melius utrumque. Qui enim semen est operantibus justitiam, fructus erit metentibus gloriam. Semen, in passione: fructus, in resurrectione. Potens in terra semen istud, quod cadens in terram mox excitavit potentiam suam, ut multum fructum afferret, et in semine illo benedicerentur omnes gentes. Unde et ibi sequitur: Generatio rectorum benedicetur (Psal, CXI, 2) .

5. De benedictionibus suis itaque Maria metat: et quae benedictionem omnium gentium seminavit, benedictionem omnium gentium singulariter accipiat. Beatam me dicent, inquit, omnes generationes (Luc. I, 48) . Parum est hoc. Beatam te dicent omnes beatorum spirituum ordines. Viderunt hodie ascendentem [Col. 0200C] filiae Sion coelestis et beatam dixerunt, et reginae laudaverunt eam (Cantic. VI, 8) . Prorsus de benedictionibus suis hodie Maria metit, quia refusa est spiritualiter in eam omnimoda benedictio illa quam de se profudit. Date ei, inquit Spiritus sanctus, de fructu ventris sui; et saturetur illo quem genuit. O Mater misericordiae, saturare gloria Filii tui; et dimitte reliquias tuas parvulis tuis. Tu jam ad mensam, Domina; nos sub mensa catelli. Sicut oculi ancillae in manibus dominae suae, ita familia haec famelica de te praestolatur alimoniam vitae. Per te fructum vitae communicavimus, in mensa praesentium sacramentorum: per te eumdem fructum vitae communicemus in mensa perennium gaudiorum, Jesum benedictum [Col. 0200D] fructum ventris tui; cui est honor et gloria, per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Ego quasi vitis fructificavi suavitatem odoris (Eccli, XXIV, 23) . Natalem beatissimae Virginis matris [Col. 0200D] celebramus, de qua Vita omnium accepit natalem. Nata est hodie Virgo, de qua Salus omnium voluit nasci, ut natis ad mortem, daret ad vitam posse renasci. Nata est hodie Mater nova, quae primae matris maledictionem dissolvit; ut per istam benedictionem haereditate possideant, qui per illam sub [Col. 0201A] praejudicio maledicti aeterni fuerant nati. Prorsus nova mater, quae novitatem attulit filiis inveteratis, vitiumque sanavit tam ingenitae, quam superadditae vetustatis. Prorsus nova mater, quae tam novo miraculo parit, ut pariat, et virgo sit; ipsumque pariat, qui omnia matremque ipsam inter omnia creavit. Mirabilis quidem novitas fecundae virginitatis, sed longe mirabilior novitas editae prolis. Nulli enim incredibile jam erit Virginem permansisse quae peperit, qui Deum agnoverit 1038 esse qui natus fuit. Nullatenus siquidem cum injuria maternae nasceretur integritatis, qui etiam corrupta redintegrare consuevit: nec veritas assumpti corporis potentiae praejudicavit Creatoris, quominus servaret sibi, quod pluribus dedit creaturis. Multas nempe creaturas invenies [Col. 0201B] nasci sine corruptione gignentium, et quadam voce sua Creatori super inviolabili partu suo perhibere testimonium.

2. Sed loquatur Mater ipsa, quae sui conscia est mysterii, et nos edoceat quomodo vel quid ipsa genuerit. Loquatur autem non novae assertionis argumento, sed antiquo prophetiae oraculo: quia, ut ait Petrus apostolus, etiam miraculis firmior testis est propheticus sermo (II Petr. I, 19) . Quid enim minus patet calumniae, aut suspicionem admittit falsitatis, quam testimonium divinitus de nondum natis prolatum? Longe igitur antequam nasceretur Maria, vocem ipsius assumebat Spiritus, qui in ea futurus erat, et tam divinitatem Filii, quam integritatem Matris, opus videlicet suum, contra blasphemias impiorum [Col. 0201C] defendebat, et in persona ipsius, si modo communem intellectum sequimur, quod nunc audistis dicebat: Ego quasi vitis fructificavi suavitatem odoris (Eccli. XXIV, 23) . Quod enim personae Sapientiae, id est ipsius Filii, tribuit haec verba contextus lectionis, sicut ipsi scitis, qui regulas nostis Scripturarum, nihil huic praejudicat intellectui, quominus, sicut alia multa, possint aptari personae quoque Virginis matris. Sed neque illud ignoratis quod satis superque suppetant alia testimonia, familiarius ac manifestius huic negotio servientia: sed non erit fraudanda exspectatio vestra de his quae lectio proposuit hodierna.

3. Respondeat ergo Maria blasphemis tam pro se, quam pro Filio; cunctasque haereses solo interimat [Col. 0201D] verbo, et dicat: Ego quasi vitis fructificavi suavitatem odoris. Ac si aperte dicat: Partus quidem meus non habet exemplum in sexu mulierum, sed habet similitudinem in naturis rerum. Quaeris quomodo virginitas genuit Salvatorem? Sicut flos vitis odorem. Si corruptum inveneris florem, pro eo quod dedit odorem, violatum crede pudorem, quia edidit Salvatorem. Quid potes calumniari in proprietate similitudinis? Quid enim aliud est virginitas, quam flos inviolati corporis? Quid aliud est filius virginitatis, quam suavitas odoris? Tu tamen cave ne bono moriaris odore. Bonus enim aliis odor vitae in vitam, his qui scilicet salvi fiunt: aliis odor mortis in mortem, his scilicet qui pereunt, nimirum tanquam odor [Col. 0202A] vineae florentis animalibus venenatis. Sane suavitate hujus odoris refocillabatur spiritus patriarchae senis, qui filium tangens, et fragrantiam Christi sentiens, de memoria abundantiae suavitatis illius eructabat, dicens: Ecce odor filii mei, sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus (Gen. XXVII, 27) . Suavitatem hujus odoris odoratus est Deus Pater, et delectatus repropitiatus est humano generi, cum Filius offerret semetipsum oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis. Hoc suavi odore trahimur, cum per conversionem currimus ad ipsum: hoc trahuntur adolescentulae, cum per devotionem currunt post ipsum. Quanquam alius sit odor ille qui de fama praedicationis percipitur, alius odor iste qui de vestimentis vel unguentis, vel de ipso fortassis corpore [Col. 0202B] ejus quodammodo crassior aspergitur. Qui utique non est aliud quam virtus quae de illo exit, quae pigros excitat, et fervorem amoris innovat, ud ad currendam viam mandatorum exsultare faciat.

4. Quia ergo tam odoriferum fructum edidit, glorietur Maria et dicat: Ego quasi vitis fructificavi suavitatem odoris. Pulchre quasi vitis: nam botrus Cypri dilectus suus illi (Cantic. I, 13) , de quo non solum torcular passionis rubens mustum expressit pretiosi sanguinis, quo calix praeclarus inebriat; sed et quotidie devotio sancta sibi vinum exprimit, quod laetificat cor hominis, et inebriat voluptate gaudii et amoris. Verum non prius inebriat gustus saporis, quam trahat suavitas odoris; nec laetificat gaudium visionis, nisi prius alliciat pietas opinionis: quia nisi [Col. 0202C] crediderimus non intelligemus, nec gustabimus quoniam suavis est Dominus (Psal. XXXIII, 9) . Fides siquidem est quae odoratur, experientia quae gustat et fruitur. Ideo fortassis Maria 1039 Jesum suum describens per virtutes ipsius et efficientias, primo suavitatem odoris eum nominat; quia videlicet hoc initio Jesus in nobis habet subsistere, si redolentia sanctae opinionis suae ad se nos trahat. Quis sit autem fructus unde iste odor prodit, et quo nos trahat, aperit cum subdit: Et flores mei fructus honoris et honestatis (Eccli. XXIV, 23) . Prorsus iste est Jesus suavitas odoris invitans, honestas sanctificans, honor glorificans. Suavitas odoris, qua velut ad viam adducimur: honestas, per quam deducimur: honor, ad [Col. 0202D] quem perducimur. Pulchre autem honestas dicitur, quasi honoris status. Neque enim honor ille summae dignitatis et gloriae statum tunc in nobis habere posset, nisi nunc honestas vitae et morum sedem ei praepararet. Nullus tunc, sicut nunc, passim cernitur honoratus sine honestate, sicut nec ullus honestus sine honore. Est ergo Jesus primo suavitas odoris his quos vocat: deinde, honestas his quos justificat: demum, honor illis quos magnificat. Nam quos praedestinavit, hos et vocavit: et quos vocavit, hos et justificavit: quos autem justificavit, illos et magnificavit (Rom. VIII, 30) .

5. Talis est igitur Dilectus meus, ait Maria: et iste est filius meus, o filiae Jerusalem. Iste est benedictus fructus ventris mei, hunc fructificaverunt flores mei. [Col. 0203A] Non ait, Flos; sed, flores: quia cum virgo sancta est, flos virginitatis in ea multiformis est. In Maria tamen gratia singulari prae omnibus multipliciter floruit, quae tota pulchra intus et foris, tota vernabat quadam florulentia et venustate pudoris. Nam et in te quoque si castimonia perfecta sit, non solum reflorebit caro tua, sed et super te totum efflorebit sanctificatio quaedam divina. Non erit aspectus petulans, aut vagus, sed pudicitia floridus: non sermo lascivus aut ineptus, sed verecundia gratus, aut sapientia conditus. Non prurient aures libidine audiendi nova vel turpia, nec palatum desiderio sumendi dulcia. Non erit incessus inordinatus, sed modestus: non ipse habitus non dicam meretricius, sed neque superstitiosus, imo religiosus; totusque hominis tui status [Col. 0203B] sanctimoniae gratia florulentus, ut recte sponso dicere possis, cum eum ad secretum tuum invitaveris, Lectulus noster floridus (Cantic. I, 15) . Quinimo ipse totus eris quidam flos pulcherrimus, qualibus sponsa languorem amoris sui fulciri ac recreari desiderat, cum ait: Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo (Cantic. II, 5) . Hujusmodi justus, etiam cum senuerit in terra radix ejus, et in pulvere emortuus fuerit truncus illius, ad odorem aquae vivae in resurrectione, id est in refloritione justorum, germinabit sicut lilium: et florebit in aeternum ante Dominum, florem de flore, natum virginem, virginis filium, Sponsum et coronam virginum; florem, inquam, quo coronanda est non solum integritas virginum, sed et castitas continentium: ipsi gloria [Col. 0203C] per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. Ego mater pulchrae dilectionis, et timoris, et agnitionis, et, sanctae spei (Eccli. XXIV, 24) . Meminisse potestis cum praeterito anno loqueremur de principio lectionis hodiernae, non inconvenienter, ut arbitror, beatae Dei Genitrici nos illud assignasse, salvo tamen intellectu illo, quo tota lectio Filio ejusdem proprie competit, id est, Dei sapientiae. Multo autem manifestius in eo quod modo de eadem lectione proposuimus, ejusdem Virginis se demonstrat vox et persona, si tamen advertamus, [Col. 0203D] in eo quod ait, Ego mater pulchrae dilectionis, etc., quam pulchre et commode Filium his virtutum nominibus describat. Notus erat Matri Filius, nec minus utique quam illi qui dicebat: Etsi cognovimus Christum secundum carnem, sed nunc jam non novimus (II Cor. V, 16) . Primo novit eum secundum formam carnis, in qua ipsa eum genuit: sed longe hoc a cognitione illius formae, in qua Pater eum genuit. In illa visus est aliquando, et non erat ei species neque decor (Isa. LIII, 2) : in ista splendor est gloriae et candor lucis aeternae (Sap. VII, 26) , apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio (Jac. I, 17) . Visio illius formae incredulis auxit peccatum; 1040 visio istius justis servatur in praemium. Igitur inter formam carnis [Col. 0204A] et formam Verbi, quasi medius de ista ad illam gradus est, quaedam alia forma Christi, spiritualis quidem, sed quam in carne palam exhibuit; forma scilicet vitae quam in corpore gessit ad informationem eorum qui erant credituri. Si enim secundum exemplar vitae et morum, quod in eo monstratum est, formatus fuerit in nobis Christus; tunc demum idonei erimus videre non formam solum, quae formata est propter nos, sed etiam illam quae formavit nos.

2. Est utique in Christo alia forma corporalis, alia moralis, alia intellectualis. In corporali frater est; in morali magister est; in intellectuali Deus noster est. Corporalem suscepit, ut impleret sacramentum: moralem exhibuit, ut praeberet exemplum: [Col. 0204B] intellectualem seu divinam revelabit ad praemium. Quanquam etiam corporalem tunc cernere, in quam angeli concupiscunt prospicere, non minima sit portio gloriae. Beatus autem qui nunc amator factus est formae hujus, quae in exemplum est proposita: nam qui scrutator est illius quae in praemium est reposita, opprimetur a gloria (Prov. XXV, 27) . Hujus formae mirator et amator factus erat, qui dicebat: Speciosus forma prae filiis hominum (Psal. XLIV, 3) . Vis scire quia non formam corporis, sed cordis, non pulchritudinem membrorum, sed morum praedicabat? audi sequentia: Specie tua, inquit, et pulchritudine tua, intende, prospere procede, et regna. Adhuc fortassis dubium est, nisi addat: Propter veritatem, inquit, et mansuetudinem [Col. 0204C] et justitiam (Psal. XLIV, 5) . Prorsus haec est species tua et pulchritudo tua, qua regnum acquisivisti, pulcherrime regum; veritas utique sermonum, mansuetudo morum, justitia judiciorum. Hac pulchritudine facile illexisti et subjecisti tibi etiam corda inimicorum, quippe totus concupiscentia et desiderium. Mirabilis triumphus gratiae, omnino novum ac pulcherrimum genus victoriae, hostem non perdere ad mortem fortitudine, sed convertere ad amorem pulchritudine. Ecce mundus totus post eum abiit concupiscens speciem decoris ejus, non quia faciem ejus viderit, sed quia tam multa amabilia de mansuetudine, veritate et justitia ejus audivit. Ex Sion species decoris ejus, quia de Sion [Col. 0204D] exivit lex, et verbum Domini de Jerusalem (Mich. IV, 2) : unde scilicet Evangelium ad nos missum est, in quo quaedam pulchrior Christi facies ostensa est; forma scilicet vitae et doctrinae, quam et tradidit verbo, et in se expressit exemplo.

3. In hac forma nosse Christum, interim pietas est Christianorum; cum nosse in forma carnis, scandalum fuerit Judaeorum: nam nosse in forma divinitatis felicitas est, et gaudium angelorum. Ideo et Paulus sciens quia caro non prodest quidquam, sine spiritu videlicet qui vivificat, nosse jam Christum secundum carnem repudiat (II Cor. V, 16) : nimirum ut spiritui vivificanti studiosius totus intendat. Hoc ipsum et Maria sapere videtur, quae dilectum uteri sui, dilectum votorum suorum insinuare [Col. 0205A] cupiens affectibus omnium, describit eum non secundum carnem, sed secundum spiritum: quasi diceret et ipsa: Etsi cognovi Christum secundum carnem, sed nunc jam non novi. Cupit namque et ipsa formare Unigenitum suum in omnibus filiis adoptionis, qui etsi geniti sunt verbo veritatis, nihilominus tamen parturit eos quotidie desiderio et cura pietatis, donec occurrant in virum perfectum, in mensuram plenitudinis aetatis Filii sui, quem semel parturivit et peperit; imo, ut Isaias ait, Antequam parturiret peperit (Isa. LXVI, 7) : quia peperit sine dolore, nec experta est difficultatem et molestiam parturitionis, cum pareret gaudii fructum aeterni.

4. Hunc igitur commendans nobis sic ait: Ego [Col. 0205B] mater pulchrae dilectionis, et timoris, et agnitionis, et sanctae spei (Eccli. XXIV, 24) . Ergone est iste Filius tuus, o Virgo virginum? ergone talis est dilectus tuus, o pulcherrima mulierum? Plane talis est dilectus meus, et ipse est Filius meus, o filiae Jerusalem. Dilectus meus est pulchra dilectio in se ipso: dilectus meus est pulchra dilectio, timor, et spes, et agnitio in illo qui natus est ex ipso. Ipse enim est non solum quem diligimus, timemus, agnoscimus, et in quem speramus; sed haec etiam omnia in nobis operatur, atque his virtutibus, veluti quibusdam membris et partibus, in 1041 nobis perficitur atque formatur. Tunc enim perfecte, pro modulo hujus vitae, Christus in te formatus est, tunc veritas ipsius in te expressa est, si veritatem quae ipse est [Col. 0205C] agnovisti, et agnitam glorificasti, timore videlicet et spe; et ne spes confundat, charitas diffusa sit in corde. Si huic sensui judicas incongruum, quod alius sit istarum ordo virtutum vel perfectuum, et alius ordo positionis nominum: non enim ait: Ego mater agnitionis, et timoris, et spei, et dilectionis; sed ait: Ego mater pulchrae dilectionis, et timoris, et agnitionis, et sanctae spei: fortassis et in hoc ordine ipso quem ponit, inveniri poterit aliquid congruentiae et rationis. Sicut enim de agnitione timor nascitur, quem, ne in desperationem concidat, spes adjuncta consolatur, ipsique spei, ne confundat, dilectio suffragatur: ita versa vice dilectio castum [Col. 0206A] parit timorem, timorque cum dilectione illuminat agnitionem, secundum illud Sapientis, Qui timetis Dominum, diligite illum, et illuminabuntur corda vestra (Eccli. II, 10) . Quanto autem verius illuminato corde Deus agnoscitur, tanto fiducialius in eum speratur. Unde est illud: Sperent in te omnes qui noverunt nomen tuum, Domine (Psal. IX, 11) . Spes vero sancta est, sicut Joannes de spe videndi Deum loquens ait: Omnis qui habet hanc spem in illum sanctificat se ipsum, sicut et ille sanctus est (I Joan. III, 3) .

5. Pulchre autem et proprie dicta est pulchra dilectio, cum charitas Deus sit, ac per hoc summa pulchritudo; sitque virtus ista fere tota pulchritudo Ecclesiae, quam ipse Sponsus ejus in Cantico amoris [Col. 0206B] invenitur tantum ac toties in ea mirari et extollere. Prorsus dilectio pulchra, quae de corde puro est, et conscientia bona, et fide non ficta. Ubi enim cor purum est, nulla est ruga; ubi conscientia bona, nulla est macula: ubi fides non ficta, non est aliquid ejusmodi quod oculis Sponsi displiceat, quominus sibi Ecclesiam nunc gratiosam, tunc gloriosam exhibeat. Distinguenda etiam erat hoc nomine dilectio sanctorum ab amore hominum, sive turpi, qui nec nominandus est inter fideles; sive naturali, quo amantur parentes; sive saeculari, quo se invicem amant propter saeculi necessitates vel cupiditates. Procul ergo, procul; imo nusquam prorsus sub oculis Dei amor turpitudinis: seorsum autem interim cedat amor necessitudinis, solusque [Col. 0206C] regnet amor internae et aeternae pulchritudinis, quo solum Deum, vel propter Deum amant vere pulchri. Tu vero, bone Jesu, pulchritudo Sanctorum, speciosus forma, non modo prae filiis hominum, sed et prae virtutibus coelorum; specie tua et pulchritudine tua, intende, prospere procede, et regna: tamque late regnet pulchra dilectio tua, ut turpem de finibus rerum perturbet et eliminet, saecularem ad se convertat et inclinet, naturalem sub se regat et ordinet; ut illa pulchra et vera dilectione te diligat mundus, qua dilexisti mundum, Salvator mundi, qui vivis et regnas Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.

1. In conventu sodalium et amicorum, id est, Ecclesia sanctorum, cujus vocem deceat audiri, sponsus ipse sponsae loquens, innuit cum ait: Quae habitas in hortis, amici auscultant, fac me audire vocem tuam. Non sum ego cui hoc dictum debeat videri: non sum qui habitem in hortis; magis mihi videor esse de illis qui habitant in sepulcris. Corpora enim peccatorum, quid sunt nisi sepulcra mortuorum? Qui ergo dediti sunt corporibus suis, non in hortis habitant, sed in sepulcris: Deumque exasperant, donec qui educit vinctos in fortitudine, forti voce inclamet, Lazari, veni foras; suisque [Col. 0210D] discipulis super eo praecipiat, Solvite eum et sinite abire (Joan. XI, 43, 44) . Magne sane differentia est sepulcrorum et hortorum. Haec plena omni spurcitia et ossibus mortuorum; illi, omni suavitate et gratia florum, aut fructuum. Quid enim si aliquando sepulcra videntur in hortis? Nam et Dominus in horto sepultus fuit. Etsi enim sepulcra in hortis, nunquid tamen horti in sepulcris? Ita fortassis, sed in sepulcris justorum. Ibi plane vernabit gratissima quaedam amoenitas hortorum, verno scilicet illo tempore resurrectionis eorum, cum reflorebit caro eorum, et non solum ossa justi sicut herba germinabunt, sed et totus justus germinabit sicut lilium, et florebit in aeternum ante Dominum. Non sic impii, non sic, qui sepultura asini sepeliuntur (Jerem. XXII, 19) , [Col. 0211A] et sine omni spe melioris resurrectionis subditi corruptioni, hac praesenti futuram auspicantur. De sepulcris eorum dicere coeperam, quod quantum a spurcitia illorum abhorret florentium species hortorum, tantum, imo incomparabiliter amplius distat oblectatio spiritualium a voluptate gaudiorum carnalium.

2. Vos igitur, ni fallor, estis qui in hortis habitatis, qui scilicet in lege Domini meditamini die ac nocte, et quot libros legitis, tot hortos perambulatis; quot sententias eligitis, tot poma carpitis. Et beati quibus omnia poma nova et vetera servata sunt: id est, tam prophetarum, quam evangelistarum, vel apostolorum eloquia reposita sunt, ut et unicuique vestrum illud sponsae ad sponsum videatur [Col. 0211B] dictum, Omnia poma, nova et vetera, dilecte mi, servavi tibi (Cantic. VII, 13) . Scrutamini igitur Scripturas. Vos enim non falso vitam in ipsis putatis vos habere, qui 1045 nihil aliud in illis quaeritis quam Christum, cui testimonium perhibent Scripturae. Beati plane qui scrutantur testimonia ejus; in toto corde exquirunt eum. Mirabilia testimonia tua, Domine; ideo scrutata est ea anima mea (Psal. CXVIII, 2, 129) . Scrutinio quidem opus est, non solum ut eruantur mystica, sed etiam ut sugantur moralia. Ideoque vos, qui perambulatis hortos Scripturarum, nolite negligenter et otiose transvolare; sed scrutantes singula, velut apes sedulae mel de floribus, spiritum de sermonibus colligite. Spiritus enim meus, inquit Jesus, super mel dulcis, et [Col. 0211C] haereditas mea super mel et favum (Eccli. XXIV, 27) . Ita probantes quid sapiat manna absconditum, eructabitis illud Davidicum: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua! super mel et favum ori meo (Psal. CXVIII, 103) .

3. Ab his hortis in alios, ubi requies secretior et voluptas beatior, et species mirabilior, sponsus, ni fallor, vos introducit, cum intentos laudibus suis in voce exsultationis et confessionis, rapit in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei, lucem scilicet inaccessibilem, ubi habitat, ubi pascit, ubi cubat in meridie. Si enim devotio psallentium et orantium habet aliquid de illa pia curiositate quaerentium, Rabbi, ubi habitas? puto quia merentur [Col. 0211D] audire, Venite et videte. Venerunt, inquit, et viderunt, et apud eum manserunt die illo (Joan. I, 38, 39) . Quandiu apud Patrem luminum sumus, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio; noctem nescimus, tantummodo die beato fruimur. Cum inde labimur, in noctem nostram recidimus. Heu mihi! quam cito defecerunt dies mei, quam cito sicut fenum arui, qui quandiu fui in horto cum illo, sicut paradisus Dei virui et florui! Cum illo hortus voluptatis: sine illo locus horroris et vastae solitudinis. Existimo enim qui in hortum illius intrat, quod et ipse hortus fiat; sitque anima illius velut hortus irriguus, ut et sponsus in laudem ejus dicat: Hortus conclusus, soror mea sponsa [Col. 0212A] (Cant. IV, 12) . An non sunt hortus, in quibus fit quod ipse hortulanus loquitur plantationi, quam plantavit Pater suus? Audite me, inquit, divini fructus, et quasi rosa plantata super rivos aquarum fructificate (Eccli. XXXIX, 17) . Quasi Libanus, odorem suavitatis habete. Florete flores quasi lilium, date odorem, et frondete in gratiam.

4. O Domine Jesu, vere hortulane, operare in nobis quod exigis a nobis; nam sine te nihil possumus facere. Tu enim verus es hortulanus, idem creator qui cultor vel custos horti tui, qui verbo plantas, spiritu rigas, virtute incrementum das. Errabas, Maria, quae eum existimabas hortulanum illius horti pauperis et exigui, in quo sepultus fuit. Hortulanus est totius mundi, hortalanus est coeli, [Col. 0212B] hortulanus est Ecclesiae, quam hic plantat et rigat, donec incremento consummato transplantet eam in terram viventium, secus decursus aquarum viventium, ubi non timebit cum venerit aestus, sed erit folium ejus viride, nec aliquando desinet facere fructum. Beati qui habitant in illis hortis tuis, Domine! in saecula saeculorum laudabunt te. Paulus habitabat in illis, cujus conversatio erat in coelis: qui mente saepius excedens perambulabat paradisum beatae voluptatis, hortos deliciarum Dei, ubi et pertransiens rosas Martyrum, et lilia Virginum, desinens etiam mirari altitudinem cedrorum Dei delectabatur potius carpere de fructu ligni vitae, quod est in medio paradisi, in ipso nimirum gustans plenius et felicius quam suavis est Dominus. Ideoque [Col. 0212C] cum inde redibat, amicis auscultantibus memoriam abundantiae suavitatis ejus profusius eructabat, et ex abundantia cordis os redundabat. Quia enim sicut adipe et pinguedine repleta erat anima ejus, ideo labiis exsultationis laudabat os ejus. Cor quippe sapientis erudiet os ejus, et labiis illius addet gratiam (Prov. XVI, 23) . Eructabat itaque cor ejus verbum bonum, ac de bono thesauro bonus bona proferebat, sponsumque ipsum qui in amicis auscultabat, velut jucundo carmine oblectabat Prorsus carmen jucundum, suavisque melodia, ubi tam canorum Spiritus sancti organum, tanta morum et sermonum consonantia, tanta dulcedine amoris, tanta gratia oris Christum Jesum jubilum [Col. 0212D] cordis sui personabat. Si enim lingua suavis vim carminis non haberet, scriptum non 1046 esset: Tibiae et psalterium faciunt suavem melodiam, et super utraque lingua suavis (Eccli. XL, 21) . Si carmine hujusmodi Psalmista Deum oblectari nesciret, nequaquam diceret: Jucundum sit ei eloquium meum (Psal. CIII, 34) . Sed nec ipse sponsus diceret: Fac me audire vocem tuam; sonet vox tua in auribus meis. Vox enim tua suavis (Cantic. VIII, 13, et II, 14) , quia exaltationes Dei in faucibus tuis, tanquam habitantis in hortis, in deliciis paradisi. E contra vero, Non est speciosa laus in ore peccatoris (Eccli. XV, 9) , qui habitat in sepulcris. Cujus enim vita Deum exasperat, lingua non delectat, sed terribiliter [Col. 0213A] increpatur voce divina: Quare tu enarras justitias meas? (Psal. XLIX, 16.) Cantica lyrae tuae non audiam (Amos V, 25) .

5. Sed quoniam Scriptura quam assumpseram in excusationem sermonis, occasionem et materiam ministravit sermonis; si placet, finiamus quod de illa coeperamus. Dupliciter itaque potest intelligi, quod a sponso dicitur, Quae habitas in hortis, amici auscultant, fac me audire vocem tuam: vel quod devotum amatorem invitet ad psallendum vel orandum; vel quod sanctum praedicatorem excitet ad loquendum. Quod ut magis persuadeat, amicos auscultare memorat, angelos scilicet orantem vel psallentem; fideles praedicantem. Ubi primo intuemur, qua disciplina cordis et corporis nos oporteat [Col. 0213B] in conspectu angelorum psallere vel orare, ne vacui dimissi vacuos nos dimittant, qui venerant ut vota deferrent, et dona referrent; imo recedant inimici qui venerant amici. Quinimo sponsus ipse, qui stat ad ostium et pulsat, si nulla ei digna devotio de intus respondens aperiat, recedet conquerens, et dicens. Attendi et auscultavi, nemo quod bonum est [Col. 0214A] loquitur. Nullus est qui agat poenitentiam super peccato suo, dicens: Quid feci? omnes conversi sunt ad cursum suum, quasi equus impetu vadens in praelium (Jerem. VIII, 6) . Si autem praedicatorem exhortatur, fiduciam ei loquendi tribuit de benevolentia et attentione auditorum, quia scilicet non increduli obloquuntur, aut litigant; non aemuli detrectant, aut subsannant; non tepidi dormitant, aut oscitant: sed amici attenti auscultant, quorum amor et meritum possit evangelizanti impetrare verbum et spiritum. Et bene amici auscultant. Est enim velut proprium amici, scilicet quod devotus audiat vocem sponsi, sicut Joannes ait: Amicus sponsi est qui stat, non vagans animo, aut prostratus somno, audit et gaudet gaudio propter vocem sponsi (Joan. III, 29) , [Col. 0214B] quam agnoscit etiam in servis. Et nos itaque inde probemus nos amicos, ut sive per os loquentis, sive legentis aut cantantis vox sponsi sonuerit, sic stemus ad audiendum, quatenus auditui nostro det gaudium et laetitiam; et non solum cum gaudio suscipere verbum, sed et fructum afferre in patientia.

1. Cum in regno Teutonicorum verus crucis servus Bernardus verbum crucis annuntiaret, necesse fuit ut regi Conrado pro quodam pacis negotio loqueretur. Occurrit autem Franckevoert, quod in territorio Moguntino super Mogum situm est castrum, et a Francorum vado nomen accepit. Ibidem quoque Constantiensis episcopus, Hermannus nomine, vir religiosus adfuit, obnixius supplicans ut ad partes suas ascendere dignaretur. Cujus petitioni multa quidem negotia resistebant; maxime tamen Clarae-Vallensium suorum intima sollicitudo et praecordialis [Col. 0373B] affectus, ad quos redire omnimodo festinabat: neque enim filiorum uteri sui mater poterat oblivisci, sed toto fere anno avelli a se viscera sua gravissime querebatur. Vicit tamen constantia domini Constantiensis, cum opportune, importune, modo per se, modo per Regem et episcopos supplicaret. Sic nimirum intolerabile sibi indicat vir benignissimus pro se anxios contristari. Magis autem praevaluit timor Domini, et spiritus ejus suggerens apertum sibi esse ostium magnum. Hoc enim studium ejus, haec consuetudo est, ut licet animum habeat affectione plenissimum, nullum tamen apud eum propria obtineat affectio locum in deliberatione faciendorum, sed totum sibi vindicet divinae inquisitio [Col. 0373C] voluntatis. Acquievit ergo venire cum episcopo. Et Dominica prima adventus Domini ingressi sumus fines episcopatus Constantiensis; et in villa cui nomen est Kentingen [ al. Kentzigen, prope Friburgum Brisgoiae ], maxima populi devotione suscepti. Multa ex hoc divinae miracula virtutis claruerunt, quae, etsi nos tacuerimus, lapides clamabunt. Propterea qui praesentes fuimus, dignum duximus annotare ea vitandae gratia confusionis, et dubitationis abigendae. Singulorum enim praescripsimus nomina; et singuli quod vidimus et audivimus, certa veritate testamur. Eramus autem cum eo ego, Hermannus Constantiensis episcopus, et Eberhardus [ al. Everardus] capellanus ejus [ al. meus]; abbates duo Baldowinus, et Frowinus ⁜ (97-98) ; monachi quoque duo, [Col. 0373D] Gerardus, et Gaufridus: clerici tres, Philippus Leodiensis archidiaconus, Otto, et Franco: quibus additus [Col. 0374A] est in ipso itinere Alexander ⁜ (99) Coloniensis. Romam enim proficiscebatur; sed videns opera divinae virtutis, et audiens crebram Patris exhortationem compunctus est et conversus. Singulorum nomina ex praescriptione primarum invenies litterarum.

2. HERMANNUS EPISCOPUS. Mihi sacerdos villae Herenheim, ob hoc ipsum vocatus, indicavit hominem caecum jam annis decem, qui de domo sua erat, Dominica prima Adventus ⁜ (100) signatum in transitu, ubi domum 1168 rediit statim illuminatum esse. Hoc ab alio prius audieram et in tota regione certissimum [Col. 0374B] est. EBERHARDUS. Ego a duobus honestis viris, quorum alter sacerdos, alter monachus erat, audivi duos in villa Lapenheim [ al. Kipenheim] ipsa die signatos similiter illuminatos. PHILIPPUS. Secunda feria me praesente caecus senex adductus est in ecclesiam, et post manus impositionem, sicut omnes audistis, illuminatum eum populus acclamavit. FROWINUS ABBAS. Ego hominem illum videntem vidi, et frater Gaufridus mecum. FRANCO. Tertia feria in Frienburg puerum caecum mater obtulit mane in hospitio; dumque reportaret eum post manus impositionem, jussit pater inquiri a puero an videret: et ego ipse secutus sum; et cum interrogassem puerum, clare se videre respondit: quod [Col. 0374C] et in multis probatum est argumentis. GAUFRIDUS. Statim ut ingressi sumus ecclesiam, adolescens claudus per signum vitae gressum accepit. EPISCOPUS. Omnes vidimus cum ante altare cum populus in Dei laudibus acclamaret. EBERHARDUS. Ego illa ipsa die tres alios claudos erectos vidi. FRANCO. Mulierem caecam, quae in ingressu ecclesiae illuminata est et populo praesentata, omnes vidistis. GAUFRIDUS Et puellam, cujus arida manus restituta est sanitati, de qua inter oblationes cantatum est. GERARDUS. Ego ipsa die puerum illuminatum vidi. OTTO. Quarta feria, cum post Missarum celebrationem Pater regrederetur ecclesiam, mulieris manus aridas tetigit, quae post paululum incolumitatem recepit. Cantum omnes audistis: ego et Franco vidimus [Col. 0374D] ipsas manus. GAUFRIDUS. Sic et puero, cum egrederetur vicum, manus reddita est coram omnibus [Col. 0375A] nobis. Sed et mulier clauda, quam Patris jussu, dum consequi nos non valeret, reversus Henricus noster super equum suum attulerat, nobis videntibus, gressum recepit in ipso loco, ubi puella clauda ex utero coeperat ambulare, et simul duae currebant. FRANCO. In ipso itinere puellae cuidam manus arida restituta est. Et ego ei baculum Abbatis tradidi, et fortiter eum tenebat.

3. EPISCOPUS. Quid illud omisistis, quod prima die in Frienburg pro divitibus jussit fieri orationem, ut auferret Deus velamen de cordibus ipsorum; quia, pauperibus accedentibus, ipsi crucem suscipere cunctarentur? Neque enim otiosa fuit oratio; sed, ut scitis, ditissimi quique, etiam pessimi, vici illius signati sunt. PHILIPPUS. Meministis etiam [Col. 0375B] caeci illius senis, qui in via signatus est, et quemadmodum sensit Pater sanctus exisse virtutem, non a se quidem, sed a verbo virtutis et signaculo vitae: remisit enim, cum paululum processissemus, qui inquirerent an videret, et inventus est videns. GAUFRIDUS. Ipse nobis secreto confessus est, quod saepius futura erga eos, quos signabat, beneficia praesentiret: et de surdis illis mulieribus, quae eadem illa die in villa Crocingen, per quam transivimus, videntibus nobis auditum receperunt, ad tactum Prioris, sicut ex ipsius ore audivi, locutus est Deo, quod nullum adhuc surdum hac vice beneficium sensisse cognovisset, et sine haesitatione tetigit eas. EBERHARDUS. Ego cum duabus illis etiam adolescentem vidi, qui in ipsa hora fuerat illuminatus. [Col. 0375C] EPISCOPUS. Herzeretheim [al. Heyreresheim, ut cap. 4, n. 30] quarta feria ⁜ (101) mane, post missarum solemnia, puellam, cui restituta manus est, ego obtuli. PHILIPPUS. Et ego puerum surdum et mutum ab utero, quem protinus audistis recte loquentem et audientem clare.

4. EPISCOPUS. Ego ipse allocutus sum puerum, ubi signatus est: et libere statim respondit, et omnes audistis populi vociferationem. GAUFRIDUS. Unde ei verba quae nunquam audierat? EPISCOPUS. Ab eo qui linguas infantium facit disertas. GERARDUS. Hoc erat quod praecedente vespera secreto colloquentibus Pater dixerat, neminem adhuc mutum in hac vita se vidisse loquentem. Et post [Col. 0375D] paululum: «Cum soleant, inquit, qui muti sunt a nativitate, etiam surdi esse; mirum valde est an aliquando sic curentur, ut linguam, quam penitus ante non noverant, subito intelligant et loquantur. PHILIPPUS. Puellam claudam, quae ibidem erecta est, et gressum recepit, et puerum illuminatum omnes vidimus. FROWINUS ABBAS. Infantulum caecum mater attulerat, et signatus receperat 1169 visum; sed illa adhuc nesciebat, donec ego puero pomum obtuli, et extensa manu apprehendit illud. Et ex hoc probatus est videre. [Col. 0376A] EBERHARDUS. Cum educeretur Vir sanctus de ecclesia, imo deportaretur magis, ante ostium me praesente et vidente claudum signavit, et tulit baculum ejus, et ille exsiliens ambulabat. PHILIPPUS. Caecum a nativitate puerum, cujus, dum egrederemur, Pater beatus aporuit oculos, et ego vidi, et populus multus qui aderat, et nos fere omnes. Similiter ex media parte corporis paralyticum, cui etiam osculum dedit post signaculum, et statim sanus factus est coram nobis; nam et manum ejus aridam ante curaverat. In villa Stieng caeca ab annis quatuor mulier in aquae transitu illuminata est coram populo, et omnes fere vidimus eam. GERARDUS. Ego in eadem via puellam vidi, cujus manus arida sanata est, videntibus et acclamantibus [Col. 0376B] multis.

5. EPISCOPUS. Sexta feria, Basileae, post sermonem habitum et datas cruces, mulier muta oblata est Viro Domini: cujus cum tetigisset linguam, statim solutum est vinculum oris ejus, et loquebatur recte. Hanc ego vidi, et ei locutus sum; sed claudum qui antea gressum receperat, de quo sic acclamavit populus, quis vestrum vidit? OTTO. Omnes vidimus eum. EBERHARDUS. Ego et milites domini mei ipsa die, id est sexta feria, puerum vidimus, quem ad hospitium sancti Viri caecum mater adduxerat et reducebat videntem. GERARDUS. Multa eo maxime die facta sunt, quae prae tumultu scire nequivimus. Audivi enim ipsum dicentem, quod caecos eo die tetigisset, quos credebat omnino illuminatos [Col. 0376C] esse, aut cito illuminandos. EPISCOPUS. Sabbato juxta castrum Rinvel, puer claudus erectus est: et ego, cum audivissem vociferationem, praecedebam enim, redii et inveni ambulantem claudum in medio populi exsultantis. EBERHARDUS. Secking vespere sabbati, dum ingrederetur ecclesiam Homo Dei, puer, cujus erant nervi cervicis indurati, et caput erigere aut circumducere non valebat, oblatus est, et ubi signatus est rediit solutis nervis, erexit caput et libere circumspexit. Serviens meus, qui in ipso hospitio pernoctavit et puerum vidit, mihi hoc indicavit, cum aliis sociis meis.

6. GAUFRIDUS. Ipsa est villa, ubi mane die Dominica, puero manus restituta est; et alter claudus [Col. 0376D] a nativitate gressum recepit; et duo claudi, alter vir, et altera mulier, in egressu villae erecti sunt, et baculis quibus sustentabantur abjectis, libere incedebant magnificantes Dominum. Nec longe processeramus, et ecce mulieris manus invalida signata est, et sanata. Omnes hoc vidimus, et ad singula clamor factus est, et exsultatio magna. Hominem etiam mente captum, quem in eadem villa Pater signaverat, et statim quietum ac sane loquentem et agentem gratias vidimus, et ex hoc sanum permansisse audivimus. Redeuntes juxta [Col. 0377A] eamdem villam sacerdoti locuti sumus; et dixit ex his de quibus certi erant, ipsa die ibi aut erectos aut illuminatos. Vesperi quoque, ut dux Conradus occurrit, claudus puer coram eo et militibus gressum recepit, videntibus etiam nobis. EPISCOPUS. Ibidem contigit, quod modo sileo, sed suo loco a vobis velim commemorari. EBERHARDUS. Ipso die in ingressu ecclesiae Doningen, alterum claudum erectum vidimus et ambulantem. Mane secunda feria, ex utero claudus in ingressu ejusdem ecclesiae, me praesente et vidente, gressum recepit. Puer quoque, quem in hospitio nostro mane mutum videramus, coram nobis locutus est. Sed et hospita nostra nobis testabatur, neptem suam, quae quadraginta annis caeca fuerat, a quarto anno aetatis [Col. 0377B] suae, ipsa die illuminatam. GERARDUS. Ego in hospitio die ipsa puerum caecum illuminatum vidi. PHILIPPUS. Et ego adolescentulam caecam, quae prope villam illuminata est, quam et ex nostris, et ex populo multi viderunt.

7. GAUFRIDUS. Multa eo die vidimus, quorum jam non possumus recordari. Unum tamen occurrit, ipsa quam vidi laetitiae magnitudine ad memoriam revocante. Dico autem de muliere, quam diu claudam in villa quadam, per quam transivimus, erectam vidimus omnes. EBERHARDUS. Ego cum militibus domini mei contuli, et ex his quae tam illi viderunt, quam ego ipse, numeravimus triginta sex miracula, quae facta sunt ipso die. Caeci 1170 undecim illuminati sunt: claudis decem et octo gressus [Col. 0377C] redditus est: mancis undecim manus restitutae: surdus unus audivit. Si plus in summa veniunt quam triginta sex, inde est, quod prius personas numeraveram, modo signa. Nam erga puellam unam multa sunt facta, quae caeca, clauda utroque pede, et muta erat et alteram manum aridam habens: ad multa etiam alia cantantem audivimus populum qui sequebatur nos; sed quia reverti nequivimus, non vidimus ea.

8. PHILIPPUS. Tertia feria Schafhusen multa amisimus, quia tumultus intolerabilis erat, et omnino abstinere oportuit Patrem a benedictione infirmorum, et fugere, adeo se populus invicem comprimebat. EBERHARDUS. Ego ipse ante altare rogabam [Col. 0377D] obnixius, ne cui manus imponeret, prorsus ignorans qua ratione posset educi. PHILIPPUS. In ingressu tamen ecclesiae clauda gressum receperat, me praesente, et populi cantum omnes audistis. Vidimus et alteram claudam, quae egredientibus nobis de villa supra montem signata est, et confestim solutis nervis, libere ambulavit. EBERHARDUS. Me vidente in eadem villa surdus recepit auditum, et mulier gressum, quae clauda fuerat utroque pede. Audivi etiam a milite quodam domini mei, qui in ipsa turba Sanctum Domini defendebat, et praesens erat omni hora, quod aridum brachium cujusdam sanatum sit, et claudus ambulaverit. EPISCOPUS. Feria quarta mane in ingressu ecclesiae, me praesente et vidente cum populo, et fratribus nostris, [Col. 0378A] claudus utroque pede, et manum habens unam aridam, ab utroque incommodo liberatus est, et libere ambulabat, et movebat manunt. PHILIPPUS. Caecum puerum, qui ibidem illuminatus est, ego vidi.

9. BALDOWINUS ABBAS. Ubi Rhenum transivimus, cantus ille quem audistis, omnes enim in altera parte remanseratis, populo praeoccupante naves, fuit pro erectione claudi cujusdam pueri, quem ego vidi. GAUFRIDUS. Caecum senem, qui in eodem itinere, dum transiremus villam, lumen recepit, ego vidi, et mulierem claudam longo jam tempore, quae sub [Col. 0378B] manu benedicentis exsiliit: cui sic congratulabantur omnes qui noverant eam prius; curru enim venerat, et pedibus revertebatur. PHILIPPUS. Puerum utroque brachio impotentem Pater signaverat, cujus dum alterum brachium extendisset, unus ex militibus alterum, dum ei offerre vellet, coram omnibus nobis extendit. GAUFRIDUS. Omnes vidistis quantum exsultavit mulier insolitam lucem mirata, quae juxta lacum illuminata est. EPISCOPUS. Puerum paralyticum parte media signatum atque sanatum milites nostri se vidisse testantur. Filium quoque militis cujusdam, cujus erat manus arida, ut videbatur, fere duodennem, cum adduceretur ego vidi: statim vero cantantes audivi, et inquisivi quid accidisset. Miles autem quidam respondit sanatam manum filii domini [Col. 0378C] sui. ALEXANDER. Ego hunc sanatum vidi. GAUFRIDUS. Ego alterum vidi pauperem adolescentulum, cui manus arida restituta est, in villa proxima Constantiae.

10. FROWINUS ABBAS. Quae Constantiae facta sunt, prae tumultu pauci viderunt: ego tamen caecum illum, qui feria quinta ante altare illuminatus est, vidi. Abbas Augiensis adduci praeceperat eum cujus mendicus erat. Puer quoque de hospitio nostro, quem ego ipse adduci feceram, ipsa die signatus, claudus enim erat, gressum recepit. Sed et pro tribus aliis signis in ecclesia cantatum est, et campanae pulsatae sunt, licet nemo nostrum viderit quid ageretur. GAUFRIDUS. Nulla sic ignoravimus, sicut ea quae Constantiae [Col. 0378D] facta sunt, quia nemo nostrum se turbis immiscere audebat: et nos haec quae vidimus, loqui proposuimus. Ex eis quae feria sexta facta sunt, nihil vos vidisse arbitror ipsa die. Nam Sabbato mane inter oblationes puerum vidimus cum multa devotione gratias agentem Patri, cujus oratione ipsa feria sexta amissum recepit gressum. Cujus devotionem Vir sanctus intuens, ad meipsum conversus, ait: «Non est inventus 1171 qui rediret, et daret gloriam Deo, nisi puer iste.» Prius autem in ipsa oblatione, adolescens surdus jam duodecim annis, sicut ipse confessus est, sub manu signantis beneficium sentiens exclamaverat in gaudio et exsultatione, quod recepisset auditum. Omnes eum vidimus; aliqui etiam ex nostris locuti sunt ei. Sic ei [Col. 0379A] mulierem claudam, quae ibidem gressum recepit, vidimus, et puellam claudam, quae similiter est erecta. Altera quoque puella quae surda erat, ibidem recepit auditum. Haec, ut scitis, Constantiae in capella domini episcopi facta sunt Sabbato.

11. PHILIPPUS. In solio, cum jam pararet exire, mulieris manus invalida sanata est, et hanc ego vidi. BALDOWINUS ABBAS. Ego adolescenti illi qui in exitu civitatis auditum receperat, locutus sum, cum populus exsultans vociferaretur. PHILIPPUS. Vespere Sabbati in hospitio apud Winterthur puellam mutam vidistis, cum eam mater adduceret; et quomodo postea redierit loquens, ipsi scitis: de multis enim interrogata libere respondit. Nam mane Dominica die prae tumultu omnes existis ecclesiam, nec vidistis [Col. 0379B] quae fiebant, licet clamorem populi vociferantis audiretis. Ego autem vidi puerum media parte corporis paralyticum, cui et brachium, et manum, et tibiam simul, et pedem, quae omnia invalida erant, virtus divina restituit ad Patris benedictionem. Duabus quoque claudis, alteri quidem pede uno, alteri vero utroque, gressus redditus est, et has praesens vidi. ALEXANDER. Ipsa die in via nobis videntibus puer claudus gressum, et mulier surda auditum recepit; sed prope Turegum ⁜ (102) coram multis qui occurrerant, claudus erectus est. GAUFRIDUS. Turegi secunda feria mane in ecclesia caeca mulier illuminata est. Hanc ego vidi caecam cum adduceretur; et cum manus ei imponeretur praesens adfui, et protinus illuminatam vidimus universi. FRANCO. In eadem [Col. 0379C] ecclesia, puella clauda gressum recepit, et mutus loquelam praesentibus et videntibus nobis. PHILIPPUS. Similiter et puella caeca, visum. Multa quoque ibidem facta sunt, quae nemo ex nobis videre potuit prae tumultu.

12. GERARDUS. Ubi fluvium Lindemach ⁜ (103) transivimus, cui superpositus est vicus ille, infra dimidium milliare, duo pueri manci manus, mutus unus loquelam, surdus unus auditum, senex caecus visum, coram omnibus receperunt. Haec nos omnia vidimus, et certissime ac diligentissime probavimus acclamante ad singula multitudine, quae Sanctum Domini deducebat in laetitia et exsultatione. PHILIPPUS. In ipso itinere clauda erecta est, quam in humeris deportatam [Col. 0379D] ubi signavit: Pater, deponi jussit et ambulare. Haec erat cui sic congratulabantur vicinae mulieres, et omnes qui noverant eam. Sed et surdus quidam ipsa die juxta viculum per quem transivimus, coram nobis recepit auditum. GERARDUS. Feria tertia profecti mane a viculo cui nomen Birbovermesdorff, priusquam fluvium Rufam transivimus, duas mulieres claudas vidimus in itinere erectas. Utriusque directionem Pater, dum eas agitaret, sine ulla haesitatione cognovit. Substitit enim, et utramque deponi fecit, et libere ambulabant magnificantes Deum. ALEXANDER. Ipso die juxta viculum puer intorto et [Col. 0380A] rigido collo, sanatus est coram nobis, et libere caput movebat. EBERHARDUS. Unum omisistis quod ego vidi, et populus multus villae quae dicitur Frichen, omnes enim praecedebatis. Ibi clericus quidam de villa quae dicitur Seckingen, obnixius rogavit Sanctum Domini, dum ingrederetur villam, ut aliquod faceret signum, quia populus durissimus erat: et ecce mulierem, claudam ab annis viginti, offerebant; quam, ubi signavit Pater, jussit deponi, et libere ambulavit.

13. ALEXANDER. Mane quara feria apud castrum Rinvelt, ubi pernoctaveramus, priusquam intravit Vir sanctus ecclesiam, in atrio exteriori intortum collum pueri sanavit: et puellae manum invalidam reddidit sospitati. GAUFRIDUS. In ecclesia, post missae celebrationem, puellam ei obtulimus, quae ex utero [Col. 0380B] matris suae caeca, vix lucem solis videre poterat, nec aliud discernere. Cujus oculos sputo linivit Pater beatus, et continuo clare vidit, et omnia discernebat. Ibidem quoque surdus auditum, et caecus quidam visum recepit. ALEXANDER. Puer etiam alter, 1172 cujus nervi cervicis obdurati et retracti caput circumducere non sinebant, in ecclesia sanatus est ipsa hora. In via quoque, contracta mulier et omnino impotens, quam in ventilabro deportaverant in occursum sancti Viri, ut signata est, exsiliit clamitans, et facta est laetitia magna in populo. Sed et prope Basileam, vir quidam, qui graviter audiebat, clarum recepit auditum.

14. Quinta feria ante lucem egressi festinavimus Ronascle. In ipso autem itinere surdus quidam recepit [Col. 0380C] auditum, et puer altero oculo caecus, vidit utroque: nec latuit Patrem, sed cum paululum pertransisset eos, misit qui scrutarentur, et inventum est ita. EBERHARDUS. Cum misisset te, inquit ad Alexandrum, ut videres an puer illuminatus esset, conversus ad me qui propius incedebam, ait: «Deus aperuit oculum pueri illius.» Sexta feria in ecclesia Ronascle, ubi intravit, puer allatus est, altero oculo parum, altero nihil videns: et continuo clare vidit utroque. Omnes vidimus eum. Nam continuo etiam alio signo conclamatum est, et dicebant caecum illuminatum esse, sed videre eum nequivimus prae tumultu. FRANCO. Puerum quemdam claudum, qui post sermonem habitum ad plebem, erectus est in ipsa [Col. 0380D] ecclesia, de quo etiam vociferati sunt, ego ambulantem vidi in medio populi acclamantis. EPISCOPUS. Sabbato in ecclesia Berche post missarum celebrationem, clericus altero oculo caecus jam per quinquennium, visum recepit. Et ego eum vidi agentem gratias et exsultantem. OTTO. Prius ibidem convaluerat puer intortum habens collum, cujus, sub manu Patris, nervi crepuerunt et relaxati sunt, et pueri pater et puer ipse incredibiliter laetabantur. Omnes audistis cantantem populum: ego puerum vidi. GERARDUS. Adolescentem, cujus arida erat manus cum brachio toto, et ibidem curatus est; omnes vidimus. [Col. 0381A] Et puellam, quae Dominica quarta Adventus ⁜ (104) Argentinae in ecclesia post missarum celebrationem erecta est: de qua sic exsultabat pater, sic populus acclamabat. PHILIPPUS. Ipsa die, priusquam navem ingrederemur, puer claudus erectus est, et coram populo libere ambulabat, et qui aderant vociferabantur cum gaudio, sicut omnes audistis. Secunda feria in navi proficiscebamur, et non poterant accedere qui infirmabantur. Vespere tamen Bagenbach in hospitio mulier clauda gressum recepit. GERARDUS. Ipsa hora, qua mulier supervenit, querebamur invicem nihil nos ea die vidisse: et illa statim sine baculo ambulare coepit gratulabunda et laudans.

15. Tertia feria, vigilia fuit Dominicae Navitatis, et navi venimus Spiram: ibi enim diem festum celebravit rex Conradus, ibi coronatus est: ibi adfuit episcoporum principumque conventus. Illuc Pater sanctus advenit, inter principes quosdam pacem cupiens reformare; quorum inimicitiis ab exercitu crucis Christi multi detinebantur. Verumtamen non crebra solent in illis conventibus apparere miracula, nec dignatur Deus, ubi tantus est concursus multitudinis curiosae, revelare gloriam suam. Sed non fuit otiosus Patris adventus: ibi enim factum est, ut ipsius verbis utar, miraculum miraculorum. Siquidem Rex signatus est praeter spem omnium, qui [Col. 0381C] convenerant: cucurrit velociter sermo vivus et efficax; vere ibi probatum est quod cor regis in manu Dei est. Prius enim apud Frankenvoert Regem secreto convenerat Vir beatus ⁜ (105) , admonens ut ipse saluti propriae provideret in tempore misericordiae uberis. Cui, cum respondisset nullum sibi hujus militiae inesse propositum, tacuit Vir mansuetissimus dicens, non esse parvitatis suae importunius instare regiae majestati. Sic et Spirae cum in sermone publice jam secundo Regem, sicut prius, peregrinationis admonuisset ex nomine, die tertia cum beati Joannis festivitas ageretur, secreto aggressus cum solita mansuetudine, suggerens providendum omnino, ne sic praeteriret eum poenitentia levis, brevis, 1173 [Col. 0381D] honorabilis, salutaris, quam ad salvandos peccatores divina pietas excogitaverat. A quo hoc tandem responsum obtinuit, quod deliberaret secum et consuleret suos, sequenti die su er hoc responsurus. [Col. 0382A] Exinde intra Missarum solemnia, beati Patris animum coepit Spiritus stimulare divinus, ut praeter morem, nullo rogante, diceret, non oportere sine sermone praeterire diem. Quid multa? locutus est, et in fine sermonis Regem, non ut regem, sed ut hominem tota libertate convenit. Proponebat enim futurum judicium, hominem ante tribunal Christi astantem, imperantem Christum, et dicentem: «O homo! quid debui tibi facere, et non feci?» Ex hoc autem numerans regni culmen, divitias, consilia, virilem animum et corporis robur; his et hujusmodi verbis commovit hominem, ut in medio sermone non sine lacrymis exclamaret: «Agnosco prorsus divina munera gratiae; nec deinceps, ipso praestante, ingratus inveniar: paratus sum servire [Col. 0382B] ei, quandoquidem ex parte ejus submoneor.» Dixit, et ecce populus rapiens verbum de ore loquentis, exclamat in laudem Dei, et resonabat terra in voces eorum. Continuo signatus est Rex, et vexillum ab altari per manum Patris suscepit, quod ipse in exercitu Domini manu propria deportaret. Signatus cum eo nepos ejus dux Fridericus junior; signati alii principes, quorum non est numerus. Ipsa autem die juxta capellam, ubi Pater sanctus Missam celebravit, puer claudus me praesente gressum recepit ⁜ (106) .

16. EBERHARDUS. Sabbato mane, cum Innocentium festus ageretur dies, exeunti de hospitio Patri sancto occurrebam, adducens mecum militem qui [Col. 0382C] signari volebat, et ecce in media turba puerum caecum intuens: «Quid vult, inquit, puer iste?» Cujus verba cum minus intellexissem, quod Romana lingua loqueretur: «Adduc, inquit, puerum ad me.» Factum est ut imperavit, et confestim signatus puer visum recepit. Egoi pse in multis probavi quod clare videret. GERARDUS. Post Missae celebrationem in capellam, quae dormitorio canonicorum adjacet, inductus Vir Dei, virum signavit uno caecum oculo, et visum statim recepit: cujus et caecitas prima, et illuminatio secunda diligentissime probata est. Sic et surdum, dum ab ecclesia rediret, impresso crucis signaculo fecit audire, immittens digitos in aures ejus: et hoc vidimus, et probavimus. EPISCOPUS. Sic et caecum illum, qui Dominica [Col. 0382D] ante altare illuminatus est, dum graduale cantaretur, quem ego ipse obtuleram. EBERHARDUS. Multa ibidem facta arbitror quae non vidimus. Saepe enim cantantem audivimus populum, et nemo ex [Col. 0383A] nobis irrumpere potuit, ut videret quid ageretur. Unum tamen surdum, qui ibidem recepit auditum ego vidi, et ego obtuli eum.

17. PHILIPPUS. Ipso die conventus factus est, ubi manifeste Spiritus adfuit: neque hinc cuiquam dubitare licebit. Convocavit enim Rex omnes principes et milites qui signati erant, simulque residentibus universis, exhortatus est eos Pater sanctus, non humanis sermonibus, sed divinis. Ubi vero egressi fuimus, et Rex ipse cum principibus Sanctum Domini deducebat, ne comprimerent eum turbae, puer claudus oblatus est ei coram Rege. At ille signo crucis edito puerum erigit, et jubet coram omnibus [Col. 0383B] ambulare. Quanta laetitia, quanta exsultatione puer deductus sit, quis loquatur? Conversus autem Pater sanctus ad Regem: «Propter vos, inquit, factum est hoc, ut noveritis quia Deus vere vobiscum est, et acceptum est ei quod coepistis.» Ipsa hora priusquam egrederemur hospitium, puella erecta est, et caeca mulier illuminata. EBERHARDUS. Mane secunda feria, cum ad ecclesiam Vir sanctus proficisceretur, multitudo languentium 1174 impediebat nos, et omnes praecedere jussimus. Nec mora, claudus quidam ante altare erectus est: utrum esset signatus, ignoro. Ambulantem tamen vidi, et ligni pedem in ecclesia pendentem. OTTO. In capella Regis ipso praesente puer claudus ex utero gressum recepit. EBERHARDUS. Eadem die alii duo, claudus alter, et [Col. 0383C] alter curvus, erecti, et me praesente ad majorem ecclesiam ab universo populo sunt deducti. Nam vociferationem et sonantes campanas omnes audistis. Vix redieram domum, et ecce iterum clamor, iterum compulsatio. Festinavi ad ecclesiam, et duos iterum claudos adduxerant, qui ipsa hora receperant gressum.

18. GERARDUS. Vespere, dum rediret Pater a curia Regis, multitudo languentium hospitii januas obsidebat: quos in ordinem fecimus residere, et singulos tetigit ac sanavit. Ibi puer claudus ex utero gressum recepit. Alter caecus uno oculo illuminatus, et vir claudus ab annis decem erectus. Hos ego vidi statim sanatos sub manu benedicentis. Unus e fratribus [Col. 0383D] nostris, unum adhuc surdum qui auditum recepit, se vidisse testatur, et mulierem gratias referentem, quod a dolore capitis convaluisset. EBERHARDUS. Feria tertia puer caecus illuminatus est, quem ego vidi. PHILIPPUS. Item vir quidam in praesentia Regis et principum, unius oculi visum recepit. In ipso loco factum est unde plurimum congratulabamur, eo quod praesens esset dux quidam Graecus, missus a Rege Constantinopolitano. Hic in capella Regis loquebatur Patri nostro, cum mulier caeca oblata est: ubi vero signata est coram eo, statim illuminata est, et homo ille compunctus est plurimum in hoc verbo. Sic et circa vesperam astante [Col. 0384A] Rege, et ipso Duce, et principibus multis, puer claudus offerebatur. Protinus autem fiducialiter loquens vir fidelis, audientibus omnibus ait: «In nomine Jesu Christi tibi praecipio, surge et ambula.» Sonuit vox virtutis, et secuta est virtus: surgensque puer, libere ambulabat, et prius quidem trementibus membris vel tibiis ibat, sed paulatim sub oculis omnium roborabatur.

19. GERARDUS. Anselmus episcopus Havenbergensis ⁜ (107) in fronte et faucibus gravissime patiebatur, ut vix aliquid gustare posset, aut loqui. Hic ergo rogabat beatum Virum dicens, «Quia deberes etiam me curare.» Cui jucunde respondens: «Si eamdem, inquit, haberes fidem, quam habent mulierculae, posset tibi forte prodesse.» At ille: «Et [Col. 0384B] si ego, ait, fidem non habeo, salvum me faciat fides tua.» Tandem signavit eum Pater et tetigit: et continuo dolor, omnisque tumor abscessit. PHILIPPUS. Victa est curiositas nostra, quia crebra miracula quotidie coruscant. In octavis Nativitatis Mariae, dum ad ecclesiam proficisceremur, in claustro canonicorum puer claudus gressum recepit, et coram ipso Patre nostro ambulabat exsultans. GERARDUS. Inter Missarum solemnia curvus puer erectus est: et hunc vidi cum ad altare deduceret mater incolumem, ut offerret pro adepta salute candelam. OTTO. Post Missarum celebrationem mulier clauda gressum recepit, quam nos vidimus omnes ambulantem. GERARDUS. Multa quidem et hac die, et sequenti collata beneficia languentibus vidit Rex ipse, vidit curia, [Col. 0384C] vidit universa civitas Spirensis, a cujus memoria deleri non poterunt in aeternum. Nostra quidem schedula, ubi haec annotaveramus, negligentia cujusdam fratris amissa est: parcat ei Deus. Tria tamen occurrunt memoriae; nam caetera investigare non vacat. Feria quinta pueri duo, quorum uterque oculi unius lumen amiserat, in hospitio illuminati sunt, et paralyticus curatus est, quem deportaverant in grabato. PHILIPPUS. In capella Regis, dum perficeretur reconciliatio, pro qua nominatim venerat Pater beatus, signavit hominem, cujus caput sine intermissione tremebat, et sanatus est ipsa hora. Puer etiam claudus ibidem erectus est. GERARDUS. Vespere in hospitiis 1175 duo caeci illuminati [Col. 0384D] sunt coram nobis. Mane sexta feria coram nobis caecus visum recepit.

20. Sed eundum est nobis; et qui haec deportaturus est, nuntius jam festinat. Quaerimus proinde, quid dominus episcopus reservavit. EPISCOPUS. Optime factum est, ut me commoneres: nam mihi, fateor, prorsus memoria exciderant. Sagittarius quidam serviens ducis Conradi, cum nobis Dux occurrisset, detrahebat verbo crucis, et sanctum Dominum blasphemabat, dicens: «Quia non plus ille signa facit quam ego.» Ubi ergo ad imponendam manum infirmis Pater substitit, accessit homo, et vidit cui derogaverat: statim cecidit [Col. 0385A] exanimis, et diu jacuit sine sensu. ALEXANDER. Ego illi proximus eram quando cecidit, et equus quidem immobilis stabat. Iniquus autem ille impulsus, subito virtute divina cecidit retro. Obstupuimus omnes, et advocavimus Patrem: nec prius ille miser surrexit, quam descendens et orans erigeret eum. Sic in seipso cognita virtute, cui prius detrahebat, incredulus, sequenti die signatus est ad praeceptum Patris nostri, in exercitum Domini profecturus. [Col. 0386A] EPISCOPUS. Per omnia benedicta miseratio Domini, qui novissimae huic generationi unum saltem ex antiquis sanctis reservavit, ut tanquam lucerna ardentissima temporis hujus tenebras vita, doctrina, miraculis consecraret. Felices vos, qui sub pennis ejus speratis, et satiamini ab uberibus consolationis ejus! felix congregatio, quae tanto Patre laetatur; cujus nos miseri saeculares tenui saltem notitia gloriamur!

Dominis et amicis suis clericis ecclesiae Coloniensis, salutem dicunt fratres et amici eorum, Everhardus, Gerardus, et Gaufridus monachi qualescunque; Philippus Leodicensis, Volmarus ⁜ (108) Constanstiensis, et caeteri tirones spiritualis militiae, quos Vir sanctus eripuit de medio Babylonis.

21. Ante omnia decet nos ex ipsis medullis cordium tibi gratias agere, Domine Deus noster. Multiplicasti enim super nos misericordiam tuam, et magnificasti facere nobiscum, immemor omnium iniquitatum nostrarum, quibus digne puniendis [Col. 0385C] nec ipsa quidem gehenna sufficeret. Et unde hoc nobis, peccatoribus utique pessimis omnium, quos tua ordinante patientia, tellus invita cogitur sustinere? unde hoc nobis, ut sub tantae sanctitatis patrocinio respiremus? O vere inaestimabilis cumulus miserationis! o incomprehensibilis divinae pietatis abyssus! Accumulavit gratiae suae munera super Virum quem elegit, ut ad eum colligat undique desperatissimos peccatores, in quo securius habeant sibi repositam sanctitatem. Vos autem, charissimi, usquequo gravi corde? (Psal. IV, 3.) Nonne si in Tyro et Sidone factae essent virtutes, quae in vobis factae sunt his diebus, egissent poenitentiam in cinere et cilicio? (Matth. XI, 21.) Ad signum unum aliquando conversa legimus de populo, utique durae [Col. 0385D] cervicis, hominum tria millia, cum in porta templi mendicantem claudum de ore Petri prolata vox virtutis ambulare fecisset (Act. III, XIV) . Quantos in brevi civitas Coloniensis vidit erectos? Et multi quidem de populo, ad quod vocabantur, conversi sunt, et oblatam sibi a summo Pontifice indulgentiam, et indictam poenitentiam devotissime susceperunt.

22. Sed certe, nisi abundaverit justitia vestra plus quam eorum, non intrabitis in regnum coelorum [Col. 0386B] (Matth. V, 20) . Laici de mundo sunt: licite cogitant quae mundi sunt. Apostolis dictum est: Vos de mundo non estis, sed ego vos elegi de mundo (Joan. XV, 19) : quorum vos hodie occupatis loca, quorum stipendiis vivitis, quorum potestatem tenetis, quorum auctoritate polletis, quorum vobis vindicatis honorem; cum quibus, ut pace vestra dixerimus, communia vobis 1176 sunt omnia, praeter conversionem et conversationem, praeter opera et voluntatem, praeter vitam denique et opinionem. Si in terra pasci gregem viderit, quis miratur? Pastorem autem similiter incurvari deorsum, similiter inhiare terrenis, et quae inferius sunt quaerere, nunquid non ridiculum est, et abusio magna? At nunc erubesce, Sidon, ait mare (Isai. XXIII, 4) : Publicani et peccatores praecedunt vos in regnum Dei (Matth. XXI, 31) . Desperata est plaga cleri hujus: a planta pedis usque ad verticem non est in eo sanitas. Ditata est Ecclesia terrenis possessionibus, sed virtutibus spoliata. Neque enim longa eis esse potuit cohabitatio, ex quo pauper factus propter nos Rex gloriae ita paupertatem elegit ut diceret: Nisi quis renuntiaverit omnibus quae possidet, non potest meus esse discipulus (Luc. XIV, 53) . Heu! heu! videmus venenum additum Ecclesiae, sicut dictum est Ludovico, quem nominatis Pium, qui praecipue ditavit ecclesias. Legimus enim in historia ejus, quod audierit vocem dicentem sibi: «Venenum Ecclesiae addidisti ⁜ (109) .» An forte vobis videtur absonum, venenum interpretari [Col. 0386D] divitias? Christus etiam in Evangelio spinas vocat (Marc. IV, 18, 19) : et Apostolus eas laqueum definit esse diaboli. Quicunque, inquit, divites volunt fieri in hoc saeculo, incidunt in tentationem et laqueum diaboli (I Tim. VI, 9) . Evadant ergo, qui volunt fieri pauperes, et secure decantent, quia Laqueus contritus est, et nos liberati sumus (Psal. CXXIII, 7) . Agnoscite vocem jucundam, qui laqueum hunc transilistis: fratres vestros loquimur, qui adhuc inter vos solo tantum corpore detinentur. [Col. 0387A] Neque enim otiosus fuit, videlicet ad clerum, sermo Domini, ut magis inexcusabiles sint, qui adhuc in perditione persistunt: imo facilius trahat caeteros funiculus triplex, qui difficile rumpitur; cum verbo et signis, etiam proximorum accedat exemplum. Protrahunt epistolam, ut videtis, ubertas materiae et desiderium fervens, quo vos omnes habere cupimus socios in visceribus Jesu Christi. Veruntamen supersedendum est nobis, praesertim quod copiosius haec et efficacius ab ipso Patre nostro annuntiata sunt vobis, Domino cooperante, et sermonem confirmante sequentibus signis. Multi ex vobis curiose legerunt exemplar libelli, quod ad illustrem Henricum ⁜ (110) , regium spiritu magis quam sanguine, misimus de signis quae vidimus a prima Dominica [Col. 0387B] Adventus usque ad discessum nostrum a curia, quae nuper Spirae habita est. Multi adhuc petunt, ut quae facta sunt apud vos, non ne ligamus adjungere: quod haec vobis dulcius sapiant quae praesentes ipsi vidistis. Quod triplex nobis consideratio persuasit, ut et novi fratres, dum saecularibus adhuc terminandis negotiis detinentur, in lectione hac recalescant; et caeteri cogitent quale sit quod admittunt, qui tanto Patri, quem profecto, ubi Deus sustulerit, multi lacrymabiliter plangent, quod eum dissimulaverint, dum vocaret, animas suas committere, aut illecti voluptatibus nolunt, aut trepidant cordis pusillanimitate retracti. Sed et habeat, ut dignum est, nobilis ecclesia Coloniensis memoriale sempiternum earum rerum, quarum [Col. 0387C] praesentia meruit exaltari. Non quidem ut nostrum hoc scriptum reservandum sit; sed ut luculentius haec et dignius scribant, qui scientiam habent, et possunt diligentiam adhibere. Nec dubitamus multo plura et apud vos, et in itinere miracula claruisse, quam tunc potuerimus nosse, aut possimus nunc recordari. Sed certissima tantum et probatissima scripsimus: ea quoque addere proposuimus, quae singulis adhuc diebus per fidelem servum et devotum famulum virtus Omnipotentis mirabiliter operatur. Sed et pauca ex his, quae vidimus a Spira usque ad Coloniam, huic annotationi praemittenda credidimus, ut priori narrationi ista cohaereant. Nonnulla quoque ex his quae praesentes viderunt [Col. 0387D] venerabiles abbates Theodoricus Campensis, et Herwinus Steinveldensis ⁜ (111) , sicut ab eis accepimus, sub eorum nominibus sunt descripta.

23. Jam quia reverendus episcopus Constantiensis abest, locum ejus clericus ipsius, noster jam frater, Wolkemarus suppleat in hac relatione, et primus [Col. 0388A] ipse loquatur. WOLKEMARUS. Utinam inter nomina electorum nomen meum jubeat Deus ascribi! Utinam in libro vitae vel ultimum inveniatur ipsius oratione et meritis, in cujus laude praesenti, primum id fieri vestrae placuit Sanctitati. Sexta igitur feria, sicut prioris libri finis declarat, soluta est curia Spirae, et nos Wormaciam festinavimus: ubi Pater sanctus, licet obnixius rogaretur, moram facere noluit dicens: «Quia oportet me et aliis civitatibus evangelizare.» Transierat enim per Wormaciam ante duos menses, et sermone habito innumerabilem ibi signaverat populum signaculo militiae christianae. Prius tamen quam egrederemur die sabbati, infirmos tetigit, qui convenerunt: ubi inter manus meas surdi duo, quos offerebam, astante populo et acclamante [Col. 0388B] auditum sibi redditum fatebantur cum multa exsultatione. PHILIPPUS. In itinere ⁜ (112) puer claudus erectus est, quem omnes vere vidistis. GAUFRIDUS. Secunda feria, die festo Epiphaniae apud castrum Gruzenach, regrediens ab ecclesia Pater beatus, puerum tetigit et erexit, quem sex annis penitus claudum fuisse parentes sui, et alii plures de populo circumstante, qui eum noverant, testabantur. Hunc nos ipsi statim vidimus ambulantem, dum ad ecclesiam deduceretur, in laudem Dei acclamantibus universis. WOLKEMARUS. Tertia feria Pichenbach (sic enim nominant viculum ubi pernoctavimus) die Apparitionis mane tria apparuerunt miracula, quae praesens vidi oculis meis. Siquidem in ingressu ecclesiae [Col. 0388C] surdus oblatus est, a quo statim Vir Domini sacratis digitis suis surditatem repulit, et immisit auditum. In ingressu quoque gressum puella altero pede clauda recepit. Necdum exierat villam Pater beatus, et ecce offerunt ei paralyticum in grabato, qui, audita fama virtutum ejus a vico magno, qui supra Rhenum situs est, et nominatur Bobardus, plaustro sese fecerat deportari: et hunc quoque signavit, tetigit, et erexit, et ad propria misit incolumem.

24. GAUFRIDUS. In parochia Treverensi situs est famosissimus vicus, ubi Rhenus et Mosella confluunt, unde et Confluentia nominatur. Ibi multa coram omni populo ostensa sunt signa, quae nostram notitiam aut memoriam effugerunt. Claudum tamen [Col. 0388D] puerum, qui in ecclesia sancti Florini post Missarum celebrationem erectus est, memini me vidisse. Sed et caecum ibidem illuminatum asserit Fredericus noster, qui ab eodem vico secutus est Sanctum Domini una cum Adulfo optimo adolescente. Hic, ignorantibus propinquis et amicis, nobiscum transiit Mosellam, indutus tantum superpelliceo, sicut venerat ab ecclesia sancti Castoris, in qua canonicus erat. Reliquit alter Joseph pallium cum adultera, [Col. 0389A] fugitque Aegyptios, et effugit. In eodem itinere cum paululum processissemus, claudus quidam notissimus in terra illa equo advehebatur. Hujus ita nervus femoris aruerat, ut replicato genu quantum mensura est palmi unius, tibia illa brevior altera videretur. Signavit autem eum Vir sanctus, et nihil haesitans de virtutis effectu deponi jussit, et ambulare; sed non fuit qui obediret, forte quia minus speraverunt id qui astabant, aut quia minus intellexerunt verbum. Siluit ergo Pater, sed non siluit vox virtutis: subito siquidem exclamavit homo laxari sentiens nervum, et extendi genu super equum quo vehebatur. Statim vero depositus libere ambulabat magnificans Deum, et tota illa die suum secutus est curatorem. Alter quoque, cujus similiter femoris [Col. 0389B] nervus aruerat, ut vix summis digitis pedis unius terram tangeret, sanatus est in via eadem, ita ut libere talum deponeret, et sine baculo graderetur. WOLKEMARUS. Feria quinta apud viculum Riegemach, mane priusquam egrederemur, me praesente puer quidam gressum recepit, qui sex annis claudus exstiterat, sicut ab ipsis parentibus ejus accepi. Ibidem 1178 etiam mulier surda audivit, et vir caecus illuminatus est, cui unus tantum oculus erat, et hic quoque ad nihilum valens.

25. GAUFRIDUS. Memor sit in aeternum diei hujus civitas Coloniensis, qua suscipere meruit Hominem sanctum, quem semper optaverat. Quia tamen insperatus advenit, minor eo die fuit frequentia populorum. [Col. 0389C] Sic nimirum gloriae calcator humanae solemnes semper exceptiones, quoad in se est, fugere consuevit, et elegit magis occulte ingredi civitates. Raro tamen id potest, quia sequitur major gloria repellentem. Mane, sexta feria, priusquam ingrederemur ecclesiam, in hospitio nostro mulier caeca oculo uno ab annis decem, ad tactum beatae manus coram nobis visum recepit. Haec in ecclesia statim praesentata est clero, et diu jacuit ante altare gratias agens Deo. Interea puer quoque caecus in ipso hospitio est illuminatus. Ex quo ingressus ecclesiam Pater sanctus ad altare beatae Mariae, quod in orientali parte locatum est, Missam celebravit: ubi vero complevit, coram omni populo puella caeca illuminata est, et matrona dives et nota in civitate, cujus crura arida ab [Col. 0389D] annis tribus extendi penitus non valebant, resolutis nervis ad signum vitae sine dilatione stetit erecta. In pulpito quoque, dum sermonem habiturus ad populum ascendisset, caecus senex visum recepit. Multa quidem et alia signa facta sunt in ipsa die, et saepius acclamabant. Sed nemo nostrum inquirendi exstitit curiosus. Sabbato quoque multa in hospitio vidimus, et cognovimus ea; sed, quia annotare negleximus superveniente multitudine caeterorum, nobis jam penitus exciderunt. Verba tamen quae ad clerum habuit (neque enim exire voluit ad populum ea die), et quomodo formam hanc clericorum, imo vitam prorsus informem, omnibus divinarum testimoniis Scripturarum probaverit esse contrariam, non omnibus eis arbitror excidisse. «Vos, inquit, propheta [Col. 0390A] notabat, cum diceret: In laboribus hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur, ideo tenuit eos superbia (Psal. LXXII, 5, 6) . Et Isaias eodem spiritu, imo Deus per Isaiam: Misereamur, inquit, impio, et non discet facere justitiam; in terra sanctorum iniqua gessit, et non videbit gloriam Domini (Isai. XXVI, 10) . Et expressius ac nominatim in alio propheta: Principes populi mei, inquit, ejicientur de domibus deliciarum propter pessimas voluntates suas, et cleri eorum non proderunt eis. » Sed haec alias. Jam ad narrationis ordinem revertamur.

26. Dominica, priusquam Missa celebraretur, caecus quidam per signaculum lucis et vitae illuminatus [Col. 0390B] et adductus est ad altare. Ea siquidem die ad promissum sermonem convenerat populus inaestimabilis, quantum nemo clericorum sese aliquando in ecclesia illa vidisse dicebat. Celebravit autem Missam Pater sanctus ad altare beati Petri, quod in occidentali parte situm, obtinet in ecclesia principatum. Ibi post Missae celebrationem, innumera coram omnibus miracula contigerunt. Honorata mulier et notissima in civitate, quae per quinquennium uno oculo caeca, multa sese in medicos fatebatur inutiliter expendisse, sub manu signantis visum recepit. Altera quoque similiter illuminata est. ABBAS CAMPENSIS. De multis quae ibidem vidi, duo tantum occurrunt memoriae. Dico autem de puella surda et [Col. 0390C] muta quae confestim audivit et locuta est: et de juvene claudo, quem ad servi sui orationem divina virtus erexit. HERVINUS ABBAS STEINVELDENSIS. In platea ubi sermonem habuit Vir beatus, eo quod ecclesia populum capere non sustineret, nobis astantibus caecus quidam visum, et mancus aridae manus simul et brachii adeptus est sanitatem. ABBAS CAMPENSIS. Ubi finito sermone domum regressi sumus, ex quo januam intravit exteriorem, priusquam hospitii limen attingeret, me praesente, curvum erexit puerum: mulieri insanae reddidit mentem: claudam ambulare fecit, et caecam uno oculo matronam Pater beatus illuminavit. GERARDUS. Haec fuit de qua sic 1179 mirabatur unus e fratribus nostris, quod et diviti beneficium tam facile praestaretur; [Col. 0390D] et vere digna fuit omni admiratione celeritas. Prius enim quam signata videretur, illuminatam se esse clamavit.

27. EBERHARDUS. Ex quo pransi sumus, nunquam nobis illa die miracula defuerunt. Et haec quidem certius novimus, diligenter probavimus ea. Stabat enim Vir sanctus in fenestra, et per scalam offerebantur infirmi: siquidem ostium domus aperire nullus audebat; tantus erat impetus et tumultus. Ibi quoque filia divitis cujusdam viri notissimi in civitate auditum recepit, quem ex multis annis prorsus amiserat. Hanc in claustro quodam parentes ante locaverant, sed remiserant eam sanctimoniales, eo quod penitus amisisset auditum. Diu quoque sic manserat nihil audiens, donec ad tactum sacratae [Col. 0391A] manus Deus aperuit aures ejus. Post paululum quoque contracta mulier erecta est, et ambulalat. GERARDUS. Puerum curvum, qui erectus est ipsa die, et caecos multos qui illuminati sunt, omnes vidistis. WOLKEMARUS. Ego ex iis quos vidi, et quorum memini, numeravi quinque, quosdam uno oculo caecos, quosdam utroque. ABBAS CAMPENSIS. Circa vesperam illuminata est mulier, quae post manus impositionem duabus aut tribus horis residebat caeca. Tandem abire volens, nec habens a quo deduceretur, palpabat miserabiliter ad parietem cum fletu et ejulatu. Omnes miserabamur eam, sed statim congratulati sumus. Acclamavit enim subito, quia videret: et festinantes ad eam multis hoc probavimus argumentis.

[Col. 0391B] 28. GERARDUS. Dum haec intus agerentur, ego foris astabam, nec ullatenus poteram introire: ab hora nona, usque ad vesperam sic permansi cum quibusdam fratribus nostris, nec accedere quidem valens ad ostium, vel ad scalam; tanta erat undique multitudo. Vix tandem nocte secedentibus turbis ingressus, vidi confestim hominem surdum qui recepit auditum. Ubi coenavimus, quia languentium convenerat multitudo, rogavimus Patrem, ut ad signandos eos egrederetur. Protinus autem puellis duabus surdis et mutis ad tactum sacratae manus coram nobis Deus auditum reddidit et loquelam. EBERHARDUS. Ibidem puer quidam, et matrona de civitate ipsa, ambo claudi, ambo erecti sunt. PHILIPPUS. Secunda feria summo mane, vir surdus auditum, et caeca [Col. 0391C] puella visum recepit. Post paululum quoque mulier caeca illuminata est, et tantus ibi tumultus factus est et concursus, ut vix potuerit in hospitium retrahi Vir beatus: et nescio an fuerit ibi majus miraculum, quam quod evaserit incolumis. GERARDUS. Circa horam tertiam exiturum virum Dei exoptabat languentium multitudo, eo importunius instantes, quo modicum jam tempus viderentur habere. Egressus igitur in plateam signavit ex ordine residentes, et sub oculis omnium ipsa hora quatuordecim sunt sanati: claudi septem, surdi quinque, puer mancus, et mulier caeca, optatum quique beneficium perceperunt. Ad singula populus acclamabat, et in laudes Dei voces tonant per nubila: «Christ, uns genade. [Col. 0391D] Kyrie, eleison. Die Heiligen alle helffen uns ⁜ (113) .»

29. Porro archiepiscopus civitatis in ipso residebat hospitio, et coram eo quoque Pater sanctus ubi egressus est, puerum caecum illuminavit. ABBAS CAMPENSIS. Ex hoc jam turba erat intolerabilis, ut nemini prorsus egredi domum ingredive liceret. Consilium ergo fuit, ut in domum archiepiscopi deduceretur, liberius exinde profecturus. Ibi vero nobilis puer filius sororis advocati Coloniensis, ex longo jam surdus et mutus, coram omnibus nobis per manus impositionem recepit auditum pariter et loquelam. Ibidem quoque caecus quidam visum, et alter cujus erat crus aridum et inutile, adeptus est [Col. 0392A] sanitatem. Sed et puella quaedam, cujus adhaeserat lingua faucibus, et vix poterat loqui, curata est ipsa hora soluto vinculo oris. Horum omnium testes sumus, testis est civitas Coloniensis. Neque in angulo facta sunt, sed in publico, ut ab omnibus Deus glorificetur, qui in sanctis suis gloriosus est. Si quis forte aut incredulus aut curiosus exstiterit, multa ex his facile ei probare licebit, praesertim quae in personis facta sunt non infimis, nec ignotis.

30. Vix tandem egressi Coloniam venimus Brunwiler, quod est monasterium duobus a civitate millibus distans. In via quoque praesente populo Coloniensi, [Col. 0392B] qui devotione debita Sanctum prosequebatur, surdi duo oblati sunt quorum Deus aperuit aures, cum injecisset Pater beatus digitos, et ore sacrato inspirasset auditum. EBERHARDUS. Tertia feria, mane in ecclesia beati Nicolai, in ipsius siquidem honore dedicatum est monasterium Brunwiler, quod Nigrum-Villare interpretatur ⁜ (114) , coram altari puer caecus illuminatus est, quem offerebat dominus abbas Campensis. Vix adhuc exsultantis populi siluerat vociferatio, et ecce surdus et mutus auditu donatus est, et loquela. WOLKEMARUS. Alter etiam surdus astantibus nobis recepit auditum. ABBAS CAMPENSIS. Primum quod in via ipso die vidimus miraculum, aridi cujusdam brachii et manus restitutio fuit. GERARDUS. Crebra vidimus in ipso die miracula: [Col. 0392C] plena siquidem erat populis, et campus omnis nobis civitas erat. Secundum, nisi fallor, miraculum fuit caecus uno oculo, qui confestim illuminatus est. In ipso autem loco contigit unde magis constupuimus universi. Obtulit enim mulier filiam jam adultam, quam ex utero surdam et mutam esse dicebat, et id ipsum multi ex circumstantibus, qui eam noverant, testabantur. Haec autem per manus impositionem curata est ipsa hora, et audivit, et locuta est libere coram nobis. Nec longius adhuc processeramus, quando vir surdus recepit auditum. GAUFRIDUS. Usque ad haec miracula ego turbas praecedebam: audiens autem tam crebros populi cantus substiti, et quae deinceps facta sunt in itinere diligentissime [Col. 0392D] probavi. Surda et caeca mulier audivit et vidit; surdi tres audierunt, clauda una ambulavit; illuminati sunt quinque caeci, alii quidem uno oculo, alii vero utroque; et unius quidem pueri, qui omnino caecus erat, illuminationem certi sumus Patrem sanctum in spiritu cognovisse. Substitit enim et ad eum conversus, inquiri fecit utrum videret.

31. ABBAS CAMPENSIS. Sic et de caeco alio fecerat prius, et meipsum, cum pertransissem, remiserat ad inquirendum: cumque redirem, et illuminatum eum nuntiassem, «Et ego senseram,» inquit. Vespera venimus Juliacum, quod a Julio Caesare castrum aedificatum, et ejus nomine est insignitum. [Col. 0393A] Ingressus autem ecclesiam Pater beatus, et intuitus mulierem claudam jacentem coram altari, novo quodam fervore spiritus, ita ut omnes miraremur, apprehendit manum ejus, et elevavit eam quanta fide, tanta etiam facilitate. Sic et in atrio ecclesiae, cum ingrederetur, coram nobis et omni populo caecum illuminavit. GERARDUS. Mane in ecclesia post Missae celebrationem caecus puer visum recepit, et vir surdus, auditum. Honorata quaedam mulier, neptis Comitis Juliaci, ab annis quinque altero oculo nihil, altero tam parum videns, ut vix posset sine duce tenere viam, ubi signata est, clare vidit utroque. Advocatus etiam castri illius viginti annis vixerat caecus, et illuminatus est ipsa die. Multa quidem et alia facta sunt, saepiusque clamabat populus suum [Col. 0393B] illud, «Christ, uns genade,» et in castro, et in itinere: sed nobis e plurimis pauca sufficiunt. EBERHARDUS. In via, quorum ego memini, surdus puer auditum recepit; mulier caeca, visum; altera quoque clauda, gressum, coram omnibus nobis. Est autem Aquisgranum sedes, celeberrimus et amoenissimus locus, voluptati corporum accommodatior, quam animarum saluti: siquidem prosperitas stultorum occidit illos, et vae domui indisciplinatae. Non ad destructionem loquor, sed utinam legat qui corrigat! utinam et aliquis ipsorum recogitet, et convertatur, et vivat! Illic ergo in capella regia, ad altare beatae Mariae, feria quinta, puella caeca visum recepit: ego ipse Patri astabam, sed tantus illico tumultus ut cedere oporteret. PHILIPPUS. Claudus [Col. 0393C] quidam senex ibidem erectus est, cujus baculos in ipsa statim ecclesia ad testimonium suspenderunt. Hunc ego ipse diu repuleram, ad quid vellet accedere, aut quid expeteret ignorans. 1181 EBERHARDUS. Mulieres duae, quarum manus omnino aruerant, ibidem sanatae sunt ipsa hora.

32. ABBAS CAMPENSIS. Alterius quidem manum Pater sanctus sua extendit manu, sed altera sanata est velut in fimbria vestimenti. Stabat enim post tergum ejus, et conquerebatur quod ad manum accedere non valeret. Cui ego: «Applica,» inquam, «vestimento ejus manum, si forte palpare possis.» Fecit ut ei consului, subitoque coepit tenere cucullam: et dum traheret eam, digiti extendebantur, [Col. 0393D] et sanata est statim. GERARDUS. Nusquam in itinere illo sic compressus [ al. comprehensus] est Pater, ut in capella illa, quia locus angustus erat, et turba impellebat turbam, sicut unda solet undam praecipitare. Propter hoc multa ex his quae facta sunt, ignoramus. Gerardus noster, tunc canonicus ipsius ecclesiae, qui eadem die praebendam saeculumque pariter reliquit, illuminatos ibidem asserit caecos quinque. WOLKEMARUS. Trajectum vocatur locus, [Col. 0394A] ubi quondam sedes Leodiensis erat a beatissimo confessore Servatio a Tungrensi civitate translata. Illic feria quarta pernoctavimus in Ecclesia beatae Mariae. Mane vero feria quinta post Missae celebrationem, in eminentem locum Patrem deduximus, ut sine oppressione sanaret infirmos. Ego illi proximus eram, et quae fiebant novi plenius, et diligentius universa probavi. Ibi caeci illuminati sunt quinque, vir surdus audivit, mutus locutus est. Item surdus alter auditum, et manci manuum incolumitatem receperunt. GERARDUS. Ipso die in hospitio surdus et mutus puer oblatus est: cumque signaret eum Pater sanctus, honestus quidam juvenis Conradus, Coloniensis canonicus, abrenuntians saeculo sese reddebat in manus ejus. Elevavit se ut susciperet eum, et [Col. 0394B] continuo puer locutus est, et audivit. Populus autem praestolabatur foris: et ecce puer audiens et loquens parentibus redditur, et sequitur exsultatio copiosa. Notus enim erat in civitate puer: et hoc famosissimum fuit in populo. Nec mora, etiam clauda mulier gressum recepit; tres quoque caeci illuminati sunt, et singuli quique deducti in populum cum laetitia et exsultatione.

33. PHILIPPUS. Cum egrederetur Vir sanctus Trajectum, causa exstitit ut ad ecclesiam beati Servatii declinaret pro negotio fratris Norberti qui canonicus erat ejusdem ecclesiae: sed is continuo et praebendae abrenuntiavit et saeculo. In ipso autem itinere puer claudus erectus est coram nobis. In ecclesia quoque beati Servatii offerentes claudum [Col. 0394C] hominem Patri nostro, rogabant ut ei manum imponeret. At ille: «Nescio, inquit, si displicebit beato Servatio, si id in domo ejus praesumimus.» Acclamantibus omnibus et dicentibus, «Domine, non displicebit: — In nomine,» inquit, «Domini nostri Jesu Christi et beati Servatii surge, et sta super pedes tuos.» Surrexit igitur sine mora et cunctatione, et facta est laetitia magna in populo. Heri facta sunt haec apud Trajectum. Hodie Leodii clerus convenerat universus, qui in civitate illa copiosissimus est, et in camera episcopi Patrem praestolabantur, ut sermonem haberet ad eos: et ecce praevenit eos Dominus sermone virtutis, et claudus quidam clericus ab renibus deorsum sic [Col. 0394D] dissolutus, ut omnino non posset stare super pedes suos, oblatus est Viro Dei. At ille debilia membra signans et attrectans: «Ambula, inquit, in nomine Jesu Christi.» Protinus autem confortatus ambulare coepit. Et egressus est sermo in clerum, et exclamaverunt: «Tua sunt haec, Christe, opera, qui sanctos tuos ita glorificas.» Ipsi gloria et imperium nunc, et in omnia saecula saeculorum. Amen ⁜ (115)

Domino dilectissimo et reverendissimo Patri HERMANNO, Dei gratia Constantiensi episcopo, puer sanctitatis ejus GAUFRIDUS Clarae-Vallis monachus qualiscunque, in orationibus suis filiorum meminisse suorum.

1182. Ea quidem miracula, quae a Spira usque Leodium facta vidimus et cognovimus, ad clerum Coloniensem eo descripsimus modo, quo priora fuerant ante descripta, ut, ad instar collationis, vicissim ea, quibus adfuimus, singuli loqueremur. Quia ergo libelli illius exemplar vestram, pater beatissime, diligentiam effugere non poterit, ut [Col. 0395B] confido, reliqua describere, et Sanctitati vestrae dirigere non neglexi. Multa quidem nos et ex prioribus ignorasse certissimum est. Nemo quippe in transcursu prosequi poterit universa. Maxime tamen nocuit, ubi Teutonicorum exivimus regionem, quod cessaverat vestrum illud, «Christ, uns genade:» et non erat qui vociferaretur. Neque enim secundum vestrates propria habet cantica populus Romanae linguae, quibus ad singula quaeque miracula referrent gratias Deo. Multa proinde tecta silentio ad nostram non pervenere notitiam: licet ex his quoque quae certissime novi, omiserim non pauca scienter, veritus equidem ne forte quamlibet curioso pareret copia tanta fastidium. Illud sane non tam vobis loquor, de cujus credulitate non dubito, quam [Col. 0395C] caeteris, in quorum manus haec poterunt devenire: nihil me scripsisse, nisi quod aut vidi oculis meis, aut fratrum nostrorum qui praesentes fuerunt certissima relatione cognovi.

35. Igitur Dominica post octavas Ephiphaniae, et secunda feria, Leodii mansimus, dum Philippus noster ea quibus tenebatur implicitus, saecularia negotia consummaret. Factum est autem dominica die, cum ad altare beatae Mariae, in majori ecclesia Pater sanctus Missarum solemnia celebrasset coram universo populo, puer oblatus est, quem ex utero claudum esse dicebant: ubi vero signavit tibias ejus [Col. 0395D] et renes tetigit, apprehendens manum ipsius erexit eum protinus, et deduxit. Conclamatum est statim a clero, «Te Deum laudamus:» sed mugitus fletuum et singultus vociferationem laudis evicit. Dabat pro cantu lacrymas plebs ignara canendi. Duas [Col. 0396A] quoque aridas manus ibidem tetigit et curavit, ut sensum pariter motumque reciperent. Necdum ab altari dimotus, senem caecum per signum crucis illuminavit, et alterum claudum ambulare fecit in facie totius ecclesiae, quae convenerat. Feria secunda in domo episcopi mane, post Missarum celebrationem, caecus uno oculo juvenis ad tactum sacrae manus illuminatus est, et sub manu signantis exsiliit clamitans, quia visum recepit. Nec mora, afferebatur alter utroque oculo caecus, et hic quoque ibidem illuminatus est ipsa hora. Aderat autem episcopus civitatis, explorator diligens omnium quae fecerat. Audiens igitur adolescentem illuminatum se esse gratulabundis vocibus acclamantem, ut probaret an verum esset, de multis interrogabat [Col. 0396B] eum, et incunctanter ille ad singula respondebat. Ipsa die circa horam sextam exiit Pater sanctus ut signaret aegrotos, et ibi statim claudus quidam gressum recepit. Audientes autem quia semel exisset ad infirmos in spatiosiorem domum, multo plures prioribus pervenerunt. Post horam igitur nonam egressus ad eos, signavit ex ordine residentes. Et continuo ex his, de quibus certi sumus illuminati sunt caeci quinque, et claudi tres receperunt gressum, digne admirantibus universis: vespere quoque in capella episcopi surdus quidam recepit auditum. Tertia feria priusquam egrederemur, tres in ipsa episcopi domo claudi erecti sunt, mulieres duae et puer unus. Multa quidem et alia signa Leodii et in itinere facta sunt: sed e multis pauca [Col. 0396C] sufficiant.

36. Feria quarta profecti ab oppido cui nomen Huy, festinavimus ad monasterium quod Gembolium ⁜ (116) vocant. In ipso autem itinere senex caecus uno oculo, et adolescens eodem laborans incommodo, ambo simul illuminati sunt. Feria quinta mane in monasterio praedicto Gembolio, puer claudus oblatus est Viro Dei, et confestim signatus ab eo gressum recepit, et coram omnibus ambulabat. Post paululum quoque in ingressu ejusdem vici, puer alter pedibus manibusque contractus, sub oculis 1183 omnium utrorumque membrorum adeptus est sanitatem. Nec longe processerat, et ecce puer mutus ex utero offerebatur in via: et hunc quoque signavit et sanavit, statimque solutum est vinculum [Col. 0396D] oris ejus, et loquebatur recte. In ipso itinere oblati sunt surdi duo, et qui mutum fecerat loqui, surdos fecit etiam audire. Novum in partibus illis aedificatur monasterium, cui Villare nomen est, et ante paucos menses illuc Pater sanctus congregationem [Col. 0397A] miserat monachorum. Voluit ergo plantationem novellam vel in transitu visitare, et peregrinantes filios consolari. Factum est autem cum monasterio appropinquare coeperat, claudam mulierem tetigit, signavit, erexit, et praecepit libere ambulare. Duabus quoque claudis in ipso loco gressum, et juveni cuidam amissum unius oculi visum reddidit coram fratribus ipsis, et aliis plurimis qui convenerant.

37. Exinde festinabat ad oppidum, cui Fontanae nomen est, ubi Philippus noster apud propinquos suos eum rogaverat hospitari. In eodem vero itinere offerebant ei caecum a nativitate puerum, qui nec ipsas quidem poterat aperire palpebras oculorum. Desperarant omnes, etiam qui plurima viderant [Col. 0397B] maximaque miracula: at ille nihil cunctatus manum imposuit puero, factaque oratione brevissima, ut solebat, digitis suis palpebras ejus aperuit, et sciscitatus est an videret. Cui puer: «Video, inquit, domine, video vos; et omnes homines video capillatos.» Plaudensque et vehementer exsultans aiebat: «Deus, Deus, ultra non offendam ad lapidem pedes meos.» Feria sexta, Fontanis priusquam egrederemur, puellae contracta et arida manus sanata est et extensa. In via quoque juxta vicum quemdam, puer claudus gressum recepit. Ex hoc accessimus ad castrum quod nominant Bins, unde tanta occurrit hominum multitudo, ut totam camporum planitiem populus operiret. Illic puerum claudum humeris offerebant, quem Vir Domini signans [Col. 0397C] deponi jussit ut ambularet. Vix potuit novis gressibus via parari; tantus erat concursus, tantusque tumultus: depositus tamen ambulare coepit in medio populi, et deducentes eum in liberum campum plurimi successerunt. Aderat enim mater, aderant propinqui ejus et multi qui noverant eum, ipsa sua exsultatione fidem miraculo facientes. Interim sane dum secessisset cum puero pars non modica populi, geminata laetitia est, et alter quoque puer similiter claudus similiter gressum recepit. Tertius in eadem planitie claudus vir erectus est, et coram omnibus ambulabat, et currebat gratulabundus et laudans. Prope idem castrum caecus unus illuminatus est, et surdi duo receperunt auditum [Col. 0397D] ipso loco ubi substiterat, ut populo benediceret, et dimitteret eos. Mons vocatur castrum primum in provincia Haynonensium, ubi sexta feria pernoctavimus. Illic mane sabbato, priusquam proficisceremur, senex quidam de proxima villa multis eorum qui aderant, et Philippo nostro non incognitus, quod a multis jam annis amiserat, oculorum lumen recepit. Sed et puer quidam scholaris caecus altero oculo illuminatur tanta celeritate, ut non prius amoveret Pater beatus manum, quam puer clamaret, «Video, domine,» stupentibus universis.

38. Haec in hospitio facta sunt coram venerabili episcopo Cameracensi Nicolao, et clericis ejus etiam, et multis religiosis viris qui de tota provincia [Col. 0398A] occurrerant Viro Dei. Iisdem quoque astantibus, cum egrederetur castrum, mulieris aridam manum sanavit, et gressum reddidit claudo. Plurima ipso die miracula coruscaverunt, adeo ut multa ex ipsis a memoria elaberentur. Horum tamen certissime recordamur. Surdae duae auditum receperunt in via, et puer quidam unius oculi visum. Nec longe processeramus, et ecce in campo mulier amissum ex longo unius oculi lumen recepit. In eadem strata, capellula quaedam est duobus a praedicto castro millibus distans: illuc in occursum Viri Dei venerabilis convenerat multitudo, ut faciem ejus videret, et susciperet benedictionem. Nec fraudavit Dominus populi sui devotionem, quin desiderata eis virtutis suae magnalia demonstraret, [Col. 0398B] Ibidem enim coram ommibus senex quidam, qui viginti, ut dicebatur, annis caecus manserat, factus est 1184 videns, et mulier surda audivit non sine multa ipsorum et populi exsultatione. Alio quoque in loco cum substitisset, oblati sunt pueri duo, quorum uterque uno tantum videbat oculo, et mulier surda. Nec ante dimotus est, quam et pueris visum, et mulieri reddidisset auditum. Adhuc autem in eodem itinere prope torrentem Huns ante transitum puer caecus illuminatus est: post transitum duae surdae receperunt auditum. Jam appropinquabamus hospitio, et ecce clauda mulier per manus impositionem gressum recepit coram multitudine copiosa plebis, quae in occursum beati Viri de tota venerat regione. Alii quoque debiles et [Col. 0398C] aegroti desiderata adepti sunt beneficia. Sed longum est singula quaeque referre. Valencenas nominant oppidum, ubi ea nocte mansimus, oppidum grande et populosum. Illic sane, priusquam ingrederemur hospitium, mulierem claudam, notissimam populo, signans et erigens Pater sanctus, fecit coram omnibus ambulare. Inde profecti, dominica die venimus Cameracum.

39. Plurima autem et in castro ipso, et in itinere miracula contigerunt: sed e pluribus pauca collegimus. In ecclesia beati Joannis, post Missae celebrationem, puer surdus et mutus ex utero matris [Col. 0398D] suae audivit, et locutus est, et admiratae sunt turbae. Hic juxta me resederat mutus et surdus, et coram me praesentatus audivit et locutus est ipsa hora. Vix cessaverat cieri jubilatio, et ecce senex claudus erectus est et ambulabat. Ibidem contigit, unde prae caeteris miraculis obstupuimus. Puer enim caecus a nativitate, opertis albugine oculis (si tamen oculi dicendi erant quibus nec color, nec officium, nec ipsa saltem cavitas inerat oculorum), ad impositionem beatae manus visum recepit. Multis hoc indiciis probavimus, vix credentes oculis nostris, quod talibus oculis visus posset inesse. In ipso loco etiam arida mulieris manus adepta est sanitatem. Ex hoc cum beatum Virum turbae comprimerent, vix deductus est in domum Regularium canonicorum. [Col. 0399A] Ibi quoque plurima languentium beneficia contulit: sed haec sunt quorum certissime recordamur. Claudi duo ibi erecti sunt, puer caecus et mulier caeca visum receperunt

40. Secunda feria in urbe Cameracensi, in ecclesia beatae Mariae ad altare sublimius Pater sanctus Missarum solemnia celebravit, ut in eminentiori loco positum videre posset populus, et non comprimeret. Accedentibus ergo caeteris ad oblationem, puer adductus est surdus et mutus ex utero matris suae. Hic in proximo vico natus, multis eorum qui astabant non incognitus erat. Coeperant autem, qui adduxerant, obsecrare Hominem Dei, ut puero manum imponere dignaretur: sed nos concursum populi metuentes, prohibuimus, dicentes, ut finita [Col. 0399B] Missa, adducerent eum. Praevenit tamen exspectationem virtutis effectus. Offerens enim puer, sacratam manum ex more osculatus est, et pertransiit. Nec mora, accedens unus ex militibus praedicti fratris episcopi interrogavit puerum dicens: Oz tu? quod latine interpretatur, «Audis tu?» Protinus autem ad ipsum puer quoque respondit dicens: Oz tu? Surdus nimirum ex utero ea tantum loquebatur, quae ex ore interrogantis audivisset. Addidit ergo miles loqui ad eum, et docebat invocare Deum et beatam Virginem nominare, etc. Singula vero incunctanter puero respondente, qui propius astabant clerici convenerunt: cognitaque miraculi veritate, levaverunt vocem magnificantes et laudantes Deum qui dedit potestatem talem hominibus. Elevatus [Col. 0399C] puer salutat populum, et exsultat in gaudio civitas Cameracensis, loquentem audiens puerum, qui ex utero matris suae nec locutus est aliquando, nec audivit. Ipsa die in domo episcopi, ubi Virum sanctum magna cum devotione susceperat, puellae manus invalida ad tactum ejus sanata est et extensa. Vespere quoque claudam longo tempore filiam pater obtulit, et recepto gressu laetus reduxit ad propria. Tertia feria aridas manus duas sanavit, et mulier clauda experta est quia efficax in Bernardi manu gratia 1185 curationum. Puerum quoque caecum, cum jam egrederetur, illuminavit in porta, et in campo adolescentem surdum fecit audire, et mutum loqui coram universo clero et populo civitatis.

[Col. 0399D] 41. Valcellam vocant monasterium tribus ab ipsa civitate millibus distans, quod idem Pater noster missis olim a Clara-Valle fratribus aedificaverat. Illic feria tertia pernoctavit, nolens fraudare filios visitatione et consolatione paterna. In ipso sane monasterio mane feria quarta, priusquam egrederetur, militem quemdam de regione eadem, qui a diebus multis debilis pedibus simul et cruribus ambulare non poterat, benedictionis virtute sanavit, referentem gratias ad sua remisit incolumem. In via quoque surdus vir aure altera recepit auditum. In oppido cui nomen Gom, juxta monasterium canonicorum Regularium, quod Montem-Sancti-Martini vocant, novo temporis nostri Martino claudam puellam offerebant. At ille signo crucis edito: «Vade, [Col. 0400A] inquit, in nomine Jesu Christi.» Statim vero deposita exsiliit, et ambulabat, currens et laudans Deum. Feria quinta in monasterio quod Humblerias vocant, paralyticam media parte corporis filiam pater obtulit Viro Dei. Haec et manus, et brachii, et tibiae simul et pedis, etiam et linguae officium morbo invalescente perdiderat: ubi vero signavit eam Pater beatus, sanata est, evidentissime loquens et ambulans, et libere movens manus. Ipsa die Laudunum venimus, ubi sexta feria in monasterio beati Joannis (illic enim hospitabatur) coram omnibus vir surdus auditum recepit. Sabbato quoque Remis, cum jam pararetur iter, caecum uno oculo puerum per signum crucis Pater sanctus illuminavit, astante clericorum et civium multitudine.

42. Dominica die festum erat Purificationis beatae Mariae: et Francorum rex Ludovicus, devotissimus et christianissimus princeps, Catalaunum occurrebat Viro Dei. Plurimi quoque ex principibus utriusque regni convenerant, et legati regis Romanorum, et Wolfonis inclyti ducis, ut de via Jerosolymitana communi consilio tractaretur: quo Vir Domini colloquio sic detentus est per biduum illud, ut ad populum exire nequiverit, licet vehementissime desideraretur. Oportebat enim generale bonum votis anteferre privatis. Egredienti vero feria tertia, mulier quaedam occurrit aridae manus postulans curationem: et juxta fidem ejus factum est ei, ut fieret [Col. 0400C] ipsa hora sana. Et hoc quidem miraculum jam inter vicinos et notos factum est, ne quis objiceret illud de Evangelio: Quanta audivimus facta in Capharnaum? fac et hic in patria tua (Luc. IV, 23) . Aderat enim venerabilis episcopus Lingonensis Godefridus, beati Viri quondam filius professione, nunc pater officii dignitate. Aderant et principes quidam, et milites terrae nostrae non pauci. Quarta feria, cum jam desideratae Valli magis appropinquaret desideratus et ipse, multiplicata sunt miracula manifesta: ut plus quam propheta probaretur, propheticus honor non deerat, ne ipsa quidem in patria sua. Ipsa siquidem die in vico Campaniae cui nomen Davamant, in honore beatae Agathae, cujus festivitas [Col. 0400D] agebatur, Missarum solemnia celebravit. Necdum secesserat ab altari, et ecce vir quidam caecum filium offerebat, cujus oculos sputo liniens tetigit, et illuminatus est ipsa hora.

43. In oppido cui nomen Rosnay, languidum et penitus debilem virum plaustro deportabant, cui solum videbatur superesse sepulcrum: et huic quoque coram omni populo et militibus multis manum imponens, ambulare eum fecit sine dilatione; et stupentibus universis, quo prius fuerat deportatus, plaustrum sequebatur incolumis. Similiter et puerum, qui et ipse a diebus multis ne unum quidem passum poterat ambulare, signavit, ubi castrum est egressus; et statim libere ambulavit. In eadem strata, aliud situm est castrum, quod Brena [Col. 0401A] ab indigenis nominatur. Illic transeunte viro Dei, per orationem et benedictionem ejus puella clauda gressum recepit. Ubi vero egressus est, stipem quaerebat ab eo caeca mulier et mendica. Intuens 1186 autem Vir in eam misericorditer, «Tu, inquit, argentum quaeris, sed Deus tibi visum restituet:» accedensque signavit eam, et coram omnibus illuminata est ipsa hora. Interrogata vero quandiu caeca fuisset, ab his undecim annis nihil penitus se vidisse respondit. Sic apostolicus Vir apostolicum imitatus exemplum, et petitionem mendicantis, et spem liberalitate sanctissima superavit. Nec longe processerat, et ecce puer uno oculo caecus benedictionem flagitat, tactum requirit. Quid ei negaret, qui dederat non petenti? Nihil cunctatus signavit [Col. 0401B] oculum caecum, et eum quo videre solebat manu claudens movit digitum coram eo, et quid ageret inquisivit. Audientes peregrini quidam quod Homo Dei transiret, socium suum surdum ei cum precibus obtulerunt: cujus aures sputo liniens, et immittens digitos suos, auditum reddidit ei ipsa hora. Exinde cum paululum processisset, secutus homo eum, gratias egit, et signum crucis ab eo accepit, ut in exercitum Domini proficisceretur.

44. Ipsa die venimus Barrum super Albam, quod nominatissimum oppidum est, tribus a Clara-Valle millibus distans. Quinta igitur feria Vir sanctus Missarum solemnia celebravit in ecclesia sancti Nicolai. Illic ad nova divinae virtutis magnalia obstupuere Barrenses ⁜ (117) . Addidit adhuc magnificare [Col. 0401C] famulum suum Dominus, et oculos pueri caeci nati sub manu ejus aperuit. In eadem basilica post Missarum celebrationem, puella contracta, cujus tali adhaeserant renibus, erecta est, et libere ambulabat. Altera quoque puella, quae stare omnino non poterat, ibidem adepta est sanitatem. Item mulier clauda gressum recepit, et quam cito signata est, virtutem sentiens, jussit pulsari campanas, sicut ad singula quaeque miracula faciebant. In eodem loco, duo surdi et muti a nativitate receperunt auditum pariter et loquelam: alter quidem puer, alter adolescens erat notissimus in oppido illo. Adhuc autem surdus unus auditum recepit, et puella ex utero matris suae impos manibus, sanata [Col. 0401D] est ipsa hora. Alteri quoque manum aridam ante domum eleemosynariam, cum jam proficisceretur, restituit sanitati. Ipsa die dispensator bonus multiformis gratiae Dei fuit redditus Clarae-Valli, reportans manipulos pretiosos, instar patriarchae Jacob cum duabus turmis regrediens. Nam et triginta secum adduxit, et totidem fere, facto jam voto et constituta die, venturos praestolabatur. Quid ergo dicemus ad haec? Felix nimirum, cujus oratio tam accepta, tam salubris tactus, sermo tam vivus et efficax invenitur! felix anima, quam implevit Dominus oleo gratiae prae participibus suis! felix [Col. 0402A] lingua tot animarum medens vulneribus desperatis! felix manus gratia sanitatum, et tot virtutum affluens signis!

45. Paucos dies Clarae-Valli faciens Pater sanctus, ne intromitterentur infirmi, fratrum quieti providens, interdixit. Ipsa tamen die qua exiturus erat, juvenem Lingonensem, cujus auris altera ab annis multis penitus obsurduerat, venerabilis episcopus noster obtulit: et confestim audivit homo, et gratias egit celeri medicinae. Egrediens autem pater monasterii januam, invenit languentium multitudinem caecorum, claudorum, aridorum; plurimique [Col. 0402B] in tumultu illo sub manu signantis desideratam adepti sunt sanitatem. Ubi vero montem ascendit, obvium habuit puerum surdum et mutum, qui diebus multis inter fratres nostros Fontarciae manserat, tantum innuens eis. Hujus linguam sputo liniens, et auribus ejus immittens digitos suos, Deum nominare jussit, coepitque puer paulatim loqui: sed adhuc vox in gutture laborabat. Quod advertens unus ex fratribus nostris, rursum obtulit eum, rogans ut gutturi ejus manum imponeret. Statimque locutus est libere, cum multis lacrymis gratias agens Deo. Tandiu siquidem surdus et mutus exstiterat, ut ei nomen proprium penitus excidisset, et nesciret quis vocaretur. Vix recordatus civitatis nomen unde fuerat oriundus, Parisiensem [Col. 0402C] se esse dicebat. In eodem itinere surdus alter audivit, pueri duo claudi gressum 1187 receperunt; et prope Mundivillam (sic enim vocatur viculus, duobus ferme a monasterio millibus distans) curatus est paralyticus senex nobis astantibus, turbis acclamantibus vehementer. Villa super Arnam nominatur, ubi pernoctavimus ipsa die. Mane vero in basilica post missae celebrationem adolescens altero crure contractus, ubi a Viro Dei signatus est, extendit nervum, et coram omni populo gradiebatur exsultans. In eodem vico ingressus hospitium, et irruentibus multis, caecum uno oculo puerum, et puellam mutam a nativitate, consueta benedictione sanavit. Siquidem et puer illuminatus, [Col. 0402D] et puella locuta est audientibus et admirantibus universis. In platea quoque cum detineret eum populus egredientem, sanati sunt manci duo: quorum alter etiam unius oculi lumen recepit amissum, duplicique liberatus incommodo duplex gaudium reportavit.

46. Eadem die juxta castrum Barrum, quod alluit Sequana fluvius, coram multitudine copiosa plebis, quae de tota regione convenerat, curati sunt puer caecus, et vir caecus, puella manca, et paralyticus senex. Hunc in plaustro detulerant, et ab annis sex sic elanguisse dicebant, ut nec sedere [Col. 0403A] quidem, nec sine alio posset mutare latus. In ingressu villae, quam Bargonium vocant, erectus est puer claudus ex utero matris suae: in egressu quoque mulier quaedam amissum ab annis quatuor gressum recepit. Nec longe progressi eramus, et ecce currebat post nos mulier caeca uno oculo: et haec quoque ubi pervenit ad virum Dei, ab eo signata est continuo, et visum recepit, et revertebatur gratulabunda et laudans. In ingressu dioecesis Tricassinae, in vico cui Fulceriae nomen est, oblatus a populo puer a nativitate surdus et mutus, ab utroque morbo sanatus est ipsa hora. In via quoque, cum egrederemur, puellae manum a nativitate aridam et contractam benedicta Bernardi manus extendit, quasi esset cerea: et sanata est statim, ita [Col. 0403B] ut teneret fortiter baculum, quem tradidimus ei. Mirabantur omnes, qui deducebant Sanctum Dei, viri de eadem regione nobiles et potentes. Magis autem mirati sunt, juxta vicum qui Wanda vocatur, puellam claudam, mutam ex utero matris suae, benedictione percepta ambulantem videntes, audientesque loquentem.

47. Altera autem die in majori ecclesia Trecensi congregatus est populus innumerabilis, ut audiret a Dei Homine verbum ejus. Factus est ergo tumultus intolerabilis comprimentium sese turbarum, et periculum metuens egressus est Vir beatus; cumque in hospitium episcopi se recepisset, sequebatur eum languentium multitudo, et pro foribus exspectabat. [Col. 0403C] Ingressa est autem puella clauda, et sub oculis omnium signante Viro Dei adepta est sanitatem et libere ambulavit. Erat autem nota in civitate puella, et ex propinquis ejus aderant eadem hora nonnulli. Post paululum quoque caecus uno oculo puer illuminatus est: et alii duo, quorum erant aridae manus, sanati sunt admirantibus et exsultantibus universis. Vespere quoque exspectantes infirmos juxta cancellum ecclesiae seorsum poni praecipiens, exivit ad eos, et signavit ex ordine residentes. Aderant autem venerabiles episcopi Godefridus Lingonensis, qui fere omnia, quae scribimus, praesens vidit, et Henricus Trecensis: aderant clerici et laici de civitate non pauci. Coram his omnibus puella clauda et muta oblata est viro Dei. [Col. 0403D] Cumque signatam apprehensa manu deduceret, loqui coepit, et ait: «Non possum, domine, ambulare, non possum.» Obstupuimus omnes: iterum signari rogavimus eam, et gressum quoque recepit. Ibidem quoque caecum oculum pueri sputo liniens, illuminavit. Mulierem claudam ab annis quindecim, quae in ecclesia beatae Mariae a sanctimonialibus alebatur, signans et attrectans curavit protinus: ita ut quod ante non poterat, et sederet, et libere graderetur. Exsultans igitur vehementer tulit baculos, quibus antea utebatur, in beati Petri ecclesia suspendendos. Item juvenis quidam, ejusdem ecclesiae servus, amissum ab annis quinque ibidem [Col. 0404A] recepit auditum. In eadem civitate facta sunt quae sequuntur. Faber quidam longa aegritudine claudicans, ut sine baculo incedere omnino non posset, ubi 1188 a beato Patre signatus est, laetus rediit gradiens pedibus suis. Deinde mulier epilepticam ei obtulit filiam, cui morbus ille loquendi prorsus ademerat facultatem: cui Vir beatus manus imponens signavit eam, statimque locuta est coram nobis.

48. Mane egressus Trecas, dum transiret Vir sanctus villam, quam Prunetum vocant, oblatus est ei puer, cujus pedem retracti nervi torserant in perversum, ita ut ambulare omnino non posset. Acclamabant autem qui convenerant, levantes manus in coelum, dum Vir Domini puerum attrectaret. [Col. 0404B] Nec mora, signatum pedem omni facilitate detorquens, deponi jubet: et coram omnibus ambulare coepit incolumis. In oppido quoque, quod Romana lingua Triangulum vocant, post Missarum celebrationem feria sexta, coram omnibus ad altare adducta est mulier caeca ejusdem indigena castri. Cumque ei Vir beatus imposuisset manum, interrogata a circumstantibus, «Jam cito videbo,» inquit: et post paululum, «Video, ait, clare, omnes vos video; benedictus Deus qui fecit mecum misericordiam.» Altera quoque illuminata est, quam ab annis decem caecam fuisse testabantur. Ibidem clauda mulier gressum recepit, et mutus loquelam, acclamantibus omnibus, maximeque illius castri, qui nulla prius [Col. 0404C] similia viderant. Ipsa die transeunti prope castrum Braium (quod Lutum interpretatur) occurrit vir quidam filiam portans in humeris. quae nec loqui unquam potuerat, nec stare supra pedes suos: statimque sub omnium oculis ab utroque est incommodo liberata.

49. Apud Monasteriolum, ubi Iona fluvius in Sequanam influit, praesente comite Theobaldo, et multis aliis nobilibus pariter et ignobilibus, mulieres tres, prima auditum recepit, secunda amissum ab annis septem unius oculi visum, tertia paralytica sanitatem. Haec in grabato in ecclesiam fuerat deportata: et ubi signata est, et jussa stare supra pedes suos, in medio populi stetit incolumis, et relicto grabato suo gratulabunda repetiit domum [Col. 0404D] suam. Ipso die apud Moretum oppidum, juxta leprosorum domos, surdum et mutum a nativitate puerum offerebant, cujus statim aures apertae sunt, et solutum vinculum oris ejus. Ubi vero castrum egressi, flumen transivimus quod Luten ⁜ (118) vocant occurrit Viro Dei populus innumerabilis: et ibi quoque puer, quem bene noverant circumstantes, amissam loquelam ejus benedictione recepit.

50. Stampis negotio Jerosolymitanae expeditionis, et regni Franciae, tam ipse quam caeteri qui convenerant, intendebant. Reddidit tamen illic auditum surdo: phrenetico, quem ligatum attulerant, mentem; [Col. 0405A] mulieribus duabus visum, alteri quidem unius oculi, alteri utriusque. Exiens quoque, finito concilio, caecam puellam per signum crucis illuminavit. Apud viculum Messam, qui tribus a Stampis milliaribus distat, coram universo populo qui convenerat, surdis duobus, viro et vetulae mulieri, restituit auditum. Milliacum oppidum transiens ipsa die, mulierem languidam et viribus corporis adeo destitutam, ut nec ambulare, nec stare posset, signavit atque sanavit; propriisque pedibus est reversa, quae fuerat apportata pedibus alienis. Illic etiam clericus quidam amissum unius oculi lumen adeptus est, et puer claudus incessum: sic et Moreti vir caecus uno oculo, qui Viro Dei occurrebat ingredienti, confestim illuminatus est ad ejus benedictionem. [Col. 0405B] Senonis, quae Galliae olim maxima civitas erat, in conspectu Cleri qui ad eum fuerat congregatus, mulierem surdam et caecam per manus impositionem auditu donavit: et praeter alia, quae scribere supersedimus vitantes prolixitatem; ingredienti oppidum, cui Joviniacum nomen est, oblata est mulier caeca. Confestim in habitum versa privatione, de caeca facta est videns, exiitque sermo in populum, et undique acclamabant, «Anna videt:» quia omnes noverant eam. Ubi vero egressi sumus, geminata est populi laetitia, et sub oculis omnium puer a nativitate caecus uno oculo, negatum a natura munus adeptus est gratiae beneficio.

[Col. 0405C] 51. Adveniens igitur Autissiodorum Vir beatissimus, orationis causa monachorum basilicam introivit, ubi pretiosus ille thesaurus jacet, ubi Germani gloriosi corpus sacratissimum requiescit. Regredienti vero mulier clauda, quae genibus tantum et manibus gradiebatur, occurrit in porta, tenensque vestigia ejus misericordiae viscera miserabili supplicatione pulsabat: cujus renes et genua signo crucis edito Vir beatus attrectans, elevavit eam in nomine Domini, et ad sanctissimi Confessoris altare misit suis pedibus gradientem. Ipsius etenim nomen, dum mulier elevaretur, universus qui convenerat populus invocabat. Hoc in civitate illa notissimum celeberrimumque miraculum fuit. [Col. 0405D] Omnibus siquidem nota erat mulier illa, et tribus ferme annis in grabato viderant eam deportari. Hospitatus est autem Vir sanctus in domo episcopi, et illic quoque videntibus multis aridam manum mulieris extendit libere, et sanavit. Sic et mane, cum egrederetur, simili incommodo laboranti beneficium simile contulit manus benedicta. Ipsa die Cableiam pertranseunti claudum puerum offerebant, quem sanatum protinus, et erectum in beati Martini ecclesiam deduxerunt. Ad eum siquidem et illa ecclesia pertinet, et vicus ipse, quem in Bernardo revixisse mirabantur. Adhuc enim prosequentibus [Col. 0406A] eum turbis, puella clauda et alteram manum invalidam habens, ab utroque incommodo liberata est coram eis. In castro Tornodorensi, eadem die videntibus nobis in hospitio mulier caeca uno oculo per signum crucis illuminata est; et exiit magnificans Deum. In ecclesia etiam beati Aniani feria quarta, dum ad oblationem inter Missarum solemnia resedisset, obtulerunt puerum caecum: cujus statim oculos sub manu fidelis servi, divina virtus aperuit. Similiter et puella caeca, cum jam egrederemur castrum, coram omnibus, qui prosequebantur beatum Virum, amissum ab annis multis signante eo visum recepit, et altera caeca uno oculo illuminata est prope fluvium qui Armantia nominatur.

52. Ipsa die Molismum venimus, quod est monasterium [Col. 0406B] unde egressi sunt olim Patres nostri, a quibus Cisterciensis ecclesia sumpsit exordium. Exstat liber Usuum Cisterciensium ⁜ (119) , ubi plenius id scriptum diligens lector inveniet. Illic ergo, ut dictum est, quarta feria Virum Domini magna cum devotione susceperunt; cumque in hospitio resedisset, vir quidam caecus uno oculo ingressus est, et genu flexo misericordiam precabatur: ubi vero signavit eum sacris digitis, caecum tetigit oculum, et confestim illuminatus est, et gratias egit Deo. Factum est autem post unam horam, cum advesperasceret, essetque inclinata jam dies, egressus est Vir beatus ut signaret infirmos qui pro foribus exspectabant. Primus illic convaluit puer caecus oculo dextro, qui signatus sinistrum claudebat oculum quo prius videre [Col. 0406C] solebat, et clare discernens omnia sciscitantibus nobis, quidquid ostenderetur continuo respondebat. Id ipsum tribus aliis eodem laborantibus incommodo, per manum Bernardi sui beneficium praestitit Deus; puellae videlicet, et seniori viro et mulieri, similique et in eis probatum est diligentia. Adhuc autem in ipso loco puellula debilis pedibus et clauda ex utero matris, sanata est per manus impositionem, et exsultabat in gaudio mater, quod tunc primo stantem eam et ambulantem cernere mereretur

53. Feria quinta egredientem Molismense coenobium Hominem Dei, devotione debita prosequens innumerabilis multitudo, quae de tota convenerat [Col. 0406D] regione, mulierem claudam quae plaustro subvecta fuerat, ubi signata est ab eo, suis gradientem pedibus gratulabunda reduxit. In eodem itinere dum silvam ingrederemur, adolescens surdus auditum, et mulier quaedam amissum ab annis duodecim alterius oculi visum, per manus Hominis Dei impositionem receperunt, praesentibus et videntibus multis. Occurrentes deinde viri duo, et ipsi quoque 1190, quod amiserant, singulorum lumen adepti sunt oculorum. Nec longe processeramus, et ecce concurrentibus turbis undique puer claudus, quem attulerant, ad tactum beati Viri sanatus est, et libere [Col. 0407A] gradiebatur exsultans. Confinium dicitur villa nostris proxima finibus, per quam transivimus ipsa die. Ibi quoque sub oculis omnium qui convenerant, puerum caecum et mulierem claudam ex utero matris suae signans Vir Domini et attrectans, amissum reddidit alteri visum, alteri novum contulit gressum. Ingredienti denique Claram-Vallem unus de nostris occurrit, adducens surdum et mutum puerum, qui in monasterio diebus jam quindecim Sancti praestolabatur adventum. Nec fraudatus est a desiderio suo puer fidelis, sed continuo ut signatus est, recepit auditum pariter et loquelam. Et primo quidem vix potuit nominare Deum; ac deinde praecipientibus nobis invocare coepit beatae Virginis nomen: tandemque soluto penitus oris vinculo omnia loquebatur, ubertim [Col. 0407B] gaudii lacrymas fundens. Multi etiam fratrum qui eum noverant prius, nec audientem penitus nec loquentem, locuti sunt in auribus ejus, et audierunt eum ad plenum verba omnia formantem. Interrogatus autem quandiu mutus et surdus pertransisset: «Tertius, inquit, annus transivit ex quo obsurdui et obmutui, et eram innuens tantum.» Et haec dicens cum lacrymis benedicebat Dominum qui fecerat cum eo misericordiam. Ipsi et nos pro tanto Patre et patrono quantas possumus gratias referimus, glorificantes semper et laudantes Deum qui est super omnia benedictus in saecula.

[Col. 0407C] 54. Sexto kalendas aprilis, ingrediente Viro Dei Treverim, obviam ruit ex more populus universus; et ecce offerebant ei puellulas sorores duas ex eadem civitate, alteram quinque, alteram quatuor annis miserabili caecitatis incommodo laborantes: ubi vero signavit eas Vir sanctus, ambae illuminatae sunt; et in ecclesiam beati Petri deductae, ubi eadem hora Missarum solemnia celebravit. Illic eas vidit clerus et populus: illic probavimus diligenter miraculi veritatem. Consummato demum sacrificio, Vir Domini juxta altare resedit, ut super aegros manus imponeret et bene haberent. Protinus autem claudus oblatus est, et ambulavit: oblatus est caecus, et vidit: oblata est mulier surda, et [Col. 0407D] audivit. Et haec quidem in somnis admonitam se esse dicebat, ut festinaret ad eum, cujus benedictione receptura esset auditum. Non dubito quin et alia multa diligens inveniat investigator: sed haec ad memoriam arbitror posse sufficere. Adhuc tamen in domo archiepiscopi puerum caecum uno oculo coram nobis illuminatum certissime recordamur.

55. Veritus autem molestam vobis esse brevitatem, ex his quoque quae Rutilae facta sunt, nonnulla subjunxi. Viderat Pater sanctus in somnis, quod nobis secretius intimavit mulierem claudam in ecclesia quaerentem se, cum nec ab ea, nec a populo cognosceretur. Gloriabatur autem quod ignotus esset, et accedens clanculo signabat eam, [Col. 0408A] et pertransibat: subitoque admirans illa erigebatur. Hujus autem visionis effectus apparuit manifestus. Siquidem dum in ecclesia illa Missarum solemnia celebraret Vir beatus, allata est contracta mulier, quae a diebus multis per terram repens erigi penitus non valebat, sed genibus et scabellulis, quae gestabat manibus, utcunque gradiebatur. Guntrannus de Sirco, quod super Mosellam situm est castrum, a praedicto monasterio paululum distans, mulierem illam in ecclesia fecerat deportari. Necdum ad beati Patris manum accesserat, et ecce accessit ad eam spiritus ejus occulte, sicut praeviderat, subitoque curvata exsiliit, et ambulabat laudans et magnificans Deum. Videns autem populus, qui claudam prius noverat eam, exclamavit in laude Dei; [Col. 0408B] tollentesque scabellula ad altare protinus detulerunt, ut sisterent eam 1191 Domino, et Bernardo servo ejus. Ibidem sane ad tactum ejus mulier de eodem vico clauda ab annis septem, et puellula contracta, cujus obstupuerant nervi femoris utriusque, ut extendere genua, aut erecta stare non posset, desideratum gressum coram omnibus receperunt. Oblati sunt ei vir quoque caecus et mulier caeca, et confestim edito signaculo crucis ab utroque repulit tenebras, et utrisque lucem restituit. Sed forte haec nostra descriptio, licet studiosis brevior, obliviosis prolixior videatur. Et ipsis itaque providentes, instar proverbii, quae dicta sunt, perstringamus. Resultabat canoris vocibus ecclesia Treverensis ad Bernardi tactum ambulante claudo, audiente [Col. 0408C] surda, caeco vidente. Duas quoque sorores caecas idem Vir Domini in ingressu civitatis illuminavit; et in domo, puerum caecum uno oculo. Rutilavit Rutilae in Bernardi praesentia lux coelestis, cujus benedictio claudis duabus gressum, visum reddidit caecis aeque duobus. In eadem ecclesia, mulier clauda, quae genibus et scabellulis ferebatur, erecta est, priusquam perveniret ad Hominem Dei.

56. Residebat aliquando Frankenvoert in solio Pater sanctus, et per fenestram ad manum ejus admittebantur infirmi, quorum innumerabilis multitudo undique fuerat congregata. Et ecce oblatus est inter caeteros adolescens quidam surdus et mutus ex utero matris suae: cui Vir beatus manum imponens [Col. 0408D] confestim curavit eum, et libere audiebat, et loquebatur. Nullam tamen noverat linguam, sed ea tantum proferebat verba, quae ex colloquentis ore audivisset. Hoc fuit quod maxime nostrum movit Hugonem, ut describi hoc miraculum postularet: sed nos multa similia videramus. In ipso quoque solio matrona quaedam dives et honorata de regione eadem deportata est, quae ex longo tempore jacuerat paralytica. Et hanc quoque signans Homo Dei, tenuit manum ejus et erexit eam, praecipiens ut libere ambularet in nomine Domini nostri Jesu Christi, et in virtute Spiritus sancti. Dixit, et factum est; exsiliensque ambulabat. Tunc vero acclamabant omnes; sed specialiter exsultabant milites qui propriis humeris deportaverunt, quam [Col. 0409A] videbant regredientem pedibus suis. Nimirum videbatur sibi quodammodo miraculi particeps pia devotio. Et haec quoque excitavit amicum nostrum, ut sileri miraculum hoc, nefarium judicaret.

57. Tertium autem simile est huic. Erat siquidem in proximo vico vir paralyticus ab annis octo, notus omnibus, et omnium dignus miseratione. Neque enim movere poterat membra, nec si domus in qua jacebat undique flagrare coepisset incendio. Hic ergo coram nobis et aliis quampluribus qui beato Patri tunc assidebant, subvectus in culcitra, depositus est coram eo: cujus debilia membra edito signaculo salutis attrectans, confestim erexit eum, et tam perfecte curatus est, ut ad exercitum Domini profecturus illico susciperet signum crucis; [Col. 0409B] nimirum, cujus virtutem tantam et tam celerem esset expertus. Cumque tollerent alii lectum ejus, «Non sic, ait venerabilis Hugo, sed magis ipse portabit:» et imponens in humeros ejus dimisit eum, et tam viriliter ambulabat, ac si nihil prius sustinuisset incommodi. Quartum quod describi Hugo miraculum postulabat, puellae cujusdam erectio fuit. Hanc in hospitium vespere obtulerunt humeris deportantes. Cujus cum signaret genua Vir beatus, contractos et obduratos quasi in modum virgae ligneae nervos sentiens, «Heu, inquit; hujus ex toto retracti sunt nervi, et flectere genua, imo flexa extendere omnino non potuit.» Et certe sic erat, nec poterat a diebus multis gradi pedibus, sed manibus et pedibus reptabat utcunque. Igitur [Col. 0409C] ad Patris benedictionem laxatus est statim nervus uterque, et elevavit eam unus e fratribus; ipse vero tenebat tibias, et paulatim extendebantur: cumque ambulare coepisset incolumis, obstupuimus vehementer omnes, sed et Sanctus ipse prae admiratione se signans, Domino virtutum gratias referebat.

58. Jam ad ea quae Tulli facta sunt, veniamus. Quater siquidem hoc in anno Vir sanctus illam ingressus est civitatem; nec unquam transiit absque miraculis. Primum siquidem Dominica ante Pentecosten [Col. 0409D] in ecclesia beati Stephani ad altare majus Missas celebranti, oblatus est puer caecus notus in civitate eadem, qui per manus impositionem visum recepit; et hunc usque hodie Tullensis habet ecclesia virtutum beati Bernardi speculum testimoniumque fidele. Secundo quoque accedens civitati, proximam villulam, quam Calmas nominant, pertransibat. Et ecce ruit obvia plebs devota, aquam afferens signandam atque benedicendam, quam protinus evangelici instar miraculi sapore pariter et odore vini benedictione ipsa donavit: et qui gusta verunt, omnibus perhibent testimonium. Unde et nunc in tota regione illa certissimum est celeberrimumque miraculum, apud villam Calmas sub Bernardi manu aquam in vinum esse mutatam. Nam [Col. 0410A] super vestem cujusdam sparsum est vinum novum, dum undique concurrentes certatim traherent vasculum, et multis diebus vini pretiosissimi servavit odorem.

59. Tertio deinde praedictam Tullensium civitatem ingressus timuit turbas, et quia grandis ei restabat via, nocte egredi festinavit. Idipsum autem suspicati nonnulli de populo observabant eum, nec exire vel nocte potuit sine turba: inter quos oblata est paralytica mulier in grabato, quam protinus elevans Vir beatus, in nomine Domini signavit, atque sanavit. Hujus quoque curatio universae innotuit civitati, quam nimirum adhuc hodie incolumis mulier inhabitat, quae in ea diu jacuerat paralytica. Similiter autem et altera mulier caeca uno oculo, [Col. 0410B] quae ad eum deducta est extra civitatem, signante eo visum recepit, quod in hoc adventu verissime certissimeque probavimus. Nuper sane apud beatum Aprum Vir Domini susceptus hospitio, monasterium illud plurimis miraculis illustravit, claudum erigens puerum, auditum surdo reddens adolescenti; tres quoque caecos, uno visionis munere donans in ipsius nomine qui Trinus adoratur et Unus: ubi plurima quoque miracula claruisse non dubito, sed haec coram me facta novi certius, fiducialiusque scripsi.

Magistro suo charissimo Archenfredo, et utrique [Col. 0410C] Capitulo, fratribus suis uterinis, frater Gaufridus, memores ejus esse, qui diligit vos in veritate.

1. Nullis mihi ad te, magister, verborum blanditiis utendum esse certis experimentis cognovi. Latere enim non potuit familiarem filium, quem prae caeteris fovere solebas tenerius, et amplecti charius, non quod dignum, sed quia indignum esse sentires: adhaerentem, inquam, lateri tuo latere non potuit, quam parum acceptes eos qui verba venantur, sentiens plane cum Apostolo, regnum Dei non esse in sermone, sed in virtute (I Cor. IV, 20.) Utquid ergo verba multiplicantur? Tu scis, domine, quia amo te; tu scis quia tuis et tuorum orationibus egeo, et quantum diligam, et quantum [Col. 0410D] egeam, non ignoras. Sileo proinde de me ipso, sciens quod scienti me scribam. Caeterum cum memor sum in quanta sollicitudine reliquerim vos, et totam pariter Claram-Vallem, eo quod dubia videretur domini Abbatis de itinere isto voluntas, scribo vobis de quo magis praesumo, quae in eo vidimus et audivimus, ut habeatis consolationem, et vestris eam nihilominus praebeatis. Hoc autem scitote nihil me scribere, nisi veritate compertum.

2. Dum appropinquaremus Pictavim, coepit dominus Abbas infirmari, ita ut paulo minus eum poenitere inciperet oneris, non itineris hujus. Ibi ad nostram et ipsius consolationem facta vox ad eum in visione cantans: 1193 Et domus impleta est ex odore unguenti (Joan. XII, 3) . Erat autem [Col. 0411A] cantus ut versiculi, et tantummodo punctum ultimum deerat in hunc modum ⁜ (120) : Et domus impleta est ex odore unguenti. Quo defectu quid significatum credamus, sequentia manifestant. Altera die cum iterum decubaret, sic in os ejus missum est canticum novum, Laetabitur justus in Domino (Psal. LXIII, 11) , ut evigilans saepius nil aliud posset cogitare. Pictavi, dum nocte sederemus, et ipse cum candela solus deambularet, exstincta est candela, et abbas Chari-Loci vidit eum sine lumine ambulantem. Proinde autem cum sonitu quodam, ut ipse confessus est, candela reaccensa est, et ardentem eam usque ad nos deportavit.

3. In urbe Burdegali res facta est digna miraculo, quod obstinatissimos animos clericorum convertit, [Col. 0411B] ut concederent in sede episcopali Regulares ordinari canonicos, pro qua re per septem annos excommunicati parvipendebant omnino: ita ut quinquennium exsularet archiepiscopus, vacaret ecclesia, reditus illi violenter diriperent, et tam exosus esset omni populo archiepiscopus, ut in ingressu etiam omnibus nostris exprobrarent, dicentes, «Quoniam isti sunt de patronis archiepiscopi.» Sed mutavit animos eorum sermo Dei vivus et efficax, praeter spem universorum, qui noverant negotii difficultatem et obligationes pessimas nimis. In castro quod dicitur Bragerach, allatus est ad eum vir nobilis, gravissima infirmitate laborans, et ex illa hora convaluit, ut postea didicimus. [Col. 0411C] Homo civitatis illius, pauper et inops, laudat hodie nomen Domini, qui longa infirmitate fractus viribus, laborare non poterat, aut operari quidquam: sed benedicto pane vescens, cum per aliquot dies sequeretur nos, fortis et incolumis est reversus. In Caturcensi urbe quidam serviens episcopi percussus in capite, oculi unius lumen amiserat: sed signante eo visum recepit. Ibidem burgensis quidam bibit aquam ab eo benedictam, et visum est ei ac si projiceretur super caput plenum vas aquae; et ex hora convaluit a febre, qua per septem annos laboraverat.

4. Jam vero Petragorici populi devotionem quis explicet? Paulo minus suffocabant eum; adeo ut necesse habuerit clam discedere ab eis. In Tolosana [Col. 0411D] urbe satis devote susceptus est; sed per paucos dies plus quam satis, et etiam plus quam nimis fuere devoti. Paucos quidem habebat civitas illa, qui haeretico faverent: de textoribus, quos Arianos ipsi nominant, nonnullos. Ex his vero qui favebant haeresi illi plurimi erant, et maximi civitatis illius. Denique non longe ante adventum nostrum unum e ditioribus civitatis illius cum uxore ejus seduxerant, ut relicta substantia sua et parvulo filio in villam secederent, quae haereticis plena est, et nullis deinceps propinquorum persuasionibus [Col. 0412A] reduci potuerant. Vocatus est ergo Henricus, vocati sunt Ariani: et pollicitus est populus, quod nemo eos deinceps susciperet de caetero, nisi venirent et palam loquerentur. Fugas Henrici, et Arianorum latibula longum est enarrare. Fugerunt siquidem qui in civitate erant Ariani, audientes signa et mirabilia quae fiebant. Fautores eorum abnegaverunt eos, et credimus omnino perfecte liberatam civitatem ab omni haereticae contagio pravitatis. De militibus promisere nonnulli, quod deinceps expellerent, et non manu tenerent eos. Si qui vero cupidi fuerint, et aliter voluerint agere, haereticorum munera diligentes, data est sententia in haereticos et in fautores eorum, atque in omnes qui manu tenuerunt eos, ut [Col. 0412B] neque in testimonio, neque in judicio suscipiantur, nemo communicet in convivio, neque in commercio. Henricum fugientem ⁜ (121) secuti et persecuti sumus, sed ille eo amplius fugiebat.

5. In ipsis sane castellis quae seduxerat, locutus est dominus Abbas, et libenter audiente populo crediderunt qui erant praeordinati ad vitam. Milites quidem nonnullos invenimus obstinatos, sed non tam errore, ut nobis videtur, quam cupiditate et voluntate mala. Oderunt enim clericos; et gaudent facetiis Henrici, et quia id loquitur eis unde occasionem habeant et excusationem malitiae suae. Omnes tamen affirmabant quod deinceps non manu tenerent eum, siquidem domini Abbatis colloquium [Col. 0412C] 1194 refugisset. Data proinde sententia est in haereticum et in fautores ejus, et patefacta est omni populo pessima ejus vita, et quomodo in Pisano concilio omnes quas nunc praedicat haereses abjuraverit, et redditus domino Abbati, litteras acceperit ab eo in Clara-Valle, ut ibi monachus fieret. Credimus annuente Domino malitiam ejus finiendam brevi. Terra tam multiplicibus errorum doctrinis seducta, opus haberet longa praedicatione: sed dominus Abbas nec tanto labori sufficere videtur, et multo magis timet molestus esse fratribus suis; et hic est, ni fallimur, ejus quem praediximus puncti defectus in cantu versiculi quem audivit.

6. Acceptis ergo a Clara-Valle multis hinc inde litteris, cum omni festinatione revertetur: et credimus [Col. 0412D] annuente Deo quod non longe post octavam Assumptionis beatae Mariae visuri sitis desiderium, merito desirabilem virum. Utinam enim nossemus quantum et quam inaestimabile donum dederit nobis Deus Patrem sanctum, advocatum fidelem, patronum potentem, pastorem bonum, plenum gratia et virtutibus coram Deo et omni saeculo! Denique quod in certis locis virtutes occultet humilitate, certis didicimus experimentis, quando per ejus discessum continuo sanabantur infirmi, uti sic esset illis bene, ut ipsum nemo magnificaret. Ubi vero [Col. 0413A] necesse fuit, maluit, ut ipse confessus est, sustinere proprium periculum, quam saluti eorum non providere.

7. Erat in ecclesia sancti Saturnini, in qua hospitabamur, canonicus quidam Regularis, Joannes nomine, peritissimus medicae artis. Is ergo septem, ut dicebatur, mensibus decubans, a sancto Pascha ita languebat, ut quotidie solum ejus obitum exspectarent. Defecerant tibiae ejus, ita ut nequaquam viderentur puerilibus brachiis grossiores. Specialiter sane dextri femoris nervus aruerat, ut a sancto Pascha ad modicum quidem posset extendere genu. Languebat miser semivivus, et quotidie responsum mortis habens in se ipso, et ne ad urinam quidem aut egestionem surgere omnino valebat. Ob [Col. 0413B] fetorem denique et languorem extra monasterium factus, erat in burgo collocatus, non sustinentibus canonicis praesentiam ejus. Rogat ergo obnixius ut prope dominum Abbatem deferatur, et portant sex viri in grabato in cameram, quae proxima erat hospitio nostro. Ibi visitatus a domino Abbate, confessus est ei peccata sua, et pro sua liberatione et sanitate obnixius obsecrabat. Ubi ergo benedixit ei dominus Abbas, exivit de camera, et ivimus nos quoque cum eo. Ibat autem secum cogitans et dicens tanquam servus fidelis: «En, Domine, signa quaerunt, et nihil proficimus aliter; quousque dissimulaveris?» Et continuo exsiliens ille cucurrit post nos, ita ut vix ingressi essemus hospitium, [Col. 0413C] quando sequentem nos vidimus, et ambulantem, ut ipse dicebat, non viribus, sed virtute divina. Exinde pergit ad ecclesiam gratias agens Deo, et fratres cantantes cum eo, «Te Deum laudamus.» Quanta devotione domini Abbatis oscularetur pedes, scire potest nemo, nisi qui vidit.

8. Puer quidam septennis, ut dicebatur, languens inter brachia matris ignorantis quaenam esset passio, cum benedictus a domino Abbate reverteretur, continuo vomuit lapidem, quem multi quoque viderunt, et sanus factus est ex illa hora. In ipsa civitate hominem jam senem, qui unius oculi lumen amiserat, per signum crucis illuminavit. Sic et puerum, qui utroque oculo caecus erat, alterum vero jam majoris aetatis caecum similiter illuminavit. Fuit [Col. 0413D] in ipsa urbe mulier quaedam, quae subitum in capite dolorem sentiens dixit, «Quia non comedam donec veniam ad Virum Dei:» dehinc cum cogeret eam vir ejus ut comederet, ubi primum gustavit panem, paulo minus suffocata, et arctata gutture pervasa est a daemonio. Exinde per triduum non poterat comedere aut bibere quidquam, donec praesentata domino Abbati, benedictum panem et aquam sumpsit de manu ejus. Praecepit deinde dominus Abbas, ut juxta nos in capella pernoctaret, volens ad eam sine turba venire secretius. In nocte vero conqueri coepit vehementius, ita ut nunc quidem daemon, nunc femina loqueretur, et modo in sinistram, 1195 modo in dexteram partem vertebatur lingua, secundum quod mutabatur loquentis persona. Dicebat [Col. 0414A] daemon audientibus universis qui astabant, «Quia non egrediar donec veniat Abbas, donec veniat Abbaticulus.» Admonitus interim dominus Abbas in somnis venit ad eam; et quam in tanto cruciatu invenerat, quietam omnino dimisit. Et protinus mane facto celebrans Missarum solemnia, dedit ei communionem sanctam, et incolumem remisit in domum suam

9. Ex his qui manus habebant intortas in partem alteram, et digitos in partem replicatos, tres sanavit Tolosae, tres in confiniis ejus. Allata est enim ad eum puella quaedam dum oblationem susciperet; et signans manum, atque apprehendens digitos cum omni facilitate aperuit. Id ipsum quoque de duobus aliis fecit, nisi quod alterius, cujus erat manus contracta utraque, [Col. 0414B] erubescens propter episcopos qui praesentes erant, parumper aperuit, et sic tradidit militi cuidam de Templo qui praesens erat, ut ipse perficeret. Quartum ab hoc incommodo liberavit infantem quem dam apud Dameyseriam, vidente domino Engolis mensi episcopo, et stupente quod ubi signavit manum et dimisit, ipsa quasi esset chorda quaedam, in bonum statum conversa est, et digiti aperiri coeperunt. Ibidem sane in hora eadem et surdum fecit audire, et mutum loqui. Quintum mancum sanavit in castro quod dicitur Viride-Folium, ubi sedes est satanae; et ipse pessimi, ni fallor, haeretici puer erat. Sextum sanavit in castro quod dicitur Sanctus-Paulus, quos ex servientibus domini legati remanere [Col. 0414C] in terra aliena febris gravissima coegisset, nisi subvenisset eis coelestis medicina panis benedicti.

10. In Albigensi civitate factum est, quod caeteris non immerito miraculis credimus praeferendum. Erat enim populus civitatis illius super omnes qui in circuitu ejus sunt, haeretica pravitate contaminatus, ut audivimus; ita ut domino legato, qui per biduum ante nos venerat, cum asinis et tympanis exierint obviam, et cum signa pulsarent ad populum convocandum, ad Missarum solemnia celebranda, vix convenere triginta. Tertia die dominus Abbas cum multa populi laetitia susceptus est. Sed tanta mala de illis audierat, ut penitus non acceptaret devotionem eorum. Sequenti vero die, cum [Col. 0414D] beati Petri solemnitas esset, tanta ad audiendum verbum Dei multitudo convenit, ut non caperet eos grandis ecclesia. Quos allocutus dominus Abbas: «Seminare, inquit, veneram, sed praeoccupatum a semine pessimo agrum inveni. Verumtamen, quia rationalis est ager, Dei enim agricultura vos estis, ecce ostendo vobis semen utrumque, ut sciatis quid eligere debeatis.» Et incipiens a Sacramento altaris per singula capitula, quid haereticus praedicaret, quaeve esset fidei veritas, diligentius exponebat. Demum interrogavit eos quid eligerent: et respondens omnis populus coepit abominari et detestari haereticam pravitatem, et cum gaudio suscipere verbum Dei, et catholicam veritatem. «Poenitemini, inquit, igitur quicunque contaminati estis, redite ad Ecclesiae [Col. 0415A] unitatem. Et ut sciamus quis poenitentiam agat et suscipiat verbum vitae, levate in coelum dextras in signum catholicae unitatis.» Factum est ergo, ut [Col. 0416A] levantibus omnibus dextras in coelum cum exsultatione, ipse sermoni finem imponeret. Et nos quoque epistolam terminemus ⁜ (122) . Valete.