163

Hermanni Contracti continuator, finiens cum primo hujus pontificis anno, praecedenti quo creatus est, sic scribit: «Romae venerabilis papa Urbanus, hujus nominis secundus, postquam sedem Romanam XI annos, menses V gubernavit, post multas tribulationes, tandem IV Kal. Augusti de hac luce migravit. Post cujus obitum dominus Paschalis, qui et Regingerus, in ordine CLXII papa, ordinatur; et hoc ex divina revelatione factum ubique divulgabatur. Ordinatus est autem a clero et populo, post decessum sui praedecessoris die 16 et Nativitatem Domini Romae cum magna pace celebravit.» Dicitur autem hic pontifex provinciae Flaminiae, quatenus Tuscia Suburbicaria, in qua procul dubio Bleda est, antiquis Blera, XXIV P. M. Roma distans, ad sinistram viae Flaminiae jacet. Historiam ejus, quamvis prolixam, ut a coaevo auctore P. scripta exstat in ms. nostro legere placeat. Ordericus Vitalis ait «quod de Valle Brutiorum monachus fuit.» Fuisse monachum, mox constabit ex Vita: Brutios, vetustum Calabriae populum novi; Vallem Brutiorum in Tuscia nullam hactenus reperi: monasterium esse, clarius idem indicat cum ait lib. X: «Defuncto Urbano papa Reinerius, Vallis Brutiorum monachus in Paschalem papam electus est, et die 16 a transitu praedecessoris», id est a die 29 Julii, «canonice consecratus est,» quod cum dictis et dicendis optime congruit, eademque postea in progressu ejusdem libri ante medium idem Vitalis confirmat.

Auctorem Vitae, cujus nomen initiali duntaxat litterae P. scriptum invenimus, Petrum vocat Baronius: et est verisimile fuisse Petrum Pisanum, quem Ciacconius appellat papae scriptorem: pro cujus reconciliatione eo quod Anacleto antipapae contra Innocentium papam adhaeserit schismaticus, laborandum S. Bernardo fuit. Hic Pisanus, uti dixi, de Pisanorum gestis scribere proposuerit, postea quidem presbyter, tunc autem cardinalis diaconus; cum forte necdum clericus esset Pandulfus, a cujus stylo, multum alias differenti, habebimus duorum sequentium pontificum Vitas. Differt autem in hoc etiam a jam memorato Petro Pisano (cum quo alioqui habet initialem nominis litteram P. communem) etiam patria, siquidem hanc eamdem vero similiter habuit cum suo avunculo Hugone de Alatro.

Quod bullas hujus pontificis attinet, Doubletus in Historia Sandionysiana, pag. 475, primum Paschalem fuisse ait, qui plumbeis bullis, solo pontificis nomine antea notari solitis in parte adversa imprimi fecerit SS. Petri et Pauli capita, cum media inter utrumque cruce, sicut originaliter videre est apud Mabillonem pag. 447. Quod tamen non statim secuti sunt posteri, cum Dominicus Raynaldus, bibliothecae Vaticanae custos, apud Cangium in Glossario, similia curiose scrutatus, neget se taliter signatas bullas antiquiores vidisse Adriano IV, qui primum anno 1154 sedere coepit. Cur vero in iisdem bullis imago Petri sinistram, Pauli dextram partem occupet, pluribus disserit Leo Allatius lib. I De consensu utriusque Ecclesiae, cap. 6.

[Col. 0013B] 1. Hic puer monachus factus [Cluniaci], philosophantium artibus eruditus, pro monasterii sui causis agendis, ab abbate sibi injunctis, vicesimo suae [Col. 0014B] aetatis anno Romam venit. Quem et monastici ordinis sui gravitas, et morum honestas, et solertis ingenii circa commissum prudentia, domino Gregorio, [Col. 0015A] qui summi pontificatus monarchiam catholica soliditate tunc regebat, notum fecit; et vidit eum, et expertus est, placuit, retinuit certis temporibus, in templo S. Clementis in Urbe presbyterum consecravit. Quanta huic postmodum bona successerint, in sequentibus audietis.

2. Domino Urbano papa magnanimo defuncto, ecclesia quae erat in Urbe pastorem sibi dari expetiit. Ob hoc Patres cardinales, episcopi, diaconi, primoresque Urbis, primiscrinii et scribae regionarii, in ecclesia S. Clementis conveniunt. Hic cum de multis agitur, subito de hoc commodius placuit. Quod compertum viro bono displicuit, volensque vitare fugit, latuitque. Sed non diu potuit invisus humano latere consilio, quem in multorum salutem [Col. 0015B] divini numinis gratia revelare disposuit. Invenitur, trahitur in conventum, et convenitur, de fuga arguitur a Patribus. «Fugere, inquit ille, me magis oportuit, Patres, quam inaequalis sarcinae pondus immoderata animi praesumptione subire; nec decebat me sacerdotem illius honoris cingulo accingere, cujus oneris vinculo involutus succumberem.» «Non sic, aiunt Patres, non sic facias oportet, sed illuc tua se debet cohibere intentio quo divini intuitus cognoveris se infigere sapientiam. Ecce te in pastorem sibi elegit dari populus Urbis, te eligit clerus, te collaudant Patres, denique in te solo totius Ecclesiae quievit examinatio. Divinitus ista proveniunt, divinitus hic congregati in nomine Domini, te ad summi pontificatus apicem et eligimus et [Col. 0015C] confirmamus.»

3. Sic eo diu renitente a primiscriniis et scribis regionariis mutato nomine ter acclamatum est, responsumque: «Paschalem papam S. Petrus elegit.» His aliisque laudibus solemniter peractis, chlamide coccinea induitur a Patribus ⁜ (4) et tiara capiti ejus imposita, comitante turba cum cantu Lateranum vectus, ante eam portam quae est ab australi plaga ad basilicam Salvatoris, quam Constantinianam dicunt, adducitur: equo descendit, locaturque in sede quae ibidem est. Deinde in patriarchale ascendentes palatium, ad duas curules devenit. Hic balteo succingitur, cum septem ex eo pendentibus clavibus et septem sigillis, ex quo sciat se secundum septiformem Spiritus sancti gratiam sanctarum Ecclesiarum, [Col. 0015D] quibus Deo auctore praeest, regimini, in claudendo aperiendoque, tantam rationem providere debere quanta solemnitate id quod intenditur operatur. Et locatus in utrisque curulibus ⁜ (5) data sibi ferula in manu, per caetera palatii loca, solis pontificibus Romanis destinata, solus jam dominus, vel [Col. 0016A] sedens vel transiens, electionis modum implevit, die altero, mensis sexti XIV die primo ⁜ (6) consecrandus in pontificem.

4. Consecraturi pontificem pontifices, cum frequentia populi plebisque basilicam B. Petri adeunt, quorum nomina sunt, Oddo Ostiensis, Mauritius Portuensis, Galterius Albanensis, Bozo Lavicans, Milo Praenestinus, Otto Nepesinus; et inter missarum solemnia, loco et termino quo decuit, manum sibi imponunt. Primus in consecratione Oddo Ostiensis, qui ad hoc utitur pallio, et benedixit et linivit eum chrismate. Catholice igitur a catholicis et orthodoxis episcopis in pontificem consecratus, translato in se pallio, expletisque quae restabant missarum solemniis, cum plenitudine laudum, cum [Col. 0016B] ingenti applausu populi plebisque, cum alacritate Patrum ac devotione, dominus Paschalis papa II coronatus in Urbem rediit ⁜ (7) .

5. Dum haec Romae agerentur Albertus episcopus Aletrinus quidquid affuturum esset per oraculum vidit. Religioso cultu quaedam persona sibi apparuit, quae interroganti quis domino Urbano succederet, respondit: «Rainerius.—Ut quid?» inquit. «Propter fidem et constantiam, ait ille, elegit eum Dominus.» Et iterum: «Putasne, inquit ille, vivet? —Vivet, ait, sedebitque (et ostendit id scriptum) quater quaterni ternique.» Episcopus, sciturus rem, Romam venit: quem ut vidit inthronizatum et papam: «Quod vidi, inquit, Deo gratias, video, et tu quantum vives, videas.» Et ait: [Col. 0016C] «Quater quaterni ternique. Hoc numero decem et novem annorum tempus exprimitur, nam cum tot dies, hebdomades, et menses eo superstite jam transierint, vitam ejus ad totidem annos perduci per Dei gratiam exspectamus.» Robur autem et successus ejus in his quae Dei sunt hominumque, multiplicabatur atque crescebat devotione solemni, spe meliori, gratia certa. Cuncta prospera, cuncta salubria in Urbe inveniebantur; quies pro tumultu, pax pro bello, pro seditionibus concordiae gratae indissociabilesque connectebantur. Omnes gaudebant, et coelitus eum advenisse clamabant, et merito dominari dicebant debere, qui statum Urbis, mores hominum, copias egestatesque cognoverit. Is multorum hominum saluti publice privatimque [Col. 0016D] providere coepit; omnibus erat amabilis, ab omnibus diligebatur, ut tanto affectu in pontificio quisque sibi applauderet, quanta familiaritate in sacerdotio cuique fuerat conjunctus.

6. Jamque instabant causae, multiplicabantur consilia, densioribus turbis hinc inde plebs populusque [Col. 0017A] ad eum confluere coepit, in aurem loqui, nova afferre nunc certa, certiora undique nuntiare. Providendum sibi nunc quisque commodius coepit existimare. Turpe sibi nunc merito videri debere dicebant haeresiarcham Guibertum, ab Ecclesia toties in capite damnatum, gloriosae memoriae domino Gregorio, Urbano magnanimo et Victori religioso, praedecessoribus suis, mirae virtutis pontificibus, diu acriterque adversarium, machinari, atque pati eum se non posse clamabant omnes. Et Patres: «Si pecuniae, inquiunt, desunt, auro argentoque subveniemus.» Dumque hujus depositio acriter urgeretur utrinque, legati Rogerii comitis in Urbem veniunt, curiam intrant, et more domini ex parte comitis officiosissime papam salutant; inclinatique ad pedes [Col. 0017B] ejus posuerunt auri uncias mille. Id tam devote susceptum est quam opportune mandatum. His auxiliis ad expugnandum praedictum haeresiarcham de superioribus collatis, audaciam adeptus dominus pontifex. «Operari, inquit, jam, Deo gratias, magis quam consiliari possumus. Albae erat Guibertus, dedit operam, expulit eum ab Alba. Defectio Albae exterminavit eum ab Urbe, suosque obstitit homo dum potuit, praevaluit Deus cum voluit. Miser Guibertus, jam non papa, quin nunquam papa, dimissa Urbe, nec adhuc securus, in castellum se proripuit ⁜ (8) : et hic minus [tutus], et merito. Nam dum superbe Deum, quem in servis suis offenderat, fugere nititur, infelix subita morte praeventus, diabolum, cui contumaciter servivit, invenit. Transitus, imo [Col. 0017C] mortis illius diem scire existimo indignum fore mortalibus, ejusque memoriam in terris scribere, cujus nomen Deus in coelis de libro vitae delevit. Haeresiarcha fuit: hic sibi sit titulus.»

7. Divino igitur judicio de medio sublato Guiberto, et Ravennas superbia cecidit, et Romana respiravit Ecclesia, nec tamen incentori malorum diabolo defuit materia, qua et unitatem divideret et turbaret Ecclesiam. Duo statim eliguntur papae, alter post alterum. Et unus quidem eodem, alter vero post centesimum quintum electionis suae diem a fidelibus captus; qui Albertus vocabatur, apud S. Laurentium retrudi; et qui Theodericus, apud Sanctam Trinitatem in Cava eremiticam vitam addiscere, Patrum judicio adjudicati sunt; sicque dejecit eos Dominus [Col. 0017D] dum allevarentur (Psal. LXXII, 18) . Eligitur et tertius, Maginulfus nomine. Hic, quia necromantiae fabulis simplicem populum, illos maxime qui conscientia scelerum vel ambitu futuri successus ad cum refugium fecerant, allicuerat, gravem in Ecclesiam calcem impressit. Sed dum auguriis fisus, pontificium adipisci nititur; quod ex diabolo dari non potuit, divinis destitutus auxiliis merito amisit, [Col. 0018A] et sacerdotium, quod sine Deo arripuit, tenere non licuit misero: amisit et urbem, ut exsul gravi inopia miseriisque afflictus (corrosa, ut aiunt, lingua) vitam cum carne [ an crimine?] finiret. Sic uno, altero, et tertio impiae sedi cedentibus, deficientibusque, confessis haeresim suam; quae pie praeerat (universis Ecclesia) in uno, qui erat dominus Paschalis papa, convaluit quievitque.

8. Eo tempore dominus papa civitatem Castellanam per suos aggressus, locum satis natura munitum, nuta Dei auxilioque in virtute obtinuit: parum post obtinuit et Beneventum. His diebus Petrus de Columna Cavas, oppidum de jure B. Petri, invaserat; sed dum aliena contumaciter retinere nititur, turpiter amisit et propria. Egressus Urbe dominus [Col. 0018B] papa Cavas recipit: Columna et Zagarolum, oppida juris illius, sapienter expugnata, prudenter sunt capta. Aiunt et prodigia his annis fuisse. Mare locis quibusdam passibus viginti plus solito littus occupasse, quibusdam passibus plus minus centum in altum tumuisse: coelum, papilionis in modum, zonis rubeis subrubeisque a superiori ad inferius insignitum apparuisse: iris totum fere id comprehendit.

9. In meridie per dies XXIX cometa apparuit, mirae potentiae longitudinisque, ut quod superesset coeli quartam partem occuparet, et ante occasum solis cum sole appareret. Sed et adhuc fumigat sceleratorum Aetna, Paschalicis superata virtutibus: tantoque frequentius interius aestuat, quanto solidius [Col. 0018C] exterius compilatur: quoniam Corsorum [vici], videlicet Stephani et filiorum et fratrum ejus jam per dominum papam Paschalem omnes destructi erant. Qui Stephanus nimis in ira exarsit, ecclesiam B. Pauli cum omnibus bonis apprehendit, omnesque reos sibi consociabat, sicque civitatem confundebat: nihil in Urbe tutum, nihil extra securum, fasque nefasque simul. His stimulis primores curiae instigati, ecclesiam B. Pauli et oppidum quod Stephanus occupabat, clavibus Ulyssice expressis in ceram et ad earum exemplar de ferro confectis, noctu dispositis insidiis, caute aggrediuntur: dumque illi interius negligunt quod exterius timent; nostri exterius fingunt quod interius machinantur; capta turri, patentibus portis, copiis introductis, sentiunt [Col. 0018D] subito quod non suspicabantur. Utrinque pugnatum est acriter: illis interior turris et ardua porticus servabat vires, illis facilis ingressus et certa auxilia augebant audaciam. Mane dominus papa cum plenitudine civium oppidum aggressus, cepit quoque; et Stephanum sacrilegum ejecit: quem, quia monachus videbatur, illaesum abire dimisit

10. Hostibus Ecclesiae sic exterritis, et Urbe sedata [Col. 0019A] ex parte, eo anno dominus papa in Tusciam apud Florentiam concilium celebravit: in quo cum episcopo loci de Antichristo, quia eum natum dicebat, satis disputatum est: sed ob frequentiam populi, qui ob rei novitatem audiendam hinc inde confertim tumulatimque confluxerat, nec concilium finem, nec disputatio deliberationem habuit. In Longobardia etiam apud Guardastallum celebravit concilium, in quo quidem de investituris, de hominiis et sacramentis episcoporum, laicis exhibitis exhibendisque, certis capitulis statutum est. Sic pertransivit usque in Franciam, et Trecis concilium celebravit: in quo multa quae ordinanda erant, ordinavit; et quae abroganda erant, bona fide destruxit.

[Col. 0019B] 11. Reversus itaque dominus papa, ut solet esse in absentia principum, Urbem turbatam invenit: superiorem [scilicet] maritimam per eum quem dimiserat Stephanum defecisse, et in sui ditionem attractam occupari. Crevit indulgentia malus, quia pietatis affectu mulceri [non] potest quo sit bonus, qui nunquam desinit esse malus. Superbe scilicet armavit exterius, quae turpiter intus perdiderat: Ponteclem et Montemaltum, oppida de jure B. Petri, copiis munivit et armis. Haec dominus papa aggressus, alterum quidem cepit; alterum, ob impatientem in locis [istis] autumnum, depopulatis quae extra erant, dimisit. His pavoribus [consternabantur] simplices populi novas seditiones oriri, antiqua bella resuscitari, alterum in nece alterius pasci existimantes; [Col. 0019C] cum nihil eis timendum foret, ob latrocinia factionesque eo deficiente. Haec aequo animo ferebat dominus papa, tum quia inaequalitas temporis tunc eum prohibebat, tum quia in Apuliam transire disposuerat. Ob hoc accitis fidelibus, Lavicano episcopo, Ecclesiarum curam; Petro Leonis et Leoni Frangipani, Urbem et urbana; Ptolomaeo, caetera quae extra Urbem erant B. Petri patrimonia et principem militiae nepotem suum Galfredum, tuenda commisit; ipse dispositionis suae articulo usus, transivit, moratusque ut debuit, quod decuit fecit, cum debuit rediit.

12. In itinere erat [quando] audivit in Urbe seditiones innumeras terribilesque connecti: extra, [Col. 0019D] Anagniam, Prenestem, Tusculanum, ipsas etiam Sabinas defecisse; hujus defectionis caput roburque Ptolomaeum fore; ascivisse sibi Petrum de Columna, abbatem Farfensem; Romanorum copiam, Albam Maritimamque fidem servantium, hostilibus irruptionibus depopulatam; ipsum Ptolomaeum submurmurasse [occupandam Albam] ne inde aditus pateret domino papae redeunti ad Urbem. Sed Dominus, qui B. Petri fide Ecclesiam solet tueri, reditum dedit prosperum. Accito Cajetano duce Ricardo de Aquila, ut hujus itineris dux sibi esset, injunxit. Triduo post in Maritimis nos assecutus est, atque sic Dei et B. Petri auxilio [Albam] usque pervenit. Albae vero dominus papa tanta devotione susceptus est, quanto desiderio exspectatus: et soluto [Col. 0020A] donativo, quod haereditariis militibus debebatur, Romam venit. Quos hic hostes, quos fideles sociosque invenit, plene cognosci non potuit: dum vero cum suis consedere coepit, omnes B. Petri possessiones recepit: inter quas cum magno labore et multa nece hominum Tiburtinum suscepit. Parum post Capitolium ascendit. «Hic, inquit, Montalto et caetera B. Petri patrimonia de Stephani abbatis manibus evellenda sunt: et ob pertinacem ejus superbiam, in propriam personam vindictam sine misericordia dignum est irrogare.» Parvo igitur praelio, sed horrendo satis, captis domibus subversisque turribus adeo sunt exterriti, ut et patrimonia B. Petri et caeterarum ecclesiarum, quae injuste usurpaverant, redderent; et obsides, tactis sacrosanctis Evangeliis, [Col. 0020B] darent, se de perpessis nec vindictam sumere, nec ultra turpibus conditionibus Ecclesiam afficere. Victor igitur in toto dominus papa comprovincialibus pacem dedit, fidam satis solidamque: et suis erat quisque contentus.

13. Viguit autem pax, quoadusque exterminatorem terrae Henricum, Henrici filium, divinae ultionis ira in Italiam traxit. Quid vero praedictus hostis Ecclesiae in itinere operatus est, longum est per singula ambulare atque enuntiare: tamen in quantum possumus sub brevitate posteris significare curamus. Civitates multas et castra in itinere, dolo pacem ostendendo, subvertit; ecclesias destruere non cessavit; religiosos ac catholicos viros capere, quos invenire poterat: quos vero habere non poterat, a propriis [Col. 0020C] sedibus expellere non desistebat. Sic impie agendo per Longobardiam et Tusciam usque pervenit. Cum vero Romam pervenit, quid mali in ea, quae caput est totius mundi, operatus est, res ipsa clare demonstrat. Prius juravit, sed pejerare deinde minime dubitavit: quod facere potuit, non renuit: quod facere non potuit, non pro Deo, sed hominum timore dimisit. Ut dictum est, cum coepit civitati appropinquare, ubi admoniti erant majores Urbis, uti moris erat, et clerici a porta civitatis, quae juxta castrum S. Angeli sita est, usque ad ecclesiam B. Petri, omnes planetis, cappis atque dalmaticis induti, eum ad processionem susceperunt. Majores vero, videlicet cardinales, episcopi et presbyteri, [Col. 0020D] cum diaconis atque subdiaconis caeterisque ordinibus, cum domino papa Paschali, intra ecclesiam B. Petri exspectaverunt. Proceres vero, videlicet judices, advocati, scriniarii, omnes cum eo in comitatu venerunt eamdem laudem ei ut alii ferebant referentes, atque dicentes: Henricum regem S. Petrus elegit.

14. Susceptus itaque a summo pontifice non prius ecclesiam intrare voluit, quam eam suo jure suoque dominio a suis fidelibus detineri vidisset. Deliberata est itaque ei ecclesia, et omnes munitiones circumquaque sitae; et in hac deliberatione obsides dedit, videlicet nepotem suum et alios barones ostendendo fidem servaturum, quam penitus male servavit. Dominum papam Paschalem dolo et fraude, cum episcopis [Col. 0021A] et cardinalibus caeterisque ordinibus, et cum proceribus quam multis, apprehendit: de aliis vero maximas strages fecit: clericos vero, archipresbyteros, presbyteros exspoliavit, planetas et thymiamata eis auferendo: et proprias vestes, ex quibus vestiti erant, minime dimittebat, nec etiam subtalaria atque femoralia eis habere permittebat. Haec vero acta sunt mense Februari II Idus, anno Dominicae Incarnationis 1111, ind. IV. Eodem namque die Dominica qua legebatur evangelium: «Assumpsit Jesus duodecim, etc., et ait illis: Ecce ascendimus Hierosolymam et consummabuntur omnia quae scripta sunt per prophetas de Filio hominis, quoniam tradetur gentibus, et illudetur, et flagellabitur et conspuetur.» Ascensio ista descensio fuit: quoniam ut [Col. 0021B] Dominus a malignis perpessus est injuriam, sic et iste a barbaris malitiose captus est. Consummata sunt in Christo, quia a prophetis praenuntiatum est eum passurum Hierosolymis; in isto, quoniam jam multis vicibus dictum erat, non iturum, si vero ivisset, non prius rediturum quam omnia quae vellet faceret. Traditus fuit videlicet a suis et non ab extraneis: flagella multaque opprobria diu ab eis perpessus est. A praedicto namque die videlicet a II Idus Febr. usque ad V Kal. Maii, devotus Dei pontifex multis affectus est cruciatibus: tamen ad ultimum, pro deliberatione Ecclesiae et multorum captivorum qui cum eo detenti erant, quamdam cum praedicto exterminatore pacem composuit; sed [non] diu duravit.

[Col. 0021C] 15. Discedente igitur eo, videlicet Henrico, Romam pax rediit: non illa quam insimul composuerant, quoniam minus boni continens erat: sed terrae pax est reddita, quia omnes possessiones B. Petri, quas abstulerat, B. Petro sunt collatae. Viguit autem pax annis plus minus novem, posteris vix credenda: quam profecto vidi tantam, quantam et timidus bubulcus exoptat, et audax perhorrescit latro, ut quisque locus depositum tueretur. Quid autem egregia Pisanorum industria et admirabilis pertinacia per eumdem Dominum papam Balearibus insulis Efisae et Majoricae contulerit; quem apparatum, quas copias supplementumque quemve legatum ipsi habuerint, quo consule, sub quo imperatore [Col. 0021D] militaverint, cujux vexilli indicia secuti fuerint, quisve eorum fortiter [fecerit], quot navibus et quomodo ierint, quid naufragii quidve laboris in reficiendis ratibus passi sint; illud etiam gloriosum admirandumque subsidium quod non desperaverint; quomodo etiam evulsis captivis, direptis spoliis, subversis urbibus victores redierint, quia digno volumine comprehendere disposui, suo loco et suo tempori distuli.

16. Hujus temporis prodigia. Apud Mamistram terraemotus muros omnes domosque subvertit, majoremque partem hominum ruina involvit; quam dum miles quidam fugere nititur ad Antiochiam properans, subito hiatu terrae cum equo absorptus, prius est sepultus quam mortuus. Ibidem alio hiatu [Col. 0022A] terrae hos interceptus, dum corpore inferius fluxit cornibus superius haesit. Romae in basilica Lateranis fulmen sacram turrim percussit, partem culminis et gallum aeneum vento versatilem campanasque dejecit, et quassato angulo ejusdem basilicae sepulcrum papae quod erat inferius omnino destruxit. Aedem S. Pauli ex tribunali, igne de coelo tactam, destruxit, ut et tecti plumbum conflaretur, et trabes visibiliter arderent; profecto arderet tota, nisi aqua et auxilio apostolorum confluentes populi Urbis obstarent: monstrant indicia trabes. Beneventi bicipitem, sine pedibus natum [audivi] Romae in porticu Gallae vidi id quoque prodigium, Gloriosam nomine et virtute, Bonum filium, juvenem audacissimum, tunc gladium ferentem et hastam, in armo [Col. 0022B] dextro cepisse, suscipiensque eum: «Tune es ille, ait, nequam, qui virum meum interfecisti?» et abstracto cultro de supparo quem tenuit, evisceravit; volentibusque sumere vindictam: «Utquid ille, inquit, virum meum interfecit?» Sic pro poena gloriose [sumpta] gloriosa mansit.

17. Anno XVII pontificatus dicti domini papae, anno pacis X mense primo [ id est Martio] die 26 mensis, die transitus Domini, ira Dei de manu calicis ejus de terra ascendit. Porro Urbis praefecto defuncto, homines scelerati, seditiosi, proni ad malum privatis negotiis male, publicis pessime providentes, inconsultis Patribus primoribus, puerum adolescentem in Urbis praefectum eligunt: cujus modus, imo [Col. 0022C] excessus hic est. Dum domi in cilicio pater praefectus moritur, extra in gradibus filius praefectus eligitur: patris cadaver ad ecclesiam ducitur, filii fastus ad loca praefectoria destinatur; patri exsequiae funeris in ecclesia, filio laudes praefectoriae in atrio applaudunt; illi patrem Deo rationem redditurum in sepulcro deponunt, isti filium juraturum populo in ambonem ponunt et sublevant. Miserabilis casus utrorumque. Et tu exsequias funeris pro comitiis filii perdidisti, pater: et tu comitiorum applausum pro patris exsequiis amisisti, fili. Concludat igitur qui vult, dicatque, malo patrem terminasse exitu, cujus in morte uxor gaudeat, laetetur filius, domus tota exsultet filium principiis inchoasse nequam, cujus in comitiis mater laceratis crinibus plangat, filius [Col. 0022D] scissis vestibus gemat, tota domus tristetur.

18. Turbavit dominum papam totamque curiam simul et patris mors et excessus filii. Initoque consilio: «Quia nostra, inquit, ante tempus occupant, merito et non sua in tempore perdunt. Vade P. [Petre] et te Constantine, et ex omnibus quae ad praefecturam pertinent, ad curiae commodum, in testimonium hujus nostri venerabilis diaconi, te investias. Parui jussis: in reditu tumultum insidiasque in domini papae necem persensi: providi auxiliis in subsidiis positis, loco ac tempore egregie facturus: deinde sic sibi adfuturum fore denuntiavi.» Jamque ille, cum tumultu populi plebisque, Constantinianae basilicae limen pede tetigerat; cum subito oleum consecrandum in chrisma, jam infectum balsamo [Col. 0023A] confectumque, tracto vase, diffusum est. Turbari Patres, mirari dominus: nec credebant prodigium, eo quod in prosperitate positi, nullius periculi casum adfuturum timebant. Ac iterum alio oleo confecto, dominus pontifex, ad exsequendum tantae solemnitatis mysterium, ad altare ascendit. Jamque ex tribunali sede orationem, «Deus a quo et Judas reatus sui poenam et latro confessionis suae praemium sumpsit,» incoeperat; cum illi puerum scissis vestibus, inter altare et tribunal, sibi opponunt, confirmari eum in Urbis praefectum petunt. Cumque ut ejus domini moris erat, ob incoeptum officium respondere differret, irasci illi, magnis acelamare vocibus, Deum sibi testem facere, in vota jurare, ni responderit; aliterque si senserit, atrocis fati miserias [Col. 0023B] eo die visurum. Tandem dominus: «Quid, inquit, confirmari eum in praefectum petitis, quem nec nos digne dare, nec vos hodie honeste petere potestis? cum vos hodierni funeris exsequiae a comitiis merito subtrahant, et nos solemnis diei charismata ab hujusmodi juste removeant? quibus peractis respondebitur digne.» Et illi: «Pro velle nostro nos dispositis utemur;» tumultuantesque discedunt: fecissentque dispositis viam, nisi eorum, quae ira tumuerat, nostrarum copiarum timore enervaretur audacia.

19. Die altero, die Parasceve, cum omnium civium hujus Urbis, maxime vetusti moris sacra devotio per loca sancta, per martyrum coemeteria, per votiva solemnia, pedibus discalceatis in Urbe suburbiisque [Col. 0023C] confertim diffunderetur; illi simplicem populum plebemque in factionis suae charybdim sub armis jurare compellunt: itidem die magni Sabbati, die Paschatis gravius. Secunda feria eunti domino ad basilicam B. Petri, juxta radicem pontis Trajani, cum tumultu se puer ille opposuit, confirmari petiit. Quod quia adeptus non est, sequentis familiae alios coepit, alios affecit injuriis. In reditu, coronato domino papa, ut ejus diei mos est, et Patribus solemniter procedentibus in curiam, et Capitolio, strepitu, clamore, lapidibus eos prosequuntur. Nec adhuc satis: delegant post eum, nec antea vestes sacras eum exui licuit, quam respondere oportuit, sequenti feria VI de confirmatione communi consilio [Col. 0023D] deliberandum. At ille non contentus termino, eo die quae restabant praefectualia, a quibus potuit, in se compleri fecit. Feria VI in tantam exarsit audaciam, ut eorum domos subverteret, quorum religio fidei in dominum papam perfide agere noluisset. Providens autem dominus huic ruinae absque multa caede resisti non posse, in Albam secessit. Furor illius fautorumque in ecclesiam et domum Petri Leonis, quae illam tueri videbatur, omnino conversus; nec posse pati nisi reverso eo suorum fulciretur auxilio. Reversus tanto copiosius principibus curiae largitus est munera, quanto laboriosius suis bellicis sudoribus pro se subjiciendos fore cognoverat; Ptolomaeo Ariciam, caeteris aurum, argentum, alterius supellectilis copiam.

[Col. 0024A] 20. Hac spe boni auxilii nostri securi, ad congrediendum eis Tiberim copias exponunt: praesto fit praelium; et quasi Urbis totius milites cum nostris haereditariis paucis belli fortunam sortiri debuissent, magno ausu, sed subito nostri victores, illorum alios ad jurisjurandi religionem in receptionem domini reversuros astringunt, alios et ipsum puerum secum captivos ducunt. Jam nostri ad Fumonem properantes Albam transierant; jam terram Ptolomaei uti securi, molles, dissoluti, inermes intraverant; Algidum jam devenerant: cum Ptolomaeus veniens in eos, et captos abstulit, et capientes cepit, non veritus dominum papam, ob noviter susceptum beneficium triplicata jurisjurandi religione. Hac Ptolomaei perfidia in exemplum suscepta, [Col. 0024B] perjurii contagium omnes fere infecit, adeo ut ob participationem consortibus sceleris, in Urbe et caeteris hinc inde, perjurium nec infamia nec crimen haberetur. Exsecrabile dictu! horribile auditu! Hoc ausu, hac indulgentia criminis Sarminetum, Nymphas, Tiberiam, et omnem Maritimam enormitas defectionis involvit, simul et totam Urbem: vix unus in multis, quem factionis reum vel dicta vel facta verosimilibus indiciis non demonstrarent. Ebullire tota machinis et tormentis, ea parte qua Capitolii rupes aedibus Petri Leonis imminet contigue; ordinans quidquid armis, igne, manu inferri poterat: invidia magis quam ratio molliebatur: factumque ut solus ex parte pateretur in toto, quidquid undique ab omnibus poterat conferri in unum. [Col. 0024C] Hujus tamen impetus fluctus coepit tandem detumescere, vel divinis operibus, vel rusticanis, pro maturitate illius temporis, omnibus fere instantibus; ipsa etiam curia, ob impatientem in locis istis aestatem, in Campaniam Maritimamque secessit.

21. Altero namque anno rex Henricus in Italiam rediit, manifestus hostis Ecclesiae, tantoque infestior bonis ac religiosis, quanto benignior malis seditiosisque. Hujus consiliarii familiaresque, abbas Farfensis, qui ob sacrilegium factionemque ab Ecclesia bis ter in capite damnatus, Joannes maledictus, Ptolomaeus, horumque fautores. Tunc simul atque Latium intravit, B. Petri fidelibus bellum injecit. Magna conatus est, famosa fecit, sed parva. Ob hujus [Col. 0024D] victoriae gloriam quam fecerat, videlicet quia apprehenderat quaedam castra, populus plebsve Romana triumphum sibi instituit. Coronata Urbe, rex et regina per medium: magnus apparatus, parva gloria. Huic nullus Patrum, nullus episcoporum, nullus catholicus sacerdos occurrit: fit ei processio, empta potius quam indicta. Iturus ad basilicam S. Petri navi transivit, non ponte. Trajectus coronari petiit: respondetur, in ea basilica a papa vel Patribus coronandus coronari debet, aliter nequit quod si velis, ab eis fore petendum. Fit consultum delegat in hunc modum.

22. «Si divinitus datum fuisset, Patres conscripti, rerum publicarum statum digno moderamine gubernari, dignaque reverentia earum rectores alter [Col. 0025A] ab altero praevenirentur, pax foret, nec pontificalibus obesset orbis imperator, sed alter alterius gloria fulciretur, gloria alterius gloria utriusque foret; et robur utrorumque, amorque utrorumque, timor omnium, totaque se converteret civitas; nos Patres, nos consules, nos primores, nos omnes bonis Urbis et orbis intuerentur, Gothi, Galli, Hispani, Afri, Graeci et Latini, Parthus et Indus et Arabs aut timerent nos aut diligerent. Nunc autem, cum secus agitur, fit aliter: dimissis caeteris, invicem angimus, invicem angimur; ab omnibus merito haec patimur, maledicimur, exterminamur. Convertimini igitur, et mei, licet peccantis, votum correctionemque suscipite; ne, dum per vos in me rigescit justitia, multiplicatis sceleribus in aliis, sine me qualiter rigescat [Col. 0025B] non habeat. Ecce a patre Romanae Ecclesiae domino papa e Galliis in Urbem coronandus adveni: eum abesse in infortuniis meis reputo: nunc autem a vobis id exposco. Tantoque id recipienti fiet gratius, quanto ut id mihi fieret gravius elaboravi. Solent accuratius excolere homines, quod diuturnis quaesitum periculis adinvenitur. Sit pax. Et quidem erit, si velitis. Sine crimine loquor. Profecto sedatis ventis, quiescent maria.» Haec rex.

23. Ad haec Ecclesia quae erat in urbe: «Inhonestum satis arbitramur ac indignum, rex, ut aliquando nos dulcibus dictis convenias, quos fellitis actibus in dies circumvenire [non cessas]. Credisne credamus, rex, te ad poenitendum satisfacturumque [Col. 0025C] advenisse; per quem acerba ira continuaque irruptiones barbaricas, rapinas sacrilegas, ordinationes exsecrabiles, exordinationes impias, seditionesque assiduas conflari fierique cernimus? Simul ac Latium intrasti, rex, B. Petri fidelibus bellum injecisti: si non successit voto, id [debemus] Deo, non regi. Age, qui sunt pro quibus agitur? Abbas Farfensis et Ptolomaeus, uterque anathematizatus. Qui sunt contra quos agitur? BB. Petrus et Paulus. Quibus locis agitur? In eorum patrimoniis, in domo propria. Oblitus horum, rex, illis ducibus audax audacter ecclesiam B. Petri intrasti: quibus clericis [comitatus], quibus Patribus, cum quibus episcopis? Quomodo silendum, quomodo agendum est? Adde, [Col. 0025D] qui sunt, qui nunc ante ejus fores excubant: nonne seditiosi, nonne haeretici? Heu! heu! Expulsis Catholicis reverendam cunctis populis B. Petri ecclesiam per te haeretici occupant. Haeccine est via illa, rex, qua poenitens veniam merearis? satisfactio, qua Ecclesiae conformeris? pax, qua bella quiescant, seditiones cessent, venti sedentur, mare detumescat? Profecto nisi conversus, immemor mali, aliter cum Deo senseris, rex, aliter Rex regum cum rege sentiet Deus. Comitiari cum excommunicatis, rex, nosti nos nec debere nec posse; eo maxime cum contremiscat comitiis tuis interesse secundis, quicunque nostrum interfuit primis.»

24. Diffisus hinc rex, accito Mauritio Bracarensi archiepiscopo, qui ob superbam levitatem curialis [Col. 0026A] effectus, per biennium, extra Ecclesiam propriam, opulentissimo cultu et regio, hac et illac molliter et dissolute vagabatur, ante corpus B. Gregorii coronari se fecit, sicque ab Urbe comitiatus abscessit. In itinere erat: aeque distabat ab Urbe et Sutrio: audivit principem Apuliae cum expeditis equitibus Campaniam intrasse, Pillumque ob defectionem ab illis depopulari. Fit consilium eos vel amoveri posse, si ante diem a regio exercitu incautis subveniatur. Nec mora: totum robur belli cum agilitate eo destinat. Et quidem succederet voto, ni quaedam nobilis matrona ex Plumbinaria, dum sic properantem exercitum vidit, periculum quod timebat accito veredario adfuturum principi annuntiaret: sicque dum cavit uni, providit utrisque, ut duo tam feroces [Col. 0026B] exercitus, jam fere contigui, alter in vicum Mauritii, in Acutae arcem indemnis se alter conferrent.

25. Dominus papa celebrato concilio, quod in partibus Apuliae congregaverat, rediens in Campaniam, Pillum Pillanumque in Maritimis, et oppidum S. Silvestri in sui ditionem convertit. Jamque autumnus instabat, cujus calore vel aestu exterius constipatus, interius dissolutus, uti senex et qui erat in castris debilior, in Anagniam se convertit: Licque adeo infirmitas eum oppressit, ut qui aderant medici morti eum magis quam vitae adjudicarent. Sed auctor vitae Deus vitam ejus produxit in longum, et dum dissolutis interius membris compaginis soliditatem injecit, exustis exterius fomenti robur diffudit: factumque est ut qui ante in lecto alterius auxilio [Col. 0026C] suspensus vix sedere poterat, postmodum ante altare per se erectus missarum solemnia celebraret. Hac valetudine venit in Preneste, et B. Agapiti ecclesiam ibidem dedicavit. Nativitatis Domini vigilias Romae, Ordinis missas et matutinum post missam, et iterum missam processionemque, cum omni voto et solemnitate ei diei debita, Octavas etiam et Epiphanias devotissime celebravit: et data licentia legatis Constantinopolitani imperatoris, quos ibidem receperat, deliberaturus B. Petri basilicam, in tantis hostibus Romam in portica [ id est lectica] venit. Ob cujus inopinatum adventum subitumque tantus terror Ptolomaeum et praefectum invaserat, ut ante alter quam nollet dominus papa pacem dare, pateret [Col. 0026D] quod desperans de gratia, dimissis penatibus, in urbe latitare pararet.

26. Jamque bonus pontifex ad perficiendum quod incoeperat, machinas et tormenta et quaeque necessaria bello, incredibili agilitate, per biduum per suos parari fecerat. Vicisse eum [potius] diceres quam victurum. Sed dum quod voluit fecit, Dominus vitam ejus, quam ob gratiam distulit, ob debitum terminavit. Biduo post reditum tanto arctius ob laborem itineris populique frequentiam infirmitas convaluit, quanto remissius ob quietem assiduitatis amoenitatemque obsequii ante defecerat. Vir sanctus moriebatur et operabatur. Convocatis Patribus, ut in constantia fidei et sinceritate veri eum sequerentur, in junxit: in cautela doli ab his qui intus forent et [Col. 0027A] extra, in exsecutione Gibertinorum et enormitatis Teutonicae: ut invicem se diligerent et invicem idem dicerent, et ipsum verum quem diligerent Deum in omnibus tenerent. Post hoc unctus oleo sacro, facta confessione, peractis in eo omnibus prout decuit sanctum, psallendo cum psallentibus, nocte media, ut qui de tenebris properabat ad lucem, senex honestus, imo ipsa honestas, carnis debitum solvit XV Kalendas Februarii.

27. Corpus ejus balsamo infectum, et ut ordo habet sacris indutum vestibus, cum obsequiis debitis et honore digno, cum frequentia cleri et populi, non cuilibet tanta gleba deportanda imposita est, sed ab ipsis Patribus honorifice est deportata in basilicam [Col. 0027B] Salvatoris, in sede propria, in patriarchio, in dextro latere templi, in mausoleo purissimi marmoris [Col. 0028A] mirifico opere sculpto, XI Kalendas Februarii collocatus. Qui beatissimus quam plures fecit ordinationes per diversos menses, presbyteros L, diaconos XXX, episcopos numero centum, consecravit ecclesias XX, Romae ecclesiam S. Adriani in Tribus Fatis, II anno sui pontificatus, dedicavit, et ecclesiam S. Mariae in regione Areolae, in loco qui vocatur Monticelli, similiter consecravit. Verum etiam ecclesiam SS. Quatuor Coronatorum, quae tempore Roberti Guichardi Salernitani principis destructa erat, a fundamentis refecit atque consecravit; anno pontificatus sui XVII, mense Januario, die XX. Celebravit concilium apud Guardastallum in Longobardia, aliud apud Trecas civitatem in Francia ⁜ (9) . Postea defuncto [Col. 0028B] eo cessavit episcopatus dies III

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, reverendissimo fratri HUGONI, Cluniacensi abbati, salutem et apostolicam benedictionem.

Domini et Patris nostri Urbani papae doctrina et vita quam sancta, quam grata Deo exstiterit, exitus profecto melior, et ipsa [totius Ecclesiae] protestatur tristitia. Unde et nos, et vos omnipotenti Deo communibus votis dignum est gratias agere. Sciatis autem ejus obitum IV Kalendas Augusti completum, totius urbis Romanae luctu et tristitia celebratum; [Col. 0031B] die vero post ejus transitum XVI nos, licet indigni, totius cleri et catholici populi assensu in ejus locum suffecti sumus.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri PIBONI, episcopo Tullensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Sicut malum prohibere cum possumus, ita bonum cum facultas est, auctore Deo, confirmare debemus, idcirco petitionem tuam, charissime frater [Col. 0031C] Pibo, Tullensis episcope, clementer accepimus, et donum quod Calmosiacensibus fratribus tua liberalitas contulit, litterarum praesentium auctoritate firmamus: statuimus enim ut altare illud parochialis ecclesiae, quod ad usus eorumdem fratrum contulisti, firma semper et immobili stabilitate in eorum ditione permaneat, et quemadmodum hactenus presbyter qui ecclesiam habuerat, de manu episcopi altare susceperat, sic deinceps qui ecclesiam habere voluerit, a manu Calmosiacensis abbatis altare suscipiat. Quisquis vero idem donum a Calmosiacensis monasterii possessione subtrahere vel auferre tentaverit, apostolicae ultionis gladio feriatur.

Data Romae tertio decimo Kalendas Decembris.

[Col. 0032A] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo fratri BERTRANDO, Narbonensi archiepiscopo, perpetuam salutem in Domino.

Quod apud Ecclesiam Petrus in sua verissima professione promeruit, cum a Magistro et Domino sibi dicitur: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et quod doctor gentium Paulus ecclesiarum omnium sollicitudinem in se habere professus est, hoc nobis, licet indignis, eorum vicem in Ecclesia Dei retinentibus, ab ipso [Col. 0032B] B. Petro per clamantem [ f. Clementem] concessum et credimus et confitemur. Quia igitur Ecclesiarum omnium cura nobis commissa est, dilectionem tuam, frater in Christo charissime, instanter admonemus ut in Ecclesia cui largiente Domino praesides; doctorem veritatis in omnibus te exhibeas et rectorem justitiae, non despicias in judicio personam pauperum, nec consideres vultum potentis; judicium tibi semper cum misericordia, ut severitas justitiae freno misericordiae, et humilitas misericordiae vigore justitiae temperetur. Super gregem tibi commissum continua sollicitudine vigila, ut nec lupus rapiat, nec latro perdat. Quae dispersa sunt congreges, et congregata quae fuerint intermerata conserves, et talem te in omnibus in grege Dei exhibeas, ut pastor videaris, [Col. 0032C] non mercenarius. Nos quoque venerabilem Narbonensem Ecclesiam, cui Deus benignitate tepraeesse voluit, apostolicae sedis auctoritate munimus. Statuimus enim eidem Ecclesiae tuaeque fraternitati has civitates, Tolosam videlicet, Carcassonam, Elnam, Biterrim, Agathem, Magalonam, Nemausum, Euticam, Lugdouvem, debitam semper exhibere obedientiam. Praeterea primatum Aquensis metropolis, quae est Narbonensis secunda, et quidquid dignitatis vel honoris eamdem Narbonensem Ecclesiam antiquitus jure habuisse constiterit, nos quoque praesentis decreti pagina inconcussum et inviolabile perpetuo manere decrevimus, et in omnibus locis Ecclesiae tuae canonice subditis, sive monasteriis, sive ecclesiis, canonicum jus obtinere [Col. 0032D] tibi firmamus; salvo canonico jure aliarum ecclesiarum. Quid autem oneris tibi imponat, ipse perpende; [Col. 0033A] oportet enim te esse castum, sobrium, misericordiae, orationibus intentum, in eleemosynis prodigum, in praedicatione non tacitum, in hospitalitate praecipuum, necessitatibus fratrum compatientem. Haec et plura his similia, quae ipse noveris, frater charissime, te diligentissime observare convenit. Sic itaque agendo, videris quod diceris. Si quis forte temerario ausu hujus privilegii jura violare tentaverit, si bis vel ter admonitus emendare contempserit, sive clericus fuerit, sive laicus, a corpore et sanguine Domini dicimus esse removendum. Amen, amen, amen.

Datum Romae per manus Docibilis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, anno Dominicae Incarnat. 1099, indict. VIII, domni Paschalis II papae [Col. 0033B] anno primo.

PASCHALIS episcopus servus servorum Dei, charissimo filio ILDEFONSO, Hispaniarum regi, salutem et apostolicam benedictionem.

Petitionem tuam pro B. Jacobi ecclesia benigne suscepimus, tum quia et nos Ecclesiae ipsius graviter detritionem condolemus, tum quia eo te filium Ecclesiae catholicae ducimus loco, ut in his quae [Col. 0033C] justa sunt, quaeque mortalium cuilibet annuenda, te potissimum admittere debeamus. Recensitis igitur domini praedecessoris nostri Urbani sanctae memoriae litteris, fratribus etiam qui in legali ratiocinatione eidem domino nostro Urbano adfuerunt requisitis, patenter constitit confratrem nostrum Didacum, quondam Iriensis Ecclesiae episcopum, juste et canonice ab episcopatu semotum, quamvis ei dominus noster Urbanus officium episcopale permiserit, si quando a vacanti evocaretur Ecclesia. Placuit itaque universis qui nobiscum convenerant fratribus, certum tantis varietatibus finem imponere, ne ulterius occasione ejus B. Jacobi destituatur ecclesia. Omni quapropter ambiguitate seposita, personam [Col. 0033D] et religioni et regimini episcopali congruam largiente Domino apud Compostellanam B. Jacobi ecclesiam eligi, et ad nos consecrandam reduci praecipimus. Porro pro supra nominato exepiscopo Didaco benignitatem tuam rogamus, ut in regni tui collata divinitus latitudine tantum ei honoris conferas, quantum ejus sustentationi possit honeste sufficere. Statum nostrum plenius ex legatorum relatione percipies, et quo modo, quo habitu apostolica sedes agitetur agnosces. Tu autem cum ecclesiae membra diligis, illam ut caput diligere, adjuvare et honorare non cesses, omnipotens Dominus suo te amore accendat, hostium suorum victorem faciat, ab omnibus peccatis absolvat.

Datum Laterani IV Kal. Jan.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, clero et populo Compostellano, et ejusdem provinciae episcopis, salutem et apostolicam benedictionem

Quantis jam diu calamitatibus pro pastoris absentia B. Jacobi fatigetur ecclesia, Hispaniarum angulus jam nullus ignorat. Unde catholicorum omnium mater Romana Ecclesia tanti membri, quod in corpore suo praeclarius gestat, dolores diutius tolerare non patitur. Igitur apostolicae sedis praeceptis et synodalis collegii, quod in vestra provincia per ejus vicarium pro eodem negotio celebratum est, gestis [Col. 0034B] diligentius requisitis, ex pleniori fratrum nostrorum sententia, sancto ut credimus Spiritu dictante, decrevimus S. Jacobi Ecclesiam tantis calamitatibus absolvendam. Omni igitur ambiguitate seposita, omni spe seu ambitione quam post depositionis suae synodale judicium frater noster Didacus ex apostolicae sedis miseratione gestabat, oblata, personam et religioni ac regimini congruam episcopali Compostellanae Ecclesiae festinantius eligere, et consecrandam ad nos dirigere festinate.

Datum Laterani IV. Kal. Jan.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, GODINO Oritano, salutem et apostolicam benedictionem.

Valde miramur te in tanta prorupisse et permanere insania, ut Brundisini episcopatus bona tuae proprietati vindices. Unde mandamus quatenus si nos diligis, et beati Petri gratiam habere desideras, ab hac desistas insania, alioquin noveris te communione privari. Brundusinae enim Ecclesiae Oritana subjacet. Inde inter eas nullum debet esse divortium, etc.

G[ebhardum], episcopum Constantiensem hortatur, ut opportune importune arguat eos qui a veritate auditum avertant. Deinde respondet 1 ^o clericis qui ad divina officia laicos excommunicatos non sponte admittant, non videri propter infantes baptizandos chrismatis participationem denegandam, nisi forte baptizatorum susceptores omnino excommunicatos esse constiterit; 2 ^o virum illum, qui abortivum filium cum uxori solus adesset, instante mortis articulo, baptizare compulsus sit, nequaquam propter hoc ab eadem uxore dirimendum esse; 3 ^o monachis, qui nullo ecclesiastico fungantur officio, portare ad altare sacra [Col. 0035A] vasa non licere; nec eos, qui criminum rei fuerint, ad ministeria quaelibet ordinari; 4 ^o quod urbanis presbyteris non liceat, nec in monachorum seu canonicorum ecclesiis praesumatur, villarum presbyteris non licere, angelicum hymnum in festivitatibus martyrum dicere. Incipit: «In verbis epistolae.»

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri IVONI Carnotensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0035B] Religiosis desideriis dignum est facilem praebere consensum, ut fidelium devotio celerem sortiatur effectum. Idcirco petitioni tuae, charissime frater et coepiscope IVO, benignitatis apostolicae accommodamus auditum, ut quod juste omnibus sacerdotalis ordinis fratribus deberi cognoscimus, fraternitati tuae singulari scripti confirmatione praestemus. Omnium siquidem episcoporum clericorumque rebus provisum est, cum in Arvernensi concilio considentibus archiepiscopis duodecim, episcopi LXXXII, a domino praedecessore nostro beatae raemoriae Urbano salubriter est statutum: Si quis episcoporum, seu presbyterorum aut aliorum clericorum deficientium res invaserit, usque ad satisfactionem excommunicetur. [Col. 0035C] Hoc igitur synodale decretum nostra quoque auctoritate firmantes, de vestra singulariter domo pontificali statuimus, quam scilicet magnis expensis tua strenuitas aedificavit, ne quis obeunte te, vel tuorum successorum quolibet emigrante, seu occasione aliqua decedente, domum ipsam dissipare aut exspoliare praesumat, nec ab ea supellex ferri, vel plumbi, vel vitri, vel ligni, vel lapidis asportetur, aut obruatur; universa etiam pontificali aedi appendentia, videlicet coquinae, horrea, cellaria, torcularia, furni, furnorumque domus integra, et omnino a rapinis conserventur libera; silvae praeterea, et quidquid extra urbem aut intra urbem ad episcopi salarium pertinet, nec donentur, nec venundentur, nec occasionibus aliis distrahantur, sed a rapina [Col. 0035D] omni violentiaque semota, successori, qui per Dei gratiam ecclesiam recturus est, conserventur. Sane si quis in crastinum archiepiscopus, aut aliquis in aliquo cleri officio, vel honore constitutus, si quis rex, sive princeps, aut dux, comes, aut vicecomes, judex, advocatus, sive defensor, aut quaelibet saecularis persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire temptaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, excommunicationi subjaceat. Cunctis autem apostolicae constitutionis decreta servantibus sit pax Domini nostri J. C. quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

[Col. 0036A] Scriptum per manum Petri notarii regionarii et scrinii sacri palatii.

Datum Romae per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis XVI Kalend. Martii, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1100, Pontificatus autem domini Paschalis II papae I.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus episcopis IVONI Carnotensi et RANNULFO Sanctonensi salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0036B] Juxta sanctorum canonum sanctiones non ignotum vobis esse credimus quid ultionis maneat ecclesiastici ordinis viros apostolicae sedis decreta spernentes. Ipsi enim Arvernensi concilio adfuistis, in quo praesidente praedecessore nostro bonae memoriae papa Urbano, considentibus Galliarum episcopis, decretum est ut altaria quae ab annis triginta et sub vicariorum redemptione monasteria possedisse noscuntur, quiete deinceps et sine molestia qualibet monasteriis ipsis firma permaneant. Vos autem huic simplicitati incongruas duplicitates innectitis, et personarum redemptionem mutatis nominibus extorquere conamini. Verum oportet nos hujusmodi versutiis sinceritate veritatis apostolicae obviare. [Col. 0036C] Praecipimus ergo ut decretum illud omnino teneatur integre, nec super illud quidquam ulterius pro eisdem altaribus exigatis. Sane quod vobis dicimus caeteris quoque Galliarum episcopis erga suarum dioecesum monasteria praecipimus observandum.

Datum Romae II Idus Martii.

[Non exstat.—Vide Sirmondi Opp. t. III, p. 468, not. e. ]

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, universo conventui ecclesiae S. Jacobi salutem et apostolicam benedictionem.

Didacum, Ecclesiae vestrae canonicum et vicedominum, venientem ad nos paterna benignitate suscepimus: quem in apostolicae sedis gremio subdiaconum ordinatum vestrae charitati remittimus. Nulla siquidem genii querela eum inhiberi censemus, non ex praecedentibus ante id temporis causis sollicitari volumus, quin deinceps largiente Domino suis temporibus ad sacros ordines debeat promoveri.

Datum Romae per manum Joannis diac. cardin. bibliothecarii XV Kal. April.

[Col. 0037A] [Non exstat.—Vid. Thuringiam sacram, p. 207.]

HERMANNO, Augustensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Quod iteratis fraternitatis tuae litteris hactenus nihil respondimus, causa haec fuit quia te extra catholicam unitatem credebamus. Nunc autem quia sicut ex vicarii nostri G[ebhardi] Constantiensis episcopi [Col. 0037B] litteris agnovimus, ad catholicam per Dei gratiam reversus es communionem, de tua plurimum conversione gaudemus. Cupimus enim non solum te, sed omnes illarum partium ad sedis apostolicae obedientiam revocari. Praesentibus igitur litteris paternae salutationis et apostolicae benedictionis tibi gratiam destinamus, rogantes ut in ejusdem sedis apostolicae obedientia perseveres, sicut ab eodem vicario nostro tuae dilectioni credimus esse injunctum. ( Sequitur formula anathematizationis Wiberti antipapae ).

Monasterii Dervensis seu S. Bercharii protectionem suscipit, possessionesque ac privilegia confirmat. Statuit insuper ut nullus saecularium aut ecclesiasticorum abbatem, ejusve successores ad saecularem curiam trahat, neque episcopus ullus ad synodum, «nisi ob causam fidei, ire, nec denique monasterii sui solemnitates relinquere, et urbanis interesse cogat.» His litteris post Paschalem subscribunt Albertus cardinalis Sanctae Sabinae, Augustinus cardinalis Sanctorum Quatuor Coronatorum, qui ambo se «indignos» cardinales dicunt. «Datum Lateranis III Idus Aprilis, indictione VIII, per manum Lanfranci, scriptoris palatii, anno Dominicae Incarnationis 1100, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno I ⁜ (10) . (Anno 1100, April. 11.)

[Col. 0037D] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri et coepiscopo PHILIPPO Catalaunensi salutem et apostolicam benedictionem

Cum neminem episcopum liceat canones ignorare, multum miramur quod abbatem Sancti Bercharii ad civitatis tuae festivitates cogendo non dubites invitare. Quod quam absurdum sit, quamque officio tuo contrarium, nemo dubitat, qui novit quod sacri canones etiam ad synodum abbates cogi prohibeant. [Col. 0038A] Clericum quoque alterius vel monachum ab aliquo suscipi, quomodo sanctorum Patrum sanctiones inhibeant, fraternitati tuae ignotum esse non credimus. Quod te de monachis praefati abbatis facere non sine admiratione audivimus. Praesentium igitur auctoritate dilectioni tuae praecipimus, ne praefatum abbatem ad festivitates tuas ire cogas, neve monachos ejus contra eum suscipias ⁜ (11)

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri et coepiscopo GIBELINO Arelatensi, salutem [Col. 0038B] et apostolicam benedictionem.

Quod de unione Arausiacensis Ecclesiae atque Tricastinae, praedecessor noster dominus Urbanus statuerit, et tua fraternitas non ignorat: unde in susceptis dilectionis tuae litteris, certi quid tibi scribere nequivimus, quod Tricastinus episcopus ad nos nondum pervenit. Fratre igitur coepiscopo nostro Guillelmo a mortalitate ad immortalitatem, a terrenis ad coelestia, ut credimus, sublevato, jam tempus adest ut Arausicana Ecclesia Tricastino episcopo reddatur, et diu super hoc eventilatis litibus, praesentium auctoritate fraternitati tuae mandamus, ut praedicto episcopo ipsam ecclesiam reddas, et ut tam clerus quam populus ei obediat.»

Datum Laterani.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis clero et populo Arausicensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.

Universa Ecclesiae unitas, quae Deo auctore, beati Petri, et post eum ejus successoribus, curae commissa est, ita nobis est charitate servanda, ut et creditarum nobis animarum saluti pia sollicitudine consulamus, et sanctorum Patrum decretis, et constitutionibus non deviemus. Jure enim et auctoritate esse vacuum quidquid praedecessorum nostrorum [Col. 0038D] Gregorii, Victoris, Alexandri et Urbani statutis ⁜ (12) Arausicensis Ecclesia Tricastinae constet Ecclesiae esse unita: quaestioni super hoc negotio diu ventilata, secundum statuta eorum, consilio confratrum nostrorum finem imponere decrevimus; et ut episcopo Tricastino de caetero sicut proprio pontifici postposita omni refragatione obediatis, apostolica auctoritate mandamus, sicque cum tranquillitate et pace in episcopi obedientia reverenter stare, ut omnis [Col. 0039A] Ecclesiae plenitudo in unitatis soliditate permaneat, et omnis deinceps super hoc ita disceptatio sopiatur, ut nihil prorsus de bene compositis retractetur, et qui post legitimas et divinitus inspiratas constitutiones volet confringere, non pacis ecclesiae ipse, sed rebellis patens agnoscatur. Charitate itaque dictante fraternitatem vestram monemus, ut episcopo Tricastino, qui pro vobis Deo rationem redditurus est, subdi non contemnatis, et sic vos esse oves Christi agnoscatis, ut ei qui loco Christi praesidet obedire non dubitetis. Obedientes autem apostolorum Petri et Pauli orationibus. ad vitam perveniatis aeternam.

Datum Laterani III Idus Aprilis 1100.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri Norigaudo, Eduensi episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.

Cum divini dispensatione judicii ad hujus officii gradum, licet indigni, promoti simus, ut apostolorum principis vices in Ecclesiae regimine teneamus, elaborandum nobis est, et annitendum omnino, ut in constituendis ecclesiasticis negotiis, ejus monita et institutiones devotione fidelissima et fide devotissima aemulemur, cujus fides praecipua et dilectio [Col. 0039C] spectata Domino exstitit adeo, ut in ejus singulariter fidei stabilitate immobili, pretioso sanguine redemptam suam Dei Filius statuere et confirmare voluerit Ecclesiam, dicens: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam (Matth. XVI) . Cui etiam tantam potestatis praerogativam concessit, ut ejus arbitrio in coelo et in terra vel liganda ligarentur, vel solvenda solverentur. Quam potestatis suae successionem ipse B. Clementi, et per eum omnibus concessit, qui ejus sedi juste praesidere, et Ecclesiam Dei canonica studuerint ordinatione disponere. Cujus nos fidei auctoritate muniti, tibi, dilecte frater Norigaude, omnibusque tibi canonice successuris, confirmamus omnia quae ad Eduensem [Col. 0039D] Ecclesiam, in qua te canonice credimus ordinatum, pertinere videntur, tam in ecclesiis, parochiis, coemeteriis, presbyteriis, cunctisque ecclesiasticis ordinibus, quam etiam praediis aliisque omnibus possessionibus, mobilibus et immobilibus, quae acquisita sunt, vel juste acquiri poterunt. Ut haec omnia tibi tuisque successoribus ita libere possidere liceat, sicut antecessor tuus in uno die ante suum obitum quiete et juste possedisse probatur. Illud autem apostolica auctoritate statuimus ut nulli presbytero, vel viventi, vel morienti, seu ad aliam religionem, vel ad quietam vitam transeunti, liceat res quas a die ordinationis suae, in Ecclesia in qua est ordinatus, conquirere poterit, auferre vel minuere; sed intacta ea et illibata in ipsa in qua [Col. 0040A] conquisita sunt permittat Ecclesia remanere. Illos etiam qui a nobis excommunicati vel ab officiis divinis pro suis fuerint excessibus remoti, ne aliquis in communionem recipere vel in officium praesumat restituere, eadem auctoritate prohibemus. Statuimus quoque ut pro sepulturae quidem loco, vel spatio, nullum penitus ab aliquo pretium exigatur: pro redemptione vero peccatorum, morientes, in Ecclesia, in qua fidei sacramenta acceperint, eleemosynam dare secundum apostolica decreta statuimus omnino et confirmamus. Si quis autem ad aliam vivens sive moriens se conferre voluerit, de eo quod pro salute animae suae dare disposuerit, secundum apostolica decreta matrici Ecclesiae partem relinquat. Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona [Col. 0040B] contra hanc nostrae constitutionis paginam praesumptuose venire tentaverit, hujusmodi ut sacrilegii reum a liminibus sanctae Dei Ecclesiae arcendum judicamus et confirmamus. Cunctis autem eidem Ecclesiae justa servantibus sit pax Domini Jesu Christi: quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud bonorum retributorum praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Scriptum per manum Joannis scriniarii sacri Lateranensis palatii.

• Ego Paschalis, episcopus catholicae Ecclesiae subscripsi.
• Ego Walterius indignus Albanensis Ecclesiae episcopus subscripsi.
• Ego Albertus cardinalis tituli S. Savinae subscripsi
• [Col. 0040C] Ego Bernardus indignus cardinalis tituli S. Chrysogoni subscripsi.
• Ego Albericus Dei gratia humilis presbyter tituli Apostolorum ad Vincula roborando subscripsi.
• Ego Augustinus indignus cardinalis de titulo Sanctorum Quatuor Coronatorum, subscripsi.

Datum Laterani per manum Leonis scriptoris, XVIII Kal. Maii, indict. VIII, anno Dominicae Incarnat. 1100, pontificatus autem domini Paschalis secundi papae I

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, fratri BERARDO, Matisconensi episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.

Quoniam divini dispensatione judicii ad hujus officii gradum, licet indigni, promoti sumus, ut apostolorum principis vices in Ecclesiae regimine teneamus, elaborandum nobis est, et annectendum [enitendum] omnino, ut in constituendis ecclesiasticis negotiis ejus monita et institutiones devotione fidelissima et fide devotissima imitemur, cujus fides praecipua et devotio spectata Domino exstitit; adeo ut in ejus fidei stabilitate immobili pretioso [Col. 0041A] sanguine redemptam suam Dei Filius statuere et confirmare voluerit Ecclesiam, dicens: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam (Matth. XVI, 18) . Cui etiam tantam potestatis praerogativam concessit, ut ejus arbitrio in coelo et in terra liganda ligarentur, et solvenda solverentur. Quam potestatis suae successionem ipse beato Clementi, et per eum omnibus transfudit, qui ejus sedi juste praesidere, et Ecclesiam Dei canonica studuerint ordinatione disponere. Cujus nos fidei auctoritate muniti, tibi, dilecte frater Berarde, omnibusque tibi canonice successuris, sicut praedecessori tuo ( Landrico ) praedecessor noster ( Urbanus ) firmavit, confirmamus omnia quae ad Matisconensem Ecclesiam, in qua te canonice credimus ordinatum, [Col. 0041B] pertinere videntur, tam in ecclesiis, parochiis, coemeteriis, presbyteris cunctisque ecclesiasticis ordinibus, quam etiam praediis aliisque omnibus possessionibus mobilibus et immobilibus quae acquisita sunt, aut juste acquiri poterunt. Ut haec omnia tibi tuisque successoribus ita libere possidere liceat, sicut antecessor vester in uno die ante obitum suum possedisse probatur, illud etiam apostolica auctoritate statuimus ut, nulli presbytero et viventi et morienti, seu ad aliam religionem et ad quietam vitam transeunti, liceat res, quas a die ordinationis suae in Ecclesia in qua est ordinatus, conquirere, aut poterit auferre et minuere, sed intacta ea et illibata in ipsa in qua conquisita sunt, permaneant Ecclesia. Remanere illos etiam qui a nobis excommunicati [Col. 0041C] et ab officiis divinis pro suis fuerint excessibus remoti, ne aliquis in communionem recipere, et in officiis praesumat restituere eadem auctoritate prohibemus. Statuimus quoque ut pro sepulturae quidem loco et spatio nullum penitus ab aliquo pretium exigatur. Pro redemptione vero peccatorum, morientes in Ecclesia in qua fidei sacramenta perceperunt, eleemosynas dare secundum apostolica decreta statuimus omnino et confirmamus, etc.

Si quae persona contra hanc nostrae constitutionis paginam praesumptuose venire tentaverit, hujusmodi ut sacrilegii reum a liminibus sanctae Dei Ecclesiae arcendum judicamus et confirmamus. Cunctis autem eidem Ecclesiae justa servantibus sit [Col. 0041D] pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud bonorum retributorem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

• Scriptum per manum Petri notarii regionarii et servi sacri palatii.
• Ego Paschalis episcopus catholicae Ecclesiae.
• Ego Albertus indignus cardinalis Tituli S. San . . .
• Ego Bernardus indign. cardin. titul. Sancti Chrysogoni.
• Ego Walterius indign. Albonensis episcopus Ecclesiae, sig.

Datum Laterani per manus Leonis scriptoris, XVIII Kalend. Maii, indictione VIII, anno Dominicae [Col. 0042A] Incarnat. 1100, pontificatus autem domni Paschalis II papae primo.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri R[AIMUNDO], Auscitano archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Vestrae Ecclesiae suffraganeus frater noster Aquensis episcopus parochiae suae partes a confratribus suis Vasatensi et Olorensi episcopis, per multa jam tempora conquestus est detruncatas, cujus nimirum parochiae partes quas Vasatensis idem episcopus abstulerat, praedecessori quidem suo B[ERNARDO] [Col. 0042B] restitutas, sed iterum ei violenter ablatas asseruit. Unde dilectioni tuae mandamus, ut convocato fratrum conventu, hoc ipsum negotium diligenti examinatione discutias, et cujusvis justitia concesserit, illi parochiarum partes super quibus causa agitur, tribuantur.

Data Romae XII Kal. Maii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus, sive filiis, episcopis, clericis, [Col. 0042C] proceribus, militibus, et omni populo militiae Christianae in Asia triumphantis, salutem et apostolicam benedictionem.

Quod per prophetam populo suo Dominus pollicetur, impletum in vobis cognoscimus: Inhabitabo, inquit, in eis, et inambulabo cum eis (II Cor. VI) , quia per fidem in vestris pectoribus habitat, et per operationem ita inambulat, ut patenter in vobis inimicos suos expugnasse videatur. Renovavit enim Dominus antiqua miracula, ut in uno mille, et in duobus decem millia persequeretur, et his Ecclesiae armis, sacerdotalium precum tubis, inimicarum urbium moenia aperiret. Illud vero quanti gaudii, quam potentis miraculi aestimatis, quod sacrosancti [Col. 0042D] lateris sanguine cruentam lanceam, et vivificae crucis partem vestris oculis revelavit, vestris tractandam manibus obtulit! Quantas super his Redemptori nostro gratias debeamus, nec humanus animus opinatur, nec lingua praevalet enarrare. Videmus enim Christianae fidei hostes, Christiani populi oppressores, per divinam misericordiam manu vestra partim contritos, partim e diu possessis regionibus effugatos; videmus Orientalem Ecclesiam, post longa captivitatis tempora, magna ex parte ad antiquam libertatis gloriam rediisse. Dicendum igitur ore, dicendum corde: Gloria in altissimis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis (Luc. II) . Orationi etiam et vigiliis insistendum, ut quod coepit adimpleat, et manus vestras, quas hostium suorum [Col. 0043A] sanguine consecravit, immaculatas usque ad finem, affluentes firma pietate, custodiat.

Quapropter agite, filii in Christo desideratissimi, rememoramini quanta pro amore Domini reliqueritis, quanta pro fratrum salute et ereptione pericula subieritis: patriam, domos, parentes posthabuistis, vosmetipsos exsilio addixistis, morti opposuistis; curate nunc ad meliora semper tendere, pacem cum omnibus conservate, ut possitis ad aeternam pacem Domini misericordia pervenire. Plurima vobis significare per chartam et atramentum supersedemus, quoniam ex apostolicae sedis gremio charissimum fratrem Mauritium Portuensem episcopum destinamus, ut qui per beati Petri vicarium, sanctae in Christo memoriae praedecessorem nostrum [Col. 0043B] Urbanum, tanti peregrinationem itineris assumpsistis, beati Petri solatiis semper abundetis; et quem fundamentum tanti operis habuistis, ipsum quoque ad finem caput in fide et obedientia teneatis. Vices etiam nostras eidem fratri Mauritio et episcopo commisimus, ut eum in omnibus reverenter excipere, audire, et per ipsum nobis, imo beato Petro, obsequi debeatis. Cui nimirum in praeceptis dedimus, ut Ecclesiae, quam per vos Dominus liberavit, sed liberaturus est, ordinationi vigilanter immineat; quae si minus canonicis regulis apta repererit, corrigat; et in eisdem cum vestro auxilio plantanda plantet, aedificanda aedificet. Hortamur itaque, hortantesque praecipimus, ut ei, tanquam personam nostram praeferenti, in omnibus obedire curetis. Omnipotens [Col. 0043C] Dominus et velle et posse in vobis tribuat, ut quae eo auctore facienda cognoscitis, ipso adjuvante impleatis. Ipse vos ab omnibus peccatis absolvat, et exsilio vestro patriam aeternam tribuat.

Datum Romae quarto Nonas Maii, indictionis octavae, per manum Joannis Diaconi.

[Col. 0043D] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, universis per Galliam archiepiscopis, episcopis, abbatibus, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0044A] Omnipotentis Dei miserationibus gratias debemus innumeras, quoniam temporibus nostris Asianam Ecclesiam Turcorum manibus eripere, et ipsam Dominicae passionis ac sepulturae urbem Christianae militiae dignatus est aperire. Oportet autem nos divinam gratiam facultate quam dederit subsequi et fratribus nostris qui in illis Palaestinorum quondam seu Chananaeorum finibus remanserant, efficaciter subvenire. Omnes ergo regionum vestrarum milites in peccatorum suorum remissionem vel veniam cohortamini, ut ad illam matrem nostram Orientalem Ecclesiam studeant festinare; eos praesertim qui hujus militiae voto crucis signa sumpserunt, illuc properare compellite, nisi paupertatis retineantur obstaculo; alioquin eos infames ⁜ (13) haberi decernimus. [Col. 0044B] Qui vero de Antiochena obsidione fide pusillanimi et ambigua recesserunt, in excommunicatione permaneant, nisi se redituros certis securitatibus confirmaverint. Porro fratribus qui post perpetratam divinitus victoriam revertuntur, jubemus sua omnia restitui, sicut a beatae memoriae Urbano praedecessore nostro reminiscimini synodali definitione sancitum. Ita in omnibus agite, ita pro vestro officio studete, ut mater illa nostra Orientalis Ecclesia in statum debitum, largiente Domino, communibus studiis reformetur.

(Anno 1100.—Vide Dal BORGO, Raccolta di diplomi Pisani, 1765, 4 ^o , raccolta 83.)

(Vide epp. 25 et 41.)

[Col. 0045A] P. episcopus, servus servorum Dei, P. Lucensi Al. et G. episcopis, et universis clericis S. Jacobi, salutem et apostolicam benedictionem.

Destructioni ecclesiae Compostellanae jam diutius condoluimus. Nunc autem cum Christianorum captivitas per litteras vestras nobis nuntiata est, major nos dolor affecit. Idcirco petitioni vestrae citra difficultatem praebemus assensum, ut ejusdem ecclesiae electo ne ad nos nunc temporis veniat parcamus. Unde et fratri nostro Magalonensi episcopo, litterarum nostrarum auctoritate praecipimus ut ad eum [Col. 0045B] consecrandum accedat. Quod si forte nequiverit, Burgensis episcopus, qui nostri juris est, advocetur. Ipsi quoque electo praesentium litterarum auctoritate mandamus ut onus quod ei communi Ecclesiae consensu imponitur, de misericordia Domini confidens accipiat. Porro sicut militibus, ita etiam clericis vestrarum partium interdicimus ne occasione Jerosolymitanae visionis Ecclesiam et provinciam suam deserere praesumant, quam Moabitarum feritas tam frequenter impugnat.

Datum Melfiae II Idus Octobris.

[Col. 0045C] P. episcopus, servus servorum Dei, charissimo filio suo A., Hispaniarum regi, salutem et apostolicam benedictionem.

Sicut de tua, ut nosti, prosperitate gaudemus, sic profecto tua de adversitate afficimur. Unde regni tui, et proximorum tuorum finibus providentes, milites tuos quos vidimus ire Jerosolymam prohibuimus. Litteras insuper hoc ipsum prohibentes, et peccatorum veniam pugnatoribus in regna vestra comitatusque mandavimus. Porro quod de captivitate Christianorum significasti, vehementius affecti sumus, et quod idem super electo Compostellano petisti non negare decrevimus. Magalonensem enim episcopum ad eum in episcopum consecrandum litteris [Col. 0045D] ire praecipimus, qui si forte defecerit, Burgensis episcopus, qui nostri juris est, advocetur. Omnipotens Dominus Ecclesiae et tibi de inimicis suis victoriam largiatur.

Datum Melfiae II Idus Octobris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri STEPHANO, Mazariensi episcopo, ejusque successoribus canonice promovendis in perpetuum.

Omnipotentis Dei nutu mutantur tempora. transferuntur [Col. 0046A] regna. Hinc est quod magni quondam nominis nationes dejectas et depressas, viles vero atque exiguas nonnunquam legimus exaltatas. Hinc est quod in quibusdam regionibus Christiani nominis potestas paganorum terras occupavit; in quibusdam iterum paganorum tyrannidem Christianae potentiae dignitas conculcavit; sicut nostris temporibus gloriosissimorum principum Roberti ducis et Rogerii comitis fortitudine supernae dignationis miseratio omnem Sarracenorum violentiam in Sicilia insula expugnavit, et antiquum Ecclesiae sanctae statum pro voluntatis suae beneplacito reparavit. Unde et ipsius ineffabili misericordiae gratias agimus, et ipsius gratias super illos egregios fratres, alterum jam defunctum, alterum ipso praesente superstitem, [Col. 0046B] imploramus, et ad ecclesiarum quae in eadem insula sunt ordinationem, seu confirmationem pro nostrii officii debito anhelamus. Sicut igitur, annuente Deo, et Mazariensis et caeterarum parochiae per apostolicum bonae memoriae Urbanum, praedecessorem nostrum, dispositae sunt, ita et nos Mazariensis, cui auctore Deo praesides, Ecclesiae, dioecesim praesentis decreti auctoritate firmamus; statuimus enim, honorande frater, et coepiscope Stephane, ut tibi deinceps, tuisque legitimis successoribus episcopali jure regendum ac disponendum perpetuo maneat, quidquid intra fines subscriptos continetur: videlicet a loco, in quo Belich fluvius mare ingreditur usque ad Cavam desumptus Corleonem, quae Cava durat usque ad petram de Zineth, [Col. 0046C] a Zineth tenditur haec parochia usque ad divisionem Jatinae et Cephalae, videlicet usque ad grandem cristam, e crista tenditur usque ad Saganam, a Sagana usque ad Carinas, a Carinis usque ad districtum arenosum, ubi est divisio Panormi et Carinae; inde vero usque ad mare, intra quos fines est Mazaria cum omnibus suis pertinentiis; Marsalia cum suis, Trabolis cum suis, Calathameth cum suis, Calathabubi cum suis, Parthenith cum suis, Cinos cum suis, Carine cum suis, Jath cum suis. Calathaczaruch cum suis, Belich cum suis omnibus pertinentiis; et reliqua omnia quae sunt, vel deinceps facta fuerint castella, seu casalia, sive urbes. In proprio autem tam tuo, quam successorum tuorum jure casale Buxei cum centum villanis, sicut a supradicto filio [Col. 0046D] nostro comite Rogerio traditum est, conservetur. Praeterea quaecunque in posterum liberalitate principum, vel oblatione fidelium eadem Mazariensis Ecclesia juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi, tuisque successoribus, et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem ecclesiam temere perturbare, vel ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur tam tuis, quam clericorum et pauperum usibus omnimodis profutura. Si qua igitur in posterum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, [Col. 0047A] si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, atque a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena sit, et in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem ecclesiae justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi: quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

• Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus sub.
• Ego Albericus card. presb. tit. S. Petri ad Vincula subscr.
• Ego Oddo Ostiensis episcopus huic privileg. [Col. 0047B] subscr.
• Ego Milo Praenestinus episcopus subscripsi.
• Ego Joannes Tusculanus episcopus subscripsi.
• Ego Albertus Sipontinus archiepiscopus subscripsi.
• Ego Robertus card. presbyter de tit. S. Eusebii subscripsi.
• Ego Robertus Mess. episcopus subscripsi.
• Ego Rogerius Syracusanus episcopus subscripsi.

In sigillo: Verbo Domini coeli firmati sunt. S. Petrus, S. Paulus, S. Paschalis PP. II.

Datum Melfiae per manum Joannis S. R. E. diaconi cardinal., Idibus Octob., ind. VIII, Incarn. Domini anno 1100, pontif. autem domini Paschalis PP. II anno II.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili filio ALBERICO, novi monasterii abbati, quod in Cabilonensi parochia situm est, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Desiderium quod ad religiosum propositum et animarum salutem pertinere monstratur, auctore Deo, sine aliqua dilatione est complendum. Unde nos, o filii in Domino dilectissimi, citra difficultatem omnem vestrarum precum petitionem admittimus, [Col. 0047D] quia religioni vestrae paterno congratulamur affectu. Locum igitur illum, quem inhabitandum pro quiete monastica elegistis, ab omnium mortalium molestiis tutum ac liberum fore sancimus, et abbatiam illic perpetuo haberi, ac sub apostolicae sedis tutela specialiter protegi, quandiu vos ac successores vestri in ea quam hodie observatis disciplinae ac frugalitatis observantia permanseritis, salva Cabilonensis Ecclesiae canonica reverentia. Praesentis itaque decreti pagina interdicimus ne cuiquam omnino personae liceat statum vestrae conversationis immutare, neque vestri, quod Novum dicitur, coenobii monachos sine regulari commendatione [Col. 0048A] suscipere, neque congregationem vestram astutiis quibuslibet aut violentiis perturbare. Eam sane controversiae decisionem, quam inter vos et Molismensis ecclesiae monachos frater noster Lugdunensis episcopus, tunc apostolicae sedis vicarius, cum provinciae suae episcopis, aliisque religiosis viris, ex praecepto praedecessoris nostri apostolicae memoriae Urbani secundi perpetravit, nos tanquam rationabilem ac laudabilem confirmamus. Vos igitur, filii in Christo dilectissimi ac desideratissimi, meminisse debetis, quia pars vestri saeculares latitudines, pars ipsa etiam monasterii laxioris minus austeras angustias reliquistis. Ut ergo hac semper gratia digniores censeamini, Dei semper timorem et amorem in vestris cordibus habere satagite, ut [Col. 0048B] quanto a saecularibus tumultibus liberiores estis et deliciis, tanto amplius placere Deo totius mentis et animae virtutibus anheletis ⁜ (13*) . Sane si quis in crastinum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, comes aut vicecomes, judex aut ecclesiastica quaevis saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri [Col. 0048C] Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Datum Trojae per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, quarto decimo Kalendas Maii, indictione octava ⁜ (14) , Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo, pontificatus autem domini Paschalis secundi papae secundo [primo].

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri HUBERTO, Trojano episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.

Justis votis consensum praebere, justisque petitionibus aures accommodare nos convenit, qui, licet indigni, justitiae custodes atque praecones in excelsa apostolorum principum Petri et Pauli specula positi, Domino disponente, conspicimur. Tuis igitur, frater in Christo charissime Huberte, justis petitionibus annuentes S. Trojanam Ecclesiam, cui auctore Deo praesides, apostolicae sedis auctoritate munimus. [Col. 0049A] Statuimus enim ut ejusdem Ecclesiae Trojanae antistites in perpetuum a sedis apostolicae pontifice consecrentur, cui nimirum Ecclesiae, tibique ac tuis legitimis successoribus jure proprio possidenda firmamus: montem Majurum, villam quae dicitur S. Laurentii, et quidquid in posterum juste et canonice ad Ecclesiae possessionis proprietatem largiente Domino poteritis adipisci; episcopali vero jure regenda in perpetuum, ad disponendum sancimus ipsam civitatem Trojanam et in ea S. Nicolai monasterium cum ecclesiis ad id pertinentibus, S. Crucem de Portula, et Felicem, Castellionem, castellum novum Biccarum cum abbatia S. Petri in Burgo cum ecclesiis ad id pertinentibus, ecclesiam S. Viti, fabricam S. Mariae de Focis, S. Petrum de [Col. 0049B] Montella, S. Justam, et quaecunque praedia praedecessorum nostrorum authenticis privilegiis, quae Ecclesiae vestrae data sunt, continentur. Decernimus itaque ut nulli omnino hominum liceat eamdem Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, vel injuste datas suis usibus vindicare, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt usibus omnimodis profutura. Si quis vero in crastinum archiepiscopus, aut episcopus, imperator, aut rex, princeps, aut dux, comes, vicecomes, judex, aut ecclesiastica quaelibet saecularisque persona hanc nostrae constitutionis paginam [Col. 0049C] sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini nostri Redemptoris Jesu Christi alienam esse, atque in extremo examine districtae subjaceat ultioni. Cunctis autem eidem Ecclesiae jura servantibus sit pax Domini Nostri Jesu Christi quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant.

• Ego Paschalis S. catholicae Ecclesiae episcopus subsc.
• Ego Oddo Ostiensis episcopus subsc.
• [Col. 0049D] † Ego Odorisius cardinalis et abbas subsc.
• † Ego Albic. diac. cardinalis S. Petri subs.
• † Ego Milo Praenestinus episcopus subsc.
• † Ego Bruno Signin. episcopus subsc.
• † Ego Teuto cardinalis SS. Joannis et Pauli subsc.
• † Ego Paganus diaconus Romanae Ecclesiae cardinalis subsc.

Datum apud Casinum per manum Joannis S. R. E. diac. cardinal. IV Idus Novembris, ind. VIII, Incar. Dom. anno 1100, pontificatus autem D. Paschalis II papae anno II.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, filiis in Domino charissimis Silviniacensis coenobii monachis, salutem et apostolicam benedictionem.

Ad hoc nos disponente Domino in apostolicae sedis servitium promotos agnoscimus, ut ejus filiis auxilium implorantibus efficaciter subvenire, et ei obedientes tueri ac protegere prout Dominus dederit, debeamus. Idcirco vos et locum vestrum tanquam Cluniacensis coenobii membrum sub apostolicae sedis protectione perpetuo confovendum, juxta domni praedecessoris nostri Urbani secundi statuta [Col. 0050B] suscipimus; sancientes ne ullo unquam tempore idem coenobii vestri locus interdictionis alicujus jacturam sentiat, nec ulli viventium facultas sit infra monasterii seu villae adjacentis terminos olim praefinitos assultum facere, aut quemlibet hominem capere vel depraedari. Illam etiam pactionem, quam in ejusdem praedecessoris nostri manu Archimbaldus miles, sicut in ejus privilegio continetur, pepigit, ratam perpetuo haberi censemus: ut videlicet universa, quae pater, avi ejus loco vestro contulerant, tam in rebus quam in immunitatibus et consuetudinibus, omni tempore illibata conservarentur. Ad haec adjicientes decernimus ejusdem loci sepulturam liberam omnino persistere, ut eorum [Col. 0050C] qui illic sepeliri deliberaverint, praeter excommunicatos, extremae nullus obviet voluntati. Praeterea per praesentis decreti paginam apostolica auctoritate statuimus ut quaecunque hodie vestrum coenobium possidet, sive in crastinum vel concessione pontificum, vel liberalitate principum, vel oblatione fidelium poterit adipisci, firma vobis, vestrisque successoribus et illibata permaneant: in quibus haec propriis duximus nominibus exprimenda: monasterium de Campovold; capellam de Curtiliis, capellam de Lonver, capellam de Villar, ecclesiam de Cantaneto, ecclesiam de Cyriliaco. Has itaque, caeterasque ecclesias, quas apostolicae sedis privilegio possidetis, taliter concedimus ut, salvo jure episcoporum, quod in paratis et synodis ibidem hactenus retinuisse [Col. 0050D] noscuntur, quidquid deinceps in eis intus forisque, tam ex oblationibus quam ex sepulturis, vel etiam ex decimationibus tam majoribus quam minoribus acquirere potueritis, ex integro possideatis; nullaque unquam persona vel ecclesiastica, vel saecularis de omnibus ad eas pertinentibus se super vos intromittere audeat. Liceat quoque vobis in ecclesiis vestris presbyteros eligere, ita tamen ut ab episcopis vel episcoporum vicariis animarum curam absque venalitate suscipiant; quam si dare illi, quod absit! ex pravitate noluerint, tunc presbyteri, ex apostolicae sedis benignitate, cantandi illic licentiam consequantur. Neque cuilibet facultas sit pro vobis vivorum sive defunctorum eleemosynis ad salutem datis vos inquietare, sed tam virorum quam mulierum, tam [Col. 0051A] clericorum, quam laicorum oblationes, quae ad vos afferuntur, in usum servorum Dei pauperumque profuturas recipere liceat. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare, vel ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum pro quorum sustentatione ac gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva in omnibus abbatum Cluniacensium obedientia. Si qua sane in crastinum ecclesiastica saecularisve persona hujus privilegii nostri paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se [Col. 0051B] divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem supra fato loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

• Ego Paschalis sanctae Ecclesiae catholicae episcopus.
• Ego Odilo Praenestinus episcopus.
• Ego Joannes Tusculanus episcopus.
• Ego Teuzo cardinalis sanctorum Joannis et Pauli.
• [Col. 0051C] Ego Albericus Dei gratia cardinalis tituli S. Petri ad Vincula.
• Ego Paganus diaconus sanctae Romanae Ecclesiae de diaconia S. Mariae novae.

Datum Anagniae per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, XVIII Kalendas Decembris, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1100; pontificatus autem domni Paschalis secundi papae II.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HUGONI, Cluniacensi abbati, ejusque successoribus regulariter substituendis imposterum.

Zelus Domini et religionis praerogativa, qua per universum fere Occidentem nostris temporibus per Dei gratiam congregatio vestra percelluit, et inconcussa unitas, qua inter procellas omnes sedi apostolicae adhaesistis, mansuetudinem nostram vehementius exhortantur, imo urgent atque compellunt, ut vestris petitionibus assensum accommodare, et quieti vestrae imposterum providere sollicitius debeamus. Quapropter quidquid libertatis, quidquid auctoritatis praedecessores nostri Ecclesiae Romanae [Col. 0052A] pontifices, praesertim apostolicae memoriae Gregorii VII et Urbani II, vestro monasterio et locis ad idem pertinentibus contulerunt, nos quoque praesenti decreto auctore Domino confirmamus. Ad haec adjicimus ut in omnibus prioratibus et cellis, quae nunc sine proprio abbate vestro regimini subjectae sunt, nullus unquam futuris temporibus abbatem ordinare praesumat; sed tam prioratus ipsi et cellae, quam et caetera in quibuslicet locis omnia, quibus fraternitas tua Arvernensis concilii, quod per supradictum Urbanum pontificem celebratum est, tempore investita erat, de quibus tunc nulla quaestio mota est, cui nimirum concilio per temetipsum interfueras, tam tibi quam successoribus tuis in pace semper et quiete serventur, in quibus haec propriis [Col. 0052B] visa sunt adnotanda nominibus: S. Maria de charitate de Martignaco ( Mar. de Marciniaco ), S. Petrus de Munsiaco ( Mar. de Cusiniaco ), S. Petrus de Leniciis ( Mar. de Leuntiis ), S. Paulus de Pergamo, S. Isidorus de Hispania, S. Odylus ( Mar. Orylius ) de Scarrione, S. Marcellus de Salsimoniaco, S. Marcellus de Cabilone, Carus locus, Paredus Romanum monasterium, S. Victor de Gebenna, Paterniacus, S. Saturninus de Provincia, S. Eutropius, S. Martinus de Auxia, monasterium de Cacerris, S. Maria de Tolosa, Boort ( Mar. S. Maria de Tobosa Boarum ), Tiernus, S. Martinus de Campis, Sylviniacus, Virgenus, Ginniacus, Nantuacus, S. Pancratius de Anglica, S. Lecerius de Nazara, S. Jacobus [Col. 0052C] de Potino, S. Gabriel de Cremona, S. Salvator et S. Stephanus de Niverno. Praecipimus etiam ut omnes ecclesiae seu capellae vestrae et coemeteria libera sint, et omnis exactionis immunia praeter consuetam episcopi paratam justitiam in presbyteros, si adversus ordinis sui dignitatem ostenderint: exceptis nimirum ecclesiis illis, quae absque hujusmodi subjectione in abbatis potestate subsistunt. Liceat quoque vobis cum juribus vestris ( Mar. seu fratribus vestris ) presbyteros eligere, ita tamen ut ab episcopis, vel episcoporum vicariis animarum curam absque venalitate suscipiant, quam si committere illi, quod absit! ex pravitate noluerint, tunc presbyteri ex apostolicae sedis benignitate officia celebrandi licentiam consequantur: neque cuilibet facultas sit, aut [Col. 0052D] claustri unquam aut locorum vestrorum fines pro vivorum sive defunctorum eleemosynis ob salutem datis inquietare; sed tam virorum quam mulierum oblationes, quae Deo offeruntur, in usum servorum Dei, pauperumque Christi percipere liceat. Abbatias vero, quas tuae tuorumque successorum ordinationi praedecessor noster Gregorius VII PP. commisit, nos quoque committimus, videlicet Virhelva, S. Aegidii, S. Joannis de Angelico, S. Petri Moysiaco, Moliacensem, S. Martialis de Lemovico, novum monasterium Sancti Cypriani Pictaviensis de S. Sacco; adjicientes etiam S. Germani Autissiodorensis, S. Astrimonii Mauricensis, S. Bertini Tarvaniensis eidem ordinationi subjaceant, salvo nimirum jure sanctae Romanae Ecclesiae Nec minus illud supradictum [Col. 0053A] Urbani II papae capitulum confirmamus, ne cellarum vestrarum ubilibet positarum fratres pro qualibet interdictione vel excommunicatione divinorum officiorum suspensionem patiantur; sed tam monachi quam et famuli eorum, et qui se monasticae professioni devoverunt, clausis ecclesiarum januis, non admissis dioecesanis, divinae servitutis officia celebrent, et sepulturae debita peragant. Concedimus etiam vobis laicos seu clericos saeculares, nisi qui pro certis criminibus excommunicati sunt, ad conversionem, sive sepulturam per loca vestra suscipere. Clericos quoque regulares, qui pro necessitatibus ad vestrum coenobium effugiunt, suscipiendi, et ad vestrum propositum admittendi, religioni vestrae licentiam impertimus. Praeterea decernimus ut nulli [Col. 0053B] omnino hominum liceat vestrum venerabile coenobium et loca subdita temere perturbare; sed eorum ecclesiae possessiones, et bona caetera, quae pro animarum salute donata sunt, vel in futurum Deo miserante donari contigerit, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant, quos profecto cognoscimus ab excommunicatis et rapacibus discretione debita contineri. Si qua igitur ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo et tertio commonita, nisi satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris [Col. 0053C] nostri Jesu Christi aliena sit, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

• Ego Paschalis sanctae Ecclesiae catholicae episcopus.
• Ego Odo Ostiensis episcopus subscripsi.
• Ego Milo . . . . Praenestinus episcopus.
• Ego Albericus cardinalis S. Petri ad Vincula.
• Ego Walterius [ al. Gualterius] episcopus Albanensis Ecclesiae subscripsi.
• Ego Teuto cardinalis SS. Joannis et Pauli.
• Ego Joannes Tusculanus episcopus.
• [Col. 0053D] Ego Paganus sanctae Romanae Ecclesiae cardinalis subscripsi.

Datum Anagniae per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, XVII Kalend. Decembris, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1100, pontificatus autem domni Paschalis PP. II.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus [Col. 0054A] fratribus archiepiscopis et episcopis per Gallias, salutem et apostolicam benedictionem.

Quanta reverentia sedis apostolicae constitutionibus debeatur, fraternitatem vestram non ignorare credimus. Si qua vero vel minus dicta, vel aliter intellecta conspiciuntur, meminerint qui adversus sanctam Romanam Ecclesiam conqueri consueverunt, quid pro Felicis papae scriptis adversus Acatium datis, Orientalibus episcopis sanctae memoriae Gelasius papa responderit. Idcirco ad memoriam fraternitatis vestrae reducimus quia Cluniacense coenobium ab ipso fundationis exordio sanctae Romanae Ecclesiae sit oblatum: quod profecto religiosi antistites et egregii principes pro religione eximia donis suis ac possessionibus ditaverunt. Romani [Col. 0054B] vero pontifices tanquam oculi sui pupillam custodientes, cum loca ad se plurima pertinentia fratrum illorum regimini commisissent, tam locum ipsum quam caetera ei cohaerentia privilegiorum suorum munitionibus vallaverunt. Scitis enim quanta per eos in Galliarum partibus nova instituta, vetera sint ad religionem monasteria reperta [ forte restituta]. Eapropter charitatem vestram monemus, monentes rogamus atque praecipimus ne tot tantorumque pontificum privilegiis obviare tentetis: ne per eorum violationem apostolicae sedis, quod absit! indignationem inveniatis. Imitatores estote patrum vestrorum, qui congregationem illam venerabilem devotius coluerunt, et saluti, quam per eos Dominus super multis peccatoribus operatur, manus [Col. 0054C] socias adhibete. Ita eos diligite, ita tuemini, ita fovete, ut quietius per vos omnipotenti valeant deservire; vos autem, qui inter mundi fluctuantis turbines statis, per eos, tam apostolicae sedis, quam omnipotentis Dei gratiam consequamini.

Data Lateranis, XIII Decembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HILGOTO, Majoris Monasterii abbati, [Col. 0054D] ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Cum universis sanctae Ecclesiae filiis, ex apostolicae sedis auctoritate ac benevolentia debitores existamus, illis tamen locis atque personis quae ampliori religionis gratia eminent, propensiori nos convenit charitatis studio imminere. Tuis igitur tuorumque fratrum, fili in Christo dilectissime Hilgote, justis precationibus annuentes, cum pro beati confessoris Christi Martini devotione atque reverentia, tum pro vestrae religionis praerogativa, monasterium vestrum, quod Majus dicitur, a beato quondam Martino aedificatum, in apostolicae sedis tutelam specialiter protectionemque suscepimus.

[Col. 0055A] Per praesentem igitur nostri privilegii paginam, apostolica auctoritate praecipimus ut quaecunque hodie idem coenobium juste possidet, sicut in crastinum, largitione principum, oblatione fidelium, concessione pontificum, juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus, et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino homini liceat idem coenobium temere perturbare, aut ei subditas possessiones auferre, sive minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione ac gubernatione concessa sunt usibus.

Missas sane publicas per archiepiscopum, aut episcopum quemlibet, in praefato monasterio celebrari, [Col. 0055B] aut stationes fieri, omnimodo prohibemus; ne in servorum Dei recessibus popularibus occasio praebeatur ulla convenientibus. Interdicimus etiam ne quis ejusdem loci monachos in aliquam Ecclesiam ad stationem, aut exsequias celebrandas, praeter suam et abbatis voluntatem compellat.

Adjicientes et praecipientes ne quisquam deinceps archiepiscopus, aut episcopus, B. Martini Majus Monasterium, aut ipsius Majoris Monasterii monachos, pro ulla causa ullo in loco excommunicare praesumat, sed omnis eorum causa gravior ex apostolicae sedis judicio pendeat.

Nec cellarum vestrarum videlicet fratres, pro qualibet interdictione, vel excommunicatione divinorum [Col. 0055C] officiorum, suspensionem patiantur, sed tam monachi ipsi, quam etiam famuli eorum, et qui se monasticae professioni devoverunt, clausis ecclesiarum januis, non admissis dioecesanis, divinae servitutis officia celebrent, et sepulturae debita peragant.

Obeunte te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus illi qualibet subreptionis astutia aut violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu ejusdem fratrum pars consilii sanioris elegerint.

Porro quia Turonensis Ecclesiae antistes et clerici, praedecessoris nostri apostolicae memoriae Urbani secundi repetitis litteris, nostris quoque commoniti, [Col. 0055D] ab impugnatione vestra desistere nullatenus acquieverunt; quinimo apostolicae sedis familiarius communicantes, vos excommunicare et excommunicatos praedicare non timuerunt; adeo ut ab abbatis vestri sepultura, et a vestrae professionis consortio Sancti Juliani monachos, et alios religiosos fratres, abbatesque subtraxerint. Nos eorum excommunicationi religionem vestram Domino cooperante subduximus. Beato quippe Ambrosio attestante didicimus quod haereticum esse constat, qui a Romana dissentit Ecclesia; et Samuel quasi idololatriae ait, scelus est nolle acquiescere. Vos autem tanquam familiares filios nostrae communionis, charitatis et gratiae vinculo complectimur.

[Col. 0056A] Qua nimirum justitia exigente statuimus ut regulariter electus abbas, vel a Romano pontifice, vel a catholico quem advocare maluerint, nostrae communionis ac familiaritatis episcopo consecretur; qui vestra fultus auctoritate quod postulabitur, impendat. Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium sive basilicarum, ordinationes monachorum, qui ad sacros sunt ordines promovendi, locorum vestrorum fratres ab episcopis, in quorum dioecesibus sunt, accipiant.

Ad haec adjicimus ut idem Beati Martini monasterium, ab omnium mortalium jure liberum, Domino annuente, permaneat, solique Romanae Ecclesiae subditum, de tanta semper libertate atque auctoritate [Col. 0056B] congaudeat.

Ad judicium autem perceptae hujus a Romana Ecclesia libertatis, per annos singulos unum aureum denarium Lateranensi palatio persolventes.

Si quis igitur in crastinum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, comes, vicecomes, judex, aut ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri [Col. 0056C] Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

• Ego Paschalis episcopus catholiciae Ecclesiae.
• Ego Odo Ostiensis episcopus.
• Ego Miro [Milo] Praenestinus episc.
• Ego Paganus diaconus R. E. cardinalis.
• Ego Albericus Dei gratiae cardinalis.

Datum Laterani per manum Joannis S. R. E. diaconi cardinalis, XIII Kal. Decemb., ind. VIII, Incar. Dominicae millesimo centesimo, pontificatus [Col. 0056D] autem domini Paschalis secundi II.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, HUGONI abbati Cluniacensi ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Et religionis praerogativa, qua per universas Gallias vestris temporibus per Dei gratiam congregatio vestra praecellit, et inconcussa charitatis unitas, qua inter procellas omnes sedi apostolicae adhaesistis, mansuetudinem nostram vehementius exhortantur, mo urgent atque compellunt, ut vestris petitionibus [Col. 0057A] assensum accommodare, et quieti vestrae in posterum providere sollicitius debeamus. Eapropter, quidquid libertatis, quidquid tuitionis, quidquid auctoritatis, praedecessores nostri Ecclesiae Romanae pontifices, praesertim apostolicae memoriae Gregorius VII et Urbanus II, vestro monasterio et locis ad id pertinentibus contulerunt, nos quoque praesenti decreto, auctore Deo confirmamus. Ad haec adjicimus ut tam prioratus et cellae, quam et caetera in quibuslibet locis omnia, quibus fraternitas tua, Arvernensis concilii, quod per supradictum Urbanum papam celebratum est, tempore investita erat, de quibus tunc nulla quaestio mota est, cui nimirum concilio per temetipsum interfueras, tam tibi quam successoribus tuis in pace semper et quiete serventur. [Col. 0057B] Praecipimus etiam ut omnes ecclesiae, seu capellae vestrae, et coemeteria libera sint, et omnis exactionis immunia, praeter consuetam episcopi paratam, et justitiam in presbyteros, si adversus ordinis sui dignitatem offenderint, exceptis nimirum ecclesiis illis quae absque hujusmodi subjectione in abbatis potestate consistunt. Liceat quoque vobis, seu fratribus vestris, in ecclesiis vestris presbyteros eligere, ita tamen ut ab episcopis vel episcoporum vicariis, animarum curam absque venalitate suscipiant. Quam si committere illi ex pravitate noluerint, tunc presbyteri ex apostolicae sedis benignitate officia celebrandi licentiam consequantur. Ecclesiarum vero seu altarium consecrationes, ab episcopis in quorum dioecesibus sunt, locorum vestrorum [Col. 0057C] fratres accipiant, si quidem gratis ac sine pravitate voluerint exhibere. Alioquin a catholico, quem malueritis, episcopo, consecrationem ipsarum sacramenta suscipiant. Neque cuilibet facultas sit, aut claustri vestri, aut locorum vestrorum fratres pro vivorum sive defunctorum eleemosynis ob salutem datis inquietare, sed tam virorum quam mulierum oblationes, quae ad eos afferuntur, in usu servorum Dei pauperumque profuturas recipere liceat. Nec minus illud supradicti Urbani II papae capitulum confirmamus, ne cellarum vestrarum ubilibet positarum fratres pro qualibet interdictione, vel excommunicatione, divinorum officiorum suspensionem patiantur; sed tam monachi ipsi, quam et famuli [Col. 0057D] eorum, et qui monasticae professioni se devoverunt, clausis ecclesiarum januis, non admissis dioecesanis, divinae servitutis officia celebrent, et sepulturae debita peragant. Concedimus etiam vobis laicos, seu clericos saeculares, nisi qui pro certis criminibus excommunicati sunt, ad conversionem seu sepulturam per loca vestra suscipere. Clericos quoque regulares, qui vel in locis suis salvari non possunt, vel pro necessitatibus ad vestrum coenobium confugiunt, suscipiendi, et ad vestrum propositum admittendi, religioni vestrae licentiam impertimur. Praeterea decernimus ut nulli hominum omnino liceat vestrum venerabile coenobium, et loca ei subdita temere perturbare; sed eorum ecclesiae possessiones, et bona caetera, quae pro animarum salute [Col. 0058A] jam donata sunt, vel in futurum Deo miserante dari contigerit, firma vobis, vestrisque successoribus, illibataque permaneant: quos profecto cognoscimus, ab excommunicatis pia discretione vigilantius abstinere. Si qua igitur ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sanctissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem coenobio justa servantibus, sit pax Domini [Col. 0058B] nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

• Ego Paschalis, catholicae Ecclesiae episcopus, subscripsi.
• Ego Odo, Ostiensis episcopus, subscripsi.
• Ego Milo, Praenestinus episcopus, subscripsi.
• Ego Abericus, archiepiscopus Dei gratia cardinalis Sancti Petri ad Vincula, subscripsi.
• Ego Walterius, episcopus Albanensis Ecclesiae, subscripsi.
• Ego Paganus sanctae Romanae Ecclesiae cardinalis, subscripsi.

Datum Laterani, per manum Joannis sanctae [Col. 0058C] Romanae Ecclesaie cardinalis, XII Kal. Decemb., indict. VIII, Incarnationis Dominicae anno 1100, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae secundo.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, clero et populo Arausicano, salutem et apostolicam benedictionem.

Miramur vos tanta-pertinacia sedis apostolicae decretis contraire; quod enim cum a praedecessore [Col. 0058D] nostro pro auctorizanda confirmatione definitum esset, quidquid a nobis quoque juxta definitionem praeceptum est, vos quoque adeo contempsistis, ut nullam episcopo Tricastino dignati sitis subjectionem et obedientiam praebere. Nos tandem pertinaciam tantam apostolicae dilectionis mansuetudine tolerantes, iterata litterarum comminatione praecepimus, ne unitatem ecclesiarum a praedecessoribus nostris constitutam violare certetis; sed supradicto fratri nostro episcopo tandem humiliter obediatis.

Datum Laterani IV Idus Decembris

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio JOANNI, abbati venerabilis monasterii, quod dicitur Domini Salvatoris, secus Papiam siti, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Piae postulatio voluntatis effectu debet persequente compleri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Quia igitur dilectio tua, ad sedis apostolicae portum confugiens, ejus tuitionem, [Col. 0059B] devotione debita, requisivit; nos supplicationi tuae clementer annuimus. Et Sancti Salvatoris monasterium, cui Deo auctore praesides, cum omnibus ad ipsum pertinentibus, sub tutela apostolicae sedis excipimus. Quod videlicet monasterium Adeleis augusta imperatrix, suis impensis renovatum, sua nihilominus liberalitate ditasse cognoscitur. Sanctorum igitur praedecessorum nostrorum, sedis apostolicae pontificum vestigiis insistentes, praesentis decreti auctoritate statuimus ut quaecunque bona, quaecunque praedia urbana, sive rustica, culta et inculta, quaecunque possessiones, utensilia et ornamenta, vel a praedicta Augusta, vel ab aliis fidelibus, de suo jure, eidem monasterio collata sunt, sive in futurum, concessione pontificum, liberalitate principum, [Col. 0059C] vel oblatione fidelium, juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi, tuisque successoribus, et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare, aut ejus possessiones, sive res, utensilia, vel ornamenta auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus multimodis profutura. Nec decimae reddituum praedicti monasterii Domini Salvatoris ab ullius Ecclesiae praesule, vel ministris exigantur. Obeunte te, nunc ejus loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi, qualibet subreptionis astutia, seu violentia praeponatur, nisi quem fratres, communi [Col. 0059D] consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem, et beati Benedicti regulam elegerint. Electo vero abbate, sit facultas omni tempore praesulem eligendi, quem, tam sibi quam caeteris fratribus, cum timore Dei totiusque congregationis conniventia, ubicunque voluerint, consecrationis insignia, hujus nostrae auctoritatis privilegio, absque ulla pretii conferat datione. Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium, sive basilicarum, ordinationes monachorum, seu canonicorum vestrorum, qui ad sacros ordines fuerint promovendi, a quibus malueritis catholicis accipietis episcopis. Porro in illis ecclesiis monasterii baptismum, ubi [Col. 0060A] solitum hactenus fuit, celebrari permittimus. Missas sane publicas in eodem monasterio celebrari, aut stationem, sive ordinationem aliquam praeter abbatis voluntatem, aut episcopo quolibet fieri prohibemus. Ad haec dalmaticae, sandaliorum, necnon chirothecarum usum tibi, tuisque successoribus juxta praedecessorum statuta, concedimus. Sicque ab omni jugo, seu ditione cujuscunque personae, ipsum coenobium liberum permanere sancimus ut soli sanctae Romanae et apostolicae Ecclesiae subditum habeatur. Si qua sane ecclesiastica seu saecularis persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, [Col. 0060B] reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate agnoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis accipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Datum anno Domini 1100.

(Mentio tantum exstat in Geraldi Vita. Vide Baluzii Miscell. edit. Luc. I, 132.)

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, clero Argentinensi et populo, salutem et apostolicam benedictionem.

⁜ (14*) Perspectis litteris vestris, de vestra oppressione et Ecclesiae vestrae destructione paternaliter condoluimus; sed quia pro justitia patimini, pro qua beati eritis, congaudemus. Ut igitur ad illam beatitudinem pervenire possitis, in bono proposito constanter perseverate, atque illi intruso Ecclesiae Dei viriliter resistite, quia per Dei gratiam neque electioni neque consecrationi ejus assensum dedimus aut dabimus. Vobis autem [Col. 0060D] in omnibus, quae pro justitia agitis, nostrum consilium et auxilium nunquam deerit, praestante Domino, qui vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, reverendissimo [ f. reverentissimo, HARD .] fratri BERNARDO Toletano archiepiscopo, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.

Actorum synodalium decreta scrutantibus liquet [Col. 0061A] quantaene Toletana Ecclesia dignitatis fuerit ex antiquo, quantaeque per eam in ecclesiasticis negotiis utilitates accreverint. Unde et nos ejusdem urbis statum, quantum nostrae est facultatis, in ecclesiasticis tignitatibus gloria stabilire [ al. in ecclesiasticae dignitatis gloriam stabilire], Domino adjuvante, optamus. Igitur tum pro benignitate sanctae Romanae Ecclesiae debita, tum pro digna Toletanae Ecclesiae reverentia, tum etiam pro reverendissimi [ f., reverentissimi. H.] filii nostri praestantissimi regis Ildefonsi postulationibus, cujus nimirum virtute et prudentia Toletana Ecclesia [ al. civitas] Maurorum et Moabitarum jugo erepta est, te, charissime frater, juxta constitutum praedecessoris nostri sanctae memoriae Urbani papae secundi, in totis Hispaniarum [Col. 0061B] regnis primatem fore praesentis privilegii auctoritate sancimus, sicut ejusdem urbis constat antiquitus exstitisse pontifices. Pallio sane in missarum solummodo celebrationibus uti debebis, praecipuarum, quae subscriptae sunt, festivitatum temporibus: tribus videlicet diebus in Nativitate Domini, in Epiphania, Hypapante, Coena Domini, Sabbato sancto, tribus diebus in Pascha, in Ascensione, Pentecoste, tribus solemnitatibus sanctae Mariae, sancti quoque Michaelis, et sancti Joannis Baptistae, in omnibus natalitiis apostolorum, et eorum martyrum quorum pignora in vestra ecclesia requiescunt: sancti quoque Martini et Ildefonsi confessorum, et omnium commemoratione sanctorum: in consecrationibus ecclesiarum, episcoporum et clericorum: in annuo [Col. 0061C] consecrationis tuae die, natali etiam sancti Isidori et Leandri. Primatem te universi Hispaniarum praesules respicient: et ad te, si quid inter eos graviori quaestione dignum exortum fuerit, referent, salva tamen Romanae Ecclesiae auctoritate, et metropolitanorum privilegiis singulorum. Toletanam ergo Ecclesiam jure perpetuo tibi, tuisque, si divina praestiterit gratia, successoribus canonicis tenore hujus privilegii confirmamus: una cum omnibus ecclesiis et dioecesibus, quas proprio jure noscitur antiquitus possedisse: praecipientes de iis, quae Sarracenorum ad praesens subjacent ditioni, ut cum eas Domino placuerit potestati restituere populi Christiani, ad debitam Ecclesiae vestrae obedientiam [Col. 0061D] referantur. Illarum autem civitatum dioeceses quae Sarracenis invadentibus metropolitanos proprios perdiderunt, vestrae ditioni eo tenore subjicimus, ut quoad sine propriis exstiterint metropolitanis, tibi, ut proprio, debeant subjacere. Si vero metropolis quaelibet in statum fuerit pristinum restituta, suo quoque dioecesis metropolitano restituatur. Neque tamen ideo minus tua debet studere fraternitas, quatenus unicuique metropoli suae restituatur gloria dignitatis. Haec, et caetera omnia quae ad antiquam Toletanae sedis apostolicae concessionem probari poterunt, nos tibi tuisque successoribus perpetuo possidenda contradimus atque firmamus. Te, reverendissime frater, affectione intima exhortamur, quatenus dignum te tanti honore pontificii semper [Col. 0062A] exhibeas, Christianis ac Sarracenis sine offensione semper esse procurans, et ad fidem infideles convertere, Domino largiente, verbis studeas, et exemplis: sic ex tui pallii dignitate, et primatus praerogativa praecellas in oculis hominum, ut interius virtutum excellentia polleas coram supernae oculis majestatis. Si qua igitur in crastinum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis sciens paginam, contra eam temere venire tentaverit; secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisve sui careat dignitate, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sanctissimo corpore ac sanguine Dei et Domini nostri Jesu Christi Redemptoris aliena fiat, atque [Col. 0062B] in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem Ecclesiae justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Scriptum per manum Petri notarii, regionarii, et scrinarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscribo.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, secundo Nonas Martii, indictione octava, Incarnationis Dominicae anno 1101, pontificatus autem domini Paschalis papae secundi anno secundo.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ALBERICO, abbati monasterii S. Savini, quod secus Placentiam situm est, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum

Ad hoc nos disponente Domino in apostolicae sedis servitium promotos agnoscimus, ut ejus filiis auxilium implorantibus efficaciter subvenire, et ei obedientes tueri, ac protegere, prout Dominus dederit, debeamus. Unde opportunum, fili charissime, duximus praesentis decreti pagina vestris infestationibus [Col. 0062D] obviare, et quieti ac utilitati vestrae opitulante Domino attentius providere. Statuimus enim ut quaecunque praedia, quaecunque bona in cellis, in ecclesiis, in villis, vel rebus aliis vestrum monasterium legitime possidet in praesenti, sive in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus, et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integre conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura.

[Col. 0063A] Porro usum mitrae et aliorum pontificalium ad instar felicis memoriae Silvestri et Alexandri praedecessorum nostrorum Romanorum pontificum vobis omnimodo liberum esse decernimus; ad haec adjicientes ut infra sacra mysteria constituti signaculo sanctae crucis possitis populum praemunire. Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, atque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei ac Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis [Col. 0063B] autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Scriptum per manum Petri, notarii regionarii et scriniarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, Nonis Martii, indict. nona, Incarnationis Dominicae anno 1101, pontificatus autem domni Paschalis II papae secundo.

P. episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri G., Magalonensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Nosse fraternitatem tuam credimus quod Compostellana Ecclesia praedecessoris nostri privilegium meruit, dum nulli metropoli subjaceret, ut episcopus ejus a Romano debeat episcopo consecrari. Electus autem ejus impedimentis plurimis impeditus non valet utique ad sedem apostolicam pervenire; unde in autumno praeterito fraternitati tuae litteras misimus, [Col. 0063D] quas ad te non pervenisse miramur. Iterum ergo mandamus ut illuc accedas, et electum ipsum vice nostra in episcopum benedicas.

Datum Laterani VIII Kal. Aprilis.

P. episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis clericis S. Jacobi salutem et apostolicam benedictionem.

Destitutioni Ecclesiae vestrae Compostellanae jam [Col. 0064A] diutius condoluimus. Idcirco in autumno praeterito petitioni vestrae assensum praebuimus, ut ejusdem Ecclesiae electo ne ad nos veniret tum temporis parceremus. Quas litteras sicut nuntiis vestris deferentibus accepimus, ad vos non pervenisse miramur. Unde venerabili fratri nostro Magalonensi episcopo tanta litterarum nostrarum auctoritate praecipimus ut ad eum consecrandum accedat. Quod si forte ipse nequiverit, Burgensis aut alius catholicus episcopus advocetur. Ipsi quoque electo praesentium litterarum auctoritate mandamus ut onus, quod ei a communi consensu Ecclesiae imponitur, de misericordia Domini confidens accipiat. Porro sicut militibus, ita etiam clericis vestrarum partium interdicimus, ne occasione Jerosolymitanae visionis Ecclesiam et provinciam [Col. 0064B] suam deserere praesumant, quam Moabitarum feritas tam frequenter impugnat.

Datum Laterani VIII Kal. Aprilis.

P. episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio AL. salutem et apostolicam benedictionem.

In autumno praeterito de Compostellani episcopi consecratione petitioni tuae consensimus. Unde te repetito rogare mirati sumus. Quas litteras quia interceptas audivimus, iterum venerabili fratri nostro Magalonensi episcopo litterarum auctoritate praecipimus [Col. 0064C] ut ad eum consecrandum accedat. Quod si forte ipse nequierit, Burgensis aut alius catholicus episcopus advocetur.

Datum Laterani VIII Kal. Aprilis.

P. episcopus, servus sorvorum Dei, clericis et laicis AL. ⁜ (15) regnum habitantibus, salutem et apost. benedict.

Magnum vestrae salutis dispendium facit, quod apostolicae sedis praeceptis obedire contemnitis. Scripsimus [Col. 0064D] enim vobis praeterito tempore ne Hierosolymitanae expeditionis occasione partes vestras desereretis, quae Maurorum et Moabitarum quotidianis incursionibus impugnantur; non parum enim in discessu vestro illorum tyrannidem occidentalibus partibus formidamus. Quare nos partium vestrarum, tam clericos quam laicos, quos videre potuimus, a Hierosolymitana profectione desistere, et ad patriam suam redire praecipimus. Latores quoque praesentium Munionem, et Didacum, et Nunonem cum sequacibus suis a nobis coactos redire sciatis. Unde etiam vestrae dilectioni praecipimus ne quis eos pro [Col. 0065A] reditu hoc infamare, aut calumniis aliquibus praesumat impetere. Vobis ergo omnibus iterata praeceptione praecipimus ut in vestris partibus persistentes Moabitas et Mauros totis viribus impugnetis: ibi largiente Deo vestras poenitentias peragatis: ibi sanctorum apostolorum Petri et Pauli et apostolicae eorum Ecclesiae remissionem et gratiam percipiatis.

Datum Laterani VIII Kal. Aprilis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, vene rabili fratri et compresbytero ODERISIO, Casinensi [Col. 0065B] abbati, salutem et apostolicam benedictionem.

Officii nostri nos hortatur auctoritas pro ecclesiarum statu sollicitos esse, et quae recte statuta sunt stabilire. Eapropter coenobii vestri causam de Cinglensi cella nequaquam statu illo dimovendam duximus, qui a domino praedecessore nostro sanctae memoriae Urbano scripti assertione institutus agnoscitur. In Melphitana siquidem synodo, quam, largiente Domino, nostrae ordinationis anno secundo solemniter celebravimus, abbatissa, quae Cinglensem cellam ante tenuerat, vehementius reclamavit se perperam tractatam, se passam injuriam asseverans. Cumque consessum totum suis questibus implevisset, communis filius Joannes, Ecclesiae nostrae diaconus, absentiam tui gravatus tandem surrexit, et [Col. 0065C] negotium id canonice definitum exposuit. Cujus mox relationi confrater noster Oddo episcopus Ostiensis testimonium contulit, dicens vere abbatissam de cella illa domini Urbani papae judicio revestitam, vere post menses tres ad Barense concilium invitatam, quo, cum non iverit, nuntium destinavit. Ille, negotii finem subterfugiens, abbatissam non plenius revestitam clamabat, quia quasdam cellae chartas defensionisve necessarias minime recepisset. Unde actum fuit ut per manum domni Roffridi Beneventani episcopi chartae ipsae non ante requisitae in conspectu concilii redderentur. Mox papa Beneventum regresso, iterum abbatissa per litteras ut, Sinuessam veniret, vocata est. Cum nec Sinuessam venisset, nec quid gravaminis [Col. 0065D] pati se illa juste conquereretur, ad S. Germani oppidum, quod Casino monti adjacet, veniendi accepit inducias. Venit tandem, sed causam aggredi recusavit, conquerens adhuc quia non omnia Cinglensis cellae monumenta receperit. Fratres vero Casinenses sacramento probare praesto fuerunt se nec plures nec alias in eodem loco chartas quam reddiderant, invenisse. Illa quibusdam nostrum clam munimina chartarum ostendens, ad pontificis conspectum producere noluit. Tandem domini Urbani papae ad concordiam suadentis, nostrisque commonitionibus parvipensis, clam discedens judicio locum dedit. Sic dominus noster sanctae in Christo memoriae [Col. 0066A] papa Urbanus, relectis diligentius Romanorum pontificum decretis, imperatorum praeceptis, loci fundatoris chirographis, cellam ipsam Casinensi coenobio reddidit in perpetuum possidendam. Illa quippe abbatissae procurata absentia juxta canonum sanctiones pro confessione habenda cunctis a fratribus qui tunc aderant episcopis seu cardinalibus censebatur. His verbis confratris nostri Ostiensis episcopi, Albertus quoque nunc Sipontinus episcopus, hujus autem actionis tempore transacto Romanae Ecclesiae cardinalis presbyter, quia et ipse interfuerat, testificationis suae suffragium copulavit. Romani etiam judices, Petrus et Raimbaldus, negotium illud se praesentibus pertractatum perhibuerunt, se etiam et [Col. 0066B] Romanae legis libris sententiam proferentibus. His perauditis grave nobis videri diximus, ut quae ab antecessoribus nostris decisa fuerant, retractarentur. Caeterum abbatissa illa vehementius insistente fratribus nostris, episcoporum quibusdam praecepimus ut in partem euntes ex consilio responderent, utrum causa haec retractanda ulterius videretur. Regresso Brunone Signino episcopo proloquente dixerunt rationabile ac justum sibi domini papae judicium videri, ratumque id habendum tanquam canonico ordine pertractatum. Et nos ergo in eodem statu semper manere censuimus, et sicut tunc verbo, ita et nunc scripto sancimus Cinglensem cellam sub disciplina semper religionis monasticae disponendam ad jus semper [Col. 0066C] et possessionem Casinensis mona terii pertinere. Si quis vero hujusce definitionis et confirmationis tenore agnito obviam ire et cellam illam a Casinensi coenobio separare praesumpserit, ipse quoque ab Ecclesiae corpore Ecclesiae judicio separetur.

Scriptum per manum Petri, notarii regionarii et scriniarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Datum Laterani per manum Joannis, S. Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, II Kal. Aprilis, indictione IX, anno Dominicae Incarnationis 1102, pontificatus autem domini Paschalis secundi anno II.

[Col. 0066D] ( Adest sigillum plumbeum pendens. )

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, Velletranae urbis civibus, apostolicae sedis fidelibus, salutem et apostolicam benedictionem.

Et prava corrigere, et recta firmare, commissi loci, et officii debito commonemur. Idcirco juxta petitionem vestram omnes pravas consuetudines vel exactiones quas haeresiarcha Guibertus Ravennat. [Col. 0067A] quondam episcopus, mox apostolicae sedis invasor imposuit, de medio vestrae civitatis penitus abolere, praesentis paginae auctoritate decernimus. Illam vero benignitatem quam a praedecessore nostro sanctae memoriae Gregorio VII civitas vestra promeruit, nos quoque tam vobis quam posteris vestris in apostolicae sedis fidelitate permanentibus, firma manere sancimus: ut videlicet loci vestri potentiores, quibus et vos suum jus non negetis, imponere vobis graviora non audeant. Nec solum urbis vestrae habitatores, sed etiam antiqui fines, ab omni saecularis potestatis invasione serventur, et infestatione securi. Civitatis autem fines dicimus illos qui pertinentias suas longe lateque concludunt. ( Designat fines illos, et multa loca enumerat. ) Hos [Col. 0067B] igitur fines cum detrimento vestro mutari omnino apostolica interdictione prohibemus, statuentes ut quod inter eos continetur, sicut jus est uniuscujusque, tam vos quam vestri haeredes, et quibus vos legaliter concesseritis, quiete possideatis in perpetuum. Quod si quaelibet parva vel magna persona contra hoc apostolicum decretum atque praeceptum temerario ausu venire tentaverit, admonita semel et iterum, usque tertio per convenientes inducias, si non resipuerit, et quod injuste egerit condigne non correxerit, sciat se centum libras denariorum Papiensium, medietatem camerae nostrae, medietatem in justitiam patientibus persoluturam.

Scriptum per manum Petri, notarii regionarii et secretarii sacri palatii.

[Col. 0067C] Ego Paschalis episcopus subscripsi.

Datum Laterani, per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae cardinalis, octavo Id. April, ind. IX, Incarnationis Dominicae anno 1102 [1101], pontificatus autem domini Paschalis II anno II.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio CONONI, Alperspacensis monasterii abbati, ejusque successoribus regulariter promotis in perpetuum.

Religiosis desideriis dignum est facilem praebere [Col. 0067D] assensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur affectum. Proinde religiosorum procerum Rotmanni de Husin, Adelberti de Zolro et Alwici comitis de Sulzo devotionem perpendentes, eorum desideriis assentimur, et beati Benedicti monasterium, quod in suo praedio fundaverunt, in loco scilicet haereditatis propriae, qui vocatur Alpirspach, auctore Deo, decreti praesentis auctoritate muniminis statuentes, ut locus ipse cum adjacente silva et terminis suis, alia quoque praedia et mancipia, quae ipsi communiter per manum liberi hominis Bernardi de Flurin beato Benedicto tradiderunt in villis, quae vocantur Dornheim, Homesingen, Hevingdorff, Garta, Hasela, Veringen, quaeque singulariter Adelbertus de Zolro [Col. 0068A] suae conversionis tempore in aliis infra nominatis tradidit, id est in Unzin, Geroldisdorf et Sulzo, Bollo, Norwilo atque Bosingin, quaecunque etiam in futurum vel supradicti proceres, vel alii quilibet fideles in idem coenobium de suo jure obtulerint, firma semper et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablata retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventu, eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Abbates sane cum fratribus advocatum sibi, quem utiliorem praeviderint instituant. Qui si postmodum monasterio inutilis, et fratribus gravis fuerit, remoto [Col. 0068B] eo, alium praeficiant. Nec alius advocatiae bannum a catholico rege suscipiat, nisi ab abbate et fratribus electus exstiterit. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam elegerint. Ad indicium autem praeceptae a Romana Ecclesia libertatis aureum nummum, qui byzantius dicitur, quotannis Lateranensi palatio persolvetis. Si quid igitur in futurum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, comes, vicecomes, judex, aut ecclesiastica quaelibet saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam violaverit, [Col. 0068C] aut sciens contra eam venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui careat dignitate, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate agnoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, vel apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Scriptum per manum Petri, notarii regionarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

[Col. 0068D] Testes, qui adfuerunt, ubi praedium Vischenboch datum est, Fridericus et Arnoldus fratres de Wolva ipsius praedii traditores, comes Bartholdus de Nuinburch, Wernherus de Hophu, Dictersius de Nuinburch; Cuono de Horn, Rudolf de Wildorff, Sigeboto de Noviwiler, Egilolt de Berndec, Eigiswart de Lappil, Adelbertus de Westirhein, in loco Offenburg.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, pridie Idus Aprilis, indictione nona, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo primo, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae secundo.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri LAMBERTO, Atrebatensi episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.

Quae a Patribus constituta sunt, oportet profecto ut sub metu et irrefragabili auctoritate teneantur. Dignum enim est ut nulla desidia negligantur, nulla dissensione violentur, nulla concertatione turbentur. [Col. 0069B] Unde et nos, quod a piae memoriae praedecessore nostro Urbano de restitutione Atrebatensis Ecclesiae constitutum est, justum omnino et sacris canonibus congruum perpendentes, nostri quoque decreti auctoritate sancimus: ut videlicet Ecclesia eadem, sicut antiquitus episcopali dignitate claruit, ita etiam in posterum cardinalem per Dei gratiam sortiatur antistitem. Divinae siquidem miserationis affectum, quem in ecclesiarum suarum et populorum restitutionibus operatur, debemus et nos competentibus subsequi ac implere suffragiis. Te igitur, dilectissime ac reverendissime frater, quem in Atrebatensi Ecclesia praedecessor noster, Domino restituente, constituit, nos quoque cum divini favoris praesidio in episcopalis dignitatis functione firmamus [Col. 0069C] ⁜ (15*) . Quidquid autem praedictae Ecclesiae B. Remigius contulit, quidquid antiquis temporibus, dum episcopali dignitate polleret, eam possidere constiterit; salvis legalibus institutis, et Romanae Ecclesiae privilegiis, tantum tibi ac successoribus tuis permanere censemus. In quibus nominatim archidiaconias duas, quarum una Atrebatensis, altera dicitur Obstrevandensis, praefatae Ecclesiae confirmamus: et illos omnino limites inter Atrebatensem et Cameracensem Ecclesias fore praecipimus, quos antiquitus fuisse, vel scriptorum monumentis, vel territoriorum diremptione, vel certis aliquibus indiciis potuerit comprobari: ut annuente Deo Ecclesiarum pax nulla occasione turbetur, et quae pro fidelium salute statuta sunt, perenni tempore inconvulsa [Col. 0069D] stabilitate persistant. Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui careat dignitate, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei ac Domini nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

[Col. 0070A] Scriptum per manum Petri, notarii regionarii et scriniarii sacri palatii.

Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani, per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, XVII Kal. Maii, indict. IX, Incarnat. Dominicae an. 1101, pontificatus autem domini Paschalis secundi papae secundo.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio HENRICO regi Anglorum, salutem et apostolicam [Col. 0070B] benedictionem.

Legationis tuae verba, fili charissime, gratanter excepimus; sed vellemus obedientiam promittentis. In quibus nimirum sanctae Romanae Ecclesiae illa in tuo regno pollicebaris, quae tempore tui patris habuerat, eos requirens honores quos antecessorum nostrorum tempore pater tuus habuerat. Quae profecto omnia grata in superficie viderentur; interius requisita, et legati tui vocibus exposita, gravia et vehementissima paruerunt. Quaerebas enim ut tibi episcoporum abbatumque per investituram constituendorum jus et facultas a Romana indulgeretur Ecclesia: et quod per se solum fieri omnipotens Dominus perhibet, hoc regiae potestatis fieret. Ait [Col. 0070C] enim Dominus: Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur (Joan. X) . Cum autem Ecclesiae ostium reges esse arrogant, fit profecto ut qui per eos Ecclesiam ingrediuntur, non pastores, sed fures et latrones habeantur, eodem Domino dicente: Qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde, fur est et latro (ibid.) . Et quidem si a nobis magnum aliquid tua dilectio postularet, quod cum Deo, cum justitia, cum nostri ordinis salute concedi posset, graviter [gratanter] utique concederemus. Hoc vero tam grave, tam indignum est, ut nulla ratione catholica id admittat Ecclesia. Facilius ad extrema quaelibet B. Ambrosius cogi potuit quam imperatori Ecclesiae permittere potestatem. Respondit enim (l. II, epist. 14, ad Marcellinam) : «Noli [Col. 0070D] gravare te, imperator, ut putes te in ea quae divina sunt imperiale aliquod jus habere. Noli te extollere, sed si vis diutius imperare, esto Dei subditus. Scriptum est: Quae Dei, Deo; quae Caesaris, Caesari (Matth. XXII) . Ad imperatorem palatia pertinent, ad sacerdotem ecclesiae. Publicorum tibi moenium jus commissum est, non sacrorum. Quid tibi cum adultera? Adultera est enim quae non est legitimo Christi conjugio copulata.» Audis, o rex, adulteram Ecclesiam nuncupari, quae non legitime nupserit. Ecclesiae siquidem sponsus unusquisque aestimatur episcopus, juxta Scripturam illam qua ex fratris uxore frater non sui nominis filios suscitare praecipitur, et sponsae contemptor a futuro sponso discalciari mandatur. [Col. 0071A] Vides igitur, o rex, quam ignominiosum, quam periculosum sit, per filios suos matrem adulterio pollui? Si ergo Ecclesiae filius es, quod utique omnis catholicus Christianus est, permitte matri tuae legitimum sortiri conjugium, ut non per hominem, sed per Deum et hominem Christum, legitimo sponso, copuletur Ecclesia. Per Deum enim episcopos eligi, cum canonice eliguntur, testatur apostolus Paulus, dicens: Nec quisquam sumit sibi honorem, sed qui vocatur a Deo tanquam Aaron (Hebr. V) . Et B. Ambrosius: «Merito, inquit, creditur, quod divino esset electus judicio, quem omnes postulavissent.» Et post pauca: «Ubi universorum postulatio congruit, dubitare nos non oportet ibi Dominum Jesum et voluntatis auctorem, et petitionis arbitrum [Col. 0071B] fore, et ordinationis praesulem, et largitorem gratiae.» Praeterea propheta David ad Ecclesiam loquens, ait: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram (Psal. XLIV) . Ecclesia filios genuit, Ecclesia principes statuit. Possemus alia de Scripturis sacris testimonia et exempla proponere, quibus constaret Ecclesiae sponsos ac pastores episcopos, non saecularium potestatum nutu, sed Christi dispositione et Ecclesiae judicio praeponendos. Unde etiam imperator Justinianus sanxit in legibus sic: «Debet enim prius disceptari de vita episcopi utrum bona sit, an reprehensibilis, et utrum bonis testimoniis muniatur, an non.» Et infra «Fiat, inquit, facultas unicuique, si velit, contradicere: et si quidem ante consecrationem [Col. 0071C] fuerit contradictio facta, non prius consecretur episcopus nisi disceptatio de contradictione sit facta, et undique appareat innoxius is qui ad episcopatum vocatur.» Ecce quod populi totius esse pronuntiat imperator, hoc sui solius esse regia potestas incessit. Ipsius etiam imperatoris lege cautum est ut nec profectio, nec ingressus ad imperatorem sine metropolitani litteris pateret episcopo. Quem ergo in curia tua sine metropolitani litteris admittere non debes, eum vis, o rex, in Ecclesia principem constituere? Monstruosum profecto est ut patrem filius generare, homo Deum creare debeat. Sacerdotes namque in Scripturis sanctis deos vocari, tanquam Dei vicarios, manifestum est. Unde sanctae memoriae [Col. 0071D] Constantinus imperator, de episcoporum causis disceptare ausus non fuisse describitur. Propter hoc sancta Romana Ecclesia et apostolica, per praedecessores nostros regiae usurpationi et investiturae abominabili vivaciter obviare curavit: et gravissimis persecutionibus per tyrannos affecta, usque ad nostra tempora non destitit. Confidimus autem in Domino, quoniam nec in nobis confidentiae suae virtutem Ecclesiae princeps Petrus et episcoporum primus amittet. Porro saecularium potestatum et regum in Ecclesia quod sit officium, exponit apostolus Paulus, dicens: Dei enim minister est tibi in bonum. Non enim sine causa gladium portat. Dei enim minister est, vindex in ira ei qui male agit (Rom. XVIII) . Et Petrus apostolus in eadem verba consentiens: [Col. 0072A] Sive regi, ait, quasi praecellenti, sive ducibus tanquam ab eo missis ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum (I Petr. II) . Inter ista, rex, nullius tibi persuasio profana subripiat, quasi aut potestati tuae aliquid diminuere, aut nos in episcoporum promotione aliquid nobis velimus amplius vindicare. Imo si ab hoc propter Deum desistas, quod contra Deum esse manifestum est, quod cum Deo, nec tu exercere, nec nos concedere, aut cum nostra seu tua salute possumus: quidquid deinceps postulaveris quod cum Deo possumus, libentius indulgebimus, et honori tuo et sublimationi propensius insistemus. Nec existimes quod potestatis tuae columen infirmetur si ab hac profana usurpatione desistas; imo, tunc validius, tunc robustius, tunc honorabilius regnabis, [Col. 0072B] cum in regno tuo divina regnabit auctoritas. Tunc amicitiam et familiaritatem nostram firmius obtinebis, et regni tutores beatos apostolos habere gaudebis. Nec tibi nunc in petitionibus tuis abesse poterimus, cui petitionum nostrarum fautorem Dominum adesse senserimus. Ipse omnipotens Deus, in cujus manu corda sunt regum, adsit hortatui nostro, adsit auditui tuo, ut dum juxta praecepta ejus tuas disposueris actiones, ipse regnum tuum pacis et honoris sui stabilitate ac sublimatione disponat. Amen.

[Col. 0072C] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis SEHERO abbati, et ejus fratribus, in Calmosiacensi Ecclesia canonicam vitam professis, eorumque successoribus in eadem religione permansuris, in perpetuum

Religiosis desideriis dignum est facilem praebere consensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Proinde nos vestris omnium, filii, precibus annuentes, tam vos quam omnia vestra sedis apostolicae confovenda suscipimus, statuentes ut tam vos quam successores vestri sub canonicae disciplinae jugo perpetuis temporibus militetis: praesenti etiam decreto sancimus ut vestra Calmosiacensis Ecclesia ab omni viventium jugo libera perseveret, [Col. 0072D] nullusque in ea, vel ejus facultatibus, praeter Romanae sedis antistitem dominetur, salvo canonico jure Tullensis episcopi. Ad haec addimus ut quaecunque bona, quaecunque praedia, fideles viri de suo jure loco hactenus contulerunt, quaecunque in posterum, largiente Domino, concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium, juste atque canonice potestis adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Obeunte te nunc ejus loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptione, astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem providerit eligendum, nullusque ibi ecclesiasticorum se ingerat, nisi quos [Col. 0073A] spirituales viros congregatio vestra ad abbatis electionem invitaverit. Electus autem ipse juxta loci vestri vel provinciae morem a Tullensi episcopo confirmetur, ordinationes etiam clericorum, consecrationes altarium sive basilicarum ab eodem accipietis episcopo, si quidem gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et si eam gratis ac sine pravitate voluerit exhibere; alioquin liceat vobis catholicum quem malueritis adire antistitem, et ab eo benedictionem seu fratrum consecrationem suscipere, qui apostolicae sedis suffultus auctoritate, quae postulatur indulgeat; ad altarium etiam consecrationes invitatus accedat. Praeterea, prohibemus et interdicimus ut circa coenobii vestri ambitum occasione qualibet assultum facere nemo praesumat; [Col. 0073B] si vero, quod absit! forte contigerit in atrio vestro, vel in effusione sanguinis, vel in verberum inflictione, sive in aliquo ejusmodi violentiam irrogari, nequaquam propter haec ecclesia vestra a divinis prohibeatur officiis. Ad indicium perceptae a Romana Ecclesia libertatis, stolam sacerdotalem per singula biennia Lateranensi palatio persolvatis. Si quae sive ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam venire temere tentaverit, secundo tertiove commonita, si satisfactione congrua non emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque divino se judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sanctissimo corpore et sanguine Dei Domini nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine [Col. 0073C] districtae subjaceat ultioni. Cunctis autem eidem loco jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Scriptum per manum Petri notarii regionarii et scriniarii sacri palatii.

Datum Romae in porticu beati Petri, per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi, tertio Nonas Maii, indictione nona, Incarnationis Domini anno millesimo centesimo secundo [primo], pontificatus autem domini Paschalis papae secundi anno secundo.

Ego Paschalis Ecclesiae catholicae episcopus.

[Vide LUPI, Codex diplomaticus Bergomatis. Bergomi, 1784, fol. 1-2, t. II, p. 829.]

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GUILLELMO Melphiensi episcopo, ejusque successoribus canonice promovendis in perpetuum.

[Col. 0074A] Per apostoli Petri discipulum et successorem Anacletum, apostoli Petri praeceptum accepimus, ne in villis, aut municipiis, vel in modicis civitatibus ordinentur episcopi. Magnum enim est Ecclesiae detrimentum cum episcoporum nomen ac dignitas frequentia inopiaque vilescit. Hujus nos providentiae justitia commoniti, praesentis decreti auctoritate, juxta sanctorum Patrum statuta sancimus ne in Lavellano oppido, quod Melphiae oppidum est, ullo deinceps tempore episcopalis cathedra statuatur: ipsum vero oppidum cum pertinentiis et finibus suis, tibi, venerabilis frater Guillelme Melphiensis episcope, tuisque legitimis successoribus perpetuo regendum, et episcopali jure tenendum disponendumque firmamus. Praeterea villam Salsugae, Gaudianum, [Col. 0074B] possessiones S. Joannis de Iliceto, ita semper in propria Melphiensis Ecclesiae possessione permanere censemus, sicut a filio nostro duce Rogerio suis temporibus traditae et chirographo confirmatae sunt. Hoc ipsum de Judaeorum censu, balnearum redditu, villanorum vectigalibus, molendinis, vineis, agris, caeterisve rebus quas intra vel extra civitatem Melphiae idem dux Ecclesiae vestrae contulit, praesentis privilegii pagina constituimus. Ad hoc quidquid vel proprietario, vel baronali jure Ecclesia vestra in praesentiarum obtinet, sive in futurum largiente Domino juste poterit atque canonice adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. Porro in legationem . . . . . ut quicunque deinceps episcopali Melphiensi in Ecclesia, Deo auctore, successerint, [Col. 0074C] ab apostolicae sedis nostrae pontificibus consecrationis gratiam sortiantur. Si qua igitur in crastinum, ecclesiastica saecularisve persona, etc., ut in aliis nonnullis epistolis.

Ego Paschalis, catholicae Ecclesiae episcopus, subscripsi.

Datum Beneventi, per manus Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi, III Kal. Octobr., ind. X, Incarnat. Dominicae anno 1102 [1101], pontificatus autem domni Paschalis II papae tertio.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili CONSTANTINO Ravellensis Ecclesiae episcopo, et successoribus canonice promovendis in perpetuum.

Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Tuis ergo postulationibus, frater in Christo venerabilis Constantine episcope, clementer annuimus, quia devotionis tuae sinceritatem erga communem matrem Romanam Ecclesiam affectio diutina declaravit. Cujus nimirum merito voluntatis auctore Domino accommodavimus affectum, ut Ecclesiae [Col. 0075A] tibi commissae status inconcussa semper stabilitate persistat. Per praesentis itaque decreti paginam decernimus ut Ravellensis Ecclesia, cui per Dei gratiam, et praedecessoris nostri ministerium, et manus impositionem praesides, familiari benignitate semper sub apostolicae sedis tuitione servetur: et quicunque deinceps episcoporum Ravellensi Ecclesiae Deo disponente successerint, ab ejusdem apostolicae sedis pontifice consecrationis gratiam sortiantur, sicut a sanctae memoriae praedecessoribus nostris Victore III et Urbano II statutum esse cognoscitur. Omnem quoque Ravellensis parochiae ambitum, sicut a praedecessore tuo reverendae in Christo memoriae Ursone possessa est, tibi tuisque in perpetuum successoribus confirmamus. Ad haec quidquid vel [Col. 0075B] proprietario jure, vel parochiali, jam praefata Ecclesia in praesentiarum obtinet, sive in futurum largiente Domino juste poterit atque canonice adipisci, libera tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare: sed omnia integra conserventur, tam vestris quam clericorum et pauperum usibus profutura. Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona, etc. ut in aliis nonnullis epistolis.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Datum Beneventi per manum Joannis, sanctae [Col. 0075C] Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, III Kal. Octobr., indict. X, Incarnationis Dominicae anno 1102 [1101], pontificatus autem domni Paschalis papae secundi III.

In nomine Domini Dei Salvatoris nostri Jesu Christi Domini aeterni, PASCHALIS papa, episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio MADELMO abbati monasterii venerabilis Sanctae Sophiae intra Beneventum siti, ejusque successoribus regulariter promovendis in perpetuum.

[Col. 0075D] Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Unde nos tuis, fili humanissime Madelme, piis postulationibus annuentes, Sanctae Sophiae coenobium, cui Domino auctore praesidere cognosceris, sub tutelam et jurisdictionem sedis apostolicae, sicut hactenus mansit, perpetuo permanere praesentis paginae auctoritate sancimus, ut soli Romanae Ecclesiae subditum, ab omnium Ecclesiarum necnon et personarum jugo liberum habeatur. Cuncta etiam quae praedecessoribus tuis, vel tibi, [Col. 0076A] ad ejusdem monasterii immunitatem vel possessionem, nostrorum praedecessorum sunt privilegiis attributa, nos quoque tibi juxta ac successoribus tuis regulariter promovendis praesenti privilegio contribuimus. Cellas propterea, vel ecclesias, vel villas, quae praedecessorum tuorum, vel tua industria praedicto videntur coenobio juste ac rationabiliter acquisitae, possidendas in perpetuum confirmamus, id est ecclesiam Sancti Benedicti, etc.

( Hic enumerantur possessiones illius monasterii. ) una cum omnibus suis pertinentiis, cum mobilibus atque immobilibus. Praesentis atque nostri privilegii pagina apostolica auctoritate statuimus ut quaecunque idem coenobium juste possidet, quaeque in crastinum concessione pontificum, liberalitate principum, [Col. 0076B] vel oblatione fidelium juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. Decrevimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare atque destruere, aut etiam ei ullas possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, aut quocunque modo molestare: verum omnia integre perseverent, atque conserventur, eorum pro quorum substantia aut sustentatione aut gubernatione concessa sunt, usibus commodis profutura. Obeunte te nunc ejus loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia, vel violentia, praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, elegerint. Electus a [Col. 0076C] Romano pontifice consecretur. Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium sive basilicarum, ordinationes monachorum qui ad sacros sunt ordines promovendi, ab episcopis in quorum dioecesibus estis, accipietis; si quidem gratiam et communionem apostolicae sedis habuerint, et si gratis ea et sine pravitate impenderint. Si quid vero horum obstiterit, liceat vobis a quocunque volueritis catholico episcopo, quae supra nominata sunt sacramenta percipere. Si qua vero ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, temere contra eam venire attentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de [Col. 0076D] perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei ac Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud aeternum judicem praemia aeternae pacis ac mercedis inveniant: Amen. Bene valeas.

Ego Paschalis sanctae catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Datum Capuae per manum Joannis S. R. E. diaconi cardinalis, VI Kal. Novemb., indict. XI ⁜ (16) . Incarn. [Col. 0077A] Domini anno 1111, pontificatus autem domni Paschalis II papae tertio.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ODERISIO Casinensi abbati, et sanctae Romanae Ecclesiae presbytero cardinali, salutem.

Cum pro beati Patris nostri Benedicti reverentia, tum pro multis tam vestris, quam praedecessorum vestrorum meritis, vestro nos loco plurimum debere cognoscimus. Idcirco justum ducimus ut ad vestri monasterii augmentum charitate sollicita [Col. 0077B] intendamus. In urbe igitur Beneventana, quam nostri Romani juris esse perspicuum est, monasterio vestro in perpetuum possidendam ecclesiam S. Nicolai concedimus, quae sita est in urbis angulo juxta turrem paganam, et concessionem ipsam praesentis decreti pagina confirmamus. Quam nimirum ecclesiam, et illibatam, et integram vobis vestrisque successoribus perpetuo permanere sancimus, una cum omnibus, quae in praesentiarum ad ipsam pertinent. Quae videlicet ex majori parte rerum ad nostram curiam pertinentium acquisita, seu comparata creduntur, id est molendina duo sub uno tegmine, aliud quod centimolum nuncupatur; hortos cum diversis arboribus; curtem in Roseto, cum una petia de terra; curtem in rivo Tasi; curtem de [Col. 0077C] homodei; curtem Martini Alberici cum Silvola; curtes Rocconis duas; curtem diaconi Musi; curtem in Monte Rostari; curtem in Sajano; curtem Valentini; terras in loco, qui dicitur Mediana per fines et terminos suos; ecclesiam S. Nicolai in Urbiliano prope Petram pelicinam cum pertinentiis suis; coram quae est ante portam ecclesiae per terminos suos, casam quae est ad laevam ecclesiae per terminos suos juxta murum civitatis; super quae etiam nos eidem ecclesiae possessionibus adjicimus ecclesiam S. Nicolai, quae vocatur de Rodenandi cum pertinentiis suis; ecclesiam S. Mariae quae vocatur Rotunda cum pertinentiis suis; balneum novum juxta ecclesiam S. Politti. Quidquid praeterea cella [Col. 0077D] ipsa B. Nicolai, pontificum concessione, principum liberalitate, vel quorumque fidelium oblatione in futurum potuerit adipisci sub vestra vestrorumque successorum dispositione ac potestate in perpetuum conservetur. Nulli autem personae unquam liceat suprafatam cellam a vestri monasterii unitate dividere, et in aliam, quam a nobis statutum est possessionem, occasione qualibet transmutare. Si quis vero aliter praesumpserit, apostolicae sedis animadversione multetur et usque ad satisfactionem congruam excommunicationi subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

[Col. 0078A] Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, XV Kalendas Decembris, indictione decima, anno Dominicae Incarnationis 1102 [1101], pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno III.

Revertente si quidem fratre R. [Richardo] Albano [Col. 0078B] episcopo, pacem et concordiam eremi reformatam, et in locum sanctae memoriae magni Brunonis te successisse cognovimus. Sit ergo in te ejusdem viri spiritus, idem sit et eremiticae disciplinae vigor, eadem morum et gravitatis constantia, quia nos, opitulante Domino, quidquid auctoritatis et potestatis ipsius magistri probabilis sapientia et religio ab apostolica sede promeruit personaliter, hoc tibi, te eodem spiritu comitante, concedimus. Volumus autem ut in proxima quadragesima nos visitare debeas, quatenus cordis secreta os ad os plenius loquamur, etc.

Datum Romae VI Kal. Decembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri DIDACO Compostellano episcopo secundo, ejusque successoribus canonice promovendis in perpetuum.

Justitiae ac rationis ordo suadet ut qui sua a successoribus desiderat mandata probari, praedecessoris sui procul dubio voluntatem et statuta custodiat. Proinde nos, praedecessoris nostri sanctae memoriae Urbani II statuta custodientes, pro B. Jacobi reverentia legitimum sempiternum auctoritate sancimus, ut sicut episcopatus cathedram praedecessor [Col. 0078D] tuus bonae memoriae Dalmatius episcopus in Compostellana urbe per apostolicae concessionem sedis obtinuit, in qua B. Jacobi corpus requiescere creditur, ita perenni deinceps tempore, tam tu quam successores tui habere opitulante Domino debeatis. Universa igitur ad Iriae civitatis dioecesim jure veteri pertinentia tibi tuisque legitimis successoribus Compostellae permanentibus integra semper et illibata permanere decernimus. Ad haec pro singulari B. Jacobi devotione concedimus ut tam tu quam tui deinceps successores, nulli praeter Romanum metropolitanum subjecti sint, et omnes qui tibi in eadem sede successerint per manum Romani pontificis tanquam speciales Romanae sedis suffraganei consecrentur. Praeterea mansuro in perpetuum decreto [Col. 0079A] sanximus ut quidquid hactenus juste B. Jacobi ecclesiae a regibus, seu quibuscunque fidelibus oblatum est; quidquid catalogis legitimis continetur, quidquid parochiarum Iriensis cathedra juste habuisse cognoscitur, tibi tuisque legitimis successoribus Compostellae permanentibus firmum semper integrumque servetur. Illud omnimodis interdicimus ut nulli unquam personae facultas sit B. Jacobi ecclesiae censum illum qualibet occasione subtrahere, quem Hispanorum reges quidam nobilis memoriae, Al. praesentis praedecessores, pro salute totius provinciae statuerunt, a flumine videlicet Pisorgo usque ad littus Oceani annuatim ex singulis boum paribus persolvendum, sicut in scriptis ejusdem ecclesiae continetur. Vestram de caetero condecet sanctitatem [Col. 0079B] sanctae Romanae Ecclesiae decreta in omnibus observare, et ita virtutum luce interius exteriusque fulgere, ut videant omnes vestra bona opera, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est.

Sane si quis in crastinum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, marchio, comes, judex, aut ecclesiastica quaelibet saecularisve persona hujus decreti paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonitus, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reumque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini nostri Jesu Christi alienus fiat, atque in extremo examine districtae [Col. 0079C] ultioni subjaceat. Cunctis autem haec observantibus et saepefatam B. Jacobi ecclesiam venerantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Scriptum per manum Petri notarii regionarii a scriniis sacri palatii.

Ego Paschalis sanctae catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis S. Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis II Kal. Januar., indictione X, anno Incarnationis Dominicae 1102 [1101], pontificatus autem domini Paschalis papae [Col. 0079D] III.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili DIDACO Compostellano episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Ecclesia quam regendam, disponente Domino, suscepisti, jam diu, etiam cum pastorem habere videretur, pastoris solatiis caret. Idcirco strenuitati [Col. 0080A] tuae vigilantius insistendum est, ut in ea rite omnia juxta normam sedis apostolicae disponantur. Cardinales in Ecclesia tua presbyteros seu diaconos tales constitue, qui digne valeant commissa sibi ecclesiastici regiminis onera sustinere. Porro quae presbyterorum intersunt, presbyteris; quae diaconorum, diaconibus committantur, ut in aliena dispendia nullus obrepat. Si qui sane ante Romanae legis susceptionem secundum communem patriae consuetudinem conjugia contraxerunt, natos ex eis filios neque a saeculari neque a dignitate ecclesiastica repellimus. Illud omnino incongruum est, quod per regionem vestram monachos cum sanctimonialibus habitare audimus, ad quod resecandum experientia tua immineat; ut et qui inpraesentiarum simul [Col. 0080B] sunt, divisis longe habitaculis separentur, prout arbitrio et religiosorum virorum consilio melius visum fuerit, neque in posterum consuetudo hujusmodi praesumatur.

Datum Laterani, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo tertio [primo], nostri pontificatus quarto [secundo].

P. episcopus, servus servorum Dei, venerabilis fratribus et coepiscopis B. Toletano, G. ⁜ (16*) Bracarensi [Col. 0080C] et eorum suffraganeis, et D. Compostellano salutem et apostolicam benedictionem.

Quantum veritatis hostibus terrorem, quantam Ecclesiae fortitudinem synodalis concilii procinctus comparet, dilectio vestra cognoscet: quapropter et nobis et vobis vivaciter providendum est ut auctore Deo in plenariam debeamus synodum convenire, quam, eodem Deo nostro praestante, sanctorum apostolorum juvantibus meritis, in exordio proximae Quadragesimae celebrare decrevimus. Hortamur ergo strenuitatem vestram ut, omni occasione seposita, convocatis dioeceseos vestrarum abbatibus, in praedicto tempore ad Urbem convenire curetis. Sancti Facundi abbatem non dissimiliter invitamus.

Paschalis episcopus, servus servorum Dei, reverendissimo fratri et coepiscopo ANSELMO Cantuariensium archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Sicut injuriis tuis et exsiliis compassi sumus, sic reductioni tuae et honori tuo, largiente Domino, congaudemus. Et tu, frater in Christo reverendissime, quia injurias et procellas Romanae Ecclesiae, [Col. 0081A] sicut in praesentia visas, plenius nostri, pro eis in portu positus laborare non desinas efficacius. Primo, ut Ecclesiarum in regno Anglico statum secundum Romanae Ecclesiae sanctiones corrigi ac disponi facias: dehinc, de regis erga nos dilectione ac fidelitate debita, censuque B. Petri restituendo, efficacius studeas. Scis enim quantis inopiae circumvallemur angustiis. Nempe cum pro Ecclesiis omnibus Romana laboret Ecclesia, quisquis ei sua aufert, non ipsi soli, sed Ecclesiis omnibus sacrilegii reus esse dignoscitur. Significamus praeterea dilectioni tuae, Northmannorum comitem (Robertum) questum apud nos esse adversus Anglorum regem de fracto sacramento, quod ei pro eodem regno acquirendo fecerat, regnum invaserit. Et nosti quia [Col. 0081B] eidem comiti debemus auxilium pro laboribus quos in Asianae Ecclesiae liberatione laboravit. Idcirco volumus ut, si necdum inter eos pax composita est, te satagente, nostris nuntiis intervenientibus, componatur. Pro his enim omnibus notum tibi, et a te quondam educatum tunc filium, nunc fratrem et coepiscopum, Joannem mittimus, et Tiberium familiarem nostrum: quos petimus in omnibus quae apud vos agenda sunt, tuo consilio instrui, tuo auxilio adjuvari: per quos sacrosancta Romana Ecclesia tuae religionis et sapientiae efficacius experiatur industriam.

P. episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri P. [Petro] Pictaviensium episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum Romanae Ecclesiae membra sitis, miramur quod vestro capiti scienter contraitis. Neque enim ignoratis Sancti Cypriani monasterium per sedis apostolicae dispositionem Cluniacensi monasterio esse commissum. Tu vero, ut audivimus, abbatem illic repente electum adversus Romanae Ecclesiae privilegia consecrasti. Unde praecipimus ut idem frater [Col. 0081D] abbas officio careat, donec Cluniacensi abbati satisfaciat, et Ecclesia ipsa juxta Romanas constitutiones in abbatis Cluniacensis ordinatione persistat. De Malleacensi quoque abbate praecipimus ut juxta domini Urbani praeceptum abbati Cluniacensi satisfaciat. Alioquin vide ne tu pro eis sedis apostolicae indignationem experiaris, et ipsi condignam sententiam non effugiant.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus Eborum metropolis suffraganeis [Col. 0082A] per Scotiam, salutem et apostolicam benedictionem.

Noscat dilectio vestra venerabilem fratrem nostrum Gerardum Herefordensem quondam episcopum in Eborum metropolitanum per omnipotentis Dei gratiam nos promovisse; cui ex apostolicae sedis liberalitate pallium privilegiumque concessimus, unde mandamus, praecipientes, ut ei deinceps, tanquam vestro archiepiscopo, debitam obedientiam exhibeatis

[Col. 0082B] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GIRARDO Eboracensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Inter caetera regna terrarum ad apostolicae sedis subjectionem, etc.

. . . . . Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus huic concordiae concessi et subscripsi.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, X Kalendis Aprilis, indictione XII, anno Dominicae Incarnationis [Col. 0082C] millesimo centesimo quinto [secundo], pontificatus quoque domni Paschalis II papae anno V[III].

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio JOANNI venerabili abbati, in Christo salutem suisque successoribus.

Quamvis ex universalitate sedis, cui deservimus indigni, curam ecclesiarum omnium adhibita dilectione concipimus, et disponendo gerimus; ampliori tamen vigilantia super his sollicitamur, et amore tenemur, quas fidelium devotio tutelae hujus [Col. 0082D] sanctae universalis sedis salubri institutione commisisse dignoscitur; et si quid, in quo ex nostra constitutione vel consensu sublimati desiderent, cum summa benevolentia concedendum nobis videtur ut impetrent. Unde, te postulante a nobis ut monasterium Sancti Ambrosii, ubi sanctum ejus requiescit corpus simul cum sanctis martyribus Gervasio atque Protasio, cui divina dispositio te praeesse voluit, apostolicae auctoritatis serie muniremus, et omnia ejus pertinentia perenni jure inviolabiliter permanendae confirmaremus; tuis inclinati precibus, per hujus nostrae sanctionis privilegium, antecessorum nostrorum auctoritatem sequentes, decernimus, et propter amorem sancti Ambrosii et sanctorum martyrum Gervasii et Protasii, quorum honori [Col. 0083A] dicatus est locus, concedimus tibi tuisque successoribus, quidquid de usu dalmaticae, sandalium, necnon chirothecarum, et licentiam ferendi tintinnabulum capellae, ex apostolica auctoritate antecessorum nostrorum habere meruisti; et concedimus tibi dominium totius ecclesiae post archiepiscopum, et similiter concedimus dominium hospitalis cum ecclesia inibi fundata in honore sancti Michaelis, et ecclesiam sancti Augustini cum parochia sibi pertinente; et ecclesiam Sancti Satyri cum parochia sibi pertinente; et ecclesiam Sancti Petri, ubi dicitur a Sala, cum parochia sua, cum decimis et primitiis; confirmantes monasterium infra urbem ipsam Mediolanum constitutum, quod nominatur Auronae, cum omni honore; et curtem de Pasiliano cum omnibus [Col. 0083B] ad se pertinentibus, cum ecclesiis inibi aedificatis, et curtem de Feliciano, et curtem de Monte, cum ecclesiis inibi aedificatis; et Capiate cum ecclesiis, cum decimis et primitiis; et Civennam; et in Clavero; et in Badello; et in Colonia; et in Baraza ecclesiam unam quae vocatur Sanctus Damianus, cum decimis et primitiis; et Antizagum cum ecclesiis inibi fundatis; et Casterno cum duabus ecclesiis; et Balaradeglo; et Vite Alba; et Sanctus Syrus a Bevra; et in episcopatu Laudensi ecclesiam unam Sancti Salvatoris, et aliam ecclesiam juxta Codonium, fundatam in honore sancti Ambrosii; et in episcopatu Papiensi villam unam quae nominatur villa regia; et monasterium unum, quod [Col. 0083C] nominatur Sanctus Quintinus, ut sit in potestate et regimine ipsius abbatis Sancti Ambrosii; et ecclesiam Sancti Sepulcri cum decimis et primitiis; et Dubini cum ecclesia una; et in episcopatu Placentiae villam unam, quae vocatur Ceresola et insuper cuncta loca, urbana vel rustica, culta vel inculta, cum decimis et primitiis, colonis, servis et ancillis, et aldionibus, quae ab aliquibus fidelissimis Christianis eidem monasterio concessa sunt, vel quae etiam per alia justa munimina ad eumdem religionis locum pertinere videntur, cum omni securitate et quiete debeas possidere, tuique successores in perpetuum, ita ut nullus unquam successorum nostrorum pontificum, nullus et imperator, rex, dux, vel aliqua persona, ipsum monasterium de praefatis omnibus [Col. 0083D] rebus, quae inibi pertinere videntur, praesumat devestire, molestare, inquietare; necnon sub divini judicii promulgatione, confirmatione et anathematis interdictione decernimus. Quod ut nunc, seu in futuris temporibus, firmum et inviolabile maneat, nostro privilegio confirmamus, ad honorem Dei et sancti Ambrosii confessoris, et sanctorum martyrum Gervasii et Protasii, quorum corpora in vestro monasterio posita sunt. Si quis autem temerario ausu, quod fieri non credimus, contra hujus nostrae apostolicae auctoritatis et confirmationis seriem agere tentaverit; sciat se esse excommunicatum, et a beato Petro apostolorum principe, et nostra apostolica auctoritate. Qui vero custos et observator hujus nostri privilegii exstiterit, benedictionis [Col. 0084A] gratiam et vitam aeternam a Domino consequi mereatur.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Ego Coyro, Praenestinus episcopus subscripsi.

Ego Richardus, Albanensis episcopus, subscripsi.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, sexto decimo Kalendas Martii, indictione decima, Incarnationis Dominicae anno millesimo tertio [secundo], pontificatus autem domini Paschalis secundi papae tertio.

[Hujus privilegii mentio tantum exstat apud ROBOLINI, Notizie, III, 223. Signa chronologica sunt vitiosa.]

[MABILL. Annal. Bened. V, 454. Fragm.]

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri JOANNI Fesulano episcopo, ejusque successoribus canonice promovendis in perpetuum.

Justis votis assensum praebere, justisque petitionibus [Col. 0084D] aures accommodare nos convenit, qui, licet indigni, justitiae custodes, atque praecones in Ecclesia apostolorum principum Petri et Pauli specula positi Domino disponente conspicimur. Tuis igitur, frater in Christo charissime Joannes, justis petitionibus annuentes, sanctam Fesulanam Ecclesiam, cui auctore Deo praesides, apostolicae sedis auctoritate munimus. Tibi enim tuisque legitimis successoribus confirmamus episcopali ac dominicali jure possidendam arcem et civitatem Fesulanam, cum ecclesiis, et curtis, et terris adjacentibus. Similiter castrum montis Lauri, et mons Regis, Bojanam, et curtem Sala, et Festilianum, et Pratum regis, ecclesia S. Mariae in Urbana cum curte, et Libiano, et Biviliano, et castrum quod aedificatum est in supradicto episcopio [Col. 0085A] juxta fluvium Faltonae cum curte Riviferioli, et Pulcanti, castrum Cisilo, et curtem in monte Acuto, et in Ampiniana Montana Sancti Gaudentii cum Alpibus et pertinentiis eorum, sicut ex regis concessione ecclesiae tuae collata sunt, castrum Agne, curtem Turrichae, et Castillione, et partem montis Bontilli, et partem castri Rufiani, monasterium Sancti Salvatoris situm in episcopatu Pistoriensi cum ecclesiis et curtibus sibi pertinentibus, monasterium Sancti Bartholomaei, monasterium Sancti Martini, monasterium Sancti Gaudentii, cum pertinentiis eorum, et patrimonium filiorum Bennonis, et castrum quod vocatur Flumen, et quod jure supradictae ecclesiae in territorio Mucelli detinent filii Ugonis, filii Rumberti et Azzo filius Albizi, et filii [Col. 0085B] Azonis de Castanicula, et Longobardi de Molezzano, et filii Ugonis de Casola, et Longobardi de Ferliano, et Longobardi de Sancto Joanne majore, vel quidquid in praedicto territorio juris vestrae ecclesiae aliquis hominum detinere videtur, et quidquid Ugo filius Raynerii dedit praefatae ecclesiae in Ampiniana, et in monte Acuto, et in Reu Mangana, Politiano, et medietatem ecclesiae, et curtis in loco Quaraclae, et curtem Marinae. Praeterea plebem S. Crisci sitam Albino, plebem S. Gervasii, cum curte sitam Alpi niano, ecclesiam S. Miniatis cum curte, plebem S. Joannis sitam in monte Lauro, plebem S. Babilli, et S. Ditali, plebem S. Leonini, plebem S. Mariae, plebem S. Stephani, plebem S. Jerusalem sitam in [Col. 0085C] Pomino, plebem S. Jerusalem sitam in Glaceto, plebem S. Gervasii sitam in Soriano cum curte, plebem S. Petri sitam Casua, cum curte et parte castelli, quod vocatur Novum, plebem S. Mariae sitam in Sco cum curte, plebem S. Joannis sitam in Ca . . . plia, plebem S. Pancratii, plebem S. Romuli cum curte, ecclesiam S. Miniatis cum pertinentiis suis, ecclesiam S. Mariae sitam in Carpinione, cum curticella, plebem S. Viti, plebem Leonini sitam in Retiano, plebem S. Laurentii cum castello et curte, plebem S. Miniatis sitam in Rubiano, plebem Petri cum curte sitam in Cintoria, ecclesiam S. Justi sitam in monte Rantuli, plebem S. Petri sitam in Sillano, plebem S. Crescii sitam in Novole, plebem S. Leonini sitam in Panzano cum curte ecclesiam, S. Euphrosyni [Col. 0085D] cum curte, ecclesiam S. Pauli cum curte quae est posita juxta castrum Corbuli, plebem S. Mariae et S. Petri sitam in Avanano, plebem S. Justi cum curte, plebem S. Pauli cum curte, plebem S. Leonini in Collina, plebem S. Mariae in monte Miliario, plebem S. Martini in Tertinulo cum curte, ecclesiam S. Mammilliani cum curte, plebem S. Petri Ormenae cum curte, plebem S. Marci in Stilliana. Quidquid praeterea vel in Fesulanae ecclesiae parochia, vel in aliarum ecclesiarum parochiis praedicti antecessores tui hactenus possedisse videntur, tibi tuisque legitimis successoribus illibata manere sancimus. Decernimus igitur ut nulli omnino hominum liceat eamdem Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas tenere, [Col. 0086A] minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnino integra conservare, tam vestris, quam clericorum usibus profutura. Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, temere contra eam venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisve sui careat dignitate, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei ac Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae [Col. 0086B] pacis inveniant. Amen, amen.

Scriptum per manum Petri notarii regionarii et scrivii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae PP. subscripsi.

Ego Praenestinus episcopus subscripsi.

Ego Crescentius Salunensis episc. subscripsi.

Ego Richardus Albanensis episc. subscripsi.

Ego Anastasius card. S. Clementis subscripsi.

Dat. Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi, V Idus Martii, indict. XII, Incarn. Dominicae anno 1103, pontificatus autem D. Paschalis II papae tertio, etc.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio GERENTONI abbati Divionensis monasterii, salutem et apostolicam benedictionem.

Officii nostri nos hortatur auctoritas, pro Ecclesiarum statu sollicitos esse, et quae recte statuta sunt stabilire. Proinde commutationem illam, quae inter vos et Cadomensis coenobii abbatem Gilbertum facta est, decreti pagina confirmamus, ut quae in Northmannorum finibus coenobium Divionense possederat, [Col. 0086D] id est ecclesiam Sancti Alberti cum appenditiis suis, et ecclesiam de Longo Campo cum terris et decimis; deinceps in Cadomensis monasterii possessione permaneant, et rursum, quae Cadomensis Ecclesia in Burgundionum regione possederat, id est monasterium Sancti Hippolyti curiae Becalt. . . . . . . . . . . . . . cum omnibus appenditiis deinceps in Divionensis coenobii jure persistant. Confirmamus etiam vobis, vestrisque successoribus, monasterium Sancti Vigoris, cum omnibus ad ipsum pertinentibus, tam in hominibus quam in possessionibus et decimis, videlicet plena decima totius villae, in qua monasterium situm est, omnium ad eamdem villam pertinentium, et plena decima de Tor, et de Crissoto, et de Olferes, et de Colgrino, et de tota Chricha [Col. 0087A] villa, cum terris presbyterorum, sicut vobis a Lonae memoriae Odone Bajocensi episcopo tradita, et principis, et aliorum assensibus est roborata. Item confirmamus istud donum quod fecit Robertus dux Northmannorum praefato monasterio, de suis dominicis rebus tam in passagio et theloneo, quam in caeteris exitibus, et per totam terram suam, liberis consuetudinibus, et quatuor asinis in Verneto quotidie viridi ligno onerandis. Quidquid praeterea hodie vestrum coenobium quiete possidet, sive in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam [Col. 0087B] sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Scriptum per manum Petri notarii regionarii et scriniarii sacri palatii.

Ego Paschalis Ecclesiae catholicae episcopus, subscripsi.

[Col. 0087C] Data Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, II Idus Martii, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1102, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae III.

P. episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus et coepiscopis G. Bracarensi, Didaco Compostellano, A. Tudensi, salutem et apostol. benedict.

[Col. 0087D] Causam Pelagii multis praesentibus fratribus nostris diligenti indagatione discussimus, in qua nimirum discussione juxta litterarum vestrarum tenorem ex ipsius P. confessione patuit viduam illam ob timorem raptus religionis sumpsisse velamen, quod multi etiam qui praesentes aderant, ore proprio fatebantur. Caeterum juxta Carthaginensis concilii praescriptum, nec se Deo devovit, nec laicali veste abjecta sub testimonio episcopi vel Ecclesiae in religioso habitu apparuit. Quia igitur eidem temporali velationi sacramenta hujuscemodi defuerunt, matrimonii sacramentum quod idem P. cum ea contraxit, nullatenus videtur esse solvendum. Verum enim [Col. 0088A] vero quia juxta B. Innocentii sanctionem religiosum propositum simulavit, ei agenda aliquanto tempore poenitentia injungatur: non enim juxta Apostolum pollicitae fidei irritatione constringitur. Hac igitur ratione collata eumdem P. in conjugio permanentem a vinculo excommunicationis absolvimus.

Datum Laterani Idibus Martii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ADE, abbati venerabilis monasterii quod in honore sancti Dionysii, etc.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . atque in extremo examine districtae ultioni [Col. 0088B] subjaceat; cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant.

Scriptum per manum Petri notarii regionarii et scriniarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Ego Richardus Albanensis episcopus SS.

Datum Romae per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, XII Kal. April., indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1103, pontificatus autem domini Paschalis secundi papae III.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio WERNERO, abbati venerabilis monasterii sanctae Dei Genitricis virginis Mariae, quod in loco situm est qui Rosenfeld dicitur, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Justis votis assensum praebere justisque petitionibus aures accommodare nos convenit, qui, licet indigni, justitiae custodes atque praecones in excelsa apostolorum principum Petri et Pauli specula, Domino disponente, conspicimur. Tuis igitur, fili in [Col. 0088D] Christo venerabilis atque charissime, justis petitionibus annuentes, monasterium Rosenfeld, cui Deo auctore praesides, ad honorem sanctae Dei genitricis Virginis Mariae, cujus nomini dedicatum est, sub tutela apostolicae sedis specialiter confovendum protegendumque suscepimus. Quod nimirum monasterium generosus Udo marchio cum fratre Rudolpho et matre venerabili Oda, propriis sumptibus reaedificatum et propriarum possessionum collatione ditatum, pro animae suae et parentum suorum, vel eorum, qui ibidem requiescunt, salute, beatis apostolis Petro et Paulo noscitur obtulisse et in Romani pontificis defensionem jure perpetuo delegasse ⁜ (17) . Eorum [Col. 0089A] ergo votum assensionis nostrae foedere firmantes, per hujus nostri privilegii paginam apostolica auctoritate statuimus, ut, quidquid ad eumdem locum legitimo veteris possessionis jure pertinet, quidquid supradicti principes de suis facultatibus justis eidem monasterio obtulerunt, et quidquid hodie juste possidet, in mancipiis, campis, silvis, pratis, aquis aquarumque decursibus, in molendinis et in mansis et caeteris redditibus, sive in crastinum consensione pontificum, largitione principum vel oblatione fidelium, juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. Decrevimus igitur ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare, aut ei supradictas possessiones auferre vel ablatas retinere, imminuere [Col. 0089B] vel temerariis vexationibus fatigare. Et omnino integra conserventur, eorum, pro quorum sustentatione ac gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salvo episcoporum jure canonico.

Obeunte te, W. nunc ejus loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia vel violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam elegerint. Quod si in suo collegio invenire nequiverint, qui huic regimini idoneus haberetur, liceat eisdem, de quocunque maluerint loco, sui ordinis virum suaeque professionis assumere. Chrisma, oleum sacrum, consecrationes altarium [Col. 0089C] sive basilicarum, ordinationes monachorum, qui ad sacros fuerint ordines promovendi, ab episcopo, in cujus dioecesi estis, accipietis, siquidem gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et si ea gratis ac sine pravitate voluerit exhibere. Alioquin liceat vobis catholicum, quem mavultis, adire antistitem et ab eo consecrationem sacramentorum suscipere, qui ab apostolica sedis auctoritate fultus, quae postulantur indulgeat.

Sane praedictum marchionem, vestri coenobii advocatum, sicut a vobis est electus quam diu vixerit, ejusque posteros, si idonei sunt, statuentes, de caetero sancimus ut nullus unquam vestri monasterii advocatus esse praesumat, nisi quem fratres communi consensu praeviderint eligendum. Ad indicium [Col. 0089D] receptae a Romana Ecclesia libertatis, secundum ipsius jam dicti marchionis constitutionem, per annos singulos unum byzantium Lateranensi palatio persolvetis.

Si quis autem in crastinum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, comes aut vicecomes, judex aut persona, potens aut impotens hujus nostri privilegii paginam sciens, contra eam temere venire attentaverit, secundo tertiove commonitus, si non satisfactionem condignam fecerit, eum honoris sui periculo subjacere decernimus, [Col. 0090A] a Christi Ecclesiae corpore auctoritate potestatis apostolicae segregamus; conservantibus autem pax a Deo et misericordia praesentibus ac futuris saeculis conservetur. Amen, amen.

Scriptum per manum Pyderii, regionarii ac referendarii sacri palatii.

Datum Laterano, per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, tertio Idus Aprilis, indictione decima, Incarnationis Dominicae anno 1102, pontificatus anno Paschalis secundi papae tertio.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, WILLELMO abbati et universae congregationi Beccensis monasterii, salutem et apostolicam benedictionem.

Apostolicae sedis dignitas exigit per universas Dei Ecclesias recta disponere et quae ab aliis recte disposita sunt confirmare. Significastis siquidem nobis, venerabiles fratres, Willelmum Rothomagensem, Ivonem Carnotensem, Gofridum Parisiensem episcopos singulas in parochiis suis ecclesias vestro monasterio in salarium contulisse, videlicet in Rothomagensi [Col. 0090C] ecclesiam Sancti Petri de Ponte Isarae, in Carnotensi ecclesiam Sancti Nigasii de Mellento, in Parisiensi ecclesiam Sanctae Honorinae de Confluentio. Et nos igitur quieti vestrae in posterum providentes, easdem ecclesias vobis vestrisque successoribus confirmamus, ut sicut ab eisdem episcopis dispositum est, semper in vestri monasterii possessione permaneant. Si quis autem temerario ausu easdem ecclesias a monasterii vestri corpore distrahere ac separare praesumpserit, beati Petri gladio et apostolicae ipsius Ecclesiae ultione plectatur.

Data Laterani II Idus Aprilis, anno ab Incarnatione Domini 1104 ⁜ (18) , indictione X.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri et coepiscopo ANSELMO Cantuariorum, salutem et apostolicam benedictionem.

Non ignoras divinae voluntatis consilium, ut religio tua in Anglici regni regione praesideat. Cum [Col. 0091A] enim perversi regis ( Guillelmi Rufi ) odio declinans, secessum elegisses, et procul ab Anglicis tumultibus tecum habitans Deo viveres, de perverso rege sua omnipotens Dominus judicia terribiliter perpetravit ⁜ (19) : te autem totius populi postulatione vehementi, et novi regis ( Henrici I fratris Guillelmi Rufi ) devotione mirabili, ad cathedram quam pro Deo dimiseras, revocavit. Deo autem gratias, quia in te semper episcopalis auctoritas perseverat, et inter barbaros positus non tyrannorum violentia, non potentum gratia, non incensione ignis, non effusione manus, a veritatis annuntiatione desistis. Rogamus itaque ut quod agis, agas; quod loqueris, loquaris. Non enim deficiet sermonum nostrorum operumque principium, qui in principio erat Verbum; [Col. 0091B] nec nos in ipso deficiemus, qui est Dei virtus et Dei sapientia. Eumdem enim cum patribus nostris spiritum habentes, credimus, propter quod et loquimur. Et verbum quidem Dei non est alligatum; nos autem humiliamur nimis. Caeterum in hac humiliatione, cum Deo mente excedimus, in ejus veritate, hominum mendacia intuemur. Qua de re in synodo nuper apud Lateranense consistorium celebrata, patrum nostrorum decreta renovavimus, sancientes et interdicentes ne quis omnino clericus hominium faciat laico, aut de manu laici ecclesias aut ecclesiastica bona suscipiat. Hoc est enim Simoniacae pravitatis radix, dum ad percipiendos honores Ecclesiae saecularibus personis insipientes [Col. 0091C] homines placere desiderant. Idcirco sanctorum conciliorum reverenda majestas saecularium principum potestatem ab ecclesiasticis electionibus decrevit arcendam, ut sicut per solum Christum prima in baptismo janua, ultima in morte vitae aperietur aeternae [al. aperitur. HARD .]; ita per solum Christum, ovilis Christi ostiarius statuatur, per quem Christi ovibus, non pro mercedibus ovium, sed pro Christo, ingressus et egressus ad vitam procuretur aeternam. Haec, frater charissime, prolixiore possent et oratione et ratione tractari; sed sapientiae tuae pauca suggessisse satis est, quae et orationibus abundat, et ecclesiasticis est rationibus assueta. Hoc ita doceas, sicut tuo scis primatui expedire. Quem profecto ita fraternitati tuae plenum et integrum confirmamus, [Col. 0091D] sicut a tuis constat praedecessoribus fuisse possessum: hoc personaliter adjicientes ut, quandiu regno illi religionem tuam divina misericordia conservaverit, nullius unquam legati, sed nostro tantum debeas subesse judicio.

Datum XVII Kalend. Maii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili patri et coepiscopo ANSELMO, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0092A] Consulta illa quae per venerabiles nuntios tuos, Baldemum et Alexandrum, ad sedem apostolicam transmisisti, poterat utique fraternitas tua, et fratrum qui circa ipsam sunt, collatione, et datae divinitus sapientiae et intellectus consideratione discutere. Caeterum, sicut in caeteris consuevisti, in hoc quoque communi catholicorum matri reverentiam servare curasti. Nos itaque sanctorum Patrum, qui nos in sede apostolica disponente Domino praecesserunt, vestigiis inhaerentes, haec consultationi tuae respondenda deliberavimus.

Anselmus: Si de manu laici liceat episcopo vel abbati accipere ecclesias, quas in suo dominio habent, cum eas non personae sed episcopatui vel abbatiae donent?

[Col. 0092B] Paschalis: De manu laici episcopus jam consecratus suscipere non debet ecclesias, si in aliena parochia sint; si vero in sua sunt, licenter accipiat. Hoc enim non videtur dare, sed reddere; cum ecclesiae omnes per singulas parochias in episcoporum esse debeant potestate, abbates vero per episcoporum manus suscipiant.

Anselmus: De sacerdotum filiis vel concubinarum, qui quosdam olim gradus acceperunt, et volunt omnino redire ad immunditias saeculi, nisi ad majores promoveantur, promittunt religiosam vitam [f. promittant. HARD .], quid agendum est?

Paschalis: De sacerdotum filiis vel concubinarum, quam vitam tenendam praedecessores nostri [Col. 0092C] sedis apostolicae pontifices instituere, nosse te credimus. Nec nos ab illorum volumus aberrare vestigiis. Quid igitur tibi super his in barbaris regionibus sit disponendum, ex ipsius praecepti poteris collatione distinguere.

Anselmus: Si a presbyteris feminas habentibus liceat poenitentiam et corpus Domini in periculo mortis accipere, cum nullus continens adest; et si licet, et illi dare nolunt, quia missae eorum contemnuntur, quid faciendum?

Paschalis: In periculo mortis positum, melius existimamus de manu cujuslibet clerici Dominicum corpus accipere quam de corpore sine viatico, dum religiosus sacerdos exspectatur, exire. Si qui vero presbyterorum, pro vitae suae contemptu praeterito, [Col. 0092D] in illo extremitatis articulo positis viaticum denegarint, tanquam animarum homicidae districtius puniantur.

Anselmus: Si rex habet terras episcopatus vel abbatiae, quas nullo modo reddere vult, et pro eis vult dare aliquam ecclesiam, quam in sua manu tenet, non minus utilem, si liceat accipere, ne judicetur emptio?

Paschalis: Pro terris ecclesiarum de manu regis ecclesias suscipere minus licet, ne sacrilegii [ f. sacrilegio. II.] dari videatur assensus. Divina enim in nullius bonis sunt: et quod Deo semel oblatum est, in alienos usus non expedit usurpari. Porro sub [Col. 0093A] hujusmodi commutationibus saeculari potestati securius indulgetur.

Anselmus: Si nullus clericus debet fieri homo laici, et aliqua beneficia, aut possessiones non ecclesiasticas debet tenere de laico, nec laicus vult ei dare, nisi fiat suus homo, quid faciet?

Paschalis: Liberam esse Ecclesiam Paulus dicit: Indignum est igitur ut clericus qui jam in Dei sortem est assumptus, et jam laicorum dignitatem excessit, pro terrenis lucris hominium faciat laico: ne forte, dum reperitur servi saecularis obnoxius, vacet aut gravetur ecclesia. Scriptum est enim: Nemo militans Deo, implicat se negotiis saecularibus (II Tim. II.)

Anselmus: Saepe necesse est aliquid de apostolicis [Col. 0093B] et canonicis statutis pro compensationibus relaxare, maxime in regno in quo fere omnia sic corrupta et perversa sunt, ut vix ibi aliquid omnino [deest juxta aut quid simile] statuta ecclesiastica fieri possit. Peto ut per licentiam vestram possim quaedam, prout discretionem dabit mihi Deus, temperare. Quod petii a domno papa Urbano, et ipse posuit in mea deliberatione.

Paschalis: Dispensationis modus, sicut B Cyrillus in epistola Ephesinae synodi loquitur, nulli unquam sapientum displicuit. Novimus enim sanctos Patres nostros, et ipsos apostolos, pro temporum articulis et qualitatibus, personarum dispensationibus usos. Quamobrem nos de religione et sapientia [Col. 0093C] tua diu longeque spectata nihil penitus ambigentes, tuae deliberationi committimus ut, juxta datum tibi divinitus intellectum, cum Ecclesiae cui praepositus es tanta necessitas expetit, sanctorum canonum decretorumque difficultatem opportuna et rationabili [ forte deest, compensatione. H.] valeas temperare.

Anselmus: Ranulphus, de quo vestrum olim petii consilium, a rege restitutus est in episcopatum. Si ergo vobis placuerit, inquirite vitam ejus ab episcopis nostris, qui nunc ad vos venerunt: ac de eo, archiepiscopo ejus, et mihi primati ejus consulite.

Paschalis: Ranulphi episcopi causam, quandoquidem juxta praeceptum nostrum in cathedram proprium restitutus est, indiscussam praeterire non [Col. 0093D] patimur. Ejus enim facinora gravissima ad sedem apostolicam, multorum sunt relatione perlata. Volumus ergo ut apud praesentiam vestram, in episcoporum conventu, quae de eo ad nos scripta sunt, plenius pertracteris. Discussione habita, nisi se septima [Col. 0094A] sui ordinis manu ⁜ (20) expurgare potuerit, mox cum litterarum vestrarum testimonio transmittatur ad nos: si autem de conscientia sua trepidans, ad examen nostrum pervenire noluerit, per experientiam vestram ab Ecclesia quam occupat depellatur, et in ea juxta canonicas sanctiones episcopus subrogetur.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, charissimo filio HENRICO Anglorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0094B] Regi regum Domino gratias agimus, qui te in regnum beneplacito suae voluntatis evexit, et tanquam Christianum regem in beneplacito suae voluntatis ineffabili misericordia custodivit. Rogamus ergo ut bona regni tui exordia in melius augeat, et usque in finem sua in te dona custodiat. Deseruisti enim fratris tui regis impietatem, quam divino conspicis judicio terribiliter vindicatam. Ecclesias libertati restituisti, clerum honorare coepisti, et cleri principes episcopos, imo in his Christum Dominum, venerari. Confidimus itaque quoniam usque in finem eadem sapies, et in eadem probitate persistes, nisi sunt aliqui perversae mentis homines qui cor regum per episcoporum et abbatum investituras divinae indignationi [Col. 0094C] dignationi aptare conantur. Quorum in hac parte consilia tanquam virus tibi sunt evitanda, ne illum offendas, per quem reges regnant, et potentes justa decernunt (Prov. VIII) . Quem profecto si propitium habueris, feliciter regnabis, potestatemque integram et divitias obtinebis; quem si, quod absit! offendis, non procerum consilia, non militum subsidia, non arma, non divitiae, ubi subvertere coeperit, poterunt subvenire. Porro in honore Domini, in Ecclesiae libertate nos familiares, nos adjutores habebis. Nec opineris quia quisquam nos a tua divellet amicitia, si ab investituris abstinere, si honorem debitum et libertatem a Domino institutam Ecclesiae conservaris. Ecclesiarum si quidem investituras nos S. Spiritus judicio regibus et principibus, imo laicis omnibus, interdicimus. [Col. 0094D] Nec enim decet ut a filio mater in servitutem addicatur, ut sponsum quem non optavit accipiat. Habet sponsum suum Regem ac Dominum nostrum, qui te misericordia sua in potentia et probitate custodiat, et a terreno ad coeleste perducat. Amen.

Paschalis episcopus servus servorum Dei, venerabili fratri Osberno episcopo, et clericis Excestrensis ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.

Et Patrum sanxit auctoritas, et Ecclesiae consuetudinis stabilitas exigit, ut, sicut in claustris suis viventes religiosi monachi conversantur; ita et defunctorum corpora infra monasteriorum suorum ambitum requiescant: ut illud ex divino munere cum cordis valeant exsultatione cantare: [Col. 0095B] Haec requies mea in saeculum saeculi, hic habitabo quoniam elegi eam (Psal. CXXXI) . Vos autem, ut audivimus, monachos S. Martini de Bello in vestra civitate conversantes sepeliri infra monasterii sui ambitum prohibetis: et grave est, ut in eo loco quisquam cum devotionis gratia conversetur, unde cadaver suum praevidet omnimodis propellendum. Qua de re dilectioni vestrae praesentia scripta mandamus, praecipientes et prohibentes ne ulterius supradictis monachis coemeterium ad sepeliendos suos interdicatis: sicut vobis per antecessoris nostri bonae memoriae domini Urbani litteras praeceptum est, concedatis. Tua autem, frater episcope Osberne, interest, eisdem fratribus coemeterium benedicere, et eorum religionem ad omnipotentis [Col. 0095C] Dei servitium confovere. Si quis autem huic institutioni contraire tentaverit: venerabili fratri et coepiscopo Anselmo injunximus, ut in eum, tanquam, sedis apostolicae contemptorem, apostolici rigoris ultionem exerceat.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ROBERTO Conventrano episcopo salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0095D] Per Petri apostoli discipuli successorum Anacletum Petri apostoli praeceptum habemus ne in villis sive castellis aut modicis civitatibus ordinentur episcopi. Ab eodem etiam pontifice vel posterioribus Patribus constitutum est ut sacerdotes ad quamcunque constituti fuerint Ecclesiam, in eam vitae suae diebus debeant perdurare. Hujus nos justitiae ratione commoniti, charissime frater et coepiscope Roberte, providendum duximus ne tua vel successorum tuorum cathedra in posterum fluctuet; quia et Lichefeldensis locus et Cestrensis villa, ubi praedecessoribus tuis vel tibi hactenus sedes fuerunt, pro exiguitate ac paupertate sui episcopalis dignitatis solium non merentur. Statuimus ergo ut apud Coventriam deinceps tam tibi quam successoribus [Col. 0096A] tuis in perpetuum episcopalis cathedra conservetur. Porro monachi qui apud eumdem locum beatae Mariae monasterio conversantur semper sub tua seu successorum tuorum obedientia maneant, et in ipsa episcopali Ecclesia divinorum officiorum debita peragant, prout in Cantuariensi Ecclesia per beatum quondam Augustinum novimus institutum et sanctissimi Patris ac praedecessoris nostri Gregorii doctoris Ecclesiae catholicae assertione sancitum; nec cuiquam omnino successorum tuorum liceat monasticae disciplinae viros ab ipsa Ecclesia removere, aut eis possessiones aut bona caetera auferre quae ab egregiae memoriae Leobrico comite ipsius coenobii fundatore vel aliis fidelibus ad monachorum sumptus oblata et comparata sunt, vel in futurum offerri Domino [Col. 0096B] disponente contigerit. Ad haec adjicientes decrevimus ut nulli omnino hominum liceat eamdem Ecclesiam temere aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integre conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione conversa sunt usibus omnimodis profutura. Si quae sane ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo [Col. 0096C] examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant.

Scriptum per manum Rayniarii scriniarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis XIV Kal. Maii, indictione decima, Dominicae Incarnationis anno Domini 1104 [ leg. 1102], pontificatus autem domini Paschalis secundi papae III.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri CRESCENTIO Salonitano archiepiscopo salutem et apostolicam benedictionem.

Apostolicae sedis benignitas consuevit sua cuique jura servare, et sic honoris a Domino contributi privilegium custodire, ut fratribus dignis consortium non deneget dignitatis. Idcirco venerabilis frater Crescenti Salonitanae archiepiscope, praesentis decreti pagina fraternitati tuae tuisque successoribus [Col. 0097A] confirmamus civitatis Salonitanae dioecesim, cum omnibus suis appenditiis, et parochiam Maroniae, et quidquid episcopali vel metropolitano jure ad Salonitanam Ecclesiam cognoscitur pertinere. Pallium praeterea fraternitati tuae, plenitudinem videlicet pontificalis officii, apostolica liberalitate concedimus, quod te intra Ecclesiam tantum ad missarum solemnia subscriptis diebus noveris induendum: id est coenae Domini, Resurrectionis, Ascensionis, Pentecostes, Nativitatis Domini, Epiphaniae, in tribus festivitatibus sanctae Mariae, omnium apostolorum, Nativitatis Joannis Baptistae, solemnitate sancti Domnii, in consecrationibus ecclesiarum, episcoporum, presbyterorum et diaconorum, et anniversario Salonitanae Ecclesiae, et consecrationis tuae die. Cujus [Col. 0097B] nimirum pallii volumus te per omnia genium vindicare. Hujus siquidem indumenti honor, humilitas atque justitia est. Tota ergo mente fraternitas tua se exhibere festinet in prosperis humilem, in adversis, si quando eveniunt, cum justitia erectam, amicam bonis, perversis contrariam, nullius unquam faciem contra veritatem recipiens, nullius unquam faciem pro veritate loquentem premens, misericordiae operibus juxta virtutem substantiae insistens, et tamen insistere etiam supra virtutem cupiens; infirmis compatiens, benevolentibus congaudens, aliena damna propria reputans, de alienis gaudiis tanquam de propriis exsultans, in corrigendis vitiis pie saeviens, in fovendis virtutibus auditorum animum demulcens, in ira judicium sine iratenens; [Col. 0097C] in tranquillitate autem severitatis justae censuram non deserens. Haec est, frater charissime, pallii accepti dignitas, quam si sollicite servaveris, quod foris accepisse ostenderis, intus habebis. Fraternitatem tuam divina miseratio per tempora multa servare dignetur incolumem. Amen, amen, amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, XIII Kalendas Maii, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1103 [1102].

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio BERTULFO, abbati monasterii quod in honorem sanctorum apostolorum Philippi et Jacobi, et sanctae [Col. 0098A] Walburgae virginis constructum est in Argentinensi episcopatu, in loco videlicet qui Sacra Silva dicitur, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Desiderium quod ad religiosum propositum et animarum salutem pertinere monstratur, auctore Deo, sine aliqua est dilatione complendum. Religiosi siquidem principes Fredericus ⁜ (21) et Petrus ⁜ (22) in alodio suo infra episcopatum Argentinensem in loco videlicet qui Sacra Silva dicitur, monasterium construentes ⁜ (23) beato Petro et ejus sanctae Romanae Ecclesiae obtulerunt sub unius aurei censu annuo, quod sub beatorum apostolorum Philippi et Jacobi, et sanctae Walburgae virginis honore dedicari et apostolicae sedis expostulant protectione muniri. [Col. 0098B] Nos igitur eorum congaudentes devotioni monasterium ipsum et dedicari concedimus, et protectione sedis apostolicae per praesentis privilegii paginam communimus. Statuimus enim ut universa quae a praedictis fundatoribus, vel ab aliis fidelibus de suo jure monasterio eidem collata sunt, vel in futurum largiente Deo dari, offerri, vel aliis justis modis acquiri contigerit, quieta vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Nulli ergo omnino hominum liceat eumdem locum temere perturbare, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Sane fructuum vestrorum, seu animalium decimas, sine episcoporum vel episcopalium [Col. 0098C] ministrorum contradictione, xenodochio vestro reddendas, possidendasque sancimus; nec advocatus alius, nisi qui ab abbate cum fratribus assumptus fuerit, eidem monasterio asciseatur. Sepulturam quoque loci ipsius liberam omnino esse decernimus, ut eorum qui illic sepeliri deliberaverunt, devotioni et extremae voluntati, nisi forte excommunicati sint, nullus obsistat. Consecrationes altarium, ordinationes monachorum qui ad sacros fuerint ordines promovendi, ab episcopo in cujus dioecesi estis, accipietis, siquidem gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et si ea gratis ac sine pravitate voluerit exhibere. Alioquin liceat vobis catholicum, quemcunque malueris adire [Col. 0098D] antistitem, et ab ipso eadem sacramenta suscipere, qui apostolicae sedis fultus auctoritate, quod postulatur, indulgeat. Si quae vero in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo [Col. 0099A] corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi, aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem saepedicto monasterio justa servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, VI Kal. Maii, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1102; pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno IV.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ALARDO praeposito et ejus fratribus, salutem et apostolicam benedictionem.

Austri terram inhabitantibus per prophetam Dominus praecipit cum panibus occurrere fugienti. Idcirco nos, filii charissimi, de saeculo fugientes gratanter excipimus, et per sancti Spiritus gratiam sedis apostolicae munimine confovemus. Vitae namque canonicae ordinem, quem secundum beati Augustini regulam professi estis, praesentis privilegii auctoritate firmamus, et ne cui post professionem [Col. 0099C] exhibitam proprium quid habere, neve sine praepositi vel congregationis licentia claustri coarctationem deserere liceat, interdicimus, juxta quod scilicet claustrum in silva Luyz totum illud allodium vobis vestrisque successoribus in eadem religione victuris, quietum ac liberum perpetuo sancimus, quod Alaidis comitissa vobis filiorum suorum consensu Philippi Catalaunensis episcopi et Hugonis comitis, delegavit. Tota igitur terra circa ecclesiae vestrae ambitum sita, quantum unius leugae medietas tenet, cum aquis et lignis, seu caeteris usibus, sic in vestro semper jure servetur, ut nulli omnino liceat praeter vestram illic voluntatem operis aliquid exercere, nec episcopis vel quibuslibet ecclesiarum ministris facultas sit de ipsius terrae frugibus quae domus [Col. 0099D] vestrae laboribus colitur, decimas, aut terragium vel molestias irrogare, quatenus omnipotenti Domino liberiorem famulatum valeatis impendere. Praeterea quaecunque praedia, quaecunque bona in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium juste atque canonice poteritis adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum sustentatione et gubernatione commissa [Col. 0100A] sunt, usibus omnimodis profutura. Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini nostri Redemptoris Jesu Christi aliena fiat, etc.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Beneventi per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, IX Kalend. Octobris indictione XI, anno Dominicae Incarnationis 1103 [1102], pontificatus autem domini Paschalis papae II anno IV.

PASCHALIS episcopus, servus servorum De, venerabili fratri I. [IVONI] Carnotensi episcopo et totius capituli fratribus salutem et apostolicam benedictionem.

Audivimus in regionum vestrarum ecclesiis quas dam pravas consuetudines emersisse, et in Ecclesia vestra praecipue vigere: super haec etiam quaedam [Col. 0100C] contra canonum statuta praesumi. Nos vero sanctorum Patrum statuta sequentes, et ab omnibus ea intemerata servari volentes, easdem consuetudines penitus abdicamus, et sancti Spiritus auctoritate prohibemus ut pro praebendis vel ecclesiasticis beneficiis munus aliquod exigatur ⁜ (24) .

Praecipimus etiam ut clerici qui negotia ecclesiastica ad saeculares potestates deferentes ecclesiam gravant, infames habeantur, donec condigne satisfaciant; de concubinarum filiis quod a praedecessoribus nostris statutum est inconvulsum servetur; utqui, non praecedente canonica excusatione, se promoveri non permittunt, suis reddantur minoribus inferiores. Secundum capitulum Carthaginense, et secundum institutum papae Gelasii, plus accipiat [Col. 0100D] presbyter quam diaconus, diaconus quam subdiaconus, et qui studiosius militat tardioribus, plus stipendiorum accipiat; ut ornamenta Ecclesiae nemo vendat aut distrahat, nisi pro ea necessitate quem canones permittunt; et qui aliter fecerit, sacrilegii reus, et canonum contemptor habeatur. De his autem quae apud vos precariae dicuntur, quod tua fraternitas disposuerit, nos ratum habemus.

Illam sane excommunicationem quam de domibus quae ecclesiae tuae contiguae fuerunt, pro ejusdem ecclesiae utilitate dictati, nos assertionis nostrae auctoritate firmamus.

Datum Beneventi III Idus Novembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio HENCHINRULDO abbati venerabilis monasterii Sancti Martini, quod in loco qui Vispach dicitur, situm est, ejusque successoribus regulariter promovendis in perpetuum.

Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Quia igitur dilectio tua ad sedis apostolicae portum confugiens, ejus tuitionem debita devotione requisivit; nos supplicationi tuae [Col. 0101B] clementer annuimus, et beati Martini monasterium, cui Deo auctore praesides, sub tutelam apostolicae sedis excipimus, et praesentis privilegii pagina communimus. Quod videlicet coenobium ab ipsis fundatoribus Hazica comitissa et ejus filiis Hecardo, Bernardo, et Ottone comitibus beato Petro oblatum est. Per praesentis igitur privilegii paginam apostolica auctoritate statuimus, ut quidquid in praesentiarum ad idem coenobium legitimis fundatorum donationibus pertinet, et quaecunque in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium juste et canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et inviolata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare, aut ejus [Col. 0101C] possessiones, auferre, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Obeunte nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum beati Benedicti regulam elegerint. Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium sive basilicarum, ordinationes monachorum, qui ad sacros ordines fuerint promovendi, ab episcopo in cujus dioecesi estis, accipietis, siquidem gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et si [Col. 0101D] ea gratis ac sine pravitate voluerit exhibere; alioquin liceat vobis catholicum, quem malueritis, adire antistitem et ab eo consecrationum sacramenta suscipere, qui apostolicae sedis fultus auctoritate quae postulantur indulgeat. Praeterea ejusdem coenobii advocatum constituimus Ottonem egregiae strenuitatis comitem, ejusque post eum, qui major natu erat, filium, si tamen in patris probitate permanserit: sin autem vestri erit arbitrii, quem placuerit eligere vestri coenobii idoneum protectorem, qui sine lucri saecularis exactione id divinae servitutis obsequium strenue ac reverenter exhibeat. Vos igitur, filii in Christo charissimi, oportet regularis disciplinae institutioni sollicitius ac devotius insudare, ut quanto estis a saecularibus tumultibus liberi, tanto studiosius [Col. 0102A] placere Deo totius mentis et corporis viribus anheletis. Ad indicium autem perceptae a Romana Ecclesia libertatis quotannis Lateranensi palatio byzantium aureum persolvetis. Si quae sane ecclesiastica saecularisve persona hanc nostram constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis [Col. 0102B] percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Beneventi per manum Equitii agentis vicem cancellarii, XI Kal. Decembr., indictione XI, Incarnationis Dominicae anno 1102, pontificatus autem domni Paschalis II papae IV.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri ALTARDO abbati Vizeliacensis coenobii, ejusque [Col. 0102C] legitimis successoribus in perpetuum.

Quia documentis apostolicis regendus est ordo ecclesiasticus, oportet ut grex Dominicus impigro animo, assidua vigilantia custodiatur et gubernetur. Ut autem praelatorum vigilantiam nulla nox, nulla tenebrarum hora opprimat vel confundat, charitas, quae Deus est, quae praeter unum, alterum nescit, omnibus viribus tota mente diligenda et tenenda. Quoniam vero nullis praecedentibus meritis, sed sola omnipotentis Dei gratia, in Ecclesia locum Petri obtinemus, necesse est ut omnibus superimpendamur Ecclesiis, maxime his quae juris B. Petri esse noscuntur, et quae affectu filiali invocant consilium et auxilium matris suae. Quia igitur dilectio fraternitatis [Col. 0102D] vestrae postulavit privilegium monasterio Vizeliaco fieri, cujus regimen auctore Deo vobis commissum est, quod fundatores ipsius Gerardus comes vir nobilissimus, et uxor ejus Berta, pia devotione et testamenti confirmatione B. Petro apostolorum principi obtulerunt, nos precibus vestris assensum praebentes, auctoritate apostolica per praesens privilegium confirmamus atque statuimus ut nulli imperatorum, nulli unquam regum, nulli comitum, nulli antistitum, nulli cuiquam alii de rebus quae jam dicto monasterio a praedictis fundatoribus, vel ab aliis Deum timentibus oblatae vel concessae sunt, vel deinceps conferendae, sub qualibet. occasionis specie liceat minuere, vel auferre, vel ablatas retinere. Inter quae nominatim eidem monasterio confirmamus, [Col. 0103A] in episcopatu Eduensi ecclesiam Sancti Petri, etc.

( Hic enumerantur omnes. ) Praeterea statuimus ut consecratio monasterii ipsius, et ecclesiarum quae sunt in circumadjacenti villa, ordinationes quoque monachorum et clericorum, consilio abbatum Cluniacensium, quibus praedecessores nostri et nos perpetualiter concessimus vices nostras in jam dicto monasterio, ibidem fiant, aut ubi ipsi abbates maluerint. Chrisma quoque et oleum sanctum a quo maluerint catholico episcopo accipiant; Ecclesiae vero ejusdem monasterii per diversas provincias constitutae, et earum altaria, ab episcopis in quorum dioecesi sunt, consecrentur. [Col. 0103B] Sacerdotes etiam et clerici ordinentur, et ab eis chrisma et oleum sanctum accipiant, si gratiam Romanae sedis habuerint, et gratis ac sine pravitate aliqua dare voluerint; sin alias, a quo maluerint catholico episcopo accipiant. Obeunte ejusdem loci abbate, vel quocunque successorum tuorum, nullus ibi eligatur violentia vel aliqua subreptionis astutia, sed quem fratres communi consensu, vel pars fratrum sanioris consilii, praedictorum Cluniacensium abbatum praecepto, secundum Regulam B. Benedicti elegerint. Electus vero, aut a Romano pontifice aut eorumdem abbatum consilio consecretur. Ipsius autem dioecesis episcopo, nisi ab abbate ipsius monasterii invitatus fuerit, stationes agere publicas, aut privatas missas celebrare in eodem monasterio haud [Col. 0103C] liceat. Donationem quoque, vel subjectionem, seu potestatem interdicendi in eodem coenobio et circumadjacenti villa nullam habeat. Decrevimus etiam ut nulli omnino hominum liceat coenobium ipsum perturbare, vel inquietare, seu vexationibus servos Dei fatigare, vel ejus possessiones auferre vel minuere, sed omnia in integrum conserventur eorum usibus pro quorum sustentatione et gubernatione eidem monasterio sunt concessa. Ad indicium quoque hujus libertatis, apostolicae sedi, cujus juris esse dignoscitur, libram argenti per singulos annos persolvat. Si quis autem sciens, contra hujus nostri decreti paginam agere tentaverit, secundo vel tertio admonitus, nisi resipuerit, a sacratissimo corpore et sanguine Domini nostri Jesu Christi alienus fiat. [Col. 0103D] Qui vero observator exstiterit, sanctorum apostolorum Petri et Pauli benedictionem percipiat, et in futuro sanctorum consortio perfrui mereatur. Omnipotens Deus, qui est vera salus et vera custodia, te et congregationem tibi creditam protegat et defendat, et per intercessionem B. Mariae Magdalenae, quae cum fonte lacrymarum ad fontem misericordiae Christum pervenit. ad finem qui non finitur pervenire concedat.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Datum Beneventi per manus Galteri Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, anno Dominicae Incarnationis 1103 [1102], mense Novemb., indictione [Col. 0104A] XI pontificatus ejusdem secundi Paschalis papae anno IV.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo fratri ALBERTO abbati canonicae Sancti Joannis Baptistae in Carnotensi suburbio, ejusque fratribus regulariter victuris in perpetuum.

Sicut injustum poscentibus nullus est tribuendus effectus, sic legitima desiderantium non est differenda petitio. Proinde tam tuis, charissime fili Alberte, quam fratris nostri Ivonis Carnotensis episcopi [Col. 0104B] petitionibus annuentes, vos et vestra omnia sedis apostolicae protectione munimus. Ipsius enim fratris industria B. Joannis Baptistae ecclesia, cui Deo auctore praees, sicut suis nobis litteris significavit, de saeculari conversatione ad regularem canonicorum vitam Domino praestante translata est, assentientibus Carnotensis capituli clericis in ejusdem ecclesiae jura transferri, quae nuper ex illius beneficio tenuerant, praebendam videlicet Sanctae Mariae perpetuo habendam, ecclesiam Sancti Stephani cum suis appenditiis, mediam partem ecclesiae de Ferni, ecclesiam Sanctae Fidis in suburbio Carnotensi, decimam de Osanivilla, cum terra quam habebant ibi canonici, et consuetudine quam habebat ibi praepositus, et medium molendinum. Vitae itaque canonicae [Col. 0104C] ordinem, quem professi estis, praesentis privilegii auctoritate firmamus, et ne cui post professionem exhibitam proprium quid habere, neve sine abbatis vel congregationis licentia de claustro discedere liceat, interdicimus. Praeterea per praesentis privilegii paginam apostolica vobis auctoritate firmamus terragium, quod idem frater noster Ivo apud Luceium tenuerat et parochiam. Ad hoc adjicientes statuimus ut quaecunque ab eodem episcopo Carnotensi clericorum consensu pro communi fratrum sustentatione vestrae ecclesiae concessa sunt, et quidquid inpraesentiarum juste possidet, quaeque etiam in futurum concessione pontificum, largitione principum, vel oblatione fidelium juste et canonice poterit adipisci, [Col. 0104D] firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, tam tuis quam canonicorum et pauperum usibus profutura, salva Carnotensis episcopi canonica reverentia. Vestrae etiam quieti providentes, constituimus ut obeunte te nunc ejusdem loci abbate, nullus illic in abbatem praeponatur, nisi quem fratres omnes communi consensu, vel fratrum pars sanioris consilii, cum episcopi Carnotensis, siquidem catholicus fuerit, et ejusdem capituli consilio secundum Dei timorem regulariter providerint eligendum. Si quae sane ecclesiastica saecularisve [Col. 0105A] persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Beneventi per manum Equitii gerentis vicem [Col. 0105B] cancellarii IV Nonas Decembris, indictione XI, Incarnationis Dominicae 1103, pontificatus autem D. Paschalis II papae quarto.

(Anno 1102, Dec. 8.—Vide FEJER, Codex diplomaticus Hungariae ecclesiasticus et civilis, Budae 1829, 8 ^o , t. II, p. 40.)

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, ANSELMO [Col. 0105C] Cantuariensi venerabili fratri et coepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Suavissimas dilectionis tuae suscepimus litteras, charitatis calamo scriptas. Neque enim aliud chartae calamus indidit, quam quod de fonte charitatis intinxit. In his reverentiam devotionis tuae complectimur, et perpendentes fidei tuae robur, et piae sollicitudinis instantiam, exsultamus quia, gratia Dei tibi praestante auxilium, te nec minae concutiunt, nec promissa sustollunt. Dolemus autem quia, cum fratres nostros episcopos legatos regis Anglorum benigne suscepissemus, quae nec diximus eis, nec cogitavimus, redeuntes ad propria retulerunt. Audivimus enim eos dixisse quia, si rex in aliis bene [Col. 0105D] ageret, nos investituras ecclesiarum nec prohibere, nec factas excommunicare: et quod ideo nolebamus chartae committere, ne sub hac occasione et caeteri principes in nos clamarent. Unde Jesum, qui renes et corda scrutatur, in animam nostram testem inducimus, si, ex quo hujus sanctae sedis curam coepimus gerere, hoc immane scelus vel descendit in mentem. Et hoc a nobis Deus avertat, ut est, et non subrependo nos inficiat, ut aliud habeamus ore promptum, et aliud corde reconditum: cum contra mendaces per Prophetam imprecetur, dicens: Disperdat Dominus universa labia dolosa (Psal. I) . Si vero nostro silentio pateremur Ecclesiam felle amaritudinis, et impietatis radice pollui: qua ratione possemus apud aeternum judicem excusari, [Col. 0106A] cum Dominus sub specie sacerdotis dicat prophetae: Speculatorem dedi te domui Israel? (Ezech. V.) Non bene custodit urbem, qui in spelunca positus, dum non obsistit, eam hostibus diripiendam exponit. Si ergo virgam pastoralitatis signum, si annulum fidei signaculum tradit laica manus, quid in Ecclesia pontifices agunt? Ecclesiae honor atteritur, solvitur disciplinae vigor, et omnis religio Christiana conculcatur: si quod novimus sacerdotibus solis deberi, laica patiamur temeritate praesumi. Non est laicorum Ecclesiam tradere; nec filiorum matrem adulterio maculare. Jure ergo privandus est patrimonio, qui matrem polluit adulterio: nec meretur ecclesiasticae benedictionis consortium, qui eam impia infestatione insequitur. Laicorum enim est [Col. 0106B] ecclesiam tueri, non tradere. Ozias quidem cum illicitum sibi sacerdotium vindicaret, lepra percussus est (II Par. XXVI) . Filii quoque Aaron, quia ignem alienum imposuerunt, igne divino consumpti sunt (Levit. X) . Alienum enim est ab Ecclesia, et a sacris canonibus est inhibitum, ne principes et saeculares viri investituras non solum non dare, sed nec electioni episcoporum audeant se violenter inserere. In septima [ al. octava] quippe synodo, ut nostis, scriptum est: Sancta et universalis synodus definivit, neminem laicorum principum, vel potentum semet ingerere electioni, vel promotioni episcoporum. Si ergo filii Aaron, quia ignem alienum intulerunt, corporaliter puniti sunt: isti qui a laicis, a quibus alienum est, Ecclesiam susceperunt, spirituali gladio [Col. 0106C] feriuntur.

Episcopos autem, qui veritatem in mendacio provocarunt, ipsa veritate, quae Deus est, in medium introducta, a beati Petri gratia et nostra societate excludimus, donec Romanae Ecclesiae satisfaciant, et reatus sui pondus agnoscant. Quicunque vero intra praedictas inducias, investituras seu consecrationem acceperunt, a consortio fratrum, et ordinatos et ordinatores alienos habemus: nec eis ad excusationem deceptio sufficit, quia et propheta ab alio propheta deceptus, nec ideo mortem evasit. Rogamus interea charitatem tuam, nos tuis sanctis precibus commendare ut quanto propius ad Deum passibus virtutum acceleras, nobis orationum tuarum [Col. 0106D] manus extendas. Omnipotens Deus, qui te hujus stadii invitavit ad cursum, felici consummatione perducat ad praemium.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ANSELMO Cantuariensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Adversus illam venenosam Simoniacae pravitatis radicem, ecclesiarum videlicet investituram, [Col. 0107A] quam valide, quam severe, quam robuste patres nostri praeteritis temporibus obviaverint, sapientiae tuae satis est manifestum. Reverendae in Christo memoriae praedecessoris nostri domui Urbani tempore, apud Barum collecto venerabilium episcoporum et abbatum ex diversis partibus concilio, in quo tua religio et nos ipsi interfuimus, sicut qui nobiscum aderant, reminiscuntur: in eamdem pestem, excommunicationis est prolata sententia. Et nos eumdem cum patribus nostris spiritum habentes, idem sapimus, et eadem testamur.

De sacerdotum et levitarum filiis dudum nos tibi scripsisse reminisceris. Porro si promoti fuerint inventi, et spe promotionis adempta, in eo quo reperti sunt ordine manere voluerint: quia illa [Col. 0107B] eis macula non ex proprii culpa reatus inhaesit, non videtur, si alias digni fuerint, in eos depositionis sententiam dari, ut se iterum negotiis implicent saecularibus, cum in eis ordinationis tempore propriae voluntatis arbitrium non remanserit.

Gualensis episcopus causam sacris omnino canonibus obviare non nescit. Caeterum quia inter barbaros barbarice et stolide promotus est, in tuae fraternitatis arbitrio ponimus: sic tamen ut de caetero in ea regione hujusmodi non praesumatur adversio. Quod super ejusdem episcopi negotio, et aliis rebus per fideles nuntios dirigimus, tanquam ex nostro ore audias. Munera quae B. Petro misisti, recepimus cum gratiarum actione: [Col. 0107C] unde ab illo, qui omnium bonorum est retributor, mercedem recipias.

Datae Beneventi, II Idus Decembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Eboracensi archiepiscopo GERARDO, salutem et apostolicam benedictionem.

Quamquam prave contra nos, imo contra matrem tuam sanctam Romanam Ecclesiam, te non ignoremus [Col. 0107D] egisse: praesentibus tamen tibi litteris mandamus ut professionem venerabili fratri nostro Anselmo Cantuariensi archiepiscopo facere non negligas. Audivimus enim Thomam quondam praedecessorem tuum ex hac eadem re contentionem movisse: et cum in praesentia domini Alexandri papae secundi ventilata esset, ex praecepto ejus definitione habita, post varias disquisitiones, Lanfranco praedecessori suo et successoribus suis eamdem professionem fecisse. Unde et nos, quod tunc temporis definitum est, volumus, auctore Deo, firmum illibatumque servari.

Data Beneventi, pridie Idus Decembr.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, ROBERTO Flandrensium comiti, salutem et apostolicam benedictionem.

Benedictus Dominus Deus Israel, qui in te virtutis efficaciam operatur, qui reversus Jerusalem Syriae, in coelestem Jerusalem justae militiae operibus ire contendis. Hoc est legitimi militis, ut sui regis hostes instantius persequatur. Gratias ergo prudentiae tuae agimus, quod praeceptum nostrum in Cameracensi [Col. 0108B] parochia exsecutus es: idipsum de Leodiensibus excommunicatis pseudoclericis praecipimus. Justum enim est ut qui semetipsos a catholica Ecclesia segregarunt, per catholicos ab Ecclesiae beneficiis segregentur. Nec in hac tantum parte, sed ubique, cum poteris, Henricum haereticorum caput, et ejus fautores pro viribus persequaris. Nullum profecto gratius Deo sacrificium offerre poteris, quam si cum impugnes qui se contra Deum erexit, qui Ecclesiae Dei regnum auferre conatur, qui in loco sancto Simonis idolum statuit, qui a principibus Dei sanctis apostolis eorumque vicariis de Ecclesiae domo sancti Spiritus judicio expulsus est. Hoc tibi ac militibus tuis in peccatorum remissionem et apostolicae sedis familiaritatem praecipimus, ut his laboribus ac triumphis [Col. 0108C] ad coelestem Jerusalem Domino praestante pervenias.

Datum Albani, duodecimo Kalendas Februarii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri PETRO Aquensi archiepiscopo. salutem et apostolicam benedictionem.

Apostolicae sedis benignitas exigit sua cuique jura servare, et sic honoris a Domino constituti privilegium custodire, ut fratribus dignis honoris consortium non negetur. Idcirco, venerabilis frater Petre Aquensis archiepiscope, fraternitati tuae, tuisque [Col. 0108D] successoribus confirmamus, quidquid parochiae, vel metropolis, vel episcopatus jure ad Aquensem cognoscitur ecclesiam pertinere. Pallium praeterea fraternitati tuae, plenitudinem videlicet pontificalis officii, ex apostolicae sedis liberalitate concedimus: quo te intra ecclesiam tantum ad missarum solemnia subscriptis diebus noveris induendum, id est Nativitatis Domini nostri Jesu Christi, Epiphaniae, Ypapanton, Coenae Domini, Resurrectionis, Ascensionis, Pentecostes, tribus solemnitatibus beatae Mariae virginis, festivitatibus SS. apostolorum, commemorationis Omnium Sanctorum, SS. Mariae Magdalenae ⁜ (25) , Maximini confessoris et episcopi, et eorum [Col. 0109A] martyrum qui in ecclesia Aquensi requiescunt; in consecrationibus ecclesiarum, episcoporum, presbyterorum, diaconorum, et anniversario tuae consecrationis die ⁜ (25*) , cujus nimirum pallii volumus te per omnia genium vindicare. Hujus siquidem indumenti honor, humilitas, atque justitia est: tota ergo mente fraternitas tua se exhibere festinet in prosperis humilem, in adversis, si quando eveniunt, cum justitia erectum, amicum bonis, perversis contrarium; nullius unquam faciem contra veritatem recipiens, nullius unquam faciem pro veritate loquentem premens, misericordiae operibus juxta virtutem cupiens; infirmis compatiens; benevalentibus congaudens; aliena damna propria deputans de alienis gaudiis, etc. . . . Fraternitatem tuam divina miseratio [Col. 0109B] per tempora multa conservare dignetur incolumem. Amen.

Datum Laterani per manus Joannis S. R. E. diaconi cardinalis, V Kal. Aprilis, indictione X, anno Domini incarnati 1104, pontificatus autem domni Paschalis II papae VI ⁜ (26) .

PASCHALIS, servus servorum Dei, dilecto filio ADAE Ecclesiae S. Auberti abbati, et ejus fratribus in eadem [Col. 0109C] Ecclesia canonicis, salutem et apostolicam benedictionem.

Ad audientiam apostolatus nostri pervenit quod nobilis vir Gerardus de S. Auberto miles consentientibus fratribus suis Hugone de Bellomonte, et Anselmo de Lieven, etiam militibus, ob reverentiam decreti super decimis quae a laicis detentae sunt, promulgati, decimam quamdam ad ecclesiam vestram de Iwrio pertinentem vobis per manum dioecesani episcopi, pacifice resignavit, quam resignationem gratam nobis, acceptamque tenentes, eam ratam esse decernimus, etc.

Scriptum per manum Joannis scriniarii regionarii, et notarii sacri palatii.

[Col. 0109D] Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, Kal. April., indict. XI, Incarnat. Dominicae an. 1104 [1103]; pontificatus autem domni Paschalis II papae IV.

† Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ADAE ecclesiae Sancti Auberti abbati et ejus fratribus in eadem ecclesia canonicam vitam professis eorumque successoribus in eadem observantia permansuris in perpetuum.

Salvatoris nostri promissa sunt: Qui reliquerit fratres aut sorores aut agros aut domos propter me, centuplum accipiet et vitam aeternam possidebit. Et si ergo propter Deum agros aut domos coacti [Col. 0110B] persecutionibus reliquistis, non minus quae sunt ecclesiae possidetis, quia meliorem et manentem substantiam requiritis. Ipsam igitur Cameracensem Sancti Auberti ecclesiam cum omnibus bonis tam datis quam donandis dilectioni vestrae praesentis privilegii pagina confirmamus, et petitioni vestrae benignitate debita impertimur assensum. Vitae namque canonicae ordinem quem illic professi estis decreti hujus auctoritate corroboramus, et ne cui post professionem exhibitam proprium quid habere, neve sine abbatis vel congregationis licentia de claustro discedere liceat interdicimus, et tam vos quam vestra omnia sedis apostolicae protectione munimus. Vobis itaque vestrisque successoribus in eadem religione permansuris ea omnia perpetuo possidenda [Col. 0110C] sancimus quae ad praefatum beati Auberti coenobium vel Cameracensium episcoporum vel aliorum fidelium legitimis donationibus pertinere videntur: ecclesiam videlicet Sancti Vedasti in praefata Cameracensi civitate sitam cum LXV mansis et tres cambas et duos furnos ⁜ (26*) et unum molendinum et terram et transfluvium Scalt nuncupatum a porta usque ad viam Sancti Remigii; villam quoque totam Tiletum dictam et quidquid ad eam pertinet; altare de Vinciaco cum omnibus membris suis; altare de Vilers Remaldi et terram quam tres fratres Hugo, Wibaldus, Elbertus in eadem villa de Haistaldi prato et quidquid juris possidebant in villa quae dicitur Berilgias et apud Dehereias praedictae ecclesiae contulerunt sine omni exactione liberrime; altare de [Col. 0110D] Goegio; altare de Otvilers, ecclesiam Sancti Auberti in villa quae Andra dicitur et LIV mansos et terram arabilem; altare de villa quae dicitur Sanctus Vedastus et quartam partem alodii de Alberciis; alodium [Col. 0111A] quod dedit Robertus de Pulchro Manso apud Fentanas; ecclesiam de Siccis Avesnis cum LIV mansis terramque arabilem et silvam; altaria quoque de Thiens et de Maten et de Sausoio et dimidium altaris de Ruva, dimidium etiam de Ivirio; altare de villa quae Strada nuncupatur; altare de Ghaun; altare de Gualhuncourt; altare de Maalvilla; altaria de Barastra atque de Silviniaco; apud Scalduvrium duos mansos et terram cum tota decima ejusdem terrae; apud Naviam decem mansos quos Goiffridus tradidit; altaria sane ipsa sine personali redemptione perpetuo eidem ecclesiae possidenda censemus. salvis episcoporum justitiisque apud nos obsonia nuncupantur. Oleum vero infirmorum et catechumenorum ab episcopali sede remotis contradictionibus [Col. 0111B] accipiatis, ad ungendos fratres caeteresque fideles qui ad vos confugerint. Obeunte te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu vel fratrum pars consilii sanioris, de suo vel de alieno, si oportuerit, collegio, secundum Dei timorem, sibi praeesse praeviderint. Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, atque in extremo examine districte ultioni subjaceat, reamque se divino judicio existere [Col. 0111C] de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Scriptum per manum Joannis scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, Kal. Aprilis, indictione IX, Incarnationis Dominicae anno 1104 pontificatus domni Paschalis II papae IV.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio SIGERO monasterii Blandiniensis abbati, ejusque successoribus, regulariter substituendis in perpetuum.

Piae postulatio voluntatis effectu debet persequente compleri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Postulavit siquidem nos dilectio tua coenobio Sancti Petri Blandiniensi cui Deo auctore [Col. 0112A] praesides, apostolicae sedis munimenta conferre, et per ea speciali praerogativa Romanae Ecclesiae illud assignare. Per praesentis igitur privilegii paginam praefatum coenobium sub solius beati Petri, et nostra ditione atque protectione specialiter suscipimus et perpetuo manere decernimus. Apostolica auctoritate constituentes, ut nullus deinceps episcopus praesumat de ejusdem coenobii reditibus, rebus vel curtis, vel villis quolibet modo, vel qualibet exquisitione quidquam minuere, nec immissiones aliquas facere, nec audeat ibidem cathedram collocare, nec communem exstruere, neque placita, nec ullam imperandi potestatem exercere, nisi ab abbate ejusdem loci fuerit rogatus.

Statuimus etiam ut quaecunque bona, quaecunque [Col. 0112B] possessiones ad idem sanctorum apostolorum Petri et Pauli monasterium legitimis fidelium donationibus pertinere videntur, et quaecunque in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. Missas sane publicas, vel stationes in eodem monasterio ab episcopo fieri, praeter abbatis ac fratrum voluntatem omnimode prohibemus, ne in servorum Dei recessibus, popularibus occasio praebeatur ulla conventibus.

Altaria vero quae idem coenobium canonice nunc possidet, vel in futurum possidebit, quiete et sine molestia qualibet vobis vestrisque successoribus disciplinae [Col. 0112C] regularis instituta servantibus absque personali successione possidenda sancimus, de quibus nulla per episcopos vel eorum ministros exactio quibuslibet occasionibus exigatur, nec absque canonico judicio inveniantur; salva nimirum in omnibus sedis apostolicae auctoritate et dioecesani episcopi canonica justitia. Statuimus etiam ut, juxta decretum felicis memoriae Urbani papae secundi in parochialibus ecclesiis quas tenetis, episcoporum assensu presbyteros collocetis, quibus episcopi parochiae curam pro more committant, ut iidem de plebis quidem cura episcopo rationem reddant, vobis autem pro rebus ad monasterium pertinentibus debitam subjectionem exhibeant.

Obeunte te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum [Col. 0112D] quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia vel violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam elegerint. Si quis autem in crastinum archiepiscopus, aut episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, comes, vicecomes, judex, aut ecclesiastica quaelibet saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfecerit congrua emendatione, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore Dei et Redemptoris nostri Jesus Christi aliena fiat, atque [Col. 0113A] in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Scriptum per manum Joannis scriniarii regionarii sacri palatii.

Datum Lateram per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, III Non. Aprilis, indictione II, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo quarto [tertio], pontificatus autem domni Paschalis secundi papae quarto.

P[ASCHALIS] episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri D[IDACO] Compostellano episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Sicut injusta poscentibus nullus est tribuendus effectus, sic legitima desiderantium non est differenda petitio. Tuis ergo, frater in Christo charissime, petitionibus annuentes paginae praesentis assertione statuimus ut, sicut Compostellana Ecclesia pro singulari B. Jacobi devotione sedis apostolicae se laetatur protectione muniri, sic et caeterae sui juris ecclesiae per diversas parochias constitutae, quae fidelium donationibus ad praefatam videntur ecclesiam pertinere, eadem mereantur tuitione foveri. Ipsas namque ecclesias in Romanae Ecclesiae [Col. 0113C] tutelam suscipientes, apostolica auctoritate sancimus ut quaecunque bona, quaecunque possessiones eisdem cognoscuntur ecclesiis juste et canonice pertinere, tibi et tuae Ecclesiae firma et illibata serventur. Decernimus ergo ut nulli hominum liceat easdem ecclesias temere invadere, aut bona illarum auferre, vel ablata retinere, sed omnia integre serventur, tam tuis quam clericorum et pauperum usibus profutura. Adjicimus etiam ut nec episcopis, nec episcoporum ministris, facultas sit in eisdem ecclesiis quaslibet novas imponere consuetudines, nec ipsarum clericos, vel ipsas ecclesias excommunicare aut interdicere absque tua examinatione et certioris culpae cognitione, sed in tuo et Ecclesiae Compostellanae dominio integre et quiete [Col. 0113D] permaneant. Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, etc. (ut supra). Amen, amen, amen.

Datum Laterani Kal. Maii, indictione XI, Incarnationis Dominicae anno 1103, pontificatus autem domini Paschalis secundi papae IV.

P., servus servorum Dei, venerabili fratri G. [Col. 0114A] Minduniensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Venerabilis fratris nostri Didaci Compostellani episcopi et clericorum ejus querelam accepimus pro Ecclesiae S. Jacobi archipresbyteratibus, quos in juste retinere diceris audivimus, et quia judicium legati nostri Toletani archiepiscopi, quod apud Carrionem nuper in concilio edixerat, contempsisti. Mandamus ergo ut aut juxta judicium datum facias, aut si te pergravari existimas, praesentiam tuam ad ipsius legati audientiam repraesentes causam tuam tractaturus: si vero nec modo acquiescere volueris, sententiam quam ipse dictavit, auctoritate nostra confirmamus.

Datum Laterani Kal. Maii (1103).

P. episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri D. Compostellano episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Qualem quantamque tua fraternitas erga nos dilectionem gerat, fidelibus obsequiis et operibus aperte demonstrat, quae, licet longis sit a nobis terrarum spatiis separata, praesentem se tamen nobis reddit, et animi charitate, et frequentium obsequiorum exhibitione. Quapropter et nos te ut fratrem nostrum dilectionis mutuae munere recompensantes, monemus et rogamus ut a coeptae bonitatis [Col. 0114C] tramite ac coeptae dilectionis exhibitione nulla aliquando velis occasione animum avertere. De suscepta autem officii dispensatione curam et sollicitudinem, ut miles strenuus, habere satage, et ita rerum terrenarum abundantia fruere, ut coelestium praemiorum non debeas dilectione carere: exteriora tibi et transitoria non adeo animum implicent, ut aeternis et permansuris bonis priveris: terrenis semper praepone coelestia, perituris aeterna: talem te prorsus in omnibus exhibe, ut boni pastoris mercedem a Pastore pastorum merearis recipere. Oblationes quas per nuntios tuos nobis direxisti, gratanter accepimus, et pro eis gratiam referimus. Quod autem quibusdam tuis postulationibus assensum ad [Col. 0114D] praesens accommodare nequivimus, certa ratione fit. De abbate Ciniensi, super quo nos consuluisti, mandamus ut eum monasterio restituas, ut ibi regularem ordinem et vitam monasticam cum fratribus ducat. Sanctimonialibus autem in aliquo loco convenienti positis, victus et omnia necessaria ab eodem abbate dari decernimus.

Datum Laterani Kal. Maii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio abbati coenobii Sanctae Mariae, quod [Col. 0115A] apud Bantium situm est, ejusque successoribus regulariter promovendis in perpetuum.

Cum universis sanctae Ecclesiae filiis, et apostolicae sedis auctoritate et benevolentia debitores existamus, illis tamen locis et personis quae specialius ac familiarius Romanae sunt Ecclesiae addictae, quaeque amplioris religionis gratia eminent, propensiores nos convenit eorum tanto studio imminere. Quia igitur Beatae Mariae coenobium, cujus domini [ forte cui domui. H.] auctoritate filii legitimi praesides, Romanae et apostolicae Ecclesiae hactenus jure proprio adhaesisse noscuntur, nos pro devotione ac reverentia ejusdem Dei, Genitricisque semper virginis Mariae, ipsum sub nostrae manus protectione specialiter confovemus atque diligimus. Unde tibi tuisque successoribus [Col. 0115B] ad praedictae domus regimen, auctoritatem concedimus, confirmamus, siquidem vobis coenobium ipsum et omnia quae ad illud pertinent monasterium, sive cellas cum suis pertinentiis, videlicet ecclesiam S. Salvatoris, etc.

( Hic enumerantur possessiones illius coenobii. )

Propterea constituimus ut quaecunque hodie praefatum coenobium juste possidet, quaeque in futurum, pontificum concessione, principum liberalitate et oblatione fidelium, juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant, eorum quidem pro quorum sustentatione ac gubernatione concessa, usibus [ forte, sunt, usibus, etc.] omnimodis profutura, salvo tamen canonico episcoporum jure quod in eis habuisse noscuntur. [Col. 0115C] Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare, aut possessiones ad illud pertinentes invadere, vel invasas retinere, minuere, auferre, vel suis usibus applicare, vel temerariis vexationibus fatigare. Obeunte te ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi quacunque subreptionis astutia praeponatur, nisi quem fratres ejusdem coenobii, communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris vulgariter cum Dei timore elegerint. Electus autem ad Romanum pontificem consecrandus accedat. Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium sive basilicarum, ordinationes clericorum, cellarum vestrarum fratres, a dioecesanis episcopis accipiant: [Col. 0115D] si quidem catholici fuerint, et gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerint; et si ea impendere gratis et sine pravitate voluerint. Alias liceat fratribus, a quocunque voluerint catholico episcopo eamdem consecrationem et sacramenta percipere. Ad ordinandos vero claustri monachos, tibi tuisque successoribus intra monasterium ipsum advocare concedimus, qui nostra fultus auctoritate consentiat, ne vagandi foras occasio permittatur. Super haec etiam, si infestatione aliqua praegravatus, Romanam sedem appellaveris, non liceat alicui episcoporum, nisi ante Romanum pontificem, vel ejus legatum, aliquam sub occasione judicii violentiam tibi aut successoribus tuis inferre. Vos ergo, filii dilectissimi, oportet regularis disciplinae studiis [Col. 0116A] sollicitudinis ac devotionis insudare, ut quanto a saeculari tumultu liberiores eritis, tanto amplius placere Deo, totis mentis et animae viribus anheletis: ad indicium autem perceptae hujus a Romana Ecclesia libertatis, annis singulis auri unciam Lateranensi palatio persolvatis. Si qua igitur in crastinum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, etc., ut in epist. 18.

Scriptum per manus Raynerii scribae regionarii, notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae cardinalis diaconi, XI Kal. Julil, indict. I, Incarnat. Dominicae 1103, pontificatus [Col. 0116B] quoque Paschalis papae anno V.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis in Marbacensi ecclesia canonicam vitam professis, eorumque successoribus in eadem religione mansuris in perpetuum.

Sicut injusta poscentibus nullus est tribuendus effectus, sic legitima desiderantium non est differenda petitio. Proinde tam vestris, quam charissimi [Col. 0116C] filii Manegaldi vestri praepositi petitionibus non difficulter accommodamus effectum, praedecessoris siquidem nostri sanctae memoriae Urbani secundi vestigiis insistentes, tam vos quam vestra omnia sub tuitionem apostolicae sedis excipimus et praesentis privilegii auctoritate munimus. Statuimus enim ut nemini inter vos professione exhibita proprium quid habere, nec sine praepositi, aut sine communi congregationis licentia de claustris discedere liberum sit. Quod si discesserit, et commonitus redire contempserit, ei ejusque successoribus facultas sit ejusmodi ubilibet a suis officiis interdicere; interdictum vero nullus episcoporum, vel abbatum sine cujus consensu absolvat. Praeterea per praesentis privilegii [Col. 0116D] paginam apostolica auctoritate statuimus, ut quaecunque hodie vestra Ecclesia juste possidet, in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium juste atque canonice poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus quoque ut nulli omnino hominum liceat eamdem ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel oblatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum sustentatione ac gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Ad haec adjicientes statuimus ut nullus vobis violentia vel astutia qualibet in praepositum constituatur, nisi quem fratres omnes communi consensu, vel fratrum pars [Col. 0117A] consilii sanioris secundum Dei timorem regulariter providerint eligendum. Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium sive basilicarum, ordinationes clericorum ab episcopo in cujus dioecesi estis, accipietis, siquidem gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et si ea gratis ac sine pravitate voluerit exhibere. Alioquin liceat vobis catholicum quem malueritis, adire antistitem, et ab eo consecrationum sacramenta suscipere. Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo [Col. 0117B] corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani, IV Nonas Augusti, per manus Equitii agentis vicem cancellarii, indictione XI, anno Incarnationis Dominicae 1103, pontificatus autem domni Paschalis papae secundi IV.

P. episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri D. Compostellano episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Petentibus Ecclesiae tuae clericis qui dudum ad nos venerant, scripsisse nos reminiscimur Minduniensi episcopo, ut duos archipresbyteratus et dimidium quos in ejus parochia B. Jacobi ecclesia tenuisse dicebatur, tuae potestati restitueret. Venientes vero ad nos supradictae Minduniensis Ecclesiae clerici dixerunt per annos XL postquam terra illa de manibus Sarracenorum erepta est, praefatam ecclesiam [Col. 0117D] quiete archipresbyteratus illos possedisse. Si ergo veritas sic se habet, praecipimus dilectioni tuae ut eosdem archipresbyteratus et dimidium in ejusdem Ecclesiae possessionem dimittas quiete. Praeterea consuetudines quas pari possessione in quibusdam se dicunt habuisse ecclesiis, quas tua fraternitas abstulisse dicitur, volumus te jam dictae Ecclesiae restituere. Sane si in his omnibus B. Jacobi ecclesia jus aliquod habet, ad proximas Kal. Octobris nuntios cum Minduniensis episcopi legatis, qui in eodem termino ad nos venturi sunt, destinabit.

Datum Laterani Idus Octobris.

PASCHALIS, servus servorum Dei, in Christo filio ATGERIO reverentissimo abbati Ferrariensis seu Bethleemitensis monasterii quod in honore beatae Dei Genitricis Mariae et beatorum apostolorum Petri et Pauli sacratum est ejusque successoribus regulariter promovendis in perpetuum.

Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Quia igitur dilectio tua ad sedis apostolicae portum confugiens ejus tuitionem devotione [Col. 0118B] debita requisivit, nos supplicationibus tuis clementer annuimus et Beati Petri monasterium, cui Deo auctore praesides, cum omnibus ad ipsum pertinentibus sub tutelam apostolicae sedis more praedecessorum nostrorum excipimus, sicut devotio tua postulavit, quod videlicet monasterium sanctae memoriae quidam venerabilis dux Wandebertus nomine antiquitus aedificasse et rerum suarum muneribus ditasse cognoscitur. Per praesentis igitur privilegii paginam apostolica auctoritate statuimus ut quaecunque praedia, quascunque possessiones idem venerabilis dux Wandebertus eidem monasterio contulit, et quaecunque ad ipsum aliorum fidelium legitimis videntur donationibus pertinere, quaecunque etiam in futuro concessione pontificum, liberalitate [Col. 0118C] principum, vel oblatione fidelium juste atque canonice poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Sane quamdam ceilam S. Judoci, quae sita est in pago Pontivo super fluvium Quantiam in loco qui dicitur Schaderias, cum omnibus ad se jure et legaliter pertinentibus, quatenus in dominatione et regimine rectorum memorati coenobii Ferrariensis sive Bethleem perpetuo persistens, sancimus cum ecclesia Sancti Eligii, quae est in prospectu ejusdem monasterii, et ecclesia Sancti Martini de Curtemaudo, ecclesia Sancti Victurii de Fontaneto, ecclesia Sancti Amandi de Bursiaco et rebus omnibus atque possessionibus. Obeunte te nunc ejusdem loci abbate vel tuorum quolibet successorum nullus alius qualibet subreptionis [Col. 0118D] astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu vel fratrum pars sanioris consilii secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam elegerint. Electus vero benedictionem et caetera more praedecessorum nostrorum obtineat. Decernimus ergo ut nulli hominum liceat idem monasterium neque rectores ejus cum fratribus sibi a Deo commissis temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis exactionibus fatigare, sed integra omnia conserventur eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Quidquid praeterea immunitatis, quidquid libertatis sed donationis a pontificibus hujus sanctae Romanae. [Col. 0119A] Ecclesiae vel ab aliis archiepiscopis, episcopis vel catholicis regibus et caeteris fidelibus monasterium hactenus obtinuisse cognoscitur, ratum firmumque habemus. Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis, etc.

Datum Laterani per manum Joannis S. R. E. diaconi cardinalis III Idus Nov., indict. XII, pontificatus domini Paschalis II an. V.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ANSELMO Cantuariensi episcopo, salutem [Col. 0119B] et apostolicam benedictionem.

Fraternitatis tuae postulationibus nos annuere, tuae sapientiae et religionis persuadet auctoritas. Quondam enim in litteris ab apostolica tibi sede directis, Cantuariensis Ecclesiae primatum ita tibi plenum concessimus, sicut a tuis constat praedecessoribus fuisse possessum. Nunc autem petitionibus tuis annuentes, tam tibi quam tuis legitimis successoribus eumdem primatum, et quidquid dignitatis seu potestatis eidem sanctae Cantuariensi seu Dorobernensi Ecclesiae pertinere cognoscitur, litteris praesentibus confirmamus, sicut a temporibus B. Augustini praedecessores tuos habuisse apostolicae sedis auctoritate constiterit.

[Col. 0119C] Dat. Laterani XVI Kal. Decembris, indict. XII.

PASCHALIS episcopus HENRICO regi salutem.

In litteris, quas nuper ad nos per familiarem tuum nostrae dilectionis filium clericum Wilielmum transmisisti, et personae tuae sospitatem cognovimus, et successus prosperos, quos tibi superatis regni adversariis benignitas divina concessit. Audivimus praeterea optatam virilem sobolem ex ingenua te et religiosa conjuge suscepisse. Quod profecto cum nos [Col. 0119D] laetificaverit, opportunum rati sumus nunc tibi praecepta et voluntatem Dei validius inculcare, cum amplioribus beneficiis benignitati ejus te prospicis debitorem. Nos quoque divinis beneficiis benignitatem nostram penes te sociare optamus: sed grave nobis est, quia id a nobis videris expetere quod omnino praestare non possumus. Si enim consentiamus aut patiamur investituras a tua excellentia fieri, et nostrum procul dubio, et tuum erit immane periculum. Qua in re contemplari te volumus, quid aut non faciendo perdas, aut faciendo conquiras. Nos enim in prohibitione hac nihil amplius obedientiae, nihil liberalitatis per ecclesias nanciscimur: nec tibi debitae potestatis aut juris subtrahere quidquam nitimur, nisi ut erga te Dei ira minuatur, et sic tibi [Col. 0120A] prospera cuncta contingant. Ait enim Dominus: Honorificantes me honorificabo, qui autem contemnunt me erunt ignobiles (I Reg. II) . Dices itaque: Mei hoc juris est. Non utique: non est imperatorium, non regium, sed divinum. Solius illius est qui dixit: Ego sum ostium (Joan. XX) . Unde pro ipso te rogo, cujus hoc munus est, ut reddas hoc ipsi, ipsi dimittas cujus amori etiam quae tua sunt debes. Nos autem cur tuae obniteremur voluntati, cur obsisteremus gratiae, nisi Dei sciremus nos in hujus negotii consensu voluntati obviare, gratiam amittere? Cur tibi quidquam negaremus quod cuiquam esset mortalium concedendum, cum beneficia de te ampliora sumpserimus?

Prospice, fili charissime, utrum decus, an dedecus [Col. 0120B] tibi sit, quod sapientissimus et religiosissimus Anglicanorum episcoporum Anselmus, propter hoc tuo lateri adhaerere, tuo veretur in regno consistere. Qui tanta de te bona hactenus audierant, quid de te sentient, quid loquentur, cum hoc fuerit in regionibus divulgatum? Ipsi, qui coram te tuos excessus extollunt, dum praesentia tua caruerint, hoc validius infamabunt. Redi ergo, charissime fili, ad cor tuum propter misericordiam Dei: et, propter amorem unigeniti deprecamur, revoca pastorem tuum, revoca patrem tuum. Et si quis, quod non opinamur, gravius se adversus te gesserit, si investituras aversatus fueris, nos juxta voluntatem tuam, quantum, cum Deo possumus, moderabimur. Tu tamen talis [Col. 0120C] repulsae infamiam a persona tua et regno removeas. Haec si feceris, etsi gravia quaelibet a nobis petieris, quae, cum Deo praeberi facultas sit, profecto consequeris, et pro te Dominum, ipso adjuvante, exorare curabimus: et de peccatis, tam tibi, quam conjugi tuae, sanctorum apostolorum meritis, indulgentiam et absolutionem faciemus. Filium autem tuum, quem ex spectabili et gloriosa conjuge suscepisti, quem, ut audivimus, egregii patris Wilielmi nomine nominasti, tanta tecum imminentia confovebimus, ut, qui te vel illum laeserit, Romanam ecclesiam videatur laesisse.

Datum Laterani nono Kalendas Decembris.

Dilecto filio abbati monasterii S. Petri . . . . . . . ut in ipso monasterio disciplina regularis conservetur quam juxta Vallumbrosanorum fratrum consuetudinem ab ipsis illic initiis [idem Andreas instituerat] . . .

Datum Laterani V Kal. Decembris per manum Equitii agentis vices cancellarii, indictione XII, anno Dominicae Incarnationis 1104 [1103], pontificatus autem domni Paschalis II anno V.

P. episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis G. Hirsaugiensi ⁜ (27) et caeteris catholicis abbatibus et monachis per Sueviam, salutem et apostolicam benedictionem.

Audivimus, charissimi, quia plus solito mundus in vos saeviat, persecutiones accrescant, tumentes in vos fluctus maris acrius surgant. Sed mirabilis in excelsis Dominus, qui suis ea pedibus calcat. Propter quod rogamus, ne deficiatis in tribulationibus vestris, quae est gloria vestra. Non enim, inquit Apostolus, condignae sunt passiones hujus temporis ad [Col. 0121B] futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. Hujus gloriae revelationem patres nostri desiderantes ibant gaudentes de conspectu consilii: sic et nos, qui eorum debemus imitatores fieri, in tristitia et angustiis positi gaudeamus. Tristitia enim nostra vertetur in gaudium. Speramus enim in Domino, de sanctorum apostolorum meritis confidentes, quia ille vestris persecutionibus finem imponet, qui dicit: Ego vici mundum. Vos igitur, dilectissimi, ad supernae vocationis bravium intendentes, in praesenti agone viriliter contendatis, vos ipsos mutuis auxiliis foveatis, ad ardentem inter vos lucernam, fratrem videlicet nostrum G. ⁜ (28) Constantiensem episcopum omnes respicite, ipsum omnes unanimiter veneremini, et collatis dilectionis brachiis ipsum et vos in [Col. 0121C] his tribulationibus adjuvetis. Porro Constantiensis ecclesiae invasorem A. ⁜ (29) a Romana Ecclesia noveritis excommunicatum, et a catholicae Ecclesiae unitate tanquam putridum membrum esse praecisum. Hunc quasi mortiferum venenum per omnia fugite, et modis omnibus devitate.

Dat. Laterani IV Idus Feb. . . . .

P. episcopus, servus servorum Dei, egregiis viris duci GUELPHONI ⁜ (30) et fratri ejus HENRICO ⁜ (31) , duci, [Col. 0122A] BERTHOLDO ⁜ (32) et nepoti ejus HERIMANNO ⁜ (33) , et caeteris principibus per Sueviam . . .

Licet post Satanam conversi de vestra salute jam diu sitis immemores, nos tamen, quos officii debitum et sedis apostolicae compellit auctoritas, vestrae salutis non possumus oblivisci. Unde opportunum duximus, litteris praesentibus vos ipsos ad corda vestra reducere, et de somno mortis, corpore licet absentes, excitare. Dei patientia vos ad poenitentiam exspectat, sed thesaurizatis vobis iram in die irae. Diu est, quod vos a catholicae Ecclesiae membris separastis, et perverso capiti adhaesistis, membris ejusdem Ecclesiae, quae vos in Christo generavit, injurias irrogantes, et cum malorum omnium capite ipsam matrem vestram infestationibus aggravantes. [Col. 0122B] Quod eo indignius judicamus, ac gravius ferimus, qui ejus vos defensores, ejus vos novimus amatores. Ipsa tamen, quae sponsum suum quotidie pro filiis interpellat, si resipueritis, si ejus vos membra recognoscitis, gratanter vos excipit, et in suorum restituet numero filiorum. Habetis juxta vos summi capitis membrum, et Ecclesiae oculum, fratrem videlicet nostrum G. Constantiensem episcopum, qui vos de salute vestra plenius poterit informare, de tenebris ad lucem reducere: cujus vocem qui audit, illum se credat audire, qui dicit: Qui vos audit, me audit, et qui vos spernit, me spernit. Ad ipsum igitur tanquam ad patrem recurrite, ipsius monitis, sicut B. Petri et nostris in omnibus obedite. Quod si feceritis, a maledictionis vinculo eritis [Col. 0122C] absoluti. Porro Constantiensis Ecclesiae invasorem A. a Romana Ecclesia noveritis excommunicatum, et a catholicae Ecclesiae unitate tanquam putridum membrum esse praecisum. Hunc quasi mortiferum venenum per omnia fugite, et modis omnibus devitate.

Dat. Lat. IV Idus Febr . . . . .

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, clericis, militibus, et caeteris laicis per Gallicanas ecclesias, salutem et apostolicam benedictionem.

Audivimus, et vix credere potuimus, quod confrater [Col. 0123A] noster Eduensis episcopus, et archidiaconi ejus, vel archipresbyteri, non justitia ducti, sed aemulatione compulsi, vobis interdixerint Vizeliacense coenobium devotionis gratia adire, ecclesiam introire, et ad sepulcrum beatae Mariae, quod in eadem ecclesia celebratur, accedere, aut aliquas oblationes apponere. Nova profecto, nova haec est interdictio sacerdotum: cum ad devotionem vocare, non a devotione revocare, sacerdotalis officii debitum videatur. Porro nos interdictum hoc sacerdotali officio dissolventes, scire vos volumus quia sive episcopus, seu ministri ejus, nisi ab hac praesumptione destiterint, apostolicae sedis indignatione plectentur.

Datum Laterani III Kal. Novembris.

[Mentio tantum exstat apud ROBOLINI Notizie appartenenti alla storia della sua patria. Pavia, 1823, 8 ^o , t. III, p. 224, 226.]

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio PETRO regi Aragonensium, salutem et apostolicam benedictionem.

Ecclesiam S. martyris Saturnini Tolosani antiquitus [Col. 0123C] specialiter esse juris beati Petri plurimis est notum, in tantum quod praedecessor noster bonae memoriae papa Urbanus cum XVII archiepiscopis et episcopis manu propria eam consecravit, atque privilegiis apostolicae sedis sub anathematis vinculo ipsam munivit, etc. Confrater noster Petrus Pampilonensis episcopus supranominato martyrii et canonicis suis ecclesiolam cum consilio D. Sancii regis patris vestri dedit, etc.

[Col. 0123D] PASCHALIS episopus, servus servorum Dei, dilecto filio BERTRANNO comiti salutem, si obedierit, et apostolicam benedictionem.

Quid pater tuus ⁜ (34) egregiae strenuitatis comes de altari S. Aegidii, quid etiam de toto burgo fecerit, tu ipse non nescis. Scripturam quoque et excommunicationem in Nemausensi concilio, juxta patris tui petitionem a sanctissimae memoriae Urbano papa factam, vel audisse te credimus vel vidisse: unde miramur quod burgum invadere, et juxta B. Aegidii ecclesiam munitiones novas erigere praesumpsisti. [Col. 0124A] Imo, quod gravius est, accepta pecunia, ejusdem oblationes altaris tanquam populares merces exposuisti; unde nos te tanquam dilectum filium admonemus, ne tam gravi culpa te gravari diutius sinas. Et si enim, ut dicitur, Hierosolymitanum ⁜ (35) iter inceperis, nihil animae tuae proderit, quoniam excommunicationis et anathematis vinculo tenearis in eodem Nemausensi concilio promulgato. Alioquin iram et indignationem omnipotentis Dei sanctorumque apostolorum Petri et Pauli gravius profecto persenties.

Datum Laterani, XVIII Kal. Decembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri et coepiscopo RANGERIO et canonico Lucanae Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.

Sanctae in Christo memoriae Leonem apostolicae sedis episcopum decrevisse audivimus ut, si quis de vestrae Ecclesiae canonicis non communiter viventibus Ecclesia excessisset, omnia ejus ecclesiastica bona in usum fratrum communiter viventium conferrentur, quod in aliis etiam ecclesiis ab aliis Romanis pontificibus statutum agnoscimus. Unde miramur quod confratre vestro Ildebrando in Rosellanam Ecclesiam translato, praebendae ejus et [Col. 0124C] totum Ecclesiae beneficium, quod tenuerat, in privatos usus cesserit, et apostolicae sedis auctoritate contempta, canonice degentium fratrum communio tanto augmento fraudata sit. Tibi praesertim, charissime frater R., delictum hoc imponitur, quod apostolicae sedis decreta irrefragabiliter custodire, et subditos clericos ad hujus vitae bonum etiam invitos debueras invitare; praecipimus ergo ut omne illud Ildebrandi nunc Rosellani episcopi beneficium in communia redigatur. Qui vero obedire contempserint apostolicae sedis judicio puniantur.

Datum Laterani, XI Idus Octobris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio LANUINO, salutem et apostolicam benedictionem.

Militensis Ecclesiae canonicis frequenter jam litteras pro canonica celebranda electione transmisimus. Nuper autem praecipimus ut usque ad octavam proximae Paschae pastorem sibi idoneum eligerent, quod [Col. 0125A] si differrent, ecclesiae aditum illis interdiximus. Volumus ergo ut eos, comitissam, et bonos barones convenias, et ipsos vice nostra ad pastoris electionem commoneas: si vero sicut hactenus contemptores exstiterint, aditum ecclesiae omnino eis, donec satisfaciant, interdicas, et habito cum comitissa et baronibus consilio, electionem canonicam facias. Abbati S. Juliani ut in tua praesentia de objectis sibi satisfaciat: monachum illum qui dudum in monasterio S. Euphemiae constitutus est abbas ⁜ (36) , si ab ejusdem coenobii occupatione per te commonitus deserere [ al. discedere] noluerit, nostra fultus auctoritate excommunicationi subjicias, in his omnibus nostras vices sollicitus, et plenius habere te volumus.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio RAYMUNDO, praeposito Barcinonensis ecclesiae, quae in honore sanctae Crucis et beatae Eulaliae dedicata est, ejusque successoribus canonice promovendis in perpetuum.

Justis votis assensum praebere, justisque petitionibus aures accommodare nos convenit: qui licet indigni justitiae custodes, atque praecones in excelsa apostolorum principum Petri et Pauli specula positi, Domino disponente, conspicimur. [Col. 0125C] Quapropter, fili in Christo charissime Raymunde, devotionis tuae precibus annuentes, Sanctae Crucis seu Beatae Eulaliae canonicam, cui Domino auctore praeesse dignosceris, sub tutelam apostolicae sedis accipimus, et per eam saecularium hominum propitiante Domino gravamina removemus. Praesentis igitur privilegii paginam tibi, tuisque successoribus canonice institutis, jure perpetuo concedimus et confirmamus ea omnia quae Barcinonenses episcopi pro communi victus sustentatione, vel alii fideles legitimis donationibus eidem canonicae contulisse noscuntur: in quibus haec duximus propriis nominibus exprimenda, ecclesiam S. Mariae juxta mare, ecclesiam S. Michaelis intus Barcinonem, cum pertinentiis et allodiis suis; ecclesiam [Col. 0125D] S. Joannis de Pinu, cum pertinentiis suis; ecclesiam S. Vincentii de Sarriano, cum pertinentiis suis; ecclesiam S. Caeciliae; ecclesiam S. Andreae de Palumbario, cum decimarum suarum medietate; ecclesiam S. Mariae de Bitulona et S. Columbae de Gramamto; S. Salvatoris de Polignam; S. Mariae de Linari; Sancti Saturnini de colle Savadelli; S. Joannis de Senata; S. Mariae de Ulpereras; allodia in civitate Barcinonensi, et in ejus suburbio, sive territorio, seu comitatu. Item allodia in episcopatu Gerundensi, et in episcopatu Ausonensi et Urgellensi. Quaecunque praeterea bona in [Col. 0126A] praesentiarum juste possidetis sive in futurum, concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium, juste atque canonice poteritis adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem canonicam perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, vel injuste datas suis usibus vindicare, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva Barcinonensis episcopi canonica reverentia. Praeterea constituimus ut sicut antiquitus noscitur institutum, et in ejusdem ecclesiae libris continetur, semper collegii vestri fratres [Col. 0126B] numerum non excedant quadragenarium. Et quia tam de praesentibus quam de futuris nos convenit providere, sancimus ut alicui facultas non sit ultra praefixum numerum illic canonicum subrogare. Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, quod a sanctissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi quatenus et hic [Col. 0126C] fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Scriptum per manum Raynerii scriniarii regionarii, et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Equitii, agentis vicem cancellarii, VI Kalend. Februarii, indictione XII, Incarnationis Dominicae anno 1104, pontificatus domini Paschalis II quinto.

[Exstat, teste Jaffé, apud SCHOETTGEN, Historie des Grajen Wiprecht zu Groitzsch. Regensburg 1749, 8 ^o , cod. prob., p. 4. «Desiderium quod ad.»]

El papa Paschal II, en el año de 1102 entre otras cosas que concede al abad desta real casa, es confirmat las donaciones hechas de los reyes don Sancho y don Pedro, y asi mismo la concordia que rehizo entre el obispo de Huesca, y el abad de Montaragon.

Es su data: Laterani, per manum Joannis S. [Col. 0127A] Romanae Ecclesiae cardinalis, II Idus Januarii, indictione X, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo secundo, pontificatus autem domni Paschalis II papae anno III.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri LAMBERTO Atrebatensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Frater iste praesentium portitor cum Tarvanensis [Col. 0127B] capituli litteris venit ad nos, conquerens se jam dudum de monasterii sui abbatia per manum Bononiensis comitis expulsum. Is autem frater qui eidem monasterio praeesse dicitur, cum ad nos veniret, infirmitate, sicut nobis relatum est, praepeditus, ad nos pervenire non potuit. Hanc igitur causam fraternitati tuae vice nostra discutiendam committimus, ut, assumpto tecum fratre nostro Tarvanensi episcopo, utriusque abbatis allegationem diligentius pertractes et usque in proximam apostolorum Petri et Pauli solemnitatem negotium hoc omnino canonice justitia dictante definias.

Data Laterani VII Kal. Maii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, clericis et laicis universis de castello S. Geminiani, salutem et apostolicam benedictionem.

Paci et stabilitati Ecclesiae vestrae, et nos constitutione nostra, et vos observatione vestra providere debemus. Idcirco vobis omnibus praesentium litterarum constitutione mandamus, et successoribus vestris in perpetuum servandum praecipimus, ut oppidum vestrum, quod S. Geminiani dicitur, eum monte Stafili juxta posito, et cum universo territorio suo, nullo unquam modo, nulla occasione, alienari [Col. 0127D] a possessione et proprietate Volaterrensis Ecclesiae patiamini: sed sicut hodie est, sic semper in proprio Volaterrensis Ecclesiae jure permaneat. Sane nec episcopo, neque cuilibet ejusdem Ecclesiae ministro, facultas sit ipsum oppidum cum praefato monte in feudum personae alicui dare, locare, vendere, pignoratione vel commutatione contradere: neque marchioni, neque comiti, neque alicui potestati liceat idipsum oppidum, seu praenominatum montem capere, vel ab Ecclesiae potestate subtrahere, vel quibuslibet occasionibus alienare: sed sicut superius dictum est, semper in proprio Ecclesiae jure permaneat. Si quis vero aliter agere praesumpserit; et qui fecerit, et qui consenserit, excommunicationi [Col. 0128A] subjaceat. Noveritis autem fratrem nostrum Rogerium, Ecclesiae Volaterrensis antistitem, ita nobis in hujus constitutionis capitulo consensisse: ut cum fratribus, qui eum ad nos comitati sunt, fieri ipse petierit, et ipse subscripserit.

Rogerius Volaterrensis Ecclesiae indignus episcopus fieri rogavi, et ipse subscripsi.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, IX Kal. Jun., indict. II, anno Incarnationis Dominicae 1104, pontificatus autem domni Paschalis II papae V.

(Anno 1104, Oct. 1.—Vide Historiam Compostellanam apud FLOREZ, España sagrada, XX, 77.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus, archiepiscopis et episcopis, per Remensem, Senonensem ac Turonensem provincias, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0128C] Significatum nobis est quorumdam vestrum litteris, quia filius noster Francorum rex feminam illam pro qua toties commonitus, imo excommunicatus fuit, juxta praeceptum nostrum abjurare decreverit: ipsa etiam mulier regem abjurare parata sit. Super quarum conversione personarum non minimum exsultavimus: quia super uno peccatore poenitentiam agente, gaudium esse angelis Dei ipso Domino testante didicimus. Quam nimirum causam fratri nostro Richardo Albanensi episcopo reminiscimini a nobis fuisse commissam. Si ergo idem frater, Franciae jam fines egressus est, nos eamdem causam, aspirante Domino, una vobiscum peragendam venerabili fratri Lamberto Atrebatensi episcopo committimus. Convenientibus itaque vobis in unum, si [Col. 0128D] communis filius Francorum rex, et illa ejus lateralis tactis sacrosanctis evangeliis omnem carnalis copulae consuetudinem abjuraverint, mutuum quoque colloquium et contubernium, nisi sub testimonio personarum minime suspectarum, nunquam videlicet ad idem flagitium redituri, sicut quorumdam vestrum litteris significatum est: satisfactionem eorum vice nostra vobiscum Atrebatensis episcopus suscipiat, et a vinculo excommunicationis absolvat: quatenus largiente Domino, et filium Ecclesia, et regem sibi Francia reconciliatum episcopali ministerio gratuletur.

Data Laterani per manum Joannis, III Nonas Octobris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis canonicis B. Mariae Bornhem, salutem et apostolicam benedictionem.

Devotionis vestrae petitiones benigne audivimus, et monasterium Beatae Mariae apud Bornhem, in quo vitam regularem ducitis, juxta postulationem Manassis Cameracensis episcopi, apostolicae sedis munimine confovendum suscepimus.

Statuimus enim ut quaecunque bona vel a Wenemaro [Col. 0129B] Gandensi, ejusdem loci fundatore, vel a quibuscunque fidelibus, in eadem ecclesia oblata sunt, vel in posterum fuerint, quaecunque etiam venerabilis fratris nostri Manassis Cameracensis episcopi concessione concessa sunt, quieta et integra confirmentur.

Quidquid praeterea munitionis et libertatis idem confrater noster Manasses loco vestro collegioque largitus est, nos decreti praesentis auctoritate firmamus: prohibentes ne quis eamdem ecclesiam temere perturbare, aut ejus bona diripere, vel modis quibuslibet alienare praesumat, quatenus omnipotenti Deo liberioribus animis debitae servitutis officia per ejusdem Dei gratiam persolvatis. Si quis autem praesentis decreti tenorem agnoscens, contra id temere [Col. 0129C] venire tentaverit, apostolorum principis Petri et nostrae animadversionis districtione multetur.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi, V Idus Oct., indictione XIII, anno pontificatus domni Pachalis II papae VI.

[Hujus privilegii nonnisi mentio exstat apud Jaffe, Regesta Rom. pont., p. 487, cum hac clausula: «Dedit Wattenbach.»]

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili filio HEINRICO abbati venerabilis monasterii quod Admuntis dicitur, in Salzburgensi parochia constituti, ejusque successoribus regulariter promovendis in perpetuum.

Austri terram inhabitantibus per prophetam Dominus praecipit cum panibus occurrere fugienti: idcirco te, fili charissime Heinrice, te et fratres tuos de saeculo ad omnipotentis Dei servitium conversos, et ad ejus faciem fugientes gratanter excipimus. Quod nimirum coenobium reverendae memoriae Gebhardus Salzburgensis episcopus in honore et nomine beati Blasii martyris in [Col. 0130A] montanis suae dioecesis aedificasse cognoscitur: per praesentis igitur privilegii paginam, apostolica auctoritate statuimus ut quaecunque bona, quascunque possessiones, vel supradicti episcopi Gebhardi, vel successoris ejus aeque felicis memoriae Tyemonis, aut aliorum fidelium legitimis donationibus, aut jure quolibet ad ipsum hodie monasterium pertinent, sive in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium iuste atque canonice poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant.

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra [Col. 0130B] conserventur, eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva Salzburg, episcopi canonica reverentia, cui tamen non liceat omnino vexationem aliquam vel consuetudinem, quae regularium quieti noceat, irrogare. Nec episcopo autem, nec abbati ipsi, nec personae alicui facultas sit, coenobii bona in feudum sive beneficium sive consensu meliorum fratrum personis aliquibus dare, vel modis aliis alienare.

Sane sepulturam ejusdem loci omnino liberam esse decernimus, ut eorum qui illic sepeliri deliberaverint, devotioni et extremae voluntati, nisi forte excommunicati sint, nullus obsistat. Laicos sive [Col. 0130C] clericos saeculares ad conversionem suscipere nullius episcopi vel praepositi contradictio vos inhibeat. Obeunte te nunc ejus loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem, et beati Benedicti Regulam elegerint.

Si qua igitur ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena [Col. 0130D] fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Scriptum per manum Rainerii scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis, catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis, sacrae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, VIII Kal. Nov., ind. XII, Incarnationis Dominicae anno 1105, pontificatus autem domini Paschalis II papae anno VI.

PASCHALIS episcopus servus servorum Dei, dilectis in Christo filiis Rothonis, praeposito et ejus fratribus in B. Frigdiani ecclesia regularem vitam professis ejusque successoribus in eadem ecclesia regularem vitam professis ejusque successoribus in eadem religione permansuris in perpetuum.

Desiderium quod ad religiosum propositum et animarum salutem pertinere monstratur auctore Deo sine aliqua est dilatione complendum. Quia [Col. 0131B] igitur vos, o filii in Christo charissimi, per divinam gratiam aspirati mores vestros sub regularis vitae disciplina coercere et communiter secundum sanctorum Patrum institutionem omnipotenti Domino servire proposuistis, votis vestris paterno congratulamur affectu. Unde etiam petitioni vestrae benignitate debita impertimur assensum; vitae namque canonicae ordinem quem professi estis privilegii auctoritate firmamus. Et ne cui post professionem exhibitam proprium quid habere, neve sine propositi vel congregationis licentia de claustro discedere liceat interdicimus; et tam vos quam vestra omnia sedis apostolicae protectione munimus. Vobis itaque vestrisque successoribus in eadem religione permansuris et omnia perpetuo possidenda sancimus, quae [Col. 0131C] in praesentiarum pro communis victus sustentatione vel episcoporum Lucanae Ecclesiae vel aliorum fidelium legitimis donationibus, aut jure alio rationabili possidere videmini; et quaecunque in futurum concessione pontificum, liberalitate principum vel oblatione fidelium juste atque canonice poteritis adipisci. Porro decimas ab omnibus ecclesiae vestrae parochianis citra personarum omnium infestationes vobis vestrisque successoribus in eadem religione persistentibus accipere et in usus canonicos dispensare concedimus, ac decreti praesentis sanctione firmamus. Quibus enim spiritualia seminatis, aequum est ut eorum carnalia cum Apostolo metatis. Obeunte te nunc ejus loci praeposito vel tuorum quolibet successorum, [Col. 0131D] nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, seu fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem, vel de suo vel de alieno si expedierit disciplinae regularis collegio providerint eligendum, salva Lucani episcopi canonica reverentia, siquidem catholicus fuerit et gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit. Dicimus etiam ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre vel ablata retinere, minuere vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis [Col. 0132A] paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio de perpetrata iniquitate cognoscat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Scriptum per manus Rainerii scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

[Col. 0132B] Datum Laterani per manum Joannis S. R. E. diaconi cardinalis V Kal. Novembris, indict. XIII, an. Dominicae Incarnationis 1105 [1104], pontificatus autem domni Paschalis II PP. VI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis OTGERIO priori et caeteris monachis S. Orientii, salutem et apostolicam benedictionem.

Ad hoc nos, disponente Domino, apostolicae sedis servitium promotos agnoscimus, ut ejus filiis auxilium implorantibus efficaciter subvenire, et ei obedientes tueri ac protegere prout Dominus dederit, debeamus. [Col. 0132C] Igitur pro venerabilis fratris nostri Hugonis Cluniacensis abbatis dilectione, ad cujus curam ex Cluniacensis monasterii jure locus vester pertinet, vestris, filii in Christo charissimi, precibus annuentes, monasterio vestro protectionis praesidium non negamus . . . . . Praeterea praedecessorum nostrorum Leonis et Urbani II vestigiis insistentes, statuimus ut antiqua coemeterii vestri constitutio nulla aemulorum quorum libet infestatione turbetur; sed, sicut sanctissimi praedecessoris nostri Leonis IX auctoritate sancitum est, quiete in perpetuum perseveret. Proinde nec extra urbem, nec intra, Auxiensi archiepiscopo et ejus canonicis liceat novum coemeterium instituere; sed tam archiepiscopi quam regulares aut irregulares clerici, sive laici de quibus consuetudo [Col. 0132D] hactenus fuit, sepulturae locum apud vos futuris temporibus sortiantur, etc.

Data Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, IV Kal. Novembris, indict. XIII, anno Dominicae Incarnat. 1105 [1104], pontificatus autem domni Paschalis papae secundi anno VI.

P. episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri DIDACO Compostellano episcopo Sancti Jacobi Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0133A] Jacobi apostoli corpus in partes Hispaniarum allatum occidentalis credit et veneratur Ecclesia, cujus nimirum honor juxta vaticinium David dicentis: Mihi autem nimis honorati sunt amici tui, Deus, nimis confortatus est principatus eorum, succedentibus temporibus etiam apud homines Deo disponente succrevit. Nempe locus ipse ubi sacrosancta ipsa pignora requiescunt, prius villa burgensis, deinceps municipium fuit, quod Compostellae nomine nuncupatum est. Mox per apostolicae sedis dispositionem etiam episcopalis cathedra quae in proximo Iriae municipio fuerat, Compostellam translata est. Ipsa etiam cum Bracarensi metropoli subjaceret, ea mox libertate donata est, ut speciale sedis apostolicae membrum fieret. Nos quoque, [Col. 0133B] tantam praedecessorum nostrorum gratiam intuentes, filiorum nostrorum Alfonsi spectabilis regis, cujus opera ejusdem apostoli locus nostris temporibus admodum magnificatus est, et clericorum Compostellanorum precibus indulgendum duximus, ut pro tanti apostoli gratia Ecclesiam ipsam honore pallii decoraremus. Tibi igitur, charissime frater in Christo Didace, Compostellanae civitatis episcope, pallii dignitatem ex apostolicae sedis liberalitate concedimus, ut te et Ecclesiam tuam eidem apostolicae sedi amplius semper debere cognoscas. Cujus profecto usum infra ecclesiam tantum ad missarum solemnia peragenda tibi licere cognoveris diebus inferius designatis, id est, Nativitate Domini, Epiphania, Annuntiatione Domini, Coena Domini, Dominica [Col. 0133C] Palmarum, Pascha, Ascensione, Pentecoste, tribus festis B. Dei Genitricis semperque virginis Mariae, festo S. Michaelis, S. Joannis Baptistae nativitate, solemnitate B. Jacobi seu caeterorum apostolorum, Commemoratione omnium sanctorum, dedicationibus ecclesiarum, festis etiam sanctorum Laurentii et Vincentii martyrum, confessorum quoque Martini et Isidori. Cujus indumenti honor quoniam modesta actuum vivacitate servandus est, hortamur ut ei morum tuorum ornamenta conveniant, quatenus auctore Deo recte utrobique possis esse conspicuus. Quamobrem, charissime frater, quem pastoralis curae constringit officium, dilige fratres: ipsi quoque adversarii propter mandatum Dominicum tuo circa te copulentur affectu; pacem [Col. 0133D] sequere cum omnibus, sanctimoniam sine qua nemo videbit Deum. Piis vaces operibus, virtutibus polleas, fulgeat in pectore tuo rationale judicii cum superhumerali actione conjunctum: ita procedas in conspectu Dei et totius Ecclesiae quod hujusmodi gregi commisso praebeas exempla, ut videant opera tua bona, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est. Sit in lingua verus sermo, sit zeli fervor in animo. Creditum tibi agrum Dominicum exerce, dum licet, semina in timore, dum tempus est; bonum faciendo non deficias: tempore enim suo metes non deficiendo. Vigilanter itaque terrena negotia relinquendo, coelestibus anhela. Quae retro sunt obliviscens, in ea quae ante sunt temetipsum enixius [Col. 0134A] extende. Mens tua in saeculari varietate non defluat, sed tota in unum currat atque confluat. Finem respice, quem mira suavitate David respexerat, cum dicebat: Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae. Sancta Trinitas fraternitatem tuam gloriae suae protectione circumdet, et ad finem qui non finitur pervenire concedat.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae R. E. diaconi cardinalis, II Kal. Novemb., indictione XIII, Nativitatis Dominicae anno 1104.

P. episcopus, servus servorum Dei, principibus, militibus, ac caeteris laicis per Hispaniam et Gallitiam salutem et apostolicam benedictionem.

Grave valde et horrendum de vestris partibus flagitium nuntiatur: non solum enim juxta prophetam, sanguis sanguinem tangit, sed sub specie poenitentiae percipiendae, quidam ultronei hujus nequitiae feruntur auctores, quasi in flagitio permanentibus locus poenitentiae pateat; et quidam tamen renitentibus peccata plerumque confingunt. Caeterum sub spe poenitentiae Deum offendere, hoc est poenitentiae, sibi aditum denegare. Quicunque igitur filios vel filias suas incestis nuptiis copulant, eodem se reatu astrictos noverint quo et ii qui copulantur [Col. 0134C] astricti sunt, nisi eos juxta facultatem suam dirimere sepositis dolis mera voluntate curaverint. Haec igitur ne de caetero fiant, modis omnibus interdicimus, et fratribus nostris episcopis penitus coercenda praecipimus.

Datum Laterani, II Kal. Novembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili filio HERCHENBALDO Usenhovensi abbati, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Austri terram inhabitantibus per prophetam Dominus [Col. 0134D] praecepit cum panibus occurrere fugientibus. Idcirco vos, filii in Christo charissimi, de saeculo fugientes gratanter excipimus, et per sancti Spiritus gratiam sedis apostolicae munimine confovemus. Vestrae siquidem congregationis apud Usenhoven locum perpetuo manere decernimus, et quaecunque praedia, quaecunque bona Berthuldus et Otto comites, seu bonae in Christo memoriae Azecha cum duobus filiis suis Bernardo et Eccardo comitibus pro suarum animarum salute, beato Petro, cujus nomine locus vester insignis est, et congregationi vestrae obtulisse noscuntur, quaecunque etiam in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium juste atque canonice poteritis [Col. 0135A] adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Chrisma, oleum sacrum, consecrationes altarium sive basilicarum, ordinationes monachorum, qui ad sacros fuerint ordines promovendi, ab episcopo, in cujus dioecesi, accipietis, siquidem gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et si ea gratis ac sine pravitate voluerit exhibere; alioquin liceat vobis catholicum quem malueritis, adire antistitem et [Col. 0135B] ab eo consecrationum sacramenta suscipere, qui apostolicae sedis fultus auctoritate, quae postulastis indulgeat. Obeunte te nunc ejus loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia, seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris vel de suo vel de alieno, si oportuerit, collegio secundum Dei timorem et beati Benedicti regulam elegerint. Porro sepulturam loci vestri omnino liberam esse sancimus, ut eorum, qui ibi sepeliri deliberaverint, devotioni et extremae voluntati, nisi forte excommunicati sint, nullus obsistat. Sane advocatum vobis supradictum Berthuldum comitem, vel post eum Ottonem concedimus filium quoque Ottonis, quem potissimum elegeritis. [Col. 0135C] Caeterum nec ipsis nec aliis advocatiam loci liceat quasi haereditariam vindicare; alioquin quem utiliorem monasterio abbas fratresque providerint, apostolicae sedis auctoritate promoveant. Si quis sane in crastinum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, comes, vicecomes, judex, aut ecclesiastica quaelibet saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire attentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini nostri Redemptoris [Col. 0135D] Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Scriptum per manum Rainerii scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, VII Idus Novembr., indict., XIII, anno Domin. Incarn. 1104, pontificatus autem domni Paschalis II papae VI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, HERIBERTO decano et ejus fratribus in ecclesia Duacensi S. Mariae et S. Amati Domino servientibus in perpetuum.

Sicut injusta poscentibus nullus est tribuendus effectus, sic legitima desiderantium non differenda petitio. Proinde nos legitima vestra desideria perpendentes, juxta confratris nostri Lamberti, venerabilis Atrebatensis episcopi, postulationem, precibus vestris paterna benignitate praebemus assensum, ut [Col. 0136B] Ecclesia vestra in Atrebatensi parochia sita, tuitione sedis apostolicae protegatur.

Per praesentis igitur privilegii paginam auctoritate apostolica vestrae Duacensi S. Amati ecclesiae confirmamus possessiones illas quae vel egregii ducis Maceronti, vel aliorum fidelium legitimis donationibus in praesenti ad eamdem videntur ecclesiam pertinere:

Videlicet in pago Menpisico Tatem, Macrivillam cum altari et decima totius villae et omnibus appenditiis suis. In eadem villa, ecclesiam in honore S. Amati ex toto liberam, et curtem canonicorum omnino liberam super fluvium Escrae, totam villam Fleternam cum decima; apud Gunevelt dimidiam bercariam; apud Heldenses decimam illam, quae [Col. 0136C] est inter Neppam et Guarnamam, et porcinam beccam et potestatem Guarnestum.

Apud Bonennias juxta Abartianas totam decimam corporis ecclesiae. Quidquid praeterea juste hodie praefata beatae Mariae et S. Amati ecclesia possidet; quidquid in futurum concessione pontificum, liberalitate principum vel oblatione fidelium legitime atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant.

Sane decanus sive praepositus non alius vestro collegio praeponatur, nisi qui vel omnium, vel meliorum fratrum consensu debito canonice fuerit cum Dei timore provisus.

Decano ecclesiae curam committat episcopus: [Col. 0136D] cui tamen Ecclesiam ipsam gravare non liceat, vel exactiones aliquas aut consuetudines irrogare.

Porro canonici, sive alii clerici omnes eidem Ecclesiae servientes decani disciplina corrigantur; nec ad ordinationem ab episcopo sine ipsius licentia admittantur: nec alterius quam ipsius et fratrum arbitrio coerceantur.

Caeterum nec decano, nec praeposito facultas sit ecclesiae bona sine fratrum communi vel sanior consilio in feudum dare, praebendas, vel caetera ministeria disponere, aut quidquam gravius de rebus Ecclesiae stabilire.

Praecipimus etiam atrium et claustrum et mansiones canonicorum infra castrum ab omni saeculari potestate libera conservari, ita ut nec in ipsis, nec [Col. 0137A] in facultatibus aut servitoribus ipsorum praeter ipsorum voluntatem manumittatur.

Rerum vestrarum invasores atque raptores canonice monitos, nisi satisfecerint, excommunicandi, sicut ex reverendae memoriae Gerardi episcopi concessione habetis, ita et in posterum habere concedimus facultatem. Quos ex nomine designatos ante satisfactionem comprovincialium nemo suscipiat, salva in omnibus Atrebatensis episcopi canonica reverentia. Chrisma, oleum sacrum, vel oleum infirmorum, sive aquam, coemeterio, atrio sive basilicis reconciliandis, ab Atrebatensi matrice accipietis Ecclesia, omni utique pravitate seposita.

Ad haec adjicientes decernimus ut nulli omnino hominum liceat eamdem Ecclesiam temere perturbare, [Col. 0137B] aut ejus possessiones auferre, aut ablatas retinere, minuere vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva suprascripti Atrebatensis episcopi, ut dictum est, canonica reverentia.

Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sanctissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena [Col. 0137C] fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat.

Cunctis autem eidem Ecclesiae justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis obtineant. Amen.

Scriptum per manum Rainerii scriniarii et notarii sacri palatii.

† Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, IV Idus Novembris, indictione decima tertia, anno Dominicae Nativitatis millesimo centesimo quarto, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae sexto.

PASCHALIS, etc. dilecto filio LANUINO, etc.

De fratris Hugonis promotione, et abbatis S. Juliani expulsione nos admodum gaudere cognoscas, quia hunc omnipotens Deus monasterio B. Euphemiae jam per biennium abbatis solatio destituto providit, et illum ab ipsius loci occupatione removit. [Col. 0138A] Stude ergo, fili, ut juxta B. Benedicti Regulam in B. Juliani coenobio abbas eligatur, quem ad nos consecrandum, largiente Domino, destinabis. Etsi enim fratres nostri clamaverint, nos tamen quae juris sunt B. Petri minime patiemur imminui. Fratres tuos eremi cohabitatores in Domino salutamus; ut in charitate permaneant modis omnibus cohortamur: nos ipsos tuis et illorum orationibus attentius commendamus. De rebus P. Petri ita studeas sicut expedire cognoscis ⁜ (37) .

[Hujus bullae mentio tantum exstat in Chronico episcop. Lundens. apud LANGEBEK, Scriptores Rerum Danicarum. Havniae, 1772, fol., t. VI, p. 623.]

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri et coepiscopo MANASSI Remensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Significaverat nobis dilectio tua abbatem Sancti Medardi in concilio comprovincialium a milite quodam de Simonia inopinate pulsatum septima manu purgari debere adjudicatum. Ipse postmodum ad [Col. 0138C] nos veniens gravatum se in causa ipsa fuisse conquestus est, quoniam adversus se unius personae, quae ei jam diu inimica exstiterat, accusatio sine omnium testium assertione suscepta est. Qua in re multum de sapientiae vestrae provisione miramur. Licet enim ad Simoniaci flagitii accusationem personas etiam cujuslibet ordinis minus idoneas ecclesiasticae consuetudinis usus admittat, divini tamen oris sententiam praeterire quis audeat, qua dicitur: Non stabit unus testis contra aliquem, quidquid illud peccati et facinoris fuerit, sed in ore duorum aut trium testium stabit omne verbum. Porro de his qui ante hesternum et nudiustertius inimici exstiterant una et eadem in omnibus causis Patrum deliberatio continetur. Igitur etsi aliis in conversationibus idem [Col. 0138D] abbas minus integer aestimetur, in hoc tamen negotio, ubi nullus prorsus testis adfuisse dicitur, pro sola inefficacis infamiae nota quod se septima manu purgaverit sufficere arbitramur. nisi forte criminis ejusdem testes emerserint.

Data Laterani, IV Kal. Aprilis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis STEPHANO ⁜ (38) abbati et monachis S. Aegidii, salutem et apostolicam benedictionem.

Bonum quod de oblationibus altaris B. Aegidii Bertrannus comes fecerat, valde laudaveramus; sed illud nos vehementius gravat quia, cum omnes fere B. Aegidii possessiones pro quorumdam contumacia in vadimoniis posita dicuntur, idem comes Bertrannus et quidam milites ejus oblationes ipsas conantur invadere. Insuper vestro jam monasterio multas injurias irrogant, quibus profecto per praesentes litteras [Col. 0139B] denuntiamus, quia nisi destiterint, nos eos tanquam excommunicationi: subjiciemus.

Datum XVII Kal. Maii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis monachis et caeteris fidelibus S. Aegidii, salutem et apostolicam benedictionem.

Quia magnae res discordia dilabuntur, parvae res concordia coalescunt, monemus vos et rogantes praecipimus ut uno animo, uno sensu, abbatem [Col. 0139C] vestrum timentes diligatis, diligentes timeatis, et in ejus obedientia persistentes monasterii res diligentius custodire debeatis, quae nimirum partim factionibus vestris, partim violentia militari distractae multum et pessundatae cognoscuntur. De altaris oblatione per sanctorum apostolorum obedientiam interdicimus, ne quis eos rapere, aut invito abbate distrahere, vel fraudare praesumat, sed in usus ad quos datae vel dandae sunt, cum timore Domini conserventur. Si qui vero aliter forte praesumpserint, et facientes et consentientes ab Ecclesiae liminibus sequestramus.

Data II Kal. Novembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei dilectae filiae GISLAE Romaricensi abbatissae, salutem et apostolicam benedictionem.

Causam quae inter vos et Calmosiacenses canonicos agitur, tam ex vestris quam ex illorum nuntiis diligenter audivimus. Igitur de parochiali ecclesia Sanctae Mariae, in qua et vestrum et illorum monasterium [Col. 0140A] possidet portionem, id consilii respondemus ut, quia ecclesia vobis per Dei gratiam abundantibus minus necessaria est, a Calmosiacensibus canonicis, licet pauperes sint, in loco alio pro portione vestra, bonorum virorum consilio accipiatis tale concambium, per quod detrimentum vestro monasterio evenisse juste conqueri non possitis. De loco autem in quo novum ipsorum monasterium constructum est, hanc judicii sententiam canonica aequitate proferimus, ut si jurisjurandi per competentes personas exhibita probatione monstraverint monasterii fundationem juste factam et sine legitima Romaricensium calumnia decennio permansisse, datorem quoque loci vel ejus praedecessores fundum ipsum per annos triginta sine legali calumnia possedisse [Col. 0140B] constiterit, nec quid imminutum de quadragenarii spatio videatur, nullam de caetero a vobis molestiam pro eodem negotio patiantur. Non enim pati possumus, ut idem viri sub apostolicae sedis tutela religiose Domino servientes, aut per vos, aut per alios injustis vexationibus affligantur.

Datum Laterani VIII Idus Februarii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectae filiae GISLAE Romaricensi abbatissae, et ejus congregationi, [Col. 0140C] salutem et apostolicam benedictionem.

Quia pax multa diligentibus nomen Domini, et quies ei servientibus semper est necessaria, idcirco gravis est nobis discordia quae inter vos et Calmosiacenses fratres occasione rerum temporalium agitatur. Quamobrem dilectioni vestrae scripsimus ut partem illam ecclesiae quietam dimitteritis, aut de fundo vobis competenti concambium acciperetis, quod utrumque facere adhuc neglexistis. Idipsum igitur repetito vobis mandantes, praecipimus ut omnino ab eorum injuriis desistatis; alioquin beati Petri vindictam, ipso adjuvante, in vos districtius proferemus.

Datum Laterani VI Kalendas Novembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, egregio comiti EUSTACHIO, salutem et apostolicam benedictionem.

Quae bonis inchoantur principiis, nisi bono fine claudantur, non laudem sed vituperationem merentur. Quamobrem strenuitatem tuam monemus et monentes rogamus ut de bonis quae coepisti nullam [Col. 0141A] poenitudinem geras, sed in eis immobilis perseveres, altaria quae fratri nostro Lamberto Atrebatensi episcopo cum quadam diceris conditione restituisse, quiete deinceps et sine aliqua molestia ipsum et ipsius ecclesiam in perpetuum possidere permittas, cum eo pacem et concordiam integram componas. Valde enim periculosum est eos offendere, quos Deus dixit suorum pupillam oculorum. Quapropter nobilitatem tuam iterum iterumque monemus ut Atrebatensem ecclesiam altaria illa perpetuis temporibus quiete possidere permittas, et illius ecclesiae antistitem tanquam patrem spiritualem venerari, diligere, et pacem cum ipso plenam habere procures. Omnipotens Dominus sanctorum apostolorum meritis vos ab omni malo [Col. 0141B] protegat et defendat, in bonis perseverantiam tribuat, a peccatis absolvat et ad vitam perducat aeternam.

Data Terracinae III Kal. Martii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri MANASSI Remensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Super Guarinfrido archipresbytero conqueritur frater noster Atrebatensis episcopus quia decem sui juris ecclesias in Atrebatensi, ut dicitur, territorio sitas ei violenter aufert et jam diu pertinaciter retinet, [Col. 0141C] unde ab eodem fratre nostro excommunicatus asseritur. Mandamus igitur dilectioni tuae ut eumdem Guarinfridum convenias; et si fratri nostro satisfacere noluerit, pro sua in eum contumacia non solum excommunicationem, sed etiam anathema dictabis.

Data Terracinae XI Kal. Martii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri LAMBERTO Atrebatensi episcopo, salutem et benedictionem.

[Col. 0141D] Nonnulli ecclesiae tuae clerici ante nostram praesentiam convenerunt, diversas querimonias afferentes. Quibus seriatim auditis et fratrum nostrorum consultatione tractatis, omnes ab excommunicationis vinculo, promisso utique debito satisfactionis, absolvimus. Omnes enim juxta tenorem a nobis propositum debitam tibi tanquam episcopo proprio obedientiam promiserunt. Et pro his quidem qui rapinas bonorum suorum per clientes tuos sustinuisse conquesti sunt, benignitatem tuam rogamus ut justitiam super eorumdem bonorum rapina perficias; quarum profecto rerum descriptionem nobis oblatam per tuum tibi archidiaconum destinamus. Porro diaconi duo Algisus et Robertus uxores hactenus [Col. 0142A] habitas tactis sacrosanctis Evangeliis abdicarunt; pro quibus etiam dispensationem tuam monemus, et petimus ut eorum vitae et saluti in posterum debeas providere. Hugo autem Balduini filius intra dies quadraginta postquam in patriam Domino disponente redierit, de illata sibi querimonia se justitiam facturum tibi jurisjurandi assertione firmavit, nisi quantum fuerit ei tua miseratione dimissum. Sane in Roberti causa beati Siricii et prolata coram nobis et effectu est perpetrata sententia quam Himerio Tarraconensi episcopo scribens ait: «Quisquis clericus aut viduam aut certe secundam duxerit conjugem, omni mox ecclesiasticae dignitatis privilegio denudetur, laica tantum sibi communione concessa.» Cui mox in praeceptis dedimus ut tibi deinceps [Col. 0142B] tanquam proprio studeat episcopo humiliter obedire. Et ipse etiam, cum excommunicationis vinculo solveretur, se de praesenti negotio quidquid praeciperemus facturum super Evangelia sancta juraverat. Et ipsum igitur tanquam filium jam obedientem suscipias, et ei quod juste valueris paternae miserationis impendas. Si quid autem boni misericorditer concesseris nos pro pace Ecclesiae tolerabimus.

Datum Laterani Nonis Decembris.

P. episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus et coepiscopis B. apostolicae sedis legato, D. Compostellano, D. Minduniensi, P. Lucensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Abbatem Ciniensi coenobio ex conventus episcopalis sententia restitutum P. comes Froylaz loco suo violenter excussit: vos autem tanti officii vestri fervore flagratis, ut tantam Ecclesiae injuriam tacitis clamoribus toleretis: nec illud prophetae opprobrium pertimescitis, quo ex divina indignatione dicitur: Nocte tacere feci matrem tuam. Expergiscimini igitur et clamate, et eumdem comitem modis omnibus congruentibus convenite, ut abbatem ipsum Nunonem in locum suum redire, et res monasterii secundum [Col. 0142D] episcoporum sententiam quiete tenere permittat; quod si usque ad proximae Quadragesimae medium contempserit facere, vos eum tanta nostra quam vestra auctoritate coercere curate.

(Vide Sigeberti Auctarium Affligemense ad an. 1105, ap. PERTZ, Monum. Germ. hist., Script. t. VI, p. 400 ( Patrologiae, t. CLX).

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto [Col. 0143A] filio Stephano Besuensi abbati, ejusque successoribus regulariter promovendis in perpetuum.

Religiosis desideriis dignum est facilem praebere consensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Proinde nos religionis vestrae desideria confoventes, vestro Besuensi monasterio in honore beatorum apostolorum Petri et Pauli aedificato, eorumdem apostolorum ex apostolicae sedis benignitate munimen impendimus. Constituentes, et praesentis decreti pagina sancientes, ut ecclesia de Albiniaco, et ecclesia Sancti Benigni, et capella Sanctae Mariae quae castello montis Salvionis sita est, ad supradictam Albiniaci ecclesiam pertinens, ecclesia etiam Camlintensis, et ecclesia de Majas, cum appenditiis suis, capella de Fovenz vestro semper [Col. 0143B] coenobio ita firme, ita libere quieteque permaneant, sicut a fratre nostro Rotberto Lingonensi episcopo, cum totius Lingonensis cleri conniventia tradita sunt.

Idipsum etiam de duabus praebendis statuimus, quas bonae memoriae Harduinus et Hugo, Lingonenses episcopi, fratribus in ecclesia Sancti Gengulfi apud Lingonas Domino servientibus tradiderunt.

Idipsum etiam statuimus super ecclesia de Sivojo cum pertinentiis suis, super capella Sancti Mauricii seu Sancti Dionysii, capella Sancti Valeriani, et ecclesiae de Raiol, et parte quarta ecclesiae Sancti Martini de monasterio, seu caeteris rebus quas bonae memoriae Hugo Bisontinus episcopus vestro monasterio [Col. 0143C] contradidit. Porro ecclesia Sancti Remigii quae est in burgo Besuae, et ecclesia de Belenavo cum appenditiis suis, ita in possessione vestra liberas, ita ab omnibus consuetudinalibus immunes semper manere censemus, sicut a bonae memoriae Alberico quondam Lingonensi episcopo, seu successore ejus Rainardo ejusdem ecclesiae venerabili episcopo, libertate ac immunitate donatae sunt.

Praeterea confirmamus vobis ecclesiam Salvatoris de Veteribus Vineis, ecclesiam Sancti Martini de Luco, ecclesiam Sancti Laurentii de Beria, ecclesiam Sancti Benigni de Boensis villa, ecclesiam Sancti Sequani, quae est parochialis, ecclesiam Sancti Valerii de Talemaro, ecclesiam Sancti Leodegarii de Genziviaco, ecclesiam Sancti Martini Belmontis, capellam [Col. 0143D] quoque Sancti Marcellini, quam bonae memoriae Geilo Lingonensis episcopus ad luminaria altaris ecclesiae vestrae contulisse dignoscitur, cum beati Prudentii martyris sub eodem altari reliquias collocavit, cum appenditiis et mancipiis utriusque sexus, sicut ea supradictus episcopus Virdunensi episcopo commutavit. Ecclesiam quoque Sancti Hippolyti de Pontiliaco cum appenditiis suis, ecclesiam de Casoro Sancti Symphoriani, ecclesiam Sanctae Mariae de Fonvens, a Lamberto Lingonensi episcopo datam cum pertinentiis suis. Ecclesiam quoque Sancti Gengulfi superius nominatam. Porro villam Besuae sanctorum apostolorum Petri et Pauli monasterio adjacentem, cum omnibus pertinentiis suis, ab omnium hominum vexationibus liberam, [Col. 0144A] sicut hodie est, vobis in perpetuum sancimus. Piscariam quoque Fontis loco usque ad Pincianum in jure ac possessione vestra semper servari libere quieteque sancimus.

Praeterea quaecunque in praesentiarum nunc idem monasterium possidet, sive in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium, juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi, tuisque successoribus, et illibata permaneant.

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, [Col. 0144B] salva Lingonensis episcopi canonica retinentia. Ut episcopo tamen, aut episcopi ministris, omnino non liceat monasterium ipsum, aut ejus loca gravare, nec ornamenta ecclesiae qualibet occasione diripere, nec exactiones aliquas, aut consuetudines quae fratrum quieti noceant, irrogare. Interdicimus etiam ne quis idem Besuense coenobium in cellam redigere audeat, quandiu monastici ordinis observantia illic Domino praestante viguerit.

Si quis sane in crastinum archiepiscopus vel episcopus, imperator vel rex, princeps aut dux, comes, vicecomes, aut judex, vel quaelibet ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam venire tentaverit, secundo [Col. 0144C] tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat.

Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Scriptum per manum Raynerii scriniarii et notarii sacri palatii.

Datum Laterani per manum Joannis S. R. E. diaconi cardinalis, Kal. Januarii, indict. XIII, Incarnat. [Col. 0144D] Dominicae anno 1105, pontificatus autem domni Paschalis II papae VI.

Ego Paschalis episcopus catholicae ecclesiae subscripsi.

(Vide EKKEHARDI Chronicon universale ad an. 1105 ( Patrologiae tom. CLIV).

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, reverentissimo [Col. 0145A] et charissimo fratri ODERISIO, praedecessoris nostri Urbani manibus et in cardinalem sanctae Romanae Ecclesiae sacerdotem, et in abbatem Casinensis monasterii consecrato, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

In monastica legislatione et latore S. Benedicto constat Casinense coenobium universorum per occidentem monasteriorum caput a Domino institutum: qui nimirum locus sedis apostolicae filiorum in opportunitatibus refugium permansit et permanet; et nos ergo tam divinae constitutioni quam et fraternae benignitatis dulcedini respondentes, locum ipsum et universa ad eum pertinentia, quieta semper et ab omnium mortalium jugo libera permanere, et sub solius sanctae Romanae Ecclesiae jure ac defensione [Col. 0145B] perpetua haberi decernimus, in quibus haec propriis nominibus adnotanda duximus. In primis monasterium Domini Salvatoris positum ad pedem ipsius montis, atque monasterium S. Dei genitricis virginis Mariae, quod vocatur Plumbarola; itemque monasterium S. Mariae in Cingla; cellam sancti Benedicti in Capua cum cellis et pertinentiis suis, S. Sophiae in Benevento, S. Mariae in Canneto juxta fluvium Trivium, S. Benedicti et S. Laurentii in Salerno, S. Mariae in Tremiti cum ipsis insulis, S. Liberatoris in Marchia cum omnibus suis pertinentiis, S. Benedicti in Marsi, S. Mariae in Luco, et S. Cosmati in civitella, S. Angeli in Barregio cum omnibus pertinentiis suis, S. Mariae Ancillarum Dei in civitate Cosentia, S. Mariae in Banse, et Joannis [Col. 0145C] puellarum in Capua, S. Angeli ad formam, S. Agathae in Aversa: item S. Rufi, et S. Benedicti Pizuli in Capua, S. Petri de Laco, S. Petri de Avellana, S. Erasini et S. Benedicti et S. Scholasticae in Cajeta, S. Magni in Fundi, S. Stephani et S. Benedicti in Terracina, S. Petri in Foresta, S. Pauli ibidem, S. Mariae in Ponte Corbo, S. Dionysii ad Pontem, S. Anastasiae et S. Benedicti in Benevento ad portam Rufini, S. Benedicti in Pantano, S. Angeli et Sancti Nicandri in Troja, Sanctae Caeciliae in Neapoli, Sancti Eustasii de Pantesia, Sancti Benedicti in Larino, et Sancti Benedicti in Pectinari, Sanctae Mariae ad casalem planum, Sanctae Trinitatis in Termule, Sancti Focatis in Lesina cum foce et piscaria, Sancti Benedicti [Col. 0145D] in Asculo, Sancti Eustasii in Petra abundanti; item Sancti Eustasii Vipera, S. Mariae in Barventano, Sanctae Scholasticae in Pinne, Sancti Salvatoris in Tave, Sancti Nicolai juxta fluvium Trustino. In Abrutio, Sancti Benedicti in Trunto, Sancti Benedicti in fluvio Tisino, Sancti Apollinaris in Firmo, qui dicitur Aplanus, Sanctae Mariae in Arbascla, Sancti Martini in Sabine, Sancti Angeli in Marano, et Sancti Septem-Fratrum, et Sancti Laurentii, et Sancti Benedicti in Ripa Ursa. In comitatu Aquense, cellam Sancti Gregorii, et Sancti Mauritii, et Sancti Pauli, Sancti Constantii, Sancti Christophori, et Sancti Nicolai, et Sanctae Mariae in Albaneta, et Sancti Nicolai in Ciconia, Sancti Benedicti in Clia, Sancti Nazarii in Comino, et Sancti [Col. 0146A] Valentini, et Sancti Martini, Sancti Urbani, Sancti Angeli, Sancti Pauli, Sancti Felicis, Sancti Salvatoris, et Sancti Angeli in Valle-Luce, Sancti Michaelis in Oliveto, Sancti Nicolai in Pica, Sancti Angeli in Cannutio, Sanctae Mariae in Verule, Sancti Petri in Ascleta, Sanctae Luciae et Sancti Petri in Curulis, et Sancti Sylvestri, et Sancti Martini, et Sanctae Luciae in Arpino, Sanctae Mariae de Castello Zupponi, Sancti Benedicti in colle de insula, Sanctae Mariae in Banco, Sancti Nicolai in Turice, Sancti Germani in Sora, Sancti Benedicti in Paschesano, Sancti Petri in Morino, Sancti Angeli in Pesco Canali, Sancti Patris in formis, Sancti Angeli in Albe, Sancti Erasmi in Pompeano, Sanctae Mariae in cellis. In Venafro, Sancti Benedicti, et Sancti Nazarii, et Sancti Martini in [Col. 0146B] ipsa Furca, et curtem Sanctae Mariae in Sala, et Sancti Benedicti in Pizuli; ibidem Sancti Benedicti in Cesama, Sancti Benedicti in Svessa, et curtem quae dicitur Lauriana, Sancti Benedicti in Theano, Sanctae Mariae in Calvo, Sancti Nazarii in Anglena, Sancti Adjutoris et Sancti Benedicti in Alifas, Sancti Domini in Telesia, Sancti Martini in Ulturno. In Amalphi Sanctae Crucis et Sancti Nicolai, Sanctae Crucis in Isernia, Sancti Marci in Carpinone, Sancti Valentini in Ferentino, Sancti Angeli in Algido, Sancti Marci in Cecano, Sanctae Agathae in Tusculano, et Sanctae Hierusalem et Sancti Benedicti in Albano; in Roma, monasterium Sancti Sebastiani, quod dicitur Pallaria; in Lucca, cellam Sancti Georgii, [Col. 0146C] Sancti Salvatoris in civitella; in ducatu Spoletino, Sanctae Mariae in Calena, Sancti Benedicti in Trani, Sancti Benedicti in Bari, Sancti Petri imperialis in Tarento; in Calabria, cellam Sanctae Anastasiae, Sancti Nicolai in Salectano, Sanctae Mariae in Tropea, Sanctae Euphemiae in Marchia: item civitatem, quae dicitur Sancti Germani, positam ad pedem ipsius montis, et castellum Sancti Petri, quod ab antiquis dictum est castrum Casini, castellum Sancti Angeli, Piniatarium, Plumbariola, Pesdemonte, Junctura, Sancti Ambrosii, Sancti Apollinaris, Sancti Georgii, vallem Frigidam, Sancti Andreae, vautra monastica, vautram comitalem, Sancti Stephani Terami, Tracte, Mortula, cum ipsa curte, quae dicitur Casafortini, Sancti Salvatoris, qui vocatur [Col. 0146D] Cocuruzo, Turrem ad mare juxta fluvium Gavillianum, Sancti Petri in Colia, Sancti Victoris, Torraclo, Cervaria, Sancti Heliae, Valle rotunda, Sarra-Cenesca, Castellum Pontis Corvi, quod nostris temporibus acquisitum est. In Marchia Teatina castellum, quod dicitur Lastinianum, Montem Alberici, Mucelam, Sancti Quirici cum porto Frisa, Sanctae Justae; in comitatu Asculano, castellum, quod dicitur Octavus, et post montem Cimianum, et Trivillanum et Cavinum. In principatu Castellum, quod dicitur Ripa Ursa, Montembellum, Petramfracidam. In Comino castellum, quod vocatur Vicalicum. In Marsi territorio Carseolano castellum, quod dicitur Auricula, Piretum, Rocca, quae dicitur in Camarata, et Fossaseca. In Calabria Cetrarium; in Amalphi [Col. 0147A] Fundicum: in territorio Trojano Castellione de Baroncello: in territorio Capuano Gualdum de Liburia, curtem Sancti Felicis de Miniano, cum ecclesia Sancti Hippolyti. Praeterea, per praesentis privilegii paginam apostolica auctoritate statuimus, ut quaecunque in praesenti vestrum coenobium juste possidat, sive in futurum, concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi, tuisque successoribus, et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, vel injuste datas suis usibus vindicare, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare: sed omnia integra conserventur eorum pro quorum [Col. 0147B] sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Porro de monasterio Sanctae Sophiae, intra Beneventum sito, sive de monasterio Bandusino, nullum loco vestro praejudicium evenire volumus pro privilegiis, quae nos, munimentorum vestrorum ignari, eisdem monasteriis contulisse cognoscimus; sed praedecessorum nostrorum munimine Cassinensi coenobio collata, proprium robur obtineant. Eorumdem et nos vestigiis insistentes Cassinense coenobium caeteris per occidentem coenobiis praeferendum asserimus, et tam te quam successores tuos in omni conventu episcoporum seu principum superiores omnibus abbatibus considere, atque in judiciis priorem caeteris sui ordinis viris [Col. 0147C] sententiam proferre sancimus. Usum quoque compagerum, ac chirotegae, dalmaticae, ac mitrae, praeter cardinalatus jus, quo in sede apostolica fungeris, tam tibi quam successoribus tuis in praecipuis festis habendum concedimus. Sane tam in ipso venerabili monasterio, quam et in cellis ejus, cujuslibet Ecclesiae episcopum vel sacerdotem praeter Romanum pontificem ditionem quamlibet aut excommunicandi, aut interdicendi, aut ad synodum provocandi praesumere prohibemus; ita ut nisi ab abbate vel priore loci fuerit invitatus, nec missarum solemnia inibi audeat celebrare; liceatque ipsius monasterii et cellarum ejus fratribus clericos cujuscunque ordinis, de quocunque episcopatu ad conversionem venientes, absque episcoporum contradictione suscipere; liceat [Col. 0147D] absque cujuslibet saecularis vel ecclesiasticae potestatis inhibitione subjectos monasteriis suis tam monachos quam sanctimoniales feminas judicare: liceat etiam fratribus per cellas in civitatibus constitutas ad divina officia celebranda, quandocunque voluerint, signa pulsare; chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium sive basilicarum, a quocunque volueritis, Catholico accipiatis episcopo: baptismum vero per clericos vestros in oppidis vestris seu villis agatis: reditum, qui ab officialibus nostris apud Ostiam vel Portum de navibus exigi solet, navi vestrae, si qua eo venerit, relaxamus. Ad perpetuum etiam hospitium tibi tuisque successoribus Palladii cellam concedimus, ut de vestra illic congregatione quem volueritis ordinetis; quem si [Col. 0148A] forte Romano pontifici in abbatem promovere placuerit, omnino tamen tanquam vestrae congregationi, monachum sub vestra decernimus dispositione persistere. Obeunte autem te, nunc ejus loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, seu fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem, et Sancti Benedicti Regulam elegerint. Ad haec tam praesentium quam futurorum avaritiae ac nequitiae obviantes, omnes omnino seditiones, quas laevas dicunt, seu direptiones in cujuscunque abbatis morte, aut electione, fieri, auctoritate apostolica interdicimus. Si quis sane in crastinum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, [Col. 0148B] comes, vicecomes, judex, aut ecclesiastica quaelibet saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, atque a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Scriptum per manum Raynerii scriniarii regionarii, [Col. 0148C] et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, indictione XIII, XVI Kal. Aprilis, anno Dominicae Incarnationis 1105, pontificatus autem domni Paschalis secundo sexto.

[PENNOTI, Hist. tripart. ord. cleric. canonic., p. 202, teste ROBOLINI, Notizie, III, 227.]

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio ALBERICO abbati venerabilis monasterii Sancti Benedicti super Padum et ejusdem successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Justis votis assensum praebere justisque petitionibus aures accommodare nos convenit, qui, licet indigni, justitiae custodes, atque praecones in Ecclesia apostolorum principum Petri et Pauli in specula, Deo disponente, conspicimur. Eapropter, fili charissime Alberice, tuis petitionibus annuentes, coenobium vestrum in apostolicae sedis defensionem excipimus, [Col. 0149A] sicut a praedecessore nostro sanctae memoriae Urbano II susceptum est. Illud itaque tibi tuisque successoribus regulariter substituendis auctoritate apostolica confirmamus, omnia nunc ad ipsam pertinentia, medietatem scilicet insulae, quae dicitur S. Benedicti super Padum cum omnibus decimis ejusdem, insulis et silvis ac piscationibus suis: ecclesiam Sancti Blasii cum tota insula, quae dicitur Gurgo, et silva, et adjacentibus paludibus castrum quod vocatur Castellus cum villa et ecclesia S. Bartholomaei, cum decimis omnibus, et reliquis ad ipsum pertinentibus; villam quae vocatur Capud-vici, villam Sabianam cum ecclesia Sancti Andreae cum decimis et pertinentiis suis, ecclesiam Sancti Venerii de Marceneto cum medietate ejusdem castri, casale [Col. 0149B] barbatum cum baptismali ecclesia Sancti Michaelis, cum ripatico de transitu navium, et terra ad ipsam ripam pertinente: capellam in Labiola, capellam Sancti Joannis in Burbatio cum pertinentiis suis: capellam Sancti Matthaei in Nucetulo cum ipsa villa, capellam Sancti Valentini de Marengo cum suis pertimentiis. In episcopatu Brixiensi ecclesiam Sancti Justi intra castrum medulae, extra ecclesiam Sancti Viti cum terris ad easdem cellas pertinentibus. In episcopatu Ferrariensi ecclesiam Sancti Benedicti cum pertinentiis suis apud oppidum Ficarolum. In episcopatu Boloniensi ecclesiam Sanctae Mariae in loco, qui dicitur Lambrianum, cum ecclesia Sancti Joannis, qui dicitur Dalmanzaticum. In episcopatu [Col. 0149C] Parmense ecclesiam Sancti Leonardi prope civitatem sitam, item ecclesiam Sancti Michaelis infra eamdem civitatem; item ecclesiam Sancti Michaelis, in loco qui dicitur Teliore, capellam Sancti Michaelis de Coturlione; in episcopatu Metamocensi monasterium Sancti Cypriani. In episcopatu Tarvisiano ecclesiam Sanctae Helenae in loco qui dicitur Tassaria, Mantuae hospitalem domum noviter a comitissa Mathilda constructam, et vobis commissam, cum capella et omnibus suis pertinentibus. Item in burgo Sancti Benedicti baptismalem ecclesiam Sancti Floriani, item ecclesiam Sancti Siri in insula Sancti Benedicti sitam: item baptismalem ecclesiam Sancti Marci in loco qui dicitur Villula, cum decimis et terris sibi pertinentibus: item in [Col. 0149D] burgo Sancti Benedicti apud Gonzagam, cum capella Sanctae Mariae intra castrum cum terris et decimis ejusdem villae, quas usque hodie idem monasterium possidere videtur, salvo jure obedientiaque Regiensis episcopi; capellam Sancti Sixti in loco, qui dicitur Lectum Paludanum: in castro Ariano ecclesiam Sancti Prosperi: item baptismalem ecclesiam Sancti Vitalis cum medietate decimarum, et aliarum rerum sibi pertinentium; item ecclesiam Sancti Domini, ecclesiam Sancti Prosperi, et ecclesiam Sancti Gregorii. In episcopatu Lucensi monasterium Sancti Martini in colle cum duabus ecclesiis sibi pertinentibus, videlicet Sanctae Mariae in loco, qui dicitur Turrilum; et Sancti Salvatoris juxta castrum vivenarium; item ecclesiam [Col. 0150A] Sancti Bartholomaei juxta civitatem Lucensem. Haec et caetera loca vel praedia, quae vestro coenobio jam donata sunt, vel in futurum Deo miserante juste ac rationabiliter donari contigerit, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. Ad haec adjicimus ut in omnibus prioratibus et cellis, quae vestro nunc regimini subjecta sunt, nullus unquam futuris temporibus abbatem ordinare praesumat. Omnes autem ecclesiae, seu capellae, vel coemeteria quae in vestra potestate subsistunt, libera sint, et omnis exactionis immunia. Nec cellarum vestrarum ubi libet positarum fratres interdictione, vel excommunicatione parochiae divinorum officiorum suspensionem patiantur: sed tam monachi ipsi quam famuli eorum, et qui se monasticae professioni devoverunt, [Col. 0150B] clausis ecclesiarum januis, non admissis dioecesanis, divinae servitutis officia celebrent, et sepulturae debita peragant. Concedimus etiam vobis, laicos, seu clericos saeculares ad conversionem per loca vestra suscipere, et dominicatorum vestrorum decimas obtinere. Si quid praeterea Mathildis venerabilis comitissa de ipsis rebus, quas per beatum Petrum possidet, vestro monasterio dederit, salva Romanae Ecclesiae proprietate, concedimus. Missas sane in vestro coenobio publicas per episcopum fieri omni modo prohibemus, ne in servorum Dei recessibus popularibus occasio praebeatur ulla conventibus. Obeunte te, nunc ejus loci abbate, abbas a fratribus cum consensu et auctoritate Cluniacensis [Col. 0150C] abbatis regulariter eligatur. Electus ab episcopo Mantuano, si canonicus catholicus fuerit, sine oneris exactione, muneris, aut servitii, aut usurpatione conditionis, benedicatur; sive alias Romanum praesulem exspectet, consecrandus. Clericos monasterii sine professionis vel conditionis exactione cujuslibet sponte et libenter, ab abbate invitatus, ordinet. Oratoria ab eis in locis constructa, ubi evidens necessitas poposcerit, gratis consecret. Chrisma, oleum sanctum monasterio vel ejus ecclesiis baptismalibus sponte indulgeat. Abbatem vel monachos excommunicare, ipsis vel ipso coenobio interdictionis sententiam absque nostra vel successorum nostrorum licentia non praesumat inferre. Si autem canonicus et catholicus non fuerit, vel si [Col. 0150D] ultra aliquod illicitum pro his usurpare voluerit, liceat abbati, quem voluerit catholicum adire antistitem, et quaecunque necessitas expetit, ab ipso recipere. Quod si cognita hujus nostri privilegii pagina, vel Mantuanus episcopus, vel caeteri in quorum dioecesibus vestrae sunt facultates, temerario ausu perturbare vos, et res coenobii diminuere, vel suis usibus deinceps usurpare praesumpserint, omnem se, quam hactenus habuerunt amissuros noverint potestatem. Vos autem, fratres, divinis sollicitius instare servitiis, et regularem districtius disciplinam observare curate. Ad judicium autem hujus perceptae a sede apostolica libertatis duas auri uncias annuatim Lateranensi palatio persolvetis. Hoc igitur nostrae privilegium sanctionis, si quis in [Col. 0151A] crastinum archiepiscopus aut episcopus, rex, princeps, dux, marchio, praefectus aut judex, comes, vicecomes, vel persona quaelibet magna vel parva, scienter infringere aut temerare praesumpserit, et monasterium illud gravare aut perturbare temere conatus fuerit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, a Christi et Ecclesiae corpore auctoritate potestatis apostolicae segregetur. Conservantibus autem pax a Deo et misericordia praesentibus ac futuris saeculis conservetur. Amen.

Scriptum per manum Raynerii scriniarii regionarii, et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus SS.

Ego Joannes Tusculanensis episcopus SS.

[Col. 0151B] Joannes cardinalis presbyter de titulo S. Eusebii SS.

Richardus Albanensis episcopus SS.

Risus presbyter cardinalis tituli S. Damasii SS.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, XIII Kalend. Aprilis, indictione XIII, Incarnationis Dominicae anno 1105, pontificatus autem domini Paschalis secundi papae VI.

[Col. 0151C] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili GUIDONI Papiensium episcopo, ejusque successoribus in perpetuum.

Sicut injusta poscentibus nullus est tribuendus effectus, sic legitima desiderantium non est differenda petitio. Tuis igitur, frater in Christo charissime, precibus annuentes, omnem vestrae Ecclesiae dignitatem per praedecessorum nostrorum privilegia, vel authentica scripta concessam, nos quoque praesentis privilegii auctoritate firmamus. Siquidem fraternitatem tuam inter missarum solemnia pallio decoravimus; et tam tibi quam successoribus tuis concedimus in processione Palmarum, et feriae secundae post Pascha, equum album equitare udone coopertum, crucem inter ambulandum praeferre. [Col. 0151D] Monasterio S. Donati, a Ticinensi quondam episcopo in Seovilla fundatum, monasterium Sanctae Mariae in Cairate, licet extra vestram dioecesim sita videantur, sicut hactenus habita sunt, cum omnibus ad ipsa pertinentibus, in vestra semper ditione ac dispositione habeantur. Caeterum etiam monasteriorum quae infra vestrae dioecesis fines sunt, canonica dispositio, et abbatum qui in eis sunt, vel abbatissarum discussio, electio et consecratio, vestro semper arbitrio conserventur, salvo in omnibus sedis apostolicae privilegio: quos profecto vel quorum presbyteros ad vestrum expediat venire concilium. Sane monasteriis, aut capellis aliquibus, praeter matricem ecclesiam, baptismum generalem fieri petatur, [Col. 0152A] prohibemus. In quibus si qua forte praecepta contra sacros canones elicita inveniri contigerit, nostris canonicis non praejudicent institutis. Clericos, sanctimoniales, viduas urbis vestrae, sine vestra conscientiae nemo praesumat in judicium trahere, aut vim eorum rebus inferre: nec coemeteriorum, quae intra vel extra civitatem sunt, curam vobis, aut potestatem subtrahere quaelibet persona praesumat: nec ullus unquam cujuscunque dignitatis aut potentiae homo, quasi sub obtentu hospitalitatis, in tuo venerabili episcopio, aut domibus sacerdotum tuorum, et omnium clericorum, sine tua tuorumque successorum voluntate habitare praesumat: nec in rebus mobilibus aut immobilibus, sive personis cujuscunque conditionis, ad vestram Ecclesiam pertinentibus, [Col. 0152B] invasionem aut violentiam vobis invitis fieri sine legali ratione permittimus. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare. Sed omnino integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona, etc., ut in epistolis praecedentibus.

Scriptum per manum Joannis scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis, catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae [Col. 0152C] Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, undecimo Kalendas Aprilis, indict. XIII, anno Dominicae Incarnationis 1105, pontificatus autem domni Paschalis II papae VI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio MARTINO venerabilis eremi Camaldulensis priori, ejusque successoribus regulariter promovendis [Col. 0152D] in perpetuum.

Ad hoc nos disponente Domino in apostolicae sedis servitium promotos agnoscimus, ut ejus filiis auxilium implorantibus efficaciter subvenire, et ei obedientes tueri ac protegere, prout Dominus dederit, debeamus. Unde oportet nos venerabilibus locis manum protectionis extendere, et servorum Dei quieti attentius providere. Tuis igitur, fili in Christo venerabilis Martine, et fratrum tuorum precibus annuentes, vos et locum vestrum praesentis decreti auctoritate munimus, et tibi tuisque successoribus regulariter promovendis concedimus et confirmamus eremum ipsam, quae dicitur Campus-amabilis, cum universis cellulis sibi adjacentibus. Quaecunque [Col. 0153A] etiam loco vestro legitimis fidelium donationibus oblata sunt, per hujus vobis privilegii paginam confirmamus. In quibus haec propriis visa sunt nominibus exprimenda: Monasterium Sancti Donati, quod dicitur Fons-bonus cum hospitio et curtibus suis, videlicet curte de Monte, de Partina, de Soci, de Condolere, de Arcena, de Ormena, de Pumina, de Fogiano, de Campi, monasterium Sanctae Mariae situm Poplene cum ecclesiis et rebus sibi pertinentibus. Ecclesia Sancti Salvatoris sita Florentiae cum suis pertinentiis. S. Petri apud Arretinum cum suis pertinentiis; Sancti Petri apud Fontianum cum ecclesiis et pertinentiis suis. Monasterium Sancti Frigiani apud Pisas cum ecclesiis et pertinentiis suis. Sancti Petri de Puteolis cum ecclesiis et pertinentiis [Col. 0153B] suis. Monasterium Sancti Petri situm Luci cum castellis et ecclesiis et pertinentiis suis. Ecclesiam Sancti Savini sitam Chio cum pertinentiis suis. Monasterium Sancti Bartholomaei in Anglario cum monasteriis et ecclesiis, castellis, curtibus et pertinentiis suis ex integro, sicut Bernardi filii Sidoniae. Ecclesia Sancti Petri de Eremo, quae est Faioli cum pertinentiis suis. Sancti Quirici de Fogiano cum pertinentiis suis. Sancti Georgii sita Murro cum pertinentiis suis. Praeterea quaecunque hodie juste possidetis, sive in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium juste atque canonice poteritis adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem [Col. 0153C] coenobium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura.

Chrisma, oleum sanctum, confirmationes, altarium sive basilicarum consecrationes, ordinationes monachorum, qui ad sacros fuerint ordines promovendi, ab episcopo in cujus dioecesi estis, accipietis, siquidem gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et si ea gratis ac sine pravitate voluerit exhibere. Alioquin liceat vobis catholicum quem malueritis adire antistitem, et ab eo consecrationum sacramenta suscipere, qui apostolicae sedis [Col. 0153D] fultus auctoritate quae postulastis indulgeat. Ad haec adjicimus ut nulli episcoporum facultas sit vos aut vestrae congregationis fratres absque canonico judicio excommunicationi subjicere. Si quae sane ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae [Col. 0154A] actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae vitae pacis inveniant. Amen

Scriptum per manum Raynerii scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus SS.

Datum Laterani X Kal. Aprilis per manum Equitii agentis vicem cancellarii, indictione XIII, Incarnat. Dominicae anno 1105, pontificatus autem domni Paschalis II papae VI.

[Col. 0154B] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Cantuariensi archiepiscopo ANSELMO, salutem et apostolicam benedictionem.

De illata tibi injuria membra Ecclesiae non modicum patiuntur: quia, sicut dicit Apostolus, si compatitur [cor. si quid patitur] unum membrum, compatiuntur et caetera membra (I Cor. XII, 26) . Licet enim corporali separemur praesentia, unum tamen in capite sumus. Tuas namque injurias ac repulsas aeque ac nostras portamus. Illud etiam nos vehementer affligit, quod tua religio regno sublata est Anglico. Quae enim sunt sine pastore oves, lupus rapit et dispergit. Idcirco de tua ad eos reversione modis quibus possumus laboramus. Unde in concilio nuper habito ex communi fratrum et [Col. 0154C] coepiscoporum sententia deliberatum est, et regis consiliarios qui ad investurae flagitium illum impellunt, et eos qui ab eo investiti sunt, ab ecclesiae liminibus repellendos: quia de libera conantur facere ancillam. Quam nimirum sententiam nos sancti Spiritus judicio in comitem de Mellento et ejus complices promulgavimus, et eamdem ipsam, in eos, qui sunt investiti a rege, ejusdem sancti Spiritus judicio confirmamus. Regis vero sententia ea ex causa dilata est, quia suos ad nos nuntios in praeteritae paschae tempore debuit destinare.

Datae Laterani VII Kalen. Aprilis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio, ROBERTO comiti de Mellento, salutem et apostolicam benedictionem.

Nos te in familiaritatem ascivimus et in Dei rebus et beati Petri servitio socium habere credimus. Id ipsum jam nobis secundis litteris promisisti. Caete rum de te longe anter referunt qui noverunt. Aiunt enim quod pene solus aut prae caeteris solus Anglorum regem in causa investiturarum Romanae Ecclesiae [Col. 0155A] repugnare persuadeas. Quod si verum est, gravamur maxime super te, cui aetas ipsa conversionem ad Deum suggerit. Sicut ergo obedienti tibi peccatorum veniam et Domini gratiam obtulimus, ita non obtemperanti et tantae nequitiae consentienti iram Domini comminamur. Nos quoque ipsos non diutius id passuros denuntiamus, quin flagitium hoc in te potissimum ulciscatur.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, GERARDO [Col. 0155B] Eboracensi episcopo.

Sedis apostolicae benignitas delinquentes filios novit diutius tolerare, ut eorum excessus debita possint correptione curari. Hoc de te Romana jam dudum fecit Ecclesia, sed tuos adhuc excessus corrigere contempsisti. Ipse etiam nosti quia ea spe tuae promotioni condescendimus, ut ad resecanda regni Anglorum contagia fratri nostro Anselmo Cantuariensi archiepiscopo adjutor et cooperator adesses. Nostrae vero mansuetudinis oblitus, nec eumdem fratrem adjuvare jurasti, nec pro officii tui debito, iniquitati regiae obviasti, imo favorem diceris adhibere. Nos tamen adhuc te sedis apostolicae mansuetudine sustinemus, eo nimirum tenore ut excessus tuos corrigas, vitam emendes praeteritam, et nobis [Col. 0155C] sicut dignum est satisfacias. Noveris autem regis consiliarios, comitem videlicet de Mellento, et eos qui ad investiturae flagitium regem impellunt, in concilio quod praeterita Quadragesima celebravimus, sancti Spiritus judicio ab ecclesiarum liminibus esse repulsos, et in eos qui investituras acceperunt eamdem sententiam esse firmatam. Quod per te omnibus annuntiari praecipimus. Regis vero sententia ea ex causa dilata est, quia suos ad nos nuntios in praeteriti Paschae tempore debuit destinare.

[Vide Wirtembergisches Urkundenbuch. Stuttgart 1849, 4 ^o , tom. I, page 336.]

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, PONTIO Aniciensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Inter caeteras Francorum regni ecclesias, Aniciensis Beatae Mariae, sedi apostolicae tanquam membrum capiti specialius adhaerere cognoscitur, unde [Col. 0156A] merito ex ejusdem sedis liberalitate a praedecessoribus nostris pallii decore meruit insigniri. Quae nimirum causa sollicitudinem nostram propensius impellit, ecclesiam ipsam familiarius confovere, et concessam sibi dignitatem, ratam stabilemque servare. Tibi igitur, reverende frater Ponti episcope, tuisque successoribus decreti praesentis pagina confirmamus, quidquid parochialium speciali jure ad Aniciensem cognoscitur ecclesiam pertinere mansuro, merito in perpetuum decreto sancimus, ut tam tu quam tui deinceps successores nulli praeter Romanum, metropolitano subjecti sint, et omnes qui tibi in eadem sede successuri sunt per manum Romani pontificis, tanquam speciales Romanae sedis suffraganei consecrentur. Pallium vero fraternitati tuae, [Col. 0156B] plenitudinem urbis, pontificalis officii, apostolicae sedis liberalitate et concessum intra ecclesiam tantum ad missarum solemnia subscriptis diebus, noveris induendum, in Natali Domini, sancti Stephani, Epiphaniae hipopanto, Coenae Domini, Resurrectionis, Ascensionis, Pentecostes, tribus solemnitatibus sanctae Mariae, natali beati Joannis, festivitate apostolorum Petri et Pauli, commemoratione omnium sanctorum, et eorum martyrum vel confessorum qui in Aniciensi ecclesia requiescunt, in consecrationibus ecclesiarum, presbyterorum et diaconorum, et anniversariae consecrationis tuae die, cujus nimirum pallii volumus te per omnia genium vindicare, hujus siquidem indumenti honor, humilitas atque justitia est: tota ergo mente fraternitas vestra [Col. 0156C] se exhibere festinet, in prosperis humilem et in adversis, si quando eveniunt, cum justitia erectam, amicam bonis, perversis contrariam, nullius unquam faciem pro veritate loquentem premens; misericordiae operibus juxta virtutem substantiae insistens, et tamen insistere merito supra virtutem cupiens; infirmis compatiens, benevolentibus congaudens, aliena damna propria deputans, de alienis gaudiis tanquam de propriis exsultans, in arrigendis vitiis pie saeviens, reverendissime in fovendis virtutibus auditoris animum demulcens, intra judicium sine ira tenens, in tranquillitate autem severitatis justae censuram non desiderans. Haec est, frater, pallii accepti dignitas, quam si sollicite servaveris, [Col. 0156D] quod foris accepisse ostendes, intus habebis. Sancta Trinitas paternitatem tuam gloriae suae protectione circumdet, et ad finem qui non finitur pervenire concedat. Amen, amen.

Scriptum per manum Joannis scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani, 8 Aprilis ⁜ (39) per manum Equitii agentis vicem cancellarii, indict. XIV, Incarnationis Dominicae 1105, pontificatus autem domini Paschalis secundi papae sexti.

Appensum est sigillum plumbeum in cordulis cericeis crocei rubeique coloris, in cujus prima facie sunt [Col. 0157A] effigies sanctorum Petri et Pauli, et in altera scriptum est PASCHALIS PAPA SECUNDUS ⁜ (40) .

PASCHALIS, servus servorum Dei, dilectis filiis Parisiensis Ecclesiae clericis, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0157B] Et nobis et vobis gaudendum est quod post multa quae vestrae ecclesiae contigerunt adversa, Dei vos misericordia respexit. Personam siquidem idoneam et sacris canonibus congruentem ad vestrae Ecclesiae gubernationem sua vobis benignitate concessit. Ipsum igitur ad vos redeuntem litterarum commendatione prosequimur, rogantes ut eum plena affectione diligatis, plena humilitate veneremini. Confidimus enim eum disciplinae ecclesiasticae futurum esse custodem, et salutis vestrae sollicitum provisorem. Huic sedulis officiis obedite, gratiam vobis in eo conciliate coelestem. Hunc ad recuperanda ecclesiae bona quae praedecessorum illius tempore, tam in personis quam in praediis distracta dicuntur, communibus adjuvate praesidiis. Ad quam causam [Col. 0157C] adjuvante Domino strenue peragendam, nostrae auctoritatis ei vicem concessimus, quatenus si episcopi aut quorum parochiani bona ipsa diripiunt, aut quorum in parochiis bona eadem habentur, aut nolunt, aut desides sunt Ecclesiae vestrae justitiam facere: ipse vel interdicendi vel excommunicandi eos, ni satisfecerint, habeat facultatem. Illud sane quod apud quosdam clericorum fieri audivimus, ut videlicet majores praebendarii a minoribus hominia suscipiant; et huic cohibendum praecipimus, et litteris praesentibus, ne fiat ulterius interdicimus. In [Col. 0158A] hujusmodi siquidem conciliatione, et notatur ambitio, et gravius videtur Ecclesiae scandalum generari. De coenobio Sancti Eligii quid agendum sit ejus provisioni commisimus. Dicitur enim et loco importunissimo situm, et inhabitantium desidia tam infame, quam aerumnae vehementer expositum.

Datum Laterani VIII Id. April.

Paschalis episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0158B] fratri Daimberto Senonensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Venit ad nos cum tuo, seu suffraganeorum tuorum testimonio, Parisiensis ecclesiae electus, per nuntios et per litteras ejusdem ecclesiae preces afferens, ut a nobis Dei gratia deberet in episcopum consecrari. Nos personae gravitatem videntes, morum maturitatem attendentes, infirmitati diutinae compatientes, Ecclesiae preces duximus audiendas. Salvo igitur in omnibus Senonensis ecclesiae jure, et personae tuae reverentia, eum nostris tanquam B. Petri manibus, largiente Domino, consecravimus. Ipsum itaque ad dilectionem tuam cum B. Petri gratia remittentes, litteris praesentibus plurimum commendamus, omnipotentem Dominum rogantes, ut eum ad vos reducat [Col. 0158C] incolumem, et ecclesiae suae utiliorem fore concedat.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio GUMMARO S. et A. B.

Officii nostri nos hortatur auctoritas pro ecclesiarum statu sollicitos esse, et quae recte statuta sunt [Col. 0159A] stabilire. Quamobrem, tuis precibus annuentes, concessionem fratris nostri Baldrici Tornacensis episcopi, qui parochiali ecclesiae Sanctae Mariae, quae apud Brugense oppidum est, te petente concessit, nos quoque praesentis decreti auctoritate firmamus. Stabilimus enim ut illud altare B. Mariae ab omni saeculari exactione liberum conservetur, canonici illic constituti praelatum suum eligendi potestatem habeant, cui episcopus canonicorum curam commendet spiritualem, providentiam quoque substantiae temporalis et praelatus ipse ab episcopo utramque praelationem suscipiat et in utroque canonicam et debitam episcopo exhibeat subjectionem. Ipsi quoque praelato electo a canonicis et canonice ab episcopo constituto canonice praebendas disponendi [Col. 0159B] facultas permaneat, et uno quoque anno in festivitate sanctorum apostolorum Simonis et Judae quinque solidos pro respectu Ecclesiae solvat. Porro fratres ipsi, malefactores ecclesiae ipsius canonice excommunicandi absolvendique potestate utantur. Quaecunque vero in praesenti eadem ecclesia possidet vel in futurum largiente Domino legaliter possidere contigerit, illic Domino servientibus quieta semper et integra conserventur. Ut autem haec omnia perpetua stabilitate consistant, Spiritus sancti judicio et apostolicae auctoritatis sanctione sancimus.

Datum Lateranis VI Idus Aprilis, indictione XIII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri LANDULPHO Ferrariensi episcopo, GUILLELMO filio Bulgari, PETRO filio Arimundi, UBERTO consuli, et per eos tam Ecclesiae quam civitati Ferrariae, in perpetuum.

Officii nostri nos hortatur auctoritas pro ecclesiarum statu sollicitos esse, et quae rite sunt statuta stabilire. Sicut igitur sanctorum praedecessorum nostrorum Adriani, et Benedicti deliberationibus constitutum est, nos sanctae Ferrariensi ecclesiae, [Col. 0159D] tanquam speciali apostolicae sedis filiae, fundos ejusdem matris et patrimonia confirmamus: ipsam videlicet massam Babylonicam quae vocatur Ferraria, cum duodecim fundis suis, cui undecim alias massas nostras minores cum omni obedientia ac servitute subjugamus, id est massam et ripam Palatiulus cum duodecim fundis suis, et massam Constantiacus cum duodecim fundis suis, simulque massam Quartisianam cum duodecim fundis suis, et totam et integram massam Donoro cum duodecim fundis suis; et similiter massam Popularem cum duodecim fundis suis et Castellonem cum fundis suis similiter; similique modo massam, quae vocatur Formignana, cum omnibus fundis suis. Has quidem praefatas [Col. 0160A] massas cum omnibus ad earum jura pertinentibus, de dominio et jure atque potestate sanctae Romanae Ecclesiae in sanctam Ferrariensem ecclesiam per hanc donationis et traditionis paginam donamus et tradimus, ut ab hac hora in antea liceat tibi, charissimo fratri Landulpho episcopo et successoribus tuis in singulis massis ecclesias cum clericis, presbyteris, diaconibus ordinare et consecrare; illud omnimodis sancientes, ut Ferrariensis ecclesia cum tota parochia sua in jure et dominio ac privilegio nostro sanctae Romanae Ecclesiae B. Petri, cujus est patrimonium, conservetur perpetuo: ut sit semper sub nostra electione, ordinatione atque consecratione; ut quicunque per nos illic electus, ordinatus et consecratus fuerit, ille honoris hujus ac potestatis integritate [Col. 0160B] fungatur. Comitatus autem Ferrariae fines et termini sunt: ab oriente, ab una parte fluminis Padi, altera nostra massa fiscalia et veterana, a veterana transeunt flumen Sandali usque ad Buccilletum, per Buccilletum transeunt flumen Gabiana per Ludurium, et circumdant villam magnam et Madrariam pervenientes usque Maletum; a Maleto pergunt juxta Argilem Anxianum per paludes et piscarias usque Vitricam, et transeuntes Vitricam veniunt usque fossam Buranam, et per fossam Buranam exeunt in Padum, et descendunt ad occidentem usque ulmum formosam, quae certa finis est intra Romaniam et Longobardiam; ab altera autem fluminis parte fines sunt similiter ab oriente callis de fine quae finis est inter nostrum comitatum Comaclensem, [Col. 0160C] et extendunt se per paludes et piscarias usque ad fossatum de Filule, et circumdant massam Corneti, et Languavanum quae de nostro comitatu sunt Ferrariae; descendunt inde ad occidentem per paludes et piscarias usque ad flumen Tartari, et per ipsum flumen Tartari exeunt usque ad flumen Padi. Sane habitatoribus ipsis majoris massae Ferrariae malas et pravas consuetudines removemus, nisi tantum sicut sunt ad suffragium sanctae Romanae Ecclesiae, annualiter per illorum nuntium unaquaeque libera persona de moneta Venetiarum denarios singulos dabit: census vero et tributi atque telonei de ripa et flumine unam medietatem pro benedictione ad communem utilitatem, meliorationem et restaurationem jam dictae majoris massae concedimus; [Col. 0160D] alteram medietatem ad nostras manus reservamus. Similiter telonei de mercato unam medietatem nobis conservamus: et alteram medietatem praefato episcopo vestro condonamus. Placitum quidem generale similiter in dominio et potestate nostrae sanctae Romanae Ecclesiae tenemus, ut tamen nostro nuntio semel in anno faciente justitiam, ab omnibus per tres dies custodiatur; collectam vero vel fodrum, aut pravam vel injustam functionem, aut dationem, seu consuetudinem nequaquam exigimus; sed omnia pro Dei timore atque amore praefatae nostrae Ecclesiae B. Georgii omnibus habitantibus ipsius majoris massae percipimus, aliasque minores massas et sic ut supradictum est, cum omnibus suis servitutibus [Col. 0161A] subjungamus. Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam venire tentaverit et aut Ferrariensem ecclesiam aquae supra scriptiis sunt, diminuere, aut sanctae sedi apostolicae jura, quae superius significata sunt, auferre praesumpserit, poenae et compositionis nomine reddet eidem sanctae sedi apostolicae auri optimi libras centum, et nisi quae male praescripta sunt satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eisdem ecclesiis justa servantibus sit pax [Col. 0161B] Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Scriptum per manum Raynerii scriniarii regionarii, et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, VI Idus Aprilis, indictione XIV, anno Dominicae Incarnationis 1106, pontificatus autem domni Paschalis II PP. anno VII ⁜ (42) .

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus et coepiscopis BERNARDO Toletano, apostolicae sedis vicario, et DIDACO Compostellano, salutem et apostolicam benedictionem.

Postquam de monasterii Ciniensis causa eam quam nostis sententiam scripseramus, veniente ad nos filio nostro P. comite plurima ejusdem monasterii monumenta prolata sunt, in quibus patenter agnovimus locum ipsum ad conversationem sanctimonialium institutum. Praeterea significatum nobis est locum ipsum non tantarum existere facultatum, ut duarum ex eis valeant congregationum stipendia ministrari. Unde magis congruum visum est, ut si fieri potest prior in eo sanctimonialium [Col. 0161D] status reformetur: si vero id omnino fieri non potest, ne monastica illic religio penitus pereat, monachorum congregatio admittatur.

Datum Laterani III Idus April.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo PETRO Trenorciensi abbati, ejusque successoribus [Col. 0162A] regulariter promovendis in perpetuum.

Justis votis assensum praebere, justisque petitionibus aures accommodare nos convenit, qui licet indigni justitiae praecones, in excelsa apostolorum Petri et Pauli specula positi Domino disponente conspicimur. Idcirco petitionibus tuis clementius annuentes, Trenorciensi coenobio cui Deo auctore praesides, praesidium apostolicae protectionis impendimus; et loca illa quae vel antecessorum tuorum, vel tuae strenuitatis industria aut rationabiliter acquisivit, aut legitime recuperavit, vel antiquorum principum seu episcoporum liberalitate eidem coenobio concessa sunt, praesentis decreti pagina vobis vestrisque successoribus confirmamus. In episcopatu videlicet Claramontensi, monasterium S. [Col. 0162B] Porciani, cum ecclesiis de Besson, de Quintiniaco, de Polines, de Celsiaco, de Travallio, de Fellinia, Monte aureo, de Sustris, de Charel, de Liriniaco, de Martiliaco, de Monfanc, de Boiaco, de Barbariaco, de Vernei, de Villena, de Lupiaco, de Paredo, de Briasis, de Varinnas, de Voroz, de S. Lupo: ecclesias de Besiaco, de Nuilliaco, de Capelz, de Branciaco, de Floriaco cum capella de Cava roua; ecclesiam de Salviliis, de Libiaco; ecclesiam Sancti Nicolai, et ecclesiam de Vernolio. In Cabillonensi, Pristiacum, Aguliacum, ecclesiam de Baldreas, ecclesiam Sancti Andreae, Lambras, Manciacum; ecclesiam de villa Ginniaco, de Ver: ecclesiam Sancti Martini de Griviliaco, de Cusiriaco. In Lugdunensi, ecclesiam Sancti Andreae de Belgiaco, [Col. 0162C] Vesliacum, Briennam, Juvenciacum; ecclesiam Sancti Jacobi de Grassiaco, Sancti Benigni; ecclesiam de Cabrosio, ecclesiam de Cavannis, Bisiacum, ecclesiam Sanctae Mariae de Soliniaco, S. Martini de Butella: ecclesiam Sancti Andreae, quae vulgo vocatur Pannos: ecclesiam de Monte-Raculfo, ecclesiam de Sasixiaco, ecclesiam de Peroniaco: capellam de Castro Corgenon: ecclesiam S. Ledii, quae vulgo vocatur Olivae: Lovincum, Silviniacum. In Matisconensi, Ulchisiriacum, Villare, Plotas, Belniacum, ecclesiam de S. Donziacum, cellam Sancti Romani, S. Mauritii, S. Symphoriani, S. Mariae de capella Reverias, S. Petri de Romaniscas; ecclesiam de Aziaco, de Fisiaco, S. Juliani de Lonciaco, [Col. 0162D] S. Vitalis de Lenna. In Bituricensi, ecclesiam de Saciaco. In Augustodunensi, ecclesiam de Pariniaco cum capella, ecclesiam de Petraficta, cum capella S. Justi. In Namnetensi, monasterium S. Philiberti, ecclesiam S. Vitalis de Raas, ecclesiam de Machicol, S. Martini de Paciaco, S. Liminii, ecclesiam de Limoziveria, S. Columbani, ecclesias de Corcoiaco, ecclesias de Mores mansiones, de Legiaco, de Tolvei, ecclesias de Monasteriis. In Pictavensi, Herum insulam, ecclesias de Bellovidere, cum coemeterio: cellam Sanctae Mariae Lauduni, ecclesiam S. Nicolai, S. Petri, ecclesias de Basilicis, Sanctae Crucis, ecclesias de Berniziaco, de Aziaco, Maciacum, [Col. 0163A] Taziacum, ecclesiam de Madernas, ecclesias de Bernazai, de Monte S. Leodegarii, de Estivalibus. In Turonensi, Pontiacum, Verniacum, Corcoriacum. In Andegavensi, cellam Cunaldi cum appenditiis, ecclesias de Doadi castri, Sancti Dionysii, S. Petri, S. Joannis, S. Leodegarii, ecclesiam S. Laurentii, villam Landrum, Trenciacum, ecclesias de Varinas, S. Mariae de Tanoys cum capella. In Genevensi, ecclesiam de Perois. In Aniciensi, monasterium S. Philiberti, ecclesiam Sancti Petri de Solitas, S. Felicis de Laudons, S. Mariae Pratalias, S. Martini Cocornensis; capellam S. Philiberti, S. Cyrici, S. Mauricii Amblavensis, S. Vincentii, capellam in castro Syroi, Sanctae Mariae de Bozac, capellam de castro Rocos, S. Juliani Caspiniaci, [Col. 0163B] capellam de castro Mercolio, ecclesiam S. Quintini. In Diensi, ecclesiam de castro Grainan, S. Vincentii, S. Romani, ecclesiam de Torrites. In Tricastinensi, ecclesiam de Valle-Nymphis, S. Martini, S. Mariae, S. Petri, S. Romani, capellam S. Michaelis de Gaba, ecclesiam de Eleemosyna, Sanctae Mariae de Grainan. In Aurasicensi, ecclesiam de Dosera, Sanctae Mariae, S. Benedicti, S. Christophori, S. Saturnini. In Vasionensi, ecclesiam S. Germani, S. Petri de Falco, S. Mariae de Purpureas. In Viennensi, cellam Sanctae Agnetis de Mota, S. Martini de Aziaco cum coemeterio, S. Verani de Rivas, ecclesiam de Fai, S. Joannis de castro Miron, ecclesiam de Villanova, capellam S. [Col. 0163C] Michaelis de Albon, ecclesiam S. Saturnini cum parochia, cellam S. Philiberti de Minniaco, ecclesiam S. Romani, S. Andreae, ecclesiam S. Ferreoli. In episcopatu Bisuntino, S. Cornelii, S. Desiderii, ecclesiam de Arzon. Quaecunque praeterea in futurum largiente Deo, juste poteritis adipisci, firma vobis vestrisque successoribus, et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur, eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Ad haec adjicimus ut idem locus in quo beati Valeriani martyris, et sancti [Col. 0163D] Philiberti confessoris corpora requiescunt, ab omni jugo saecularis potestatis liber in perpetuum conservetur. Nec episcopo liceat cujuscunque dioecesis eumdem locum, excommunicationis, vel absolutionis, vel cujuslibet dispositionis occasionibus perturbare: aut cruces, seu quaslibet exactiones novas, burgo, et caeteris monasterii possessionibus irrogare. Missas quoque in eodem monasterio publicas celebrari, vel stationem ab episcopo praeter abbatis et fratrum voluntatem fieri prohibemus. Caetera etiam quae per reverendae memoriae Joannis pontificis privilegium concessa Trenorciensi monasterio confirmata sunt, confirmamus. Praeterea pro reverentia beatae Mariae semper virginis, cujus nomine locus vester insignis est, in Annuntiatione [Col. 0164A] Domini Salvatoris nostri hymnum angelicum inter missarum solemnia, abbati vel fratribus pronuntiare concedimus. Obeunte te nunc ejusdem loci abbate, et tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem et beati Benedicti regulam elegerint, ab apostolicae sedis episcopo, vel ejus legato propter difficultatem itineris consecrandum. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino [Col. 0164B] judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis recipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, VIII Kalendas Maii, indictione XIII, Incarnationis Dominicae anno 1105, pontificatus quoque domni Paschalis II papae sexto.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, universis per Aquitaniam fidelibus, salutem et apostolicam benedictionem.

Religiosis desideriis dignum est facilem praebere consensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Venerabilis siquidem frater noster Petrus Pictaviensis episcopus audientiae nostrae suggessit, Robertum presbyterum, magnae religionis virum, inter caetera religionis studia quibus indesinenter insistit, non parvam sanctimonialium concionem ad divinum servitium congregasse, in loco qui dicitur [Col. 0164D] Fons Evrardi. Rogavit etiam charitatem nostram, ut eamdem sanctimonialium congregationem, et locum ipsum apostolicae auctoritatis privilegio muniremus. Igitur per decreti praesentis paginam statuimus ut idem locus, et in eo permanens congregatio, semper sub apostolicae sedis protectione servetur. Itaque tam ipsis quam earum posteris in eadem religione viventibus, ea omnia confirmamus, quae a proceribus vestrarum partium ad earum gubernationem collata cognovimus: videlicet fundum Raireigium, Fontem Buldarium, Logias, Silvam S. Hermetis, Podiam. Praeterea quaecunque bona, quascunque possessiones, vel concessione pontificum, vel liberalitate principum, vel oblatione fidelium, aut in praesentiarum possident, aut eas in futurum possidere contigerit, [Col. 0165A] tam ipsis, quam ipsarum posteris firma semper et illibata permaneant. Nemini vero facultas sit Ecclesiam ipsam temere perturbare, aut quaecunque ipsius sint, vel fuerint quibuslibet occasionibus auferre, minuere, temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva Pictaviensis episcopi reverentia. Vos etiam universos ad salutem animarum vestrarum commonefacimus, et rogamus ut locum ipsum beatae Mariae Dei genitricis jam insignem vocabulo, et efficaciter tueri, et rebus vestris ditare curetis. Quicunque vero domum ipsam, et in ea Domino servientes fovere, suisque rebus honorare curaverit, omnipotentis Dei Domini Jesu [Col. 0165B] Christi et ejus genitricis gratiam, et peccatorum veniam consequatur. Si quis autem, quod absit! huic nostro decreto contraire tentaverit, sancti Spiritus judicio, et sedis apostolicae animadversione multetur, nisi praesumptionem suam digna satisfactione correxerit.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, ac bibliothecarii, VII Kal. Maii, indict. XIII, Incarnat. Dominicae anno 1106, pontificatus quoque domni Paschalis II papae anno VI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, ODELRICO abbati venerabilis monasterii Sancti Michaelis, quod super fluvium Marsupii in Virdunensi parochia situm est, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Passionum suarum consortes beatus Paulus apostolus, sicut socii passionum sunt, sic sperat futuros et consolationis. Quia igitur in Romanae Ecclesiae passionibus multa vos pro fide catholica passos agnovimus, ejus etiam consolationis optamus vos habere consortium. Per praesentis igitur privilegii paginam vobis, vestrisque successoribus apostolicae [Col. 0165D] tuitionis munimen impendimus, et universa vestro monasterio vel Wolfaudi ducis, vel aliorum principum sive regum donationibus, vel episcoporum concessionibus, vel aliorum fidelium oblationibus, vel aliis justis modis pertinentia confirmamus: videlicet ipsam villam Sancti Michaelis, Widinis villam, Vodonis villam, Marsupiam, Mononis villam, Calvonis curtem; portionem in villa quae vocatur Ervia; villam quae dicitur Cula; Rofridi curtem; portionem in villa quae dicitur Bannonis curtis cum ecclesia. Villam Fraxinum cum ecclesia. Villam quae dicitur Trunio, cum ecclesia et altari; villam quae dicitur Buxerias, cum ecclesia; villam quae dicitur Crux, cum ecclesia; domnum Remigium cum ecclesia. In suburbio Virdunensi ecclesiam, cum altari, et alodio [Col. 0166A] septem mansorum. Villam quae dicitur Lederna. In Eppone curte portionem unam.

Villam quae dicitur Ulmus, et in populo vocatur Coria. Villonis villam. Villam Cussiriacum. Villam Condatum, cum ecclesia et decimis. In Vico et Marsallo inionem ad sal faciendum, cum manso, et servo, et casa. Villam quae dicitur Bethelani mons. Quartam partem de ville . . . . . cum ecclesia et decimis, tam majorum quam minorum. Ansoldi villam; Thiegisili villam. Longum montem, Moricum curtem, cum ecclesia et decimis, tam majorum quam minorum. Villam Saponariam. Ecclesiam vetustae villae, cum decimis tam majorum quam minorum. Ecclesiam Acciacae villae, cum decimis tam majorum quam minorum. Duas ecclesias in Thyriaco, [Col. 0166B] cum decimis tam majorum quam minorum, et consuetudine libertatis suae. Ecclesiam Sancti Balsami, cum decimis tam majorum quam minorum. Vermari curtem, cum ecclesia et decimis tam majorum quam minorum. Villam Viletta; Baldrici montem, cum ecclesia et decimis. Lusani curtem; Frisci villam; Novam villam; villam Martionis, et Boveiam, cum ecclesiis et decimis. Villam Corridum. Sanctum Hylarium rivum, cum ecclesia et decimis. Robaldi curtem, cum ecclesia et decimis. Hermari curtem. Ecclesiam Dagonis villae, cum decimis. Ecclesiam villae, cum septem mansis. Medietatem Sechanis villae. Apud Nanceyacum portionem quamdam. Apud Salemanniam alodium. Apud Sarnacum portionem [Col. 0166C] quamdam. Apud Ruviene . . . . . portionem quamdam.

Apud Saponariam, ecclesiam cum molendino, terris cultis et incultis. Ecclesiam cum altari et decimis apud Barri villam, et culturam pro Hugone comite datam, et hospitale, cum ecclesia et appenditiis. Waheri curtem, cum ecclesia et decimis. Vedani villam, cum ecclesia et decimis. Mauri villam, cum ecclesia et appenditiis. Portionem Mariaci, cum ecclesia et decimis. Villam Toralias. Bodelini curtem. Longam aquam. Vodelinam villam. Villam Vallis, cum ecclesia. Ecclesiam Alieri. Ecclesiam in Mannes, cum appenditiis. Portionem in Gyronis villa. Portionem in Verthisiaco. Alodium in Framea villa, cum servis et ancillis, terris cultis et incultis. Portionem [Col. 0166D] in Mererinia. Portionem in Gereya. Portionem in Ponto; cellam quae vocatur Harei villa, cum possessionibus ad eam pertinentibus, quae sunt Periacus, Holtranni curtis. Portio Lifagi. Portio Vreheri curtis. Frisvilla. In Cussiaco alodium, cum servis et ancillis. In Parniaco alodium, cum appenditiis. Villa Braconis curtis. In Balneolo alodium, cum servis et ancillis.

Item confirmamus vobis cellam quae vocatur Rooldi curtis, cum appenditiis. Cellam quae vocatur Merodorum, cum appenditiis suis. Cellam quae dicitur Asmingia, cum appenditiis suis. Haec tam libera est, ut nec episcopo vel archidiacono aliquam habeat subjectionem. Item cellam quae dicitur Vetus monasterium. Hujus possessiones sunt hae: Bucconis [Col. 0167A] villa cum appenditiis. Curezele, eum ecclesia et appenditiis. Morlensis curtis cum ecclesia. Ecclesia Floriacensis. Apud Vertyhernei curtem ecclesia cum decimis tam majorum quam minorum. Brunonis Maslinus, cum appenditiis. Ecclesia Maslini. Ecclesia apud Ligmers, cum appenditiis. Tullo alodium in vineis, pratis et mansis. Alodium apud Palladii mansum. Tres partes in ecclesia apud Helesin. Medietas ecclesiae apud Roseriam. Lusanivilers cum appenditiis. Alodium cum fonte apud domnum Petrum. Warneri villa cum appenditiis. Alodium in Bannonis curte. Mononis curtis cum appenditiis. Quarta pars ecclesiae apud Berlei villam, cum appenditiis. Ecclesia apud Acuti curtem, cum mansis, servis et ancillis, et appenditiis. Ecclesia apud Juniolas, [Col. 0167B] cum appenditiis. Duo molendina apud Ramberti curtem, cum septem mansis. Ecclesia de Thail, cum appenditiis. Ecclesia apud Rambert. Masniolus cum decem mansis. Molendinum in Virdunensi vado, cum mansis et pratis. Unus mansus apud Tiliacum.

Apud Hunonis villam mansus unus. Apud Maferez servi et ancillae, cum terris cultis et incultis, et molendino. Apud Amarum vicinum mansus et dimidius. Apud sanctum Balsamum septem mansi, cum banno, et molendinum. Apud unum vicinum tres mansi. Sub Prisneio una vinea. Apud Asmantiam duo mansi cum vinea. Apud Pompanium duo mansi, cum vinea. Apud Pompanium duo mansi, cum vineis. Apud Venderiam vinea, cum terris. Apud S. Raguerindam vinea una. Apud Grossum [Col. 0167C] robur pratum et molendinum. Apud Theoldi curtem pratum unum. Apud Samboldi montem servi et ancillae, cum terris cultis et incultis. Apud Parvam coriam servi et ancillae, cum terris cultis et incultis. Apud Pischunmes servi et ancillae, cum appenditiis. Apud Haum quidquid pertinet illic.

Item confirmamus vobis cellam Salonam, cujus possessiones sunt hae: villa quae dicitur Letrau; Fezzonis curtis; Eligesindis villa; Abonis curtis; Romans; Almeri curtis; Vunzonis curtis; Vivi curtis; septem mansi Malodis curtis; Mori curtis cum ecclesia; Curcellae cum appenditiis, et ecclesia; mercatum Diosmis; triginta mansi inter Aliacy; Malesei villam; alodium in vico, cum patellis, sessionibus et inionibus, et reliquis appenditiis. Quam [Col. 0167D] nimirum Salonae cellam in solita concedimus libertate persistere, ut sit expers omnis exactionis, nec episcopus, nec episcopi ministri, vel synodum illic, vel judicium, aut aliquam districtionem praeter voluntatem abbatis exerceatur.

Si qua praeter haec praedia, si qua bona vel in praesentiarum ab eodem S. Michaelis coenobio legitime possidentur, vel in futurum largiente Domino juste atque canonice haberi possiderique contigerit; vobis vestrisque successoribus, in eadem religione viventibus, quieta semper et integra conserventur. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, vel temerariis [Col. 0168A] vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur, eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Obeunte te nunc ejus loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, vel de suo, vel de alieno, si oportuerit, collegio, secundum Dei timorem, et beati Benedicti regulam, elegerint.

Si qua igitur ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione emendaverit congrua, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque [Col. 0168B] se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant.

Scriptum per manum Raynerii, scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Datum Laterani per manum Joannis sacrae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis et bibliothecarii, [Col. 0168C] II Kal. Maii, indict. XIII, Incarnatione Dominicae anno 1106 [1105], pontificatus quoque domni Paschalis II papae VI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri PELAGIO Ovetensi episcopo, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.

Ad sedem apostolicam, quasi ad caput et matrem omnium in gravioribus negotiis recurrendum ecclesiastica sanxit auctoritas; ipsa enim maternae charitatis visceribus novit oppressis subvenire, et sic sua defendere, ut curet aliis etiam competentia jura [Col. 0168D] servare. Tuas igitur et Ecclesiae tuae preces, charissime frater Pelagi Ovetensis episcope, debita benignitate suscipimus, ut libertatis jus antiquorum jam temporum diuturnitate possessum eidem Ovetensi Ecclesiae conservamus, ipsa quippe cum inter caeteras Hispaniae civitates clara locuplexque polluerit, nulli unquam legitur subjacuisse metropoli. Hanc itaque ipsius ingenuitatem juxta petitiones vestras ratam, et integram, et ita stabilem permanere decreti praesentis assertione censemus, ut si quam forte huic libertati contrariam institutionem apud apostolicae sedis occupationes quaelibet potuit extorsisse subrectio [ f. subreptio], nullum per hanc eidem libertati praejudicium ingeratur Libertatis [Col. 0169A] enim bonum omnimoda legum provisione munitum est, ut nullis pateat occasionibus pessumdandum. Constituimus igitur ut juxta praedecessorum tuorum, et tui ipsius instituta, tui quoque deinde successores, nulli unquam praeter Romanum metropolitano subjecti sint, et omnes qui tibi in eadem sede successuri sunt, per manum Romani pontificis tanquam specialis Romanae sedis suffraganei consecrentur. Praeterea mansuro in perpetuum decreto sancimus, ut quidquid juste hactenus suprafatae Ovetensi Ecclesiae testamentis regalibus oblatum est, quidquid parochiarum legitima possessione possidere cognoscitur, tibi tuisque legitimis successoribus firmum semper integrumque servetur. Si quae sane ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis [Col. 0169B] paginam scians, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio consistere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem Ecclesiae justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, apud civitatem [Col. 0169C] Castellanam, II Kalend. Octobris, Incarnationis Dominicae anno 1102, pontificatus autem dominici [domni] Paschalis secundi VII ⁜ (43) .

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili WALONI, Belvacensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Justitiam a te diligi multis jam experimentis didicimus, idcirco quod justitiae est strenuitati tuae confidenter [Col. 0169D] indicimus. In praesentia siquidem tua et aliorum coepiscoporum, filius noster Sancti Bertini abbas Lambertus possessionem quamdam, quae Hubertuisin dicitur, in villa Bury, monasterio suo rationabiliter vindicasse significavit, quam Hugo quidam de Buri, auxilio Fulconis, filii Ebali, violenter tenet; unde etiam a legato nostro Coelestino, Prinestino episcopo, in Remensi concilio excommunicatus asseritur. Tuam igitur experientiam monemus et praecipimus, ut, sicut tibi nota est, justitiam monasterio exsequaris. Nec solum excommunicationem, quae in Hugonem illum et fautores ejus dictata est, teneas, sed in tota villa Bury et in tota [Col. 0170A] terra Fulconis officia divina prohibeas donec monasterio satisfaciant.

Data Ferentini, quinto Idus Octobris.

P. episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri D. Compostellano episcopo, dilectis filiis Compostellanae Ecclesiae canonicis, salutem et apostolicam benedictionem.

Petitionem vestram quam nobis per filium nostrum G. vestrae Ecclesiae archidiaconum suggessistis, paterna benignitate suscepimus. Id enim tanquam [Col. 0170B] magis proprium Romana semper Ecclesia habuit, ut dignitatum suarum gratias aliis Ecclesiis tanquam mater filiis impertiret. Praesentium igitur litterarum vobis assertione concedimus, ut in solemnibus diebus majores Ecclesiae vestrae personae intra ecclesiam mitris gemmatis capita contegantur, in speciem videlicet presbyterorum seu diaconorum sedis apostolicae cardinalium. Vestra igitur intererit circa sanctam sedem apostolicam gratos semper existere, ut sive in capite, sive in membris Compostellanae Ecclesiae gratiam super gratiam contulisse, merito semper tanquam in bonis filiis mater Ecclesia Romana congaudeat.

Datum Laterani, nono Kal. Novembris.

P. episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri G. Minduniensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Sicut ex confratris nostri Burgensis episcopi, cui negotium commiseramus, suggestione cognovimus, et sicut venerabilium episcoporum Petri Lucensis, Alfonsi Tudensis, significatione percepimus, qui in eodem negotio cum alio episcopalis officii viro, cujus litteras non accepimus, memoriae suae testimonium [Col. 0170D] perhibuerunt archipresbyteratus illos de quibus coram nobis quaestio acta fuerat, Bisancos, Trasancos, Salagia, in communi tractatu constitit ad jus Compostellanae Ecclesiae pertinere, quippe quae ab Iriensi seu Compostellano episcopo ad praesidium fuerant Minduniensis episcopi distributi: eapropter dilectioni tuae praecipimus ut eosdem archipresbyteratus, qui equidem ad Compostellanae Ecclesiae jus ita pertinere noscuntur, quietos et integros in ejusdem Ecclesiae jure deinceps permanere permittas, alioquin justitiae obsistentes justitiae frameam efficacius sentiatis.

Datum Laterani, VIII Kal. Novembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio GUILLELMO Tutelensi abbati ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Postulavit siquidem nos dilectio vestra praedecessoris nostri Urbani sanctae memoriae secundi statuta firmare et per ea Tutelensi coenobio, cui Deo auctore praesides, assertionis nostrae munimenta conferre. Per praesentis igitur privilegii paginam [Col. 0171B] apostolica auctoritate statuimus ut quaecunque bona, quaecunque possessiones ad idem monasterium legitimis fidelium collationibus pertinere videntur, et quaecunque in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec visa sunt propriis nominibus exprimenda, videlicet in adjacenti burgo ecclesiam Sancti Petri et ecclesiam Sancti Juliani, ecclesiam de Altoire, ecclesiam de Monedeira, ecclesiam de Gransania, ecclesiam de la Mazeyra, ecclesiam d'Espinaciis, ecclesiam de Marceliaco, ecclesiam de Clergor, ecclesiam de Braguisa, ecclesiam de Spaniaco, ecclesiam de Acuto monte, capellam de Roca, capellam de Marco, capellam [Col. 0171C] de la Garda, ecclesiam sancti Boniti, ecclesiam de Aquina, ecclesiam de Madrangas, ecclesiam de Olonziaco. Capellam de la Valeta, ecclesiam de Reliaco, ecclesiam de Aureliaco, ecclesiam de Planis, ecclesiam de la Capella Genesta, ecclesiam de Auriolo, ecclesiam de Bellopodio, in pago Caturcino, ecclesiam Sancti Michaelis, ecclesiam de Banieyras, in burgo Vairaco ecclesias Sancti Martini, Sancti Stephani, et Sancti Germani, ecclesiam de Mairona, ecclesiam de Vogairo cum capella de Bellocastello, ecclesiam de Rocamador, ecclesiam Sancti Joannis de Furtin. Prohibemus ergo ne pro Tutelensium militum offensis eidem coenobio a quibuslibet personis injuriae inferantur. Sepulturam [Col. 0171D] quoque ejusdem loci omnino liberam esse decernimus, ut eorum qui illic sepeliri deliberaverint devotioni et extremae voluntati, nisi forte excommunicati sint, nullus obsistat. Obeunte te nunc ejusdem loci abbate vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consilio vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam elegerint. Quin etiam omni modo interdicimus ne pro abbatis introitu a quolibet viventium munus quodlibet exigatur. Ad haec decernimus ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare aut ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra [Col. 0172A] conserventur eorum, pro quorum sustentatione ac gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Vos igitur, filii in Christo dilectissimi, ut hac praesenti gratia digniores efficiamini, Dei semper timorem et amorem in vestris cordibus habere satagite, ut quanto a saecularibus tumultibus liberiores estis, tanto amplius placere Deo totis mentis et animae virtutibus anheletis. Si quis igitur in posterum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, comes, vicecomes, judex, aut quaelibet ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque [Col. 0172B] se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Scriptum per manum Joannis scriniarii regionarii sacri palatii. Bene valete.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani, pridie Kal. Novembris, per manum Juliani S. R. E. diaconi cardinalis ac bibliothecarii, indictione XIII, Incarnationis Dominicae anno 1105, [Col. 0172C] pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno VII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio DICKERO abbati monasterii Sancti Georgii quod est in Silva Nigra, juxta fluvium Briganum, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Religiosis desideriis dignum est facilem praebere [Col. 0172D] consensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Proinde nos juxta vestri desiderii devotionem praedecessoris nostri sanctae memoriae Urbani II vestigiis insistentes, loci vestri coenobium sub apostolicae sedis tutela specialiter confovendum suscepimus per praesentisque privilegii paginam apostolica auctoritate statuimus, ut quaecunque praedia, possessiones illustres viri Hetzilo et Hesso, ejusdem loci fundatores, vel alii quilibet ex suo jure supradicto coenobio obtulerunt, quaecunque in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium juste atque canonice poteritis adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Nulli praeterea sacerdotum, regum vel ducum aut comitum seu quarumlibet personarum [Col. 0173A] liceat in eo loco aliquas sibi proprietatis conditiones non haereditarii juris, non advocatiae, non cujuslibet potestatis usurpationem, quae libertati monasterii noceat, vindicare. Advocatum sibi constituendi quem voluerint abbas cum suis fratribus liberam habeant potestatem. Et si is postmodum monasterio inutilis fuerit, remoto eo alium constituant. Obeunte te nunc ejus loci abbate vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam elegerint. Ut autem fratres in eodem loco collecti omnipotentis Dei servitiis liberius valeant insudare, decernimus ut nulli omnino hominum liceat [Col. 0173B] idem monasterium temere perturbare, aut subditatis possessiones auferre, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura.

Vos vero, filii in Christo redempti, oportet regularis disciplinae institutionibus diligenter insistere et totius animae ac mentis virtutibus anhelare, ut per arctam viam gradientes omnipotenti Domino placere et ad supernam latitudinem pervenire valeatis. Ad judicium autem perceptae hujus a Romana Ecclesia libertatis per annos singulos aureum byzantium Lateranensi palatio persolvetis. Si quae sane ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, [Col. 0173C] secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Scriptum per manum Raynerii scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

[Col. 0173D] Data Laterani, IV Non. Novembr., per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, indict. XIII, Incarnationis Dominicae 1105, pontificatus autem domini Paschalis secundi anno VII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HUGONI Cluniacensi abbati, salutem et apostolicam benedictionem.

Praedecessoris nostri sanctae memoriae Urbani II litteris novimus monasterio Sanctae Mariae, quod apud urbem Tolosae situm est, et sub jure vestri coenobii [Col. 0174A] Cluniacensis continetur, coemeterium fuisse concessum, quod etiam ejusdem civitatis episcopo consecrandum eisdem mandavit apicibus: et nos ergo juxta tuae religionis petitionem ipsius praedecessoris nostri constituta servantes, supradicto Beatae Mariae monasterio habendum perpetuo coemeterium confirmamus. Et ad aemulorum injurias propulsandas praesenti decreto statuimus ut, si qua saecularium personarum apud idem coenobium sepeliri desideraverit, nullius prohibeatur obstaculo, nisi forte excommunicationis vinculo fuerit innodatus. Possessiones autem eidem monasterio pertinentes, quae in praesentiarum a quibusdam saecularis conversationis clericis detinentur, jubemus, defunctis eis, in usus monachorum regulariter viventium redigendas. [Col. 0174B] Praeterea quidquid legitima possessione supradictum monasterium possidet, vel in futurum juste et canonice largiente Domino possidere contigerit, firmum semper illibatumque servetur, nec liceat alicui locum ipsum temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Si quis autem decreti hujusmodi tenore cognito contraire tentaverit, nisi Deo et Ecclesiae fratribus canonice monitus satisfecerit, se omnipotentis Dei et B. Petri apostolorum principis indignatione plectendum, et mucrone S. Spiritus feriendum sciat. Quicunque vero idem monasterium et in eo Domino servientes [Col. 0174C] favore, suisque rebus honorare curaverint, omnipotentis Dei et apostolorum ejus gratiam consequantur.

Datum Laterani, septimo Idus Novemb., per manum Joannis S. R. E. diaconi cardinalis et bibliothecarii, indictione tertia decima, Incarnationis Dominicae anno 1105, pontificatus autem domini Paschalis secundi papae VII.

[Col. 0174D] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ROTHARDO Moguntino episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Sacerdotii ac regni grave jam diu scandalum fuit, quia, usurpantibus non sua regibus, Ecclesia quod suae est libertatis amisit. Hanc profecto viam, hanc januam nequitiae suae Simon Magus invenit. Dum enim non nisi per praestigiosam investituram ecclesiasticos honores adipisci mens ambitiosa credit, et se ipsam curialibus subdit obsequiis, et regium cor amplioribus parat inclinare muneribus, haec nimirum avaritia, sicut in libris Regum legitur, antiquorum quoque temporum religionem evertit. Sed erga hujusmodi praesumptores reges qualiter divina saevierit indignatio, in eisdem apicibus non siletur. Et [Col. 0175A] vero magnum est filio flagitium, matrem addicere servituti, ut invita thalamos ineat quos recusat. Super hoc negotio nova nos oportet sollicitudine concitari, cum novi regni opportunitatem divina dispositio providit. Nos enim regibus quae sui juris sunt integra servare optamus, nec in aliquo minuimus, dummodo ipsi sponsae sui Domini libertatem integram patiantur, quam sui meruit sanguine Redemptoris. Sic agentes, nostrum auxilium, nostrum consilium, concordiam nostram, nostram dulcedinem obtinebunt; alioquin tantam dominae ac matris nostrae indignitatem pati non possumus. Quid enim ad militem baculus episcopalis, quid annulus sacerdotalis? Habeant in Ecclesia primatum suum, ut sint Ecclesiae defensores, et Ecclesiae subsidiis perfruantur. [Col. 0175B] Habeant reges quod regum est; quod sacerdotum est, habeant sacerdotes: sic pacem invicem teneant, et se invicem in uno Christi corpore venerentur. De ordinationibus clericorum qui in nostri temporis schismate ordinati sunt, non aliud scribendum duximus quam in Placentina synodo per sanctae memoriae Urbanum praedecessorem nostrum deliberatum est. Porro episcopis qui sub excommunicatione in eodem schismate manus impositionem susceperunt ad concilii sententiam deferendos arbitramur. Tantum enim tantarum personarum malum generali deliberatione aut curandum est aut detruncandum. De concilii autem loco aut tempore, si vestris in partibus celebrandum sit, tua interest, communicato fratrum consilio, nobis citius indicare. [Col. 0175C] Optamus enim, et vehementer opportunum est, ut, vel apud vos per legatos nostros, vel in Italia per nos largiente Domino peragatur, in quo de sacerdotii ac regni scandalo propulsando, pace stabilienda, communi per Dei gratiam deliberatione tractemus. Sane de schismaticorum ecclesiis sanctae memoriae Joannis papae verba mandamus. Ait enim episcopis per Italiam constitutis: «Ecclesias Arianorum, ubicunque inveneritis, catholicas eas divinis precibus et operibus absque ulla mora consecrate.» In inferioribus et id ipsum in Constantinopolitanis partibus se fecisse commemorat, dicens: «Quacunque illis in partibus eorum ecclesias reperire potuimus, catholicas eas, Domino opem ferente, consecravimus.»

[Col. 0175D] Omnipotens Dominus, quem pacem nostram et salutem esse credimus, per industriam vestram, pacem ac salutem Ecclesiae suae miserationum suatum affluentia operetur.

Datum Laterani, III Idus Novembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio HERIBERTO, praeposito sanctae Walburgis ecclesiae quae in Furnensi municipio sita est, ejusque successoribus in perpetuum.

[Col. 0176A] Cum a personis saecularibus ea petuntur, ad quae nostris sunt cohortationibus impellendae, benigniori debemus facilitate praestare.

Idcirco illustris feminae Gertrudis Flandrensis comitissae petitionem benigne suscepimus, et facilius Deo largiente concessimus. Vestram omnium ecclesiam per praesentis decreti paginam, sanctae sedis auctoritate munimus, et devotionis ejus munera, quae illustri filio Roberto comite concedente praestitit, eidem Ecclesiae in perpetuum confirmamus: videlicet ad praebendas dictorum fratrum octoginta mensuras terrae, ex quibus viginti librae annis singulis persolvuntur.

Ad ecclesiae vero restitutionem et ad beneficium scholarum berquarias duas. Praeterea quaecunque [Col. 0176B] bona sive in terrarum dominio, seu in decimarum reditu apud parochias tres, id est Binaburgh, Butanburgh et Wulpam, quas supra dicta S. Walburgis Ecclesia possessione legitima obtinere cognoscitur; et si in posterum ejusdem Ecclesiae parochias incremento terrae adaugeri contigerit, firmae vobis exinde decimae et illibatae permaneant.

Si quae sane ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi, aliena fiat, atque in extremo [Col. 0176C] examine districtae ultioni subjaceat.

Cunctis autem eidem Ecclesiae justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis, Sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, anno Dominicae Incarnationis 1106, pontificatus autem domni Paschalis papae secundi anno sexto ⁜ (44) .

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0176D] fratri ILDIPRANDO Pistoriensi episcopo, ejusque successoribus canonice promovendis in perpetuum.

Sicut injusta poscentibus nullus est tribuendus effectus, sic legitima desiderantium non est differenda petitio. Tuis igitur, frater in Christo Ildiprande, justis petitionibus annuentes, sanctam Pistoriensem Ecclesiam, cui auctore Deo praesides, apostolicae sedis auctoritate munimus. Statuimus igitur ut dioecesis Pistoriensis episcopatus sicut ejus termini praedecessoris nostri sanctae memoriae Urbani privilegio distincti sunt, sic in jure et conditione Pistoriensis episcopi sine alicujus molestia vel in [Col. 0177A] quietudine perseveret. Per quos nimirum terminos hae sunt capellae circum et ecclesiae constitutae, capella de Capraria, capella Hospitalis de Rosaria, plebs de Massa, cap. de Vincio, cap. de Bucuniano, cap. de Castello nuovo, cap. S. Martini in monte Culli, capella de Vacazano, capella in Verruca, cap. S. Mariae Magdalenae in Colle, cap. de Galciano, cap. de Venua, super quam praefati praedecessoris nostri Urbani post tertiam et quartam discussionem est prolata sententia; cap. Hospitalis de Fanano; capella Prati episcopi, cap. de Rotie, cap. de Certaria, cap. Montis acuti, cap. de Insula, cap. S. Salvatoris sita in Prato cum plebibus suis, curte etiam, quae vocatur Pavana infra Pistoriensem comitatum cum castello Sambuce infra curtis confinia aedificato [Col. 0177B] sanctae Pistoriensi Ecclesiae confirmamus sicut a venerabili comitissa Mathildi beati Petri filia post diu examinatam a compluribus judicibus, ac jurisperitis actionem per vicarii nostri Bernardi sedis apostolicae presbyteri judicium in tuas et confratrum tuorum manus restituta cognoscitur. Porro decimationes de Monte Murto, de Prato, de S. Paulo, de Cholonica, de Monte Magno, de casale de Lamporecchio, de Creti et de Spanarecchio, quas de laicorum manibus solertia vestrae religionis eripuit, nullus unquam ab Ecclesiae jure et clericorum usibus alienare praesumat. Idipsum de caeteris curtibus praediisve praecipimus quae hodie in Ecclesiae Pistoriensis possessione persistunt. Videlicet curte de Lizzano, de Mammiano, de Cavinana, de Batoni, [Col. 0177C] de Saturnana, de Brandellio, de Gropula, Piscia, Vinacciano, Tobiana, Publica, Silva Mortua, Vizule, Pezzanese, Celeri et de Terra sita infra episcopatum Bononiensem, quam tenuerunt homines de valle Biderla, curte de Spallioro. Praeterea quaecunque hodie Pistoriensis Ecclesia juste possidet, sive in futurum liberalitate principum, vel oblatione fidelium juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, tam tuis quam clericorum usibus [Col. 0177D] profutura. Interdicimus etiam ut te ad Dominum evocato, vel tuorum quolibet successorum, nullus omnino invitis vestrae ecclesiae clericis aut episcoporum, aut ecclesiae res auferre, diripere, aut distrahere audeat. Si quis igitur in posterum archiepiscopus, etc. Amen.

Scriptum per manum Raynerii scriniari regionarii, et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus SS.

Datum apud Beati Petri Porticum per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, decimo octavo Kal. Decembris, indictione XIII, anno Incarnationis Dominicae 1105, pontificatus autem domni Paschalis II papae VII

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio EUSTACHIO abbati ecclesiae S. Nicolai, salutem et apostolicam benedictionem.

Praedecessoris nostri sanctae memoriae Victoris III temporibus, B. Nicolai corpus ex Graecorum partibus transmarinis in Barisanam urbem advectum totus pene orbis agnoscit. Quod videlicet corpus praedecessor noster Urbanus II loco quo nunc reverentia digna servatur, in crypta inferiori summa cum veneratione recondidit, et altare desuper in honorem [Col. 0178B] Domini consecravit. Petitumque est, et concessum dicitur, ut B. Nicolai basilica in eodem loco aedificanda, specialiter sub tutela mox sedis apostolicae servaretur. Quia igitur, largiente Domino, basilica eadem congrua jam aedificatione perfecta est, in loco videlicet juris publici per ducis Rogerii chirographum dato, nos eamdem domum, auctore Deo, mox futuram ecclesiam, postulante filio nostro ejusdem ducis germano Boemundo, Barensis nunc civitatis domino, sub tutela apostolicae sedis accipimus. Praesentis igitur privilegii pagina, apostolica auctoritate sancimus ut quaecunque praedia, quaecunque bona, vel a praedicto filio nostro Rogerio per B. Petri et nostram gratiam. Apuliae, Calabriae et Siciliae duce, vel a praenominato fratre ejus nunc Antiocheno [Col. 0178C] principe Boemundo, seu a caeteris Christi fidelibus, supradictae Sancti Nicolai ecclesiae de suo jure jam donata sunt, aut in futurum donari offerrive contigerit, firma semper, quieta et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem ecclesiam temere perturbare, aut ejus res auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur, clericorum et pauperum usibus profutura. Tibi itaque tuisque successoribus facultatem concedimus, clericorum culpas, absque episcopi contradictione, debita charitate ac severitate corrigere. Si quae vero in vos gravior querela emerserit, nostrae seu successorum nostrorum audientiae reservetur. Nulli autem vel archiepiscopo, vel episcopo [Col. 0178D] licere volumus ut ecclesiam ipsam, vel ipsius abbatem, sine Romani pontificis conscientia, vel excommunicatione, vel interdicto cohibeat, quatenus idem venerabilis locus tanti confessoris corpore insignis, sicut per Romanum pontificem prima consecrationis suscepit exordia, sic sub Romani semper pontificis tutela et protectione subsistat. Si quis sane in crastinum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, comes, vicecomes, capitanus, stratigo [ στρατηγός ], judex, castaldio, aut quaelibet ecclesiastica saecularisve persona, etc., ut in aliis nonnullis epistolis.

Scriptum per manum Raynerii, scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

[Col. 0179A] Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum ad Porticum B. Petri, Rom. XIV Kal. Decemb, per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi card. et biblioth., indict. XIV, Incarnat. Dominicae ann. 1106, pontificatus autem domini Paschalis II papae VI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, episcopis, abbatibus, principibus, militibus et omnibus [Col. 0179B] fidelibus per universas Gallias, salutem et apostolicam benedictionem.

Fraternitatem vestram latere nolumus quae his temporibus apud nos acciderunt. Venit quidam Wernerius regni Teutonici famulus in Romanae urbis vicina, evocantibus eum quibusdam perfidae mentis hominibus, quorum alii extra urbem per manum quondam regiam jus sive salarium sedis apostolicae invaserant, alii intra urbem, eo quod curiae nostrae munera sive familiaritatem habere non poterant, Deum et Dei fidem posthabere deliberaverunt. Talibus sociis presbyter quidam ⁜ (45) Romanae urbis advena se conjunxit, de quo vel ubi vel hactenus ordinatus sit ignoramus. Hanc personam egregiam nigromanticis, ut dicitur, praestigiis plenam, cum [Col. 0179C] fideles nostri occasione treugae Dei ab armis omnino desisterent, in Lateranensem Ecclesiam induxerunt, et congregatis Wibertinae faecis reliquiis ei episcopi nomen perniciosissime illeverunt. Nos vero tunc temporis propter apostolicae basilicae dedicationem, quam die proximo in conventu celeberrimo per Dei gratiam peregeramus, adhuc in beati Petri porticu morabamur. Cum vero intra urbem die altero ⁜ (46) rediissemus, monstrum illud turpiter ex urbe profugiens, quo transierit ignoramus. Nunc autem omnia fraternitati vestrae breviter indicamus, ne in auditu talium praestigiorum ullo modo decipiamini, aut a statu vestro moveamini. Nos vero per Dei gratiam intra urbem honeste tuteque persistimus, et in hac turba neminem nostrae [Col. 0179D] societatis amicimus. Neque vero Moysi populum suum Core et Datan et Abiron seditio abstulit, aut excellentis angeli superbia, qui Deo par esse voluit, majestatem Dei minuit; ipsius vos majestas in omnibus protegat, et leonem ac draconem feliciter conculcare concedat.

Datam Lateranis, VI Kal. Octobris [Dec.].

PASCHALIS, servus servorum Dei, OTTONI dilecto fratri Bambergensis Ecclesiae electo, salutem et apostolicam benedictionem.

Filius sapiens laetificat matrem (Prov. X) . Opera tua et consilium tuum virum praeferunt sensatum. Nos igitur honorare et profectus tuos juvare congruum duximus. Nihil ergo de nostra benevolentia dubitans, tuam nobis quantocius vales praesentiam exhibeto. Certi enim sumus quod divina sapientia etiam malis hominibus bene uti novit ⁜ (47) .

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Belvacensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Sacerdotalis officii est viros religiosos diligere, fovere et a pravorum infestationibus pro data sibi facultate defendere. Tu autem Beati Quintini fratres Belvaci degentes non solum [ f. add. non] diligis, sed quorumdam praesumptione illicita vexari et inquietari gratanter, ut audivi modo, pateris, quod profecto ad animae tuae periculum spectare ne ambigas, nisi celeri studeas emendatione corrigere, [Col. 0180C] et eorum quieti attentius providere. Praecipimus ergo ut ecclesiae Belvacensis clericos ab ipsorum fratrum infestatione, tam in spiritualibus quam in temporalibus omnino compescas, alioquin et in eorum audaciam et in tuam desidiam B. Petri gladius educetur. Praecipimus etiam ut eadem Beati Quintini ecclesia, salva debita tua reverentia, fratrum et coepiscoporum nostrorum Ivonis Carnotensis et G. Parisiensis consilio disponatur et ordinetur. Porro quaecunque ab eodem fratre G. per Belvacensem episcopatum, ubi canonice per Dei gratiam praesedit, seu in eadem, seu in caeteris ecclesiis gesta sunt, rata et inconvulsa manere sancimus. Sane de illo qui jam dictae ecclesiae S. Quintini praeesse dicitur, cum praedictorum fratrum volumus tractari consilio, et [Col. 0180D] causam ejus fine debito terminari

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri A. abbati et monachis S. Dionysii, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0181A] Ex confratris nostri Galonis Parisiensis episcopi relatione comperimus quia vos praeter ipsius licentiam pro sacri olei et chrismatis acceptione, ac pro monachorum seu clericorum vestrorum ordinationibus quoslibet episcopos adeatis, vel pro eorumdem sacramentorum celebratione ad vestrum monasterium convocetis, et quod laicis poenitentias criminum injungatis. Quae profecto sacris canonibus valde contraria sunt. Et quidem privilegia pro pravis et malis collata sunt, et ad aedificationem, non ad canonum destructionem alicui conferuntur. Cum itaque praedictus frater Galo episcopus vester gratia Dei bonus et catholicus habeatur, et praedicta sacramenta gratis ac sine pravitate indulgeat: et vos praeter ipsius licentiam pro eisdem sacramentis suscipiendis [Col. 0181B] alios adire antistites prohibemus, et archiepiscopis vel episcopis omnibus ne ea vobis exhibeant interdicimus.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ROBERTO Lingonensi episcopo suisque successoribus canonice promovendis in perpetuum.

Justis votis assensum praebere, justisque petitionibus aures accommodare nos convenit, qui, licet indigni, justitiae custodes atque praecones in excelsa [Col. 0181C] apostolorum principum Petri ac Pauli specula positi Domino disponente conspicimur. Tuis igitur, frater in Christo charissime Roberte, justis petitionibus annuentes, sanctam Lingonensem Ecclesiam, cui Deo auctore praesides, apostolicae sedis auctoritate munimus, et tam tibi quam legitimis successoribus tuis perpetuo possidendam sancimus civitatem Lingonensem cum omnibus quae ad eam pertinent tam extra quam intra, sive in ecclesia sive in comitatu seu in omnibus appenditiis ejus. Confirmamus etiam juri ac subjectioni vestrae ecclesiae abbatias duas in castro Divionensi, alteram S. Benigni, quae est monachorum; alteram S. Stephani, quae est canonicorum. Item abbatias Besuensem, Molismensem, Melundensem, S. Michaelis, S. Sequani, [Col. 0181D] S. Joannis de Prato. Abbatias etiam canonicorum, alteram in castro Castellione, alteram quae dicitur sanctorum Geminorum. Item abbatias S. Petri in Polungio et Sanctae Mariae de Rubeo monte. Confirmamus praeterea in perpetua ejusdem ecclesiae possessione castrum Gurgeium cum omnibus appenditiis ejus, castrum Castellionense, Tylecastrum, castrum montis Salgionis, castrum Confluens, castrum Fons-Vennae, castrum Choscolum, castrum Graneyum, castrum Sala, castrum Barrum super Albam, item castrum Barrum super Sequanam, castrum Chacennaium, castrum Saxonis-Fontem, castrum Tornodorense, castrum Blaseium, in episcopatu Bisurtino castrum Acrimontis, et castrum [Col. 0182A] Burbonae; in episcopatu Aeduensi, castrum Duisme et castrum Grinon, juxta Grinonem castrum ducis Burgundiae. Quascunque praeterea villas, quascunque possessiones, quaecunque praedia vestra inpraesentiarum ecclesia possidet, quaecunque etiam in futuro legitimis fidelium donationibus poterit adipisci, firma vobis, vestrisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem ecclesiam temere perturbare, aut ei possessiones auferre, vel ablata retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur clericorum et pauperum usibus profutura. Si quis sane in crastinum archiepiscopus vel episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, comes, vicecomes, judex, aut [Col. 0182B] ecclesiastica quaelibet saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam venire temere tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districte subjaceat. Cunctis autem ecclesiae eidem justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectae filiae GISLAE Romaricensi abbatissae et ejus sororibus, salutem et apostolicam benedictionem.

Pro Calmosiacensibus fratribus ecce jam secundo ad vos litteras misimus nunc, quandoquidem ipsi secundum judicii nostri sententiam parati fuerint jurejurando per competentes personas ostendere de loco, in quo novum ipsorum monasterium constructum est, fundationem quiete factam, sine legitima Romaricensium calumnia decennio permansisse, [Col. 0182D] datorem quoque loci vel ejus praedecessores fundum per annos triginta sine legali calumnia possedisse, dilectioni vestrae praesentium litterarum auctoritate praecipimus, ut nullam de caetero eisdem fratribus de praedicto fundo calumniam inferatis, id ipsum etiam de portione parochialis ecclesiae Sanctae Mariae praecipimus, quam nimirum portionem praesentibus nuntiis vestris eosdem fratres illic possedisse cognovimus; alioquin si clamor eorum super hac querela nos iterato pulsaverit, a liminibus Ecclesiae vos arcebimus.

Data pridie Idus Aprilis

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio GUILLELMO abbati venerabilis monasterii sanctorum apostolorum Petri et Pauli, quod juxta Carnotum situm est, ejusque successoribus regulariter promovendis in perpetuum.

Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Quia igitur dilectio tua ad sedis apostolicae portum confugiens, ejus tuitionem devotione debita requisivit, nos supplicationi tuae clementer [Col. 0183B] annuimus et beatorum apostolorum Petri et Pauli Carnotense coenobium, cui auctore Domino praesides, cum omnibus ad ipsum pertinentibus sub tutela apostolicae sedis excipimus. Per praesentis igitur privilegii paginam apostolica auctoritate statuimus, ut quaecunque praedia, quaecunque bona pontificum concessione, regum et principum liberalitate, vel aliorum fidelium legitimis oblationibus ad ipsum hodie monasterium pertinent, vel in futurum pertinere contigerit, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis visa sunt nominibus adnotanda: Ecclesia Sancti Hilarii, Sancti Leobini, Campifauni, Manuvillaris, Mitanvillaris, Verni, Alonae, Boasvillae, Reclainvillaris, Imonisvillae, [Col. 0183C] Germenonisvillae, Ursivillae, Alpedani, capellae regiae, salvo juxta consuetudinem solius episcopi jure in eis tantum quae ad proprium ordinem pertinent; item altaria sex, videlicet altare de Bruerolis, et de Armentariis, et de Roheria, et de Buxeto, et de Cruciaco, et de Castellariis, sicut a venerabili fratre nostro Ivone episcopo institutum est, sine ulla redemptione ulterius habenda, libera et quieta a synodo et circada, et ab omni consuetudine, et ab omni inquietatione, sive ab exactione justitiae a presbyteris in praedictis locis servientibus, exceptis his quae ad proprium ordinem eorum pertinent, de quibus presbyteri illi episcopo seu archidiacono respondeant. Confirmamus etiam vobis ecclesiam de Giziaco et ecclesiam de Fontaneto in pago Vulcassini, [Col. 0183D] in parochia Rothomagensi, sicut hactenus a vestro monasterio libere possessae sunt. Et in Carnotensi ecclesia beatae Mariae praebendas sex ita libere et integre possidendas, sicut a bonae memoriae Rainfredo Carnotensi episcopo eidem vestro monasterio contributae sunt. Decernimus itaque ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare, etc. Haec quoque de caetero subjungimus ut idem monasterium cum suis appenditiis, et ejus monachi ab omni saecularis servitii sint infestatione securi, omnique gravamine mundanae oppressionis remoti, quatenus in sanctae religionis observatione seduli, quieti Domino largiente permaneant. Si quae igitur ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam, etc.

[Col. 0184A] Hoc privilegium lectum est atque approbatum in capitulo beatae Mariae Carnotensis praesentibus Ivone episcopo, Ernaldo decano et aliis.

Scriptum per manum Raynerii secretarii regionarii et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, octavo Idus Januarii, indictione XIV, Incarnationis Dominicae anno 1106, pontificatus autem domini Paschalis secundi papae septimo.

[Col. 0184B] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio in Christo LAMBERTO abbati venerabilis monasterii S. Gualerici, quod in comitatu Vitmacensi situm est, ejusque successoribus regulariter promovendis in perpetuum.

Sicut injusta poscentibus nullus est tribuendus effectus, sic legitima desiderantium non est differenda petitio. Tuis igitur, fili in Christo charissime Lamberte, justis petitionibus annuentes, beati Gualerici monasterium, cui Deo auctore praesides, et omnia ad ipsum pertinentia sub tutelam apostolicae sedis excipimus. Quod videlicet monasterium ab Hugone quondam comite in loco qui Leugonaus dicebatur, aedificatum agnoscitur. Per praesentis igitur privilegii paginam apostolica auctoritate statuimus ut quaecunque [Col. 0184C] praedia, quaecunque bona idem comes Hugo vel alii fideles eidem monasterio contulisse de jure proprio cognoscuntur, quaecunque etiam in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium juste dari offerrive contigerit, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant: ipsum etiam monasterium, juxta praedecessorum nostrorum statuta, semper sub jurisdictione sanctae Romanae Ecclesiae conservetur. Nulli etiam sacerdotum in eodem monasterio potestatem exercere liceat, aut ejus bona quibuslibet occasionibus infestare: missas quoque publicas in eodem monasterio celebrari, vel stationes fieri praeter abbatis ac fratrum voluntatem omnimodis prohibemus, ne [Col. 0184D] in servorum Dei recessibus popularibus occasio praebeatur ulla conventibus. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium sive basilicarum, ordinationes monachorum qui ad sacros ordines fuerunt promovendi, ab episcopo in cujus dioecesi estis accipietis, si quidem gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et si ea gratis ac sine pravitate voluerit exhibere. Alioquin liceat vobis catholicum quem volueritis adire antistitem, et ab eo [Col. 0185A] consecrationum sacramenta suscipere, qui apostolicae sedis fultus auctoritate, quae postulantur indulgeat. Sane adjacens parochia, cum Beati Martini ecclesia et presbytero ejus, in ea quam hactenus possedit libertate permaneat. Si quae igitur ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu [Col. 0185B] Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus SS. Bene valete.

Datum Beneventi per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, IV Idus Martii, indictione XIV, Incarnationis Dominicae anno 1106, pontificatus autem domini Paschalis secundi papae VII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis, BERTRAMNO priori cellae Sanctae Fidis, quae in Alsatia sita est in villa Scelestadt, et suis fratribus, salutem et apostolicam benedictionem.

Religiosis desideriis dignum est facilem praebere consensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Nos igitur juxta petitionem vestram, egregii ducis Friderici, et fratrum ejus religiosum desiderium attendentes, eorum devotione effectum impendimus. Oblationem enim, quam Domino inspirante beatae martyri Fidi et ejus Conchensi monasterio obtulerunt, ratam semper et inconvulsam manere [Col. 0185D] sancimus. Ipsa ergo cella de Scelestadt villa, quae sancti Sepulcri vocabulo insignis est, ubi etiam beatae martyris Fidis memoria celebriter habetur, sub jure semper et dispositione Conchensis coenobii conservetur; sicuti a praedicto bonae memoriae duce Friderico et ejus fratribus est cum certorum limitum designatione, tanquam possessionum, sive possessorum collatione concredita. Sane advocatus eidem cellae, ut a fundatoribus institutum est, non alius proponatur, nisi quem Conchensis abbas liberi arbitrii dispositione, ne fratrum provisione praefecerit. Porro ejusdem loci Ecclesia cum atrio suo ab omni hostium incursione sit libera, et episcoporum seu episcopalium ministrorum oppressionibus aliena. Sepulturam [Col. 0186A] quoque ejus omnino liberam esse decernimus, ut eorum qui illic sepeliri deliberaverint, devotioni et extremae voluntati, nisi forte excommunicati sint, nullus obsistat.

Praeterea quaecunque praedia, quaecunque bona pet supradictum principem, vel ejus fratres, de suo jure jam oblata vel concessa sunt, aut in futurum, Domino largiente, offerri concedive contigerit, quieta semper et libera perseverent, ita ab omni saecularium dominorum jugo immunita, sicut in eorumdem principum vita permansisse noscuntur. Decernimus ergo ut nulli hominum liceat eamdem Ecclesiam temere perturbare aut ejus possessiones auferre, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum [Col. 0186B] sustentatione ac gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Si quae sane ecclesiastica secularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis suscipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen

[Col. 0186C] Datum Viterbii ⁜ (48) per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, IV Idus Martii, indictione XIV, anno Incarnationis Dominicae 1106, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae septimo.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ANSELMO Cantuariensi archiepiscopo, salutem et benedictionem.

Quod Anglici regis ad apostolicae sedis obedientiam [Col. 0186D] omnipotentis Dei dignatio inclinavit, eidem miserationum Domino gratias agimus, in cujus manu regum corda versantur. Hoc nimirum tuae charitatis gratia, tuarumque orationum instantia, factum credimus, ut in hac parte populum illum, cui tua sollicitudo praesidet, miseratio superna respiceret. Quod autem et regi et iis qui videntur obnoxii adeo condescendimus, eo affectu et compassione factum noveris, ut eos qui jacebant erigere valeamus. Qui enim stans jacenti ad sublevandum manum non porrigit, nunquam jacentem eriget, nisi et ipse curvetur. Caeterum, quamvis casui propinquare inclinatio videatur, statum tamen rectitudinis non amittit. Tu autem, in Christo venerabilis et charissime [Col. 0187A] frater, ab illa prohibitione, sive, ut tu credis, excommunicatione absolvimus, quam ab antecessore nostro sanctae memoriae Urbano papa adversus investituras aut hominia factam ⁜ (49) intelligis. Tu vero eos qui aut investituras accepere, aut investitos benedixere, aut hominia facere, cum ea satisfactione, quam tibi per communes legatos Wilielmum ac Balduinum ⁜ (50) viros fideles et veridicos significamus, Domino cooperante, suscipito, et eos vice nostrae auctoritatis absolvito: quos vel ipse benedicas, vel a quibus volueris benedici praecipias, nisi in iis aliud forte reperias, propter quod a sacratis honoribus sint repellendi. Caeterum Eliensi abbati tuae commissionis consortium subtrahes, quandiu abbatiam retinere praesumpserit, quam [Col. 0187B] contempto nostri oris quod praesens audierat, interdicto per [ f. ter. H.] repetitam investituram praesumpsit invadere. Si qui vero deinceps praeter investituras ecclesiarum praelationes assumpserint, etiamsi regi hominia fecerint, nequaquam ob hoc a benedictionis munere arceantur: donec per omnipotentis Dei gratiam ad hoc omittendum cor regium tuae praedicationis imbribus molliatur. Praeterea super episcopis, qui falsum, ut nosti, a nobis rumorem attulerunt, cor nostrum commotum est vehementius [ al. vehementius aggravatur]: quia non solum nos laeserunt, sed multorum simplicium animas deceperunt, et regem adversus charitatem sedis apostolicae impulerunt. Unde et inultum eorum [Col. 0187C] flagitium, Domino cooperante, non patimur: sed quia filii nostri regis instantia pro iis nos pulsat attentius, etiam ipsis communionis tuae participium non negabis. Sane regem et ejus conjugem, et proceres illos qui pro hoc negotio cum rege [ al. circa regem] ex praecepto nostro laboraverunt, et laborare nitentur, quorum nomina ex supradicti Wilielmi suggestione cognosces, juxta sponsionem nostram a peccatis et poenitentiis absolves. Igitur quandoquidem omnipotens Deus vos in Angliae regno, ad suum et Ecclesiae suae honorem, in hac praestitit correctione proficere: ea deinceps mansuetudine, dispensatione sapientiae, provisione circa regem ac principes, tua fraternitas satagat, ut quae minus adhuc correcta sunt, auxiliante Domino Deo nostro, per tuae [Col. 0187D] sollicitudinis studium corrigantur. Qua in re ita dilectioni tuae nostrum sentias adesse praesidium, ut quae solveris, absolvamus; quae ligaveris, alligemus. Rothomagensis episcopi [Guilelmi] causam et interdictum justitia dictante prolatum tuae deliberationi commisimus. Quod enim indulseris, indulgemus. Fraternitatem tuam superna dignatio per tempora longa conservet incolumem.

Datum decimo Kal. April.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri WILLELMO Rothomagensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Licet causae tuae qualitas patientiam nostram plurimum gravet, pro reverentia tamen fratris nostri Cantuariensis episcopi, et dilectione latoris praesentium filii nostri Willelmi, qui pro te apud nos vehementius intercesserunt, paterna penes te benignitate movemur. Causam itaque tuam eidem fratri Cantuariensi episcopo commisimus, ad quod ipse indulserit, indulgeamus. Eo [Col. 0188B] nimirum intuitu, ea conditione ut malos consiliarios, quorum instinctu multas pravitates incurristi, a tua familiaritate repellas.

Datae Beneventi V Kal. Aprilis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri WILLELMO Rothomagensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Turoldum Bajocensem episcopum in proximis Kalendis Octobris pro causae suae definitione ante confratrem nostrum Lugdunensem episcopum venire [Col. 0188C] praecepimus. Caeterum, quia eum necdum revestitum audivimus, inducias ei usque in Pascha proximum prorogavimus. Tunc autem ante confratrem nostrum Anselmum Cantuariensem archiepiscopum vice nostra causa eadem penitus finiatur, nobis plenius intimanda, aut ante praesentiam nostram una cum adversariis suis episcopus ipse conveniat.

Data Salerni, III Kal. Aprilis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0188D] R. Moguntino episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Pro Ecclesiae ac regni pace, pro ecclesiarum ordinibus, pro partium nostrarum causis, et quem generalem oporteat habere tractatum, fraternitatis vestrae novit solertia providere. Ea propter dignum duximus et magna consultatione deliberavimus, ut in proximis Octobribus Idibus synodalem vobiscum debeamus celebrare conventum; idcirco tam te, charissime frater, quam omnes Moguntinae Ecclesiae suffraganeos litteris praesentibus praemonemus ut, convocatis dioecesium vestrarum, qui digniores videntur, abbatibus, convocatis et clericorum personis, [Col. 0189A] quibus concilii tractatus necessarius est, praenominato in tempore citra Alpes nobiscum convenire omni occasione vel seposita procuretis, quatenus vergente Domino, albatis de medio schismatum causis Ecclesiae ac regno pacis reformetur integritas.

Dat. XI Kal. April.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GUIDONI episcopo et clericis Ticinensis [Col. 0189B] ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.

Et episcopalem sollicitudinem et clericorum condecet charitatem incidentia Ecclesiae scandala cum tranquillitate tractare et simultates totis nisibus removere. Vos autem de scintilla minima tantos ignis globos per invidiam diaboli succendistis, vel succendi per incuriam permisistis ut pro benedictae aquae oblatione trium hominum caedes facta et sanguis effusus sit, pro baptismi etiam sacramento duorum baptizatorum sint prostrata cadavera. Porro de rapinis plura narrare taediosum ducimus, sed eas ad plenum emendare iterata praeceptione mandamus. Quae omnia quantum Ecclesiae contraria, quantum vobis indigna sint, vestra nobiscum prudentia recognoscit, nec facile ducitur indiscussa haec et inulta [Col. 0189C] transire. Nihil enim novum a beati Petri monachis est praesumptum; habent enim antiqua traditione et vetustioribus S. sedis apostolicae privilegiis facultatem a quolibet catholico episcopo consecrationes ecclesiarum et ordinationes monachorum seu clericorum, oleum et chrisma suscipere, et in Paschali solemnitate baptismum per subjectos monasterio clericos celebrare, clericorum qui monasterio subjacent obedientiam praeter impugnationem episcopi retinere. Monasterio libertatem cum caeteris immunitatibus suis conservari volumus quae propter episcoporum improbitates Romanae Ecclesiae provisione collata est, nec de caetero super hujusmodi enim praesumentes tanquam sedis apostolicae contemptores [Col. 0189D] ejus profecto indignatione plectentur.

Dat. apud Cassinum, III Kalend. Maii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, charissimae in Domino filiae ERMINGARDAE abbatissae monasterii Domini Salvatoris et S. Juliae virginis et martyris, quod Novum dicitur, fundatum a piissima Ansa regina intra civitatem Brixiam, tibi tuisque successoribus in perpetuum.

Ad hoc in apostolicae sedis regimen, Domino disponente, promoti conspicimur, ut, ipso praestante, [Col. 0190A] religionem augere, et ejus servis tuitionem debeamus impendere. Tuis igitur, dilecta in Domino filia abbatissa Ermengarda, petitionibus annuentes, beati Salvatoris monasterium, cui Deo auctore praesides, sicut a praedecessoribus nostris in tutelam, et protectionem apostolicae sedis novimus susceptum, ita nos quoque suscipiamus. Statuimus enim ut nulli ecclesiasticae saecularive personae liceat districtum ullum in locis quibuscunque ipsius monasterii, seu placitum, absque licentia abbatissae facere, seu fodrum, vel mansionaticum, seu ripaticum, aut paratas, seu aliquas publicas functiones exigere. Abbatissa autem, ubicunque per eadem loca voluerit mercatum, nemine contradicente constituat, vel aedificet, districtumque servorum, seu liberorum [Col. 0190B] teneat. Nec episcoporum quisquam in praedicto monasterio ditionem aliquam habere permittimus, et missas publicas, praeter abbatissae voluntatem, illic agere prohibemus. Confirmamus igitur eidem venerabili monasterio possessiones priorum temporum, id est Sermionem, cum ecclesiis Domini Salvatoris, et Sancti Martini, ac Sancti Viti martyris; et Cessianicum, cum ecclesia Sanctae Juliae martyris; Nuvelariam, cum ecclesia Sancti Laurentii; Berciagum, cum ecclesia Sancti Zenonis et Sancti Stephani; Barbadam, cum ecclesia Sanctae Mariae et Sancti Blasii; Calvatonem, cum ecclesia Sanctae Mariae et Sanctae Juliae; Liconiam, cum ecclesia Sanctae Mariae; Maionem vicum, cum ecclesia Sancti Alexandri; Gaseliagum, cum ecclesia Sancti [Col. 0190C] Martini confessoris; Miliarinam, cum ecclesia Sanctae Juliae; Sermidam. Praeterea quaecunque praedia, quaecunque possessiones, vel catholicorum regum, vel aliorum fidelium legitimis oblationibus, in praesentiarum pertinent, sive in futurum, largiente Domino, pertinere contigerit, firma tibi tuisque successatricibus et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Decimas atque primitias, praedecessorum nostrorum auctoritate, monasterio vestro concessas, nullatenus [Col. 0190D] deinceps ab episcopis vel episcoporum ministris permittimus usurpari. Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium, sive basilicarum, ordinationes abbatissae, monachorum, sive clericorum, qui ad sacros fuerint ordines promovendi, a quo malueritis catholico suscipietis antistite. Obeunte te, nunc ejus loci abbatissa, vel tuarum qualibet successatricum, nulla ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quam sorores, communi consensu, vel sororum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem, et beati Benedicti Regulam elegerint. Quae profecto potestatem habeat capellas et ecclesias faciendi ubicunque voluerit in terris ad praefatum monasterium pertinentibus. [Col. 0191A] Porro piscarias ad ipsum monasterium pertinentes, in sororum usibus omnimodis confirmamus, ut nulli facultas sit eas invadere, aut quibuslibet occasionibus alienare. Vos igitur, filiae in Christo dilectae, ut hac semper gratia digniores censeamini, Dei semper timorem in vestris cordibus habere satagite, ut quanto a saecularibus liberiores estis, tanto amplius placere Deo, totius mentis et animae virtutibus, anheletis. Si quis igitur in posterum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, comes, vicecomes, judex, aut ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque [Col. 0191B] sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei ac Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis suscipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Scriptum per manum Raynerii scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus SS.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, quinto Idus Maii, indictione XIV, anno Dominicae Incarnationis [Col. 0191C] 1107 [1106], pontificatus autem domni Paschalis secundi papae VII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei R. Moguntino archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Quantum a suae constitutionis exordio Bambergensis Ecclesia sedi apostolicae familiaris exstiterit, prudentiae tuae notius existimamus. Congruum igitur [Col. 0191D] duximus ut venientem ad nos fratrem nostrum venerabilem O. ejusdem ecclesiae electum, cum praeteritae familiaritatis gratia susciperemus. Praeterea quoniam Ecclesia eadem per diuturna jam tempora episcopalis officii sollicitudinis caruit, et propter praeteriti schismatis ultionem in Tentonicis partibus perpauci episcopali funguntur officio juxta ipsius Ecclesiae postulationem eidem fratri, cum per multa ad nos venisset pericula, consentientibus et unanimi sententia decernentibus omnibus qui nobiscum aderant, fratribus, episcopalis benedictionis manum, Domino largiente, contulimus, salva nimirum debita tuae metropolis reverentia. Eum igitur ad vos cum nostrae gratiae dulcedine remittentes, fraternitati vestrae litteris praesentibus commendamus, [Col. 0192A] ut quanto sedi apostolicae familiarior creditur, tanto apud vos charior habeatur.

Dat. Laterani, XII Kal. Junii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, clero et populo Bambergensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Quanto affectionis debito Bambergensis ecclesia ab ipso suae institutionis primordio sedi apostolicae constringatur, etsi nos lateret, litterarum vestrarum significatio manifestat. Quod affectionis debitum [Col. 0192B] venerabilis frater Otto, vestrae ecclesiae electus, constanter tenuisse ac tenere cognoscitur, cum per tot et tanta pericula ad apostolicae sedis visitationem percurrat. Nos igitur eum debitae benignitatis affectione suscepimus, et juxta vestrae dilectionis desiderium, nostris tanquam beati Petri manibus, salvo metropolitani jure, vobis per Dei gratiam praesulem ordinavimus. Hunc igitur sub praesentium litterarum prosecutione ad ecclesiae vestrae regimen remittentes, plena hortamur affectione diligi, plena humilitate venerari. Confidimus enim eum disciplinae ecclesiasticae futurum esse custodem, et salutis vestrae sollicitum provisorem. Huic ergo sedulis officiis obedite, et gratiam vobis in eo conciliate coelestem. Integritatem catholicae fidei firmam semper in omnibus [Col. 0192C] conservate: sedi apostolicae semper devotius adhaerete, ut per ejus consortium a contagiis omnibus liberi, ad aeternae salutis portum feliciter pervenire, Domino largiente, mereamur.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, parochianis Sancti Frigdiani, salutem et apostolicam benedictionem.

Devotioni vestrae plurimum congaudemus quia sicut venerabilis filii Rothonis relatione cognovimus, [Col. 0192D] Beati Frigdiani ecclesiam et in ea Deo servientes fratres attentius diligitis, et locum ipsum rerum vestrarum collatione ditatis, et eorum monitis ad animarum vestrarum salutem libentius obeditis. Similiter hac Domini gratia vobis miseratione donata, et ipsi et vobis gratias agimus, rogantes ut hanc in vobis gratiam ipse perficiat, et pro hac aeternae retributionis praemia reddat. Vos itaque, filii in Domino charissimi, exhortamur ut in hujus devotionis proposito semper constantius maneatis, illud Dominicum vestri cordis meditatione versantes, quod ad discipulos suos loquens: Qui vos honorat, me honorat; et qui vos tangit, tangit pupillam oculi mei: bonum enim votum bonumque propositum vestrum sua in finem misericordia comitabitur. Ipse quae [Col. 0193A] loquimur sua unctione vos doceat, ipse benedicat; et tam vos quam alios, qui eisdem fratribus opem suam gratia divinae charitatis impendunt, a peccatis propitius absolvat beati Frigdiani meritis, et ad vitam perducat aeternam.

Dat. Laterani, X Kal. Junii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiis Rotonis praeposito et ejus fratribus in Beati Frigdiani ecclesia regularem vitam professis ejusque successoribus in eadem religione permansuris in perpetuum.

[Col. 0193B] Desiderium quod, etc., uti in privilegio anni 1104, n. 119, usque ad apostolicae sedis habuerint. Dein sequitur: A quo nimirum chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium sive basilicarum, ordinationes clericorum accipietis, si ea gratis et sine pravitate voluerit exhibere; alioquin liceat vobis a quocunque malueritis catholico episcopo ea sacramenta suscipere, qui apostolicae sedis fultus auctoritate quae postulatur indulgeat. Nec eidem episcopo ullo modo liceat locum ipsum aut fratres illic habitantes pro nostrorum conceptionum aemulatione excommunicare vel interdicere, nisi pro certis culpis quas iidem fratres canonice admoniti emendare contempserint. Baptismi usum in Sabbato sancto Pentecostes [Col. 0193C] a praeteritis temporibus habitum in perpetuum confirmamus, ut nullis possit aemulationibus vel insidiis prohiberi. Nulli autem saecularium potestatum infra vestri coenobii claustrum liceat hospitari, ne fratrum regularium quis ejusmodi praesumptionibus perturbetur. Decernimus etiam, etc., ut in dicto privilegio.

Scriptum per manus Raynerii scriniarii, etc.

Ego Paschalis, etc.

Datum Laterani per manum Joannis S. R. E. diac. card. ac bibliothecarii, IX Kal. Junii, indict. XIV, Incarn. Domin. an. 1106, pontificatus autem D. Paschalis papae VII.

P. episcopus II, B. Toletano archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Litteras dilectionis tuae breves omnino recepimus, in quibus praeter causam quae inter ecclesiam S. Jacobi et Minduniensis agitur, nil aliud de statu nobis Hispaniarum dicere voluisti. Cumque te in eisdem concilium celebrasse dixeris, nihil de rebus in eodem concilio gestis praeter praefatam causam intimare curasti, de quibus satis nos mirari noveris, quia et te videre, et statum terrae vestrae libenter vellemus agnoscere. Causam autem illam, quam inter Mindunienses clericos et S. Jacobi clericos agi praediximus, si Mindunienses, sicut mandasti, a probatione [Col. 0194A] possessionis defecerunt, fraternitas tua partibus utrisque competenti loco et tempore convocatis tranquille et legaliter sine dilatione diffinire procuret: in eos autem qui constituto a te loco et tempore defuerint, canonicam sententiam dare non differas.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri nostro PETRO Acheruntino archiepiscopo, ejusque successoribus canonice promovendis in perpetuum.

Potestatem ligandi atque solvendi in coelis et in [Col. 0194B] terra B. Petro ejusque successoribus auctore Deo principaliter traditam illis Ecclesia verbis agnoscit, quibus Petrum est Dominus allocutus: Quaecunque ligaveris super terram, erunt ligata et in coelis: et quaecunque solveris super terram, erunt soluta et in coelis (Matth. XLVI) . Ipsi quoque firmitas propriae et alienae fidei confirmatio, eodem Deo auctore praedicatur, cum ad eum dicitur: Rogavi pro te, Petre, ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos (Luc. XXIII) . Oportet ergo nos, qui, licet indigni, Petri videmur residere in loco, prava corrigere, recta firmare, et in omni Ecclesia ad interni arbitrium judicis sic disponenda disponere, ut de vultu ejus judicium nostrum prodeat, et oculi nostri videant aequitatem. Fraternitatis igitur [Col. 0194C] tuae justis petitionibus annuentes, sanctam Acheruntinam Ecclesiam praesentis decreti auctoritate munimus, tibi tuisque successoribus confirmantes quaecunque metropolitano jure praeteritis temporibus pertinuisse noscuntur, videlicet Venusinum, Gravinam, Tricaricum, Tarsum, Potentiam; ut tu tuique legitimi successores potestatem habeatis canonice et decretabiliter in eis episcopos ordinandi ac consecrandi, salva in omnibus sanctae Romanae Ecclesiae auctoritate. Ad haec statuentes decernimus ut quaecunque oppida, villae vel ecclesiae parochiales, jure ab eadem ecclesia Acheruntina possidentur, quaecunque bona in praesentiarum juste possidet, sive in futurum juste ac canonice poterit adipisci, firma [Col. 0194D] tibi tuisque successoribus ac illibata permaneant: iis nimirum exceptis quae sedis apostolicae privilegiis specialibus muniuntur. Pallium praeterea fraternitati tuae, plenitudinem videlicet pontificalis officii, ex apostolicae sedis liberalitate concedimus: quod te in ecclesia, tantum ad missarum solemnia subscriptis diebus noveris induendum, id est, Nativitatis Domini, Epiphaniae, Hypapantes, in tribus solemnitatibus beatae Mariae, Coenae Domini, Sabbati sancti, Resurrectionis, Ascensionis, Pentecostes, Nativitatis S. Joannis Baptistae, festivitatis apostolorum omnium [ vox omnium forte redundat. H.], Michaelis archangeli, commemorationis omnium sanctorum, et eorum martyrum vel confessorum qui in Acheruntina ecclesia requiescunt; in consecratione [Col. 0195A] ecclesiarum, episcoporum, presbyterorum et diaconorum: cujusmodi nimirum volumus te per omnia genium vindicare. Hujus siquidem indumenti honor, humilitas atque justitia est. Tota ergo mente fraternitas tua se exhibere festinet, in prosperis humilem; et in adversis, si quando eveniunt, cum justitia erectum: amicum bonis, perversis contrarium; nullius unquam faciem contra veritatem respicias, nullius unquam faciem premas: misericordiae operibus juxta virtutem insistas, et tamen insistere etiam supra virtutem cupias: infirmis compatiaris, benevolentibus congaudeas; aliena damna, propria reputes; de alienis guadeas, tanquam de propriis exsultes: in corrigendis vitiis pie saevias: in fovendis virtutibus auditorum animas [Col. 0195B] demulceas: in ira, judicium sine ira teneas; in tranquillitate autem, securitatis justae censuram non deseras. Haec est, frater charissime, pallii accepti dignitas; quam si sollicite servaveris, quod foris accepisse ostenderis, intus habebis. Fraternitatem tuam superna miseratio per tempora multa incolumem conservare dignetur. Amen, amen, amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Albani per manum Joannis S. R. E. diaconi card., XVI Kal. Julii, indict. XIV, Incarnat. Dominicae 1106, pontificatus autem domni Paschalis II papae VIII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio BENEDICTO abbati monasterii Sancti Salvatoris, quod situm est in loco qui Moxi dicitur, ejusque successoribus regulariter promovendis in perpetuum.

Piae postulatio voluntatis effectu debet persequente compleri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Quia igitur dilectio tua ad sedis apostolicae portum confugiens, ejus tuitionem devotione debita requisivit, nos supplicationi tuae clementer annuimus, et beati Salvatoris monasterium, cui Deo auctore praesides, sub tutela apostolicae sedis [Col. 0195D] excipimus. Per praesentis igitur privilegii paginam apostolica auctoritate statuimus ut quaecunque praedia, quaecunque bona possessione legitima ad idem monasterium in praesentiarum pertinere videntur, sive in futurum, largiente Domino, concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium, juste et canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus illibata permaneant. In quibus haec propriis visa sunt nominibus exprimenda; videlicet ecclesiam Sanctae Mariae cum portione curtis Dolie; ecclesiam Sancti Laurentii cum portione curtis Rasinianae; ecclesiam Sancti Fridiani et Sancti Nicolai cum portione casalis Instuli: in Bodio ecclesiam Sanctae Mariae: in Paterno ecclesiam [Col. 0196A] Sancti Michaelis. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Obeunte te nunc ejus loci abbate, vel tuorum quorumlibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, vel de suo vel de alieno, si oportuerit, collegio providerint eligendum. Sane sepulturam ejusdem loci omnino liberam esse decernimus, ut eorum qui illic sepeliri deliberaverint, devotioni et extremae voluntati, nisi [Col. 0196B] forte excommunicati sint, nullus obsistat. Nec episcopo facultas sit aut monasterium ipsum vel ecclesias praeter culpam interdicere, aut novis exactionibus praegravare. Porro laborum ipsorum decimas praeter quarumlibet personarum contradictionem vobis concedimus possidendas. Si quae enim ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis [Col. 0196C] autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Datum Florentiae per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, tertio decimo Kalendas Octobris, indictione decima quinta, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo sexto.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus episcopis Galliarum, salutem et apostolicam benedictionem.

Sacerdotalis ordinis charitate vehementer indignum videtur quod facinorosas personas, quas pro criminibus suis persequi deberetis, fovere dicimini. Interfectores enim Vizeliacensis abbatis in quorumdam vestrum parochiis licenter habitare dicuntur. Unde fraternitatem vestram digna redargutione corripientes, praesentium litterarum auctoritate praecipimus, ut eos qui dominum suum presbyterum et abbatem tam nequiter occiderunt, secundum dignum [Col. 0197A] poenitentiae modum in exsilium detrudatis: et, si noluerint obedire, excommunicationi subjicite, nec unquam vel Vizeliacensi abbati, vel praeposito alicui, facultas sit eisdem homicidis vel eorum haeredibus de his quae ad Ecclesiam pertinent aliquid dimittere. Eos vero quos hujus homicidii fuisse constat auctores, nisi dignam egerint poenitentiam, ab Ecclesia alienos efficite.

Datum apud Guardastallum, VIII Kal. Novembris.

[Col. 0197B] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectae filiae GISLAE Romaricensi abbatissae, salutem et apostolicam benedictionem.

Pro injuria religiosorum Calmosiacensium fratrum tertio ad te litteras misimus, rogantes et praecipientes, quatenus aut de fundo vobis competenti concambium acciperetis pro portione vestra parochialis ecclesiae Beatae Mariae, quae vobis illisque communis est; aut eorum portionem, quae sunt decimae alodii eorum, quod infra eorum parochiam continetur, quietam illis dimitteres: et adhuc nos audire dedignata es. Licet igitur iterum iterumque contempti, iteratas tamen litteras ad te mittimus, praecipientes ut horum alterum, sicut praeceptum est, quod malueris exsequaris: quod si usque ad [Col. 0197C] proximae Quadragesimae initium adimplere contempseris, ex tunc tibi aditum ecclesiae interdicimus.

Datum apud Wardastallum, VI Kal. Novembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus GEBEHARDO Constantiensi, ODERICO Pataviensi, episcopis, et caeteris Teutonicarum partium tam clericis quam laicis catholicis, salutem et apostolicam benedictionem.

Pro religionis vestrae fervore gaudemus, et omnipotenti [Col. 0197D] Deo gratias agimus, qui vos in sui nominis amore confirmat. Quosdam autem vestrum minus secundum scientiam zelum Dei habere audivimus: ut, dum pravorum commistionem vitant, etiam a regionibus vestris discedere meditentur. Qui profecto nequaquam laude apostolica digni sunt, dum in medio nationis pravae et perversae perseverare non possunt, inter quos luceant velut luminaria in mundo, verbum vitae continentes. Uno enim pondere peccata hominum metiuntur, dum et excommunicatos propriae voluntatis merito et excommunicatis communicantes reos aequaliter arbitrantur; verumenimvero diversarum voluntatum diversus reatus agnoscitur. Si quis enim criminosus, juxta apostolum, [Col. 0198A] vocatur, hujusmodi omnino cavendus est: eadem etiam cautela vitandi sunt qui nominatis aut actione cum possint, vel cum nequeunt voluntate se copulant. Qui vero hujusmodi excommunicatis omnino inviti, vel servitio vel cohabitatione junguntur, si hujusmodi perfectionis dolore tanguntur, non omnino vitandi sunt, nec tamen ad communionem sine correctionis remedio admittendi. Hinc est quod praedecessor noster sanctae memoriae Gregorius VII papa excommunicatorum uxores, filios, servos, rusticos, quorum consilio vel voluntate, excommunicationis meritum non perpetratur, viatores quoque ob itineris necessitatem invitos excommunicatis communicantes, excommunicationis vinculo non teneri constituit: sicut beatus Augustinus [Col. 0198B] ad Auxilium scribens evidenter ostendit. Discant tenere fratres, inquit, in omnibus viam, et in medio nationis pravae et perversae tanquam luminaria lucere studeant: ut non suae tantum, sed ut alienae salutis mercedem a Deo mereantur accipere, qui singulorum examinat voluntates, causas discutit, quia nuda omnia et aperta sunt oculis ejus de cujus miseratione confidimus, quia simplicis oculi corpus tenebrarum caligo non opprimet, quoniam charitas operit multitudinem peccatorum. Obedientes monitis nostris miseratio vos divina custodiat et ab omnibus peccatis absolvat.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio HUGONI abbati monasterii S. Aegidii, quod in valle Flaviana situm est, ejusque successoribus regulariter promovendis in perpetuum.

Religiosis desideriis dignum est facilem praebere consensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Latisclavus siquidem bonae memoriae Ungarorum rex ad honorem Dei et SS. apostolorum Petri et Pauli in memoriam S. Confessoris Aegidii Seumichensem fundavit ecclesiam, et eam per manum Odilonis felicis memoriae praedecessoris vestri monasterio Beati Aegidii, cui auctore Deo praesides, obtulit, ubi et ejus corpus venerabile requiescit. [Col. 0198D] Hanc nimirum oblationem pro animarum salute perpetratam nos largiente Deo apostolicae sedis auctoritate firmamus, cui vestrum Flavianae vallis coenobium ab eodem S. Aegidio in salarium datum agnoscitur. Igitur supradicti regis deliberationem praesenti decreto sancimus, ut quicunque Seumichensis abbas fuerit, abbati monasterii vestri, quod in valle Flaviana a S. Aegidio constructum diximus, obedientiam profiteatur, et perseveranter observet. Negotia quae monasterio acciderint, regis consilio terminentur, et nullus praeter regem super res ecclesiae judicare praesumat. Porro monasterii ecclesia cum atrio suo ea semper libertate potiatur, ut illic refugientes nullum personarum sive rerum praejudicium [Col. 0199A] patiantur. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare, aut possessiones auferre, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia quae ab eodem Latisclavo rege vel aliis fidelibus de jure proprio data sunt, aut in futurum Domino largiente illic dari contigerit, firma semper et integra conserventur, salva canonica reverentia dioecesani episcopi, eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt usibus omnimodis profutura. Si quis igitur decreti hujus tenore cognito, vel Seumichensem cellam a vestri monasterii subjectione subtrahere, vel eamdem cellam bonis suis temere privare tentaverit, secundo tertiove commonitus, si non satisfactione congrua praesumptionem illicitam emendare [Col. 0199B] curaverit, a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi alienus existat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem haec statuta servantibus sit pax Domini Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episc. Sig.

Ego Bruno . . . . . episc. Sig.

Ego Landulfus cardinal. presbyt. Sig.

Datum Parmae per manum Joannis S. R. E. diaconi cardin. ac bibliothecarii, IV Non. Nov., ind. XV, anno Dom. Incarn. 1106, pontificatus autem domni [Col. 0199C] Paschalis secundi papae VIII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio GUIDONI abbati venerabilis monasterii S. Stephani, quod in Laudensi comitatu secus Padum situm est, ejusque successoribus regulariter promovendis in perpetuum.

Divinis praeceptis et apostolicis informamur monitis, ut pro ecclesiarum statu impigro vigilemus affectu. Postulavit siquidem nos dilectio tua praedecessorum nostrorum quaedam statuta firmare, et [Col. 0199D] per ea vestri monasterii statum, auctore Deo, munire. Quod . . . . . monasterium venerabilis comitissa Anselda cum filiis suis Lanfranco, Arduino et Magnifredo, construxisse, et suis facultatibus ditasse cognoscitur. Per praesentis igitur privilegii paginam apostolica auctoritate statuimus ut quaecunque praedia, quaecunque bona a praedicta comitissa, vel ejus filiis, seu ab aliis fidelibus de jure proprio data sunt, quaecunque etiam in futurum eidem monasterio concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium dari contigerit, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Confirmamus itaque supradicto S. Stephani monasterio adjacentem villam, et castrum infra quod idem monasterium constructum est, et caetera quae [Col. 0200A] in episcopi Nokeni chirographo continentur. Obeunte te nunc ejus loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres vel fratrum pars consilii sanioris, vel de suo, vel de alieno, si oportuerit, collegio, secundum Dei timorem et B. Benedicti Regulam providerint eligendum. Electus autem ad Romanum pontificem consecrandus accedat. Ad haec decernimus ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur, eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus profutura. Si qua ergo ecclesiastica saecularisve persona, etc., ut in aliis nonnullis epistolis.

[Col. 0200B] Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum apud Placentiam, per manum Joannis S. R. E. diaconi card. ac bibliothecarii, XVII Kalend. Decembris, indict. XV, Incarnat. Dominicae anno 1106, pontificatus autem domni Paschalis II papae VIII.

Cum venerabiles Ticinensis episcopus G. [Guido] et abbates vestri A. et . . . . . . . ante nostram praesentiam convenissent post multas querelas expositas . . . Placuit itaque fratribus nostris ad finem illum recurrere, [Col. 0200C] qui aestate praeterita in eis litteris deliberatum est quas a Casino monte pro eisdem querelis supra dicto episcopo miseramus . . . . .

Dat. XIII Kal. Decemb.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, Augustensis ecclesiae canonisis, et caeteris parochianis, salutem et apostolicam benedictionem.

Venit ad nos non vocatus frater noster Herimarnus, vestrae civitatis episcopus, causam suam postulans certiori fine concludi. Nos autem querelarum vestrarum memores, quod fratres, qui adversus [Col. 0200D] eum in concilio coram nobis capitula protulerant, cum eo inpraesentiarum coram nobis minime adfuerunt, ne qua pars adversum nos possit praejudicium conqueri, causae ipsius protectionem in proximas Kalendas Novembris fratrum nostrorum deliberatione distulimus: ad quem videlicet terminum omnes, qui adversus eum causam agunt, litteris praesentibus ad nostram audientiam invitavimus. Interim eidem fratri nostro potestatem concedimus, ut eos, qui ecclesiae bona rapiunt et invadunt, juxta sanctiones canonicas excommunicare praevaleat. Volumus enim ut tam ipse quam ecclesia quae sub eo est, usque ad praefinitum tempus, pacem et tranquillitatem, Domino largiente, obtineat.

Datum decimo Kalendas Decembris.

(Vide Historiam Compostellanam, apud FLOREZ, España sagrada, XX, 63.)

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri [MAURITIO] Colimbriensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0201B] Apostolicae sedis, cui auctore Deo deservimus, auctoritas nos debitumque compellit, et desolatis Ecclesiis providere, et non desolatas prona sollicitudine confovere, eas maxime quae barbarorum ferocitati vicinae sunt, et habitationibus circumseptae convenimus; statuimus enim et quaecunque bona, quamque dioecesim in praesentiarum eadem Ecclesia juste possidet vel in futurum juste et canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant, ut si quis de antiquis parochiae terminis, quos hodie Mauri et Moabitae possident, auxiliante Deo, in futurum reparare potuerit, eidem se integrentur Ecclesiae. Interim a Colimbria usque ad castrum antiquum, sicut Theodomiri regis ab episcopis divisio facta est Ecclesiae Colimbriensi perseveret. [Col. 0201C] Secundo praeterea episcopalium quondam cathedralium Ecclesias Lamecum et Viseum tuae tuorumque successorum provisioni curaeque committimus, donec disponente Domino, aut Colimbriae dioecesis restituatur, aut illae parochiis propriis restitutae, cardinales episcopos habere nequiverint. Tertio Vaccaricam cum ecclesiis, et coloniis, ac praediis suis sub episcoporum Colimbriensium confirmavimus, sicut ab egregio comite in scriptorum testimoniis oblata est, etc.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HUGONI Cluniacensi abbati, et universis ejusdem congregationis fratribus, salutem et apostolicam benedictionem.

Sicut praedecessores nostri apostolicae sedis pontifices, vestrae paci ac libertati tam praeceptis quam etiam scriptis providere curaverunt, sic et nos per Dei gratiam volumus ac debemus. Ea propter, inter caetera vestrae pacis atque immunitatis decreta, hoc decernimus ac mandamus, et praecipiendo determinamus, ut a Matiscone usque Cluniacum, a S. Maria de Bosco usque Cluniacum, a Corella usque Cluniacum, a Monte S. Vincenti usque Cluniacum, a [Col. 0202A] Juliaco usque Cluniacum, a Bellojoco usque Cluniacum, a Branceduno sive Trinorchio usque Cluniacum, scilicet neque a mediis horum terminorum per paria spatia viis usque Cluniacum, nullus hominum praesumat pedaticum levare aut novam aliquam exactionem facere super Cluniacum euntes aut inde redeuntes, nec eorum personas pervadere, vel res eorum auferre vel ipsos capere. Eum autem qui hanc legem scienter infringerit, ab introitu ecclesiae arcendum censemus, donec de commisso Cluniacensi abbati vel ipsi conventui satisfaciat.

Datum Cabilone, IV Nonas Februarii, indictione XV, anno Dominicae Incarnationis 1106.

Postquam Paschalis natale Domini Cluniaci celebraverat, ibidem persistit usque ad mensem Februarium anni sequentis, quo tempore Aymerico Casae-Dei abbati diploma concessit, quo, Gregorii VII et Urbani II exemplo, omnia monasterii jura et bona confirmat, necnon monasteria et cellas eidem subjectas, scilicet monasterium Sancti Andreae Viennae, a Guidone archiepiscopo concessum; ecclesiam Sancti Treverii, quam venerabilis memoriae Hugo Lugdunensis archiepiscopus recens contulerat; et cellam de Veriano, a Bernardo episcopo Agathensi collatam.

Datum apud Cluniacum per manum Joannis, S. R. [Col. 0202C] E. diaconi ac bibliothecarii, secundo Nonas Februarii, indictione XV, Incarnationis Dominicae anno 1106 secundum veterem calculum, pontificatus autem domni Paschalis II anno VIII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, militaribus viris WILLELMO DE SABRANO, EMENONI fratri ejus, RAINARDO DE MEDENAS, ARBERTO DE MONTE-CLARO, RICHARDO DE CLARETO, DALMATIO DE ROCCA [Col. 0202D] MARA, et RAIMUNDO PETRO DE GORRA.

Raimundi egregiae memoriae comitis et conscios vos et consiliarios fuisse non ambigimus, cum villana B. Aegidii per manum sanctae memoriae praedecessoris nostri Urbani papae penitus abdicavit, seque ipsum et haeredes suos excommunicari fecit si ullo unquam tempore in eadem villa quidquam praeter abbatis voluntatem usurpare praesumeret. Quoties etiam idipsum Bertrannus comes vester juraverit, vobis notissimum scimus. Nuper autem non solum villam, sed etiam ipsum monasterium violenter invadens, quosdam capiens, quosdam vulnerans, sic monachos exturbavit; monasterii res et altaris oblationes arripuit, aedificia dissipavit, et in servorum Dei habitacula meretrices induxit; ad haec super [Col. 0203A] ipsam B. Aegidii ecclesiam turres novas instruxit et instruit. Horum scelerum vos et conscios et actores fratres B. Aegidii conqueruntur. Pro his igitur omnibus vos ad satisfactionem debitam litteris praesentibus invitamus, usque ad proximae Quadragesimae initium coram fratre nostro Narbonensi archiepiscopo, ipsius et caeterorum fratrum judicio justitiam faciatis. Alioquin ex tunc et terram vestram a divinis officiis, praeter infantium baptisma et morientium poenitentiam interdicimus, et vos excommunicationis illius, cui sponte admisti estis, vinculis astrictos denuntiamus, quoniam et sacrilegii rei estis, et Bertrannus, cui vos socios exhibuistis, non solum propter monasterii et supradictae villae invasionem, verum etiam propter uxoris repulsam et multiplicata [Col. 0203B] adulteria, excommunicationis vinculo tenetur astrictus.

Datum II Nonas Februarii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus et coepiscopis, RICARDO Narbonensi, RAIMUNDO Meticensi, RAIMUNDO Nemausensi, et caeteris comprovincialibus, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0203C] Non solum vobis qui prope estis, sed etiam his qui longe sunt, notissimum est qualiter Bertrannus comes propter uxorem objectam et multiplicia adulteria jam diu excommunicationi subjectus est. Illius etiam anathematis vinculis compeditur, quo Raimundus egregiae memoriae comes in Nemausensi concilio a sanctae memoriae Urbano II papa seipsum et haeredes suos excommunicari fecit, si ullo unquam tempore in B. Aegidii villa et ejus monasterio quidquam praeter abbatis voluntatem usurpare praesumeret. Quoties etiam idipsum Bertrannus comes juraverit, vos scire credimus. Nuper autem, non solum villam, sed etiam ipsum monasterium violenter, quosdam capiens, quosdam vulnerans, sic monachos [Col. 0203D] exturbavit, monasterii res et oblationes arripuit, aedificia dissipavit, et in servorum Dei habitacula meretrices induxit: ad haec super ipsam B. Aegidii ecclesiam turres novas instruxit et instruit. Cujus instructionis aedificium Jherichontino anathemate condemnamus, ut et qui ulterius aedificare, et qui aedificatum retinere tentaverint, perpetua maledictione multentur. Sane vestram prudentiam litteris praesentibus per apostolicae sedis obedientiam excitamus, ut ad corrigenda et cohibenda haec sollicitius insistatis. Nos siquidem pro his sceleribus Willelmum de Sabrano, Hemenonem fratrem ejus, Rainardum de Medenas, Harbertum de Monte Claro, Ricardum de Clareto, Dalmatium de Rocca Maura, tanquam Bertranni consiliarios et sacrilegi hujus [Col. 0204A] auctores, ad satisfaciendum coram fraternitate vestra nostris litteris evocavimus; quod nisi ad proximae Quadragesimae initium peregerint, extunc et eorum terram a divinis officiis interdicimus, et tam sacrilegii vos quam excommunicationis supradictae, cui sponte admisti sunt, vinculis astrictos denuntiamus. Caeteros etiam ab ejusdem Bertranni auxilio et communione compescite, nisi se a malis tantis et novae illius aedificationis vindicatione compescat. Interea dominatus ejus terram a divinis officiis, praeter infantium baptisma et morientium poenitentias, interdicimus; et quocunque in loco ipse manserit, nullatenus, quandiu illuc moratus fuerit, divina celebrentur officia.

Datum II Nonas Februarii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis Augustensis Ecclesiae clericis, salutem et apostolicam benedictionem.

Post impetitionem quam super episcopo vestro fecistis, dilectionis vestrae litteras suscepimus, in quibus, quia pacem et concordiam cum eodem episcopo vos habere nobis significastis, laetati sumus, si eamdem concordiam gratis factam fuisse consisterit. Nos tamen constitutum terminum exspectamus, [Col. 0204C] ut quidquid aequitas dictaverit, auxiliante Domino, exsequamur.

Datum octavo Idus Februarii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, reverendissimo fratri HUGONI Cluniacensi abbati, salutem et apostolicam benedictionem.

Religioni vestrae per omnipotentis Dei gratiam sedis apostolicae benignitas gratulatur. Quoniam plerisque in locis, largiente Domino, per vestrae sollicitudinis studium, ubi nulla fuerat instituta, [Col. 0204D] ubi defecerat per Galliarum partes, est restituta religio. Eapropter, sicut ab ipsis coenobii vestri primordiis, ita largiente Domino usque in finem, vos tanquam charissimos filios apostolicae sedis tuetur auctoritas. Omnia igitur ad vestrum coenobium pertinentia, sicut a praedecessoribus nostris munita sunt, ita et nos auctoritate apostolicae sedis minimus. In quibus ea propriis exprimenda duximus vocabulis, quae temporibus nostris per Dei granam acquisita, et vestri regiminis dispositioni subjecta noscuntur.

( Enumerantur. Tum: ) Haec nimirum omnia vestro coenobio, tanquam membra capiti adhaerentia, nos in perpetuum sub jure ac regimine tam tuo quam successorum tuorum [Col. 0205A] persistere, praesentis paginae assertione sancimus. Nec ulli omnino hominum liceat haec vestrae subjectioni subtrahere, et a Cluniacensis monasterii jure quibuslibet occasionibus alienare. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc constitutionis nostrae paginam sciens, etc., ut in aliis quibusdam epistolis.

Ego Paschalis, catholicae Ecclesiae episcopus, subscripsi.

Datum apud villam Sancti Hippolyti, per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, VI Idus Februarii, indict. XV, Incarnationis Dominicae anno 1106, pontificatus autem domni Paschalis II anno VIII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio GAUCERANNO Athanacensis monasterii abbati ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Ad hoc in apostolicae sedis regimen, Domino disponente, promoti conspicimur, ut ipso praestante, religionem augere et ejus servis tuitionem debeamus impendere. Tuis igitur, dilecte in Domino fili abbas Gauceranne, justis petitionibus annuentes, beati Martini Athanacense monasterium cui, Deo auctore, praesides, contra pravorum hominum [Col. 0205C] nequitiam apostolicae sedis auctoritate munimus: statuimus enim ut Sancti Joannis ecclesia, quam Guido Gehennensis episcopus in sua vobis parochia tradidit, ecclesia etiam S. Romani de Agenta in parochia Sedunensi, item ecclesia de Isiniacho in Aniciensi parochia per Ademarum et Pontium episcopos vobis tradita cum pertinentiis suis, caetera etiam quaecunque in praesenti quinta decima indictione, seu concessione pontificum, sive liberalitate principum, vel oblatione fidelium, legitime ac quiete vestrum monasterium possidet, quo videlicet tempore vestram ecclesiam, disponente Domino, consecravimus; quaecunque etiam in futurum largiente Domino juste atque canonice poterit adipisci, [Col. 0205D] firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo, ut nulli hominum liceat ejusdem coenobii possessiones auferre, vel ablatas retinere, vel injuste, datas, suis usibus vindicare, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva Lugdunensis archiepiscopi canonica reverentia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam scions, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate [Col. 0206A] cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque extremo in examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum apud Belnam in manu Joannis, S. R. E. diaconi cardinalis ac bibliothec., II Id. Febr., ind. XV, Incarnat. Dominicae an. 1107, pontificatus autem domni Paschalis II papae VIII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei.

Inter Romaricense monasterium et Calmosiacensem canonicam quaestio diutius agitata de parte fundi in qua eadem canonica sita est, de parte etiam parochialis ecclesiae Sanctae Mariae, quae communis catenus videbatur, ad aures nostras saepe pervenerat, unde nobis opportunum visum est ut utraque pars in nostram praesentiam convenirent. Partem igitur fundi in qua canonica sita est, unde quaestio fuerat, Gisla Romaricensis abbatissa nostris in manibus abdicavit. Cum fundum ipsum integrum ex antiqua datorum possessione ad eosdem [Col. 0206C] canonicos pertinere cognoverat, seque ac sorores suas pro monasterii jure nunquam ulterius de ipsa fundi parte, querelam contra eos controversiamque facturas in conspectu tam nostro quam in fratrum nostrorum et plurimorum circumstantium pollicita est, sic nos eamdem fundi partem integram et quietam per baculum ex abbatissae et sororum manu susceptum, Calmosiacensibus fratribus confirmavimus. Porro de portione decimarum nobis et fratribus nostris visum est, et decretorum pontificalium sententia judicatum, cum saecularis miles Ecclesiae res injuste possessas jure dare non potuit, maxime cum iidem fratres donum ipsum post apostolicae memoriae Gregorii septimi papae concilium acceperint, in quo nimirum concilio [Col. 0206D] idem pontifex priorum statuta renovans, decimas aut alias res ecclesiasticas a laicis suscipi vetuit, condonatis his quae ante id temporis suscepta fuerunt: sic Calmosiacenses fratres partem istam ecclesiae judicio reliquerunt eidem sane judicio additum est, et ex beati Gregorii sententia definitum, ne de carrucis aut laboribus sive jumentis suis, vel illi parochiali ecclesiae, vel aliis quibuslibet reddere decimas seu primitias exigantur.

Actum Lingonis, VI Kal. Martii, indictione XVI, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo sexto, praesentibus venerabilibus episcopis Ricardo Albano, Aldone Placentino, Odardo Cameracensi, et R. E. presbyteris cardinalibus, Risone tituli Damasi, [Col. 0207A] Lundulpho tituli S. Laurentii, Divisone tituli S. Martini, et diaconibus Joanne de titulo Cosmidis, Berardo de titulo S. Angeli, praesentibus etiam venerabilibus personis de clericis Radulpho praeposito Remensi, Richino primicerio Tullensi, Rembaldo archidiacono Tullensi: de laicis, Lotharingorum duce Theoderico, Alberto de Brienne, Garino de Monsone, Olderico de Acromonte, Henrico de Sancto Vedasto.

[Col. 0207B] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis monachis et burgensibus S. Aegidii, salutem et apostolicam benedictionem.

Altaris B. Aegidii invasorem Bertrannum, nostris jussionibus pertinaciter resistentem, sancti Spiritus judicio sciatis excommunicatum. Quicunque ergo amodo in causa hujus invasionis adjutor ei et consiliator exstiterit, ejusdem excommunicationis eum participem denuntiamus, donec satisfactionem debitam solvat. Proinde omnibus vobis mandamus, ut ab eodem Bertranno omnino abstineatis, quousque in hac pertinacia perseverare voluerit.

Datum II Idus Martii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio RAINALDO abbati monasterii Sancti Germani Parisiacae urbis episcopi ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Religiosis desideriis dignum est facilem praebere consensum ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Quia igitur dilectio tua ad sedis apostolicae portum confugiens tuitionem ejus devotione debita requisivit, nos supplicationi tuae clementer annuimus, et Beati Germani monasterium, cui auctore Deo praesides, cum omnibus ad ipsum pertinentibus [Col. 0207D] sub beati Petri tutelam protectionemque suscipimus. Per praesentis itaque privilegii paginam tibi tuisque successoribus in perpetuum confirmamus, ut quaecunque libertas, quaecunque dignitas privilegio beati Germani, scriptis Childeberti, Clotarii atque aliorum regum Francorum vestro monasterio collata est, quaecunque bona, quaecunque possessiones concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium ad idem coenobium pertinere noscuntur, quaecunque etiam in futurum juste atque canonice potuerit acquiri vel adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat vestram ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre vel ablatas retinere minuere, [Col. 0208A] vel temerariis vexationibus infestare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Omnis vero abbas post te qui a congregatione ejusdem coenobii secundum Regulam beati Benedicti electus fuerit a Romano pontifice, vel a quo maluerint catholico episcopo consecretur. Praecipimus quoque auctoritate apostolica, ne quis episcoporum oleum, chrisma, benedictiones, consecrationes, ordines, vel quaeque ex pontificali ministerio sunt necessaria eis vel successoribus eorum deneget. Missas itaque, ordinationes, stationes ab omni episcopo vel clero Parisiensis Ecclesiae in eodem monasterio praeter voluntatem abbatis vel congregationis fieri prohibemus. Nec habeant ibi aliquam [Col. 0208B] potestatem imperandi, sed nec ipsis interdicere, nec excommunicare, nec ad synodum vocare abbatem aut monachos, presbyteros aut clericos ecclesiarum ipsius loci facultatem damus. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sanctissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, [Col. 0208C] quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus sig., etc.

Data Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, Kal. Aprilis, indictione XV, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo septimo; pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno septimo.

[Col. 0208D] Turonis pontifex apud Sanctum Martinum, phrygium, ut mos est Romanus, id est tiaram, ferens, Dominicam Laetare, Jerusalem, Quadragesimae scilicet quartam, quae illo anno in nonum Kalendas Aprilis incidebat, celebravit. Paulo post divertit ad Majus Monasterium, ubi diploma indulsit Mauritio abbati Sancti Launomari, quo ipsius monasterium, «penes oppidum Blesense situm, tam a Rodulfo quondam rege, quam a Carolo et Ludovico Francorum regibus, multis possessionibus et bonis ditatum» confirmat.

Datum apud Majus Monasterium, IV Nonas Aprilis, per manum Equitii, agentis vicem cancellarii, indictione XV Paschalis anno VIII.

[Hujusce privilegii mentio tantum exstat, Gall. Christ. nov., t. VIII, Instrum., 308.]

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio THEOBALDO priori S. Martini quod de Campis dicitur, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0209B] Religiosis desideriis dignum est facilem praebere consensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Tui ergo desiderii, fili charissime, postulationibus annuentes B. Martini monasterium, cui ex venerabilis fratris nostri Hugonis Cluniacensis abbatis institutione praesides, praesentis decreti auctoritate munimus, ut quemadmodum caetera Cluniacensis coenobii membra, semper sub apostolicae sedis tutela permaneat. Cuncta etiam quae in praesenti decima quinta indictione pertinere videntur, quieta vobis semper et integra permanere sancimus. Ecclesiam scilicet S. Pantaleonis intra Belvacum cum possessione duorum fratrum, Hugonis et Garnerii, et domo eorum propria, et aliis aedificiis juxta positis, et cum terra vacua extra murum, juxta praefatam Ecclesiam [Col. 0209C] sita, et vineam in Rubero monte et prato in Guhincurte, et cum hospitibus ante portam civitatis sicut a supradictis fratribus pro sua et parentum salute oblata, et Gaufridi episcopi Belvacensis favore concessa, et in nostra sunt praesentia confirmata. Item in pago Parisiensi ecclesias de Duniaco, de Ermenonvilla, de Eriniaco, a venerabili fratre nostro Gaulone episcopo vobis concessas. In pago Silvanectensi, ecclesiam S. Nicolai cum appenditiis suis. In Ambianensi pago ecclesiam de Liniaco cum pertinentiis suis. In pago Noviomensi altare de Curcellis, et altare de Ruveron. In pago Suessionensi altare de Gozencurte, et caetera quae de praedecessoris nostri sanctae memoriae Urbani secundi privilegio continentur. [Col. 0209D] Quaecunque praeterea a quibuslibet de suo jure eidem loco collata sunt, vel in futurum conferri contigerit, firma semper et illibata permaneant, tam a te quam ab aliis qui per Cluniacenses abbates eidem loco praepositi fuerint, perpetuo possidenda, regenda ac disponenda. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Si qua igitur in crastinum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non [Col. 0210A] satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Datum apud monasterium S. Dionysii per manum Joannis, S. Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, II Kalend. Maii, indictione XV, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo octavo, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae [Col. 0210B] anno octavo.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio STEPHANO Crespeii monasterii priori ejusque fratribus, salutem et apostolicam benedictionem.

Religiosis desideriis dignum est facilem praebere consensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Tui ergo desiderii, charissime Stephane, postulationibus annuentes beati Arnulphi martyris monasterium, cui ex venerabilis fratris nostri Hugonis Cluniacensis abbatis institutione praesides, praesentis [Col. 0210C] decreti auctoritate munimus. Omnia enim quae a fundatoribus loci vestri Gualterio bonae memoriae Ambianensi comite et ejus conjuge Adela, sancto quondam Arnulpho et vestrae congregationi tradita cognoscentur, vobis vestrisque successoribus confirmamus in eadem, qua tradita sunt, libertate mansura. Cuncta ea, quae in praesenti quinta decima indictione ad vestrum locum pertinere videntur, quieta vobis semper et integra permanere sancimus; ecclesiam scilicet Sancti Germani, sitam penes castellum Pontisarense cum appenditiis . . . . . quae vocatur Morannum monasterium, possessionem de villa Bileti, prope Montem Desiderii. Altare villaris, altare de Garminaco, quod per Fulconis episcopi chirographum [Col. 0210D] possidetis. Ecclesiam apud Lacellos; ecclesiam apud Bonoculum; ecclesiam de Restolio cum omnibus pertinentiis earum. Alodium Guidonis militis apud Mairomontem. Alodium Leocaldi apud Dilucium ab ipsis oblata, villam vallis, villam novam, et vineam Gualieri militis. Alodium de Frasneta, quaecunque praeterea a quibuslibet de suo jure eidem loco collata sunt, vel in futurum conferri contigerit, firma semper et illibata permaneant, tam a te quam ab aliis qui Cluniacenses abbates eidem loco praepositi fuerint perpetuo possidenda, regenda et disponenda. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare sed omnia integra [Col. 0211A] conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Si qua igitur in crastinum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sanctissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae [Col. 0211B] pacis inveniant. Amen, amen.

Est subsignatum:

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum apud Latiniacum per manus Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi capellani ac bibliothecarii, V Nonas Maii, indictione decima quinta, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo octavo [1107]; pontificatus autem domni Paschalis II papae VIII.

[Col. 0211C] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio HUGONI abbati venerabilis monasterii S. Amandi, quod Elnonense dicitur, ejusque successoribus in Christo substituendis in perpetuum.

Ad hoc nos, disponente Domino, in apostolicae sedis servitium promotos agnoscimus, ut ejus filiis auxilium implorantibus efficaciter subvenire, obedientes tueri ac protegere debeamus. Unde oportet nos venerabilibus locis manum protectionis extendere, et servorum Dei quieti attentius providere. Igitur ob reverentiam pretiosissimi protomartyris Stephani Helnonense monasterium, cui auctore Deo praesides, ubi etiam sacratissimum B. Amandi corpus requiescit, [Col. 0211D] secundum quod eidem B. Amando petenti sanctae memoriae praedecessor noster Martinus papa privilegium libertatis contulit, nos sub tutela apostolicae sedis omnino liberum in gremio sanctae Romanae Ecclesiae excipimus.

Universa ergo ad ipsum monasterium legitime pertinentia nos, largiente Domino, vobis vestrisque successoribus decreti praesentis assertione firmamus. Villam scilicet Helnonem monasterio adjacentem cum omnibus appenditiis suis ab omni saecularium dominio liberam, sicut a religiosis imperatoribus Dagoberto, Pipino, Carolo, Ludovico, Lothario, Carolo Calvo constituta est, confirmamus.

In pago Laudunensi cellam Barisiacum cum familiis et appenditiis suis.

[Col. 0212A] In pago Cameracensi Braceolum, novam villam, Halciacum cum appenditiis suis.

In pago Hannocensi Guariniacum, Scalpus, cum appenditiis suis.

In pago Ostrebatensi, Diptiacum, Ferinum, Scaldinium, Lurcium, Ruoth cum familia et appenditiis suis.

In pago Tornacensi Guillelme, Frigidum montem, Hertinium, Bovinas, Rumam, Spiare, Holten, cum appenditiis suis.

In pago Brogbatensi, Herinias, Sein, Alenium, Warcinium, Arminium, Securiacum, Vilare, Novas-Donnes, Herlegona, terras de Germino, Millam, Rodam, cum appenditiis suis.

In pago Menpisco terras de Bonarda, de Roslare, [Col. 0212B] de Ledda, de Hardoia, de Guniguiniis, de Marchegen, de Lapiscura, de Berneham cum familia et appenditiis suis.

Super fluvium Mosam, villam Haryngas cum familia, ecclesia et appenditiis suis.

Super fluvium Rhenum terras de Sula et de Bobarga.

In Frisia terras censuales apud Dechenchas et Stouras. Porro altaria quae in diversis parochiis possessione legitima possidetis, ab omni personatu libera vobis vestrisque successoribus in perpetuum servanda censemus, salvis nimirum consuetis episcoporum vel episcopalium ministrorum obsoniis.

In episcopatu Noviomensi, altare videlicet de Sancto Martino, altare de Cella, altare de Ruma, altare [Col. 0212C] de Guillelme, de Frigido monte, de Hertinio, de Macnengen, de Guniguiniis, de Berneham, de Sedelengen, de Bichengen, de Ledda.

In episcopatu Laudunensi cellam Borisiaci cum altari sancti Remigii.

In episcopatu Cameracensi, altare de Novavilla, cum appenditiis suis, altare de Guariniaco, de Scalpus, de Guariniaco cum appenditiis, de Vilari, de Anurnio, d'Herlengona.

In episcopatu Atrebatensi, altare de Lurcio, de Scaldinio cum appenditiis suis Drueth, de Bulciniolo, de Ditiaco cum appenditiis suis.

Quaecunque praeterea praedia, quaecunque bona vestrum hodie monasterium possidet, quaecunque etiam [Col. 0212D] in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium pro spe salutis aeternae poterit adipisci, vobis vestrisque successoribus firma semper et illibata permaneant.

Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integre conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura.

Obeunte te ejus loci abbate vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu vel fratrum pars consilii sanioris, [Col. 0213A] vel de suo vel de alieno si voluerint collegio, secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam elegerint.

Ad hoc adjicimus ut nulli personae facultas sit idem monasterium invadere, nec aliquam potestatem imperandi ibi exercere, neque convivia vel obsonia aliquo modo ab ipsa Ecclesia exigere, nullam etiam ordinationem quamvis levissimam facere, praeter abbatis et fratrum voluntatem; quatenus monachi semper quiete maneant in abbatis sui possessione.

Si qua in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, [Col. 0213B] potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat.

Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant.

† Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Trecis per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, IX Kalendas Junii, indictione XV, anno Dominicae [Col. 0213C] Incarnationis 1107, pontificatus autem domni Paschalis II PP. VIII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri G. Constantiensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Pro multis laboribus tuis pepercimus quod deliqueras. Iterum etiam litteris nostris prohibitus consecrationi ejus, qui investitus erat, interfuisti ⁜ (48) . [Col. 0213D] Vocatus ad concilium non venisti ⁜ (49) . Propter haec cum usque ad interdictionem tui officii justitiae gladius desaevisset, praeteritorum bene gestorum memoria, et fratrum nostrorum nos supplicatio revocavit. Igitur etiam nunc ea tibi intentione parcimus, ut et de caetero prorsus ab hujusmodi praesumptione desistas, nec te talibus commissis admisceas. Nolumus enim ut juventutis certamina tempore quod absit senectutis omittas. Noveris praeterea fratrem nostrum [Col. 0214A] Moguntinum ⁜ (50) cum omnibus suffraganeis suis praeter Bambergensem ⁜ (51) et Curiensem ⁜ (52) qui synodo Longobardico interfuit, pro concilii absentia a suis officiis interdictos. Neque illud concilii statutum te lateat ut quisquis clericus deinceps investituram alicujus ecclesiae et dignitates de manu laici susceperit et ipse qui ei manum imposuerit gradus sui periculum subeat, et communione privetur ⁜ (53) .

Dat . . .

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, R. Halberstadensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Ad hoc in Ecclesia Dei constituti sumus, ut Ecclesiae ordinem et Patrum debeamus praecepta servare. Tu ergo ordinem Ecclesiae adeo excessisti, ut Ecclesiae regimen per investituram manus laicae contra Patrum decreta susceperis. Quae causa est cur nos petitioni tuae satisfacere nequiverimus. Unum nos charitatem tuam monemus ut tam grave delictum emendare festines. Statutum est vero in Trecensi concilio, ut si quis ex manu laica Ecclesiae investituram acceperit, tam ipse quam ordinator ejus deponatur, et a communione Ecclesiae removeatur. [Col. 0214C] Nos siquidem te, ut fratrem ac familiarem habere volumus et desideramus. Vale.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ROTHARDO Moguntino archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Quanto magis erga Romanam Ecclesiam te hactenus [Col. 0214D] obedientem fuisse, et pro ea multa asseris sustinuisse, tanto in eam nunc gravius deliquisse comprobaris. Postquam enim sancta Romana Ecclesia materna super te viscera laxavit, et in suo te gremio misericorditer suscepit, vocatus ad concilium nec venisti, nec canonicas excusationes praetendisti. Hildinisheimensem publice criminosum post synodicam prohibitionem officio restituisti, in quibus magis homines, quam Deum offendere metuisti, cum [Col. 0215A] et apostolorum canones et plurimorum SS. praecepta contemnens ad inobedientiam te transtulisti, quae primum hominem de paradiso expulit, et Sautem irrecuperabiliter regno privavit. Ne igitur in impositione manuum ulterius locum excusandi per ignorantiam habere possis, . . . et illum Apostoli dicentis: «Nemini cito manus imposueris, ne communices peccatis alienis;» ex multis SS. Patrum constitutionibus quaedam tibi scribere necessarium duximus.

Ex canonibus apostolorum. «Si quis episcopus saecularibus potestatibus usus, ecclesiam per ipsas obtineat, deponatur et segregetur, omnesque qui illi communicant.»

Item ex concilio Antiocheno. «Si quis presbyter vel diaconus per saecularem dignitatem ecclesiam [Col. 0215B] Domini obtinuerit, et ipse et ordinator ejus a communione modis omnibus segregentur, et sub anathemate sint, sicut Simon Magus de Petro apostolo.»

Item Stephanus martyr pontifex. «Laicis quamvis religiosis nulla de ecclesiasticis facultatibus aliquid disponendi legitur usquam attributa facultas.»

Item Symmachus. «Provida sententia enervari convenit et in irritum deduci, ne in exemplum remaneat praesumendi, ne quibuslibet laicis quamvis religiosis vel potentibus, in quacunque civitate quolibet modo liceat aliquid decernere de ecclesiasticis facultatibus, quas solis sacerdotibus disponendi a Deo cura commissa docetur.»

Nos quoque sanctorum canonum constitutiones sequentes cum fratribus nostris in Trecensi concilio [Col. 0215C] statuimus ut quicunque clericorum de hac hora investituram ecclesiae, vel ecclesiasticae dignitatis de manu laici acceperit, et qui ei manum imposuerit, gradus sui periculo subjaceat et communione privetur. Tu vero, frater venerande, licet nunc usque horum praeceptorum transgressor exstiteris, tamen venerabilium fratrum nostrorum Trevirensis, Constantiensis, Bambergensis episcoporum, Hirsaugiensis abbatis precibus inclinati, misericorditer personae meae officia agenda indulgemus, si praeterita corrigens horum praeceptorum custos et observator exstiteris. Alioquin nec in officiis tibi participabimus, nec precibus pro te fusis aurem accommodamus.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis NICOLAO abbati et Corbeiensis monasterii [Col. 0216A] monachis, salutem et apostolicam benedictionem.

Bonis scholarum studiis non tantum favere, sed ad hoc eorum animos etiam incitare debemus, qui pro nostro officio eorum salute prospicimus. Illud igitur donum quod filius noster Philippus Francorum rex pro peccatorum suorum remissione vestro monasterio Corbeiensi restituit, nos largiente Domino litteris praesentibus confirmamus, ut videlicet, quicunque negotiatores ad forum Corbeieae venire voluerint, libere et nullo inhibente, sive per aquam sive per terram, valeant commeare. Praesentis ergo decreti litteris interdicimus ut nulli deinceps personae facultas sit super hac causa Corbeiensi ecclesiae aliquas injurias irrogare, ne quod possessione diutina tenuit, temeritate cujuslibet praesumptionis [Col. 0216B] amittat. Si quis autem praesentis decreti tenorem agnoscens, contra id venire tentaverit, canonicae districtionis animadversione multetur

Datum Antissiodori, IV Kal. Julii ⁜ (54) .

⁜ (55) PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio AZENARIO abbati venerabilis monasterii Sancti Remigii quod secus urbem Remensem situm est, ejusque successoribus regulariter [Col. 0216C] promovendis in perpetuam rei memoriam.

Sicut injusta poscentibus nullus est tribuendus effectus, sic legitima desiderantium non est differenda petitio. Tuis igitur, fili charissime Azenari, justis petitionibus annuentes, B. Remigii monasterium cui Deo auctore praesides, decreti praesentis auctoritate munimus ⁜ (56) . Statuimus enim ut Guidonis bonae memoriae Remensis episcopi concessio, quam beato Leone nono intercedente vestro monasterio contulit, firma semper et inviolata permaneat: ut videlicet in mercato quod XII Kalend. Novembris penes burgum B. Remigii fieri consuevit, praeter abbatem aut abbatis ministros, nullus quisquam violenter accipiat, nullus et convenientes laedere aut bonis suis exspoliare praesumat. Coenam etiam quam in duabus B. [Col. 0216D] Remigii solemnitatibus apud coenobium vestrum, Remenses episcopi immodeste accipere consueverunt ⁜ (57) , nos juxta praedictorum praesulum deliberationem ab eodem coenobio removemus. Alios quoque sumptus ab eo vel ejus ministris exigi prohibemus, sicut a praenominato Guidone per manum B. Leonis remissi sunt. Porro tam tibi quam successoribus tuis facultatem concedimus in causis gravioribus Romanam [Col. 0217A] Ecclesiam appellare, nec Remensibus episcopis liceat vos a visitatione sedis apostolicae prohibere. Praeterea quaecunque praedia, quaecunque bona, B. Remigii monasterium juste hodie possidet, quaecunque etiam in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium legitime poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus itaque ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Si qua igitur ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis [Col. 0217B] paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem monasterio justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemium aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus, signavi ⁜ (58) .

[Col. 0217C] Data Antissiodori per manum Joannis, diacon. cardin. ac bibliothecarii, indict. XV, anno 1107; pontificatus autem domni Paschalis secundi papae VIII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HUMBALDO, Antissiodorensi episcopo ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.

[Col. 0217D] Justis votis assensum praebere, justisque petitionibus aures accommodare nos convenit, qui, licet indigni, justitiae custodes atque praecones in excelsa apostolorum principum Petri et Pauli specula positi Domino disponente, conspicimur. Tuis igitur, frater in Christo, charissime Humbalde, justis petitionibus annuentes, sanctam Antissiodorensem ecclesiam, cui auctore Deo praesides, apostolicae sedis auctoritate munimus; statuimus enim ut universa, quae ab antiquis praedecessorum nostrorum possessa temporibus, vestra Antissiodorensis ecclesia in praesenti [Col. 0218A] XV indictione obtinere cognoscitur, tibi tuisque successoribus libera semper et illibata serventur; nullus omnino cujuscunque dignitatis aut ordinis invitis vobis aut ecclesiae vestrae subjectionis aut res vestrae possessionis invadere, auferre, aut aliquo modo subtrahere audeat, sed omnia in tua tuorumque successorum canonica honestate viventium, obedientia et dispositione persistant: sic enim a praedecessoribus nostris sanctae Romanae Ecclesiae pontificibus per beati Germani petitionem, cujus patrimonium Antissiodorensis parochia fuerat, creditur institutum. Si qua igitur ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua [Col. 0218B] emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat; cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio GULIELMO, priori monasterii Beati Martini in Aya insula parachiae Santonensis, ejusque successoribus regulariter substituendis in pacem perpetuam.

Religiosis desideriis dignum est facilem praebere consensum, ut fidelis devotio celerem sequatur effectum. Vestri igitur, fili in Christo charissime, desiderii votum rationabile perpendentes, petitiones tuas clementer admisimus, et beati Martini cellam, cui per fratris nostri Hugonis Cluniacensis abbatis constitutionem praesides, cum tota ipsa insula Cluniacensi semper coenobio tanquam membrum capiti adhaerere statuimus, sicut a Guillelmo bonae memoriae Pictavorum comite et Isemberto milite oblata cognoscitur. [Col. 0218D] Universa etiam vel supra virorum et aliorum fidelium oblatione seu pontificum concessione, sive principum liberalitate, sive aliis justis modis ad cellam ipsam hodie pertinentia, vel quae in futurum ibidem conferri Domino largiente contigerit firma semper et illibata permanere sancimus. Sepulturam quoque ejusdem loci omnino liberam esse decernimus, et eorum qui illic sepeliri deliberaverint devotioni et extremae voluntati, nisi forte excommunicati sint, nullus obsistat. Decernimus itaque [Col. 0219A] ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre vel ablatas retinere, vel injuste, datas, suis usibus vindicare, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine [Col. 0219B] districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum apud Clamitiacum per manum Joannis, secretarii Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, tertio Kal. Junii, indictione decima quarta, anno Dominicae Incarnationis 1107.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ANSELMO Cantuariensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

De presbyterorum filiis quid in Romana Ecclesia constitutum sit, fraternitatem tuam nescire non credimus. Caeterum quia in Anglorum regno tanta hujusmodi plenitudo est ut major pene et melior clericorum pars in hac specie censeatur: nos dispensationem hanc sollicitudini tuae committimus. Eos enim, quos scientia et [Col. 0219D] vita commendat, apud vos ad sacra officia promoveri, pro necessitate temporis et utilitate Ecclesiae concedimus: ut in posterum constitutionis ecclesiasticae praejudicium caveatur. De persona quoque Richardi Heliensis abbatis, petentibus filiis nostris, Henrico rege et Willelmo de Warelwast, permittimus ut eam in communionem tuam, praemissa satisfactione, suscipias, et si ad monasterii regimen utilis ejus persona conspicitur, tuae dispensationi committimus. Caetera etiam quae in regno illo pro necessitate temporis dispensanda sunt, juxta gentis barbariem, juxta ecclesiae opportunitates, sapientiae ac religionis tuae sollicitudo dispenset.

Data III Kal. Junii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio HUGONI abbati et fratribus Corbiniacensis monasterii, salutem et apostolicam benedictionem.

Officii nos hortatur auctoritas pro ecclesiarum statu sollicitos esse, et quae recte statuta sunt stabilire; idcirco dilectionis vestrae petitionem clementer admisimus ut coenobium vestrum a Flaviniacensium monachorum incursibus liberum redderemus. Vidimus [Col. 0220B] siquidem venerabilium fratrum Hugonis et Amati episcoporum definitionem, qui tunc temporis apostolicae sedis legatione in Galliarum partibus fungebantur, quam super hoc negotio in Exoldunensi concilio peregerunt. Auditis enim utriusque partis allegationibus, visis etiam litteris et munimentis quae utrinque proferebantur in medium, ex concilii sententia statuerunt ut Flaviniacenses monachi, qui vestrum monasterium in cellam redigere conabantur, omnino deinceps ab hac infestatione desisterent; abbatis etiam Flaviniacensis in manus suas refutatione suscepta, definitionem ipsam subscriptione sua et multorum, qui adfuerant, episcoporum nominibus munierunt. Et nos ergo, sicut et praedecessorem nostrum sanctae memoriae Nicolaum papam [Col. 0220C] statuisse litterarum indicia manifestant, praesentis decreti assertione hanc Flaviniacensium monachorum querelam prorsus a vestro coenobio removemus et sopitam in perpetuum cessare praecipimus. Porro si Augustodunensis episcopus, ad cujus ordinationem pro parochiali jure locus vester pertinet, aliqua vobis gravamina inferre perstiterit, ad sedem apostolicam recurrendi liberam vobis concedimus facultatem. Si quis autem pertinaciter adversus ista praesumpserit, apostolicae indignationis ultione plectatur. Vos igitur, filii in Christo dilecti, Dei semper timorem et amorem in vestris cordibus habere satagite, ut quanto a saecularibus tumultibus liberiores estis, tanto amplius placere Deo totius mentis et animae virtutibus anbeletis.

[Col. 0220D] Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus SS.

Datum apud Lupertiacum per manum Joannis S. Romanae Ecclesiae diac. cardin. ac biblioth. II Kal. Jun., ind. XV, Incarnat. Dom. anno 1107, pontificatus autem dom. Paschal. secundi papae VIII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HUGONI Cluniacensi abbati, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0221A] Quae semel juste rationabiliterque decisa sunt, propter oblivionis incuriam redivivis saepe litibus replicantur. Idcirco litteris praesentibus adnotamus qualiter inter vestri coenobii monachos et S. Petri Carnotensem abbatem Guillelmum, de Sancto Dionysio de Nongento querela cum sua sit replicatione decisa. Idem enim Carnotensis abbas, post domni Urbani papae decretum, super eadem cella vestros fratres, nobis in Trecensi concilio praesidentibus, calumniis impetebat. Ne qua ergo scintilla jurgii remaneret, perspiciendum duximus quidquid a parte alterutra proferretur. Ostensae igitur sunt litterae quaedam a Carnotensi abbate, per quas idem locus Carnotensibus monachis a Retrocco [ cor. Joffrido] comite sub quadam fuerat conditione commissus: [Col. 0221B] in quibus nulla temporum adnotatio, nullus vel episcopi vel clericorum continebatur assensus. Ad haec easdem litteras falsas habendas Retroccus comes, ipsius Joffridi filius, qui locum illum una cum Beatrice uxore sua vestro coenobio obtulerat, asserebat: quia et unus testium qui subscripti fuerant, supradicti Joffridi frater adhuc superstes, se omnino interfuisse penitus inficiaretur, et easdem litteras alio tempore in capitulo Carnotensi falsatas fuisse narrabat, falsationis illius testem cum jurejurando in medium proferens. Caeterum Joffridi comitis oblatio vestro coenobio data, et locum, et tempus, et episcopi et metropolitani consensum, et Theobaldi comitis, ejusque filii Stephani favorem, de cujus feudo idem locus fuerat, manifestius continebat. [Col. 0221C] Constitit itaque apud omnes quia domni Urbani papae sanctio apostolicae gravitatis pondere nitebatur plena. Quapropter ratione judicii Carnotensis abbatis querela sopita est, et monasterio vestro supradictae cellae in perpetuum statuta possessio. Sane huic nobiscum judicio adfuerunt venerabiles episcopi, Leodegarus Bituricensis, Aldo Placentinus, Girardus Engolismensis, Ildebertus Cenomanensis, et nostrae sanctae Romanae Ecclesiae cardinalis Landulfus, de titulo S. Laurentii, qui dicitur in Lucina. Igitur et nos sanctioni praedecessoris nostri, nostrae quoque sanctionis robur adjicimus, praecipientes, et penitus interdicentes, ne quis ulterius super hoc negotio vestrum Cluniacense coenobium [Col. 0221D] inquietare praesumat. Qui vero praesumpserit, canonicae districtionis animadversione multetur.

Ego Paschalis, catholicae Ecclesiae episcopus, subscripsi.

Datum Silviniaci per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi, VIII Kal. Junii, indict. XV, incarnat. Dominicae anno 1107, pontificatus autem domni Paschalis II papae VIII.

[Mentio tantum exstat apud MABILL. Annal. Bened., V, 501.]

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri RICARDO, primae sedis Narbonensis antistiti, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.

Charitatis est donum proprium, providere profectibus aliorum. Charitas enim non quaerit quae sua sunt (I Cor. XIII) . Unde et Apostolus: Nunc autem vivimus, si vos statis in Domino (I Thess. III) ; et iterum: Quae est enim spes nostra, aut gaudium, aut corona gloriae? Nonne vos ante Dominum nostrum [Col. 0222B] Jesum Christum? (I Thess. II.) Hoc igitur charitatis debito provocamur, et apostolicae sedis auctoritate compellimur, honorem debitum fratribus exhibere, et sanctae Romanae Ecclesiae dignitatem pro suo cuique modo caeteris Ecclesiis impertiri. Idcirco, venerabilis frater Ricarde Narbonensis archiepiscope, praesentis decreti pagina tibi tuisque successoribus quidquid parochiarum ad primae sedis Narbonensis Ecclesiam antiquo jure noscitur pertinere, confirmamus. Porro infra parochias ipsas jure proprietario tam tibi quam tuis successoribus possidenda, regenda et disponenda sancimus, ecclesiam Sancti Pauli cum omnibus pertinentiis suis, oppidum Caput stagni, Salas, Aruscadas, Argens, Fontem jocosum, Auriag, Villam rubeam, Segionum, [Col. 0222C] et caetera praedia, cellas seu possessiones, quae vel a regibus, vel ab aliis fidelibus viris, ecclesiae sanctorum martyrum Justi et Pastoris oblatae sunt. tam in Narbonensi comitatu quam in Biterrensi, Redensi, Sustantionensi et Nemausensi. Infra vero urbem Narbonensem, medietatem ipsius comitatus, medietatem telonei, portatici, rasicae, salinarum et caeterorum reddituum qui a civitatis comite tam de marinis quam de terrenis institoribus exiguntur. In monasteriis vero seu caeteris per Narbonensem Ecclesiam ecclesiis, salva sedis apostolicae auctoritate, canonicum vobis jus obtinere concedimus. Sane ad vestram metropolim pertinentes episcopales cathedras, videlicet Biterris, Carcassonae, Tolosae, [Col. 0222D] Elnae, Agathes, Lutevae, Magalonae, Nemausi, Uzeticae, tibi tuisque successoribus in perpetuum subjectas, obedientiam debitam servare censemus. Primatum etiam vobis super secundam Narbonensem, id est Aquensis metropolis, sicut a nostris praedecessoribus statutum est, confirmamus: et quidquid ex antiquo jure saepe dictae ecclesiae Narbonensi competit, ratum perpetuo et inconvulsum manere decernimus. Statuimus ergo ut nulli hominum liceat eamdem ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare: sed omnia integra conserventur, eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Si qua igitur in futurum ecclesiastica [Col. 0223A] saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem Ecclesiae justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

[Col. 0223B] Datum apud Privatum, per manum Joannis S. R. E. diaconi cardinalis ac bibliothecarii, tertio Idus Julii in anno Dominicae Incarnationis 1107, pontificatus autem domini Paschalis II papae VIII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, P . . . . . . abbati Sancti Pontii, et R. Electensi abbati, et caeteris monachis, salutem et apostolicam benedictionem.

Frater noster Ricardus, Narbonensis metropolitanus, [Col. 0223C] adversus dilectionem vestram conqueritur quod excommunicatos et interdictos ab eo in communionem et participationem ante absolutionem suscipiatis, cum non solum vos, verum etiam laici non ignorent quoniam iniquum et contra canones sit cum interdictis et excommunicatis communicare, et eorum peccatis involvi. Nos vero in concilio quod apud Trecas celebravimus, sanctorum Patrum decreta sequentes, tam episcopis quam abbatibus et caeteris clericis interdiximus, ne ulterius excommunicatos vel interdictos ab alio in sua parochia reciperent. Igitur ne nostrae praeceptionis contemptores videamini, mandamus vobis ut ab hujusmodi omnino cessetis, ne excommunicationis vinculo detineamini.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis monachis S. Aegidii salutem et apostolicam ben edictionem.

Propter oppressiones monasterii seu villae vestrae Bertrannum comitem diu anathematis districtione coercuimus. Denique cum venisset ad nos, praesente abbate vestro Ugone et fratribus sive burgensibus qui cum eo venerant, Raimundi comitis chartam [Col. 0224A] in ejus audientia perlegi fecimus: in qua nimirum charta pater ejus Raimundus comes omnes honores S. Aegidii, tam in villa vestra quae dicitur Flaviana, quam in extrinsecis, quidquid juste sive injuste videbatur obtinere, scilicet omnes rectas sive pravas consuetudines, quas ipse vel antecessores ejus ibidem habuerunt, reliquisse, et plenariam jurisdictionem Odiloni bonae memoriae abbati, et fratribus qui cum eo aderant, fecisse asseritur per manum praedecessoris nostri Urbani papae apud concilium Nemausense. Eodem igitur tenore, et ipse in manu nostra omnes honores B. Aegidii et burgi vestri consuetudines abdicavit, et quaecunque damna sive alia malefacta sibi contigerant in guerra quam vobiscum et cum vestris burgensibus [Col. 0224B] habuit, et abbati vestro, et burgensibus, et omnibus eorum adjutoribus per quos eadem damna illata sunt, omnino dimisit: sic eum a vinculo excommunicationis absolvimus.

Actum apud cellam S. Marcelli ⁜ (59) VIII Kalend. Augusti, indictione XV, praesentibus episcopis Eustachio Valentino, Berengario Biterrensi, Leodegario Vivariensi; cardinalibus Romanae Ecclesiae Landulpho presbytero, Joanne et Berardo diaconibus; et proceribus ipsius Bertranni, Guillelmo Ugonis de Montilio, Guillelmo de Sabrano, Bermundo Peleto, Poncio de Medenas, Rostagno de portu, et burgensibus Pagano, et Causito, et Bertranno comite milite de Poscheriis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, etc

Inter venerabiles fratres Guidonem Viennensem et Hugonem Gratianopolitanum episcopos de pago Salmoriacensi per multos annos et multis in conciliis quaestio ventilata est. Novissime ante praesentiam nostram Lugduni in hanc concordiam ex nostri provisione judicii convenerunt, ut ejusdem pagi aequam divisionem facerent, et tam Viennensi quam Gratianopolitanae Ecclesiae pars ejusdem divisionis vicinior redderetur. Quidquid autem in territorio infra Bornam et Isaram versus Gratianopolim constituto [Col. 0224D] Viennensis archiepiscopus calumniabatur, ab omni deinceps infestatione liberum Gratianopolitanae Ecclesiae cederet; porro Ecclesia B. Donati, quae infra Viennensem parochiam continetur cum omnibus mobilibus sive immobilibus ad eam pertinentibus, Gratianopolitanus episcopus jure proprietario possideret, et tam canonicas ipsius Ecclesiae quam universa ad eam pertinentia ipse disponeret: Viennensis autem parochiali tantum jure in clericorum et altarium consecrationibus uteretur. Pari ergo communique consensu, Salmoriacensis pagi talis facta est divisio, ut undecim castella cum ecclesiis et parochiis et totis mandamentis suis, Viennensi Ecclesiae: et undecim castella cum [Col. 0225A] ecclesiis et parochiis, et totis mandamentis suis Gratianopolitanae Ecclesiae dederentur. Haec autem sunt castella quae in portionem Viennensis Ecclesiae segregata sunt, castrum Sancti Georgii, Brissiacum, castrum Veteris Villae, castrum Orniciacum, castrum Bonocellum, castrum Leemps, castrum Planilla, castrum Clarimontis, castrum Sancti Lorii, castrum Paladrudi, castrum Vireu. Item haec sunt quae in portionem Gratianopolitanae Ecclesiae obvenerunt; castrum Vinniacum, castrum Nerpoicum, castrum novum, castrum Tullinum, castrum de Ruens, castrum Moirencum, castrum Vorione, castrum Tuluwis, castrum Miribellum, castrum Minuetum, de Scalis, castrum Vorapium et super haec Ecclesiae cancellario, cum tota parochia sua. [Col. 0225B] Sic largiente Domino, supradictae quaestionis diuturnitas terminata est, et pacis atque concordiae inter Viennensem et Gratianopolitanam Ecclesiam, eorumque praesules utroque in idipsum consentiente stabilitas instituta est. Quam stabilitatem nos in perpetuum permansuram largiente Domino confirmamus, praecipientes et omnimodis sancientes, ut pars quae Viennensi seu Gratianopolitanae quemadmodum suprascriptum est, cessit Ecclesiae, semper ejus parochia sit, nec ulli omnino personae liceat, aut Viennensi suam, aut Gratianopolitanae suam, quae superius distincta est, ullo unquam tempore subtrahere portionem. Si vero alter adversus alterum indeliberata parte quaestionem aut violentiam fecerit, juxta conditionem quare [Col. 0225C] in judicio uterque constrinxit, accepta portionis possessione careat, et omne deinceps agendi jus in eodem negotio prorsus amittat. Ad haec praeceptum est et repetita praeceptione firmamus, ne Viennensis episcopus ulterius in illa parte Gratianopolitanae Ecclesiae, aut pacem, aut communiam aut aliquam exactionem requirat, aliter quam in Riensi, seu Vivariensi parochia ad Viennensem metropolim pertinente; adfuerunt hic judicio sive concordiae, quae Lugdunum IV Kal. Februarii facta est, venerabiles episcopi Richardus Albanus, Aldo Placentinus, Potius Aniciensis, Leodegarius Vivariensis, Guido Gehennensis, Eustachius Valentinus, Cono Maurianensis, et Guigo comes Albianensis.

[Col. 0225D] Datum per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, apud ecclesiam Sancti Petri de Alaverdo, IV Nonas Aug., indict. XV, Incarnationis Dominicae anno 1107, pontificatus autem domni Paschalis II papae VIII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0226A] fratri HUGONI Cluniacensi abbati, salutem et apostolicam benedictionem.

Desiderium quod ad religiosum propositum et animarum salutem pertinere monstratur, sine aliqua est, auctore Deo, dilatione complendum. Venerabilis siquidem frater noster Joannes Morinorum episcopus, petente Eustachio Bononiensi comite, Sancti Wlmari abbatiam sollicitudini tuae, charissime frater Hugo, corrigendam commisit. Et nos ergo juxta ejus desiderium ac deliberationem, praesentis decreti assertione sancimus, ut idem Beati Wlmari monasterium, semper in tua tuorumque successorum ordinatione permaneat; nec alius illic abbas substituatur nisi qui vestra fuerat deliberatione provisus. Idem etiam de Menatensi monasterio constituimus, quod jam [Col. 0226B] diu in vestra ordinatione permansit. Praeterea quoniam omnipotens Deus, et ante nostra tempora, et in diebus nostris, praecipuam religionis monasticae disciplinam in vestro dignatus est monasterio conservare, hanc vobis praerogativam concedimus ut quisquis ad vos alieni monasterii monachus pro vitae melioratione transierit, licenter recipiatur, remotis prioris loci querimoniis, ut, largiente Domino, salutis quam quaerere videtur apud vos potiatur effectu. Si quis vero temerario ausu his salutiferis constitutionibus obviam ire praesumpserit, apostolicae indignationis ultione plectatur, et communionis ecclesiasticae periculum patiatur.

Ego Paschalis, catholicae Ecclesiae episcopus, subscripsi.

[Col. 0226C] Datum apud Aquambellam per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, II Nonas Augusti, indictione XV, Incarnationis Dominicae anno 1107, pontificatus autem domni Paschalis papae II anno IX.

[Vide BACCHINI, Dell'istoria del monasterio di S. Benedetto di Polirone. Modona, 1696, 4 ^o , Racc. p. 68.]

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri RANGERIO Lucano episcopo, ejusque successoribus canonice promovendis in perpetuum.

Justis votis assensum praebere justisque petitionibus aures accommodare nos convenit, qui, licet indigni, justitiae custodes atque praecones in excelsa apostolica beatorum, Petri et Pauli specula positi, Domino disponente, conspicimur. Tuis igitur, venerabilis frater et coepiscope Rangeri in Christo charissime, justis petitionibus annuentes S. Lucanam Ecclesiam cui Deo auctore praesides, apostolicae sedis [Col. 0227A] auctoritate munimus. Statuimus enim ut universae per Lucanam parochiam plebes in tua tuorumque successorum apostolicae sedis communionem obtinentium obedientia semper ac dispositione persistant. Nec personae cuique facultas sit ecclesias intra Lucanam urbem seu extra sitas a consueto vobis servitio sequestrare, aut capellas plebium ab ipsarum unitate ac subjectione subtrahere. Illud autem omnimodis interdicimus, ne cuique in posterum clerico aut monacho liceat capellam vel ecclesiam de laici manu suscipere, quoniam ecclesiae vel ecclesiarum res juxta canonicas sanctiones sub episcopali provisione sunt servandae. Praeterea quia juxta Apostoli dictum laborantem agricolam primitus de fructibus percipere tam tibi quam successoribus [Col. 0227B] tuis in pastorali sollicitudine laborantibus partes altaris et sacrarii confirmamus, ut videlicet citra personarum quarumlibet contradictionem sive molestiam ad vestrae seu hospitum sustentationem usus in perpetuum habeatis, oblationum partes, quae vel ad altaria matricis Ecclesiae vel ad Vultus Sacrarium, vel in parochialibus ecclesiis offeruntur, sicut easdem partes praedecessores tui multorum temporum episcopi quiete ac pacifice possedisse noscuntur. Si quis igitur in crastinum episcopus aut abbas, imperator aut rex, princeps aut dux, comes, vicomes, castaldio, aut ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae concessionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua [Col. 0227C] emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem supradictae Lucanae Ecclesiae jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Fesulis per manum Joannis, S. R. E. diaconi cardinalis ac bibliothecarii, XIV Kal. Octobris, indict. I, Incarnat. Dominicae an. 1107, pontificatus [Col. 0227D] autem domni Paschalis II papae anno IX.

[Vide Memorie edocumenti per servire all'istoria del principato Luccesse, Lucca, 1813, 4 ^o , V, I, 378.]

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio JOANNI abbati Florentini monasterii quod Sanctae [Col. 0228A] Mariae dicitur, ejusque successoribus regulariter promovendis in perpetuum.

Piae postulatio voluntatis effectu, etc. Praeterea quaecunque hodie pontificum concessione, principum liberalitate, vel oblatione fidelium, vel aliis justis modis id coenobium possidet, sive in futurum juste ac canonice poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Laborum quoque vestrorum decimas, praeter quorumlibet contradictionem, tam volus quam successoribus vestris in monastica religione permanentibus, habendas concedimus: consecrationes altarium, sive basilicarum, ordinationes monachorum, seu clericorum monasterio pertinentium, a Florentino accipietis episcopo: siquidem gratiam apostolicae sedis habuerit, [Col. 0228B] et si ea gratis et sine pravitatis molestia voluerit exhibere. Alioquin liceat vobis catholicum, quem malueritis, adire antistitem, et ab eo consecrationum sacramenta suscipere, qui apostolicae sedis fultus auctoritate quae postulatis indulgeat. Porro episcoporum seu episcopalium ministrorum actiones omnes ab ecclesiis sive clericis ejusdem monasterii removemus. Sepulturam quoque ejusdem loci omnino liberam esse decernimus, ut eorum qui illic sepeliri desideraverint, devotioni et extremae voluntati, nisi forte excommunicati sint, nullus obsistat. Si qua ergo ecclesiastica saecularisve persona, etc.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Florentiae per manum Joannis, S. R. E. diac. card. ac biblioth., anno Dominicae Incarn. [Col. 0228C] 1108, VIII Kal. Octobr. indict. I, pontificatus ver. domni Paschalis II papae an. IX.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectae filiae BEATRICI abbatissae monasterii Sancti Petri, quod juxta oppidum Luci situm est in dioecesi Florentina, ejusque posteris regulariter substituendis in perpetuum.

Austri terram inhabitantibus per prophetam Dominus praecipit cum panibus occurrere fugienti. [Col. 0228D] Idcirco vos, filiae charissimae, de saeculo fugientes gratanter excipimus, et per sancti Spiritus gratiam sedis apostolicae munimine confovemus; statuimus itaque ut quaecunque praedia, quaecunque bona, quae idem coenobium ex oblatione Gothidii bonae memoriae viri et concessione Rodulphi Camaldulensis prioris in praesentiarum possidet, vel in posterum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium Domino largiente, juste atque canonice poterit adipisci, firma vobis et eis, qui post vos successuri sunt, illibata permaneant. In quibus haec visa sunt propriis vocabulis exprimenda, scilicet pars de oppido Luci cum pertinentiis, Larciane villae pars cum pertinentiis suis; pars de Contanceruto, de Rivo Frigido cum pertinentiis suis, [Col. 0229A] et de Rivo cornoclaria cum pertinentiis suis; pars de villa Castri, et de villa Sylvae et Frenae cum pertinentiis suis. Infra urbem Florentinam una domus juxta ecclesiam sancti P . . . . . alia juxta ecclesiam Sancti Donati, et caetera quae in ejusdem urbis territorio monasterii vestri sumptibus acquisistis. Laborum vestrorum quoque decimas praeter episcopi seu episcopalium ministrorum contradictionem, perpetuo vobis habendas concedimus. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem coenobium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Porro [Col. 0229B] locus ipse semper sub Camaldulensis prioris provisione permaneat, nec episcopo, nec episcopi ministris liceat ejusdem loci congregationem, aut ejus presbyteros excommunicare, vel interdicere, vel super ullo negotio molestare, nisi prius Camaldulensem priorem charitatis studio perquisierint. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostram paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, et semel, bis, ter commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, in excommunicationem incidat, et potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni [Col. 0229C] subjaceat. Cunctis autem eidem congregationi justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum apud Bibienam per manus Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, V Nonas Octob. indictione I, Dominicae Incarnationis anno 1107, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae IX.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri DAIMBERTO Ecclesiae Senonensis archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Quanto major tibi animarum cura commissa est, tanto sollicitiorem esse in omnibus te oportet. Invigila igitur, frater charissime, sicut bonus pastor super gregem Domini: ut eum talem possis Domino assignare, qui et sibi placeat, et se dignum bona retributione ostendat. Finis tuus quotidie appropinquat, et licet hoc certum sit omnibus, extremus tamen dies incertus est. Esto itaque semper sollicitus, et si forte negligenter te aliquando habuisti, [Col. 0230A] nunc totum studeas per Dei gratiam emendare: ut cum Dominus venerit, te vigilantem inveniat et sic paratum, quatenus in aeternae vitae suscipi gloria merearis. De querimonia, quam Virziliensis abbas adversus Floriacensem pro quadam gerit ecclesia, justitiam debitam facias. Non enim volumus, privilegiorum [f., ut privilegiorum II.] obtentu Ecclesia quaelibet praejudicium patiatur.

Datum apud Tiphernum X Kal. Novembris.

[Col. 0230B] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, Jerosolymitanae Ecclesiae clericis, regi B[ALDUINO] et populo, salutem et apostolicam benedictionem.

Ecclesiae vestrae scandalis tanto vehementius urimur, quanto minus pro locorum longioribus interstitiis eorum curationibus possumus imminere, ob hoc praesertim quia Jerosolymitana civitas et Sepulcri Dominici reverentia illustris est et in medio multarum posita nationum, quarum aliae Christianam fidem, aliae Latinae puritatis consuetudinem irridere conantur. Et prius enim [pro] Daiberto et post modum pro Evremaro vestra scandalizatur Ecclesia. Si quidem in Daibertum bonae memoriae, fratrem nostrum et coepiscopum, acerrime conspiratum esse [noscitur]; ad quod negotium decidendum [Col. 0230C] nostrae sedis [legatum], presbyterum cardinalem Robertum, misimus. Tunc profecto in eumdem episcopum, quia defecisse judicio videbatur, depositionis sententia data est. Caeterum frater ille, ad sedem apostolicam veniens, non defecisse, sed regio se fatebatur timore propulsum; apud nos itaque judicium exsecutus est. Interim apud vos Evremarum novimus legati nostri favore ad regimen episcopatus electum. Nos autem, in Lateranensi Ecclesia Daiberti satisfactione suscepta, suo eum officio et Jerosolymitanae sedi restituimus synodali judicio; Evremarum vero a Jerosolymitana sede removimus, episcopi nimirum officio reservato, quia in locum vacuum successisse legati nostri videtur assensu. Evremaro tamen id indulgentiae reservatum est ut, [Col. 0230D] si ab aliqua vacante vocaretur Ecclesia, vel post Daiberti obitum a Jerosolymitana requireretur Ecclesia, episcopale illuc officium exerceret. Caeterum antequam vobis sententia haec auctoritatis nostrae litteris insinuaretur, confrater noster Daibertus, evocante Domino, ab hac luce subtractus est. Nuper autem supradictus frater noster Evremarus et Arnulfus, ecclesiae vestrae archidiaconus, cum nonnullis aliis ad nostram praesentiam pervenerunt, multas ac diversas ac valde dissonas litteras afferentes: Evremarus quippe tam capituli quam episcoporum et regis litteras attulit, rogantes et postulantes ut, ipsum pallio privilegioque donantes, in Jerosolymitanae sedis praesulem apostolicae sedis [Col. 0231A] auctoritate roboraremus; porro Arnulfi archidiaconi litterae, quas a capitulo, ab episcopis et a rege missas praesentavit, id penitus postulabant ut Ev[re]marum, tanquam inutilem et synodalis sententiae contemptorem, a Jerosolymitana omnino removeremus Ecclesia. Nec minor in utraque partium verbis dissensio et concertatio agebatur: Evremarus quippe adversus archidiaconum et eos qui cum eo erant, querimoniam disponebat quod sibi inobedientes existerent, cum se post Daiberti obitum, post concilii sententiam cognitam, in patrem et episcopum tenuisse[nt]. De litterarum quoque tempore magna inter eos dissensio est facta. Evremarus vero ad suae allegationis robur litteras, quas attulerat, post Daiberti obitum, post cognitam concilii sententiam, [Col. 0231B] datas sibi a rege, a capitulo, et a caeteris, quorum erant inscripta nomina, asserebat; illi econtra ante certam synodalis sententiae notitiam litteras illas datas contestabantur, se vero et caeteros capituli fratres post illius sententiae certam notitiam nullam ei, tanquam suo episcopo, subjectionem aut obedientiam exhibuisse, imo tam se quam regem illi, ut a Jerosolymitana cathedra discederet, institisse, sicut in regis et aliorum, quas attulerant, litteris videbatur. Post hujusmodi concertationem diutinam, aspirante Domino, data est fratrum, qui nobiscum aderant, deliberatione sententia: ut Evremarus testes afferret, qui super sancta jurarent quod Jerosolymitana Ecclesia post certam synodalis sententiae cognitionem ipsum in episcopum elegisset, et litteras [Col. 0231C] ei, quas attulerat, dedissent, cum videlicet secundum sententiae tenorem eis licuit ipsum et habere, si vellent, et non habere, si nollent. Caeterum, quia nec Evremari pars ad id confirmandum, nec adversarium ad infirmandum sufficere videbatur, visum nobis est ut hujus negotii finis ad vestrum omnium praesentiam differretur, ubi quid potius gestum sit, quid veritate nititur, per Dei gratiam latere non potest. Propter hujus causae notitiam et finem certum legatum nostrum ad vestram Ecclesiam destinamus. Sic ergo a nobis et a fratribus nostris est statuta sententia: si apud vos hoc pro certo constiterit quod post certam sententiae nostrae synodalis notitiam eum communiter in capitulo elegistis, [Col. 0231D] exigente videlicet Ecclesiae voluntate et litterarum, quas per eum nobis misistis, petitione, omnino ipsi deinceps obedire, sicut vestro episcopo, debeatis: si vero secus actum constiterit, ipse deinceps Jerosolymitana cedat Ecclesia; tunc enim vobis licuit eum vel habere, si velletis, vel non habere, si nolletis; nunc jam propter Ecclesiae scandalum, si tunc repudiatus est, vobis permittitur praesidere, sed communi per Dei gratiam voto communique consilio pastorem canonicum secundum canones eligatis. Si vero partium in hoc fuerit contra diversitas, frater noster Evremarus, juxta tenorem superius prolatae sententiae, suae allegationis certitudinem cum septem idoneis testibus jurejurando perficiat.

[Col. 0232A] Datam Laterani, II Nonas Decembris, in dictione prima, per manum Joannis diaconi.

[Hujus privilegii mentio tantum exstat apud MABILL. Annal. Bened., V, 453 et 501.]

PASCHALIS, servus servorum Dei, venerabili fratri Anselmo Cantuariensi archiepiscopo, salutem et [Col. 0232B] apostolicam benedictionem.

Omnipotenti Deo gratias agimus quia tuis plurimis laboribus in Anglica Ecclesia fugatis tenebris antiquum lumen refulsit. Vigilandum tamen est ne in Dominico agro super bonum semen inimicus zizaniam projiciat, atque prava radix pravum virgultum producat. Audivimus denique quod quidam comes Robertus, qui ab Anglico rege in captione tenetur, sub prohibitione consanguinitatis uxorem duxerit, quam ejus propinqui praefato comiti remiserunt. Unde mandamus dilectioni tuae ut eumdem comitem convenias, et si haec vera esse repereris, adhibitis idoneis testibus ita sapienter disponas, ut utrique a peccatis liberati, libere Deo famulari valeant. [Col. 0232C] Oret pro nobis dilectio vestra.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio DICTERAMO, et ejus fratribus in Beati Martini monasterio canonicam vitam professis in perpetuum.

Justis votis assensum praebere justisque petitionibus aures accommodare nos convenit, qui, licet indigni, justitiae custodes atque praecones in excelsa apostolorum principum Petri et Pauli specula positi, Domino disponente conspicimur. Udascalchus siquidem [Col. 0232D] Tegersensis abbas augendae religionis causa, de sui monasterii possessionibus regularium fratrum, qui canonici dicuntur, congregationem alere Domino largiente disposuit, in loco quem Sancti Martini cellam appellaverunt. Ejusdem igitur abbatis et monachorum ejus justum votum piumque desiderium cognoscentes, quod ab eis institutum est praesenti decreti favore firmamus. Ipsam enim cellam et canonicorum illuc congregatorum seu congregandorum conventum apostolicae sedis munimine confovemus statuentes, ut quaecunque praedia, quaecunque bona per supradictum Tegersensis monasterii abbatem vel per alios fideles de jure proprie loco eidem concessa sunt, quaecunque etiam in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, [Col. 0233A] vel oblatione fidelium, juste illic dari offerrive contigerit, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem Ecclesiam temerarie perturbare aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva Frisnigensis episcopi canonica reverentia. Decimas etiam novalium vestrarum vobis vestrisque successoribus habendas remota episcopalium ministrorum contradictione concedimus. Sane post professionem exhibitam nemini vestrum liceat proprium quid habere, nec sine praepositi congregationis licentia [Col. 0233B] de claustro discedere, ut in eo quod assumpsistis proposito, Domino largiente, constanter in perpetuum maneatis. Si qua igitur ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis suscipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae [Col. 0233C] pacis inveniant. Amen.

Haec acta sunt anno Dominicae Incarnationis 1107, Paschalis PP. secundi octavo.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, ADELGOTO ⁜ (60) Magedaburgensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Quanto te amplius diligimus, tanto de tuo excessu vehementius miramur, quod post synodalis mandati [Col. 0233D] celebrationem, primus praevaricationem incurrisse conspiceris, cujus praevaricationis correptio alias non posse fieri credimus, nisi per te ipsum ad praesentiam apostolicae sedis accesseris. Tuam ergo dilectionem litteris praesentibus praemonemus, ut opportuno quod tibi visum fuerit, tempore nostro te [Col. 0234A] statuas conspectui praesentare, quatenus quod in te vulneratum est, per omnipotentis Dei misericordiam apostolicae sedis sanetur antidoto.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili confratri BRUNONI Trevirorum archiepiscopo salus et apostolica benedictio.

Frater noster Leodiensis ⁜ (61) episcopus missa ad nos legatione suppliciter consortium nostrae communionis expetiit. Nos scientes Domini voluntatem, [Col. 0234B] qui omnes homines vult salvos fieri et neminem perire, nostras in hoc tibi vices committimus ut, scripto professionis accepto, quod in subditis habetur, ipsum et Leodiensem clerum sive populum a vinculo excommunicationis absolvas, et catholicae ecclesiae reconcilies. Quod enim frater noster Magdeburgensis episcopus super hujusmodi reconciliationibus passim facere dicitur ⁜ (62) , tanquam sine Romanae Ecclesiae praecepto factum, ratum habere non possumus. «Ego N. anathematizo omnem haeresim, et illam praecipue quae conturbat statum praesentis Ecclesiae, quae docet et astruit anathema contemnendum ligamenta Ecclesiae spernenda esse, hanc cum suis fautoribus et auctoribus damno et anathematizo. Promitto autem obedientiam Romanae sedis [Col. 0234C] praesuli P. ejusque successoribus sub testimonio Christi et Ecclesiae, affirmans quod affirmat, damnans quod damnat sancta et universalis Ecclesia. Quod si ab hac mea professione in aliquo deviare tentavero, ipse in me sententiam damnationis protulisse judico.»

Data III Idus Novembris.

INNOCENTIUS [PASCHALIS ⁜ (63) ] episcopus, servus servorum [Col. 0234D] Dei, venerabili fratri CONRADO Salzburgensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Gravis quidem, charissime frater, passionis videtur angustia, quam te a filiis tuis pati significasti, quos nutriendos in Domino suscepisti. Sed quale sit passionis praemium, pastoris nostri voce instruimur [Col. 0235A] dicentis, quod si pro justitia patimini, beati eritis (I Petr. III). Noli ergo desistere, noli ovibus Christi subsidia opportuna subtrahere, ne lupo rapienti aditus in ovile Domini relinquatur. Qualiter pugnare debeas, divinae Scripturae vocibus sufficienter instrueris. Nostrae facultatis auxilium per Dei gratiam semper paratum invenies.

Pro quibusdam ecclesiis a te interdictis nos Henricus dux Carinthiae postulavit: nos autem totum id dispositioni tuae committimus. Quid enim inde fieri debeat, tua dilectio poterit sapientiorum fratrum deliberatione disponere. De Hugone Brixiensi hoc servandum praecipimus, quod et de caeteris Guibertinis in conciliis statutum est, ut nec promoveantur, nec in suis ordinibus recipiantur.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei . . . . .

. . .Caeterum omnipotentis Dei misericordia beati Germani meritis locum illum respiciente venerabilis fratris nostri Umbaldi Antissiodorensis episcopi postulatione praesenti et nobilium virorum, videlicet Stephani Blesensis comitis et Adelae uxoris ejus, et Guillelmi comitis Nivernensis allegatione supplici praedecessori nostro sanctae memoriae Urbano secundo subjectum est ut idem monasterium [Col. 0235C] reverentissimi fratris nostri Hugonis Cluniacensis abbatis sollicitudini committeretur in disciplina regularis ordinis reducendum. Sic nimirum et principalium precum votis et praecepti pontificalis auctoritate compulsus loci curam suscepit, teque, fili charissime Hugo, in Cluniacensi claustro probabilius eruditum illic abbatem constituit, et disciplinae regularis ordinem Domino largiente restituit. Et nos ergo nostri praedecessoris institutionem legitimam praesentis decreti pagina per Dei gratiam confirmamus, ut videlicet praedictum Beati Germani monasterium in praefati Hugonis abbatis Cluniacensis et successorum ejus ordinatione perpetuo permaneat, etc.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, Gen. FRI. R. Ecclesiae Lucanae episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

De probitate et charitate tua nullatenus ambigimus, quod religiosos viros diligas, et eos secundum facultatis tuae modum fovere studeas: pro communibus tamen filiis beati Frigdiani canonicis ampliori gratia te rogamus, atque praecipimus, ut eos diligere et honorare procures. Nec eis aut a clericis tuae ditioni subjectis, aut ab aliis quibuslibet molestias patiaris inferri: illatas vero austeritate congrua [Col. 0236A] tui officii ulciscaris. Fraternitatem tuam omnipotens Dominus inter omnia adversa custodiat.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, R. Lucano episcopo salutem et apostolicam benedictionem.

Pastorum est, ut vovit prudentia tua, ovibus suis providere, et ab incursibus et opprimentium insidiis eas custodire, et religiosos viros, quos te facere credimus, tueri et fovere. Unde miramur quod religiosos viros, S. Frigdiani canonicos, quos sub tuitione [Col. 0236B] apostolica suscepimus, inquietari permittis, cum tibi parati sint obedire. Nos te tanquam charissimum fratrem diligimus, et non pro minimo habeas quod te super hoc jam diu toleravimus. Audivimus siquidem quod capella S. Michaelis a quodam tuo plebano destructa sit, et praedictis fratribus absque judicio ablata. Mandamus itaque fraternitati tuae ut praedictam ecclesiam reaedificari praecipias, et consecratam usque ad proximas Kalendas Augusti reddi facias. Si quam vero causam adversus canonicos plebanus se habere confidit, ante tuam praesentiam justitiam exsequatur, ut nullus deinceps locus querimoniae relinquatur, et fratrum religio minime impediatur; alioquin nos per gratiam Dei non diutius [Col. 0236C] tolerabimus, quin adversus eos, qui auctoritati apostolicae sedis praesumptuose injuriam intulerint, beati Petri gladium exeramus et dignam sententiam proferamus.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto Filio R., salutem et apostolicam benedictionem.

Illud tibi et fratribus tuis contigisse videtur quod filiis suis Sapientia dicit: Fili, accedens ad servitutem Dei, praepara animam tuam ad tentationem; sed consolatur nos Apostolus: Omnes qui pie volunt vivere [Col. 0236D] in Christo, necesse est ut persecutionem patiantur. Fratri nostro Lucano episcopo scripsimus, et per fratrem nostrum Reginum episcopum rogavimus ut se erga vos sive in ordinibus seu in aliis benignius ac mitius habeat. Quod si nos pro vobis audire noluerint, tibi et fratribus tuis beati Petri solatium non deficiet. Rogamus autem ut sive per te seu per fratres tuos Beati Floridi canonicam visites, ut quod bene coeptum est, cooperante Domino, fine meliori terminetur.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0237A] fratribus R. episcopo et canonicis Ecclesiae Lucanae salutem et apostolicam benedictionem.

Audivimus vos erga Sancti Frigdiani canonicos animum convertisse, ut et eis benevoli sitis, et benignitatem exhibeatis. Quod nobis adeo gratum est, ut pro eis dilectioni vestrae gratias referamus. Rogamus etiam ut si eis bona fecistis, meliora in posterum faciatis; quod enim eis impenditis, vobis ipsis tribuitis. Vestri enim filii et fratres sunt, illorum bonum vestrum est, si vestra charitate foveantur; augeat in vobis Dominus gratiam suam, ut per temporalis pacis concordiam ad pacem perveniatis aeternam.

[Hujus privilegii mentio tantum exstat apud JAFFÉ, Regesta Rom. pont., p. 496, «ex schedis Pertzii.» —Incipit: «Sicut injusta.»]

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus et coepiscopis LAMBERTO Atrebatensi et JOANNI Morinensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Querimonia Tornacensium canonicorum jam diu [Col. 0237C] adversus monachos Sancti Martini exagitata adhuc vehementius exagitatur. Unde dilectioni vestrae mandamus ut locum utrisque partibus competentem constituatis, et praedicta querimonia diligenter examinata, eam penitus decidere studeatis, et remota appellatione debitum finem imponatis, ut nullus per Dei gratiam querimoniae locus ulterius relinquatur.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio GIRARDO praeposito et ejus fratribus in ecclesia [Col. 0237D] Sancti Evasii canonice viventibus, eorumque successoribus in perpetuum.

Religiosis desideriis dignum est facile praebere consensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Proinde nos vestris precibus annuentes, praesenti decreto sancimus, ut quaecunque bona in praesenti vestra Ecclesia legitime possidet, sive in futurum largiente Domino juste atque canonice poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem ecclesiam aut claustri vestri domos invadere aut ejus possessiones auferre, aut ablata retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra eorum pro quorum [Col. 0238A] sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Illud sane omnimodis interdicimus, ne quis militum, aut quarumcunque personarum saecularium, de praedictis rebus ejusdem Ecclesiae, seu rusticorum ad ipsius Ecclesiae parochias pertinentium decimas auferre praesumat, sed in vestros seu Ecclesiae vestrae usus juxta sanctiones canonicas conferantur. Vobis praeterea, vestrisque successoribus in catholicae veritatis unitate permanentibus id concedimus, ut si quando Vercellensi Ecclesiae catholicus defuerit episcopus, chrisma, oleum sanctum, ordinationes clericorum, a quo malueritis catholico suscipiatis episcopo, conservata in posterum catholici episcopi debita reverentia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, [Col. 0238B] hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam venire temere tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae [Col. 0238C] Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, V Kalendas Martii, indictione I, Incarnationis Dominicae anno 1108, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno IX.

[Mentio exstat apud LANG, Regesta, sive Rerum Boicarum autographa e regni scriniis. Monaci, 1822, 4 ^o , t. I, p. 111.]

PASCHASIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus et coepiscopis P. Legionensi, D. Compostellano, R. Palentino, P. Nazarensi. P. Asturicensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Voluntatis quidem nostrae fuerat ut frater noster G. Burgensis episcopus Oxomensi Ecclesiae, quia pauperior videtur, aliquid de suae parochiae parte concederet. Caeterum fraternitas vestra, cui terminos illos de quibus quaestio fuerat, indagare praecepimus, rescripsit nobis, Gomizonem bonae memoriae Burgensem episcopum statim post divisionem [Col. 0239A] factam illos terminos per triennium tenuisse. Cum vero Toletanus archiepiscopus Oximam tenens, terminos illos et totam aliam dioecesim usque ad rivum de Aslanza, et Sanctum Petrum de Barilangas, cepisset, totum id Garsias Burgensis episcopus litteris Romanae recuperavit Ecclesiae. Porro scriptum illud vetus quod Oxomensis episcopus habere se dicit, sicut nec a vobis, nec a nobis authenticum creditur. Sane quid a praedecessore nostro Urbano super his omnibus et qualiter statutum sit, et ipsius monumentis certius approbatur. Constat igitur quod frater noster Burgensis episcopus ad concedendam parochiae partem ex judicio compelli non potest. Ne igitur ulterius pax Ecclesiae perturbetur, terminos illos de quibus hactenus quaestio acta est, et caetera, [Col. 0239B] sicut ex Romanis privilegiis determinata sunt, Burgensis Ecclesia nunc et in futurum perpetua stabilitate possideat.

Datum III Idus Aprilis, indictione I.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri GARSIAE Burgensi episcopo, ejusque successoribus canonice promovendis in perpetuum.

Non incertum est Hispaniarum Ecclesias partim Sarracenorum tyrannide, partim diversorum regum incursibus ita esse turbatas ut quaedam omnino dirutae, [Col. 0239C] quaedam depopulatae, alterarum dioeceses sint ab utrisque usurpatae. Haec nimirum causa fuit cur inter Burgensem et Oximensem Ecclesias diutina pro parochiis controversia fuerit. Quam profecto controversiam sanctae memoriae praedecessor noster Urbanus in praesentia sua praesentibus et consentientibus utrisque partibus, Bernardo videlicet Toletano archiepiscopo, ad quem Oximensis ecclesia metropolitano jure pertinet, Gomizonis in primo Burgensis episcopi, tua sequenti tempore assistente persona, saepe discutiens, scriptorum suorum deliberatione finivit. Ita supradictarum Ecclesiarum terminos in perpetuum manere sancimus, sicut Gomizonis praedecessoris tui tempore in episcoporum concilio Alfonso egregio rege cum regni sui principibus [Col. 0239D] collaudante, apud monasterium de Fusellis compererat esse distinctos. Ut videlicet a fine Canatanazore et de Murello et Arganza, et a castro quod dicitur Mesella, et a castro quod dicitur Speia, et a villis quae dicuntur Congosto et Buezo, et sicut aqua ipsa currit et labitur in Arandam aquam, et discurrit per Cluniam usque ad pennam de Aranda, donec labitur in fluvium Dorium, et omnes villae ex septentrionali parte fluminis Arandae, in quibus currit Saio de Clunia, id est ad dominatum Cluniae pertinentes, nec non trans fluvium Dorium, Castrum Maderolum et Bozichellas, et usque ad civitatem Septipublicam, et quidquid ultra continetur, cedat [Col. 0240A] in dioecesim Oximensis ecclesiae. Illa vero quae citra sunt a terminis praenotatis versus septentrionalem plagam, Burgensis ecclesia, quae Aucensis ecclesiae vicaria est, perpetuo jure possideat. Nos quoque ejusdem praedecessoris nostri vestigiis insistentes ejus sanctionem de Burgensi parochia decreti praesentis auctoritate prosequimur. Caeteros parochiae vestrae fines sicut ante id temporis sub praedecessoribus Munione, sub Munione ipso Simeone, ac Gomizone, episcopis manserant inconcussos manere decernimus. Ad haec adjicientes statuimus ut villa Fenicularis, cella S. Mariae de Ravenaria, monasterium S. Eufemiae de Cuzolo cum villis et obedientiis, ac caeteris pertinentiis suis quae Aucensi seu Burgensi ecclesiae in proprietatem [Col. 0240B] sunt praeceptis regalibus attributae, et si quae aliae possessiones in alienis parochiis et per catholicorum principum testamenta Burgensi ecclesiae collatae sunt, semper in tua, charissime frater, Garsia, et tuorum successorum dispositione jure proprio ac possessione permaneant, salvo dioecesanorum episcoporum, si quod habere consueverant jure parochiali. Item Valeranicense monasterium quod in Burgensi dioecesi fundatum dignoscitur, cum omnibus pertinentiis suis jure proprio vestrae ecclesiae, tibique ac tuis successoribus confirmamus. Quod et de universis ecclesiae ejusdem villis et obedientiis censemus. Quidquid etiam in futurum eadem Burgensis Ecclesia juste et canonice, sive liberalitate principum, seu oblatione fidelium [Col. 0240C] potuerit adipisci, perpetuo possidenda praesentis decreti assertione praecipimus. Sane si quis in crastinum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, comes aut vicecomes, judex, aut ecclesiastica quaelibet saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonitus, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reumque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi alienus fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem Ecclesiae justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, [Col. 0240D] quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Scriptum per manum Rainerii scriniarii regionarii et notarii S. palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus SS.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus [Col. 0241A] fratribus archiepiscopis, episcopis, abbatibus, atque principibus, per Bituricensem, Burdegalensem, Auscitanam, Turonensem, atque Britannicam provincias constitutis, et caeteris tam clericis quam laicis, salutem et apostolicam benedictionem.

Apostolicae sedis auctoritate, cui Domino auctore praesidemus indigni, compellimur non solum proximis, sed procul etiam positis fidelibus, quae ad salutem spectant animae providere. Quod quantum in nobis est, auxiliante Domino, implere satagimus. Proinde vobis omnibus, fratres et filii, apostolorum Petri et Pauli benedictionem impendimus, et paterna vos affectione cohortamur in Domino, quatenus usque in finem, firmum justitiae propositum teneatis, [Col. 0241B] laboris mercedem maximam in aeterna gloria percepturi. Ut autem penes vos habeatis, apud quem querelas vestras et negotia, cum opportunum fuerit, referatis, cujusque consilio et hortatu, quae ad salutem attinent, peragatis: vices nostras fratri charissimo Girardo Engolismensi episcopo commisimus, in partes eum nostrae sollicitudinis asciscentes. Huic vice nostra, ut nostro apostolorumque in partibus vestris vicario, ad Dei honorem et ad salutem animarum vestrarum fideliter obedite: ut vobis per Dei gratiam collaborantibus, quae exstirpanda sunt, exstirpare; quae corroboranda sunt, corroborare praevaleat. Nec sollicitudinem, fratres charissimi, pigeat, cum necessitas ecclesiasticae utilitatis exegerit, synodales cum eo celebrare conventus: [Col. 0241C] quos nimirum convocandi, nos ei vice nostra potestatem indulsimus.

Datum Laterani, XVIII Kal. Maii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ROSTAGNO Vasensis Ecclesiae episcopo suisque successoribus in perpetuum.

Justis votis assensum praebere, etc. Tuis igitur, frater in Christo venerabilis Rostagne, justis petitionibus annuentes, etc. Statuimus ut Vasensis civitatis medietas, quam beatae Mariae semper Virginis matris ecclesia ex antiquo jure possederat, et [Col. 0241D] altera medietas quam Gaufredus provinciae comes cum fratre suo Bertranno, per manus Petri, bonae memoriae episcopi, eidem ecclesiae tradidit, salvo jure omni, et in agris, terminis qui praedictorum comitum chirographo continentur, etc.; et universa quae juste ad eamdem ecclesiam pertinere videntur, in tua tuorumque successorum dispositione atque regimine libera semper et illibata serventur, etc.

Scriptum per manum Rainerii, etc.

Datum Laterani, per manum Joannis sanctae Romanae [Col. 0242A] Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, V Kal. Maii, indict. I, Incarnat. Dom. an 1108, pontificatus autem domni Paschalis II papae nono.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio LAURENTIO abbati Sancti Vitoni, salutem et apostolicam benedictionem.

Richardus Virdunensis ad nos veniens, nullam reatus sui satisfactionem ecclesiae fecit, unde nec a nobis in communionem susceptus, nec a vinculo excommunicationis [Col. 0242B] est absolutus; quapropter dilectioni tuae mandamus, ut illius consortium omnino vites, et tam eum quam omnes fautores ejus, et omnes qui ei scienter communicant, a nobis excommunicatos esse denunties.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis fratribus et coepiscopis EUSTACHIO Valentino, et [Col. 0242C] LEODEGARIO Vivariensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Dilectionem vestram nequaquam oblitam credimus, quanta precum instantia se Bertrannus absolvi peteret a vinculo anathematis, pro quo vestra quoque fraternitas satis nos rogavit. Nos itaque et suis et vestris precibus inclinati, accepta refutatione de manibus ejus omnium rerum S. Aegidii, pro quibus excommunicatus fuerat, hominem illum absolvimus. Post abscessionem autem nostram, velut canis reversus est ad vomitum; pejora satis et deteriora, ut audivimus, coepit exercere quam fecerat. Nam fratres monasterii captos turpissime dehonestavit, in villam assultum fecit, et homines de ea captivos asportavit, quos adhuc retinet. Quae omnia nos [Col. 0242D] nulla ulterius ratione ferre valentes, dilectioni vestrae mandamus, ut si revera B. Petrum diligitis, ejus injuriam modis omnibus vindicare curetis. Convenientes itaque hominem illum commonete, et Ecclesiae auctoritate praecipite ut ab hac instantia penitus desistat, ablata restituat, et monasterium cum omnibus suis pertinentiis liberum et quietum manere permittat. Quod si non fecerit, nos tam ipsum quam omnes fautores ejus a liminibus Ecclesiae auctoritate apostolica ⁜ (65) repellimus.

Datum apud Sutriam, II Idus Maii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo fratribus et coepiscopis BERENGARIO Forojuliensi et LEODEGARIO Aptensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Contra sacerdotale officium quod habetis vos audivimus monasterium S. Aegidii expugnare cum Bertranno, quod B. Petri est proprium. Quod si verum est, quanto officio vestro sit contrarium, vos ipsi agnoscitis. Unde dilectioni vestrae praesentibus [Col. 0243B] litteris mandamus, ut et vos ab hac insania desistatis, et milites vestros ab auxilio Bertranni cohibeatis; scientes procul dubio quia, si ab hoc nefario opere non cessatis, ab omnibus divinis officiis vos auctoritate apostolica removemus. Ipsum quoque Bertrannum, si non ab hac nequitia destiterit, et ablata restituerit, a fidelium societate separamus.

Datum apud Sutriam, II Idus Maii.

[Col. 0243C] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio LAMBERTO Sithiensi, abbati venerabilis monasterii Sancti Bertini, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Ad hoc nos, disponente Domino, in apostolicae sedis servitium promotos, agnoscimus ut ejus filiis auxilium implorantibus efficaciter subvenire, et ei obedientes tueri ac protegere, prout Dominus dederit, debeamus; unde oportet nos venerabilibus manum protectionis extendere et servorum Dei quieti attentius providere. Igitur, pro beati Bertini confessoris reverentia, Sithiense monasterium, cui, Deo auctore, praesides, quod videlicet idem beatus Bertinus in honore apostolorum Petri et Pauli fundasse cognoscitur, et omnia ad ipsum pertinentia, sub tutela [Col. 0243D] apostolicae sedis excipimus, et a cura ejusdem monasterii, quam fratres monachi Cluniacenses, per fratrem nostrum Joannem, Taruennensem episcopum, seu per Robertum, comitem Flandriae, seu per te, capitulo tuo et Taruanensi inconsulto, quod nullatenus fieri debuit, sibi dicunt esse concessam, nos, communicato consilio cum fratribus nostris episcopis et cardinalibus, super his quae praesenti decreti confirmatione statuta sunt, privilegiis eorum qui super hoc se habere affirmant, dictante justitia, cassatis, ipsos apostolica auctoritate absolvimus, et, sicut coram nobis judicatum est, praefatum monasterium [Col. 0244A] et abbatem loci in antiquo suae libertatis et immunitatis genio continuae permanere decernimus. Universa igitur ad ipsum legitime pertinentia, nos, largiente Domino, tibi tuisque successoribus, decreti praesentis assertione, firmamus, scilicet in Taruanensi parochia, eidem monasterio adjacentes, videlicet ecclesiam Sanctae Margaretae ⁜ (66) , ecclesiam Sancti Joannis, Sancti Martini, ecclesiam de Herbela, ecclesiam de Peternessa, ecclesiam de Torbodeshem, sicut retroactis temporibus, ab omni episcopali redditu liberas. Confirmamus etiam vobis ecclesiam de Broburg cum capellis suis, ecclesiam de Graveninga et de Lo, ecclesiam de Arkes cum eadem villa, ecclesiam de Poperingehem cum eadem villa, ecclesiam de Stenkerka, ecclesiam de Brusele, [Col. 0244B] ecclesiam de Scales, ecclesiam de Boveringhem cum villis earum, villam de Aldenfort, et de Ostresela et de Rokestor cum terra quam emisti ab Arnoldo de Wenti, et aliis terris adjacentibus, allodium quod Clarenbaldus dedit in villa Lustingehem, ecclesiam de Coieka et ecclesiam de Helcin cum villis earum, et partem ecclesiae de Walnas, ecclesiam de Locanes et Aquina, ecclesiam de Hunela cum eadem villa; altare de Merchem, quod venerabilis Joannes, episcopus, vobis concessit. In Noviomensi parochia, Kanetecurtin. In Torvanensi ⁜ (67) , ecclesiam de Rokeshem, ecclesiam de Hetlingehem, ecclesiam de Hitlingehem, de Westkerke, et decimam de Clemeskerke; in Coloniensi parochia, ecclesiam [Col. 0244C] de Frekena, ecclesiam de Gildestorp cum appenditiis earum. Ex quibus praecipimus ut nulla per episcopos vel eorum ministros exactio, quibuslibet occasionibus, exigatur, salvis episcoporum annuis redditibus; ecclesiam quoque de Coclers, quam Baldricus, Tornacensis Ecclesiae episcopus, tibi tuisque successoribus ordinandam, una cum altari de Rusletha, omni exactione liberam tribuit, praeter decem solidos denariorum, qui, singulis annis, de Rusletha episcopo persolvuntur. Porro abbatis subrogationem penes monasterium Sancti Silvini apud Alciacum, juxta praeteriti temporis morem, in vestra semper concedimus dispositione persistere. Stationes autem apud vos publicas per episcopum omnino fieri prohibemus, nec frequentius ibi, nisi ab abbate [Col. 0244D] vocatus fuerit, veniat, ne in servorum Dei recessibus popularibus occasio praebeatur ulla conventibus, ac simpliciores ex hoc animos plerumque, quod absit! in scandalum trahat. Statuimus autem ut in omnibus parochiis vestris nullus ecclesiam vel monasterium, refragante voluntate vestra, aedificare vel aedificatam tenere praesumat, nullusque presbyter sive clericus in ecclesiis vel capellis vestris, sine vestro assensu, per se vel per vim alterius, licentiam habeat permanendi, aut aliquot ibi officium assumendi; si quando vero, quod absit! vestrae dioecesis episcopum vel catholicum non esse, vel apostolicae [Col. 0245A] sedis gratiam et communionem non habere contigerit, fratres vestros, ordinationis gratia, ad catholicum episcopum transire permittimus, et in communi parochiae interdicto, clausis ostiis, secrete divina officia celebrare. Demum, totum illud atrii spatium, quod ab omni basilicae vestrae parte, usque ad medium Agnionis fluvii cursum interjacet, nos Ecclesiae vestrae, praesenti decreto, firmamus, cum piscariis Mera et Grath, Mardic et Strangnerh, et Laugha et terris adjacentibus, cultis sive incultis, prout priscis temporibus possedistis. Nemini vero facultas sit idem coenobium temere perturbare, aut quaecunque ipsius sunt vel fuerint, quibuslibet occasionibus, auferre; sed omnia integra conserventur, eorum pro quorum sustentatione et gubernatione [Col. 0245B] concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

[Col. 0245C] Scriptum per manum Rainerii, scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Datum Laterani, per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis et bibliothecarii, VIII Kal. Junii, indictione decima quinta, anno Dominicae Incarnationis millesimo centesimo septimo, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae nono ⁜ (68) .

Ego Paschalis, catholicae Ecclesiae episcopus.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri ANSELMO Cantuariensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Litteras dilectionis tuae recepimus, per quas affabilitatis tuae dulcedinem recognovimus. Bene autem et sapienter egisti, quod nos de causa et honore Cantuariensis Ecclesiae praemonitos et cautos reddidisti. Nos siquidem in te, ipsius B. Augustini Anglorum apostoli personam veneranter intuemur; et ideo honori tuo vel Ecclesiae tuae detrahere omnino refugimus. Unde quae rogasti libenter suscepimus, et ad servandum tuum et Ecclesiae tuae honorem. [Col. 0246A] custodiam et sollicitudinem tuam adhibemus. Porro quod in eis litteris significasti scandalizari quosdam quod regem Teutonicum dare investituras ecclesiarum toleramus, nec tolerasse nos aliquando, nec toleraturos scias. Exspectamus quidem ut ferocia illius gentis edometur. Rex vero si in paternae nequitiae tramite perseveraverit, B. Petri gladium, quem jam educere coepimus, procul dubio experietur.

Datum Beneventi, IV Idus Octobris.

[Col. 0246B] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio DIEDMARO, egregio comiti, salutem et apostolicam benedictionem.

Bonis saecularium studiis non tantum favere, sed ad hoc eorum animos invitare debemus, qui pro nostro officio eorum saluti prospicimus. Proinde devotionem tuam, dilecte in Christo fili, comes Dietmare, spectavimus, qui in ecclesia quae sancti Joannis Baptistae dicitur, in loco qui Selboldt vocatur, posita tam pro uxoris tuae defunctae anima quam pro tuorum, et eorum qui tui sunt, peccatorum remediis, regulares canonicos congregare disponis, quam videlicet ecclesiam per Robenuldi religiosi sacerdotis ministerium beato Petro et sanctae ipsius Romanae Ecclesiae devote ac fideliter obtulisti. [Col. 0246C] Et nos itaque tam eamdem ecclesiam, quam congregandos ibi fratres, sub tutelam apostolicae sedis excipientes statuimus, ut congregandi ibidem fratres secundum beati Augustini regulam perpetuo conversentur. Decernimus etiam ut quascunque possessiones ipsa ecclesia juste in praesentiarum possidet, sive in futurum Domino largiente collatione tua seu quorumcunque fidelium. legitime possederit, firme semper et integre conserventur, clericorum illic Deo servientium profuturae. Nulli ergo episcoporum, nulli clericorum, nulli regum aut principum, nec tuorum cuilibet successorum, sit facultas, eamdem ecclesiam temere perturbare, aut quaecunque ipsius sunt vel fuerint, quibuslibet occasionibus [Col. 0246D] auferre. Sane ad indicium hujus perceptae a Romana Ecclesia libertatis, unum auri nummum per annos singulos ejusdem ecclesiae clerici Lateranensi palatio persolvent. Si quis autem, quod absit! hujus decreti tenore cognito temere contraire tentaverit, honoris et officii sui periculum patiatur, nisi praesumptionem suam digna satisfactione correxerit.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Beneventi per manum Leonis, Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, XVII Kalend. Novembris, indictione prima, anno Dominicae Incarnationis 1108, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno X.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri D. Compostellanae sedis episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Piae voluntatis affectus prosequente debet studio confoveri, ut ecclesiastica utilitas apostolicae sedis favore vires accipiat et accrescat. Significavit nobis fraternitas tua quod secundum Romanae Ecclesiae consuetudinem septem cardinales presbyteros in Ecclesia [Col. 0247B] tua ordinaveris, quid ad altare B. Jacobi missarum officia succedentibus sibi vicibus administrent: quod nostrarum expostulas litterarum munitione firmari. Nos itaque dilectionis tuae petitionibus annuentes, ordinationem tuam praesentibus litteris, et apostolica auctoritate firmamus, statuentes ut nec per te, nec per tuorum quemlibet successorum constitutus ille sacerdotum numerus imminui debeat, aut immutari, nec per aliam quamlibet personam, nisi per praefatos sacerdotes, aut episcopos, aut Romanae Ecclesiae legatos, missarum super altare B. Jacobi statuimus solemnia celebrari.

Datum Beneventi III Kal. Novemb.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GARSIAE Burgensi episcopo, ejusque successoribus canonice promovendis in perpetuum.

Egregias quondam episcopalis dignitatis urbes in Hispania claruisse, egregiorum qui in ipsis refulserunt pontificum sive martyrum scripta et monumenta testantur. Inter quas Aucensis ecclesia dignitate pontificalis cathedrae fuerat sublimata. Quam per multos postea annos a Mauris vel Ismaelitis possessam, quorumdam veridica relatione cognovimus. [Col. 0247D] Quia vero nostris temporibus omnipotenti Deo placuit eamdem ecclesiam per Ildefonsum egregium regem in Burgensi reparare, et episcopalem ei dignitatem restituere, quod etiam venerabilis memoriae praedecessor noster papa Urbanus sui privilegii auctoritate firmavit, ea propter illos ejusdem Ecclesiae terminos de quibus inter te et Oximensem episcopum quaestio versabatur, sicut a fratribus et coepiscopis terrae illius accepimus, quibus eos indagari praecepimus, tuae tuorumque successorum dispositioni parochiali jure sine alicujus calumnia perpetuo subjacere praecipimus, videlicet Canatanazor, Murellum, Arganza, Mesela, Speia, Congosto, Buezo, nec non trans fluvium Dorium, Castrum Maderolum, Bozikellas usque ad civitatem [Col. 0248A] Septi publicam, cum omnibus illis quae citra sunt a terminis praenotatis.

Praeterea quoniam Tarraconensis metropolis, cujus dioecesis Ecclesia Aucensis fuisse cognoscitur, ita irruentibus barbaris detrita est ut nullus eam incolere valeat; pro singulari Burgensis Ecclesiae amore statuimus ut, tam tu quam successores tui, nulli praeter Romanum metropolitano subjecti sint, et sicut fraternitas tua a praefato praedecessore nostro in episcopali regimine promota esse dignoscitur, ita omnes qui deinceps in eadem sede successerint, per manum Romani pontificis tanquam speciales Romanae sedis suffraganei consecrentur. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens [Col. 0248B] contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem Ecclesiae justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Datum Beneventi per manum Leonis, Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, II Idus Novembris, indictione [Col. 0248C] I, anno Dominicae Incarnationis 1108, pontificatus autem domini Paschalis II papae anno X.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GARSLAE Burgensi episcopo ejusque successoribus canonice promovendis in perpetuum.

Egregias quondam episcopalis dignitatis urbes in Hispania claruisse, egregiorum qui in ipsis refulserunt pontificum sive martyrum scripta et monumenta testantur. Inter quas Aucensis ecclesia dignitate [Col. 0248D] pontificalis cathedrae fuerat sublimata, quae post multos postea annos a Mauris vel Ismaelitis possessam, juridica quorumdam relatione cognovimus. Caeterum nostris temporibus omnipotenti Deo placuit eamdem ecclesiam per Ildephonsum egregium regem in Burgensi urbe reparare, et episcopalem ei dignitatem restituere, quod nimirum venerabilis memoriae praedecessor noster papa Urbanus sui privilegii auctoritate firmavit. Hos sane illius parochiae terminos de quibus inter te et Oxomensem episcopum quaestio versabatur, a fratribus nostris terrae illius episcopis, quibus indagare praeceperamus, ad Burgensis Ecclesiae possessionem pertinere didicimus. Idcirco eos tuae tuorumque successorum dispositioni sine alicujus calumnia parochiali [Col. 0249A] perpetuo jure subjacere decernimus, videlicet Canathanozor, Murelum, Airhunza, Messella, Speia, Congosto, Buezo, nec non trans fluvium Dorium, Castrum Madiolum, Bocigelas usque ad civitatem Septempublicam, cum omnibus illis quae sunt a terminis praenotatis. Praeterea quoniam Tarraconensis metropolis, cujus dioecesis Aucensis Ecclesia fuisse cognoscitur, ita irruentibus barbaris destructa est ut nullus eam incolere audeat, sicut a praenominato praedecessore nostro sedis apostolicae praesule institutum est, nos quoque praesentis decreti auctoritate sancimus ut tam tu quam successores tui, nulli praeter Romanum metropolitano subjecti sint. Et sicut fraternitas tua ab eodem praedecessore nostro ad episcopalis officii dignitatem [Col. 0249B] promota dignoscitur, ita omnes qui deinceps in eadem sede successerint, per manum Romani pontificis tanquam specialis Romani sedis suffraganei consecrentur. Si qua igitur in posterum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui careat dignitate, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem Ecclesiae justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic [Col. 0249C] fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Scriptum per manum Rainerii, senniarii [scriniarii] regionarii et notarii sacri palatii.

Datum Laterani per manum Joannis, S. R. E. diaconi bibliothecarii, III Non. Novemb., indict. III, Incarnationis Dominicae 1109, pontificatus autem domini Paschalis II papae anno X.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio HENRICO glorioso regi Anglorum, salutem et apostolicam benedictionem.

Omnipotenti Deo gratias agimus, qui talem te regem nostris temporibus constituit, qui et terrenum regnum sapienter ad honorem Dei gubernas, et aeterni regis sollicitudinem ante oculos mentis portas. Postulasti siquidem a nobis per litteras, ut in loco qui Heli dicitur, novus ex apostolica auctoritate episcopatus constituatur: quia Lincolniensem episcopatum tantae magnitudinis esse dixisti, ut ad peragenda ea quae episcopalis sunt officii, unus episcopus nullatenus sufficere possit. Pro quo et devotionem tuae voluntatis laudamus, et [Col. 0250A] dispositioni assensum praebemus, ita tamen, ut in celebri loco constituatur, ne nomen episcopi, quod absit! vilescat. Ad hoc enim episcopus constituitur, ut populum Dei, et verbo doceat, et vita informet, et ad verum pastorem Domini, commissarum sibi animarum lucra reportet. In iis quoque de quibus rogasti, licet quaedam ibi inordinata videantur, tuae tamen voluntati refragari nequaquam valemus. Novit praeterea gloria vestra, domnum Hervaeum episcopum, quem vita et scientia commendat non modica, nimia barbarorum ferocia et persecutione de sede sua expulsum, et multa fidelium fratrumque suorum caede fuisse fugatum. Cujus ut scientia fructum, qui non perit, afferre, et vita bonum valeat Dei populo exemplum praebere, volumus et rogamus, [Col. 0250B] si qua eum apud vos vacans ecclesia vocaverit, ibi auctoritate apostolica constituatur, ne infructuoso diu silentio torpeat, qui vitae documenta coelestis in scientia et moribus portat. Omnipotens Deus apostolorum suorum precibus et vos et prolem vestram custodiat, et coeleste post terrenum vobis regnum concedat.

Datum XI Kal. Decembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0250C] fratri Anselmo Cantuariensi archiepiscopo, et caeteris comprovincialibus episcopis, salutem et apostolicam benedictionem.

Inter caetera regna terrarum, ad apostolicae sedis dilectionem atque obedientiam, Anglorum regnum specialiter pertinere, apostolicae sedis scripta et Anglicarum historiarum series manifestabunt. Quae nimirum causa sollicitudinem nostram propensius impellit, illius regni ecclesias familiarius confovere, et earum dispositionibus sollicitius invigilare. Lincolniensem itaque episcopatum tam spatiosum ex filii nostri regis vestrisque litteris cognovimus, ut ad ea quae episcopalis sunt officii peragenda, unus nullatenus sufficere possit episcopus. Quapropter ex voluntate Lincolniensis episcopi postulat a nobis [Col. 0250D] idem charissimus filius noster et Christianissimus rex Anglorum Henricus, quatenus in parte una episcopatus ipsius ex apostolicae sedis permissione, novus episcopatus constituatur in loco videlicet qui Heli vocatur. Cujus nos petitionibus, quia religiosae videbantur, assensum libenter praebuimus, et episcopatum in loco praefato constituendi, ex apostolica auctoritate, licentiam damus, statuentes ut sedes episcopalis in loco praedicto constituta, omni deinceps tempore perseveret. Parochiam quoque quam vestra fraternitas cum praedicto fratre Lincolniensi episcopo, et regis providentia, eidem episcopatui assignaverit, perpetuo possideat. Porro de monasterio; in quo sedes episcopalis constitutus, Anglicorum monasteriorum, in quibus episcopi constituti sunt. [Col. 0251A] consuetudo servabitur. Hujus constitutionis conservatores, omnipotentis Dei et apostolorum suorum benedictione perpetuo perfruantur. Amen.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ILDEFONSO Hispanorum regi, salutem et apostolicam benedictionem,

Principatus tui tempore multa mala et multa pericula in regno Hispaniae contigerunt. Scandalis itaque [Col. 0251B] regni Ecclesiae scandala non oportet apponi. Unde nobilitatem tuam monemus ne terminos Ecclesiarum qui a gloriosae memoriae regibus patre et fratre tuo distincti sunt per Romanam Ecclesiam confirmati a personis ullis patiaris praesumptione confundi: nos enim Oscitanae seu Barbastrensis Ecclesiae parochiam ita omnino quietam et integram volumus conservari sicut et illorum scriptis et nostris privilegiis definitum. Si quis vero aliquid praesumpserit, indignationem apostolicae sedis inveniet.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri Oscitano episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Extulisti, frater, in coelum os tuum cum sedis apostolicae statuta contemnens, Barbastrensem populum, ne suo episcopo justa persolveret, instruxisti: hoc profecto est episcopalia praedari, Romana privilegia conculcare. Adhuc Barbastrensem episcopi domum invadens, quae illic habentur distraxisti, et ab Ecclesiae villula praedam armata manu diebus solemnibus abegisti; super his, ab eodem episcopo monitus, propria reddere contempsisti, insuper adversus [Col. 0251D] eum regem commovere tentasti, excommunicatum ab eo militem in consortium suscepisti. Praecipimus ergo ut infra menses duos postquam praesentes litteras acceperis, supra dicto episcopo satisfacias et in posterum ab hac omnino praesumptione desistas: alioquin nos te ab episcopali et sacerdotali officio donec satisfacias interdicimus.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0252A] fratri B. [BALDRICO] Dolensi archiepiscopo.

Si pastores ovium sole geluque pro gregis sui custodia die ac nocte intenti sunt, et ne qua ex eis aut errando pereat, aut ferinis laniata morsibus deficiat, oculis semper vigilantibus circumspectant; quanto sudore quantaque cura debemus esse pervigiles, nos qui pastores animarum esse dicimur. Attendamus igitur ut susceptum officium exhibere erga custodiam Dominicarum ovium non cessemus, ne in die divini examinis pro desidia nostra ante summum Judicem negligentiae nos reatus excruciet, unde modo honoris reverentia inter caeteros sublimiores judicamur. Pallium autem fraternitati tuae ex more ad missarum solemnia celebranda sicut concessum est antecessoribus tuis, concedimus. [Col. 0252B] Videlicet in Natale Domini, in Octava Domini, in Purificatione et aliis festivitatibus sanctae Mariae, in Palmis, in Coena Domini, in Sabbato sancto, in die Dominica Resurrectionis, in octava Paschae, in Ascensione Domini, in Pentecoste, in Nativitate S. Joannis Baptistae, in Natali omnium apostolorum, in festivitate S. Laurentii et S. Mauritii, in festivitate S. Michaelis, et Omnium Sanctorum, et S. Martini, ac vestrorum sanctorum quorum corpora apud vos habentur, in Dedicatione ecclesiarum, et in Anniversario tuo, et quando ordinationes facis. Hortamur denique charitatem tuam, ut mores vitae tuae tanto honore conveniant, quatenus auctore Deo exempli verbique possis esse conspicuus. Vita igitur tua filiis tuis sit regula, ut si qua fortitudo in illis [Col. 0252C] deprehenditur, in ea dirigatur. Cor ergo tuum neque prospera, quae temporaliter blandiuntur, extollant, neque adversa dejiciant; sed quidquid illud fuerit, virtutis puritate devincatur. Nullum apud te locum odia, nullum favor indiscretus inveniat: sacrae benedictionis tuae justi . . . quod judicii opus nulla venalitatis interventio commaculet. Sit in te et boni pastoris dulcedo, sit et judicis severa districtio. Unum scilicet innocenter viventes foveat, aliud inquietos a pravitate compescat. Misericordem te, prout virtus patitur, pauperibus exhibe, oppressis defensio tua subveniat, opprimentibus modesta ratio contradicat, nullius faciem contra justitiam accipias, nullum quaerentem justa despicias, custodia [Col. 0252D] vitae aequitatis excellat, ut nec divitem potentia sua aliquid apud te extra viam suadeat rationis audire, nec pauperem de se sua faciat humilitas desperare; quatenus, Deo miserante, talis possis existere, qualem sacra lectio praecipit dicens: Oportet episcopum irreprehensibilem esse. Sed his omnibus uti salubriter poteris, si magistram charitatem habueris, quam qui secutus fuerit, a recto tramite non recedit. Sed ecce, frater charissime, inter multa alia ista sunt sacerdotii, ista pallii, quae si studiose reservaveris, quod foris accepisse ostenderis, intus habebis. Sancta Trinitas fraternitatem tuam gratiae suae protectione circumdet, atque in timoris sui viam nos dirigat, ut post vitae hujus amaritudinem, ad aeternam simul dulcedinem pervenire mereamur.

Sicut a quibusdam accepimus, tantum vestris in partibus jam abundat iniquitas, quod Christiana religio penitus ibi deperire videatur, et quod sine dolore dicere non possumus, non solum laici, verum etiam clerici et monachi in prohibitis seu illicitis prorumpentes, Deo et hominibus odibilia perpetrare non metuunt. Quapropter venerabilem fratrem nostrum Girardum Engolismensem episcopum ad vestras destinavimus partes, ut ibidem largiente Domino corrigenda corrigeret, et stabilienda stabiliret. [Col. 0253B] Qui sicut ex litteris ejus cognovimus, ut praedictas iniquitates et impietates a vestris excludere partibus posset, venerabilem fratrem nostrum ⁜ (69) Baldricum et coepiscopum in Dolensi Ecclesia ordinavit. Pro tanta itaque et tam instanti necessitate venerabili fratri nostro Baldrico Dolensi archiepiscopo pallium, pontificatus videlicet plenitudinem concessimus, ut eo secundum praedecessorum suorum consuetudinem utatur. Mandamus igitur dilectioni vestrae, ut eum tanquam patrem timeatis, sicut magistro obediatis, et ut pastorem animarum vestrarum attentius diligatis, quatenus ejus admonitionibus et orationibus et ecclesiae vestrae honor augeatur, et Christiana religio reparetur, et reparata adjuvante Domino conservetur.

(Anno 1109, Mart. 7.—Vide Bullarium Lateranense, n. 4.)

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, fratribus Virdunensis Ecclesiae catholicis, salutem et apostolicam benedictionem.

Richardum vestrae occupatorem Ecclesiae a sancta [Col. 0253D] Romana Ecclesia pro suis meritis excommunicatum etsi hactenus non legistis, certius tamen et audisse et scire credimus; nunc autem vobis scripto nuntiamus ut eum excommunicatum scientes, communionem ejus omnimodis caveatis. Sane abbatem Sancti Vitoni et archidiaconum Guidonem pro catholicae unitatis dilectione et dignitatibus et rebus suis privatos audivimus: praecipimus ergo si qua penes vos B. Petri et nostri obedientia est, ut locis suis bonisque restituantur. Si autem praesentibus litteris obedire contemnitis, nos ecclesiam vestram a divinis [Col. 0254A] officiis interdicimus; qui vero ab hujus erroris macula resipuerint, cum fratris nostri Treverensis archiepiscopi, seu supradicti abbatis consilio catholicae unitati reconcilientur; praelatum autem Guidonem noveritis apud nos diaconum esse ordinatum.

Data Laterani, decimo quinto Kelandas Aprilis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, abbatibus et caeteris clericis, RAINALDO de Monzione comiti, RAINALDO Tullensi, et caeteris clericis de [Col. 0254B] archidiaconatu Guidonis, salutem et apostolicam benedictionem.

Pro catholicae unitatis dilectione Guidonem archidiaconum vestrum a Richardo Virdunensis Ecclesiae invasore bonis suis exspoliatum audivimus, quamobrem charitati vestrae nostris praesentibus eum litteris commendamus, praecipimus enim ut ipsi de ecclesiis ad monasteria pertinentibus consueta justitia, et a clericis seu laicis obedientia debita sicut archidiacono impendatur; alioquin donec obediant divinis officiis careant, et decimas suae plebis amittant; vos autem filii quibus Deus saecularem potestatem dedit, et qui armis justitiam contuemini, pro B. Petri reverentia ejus adjutores existite, et ejus adversarios viriliter cohibete: id [Col. 0254C] ipsum de venerabili viro abbate Sancti Vitoni tam vobis quam reliquis Virdunensium partium praecipimus, qui propter eamdem catholicae unitatis dilectionem loco suo rebusque suis privatus est, praefatum autem Guidonem noveritis apud nos diaconum ordinatum.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio SEHERO Calmosiacensis coenobii abbati ejusque successoribus promovendis in perpetuum.

Sic [piae] postulatio voluntatis effectu debet prosequente [Col. 0254D] compleri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Quia igitur dilectio tua ad sedis apostolicae portum confugiens, ejus tuitionem devotione debita requisivit, nos supplicationi tuae clementer annuimus, et Domini Salvatoris et beatae Mariae Genitricis ejus monasterium, cui Deo auctore praesides, cum omnibus ad ipsum pertinentibus, sub tutelam apostolicae sedis excipimus. Vitae namque canonicae ordinem quem professi estis, privilegii praesentis auctoritate firmamus, et tam vobis quam [Col. 0255A] vestris successoribus in eadem religione permansuris ea omnia perpetuo possidenda sancimus, quae inpraesentiarum pro communis victus sustentatione possidere videmini: alodium videlicet ipsum, in quo vestra ecclesia sita est, datum a Theodorico milite et uxore ejus Hadelvide cum omnibus appenditiis ejus, partem alodii Bulzei datum a Helvide de Calvo monte, et a filiis suis: partem alodii Igniaci datum a Widrico de Walcurt, et ab uxore sua Adheleide, partem alodii Hamoniscurtis et Lihirici et Lamerici datam a Bencelino de Casteneio et uxore sua Leucarde in eisdem, de quibus alodiis aliam partem datam a Leucarde de Villa uxore Theoderici, partem alodii Darnole datam ab eadem Leucarde in morte sua, partem quam habebat Bencelinus Darnole, [Col. 0255B] datam a Cunegunde uxore Rofridi militis per concambium Basonis-montis, partem alodii Truillaris datam a Mascelino de Domno Martino et uxore sua Hersinde cum alodio de Maltucurt, alodium de Janancurt datum a Robaldo de Domno-Martino, cum parte alodii quam habebat apud Hulieni-villam, partem alodii de Petri-villa datam a Lietardo et uxore sua Elizabeth cum quarterio terrae Darnole, alodia data a Berta jam vidua, et a filio suo Galfrido, quae habuit apud Ruvirum et apud Masnila, et apud Duvencurt, et apud Unocurt, et apud Lifoi cum omnibus appenditiis eorum, alodium Hudini-villae ab Amalrico datum ab uxore sua Oda per concambium alodii quod habebat Bagnoli, quarterium terrae datum a Beatrice uxore Ganolii Darnoli, quarterium [Col. 0255C] terrae datum a Haduide de Fagnei-villa apud Basolivillam, quarterium terrae datum a Stephano de Villa-Viriaco, alodium datum ab Albrico de Novo-castro, et uxore ejus et filiis apud Unacurt, in quo molendinum aedificatum est, quaecunque etiam in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium jure atque canonice poteritis adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Ad haec adjicientes decernimus ne loci vestri fratres de carrucis, aut laboribus, sive nutrimentis, seu molendinis suis vel parochiali ecclesiae Sanctae Mariae quae in eodem fundo Calmosiaci sita est, vel aliis quibuslibet, reddere decimas seu primitias exigantur; nec ulli omnino hominum liceat [Col. 0255D] eamdem ecclesiam temere perturbare aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere vel temerariis vexationibus fatigare: sed omnia integra conserventur, eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura.

Si qua igitur ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se scilicet divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni [Col. 0256A] subjaceat; cunctis autem eidem ecclesiae sua servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Scriptum per manum Rainerii scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis et bibliothecarii, XII Kal. Aprilis, indictione II, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo nono, pontificatus autem domini Paschalis secundi papae X.

[Exstat in tabulario Caesareo Vindobonensi, teste JAFFÉ ( Regesta Pont. Rom., p. 498) qui titulum suprascriptum affert cum hac mentione: «Ex schedis Pertzii.»]

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio suo REMBALDO, aliisque fratribus in ecclesia Sancti Deodati servientibus Deo, salutem et apostolicam benedictionem.

Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, quatenus et devotionis sinceritas [Col. 0256C] laudabiliter accrescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Quia igitur dilectio vestra ad sedis apostolicae portum confugiens, tuitionem debita devotione requisivit: nos supplicationi vestrae clementer annuimus, et beati Deodati ecclesiam in valle Galilaea sitam ad quam ad serviendum Domino convenistis, apostolicae sedis auctoritate munimus. Statuimus enim ut quaecunque praedia, quascunque possessiones, concessione pontificum, munificentia regum, liberalitate principum vel oblatione fidelium, vel aliis justis modis, hodie possidet, vel in futurum, largiente Deo, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant: et oblationes, quas illuc confluentes populi pro remedio animarum suarum altari [Col. 0256D] dederint, in communes usus fratrum dispensentur. Nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia in praepositum subrogetur, nisi quem fratres communi consensu, aut fratrum consilii sanioris pars, secundum Dei timorem elegerint. Consecrationes altarium, ordinationes fratrum qui ad sacros ordines fuerint promovendi, juxta concessionis Leonis IX sanctae memoriae Romani pontificis, a quo volueritis catholico accipiatis episcopo, qui gratis et omni pravitate exactionis deposita, quod postulabitur a vobis indulgeat. Sane ad fratrum correctionem, si quando oportuerit, non alii mittantur, nisi quos ad hoc ipsum idoneos consilio fratrum saniorum sibi praepositus advocaverit. Praeterea quidquid dignitatis usque ad [Col. 0257A] nostra tempora eadem Ecclesia obtinuit, nos quoque ob beati Deodati reverentiam, et multorum salutem, etiam in posterum proprio obtinere concedimus. Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae concessionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et [Col. 0257B] apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Scriptum per manum Joannis scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis et bibliothecarii, IV Idus Aprilis, indict. II, Incarn. Dominicae an. 1109, pontificatus autem domni Paschalis II papae anno decimo.

(Anno 1109, April. 14.—Vide USSERMAN in episcopatu Bambergensi, Prob. 62.)

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HUGONI Gratianopolitano episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Eapropter desideriis tuis, reverendissime frater, benignius assentimur, et Ecclesiam Gratianopolitanam, cui Deo auctore praesides, decreti praesentis auctoritate munimus. Statuimus enim et auctoritate apostolica interdicimus, ne quis successorum vestrorum [Col. 0257D] occasione aliqua praesumat donare, vendere, vel alienare terras, possessiones, ecclesias, decimas, seu census ecclesiarum, et caetera quae vel per antecessores tuos vel per tuam industriam acquisita fraternitas tua possidet; vel in posterum tu successoresque tui largiente Domino Ecclesiae acquisituri estis. Si quis autem vel vendita, vel donata susceperit, donec illa restituat, excommunicationi subjiciatur. Illud etiam pariter interdicimus ne post tuum vel tuorum successorum obitum, quisquam palam furtimve audeat bona ipsa subtrahere, donec pastor per Dei gratiam substituatur Ecclesiae.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, XIV Kalend. Maii, indictione III, anno 1109 Incarnationis [Col. 0258A] Dominicae, pontificatus autem domni Paschalis papae X.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi, etc.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ARNULPHO praeposito ecclesiae S. Martini, quae sita est in porta Ambianensi, et ejus fratribus regularem vitam professis, tam praesentibus quam futuris, in perpetuum.

Desiderium quod ad religiosum propositum et animarum salutem pertinere monstratur, auctore [Col. 0258B] Deo sine aliqua est dilatione complendum. Quia igitur vos, o filii, per divinam gratiam aspirati, secundum dispositionem fratris nostri Godefridi civitatis vestrae episcopi mores vestros sub regularis vitae disciplina coercere, et communiter secundum sanctorum Patrum instituta omnipotenti Deo deservire proposuistis, et nos secundum ejusdem episcopi preces devotioni vestrae impertimur assensum. Vitae namque canonicae ordinem, quem professi estis, praesentis privilegii auctoritate firmamus, et tam vobis quam successoribus vestris in eadem religione permansuris omnia perpetuo possidenda sancimus, quae inpraesentiarum pro communis victus sustentatione possidere videmini: videlicet omnes decimas omnium novalium et segetum episcopalium [Col. 0258C] urbi Ambianensi adjacentium, sicut a praedecessoribus episcopis Ecclesiae vestrae concessum est, exceptis decimis terrarum in quibus mater ecclesia vel aliae civitatis ecclesiae decimas sumunt, lanae quoque omnium pecorum episcopalium decimas; altare Sancti Petri ultra pontem, et omnia ad id pertinentia; ecclesiam quoque SS. Lupi, Walarici et Desiderii; altare de Estombli et terram dotis ejus; altare de Warlus et Selincurte, quae ab omni episcopi et ministrorum ejus redditu et servitio libera sunt; atria quoque eorum et hospites, familiamque Sancti Apri; altaria quoque de Donfront et de Hargiscurte cum appenditiis eorum, necnon et praehendam cujusque canonici . . . . . uno anno post obitum [Col. 0258D] suum, ut quotidianam missam toto anno pro anima ejus persolvatis; cambam, hospites, terras arabiles, et omnia bona abbatiae Sancti Martini, et omnia quae in Amelly et Pisoy ecclesia vestra antiquitus possidebat, et in molendino Sancti Mauritii singulis annis modicum hibernati, et viginti quatuor sextarios hordei. Praeterea quaecunque in posterum juste atque canonice poteritis adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Nemini facultas sit ecclesiam ipsam temere perturbare, aut quaecunque ipsius sunt vel fuerint, quibuslibet occasionibus auferre. Libertas vobis eadem maneat quae et canonicis matris ecclesiae, ita ut ecclesia vestra ditioni decani et canonicorum matris ecclesiae pro supradicti episcopi dispositione permaneat: nullus autem apud [Col. 0259A] vos deinceps canonicus ordinetur, nisi qui se canonice victurum professus fuerit. Si qua igitur in posterum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sanctissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem ecclesiae justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. [Col. 0259B] Amen.

Scriptum per manum Rainerii notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Romae in porticu Beati Petri per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis et bibliothecarii, quinto Idus Maii, indictione secunda, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo nono, pontificatus autem domini Paschalis secundi papae anno decimo.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0259C] filiis GUILLELMO Majoris Monasterii abbati, et caeteris fratribus, salutem et apostolicam benedictionem.

Et litterarum et nuntiorum vestrorum suggestione cognovimus, quoniam et frater noster Benedictus Aletensis episcopus cellam quamdam de insula Aaron in honore sancti Maclovii consecratam cum appenditiis suis vestro primum monasterio tradidit, ecclesiam postmodum in Dinanensi castro sitam, sub ejusdem sancti Maclovii nomine consecratam, monasterio vestro plena collatione concessit, eo quod supradictae cellae tanquam membrum capiti pertineret. Gauffridus etiam dominus Dinanensis, et filii ejus, et aliquae aliae potestates saeculares quoquomodo [Col. 0259D] tenebant de rebus exterioribus, ad eamdem cellam vel ecclesiam pertinentibus, vestro monasterio reddiderunt. Nos itaque juxta petitionem vestram, eidem concessioni nostrae assertionis robur accommodamus, et supradictam cellam de insula Aaron, et praefatam castri Dinanensis ecclesiam cum praediis omnibus sive possessionibus ad eam pertinentibus semper in possessione, dispositione et jure vestri Majoris Monasterii pertinere decernimus, statuentes et omnibus modis interdicentes, ne cuiquam deinceps liceat cellam illam cum omnibus pertinentiis suis a monasterii vestri unitate sejungere. Si quis autem hujus decreti tenoris temere [Col. 0260A] contraire praesumpserit, secundo commonitus, nisi congrue satisfecerit, severitatis ecclesiasticae ultione et sancti Spiritus gladio puniatur.

Datum Laterani per manum Joannis diaconi bibliothecarii, secundo Idus Maii, indictione tertia ⁜ (70) , Incarnationis Dominicae anno 1109.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio PONTIO coenobii Cluniacensis abbati, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0260B] In provectionis tuae primordiis, fili charissime, deliberasti sedis apostolicae dulcedinem experiri, utrum eadem erga te permaneat, quae circa praedecessorem tuum Hugonem egregiae religionis et sapientiae virum usque in finem permansisse conspicitur. Postulasti enim ut quae a praedecessoribus nostris eidem abbati, vel ejus antecessoribus concessa sunt, tibi quoque concedere debeamus. Magna quidem postulatio est, et sedis apostolicae consuetudini minus accommoda: non enim aut absentibus, aut minus perspicuis personis solent ista concedi. Et licet nobis ex parte jam notus sis, non tamen adhuc in te adeo fulgidum specimen prudentiae aut religionis enituit. Caeterum supradicti praedecessoris tui praerogativa praecellens, et melior spes quam de [Col. 0260C] indole tua per Dei gratiam gerimus, fratrum etiam, qui in te patrem elegerunt, virorum utique religiosorum ac sapientum postulationi tuae conjuncta precatio nostram circa te benignitatem tanta affectione deflexerunt, ut rationabili petitioni tuae etiam absentis, nihil ad praesens negare deliberemus. Confidimus enim et te largiente Domino praenominati abbatis studiis institutum et eosdem fratres in ejus disciplina laudabili perpetuo permansuros; ut, sicut in praeterito tempore, ita etiam in futurum sanctae religionis exempla de Cluniacensi coenobio diffundantur. Hac igitur spe, hac per Dei gratiam confidentia freti, tibi, charissime fili, tuisque legitimis successoribus, et per vos Cluniacensi coenobio conferimus, [Col. 0260D] concedimus, confirmamus quaecunque ab antecessoribus nostris collata, concessa et confirmata, vel per privilegia sedis apostolicae vel per alia authentica munimina dignoscuntur. Si qua igitur ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis [Col. 0261A] autem eidem coenobio justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Scriptum per manum Rainerii scriniarii regionarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Romae in porticu Beati Petri per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, IV Nonas Junii, indictione secunda, Incarnationis Dominicae anno 1109, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno X.

( Bullata in plumbo pensilis, cum filis sericis rubei croceique colorum, non retortis. )

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus episcopis Anagniae, et aliis per Campaniam constitutis, salutem et apostolicam benedictionem.

Dominum excelsum habentes prae oculis, qui in amicis suis laudatur et benedicitur, et considerantes propterea strenuae probataeque vitae merita, quibus vir sanctus Petrus, quondam Anagniae episcopus, de regula monachorum assumptus, in pastorali officio pure, simpliciter, solerti vigilantia et exemplo, Deo [Col. 0261C] deservivit: admirantes etiam miraculorum insignia, quibus sanctum suum ante et post obitum divina gratia decoravit, prout per Brunonem Signiensem episcopum fideliter adnotatur, et usque ad nostra tempora decorare non desinit, auctoritate praesentium vobis licere volumus et mandamus quatenus tertio Nonas Augusti diem natalem ejusdem confessoris et praesulis memorandi sanctorum catalogo congrue celebrem recolatis, quatenus in praesenti gratiam, et in futuro, opitulante divina clementia, piis ejus intercessionibus mereamur gloriam sempiternam.

Data Signiae, secundo Nonas Junii, pontificatus nostri anno decimo.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio PETRO presbytero, salutem et apostolicam benedictionem.

Devotionis tuae petitiones benigne admittimus, ideoque in burgo Senae, opportuno tamen loco monasterium aedificandi cum consensu ejusdem civitatis episcopi licentiam concedimus. Statuimus enim ut, si Dei gratia constructum fuerit, sub Passinianensis et Vallumbrosanae congregationis custodia et regula quietum semper et liberum sit mansurum. Decernimus ergo ut nulli omnino liceat ipsum monasterium [Col. 0262A] ad honorem Dei sanctique Benedicti aliorumque sanctorum aedificatum temere perturbare, vel ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia quae vel a te, vel ab aliis fidelibus de proprio jure oblata fuerint, illibata atque integra conserventur. Quicunque vero ipsum monasterium, et in eo Domino servientes fovere, suisque rebus honorare curaverit, omnipotentis Dei, et apostolorum ejus gratiam consequatur. Si quis autem, quod absit! huic nostro decreto contraire tentaverit, honoris et officii sui periculum patiatur, nisi praesumptionem suam digna satisfactione correxerit.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus SS.

Datum apud Castellionem per manum Joannis, [Col. 0262B] sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, III Kalend. Octobris, indict. III, Incarnat. Dominicae anno 1109, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno X.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio PONTIO monasterii Cluniacensis abbati, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Et religio Cluniacensis coenobii, cui Deo auctore praesides, et praedecessoris tui sanctae memoriae Hugonis [Col. 0262C] abbatis dulcissima reverendaque dilectio, cogunt nos,. fili in Christo charissime Ponti abbas, tuis petitionibus indulgere. Eapropter abbatias vel prioratus qui sub praenotati abbatis Hugonis dispositione manserunt, sub tua quoque vel successorum tuorum dispositione permanere decernimus. ( Enumerantur. Tum pergit: ) In locis autem quae sine proprio abbate, diebus domni ac venerabilis Hugonis abbatis fuisse videntur, nunquam aliquis abbatem ordinare praesumat. Illud etiam libertatis Cluniacensi coenobio firmum haberi sancimus, ut vestri monasterii monachi qui ad sacros sunt ordines promovendi, a quibus malueritis catholicis episcopis promoveantur. Chrisma vero, si opportunitas exegerit, in vestro faciatis monasterio consecrari, vel a quibus [Col. 0262D] volueritis episcopis. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, etc., ut in aliis nonnullis epistolis.

Ego Paschalis, catholicae Ecclesiae episcopus, subscripsi.

Datum apud Castellium per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, XIII Kal. Novemb., indict. III, Incarnationis Dominicae anno 1109, pontificatus autem domni Paschalis II XI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio PONTIO Cluniacensi abbati, salutem et apostolicam benedictionem.

Bonum et laudabile Cluniacensium fratrum desiderium exstitisse nequaquam ambigimus, cum te in abbatem ad suarum animarum custodiam elegerunt. Stude ergo per Dei gratiam, fili in Christo charissime, quantum in te est, bonum eorum desiderium adimplere; ut et ipse in religione proficias, et eos qui tibi commissi sunt in Dei semper timore [Col. 0263B] custodias. De benignitate autem sedis apostolicae, et beati Petri gratia candidum tibi pallium mittimus, de quo dalmaticas in usum debeas vestrae ecclesiae praeparare. Nos siquidem dalmaticae, compagarum, chirothecarum, et mitrae usum in festivitatibus octo monasterii tui praecipuis, sicut antecessori tuo felicis memoriae Hugoni abbati a praedecessore nostro concessus est, ita tibi speciali dilectione concedimus. Vide ergo ut, sicut ejus locum tenes, sicut dignitatem assecutus es, ita etiam religionem teneas et industriam prosequaris; quatenus per Dei gratiam, et monasterii salus inconcussa permaneat, et tam in te quam in illis divini nominis gratia exaltetur.

Datum apud Castellium, XVI Kalend. Novembris.

( Bullata in plumbo pensili, cum simplici filo retorto. )

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio CUNONI abbati venerabilis monasterii quod in monte Sigeberch situm est, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Sicut injusta poscentibus nullus tribuendus est effectus, sic legitima desiderantium non est differenda petitio. Quia igitur dilectio tua ad sedis apostolicae portum confugiens, ejus tuitionem devotione [Col. 0263D] debita requisivit. Nos supplicationi tuae clementer annuimus, et Beati Michaelis monasterium, cui Deo auctore praesides, sedis apostolicae auctoritate munimus. Confirmamus siquidem vobis vestrisque successoribus possessiones et praedia seu caetera bona universa quae ab Annone felicis memoriae Coloniensi archiepiscopo ejusdem monasterii fundatore concessa sunt, videlicet ecclesiam in Bleisa cum dotali manso et decimatione, et ecclesiam in Hanafo cum decimis et caeteris appenditiis quas a canonicis Bunnensibus, data in eorum et ecclesiae usus custodia Bunnae, per concambium accepit, villam etiam quae dicitur Mendenen, quam a praeposito vel canonicis majoris Ecclesiae data per concambium in Bathalicha decimatione suscepit. Caetera etiam loca [Col. 0264A] quae per manus advocatorum eidem coenobio et servis Christi ibidem degentibus, in victum vestitumque concessit. Id est Acchera, item Acchera; Strala, Nistera, Beringerishuscim, Geistingen, Bleisa superior, Lara, Menedon, Atemere, Antrefe, Gulusa, Legia; vineae in Wintere, Bethendorf, Mulendorf. In Rigemogon quaedam rura cum vineis; ecclesiam in Berchein cum decimatione, ecclesiam in Bleisa inferiori cum dotali manso; ecclesiam in Hanafo cum decimis, Sulse, Trutthesdorf, Menimdorf, Torendorf, Mulendorf, Irmenderoth, Chorincheid, Inere, Uneheim, Flatenen, Perne, Grecenich, Hofstedenen, Luvesberch, Flamersfets, Quintinachen. Praeterea villam Hircennowen quam Henricus IX rex eidem coenobio tradidit.

[Col. 0264B] Et quaecunque bona ipsi monasterio ab aliis fidelibus de suo jure oblata sunt, aut in futurum offerri, vel aliis justis modis acquiri contigerit, vobis vestrisque successoribus regulariter degentibus quieta et integra permanere sancimus. Sane advocatis quibus pro tempore monasterii advocatia commissa fuerit interdicimus ne alium sub se advocatum constituant, neque de rebus ad stipendia conferendis, neque de his quae pro justitiis persolvuntur amplius exigant, quam supradicti Annonis archiepiscopi deliberatione provisum est. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro [Col. 0264C] quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum [Col. 0264D] judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Scriptum per manum Rainerii scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, IV Kal. Decembris, indictione III, Incarnationis Dominicae anno 1109, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno XI.

(Anno 1109. Vide Scheri librum De primordiis monasterii Calmosiacensis ap. MARTENE, Thesaur. Anecd. t. III, 1191.)

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio HENRICO abbati Sancti Vedasti, salutem et apostolicam benedictionem.

Rumor quem de te nuper audivimus laetitiam nobis non modicam attulit. Audivimus enim quod assumptis de Cluniacensi congregatione fratribus monasterii tui mores corrigere et religioni studere jam coeperis: quod nimium religiosos viros qui te noverunt laetificant. Monemus itaque et rogamus ut in eo quod coepisti constanter insistas et religionis studium ad finem bonum perducere sollicitius [Col. 0265B] elabores.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri BEARDO Constantiensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Quaestionum quas ad nos misisti latebras tuam credimus praesentiam non latere. Caeterum quia super his per apostolicam sedem postulas certius informari quod doctrinae sanitas habeat, respondemus. Excommunicatis enim communicare in his quae a [Col. 0265C] sacris sunt inhibita canonibus nullo modo sit licitum. Et voluntate quidem communicantes, sive sint monachi, sive sint alii, ejusdem reatus flagitio involvuntur. Qui vero aut ignari aut inviti necessitate communicant, licet in oculis hominum contagio polluantur, non tamen propter hoc reos in conspectu aeterni judicis arbitramur. Porro excommunicatorum cadavera de sanctorum basilicis projiciantur, quia eorum putores ad superna conscendunt, sicut quartus Dialogorum beati Gregorii liber indicat, et sanctorum ipsorum revelatione didicimus; ideoque dum ea illic continentur, cessandum a divinis officiis arbitramur. De confecto ab haereticis chrismate vel oleo ratio suggerit ut pro divinae invocationis [Col. 0265D] reverentia inter Ecclesiam debeat concremari. Ab ipsis haereticis venientes ita omnino recipiantur, sicut antiquitus recipiendos vel receptos fuisse sanctorum praedecessorum nostrorum Leonis et Gregorii monumenta declarant.

Datum Laterani VII Idus Februarii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio AZENARIO abbati venerabilis monasterii [Col. 0266A] Sancti Remigii quod secus urbem Remensem situm est, ejusque successoribus regulariter promovendis, in perpetuam rei memoriam.

Sicut injusta poscentibus nullus est tribuendus effectus, et caetera quae ad verbum legere est in bulla anni 1107, supra col. 216; loca in quibus nonnihil variat indicant notae bullae priori subjectae.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio BENEDICTO abbati monasterii Sancti Miniatis ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

[Col. 0266B] Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulantis vires indubitanter assumat. Quia igitur dilectio tua ad sedis apostolicae portum confugiens ei tuitionem devotione debita requisivit, nos supplicationi tuae clementer annuimus, et beati Miniatis martyris monasterium, cui Deo auctore praesides, apostolicae sedis auctoritate munimus. In quo nimirum monasterio ipsius sancti martyris Miniatis et aliorum multorum martyrum corpora requiescunt. Confirmamus itaque vobis et eidem monasterio montem Regis, in quo praedicti martyris ecclesia posita est, cum omni pertinentia ejusdem curtis et campum Martii; et Bisarnum a flumine Arno usque ad viam publicam; [Col. 0266C] ecclesiam sanctae Mariae Albuini sitam in Alberita cum omnibus pertinentiis suis; ecclesiam Sancti Petri sitam in Camullia cum hospitali et omnibus pertinentiis suis. Et curtem de Sicignano, quam dedit eidem monasterio Ugo filius Gerardi et uxor ejus Mandolla, et quod ei donatum fuit a Gerardo filio Aldeprandi. Caeteras quoque ecclesias, castra, villas et alias possessiones, quas Ildebrandus, Lambertus, Attho et Gerardus, episcopi Florentiae, imperatores, reges, principesque catholici vel alii fideles de suo jure ipsi monasterio contulerunt. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel [Col. 0266D] temerariis vexationibus fatigare, sed omnino integra conserventur eorum pro quorum sustentatione ac gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura; salva Florentini episcopi canonica reverentia. Si qua ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine divinae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi quatenus et hic [Col. 0267A] fructum bonae actionis suscipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Scriptum per manum Rainerii scriniarii et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, V Idus Januarii, indictione III, Incarnationis Dominicae an. 1110, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae XI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GOFFRIDO Sorano episcopo, ejusque successoribus . . . Populum.

Sicut injusta petentibus nullus est tribuendus effectus . . . petitioni tuae, frater in Christo charissime, praesentibus annuentes, ad perpetuam S. Soranae Ecclesiae pacem ac stabilitatem praesentis decreti stabilitate sancimus, ut universi parochiae fines, qui a parochianis ante cum juribus suis usque hodie possessi sunt, ita omnino integre tam tibi quam tuis successoribus in perpetuum conserventur; qui videlicet fines versus fundum et cryptam latronis, inde in terminum cetininam, inde intro, et inde . . . Soranam, inde in Sangrum, inde in vallem Regiam, [Col. 0267C] inde in Afedenam, inde in Vestiam, inde in Saviram Anistri, inde in Petram Rectam, inde in Coaciam, inde in Sulfuratum, inde in Pontem Fractum, inde in Montem Cornetum, inde in Campum Rontium . . . . . . inde in Petram Malam, inde in terram de Piro, inde reditum ad praescriptum collem. Intra quos fines in oppidis omnibus, et villis, et monasteriis, et ecclesiis tibi tuisque successoribus jus episcopale sancimus . . . Cum itaque proprietario jure ad Soranam Ecclesiam pertinere noscuntur, tibi, tuisque successoribus . . . quieta semper et integra permanere decernimus . . . Castellum Insulae cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam S. Laurentii, et . . . ecclesiam S. Pauli in Campo, in Arpino plebem S. Mariae, et plebem S. Archangeli: in Castello . . . ecclesiam [Col. 0267D] S. Mariae, in Sora plebem S. Restitutae, ecclesiam S. Laurentii, ecclesiam S. Luciae, ecclesiam S. Viti in Carpello, ecclesiam S. Petri . . . duo molen dina in flumine Liridi, et unum in Carnello, in valle Sorana ecclesiam S. Petri; et S. Donati . . . plebem S. Mariae, ecclesiam S. Savini . . . ecclesiam S. Mariae de Campo, S. Urbani, ecclesiam S. Mariae de . . . ecclesiam S. Mariae de Picenisti in Atino, ecclesiam S. Mariae, S. Petri, S. Sylvestri, S. Mauri, S. Angeli de . . , tria molendina in flumine Melfi cum suis pertinentiis. Item extra Atinum ecclesiam S. Marciani. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem ecclesiam temere vexare. perturbare, et possessiones auferre, vel ablatas retinere, [Col. 0268A] minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integre observentur, etc.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Dat. Laterani per manum Joannis, S. Rom. Ecclesiae diac. card. ac bibliothecarii, V Id. Februar., ind. III, Incarn. Dom. an. 1110, pont. autem D. Paschalis II PP. an. undecimo.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ALMEO Fructuariensis monasterii abbati, et monachis, [Col. 0268B] salutem et apostolicam benedictionem.

Religiosis desideriis dignum est facilem praebere consensum ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Agnes siquidem comitissa, Petri marchionis filia, quae derelicto saeculo monasterii quietem elegit, medietatem villae novae monasterio vestro contulit, cum omni integritate, ac libertate, qua eam ipsa tenuerat. Quam collationem nostra petiit auctoritate firmari. Proinde nos illius, et vestris per confratrem nostrum Mainardum Taurinensem episcopum precibus annuentes praesenti decreto sancimus, ut eadem villae novae medietate semper in monasterii vestri possessione permaneat, idipsum de villa Falae constituimus, cujus medietatem unam ex oblatione Arditionis marchionis, qui per Dei gratiam in vestro [Col. 0268C] monasterio conversus est, alteram vero ex venditione fratris ejus Mansfredi marchionis, ad vestri coenobii jus pertinere cognovimus. Nemini ergo liceat, vel illam villae novae medietatem, vel integritatem villae Falae, a monasterii vestri possessione subtrahere, aut aliquibus ingeniis alienare, sed omnia congregationi vestrae, sicut a supradictis personis tradita sunt, ita semper quieta et integra in vestro vel successorum vestrorum usu et gubernatione inconvulsa proprietate permaneant; si quis autem, quod absit! hujus decreti nostri paginam sciens temerarie contraire tentaverit, honoris ac officii sui periculum patiatur, vel excommunicationis ultione plectatur, nisi praesumptionem suam digna satisfactione correxerit.

[Col. 0268D] Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus SS.

Datum Laterani per manum Joannis diaconi cardinalis, III Idus Martii, indictione III.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri PETRO Squillacen. episcopo, ejusque successoribus canonice promovendis in perpetuum.

Apostolicae sedis nos compellit auctoritas pro Ecclesiarum statu sollicitos esse, prava corrigentes, [Col. 0269A] et quae recta sunt stabilire. Constat siquidem Squillacenam, cui auctore Domino pastor es per nos institutus, Ecclesiam prioribus longe temporibus specialiter sub apostolicae sedis jure mansisse, sicut verum indagantibus per authentica beati Gregorii scripta monstratur. Quia ergo Deo auctore per strenuissimorum fratrum Roberti quondam nobilis memoriae ducis, Rogerii comitis labores atque victorias tam ex illa, quam ex caeteris Calabrorum Ecclesiis, Graecorum tyrannica cessavit invasio. Nos praedecessoris nostri Urbani papae II vestigiis insistentes, Squillacensem Ecclesiam sub speciali jure sanctae sedis apostolicae confoventes, statuimus, et temporibus perpetuis observandum censemus, ut sicut tu, ita et tui deinceps successores per manum semper [Col. 0269B] Romanorum pontificum consecrentur. Ad haec adjicimus infra fluvium ambitus, sicut ex superioribus montibus torrentes in Crocleam, et Alarum fluvios, et iidem fluvii in Adriaticum mare defluunt, ea quae in conspectu fratrum nostrorum episcoporum Siciliae omnium, et Calabriae quorumdam coram praedicto Rogerio comite, et a veteranis, et multorum temporum testibus ad Squillacensem Ecclesiam ex antiquo pertinuisse juxta praeceptum ejusdem praedecessoris nostri Urbani II probata sunt, ea nihilominus quae Squillac. Ecclesiae beatus legitur Gregorius consuluisse, firma semper et integra in tua tuorumque successorum et ipsius Eccl. possessione permaneant; porro colonos, seu praedia de Palaeopoli, sive Roccella, quae Adelais comitissa cum filio [Col. 0269C] Rogerio pro redemptione animae supradicti comitis Rogerii Squillacen. Ecclesiae tradidit, nos eidem Ecclesiae cum oratorio Sanctae Mariae, quod illic situm est, jure proprietario confirmamus. Praeterea quidquid in futurum liberalitate principum, vel oblatione fidelium juste atque canonice poterit adipisci, illibatum ipsi perpetua stabilitate servetur. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnino integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Si qua sane ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam [Col. 0269D] sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, satisfactione integra non emendaverit, honoris sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Redemptoris nostri Jesu Christi aliena sit, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem Ecclesiae jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructus bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Datum Later. per manum Joannis S. R. E. diac. cardinalis ac bibliothecarii, Nonis Aprilis, ind. III, [Col. 0270A] Incarnat. Domin. anno millesimo centesimo decimo, pontificatus autem dom. Paschalis II papae anno XI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo LAMBERTO abbati, et ejus fratribus in ecclesia S. Christophori de Phalempin canonicam vitam professis, eorumque successoribus in perpetuum.

Devotionem vestram ex venerabilium fratrum Joannis Morinensis, et Baldrici Noviomensis episcoporum [Col. 0270B] relatione cognovimus, quia in ecclesia de Phalempin ad regularis disciplinae observantiam largiente Domino concaluistis. Religiosorum etiam conjugum Rogerii et Ogivae desiderium percepimus, qui locum vestrum omnipotestatis suae jugo liberum facientes, canonicos illic secundum B. Augustini regulam ordinari desideraverunt. Nos igitur et illorum voto, et fratrum nostrorum, quae praenominati sunt, episcoporum petitionibus annuentes, vitae canonicae ordinem, quem professi estis, in eodem loco in perpetuum conservandum auctoritatis apostolicae robore stabilimus.

Quam ob rem statuimus ut quaecunque praedia, quaecunque bona, vel ab ipsius ecclesiae fundatoribus, vel a supradictis conjugibus, vel a quibuscunque [Col. 0270C] fidelibus Dei suo jure in eamdem ecclesiam oblata sunt, vel in posterum offerri contigerit, vobis vestrisque successoribus firma semper et quieta permaneant.

Praecipimus itaque et penitus interdicimus ne pro chrismate, pro catechumenorum vel confirmandorum oleo, vobis a decano, seu caeteris matricis ecclesiae clericis, molestia inferatur.

Concedimus etiam vobis in ecclesia parochiae vestrae presbyterum ad regendam parochiam constituere, salva tamen Tornacensis episcopi reverentia, etc.

Datum Laterani, Incarnationis Domini anno 1110, indictione III, V Idus Aprilis, pontificatus nostri anno XI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio SIGIBOLDO abbati monasterii Sancti Petri de Medlick, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Religiosis desideriis dignum est facilem praebere consensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Luipaldus siquidem marchio beati Petri ecclesiam et monasterium a parentibus suis aedificatum in loco Medlick, in parochia Pataviensi, et sub [Col. 0271A] patronatus sui jure possessionem beato Petro et sanctae Romanae Ecclesiae obtulit sub ejus tuitione perpetuo confovendum. Quamobrem religiosis ejus desideriis annuentes juxta postulationem confratris nostri Udalrici Pataviensis episcopi monasterium ipsum sub tutela apostolicae sedis suscipimus, et decreti praesentis auctoritate munimus. Statuimus etiam ut quaecunque praedia, quaecunque possessiones, sive ecclesias cum decimarum oblationibus praefati principes Luipaldus et pater ejus Luipaldus, et caeteri parentes ejus, seu alii fideles de suo jure ipsi monasterio contulerunt, vel in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, oblatione fidelium offerri, vel aliis justis modis acquiri contigerit, firma tibi tuisque successoribus et illibata [Col. 0271B] permaneant. Obeunte te nunc ejus loci abbate, vel tuorum quibuscunque successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem, et beati Benedicti Regulam elegerint a Romano pontifice consecrandum. Porro circummanentium abbatum subire judicium non cogamini, nisi forte illorum, qui ad sedis apostolicae proprietatem pertinent, cum ecclesiasticae necessitatis causa exegerit; chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium, sive basilicarum, ordinationes monachorum, qui ad sacros ordines fuerint promovendi, a Pataviensi accipietis episcopo, si quidem gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et si ea gratis [Col. 0271C] ac sine pravitate voluerit exhibere; alioquin liceat vobis catholicum quem malueritis adire antistitem, et ab eo consecrationum sacramenta suscipere, qui apostolicae sedis fultus auctoritate, quae postulantur, indulgeat. Laicos sane seu clericos saeculariter viventes ad conversionem suscipere nullius episcopi vel praepositi contradictio vobis inhibeat. Sepulturam quoque ejusdem loci, omnino liberam decernimus, et eorum qui illic sepeliri deliberaverint, devotioni et extremae voluntati, nisi forte excommunicati sint, nullus obsistat. Advocatus autem ejusdem loci Luipaldus marchio maneat, vel ejus haeres, quicunque in posterum marchiam obtinuerit. Verumtamen nec illis, neque alicui prorsus hominum liceat in [Col. 0271D] eodem monasterio vel in bonis ejus quidquam sibi temere vindicare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Ad indicium autem susceptae a Romana Ecclesia exemptionis, aureum unum quotannis singulis Lateranensi palatio persolvetis. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sanctissimo [Col. 0272A] corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, et in extremo examine, districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis suscipiant, et apud districtum judicem, praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardin. ac bibliothecarii, XVI Kal. Maii, indict. III, Incarnat. Domini anno 1110, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno XI.

P. episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri DIDACO Compostellanae Ecclesiae episcopo ejusque successoribus canonice promovendis in perpetuum.

Sicut injusta poscentibus nullus est tribuendus effectus, sic legitima desiderantium non est differenda petitio. Tuis ergo, frater in Christo charissime, petitionibus annuentes quas per fideles Ecclesiae vestrae filios Gaufridum Ecclesiae vestrae archidiaconum, et Petrum presbyterum Capellanum suggessistis, ad perpetuam sanctae Compostellanae Ecclesiae pacem ac stabilitatem pro B. Jacobi apostoli reverentia praesentis decreti stabilitate sancimus, ut [Col. 0272C] universa quae ad ejusdem B. Jacobi ecclesiam, in qua nimirum ejus corpus requiescere creditur, proprietario jure intra vestram parochiam pertinent, sicut ex supradictorum fratrum relatione didicimus; quieta omnino et integra vobis vestrisque successoribus in perpetuum conserventur, videlicet terra de Superato, Dormiana, Bavegium, Coronatum, Mercia, archipresbyteratus S. Pelagii de Circitello, Mons Sacer, Taberiolus, terra Montium usque ad Avium, Morracium, Salniense, terra Termarum, terra de Arcubus, Iriense, Pistomarcus, Amaheae et alii montes, Prucios, Trasancos, Lovacencos, Arros, Nemitos, Bisancos, terra de Faro, Coporos, Celticos, Brecantinos. In montanis duo archipresbyteratus, [Col. 0272D] Dubria, Barcala, Salagia, Gentines, et caetera usque ad Oceanum, sicut in scriptis ejusdem ecclesiae continentur. Confirmamus etiam vobis quae a rege memoriae nobilis Ildefonso et a sororibus ejus, Geloyra videlicet atque Urraca, et a supradicti regis genero comite Raimundo et ejus conjuge Urraca ejusdem regis filia B. Jacobo et ejus ecclesiae chirographis seu testamentis legitimis oblata sunt, videlicet monetam Compostellanae civitatis, monasteria Pilonium et Branderizium, ecclesia S. Mametis cum omnibus pertinentiis eorum, domos in civitate Compostellana. Confirmamus etiam vobis oppida, seu praedia, quae a superioribus Hispanorum regibus data sunt, videlicet Honestum, Farum, castellum S. Mariae de Lanciata cum pertinentiis eorum, ecclesiae [Col. 0273A] SS. Victoris et Fructuosi, et villam Cornelianam in Portugalensi pago cum pertinentiis suis. Decernimus itaque ut nulli et omnino hominum liceat eamdem ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, minuere vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei [Col. 0273B] et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, XI Kal. Maii, indict. III, Incarnationis Dominicae anno 1110, pontificatus autem domini Paschalis secundi papae anno XI.

P. episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri D. Compostellano episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Oppressiones et angustiae quas in partibus vestris Ecclesia patitur, gravi cor nostrum moerore afficiunt: unde et omnipotentem Dominum ut vobis subvenire dignetur oramus, et vos ipsos monemus ut strenuos viros ad defensionem Ecclesiae suscitare curetis. Petitionem quam nobis tam vestra quam ex cleri et populi parte, Ecclesiae vestrae filii G. archidiaconus et Petrus capellanus, qui ad nos missi sunt, suggesserunt, ad praesens implere non possumus, sicut idem nuntii vobis poterunt vivis vocibus intimare. Caeterum id vos indubie scire volumus, quia nos exaltationi [Col. 0273D] vestrae Ecclesiae congaudemus. Cupimus enim eam competenter pro B. Jacobi meritis honorare.

P. episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri D. Compostellano episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Filius noster P. Ecclesiae vestrae capellanus adversus Suarium conqueritur quod, saecularibus potestatibus usus, ecclesiam S. Michaelis quae in civitate vestra sita est, ei violenter abstulit; unde quid in canonibus cautum sit, non ignorat fraternitas tua. [Col. 0274A] Mandamus itaque dilectioni tuae ut eum convenias, quatenus ei praedictam ecclesiam restituat et quiete tenere permittat; alioquin canonica sententia feriatur, et ecclesia ipsa interdicatur.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo domno GOFRIDO abbati venerabilis monasterii Sancti Maxentii adjutoris, ejusque successoribus regulariter promovendis in perpetuum.

Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter [Col. 0274B] enitescat, et utilitas postulata [ add. vires] indubitanter assumat. Quia igitur dilectio tua ad sedis apostolicae portum confugiens, ejus tuitionem devotione debita requisivit, nos supplicationi tuae clementer annuimus, et Beati Maxentii monasterium cui auctore Deo praesides, et tam ei adjacentem villam quam caetera omnia ad ipsum pertinentia sub tutelam apostolicae sedis recipimus. Per praesentis igitur privilegii paginam apostolica auctoritate statuimus, ut quaecunque praedia, quascunque possessiones in praesenti tertia indictione idem monasterium legitime possidet, sive in futurum concessione pontificum, liberalitate principum vel oblatione fidelium juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant, in [Col. 0274C] quibus haec visa sunt propriis vocabulis adnotanda, etc. De quibus nimirum terris Pictaviensium sol. V quotannis Lateranensi palatio persolvetis. Ergo nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Sed neque interdictione vel excommunicatione ipsum monasterium addicatur, nisi forte pro ditioribus, cubi . . . . . quas vel abbas, vel monachi emendare contempserint: nec ipsi tamen excommunicatos, aut interdictos ad officium divinum suscipiant: nec [Col. 0274D] in communi parochiae interdicto signa pulsentur. Obeunte tamen te ejus loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi quilibet ex subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres eorum consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, vel de suo vel de alieno si oportuerit collegio, secundum Dei timorem, et beati Benedicti Regulam elegerint. Si quis igitur in crastinum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, comes, vicecomes, judex aut ecclesiastica quaelibet saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, etc., ut in aliis nonnullis epistolis.

Scriptum per manum Rainerii scriniarii regionarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

[Col. 0275A] Datum Romae in portica Beati Petri, per manum Joannis S. R. E. diaconi cardin. ac bibliothecarii, V Kal. Maii, Incarnation. Domini 1110, pontificatus autem domni Paschalis II papae anno XI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri P[ETRO] Pictaviensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Hugonem de Liciniaco, quia B. Petri fidelem novimus, specialius diligimus; sed neque R. Petrus fidelitatem contra ecclesiarum sibi commissarum [Col. 0275B] fidelitatem recipit, neque nos dilectionem contra Deum possumus exhibere. Ipsum igitur efficaciter commone ut injurias quas monasterio S. Maxentii irrogat, corrigere et emendare non differat, ne longi temporis labores quos Deo ⁜ (70*) exhibuisse creditur, parva occasione destruat. Alioquin infra duos menses postquam has litteras acceperis, canonico eum mandamus judicio coerceri.

[Col. 0275C] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri P[ETRO] Pictavorum episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Lator praesentium G[offridus] ⁜ (71) abbas Sancti Maxentii multa per Hugonem de Liciniaco auferri suo monasterio queritur. Causam etiam cum abbate Casae Dei se dicunt habere pro ecclesiis Gozenogili (Gazeneuil); cum abbate etiam S. Severini pro ecclesiis Lesaii vel Berlaum. Etiam de Mostarolo monasterium suum gravari conqueritur, et per Simonem de Werruca, et per Thebaudum Meschinum, et alios plures. Tuae igitur fraternitati praecipimus ut tam de his quam de aliis monasterii querelis ei efficacem justitiam facias. Terram de Pampro et de Rigaudam, et S. Germerii, de qua Romanae Ecclesiae [Col. 0275D] census annuus solvitur, tutelae tuae specialius commendamus.

PASCHALIS episcopus, servus, etc., RAYMUNDO Barbastrensi episcopo ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.

[Col. 0276A] Spiritu Domini docente, didicimus quia Dominus transfert regna et mutat tempora. Ipse quondam in Hispanis, juxta beneplacitum suum, Christianorum regna diffudit et rursum per Sarracenorum vel Moabitarum tyrannidem Christianorum peccata, juxta sua judicia, visitavit. Unde factum est ut episcopalis cathedra quae Ilerdae fuerat in montana transiret, in oppidum videlicet quod Rota dicitur. Inde rursum imminutis Moabitarum viribus proprius Ilerdam in Barbastre oppidum transfertur. Spes et Christianis certior per Dei gratiam nostro tempore facta est ut Ilerden urbem, Domino operante, recipiant. Et nos igitur Domini Dei nostri judicia prosequentes, praesenti decreto constituimus episcopalem cathedram, quae hactenus Rotae vel Barbastre habita est, ad [Col. 0276B] Ilerdae urbem in posterum referendam, cum eam omnipotens Dominus Christianorum restituerit potestati, conservatis nimirum montanis terminis, sicut a te vel a tuis praedecessoribus apud Rotam et Barbastrum habiti et possessi sunt, cum vallibus Belse et Gistau, cum abbatia Alaonis ac monasterio S. Martini de Cavallera, sicut in allodium Rotensi Ecclesiae a regibus impetrata sunt. De aliis vero monasteriis intra eamdem parochiam sitis, debita tibi tuisque successoribus reverentia persolvatur, sicut tuis hactenus praedecessoribus soluta est. Confirmamus itaque vobis ecclesias de Balaguer et Tamarid et terras, quae jam in Christianorum redactae sunt ditione vel ecclesias, cum restitutae fuerint, in Fraga et Zeidin et Ontimana. Omnes quoque decimas seu caeteras [Col. 0276C] res ecclesiastici juris ad Ilerdae circumstantiam pertinentes. Omnes ejusdem dioecesis fines qui in Christianorum redacti sunt vel fuerint potestate tuae tuorumque successorum dispositioni, sicut superioribus temporibus, per apostolicae memoriae [Urbani] secundi praedecessoris nostri, per nostrum quoque privilegium constitutum est subjacere praecipimus, salva in omnibus apostolicae sedis auctoritate. Decernimus ergo ut nulli hominum liceat vestram Ecclesiam temere perturbare aut ejus possessiones auferre vel abbatias retinere, minuere vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, tam tuis quam successorum tuorum clericorum et pauperum usibus profutura. Si qua ergo ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae sanctionis [Col. 0276D] paginam sciens contra eam temere venire praesumpserit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sanctissimo corpore et sanguine Dei et Domini nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Caeteris autem eidem Ecclesiae jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et [Col. 0277A] hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Scriptum per manum Joannis scriniarii regionarii ac notarii sacri palatii.

Ego Paschalis episcopus catholicae Ecclesiae SS. BE. V.

Datum Romae in porticu B. Petri per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diac. cardinalis ac bibliothecarii, VI Nonas Maii, indic. II, Incarnat. an. 1110, pontificatus autem domini Paschalis II, an. XI.

PASCHALIS, servus servorum Dei, dilecto filio VINCENTIO abbati vener. monasterii S. Benedicti, quod in civitate Cupersani situm est, ejusque successoribus regulariter successuris in perpetuum.

Piae postulatio voluntatis affectu debet prosequenti adimpleri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata indubitanter vires assumat, quia dilectio tua ad sedis apostolicae portum confugiens, ejus tuitionem devotione debita requisivit, nos supplicationi tuae clementer annuimus, et B. Benedicti Cupersanense monasterium, cui Deo auctore praesides, sub tutela apostolicae sedis excipimus. Praesentis igitur privilegii pagina apostolica [Col. 0277C] auctoritate statuimus ut universa, quae idem monasterium in praesenti tertia indictione legitime possidet, sive in futurum juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem Ecclesiam temere perturbare, aut possessionem auferre, vel ablatam retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione vel gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Obeunte te nunc ejus loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus tibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, vel de suo, vel de [Col. 0277D] alieno si oportuerit collegio, secundum Dei timorem et B. Benedicti Regulam elegerint. Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium, sive basilicarum, ordinationes monachorum, qui ad sacros fuerint ordines promovendi, ab ipso, in cujus dioecesi estis, accipiatis, si quidem gratiam et communionem apostolicae sedis habuerit, et si ea gratis et sine pravitate voluerit exhibere; alioquin liceat vobis catholicum [Col. 0278A] quem malueritis adire antistitem, et ab eo consecrationem et sacramenta suscipere, qui apostolicae sedis fultus auctoritate, quae postulantur indulgeat. Porro nec episcopo, nec episcopi ministris facultas sit novas quaslibet exactiones ipsi loco indicere, aut gravamen inferre, aut in abbatem loci sine apostolicae sedis censura manum depositionis extendere. Indicium autem perceptae a Romana Ecclesia protectionis, dimidiam auri unciam quotannis Lateranensi palatio persolvetis. Si quis igitur in crastinum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, comes, vicecomes, stratigo aut judex, ecclesiastica quaelibet saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, [Col. 0278B] si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant. et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Beneventi per manum Joannis, S. R. E. cardinalis et bibliothecarii, Idibus Julii, indict. II, Incarnationis Dominicae anno 1110, pontificatus [Col. 0278C] autem D. Paschalis II anno XI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio LAMBERTO Sonnebeccensis ecclesiae praeposito, salutem et apostolicam benedictionem.

Ex Drogonis ⁜ (72) venerabilis quondam Morinorum episcopi scripto comperimus, quod bonae memoriae Fulpodus una cum uxore sua Ramburga, avia tua, et post eos pater tuus Teobaldus Ecclesiae sanctae in Villa ⁜ (73) Sonnebeccensi varia sui juris praedia [Col. 0278D] contulerunt, unde septem canonicis stipendium providerentur. Ea igitur quae a praedictis parentibus tuis eidem Ecclesiae tradita sunt, altaria etiam quae bonae memoriae Radbodus quondam Noviomensis episcopi ad eumdem locum contulit, scilicet de Ruslaer ⁜ (74) , de Nieuw-Kercka ⁜ (75) , et de Bevenslaer ⁜ (76) , et quaecunque a quibuscunque fidelibus de suo jure in eamdem ecclesiam oblata sunt vel in posterum [Col. 0279A] offerri contigerint, in eorumdem canonicorum usus, firma semper et quieta permanere, servareque censemus.

Quidquid praeterea munitionis seu libertatis praedictus frater noster Drogo eidem loco largitus est, nos praesentis decreti auctoritate sancimus; prohibentes ne quis minuere, subtrahere, vel modis quibuslibet alienare praesumat, sed omnia integra conserventur eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura.

Si quis autem, quod absit! huic nostro decreto, ausu temerario contraire tentaverit, honoris et officii sui periculum patiatur, aut excommunicationis ultione plectatur, nisi praesumptionem suam [Col. 0279B] digna satisfactione correxerit.

Ita est subsignatum.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, XVII Kal. Nov., indictione IV, Incarnationis Dominicae 1110, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno duodecimo.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto [Col. 0279C] in Christo filio BERTULFO, Sancti Donatiani Brugensis praeposito, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.

Officii nostri nos hortatur auctoritas pro ecclesiarum statu sollicitos esse, et quae recte statuta sunt stabilire. Quamobrem nos petitionibus tuis clementer annuimus, et quae temporibus nostris ad vestrae congregationis stipendium tradita sunt, vel quae etiam ante nostra tempora a confratribus nostris episcopis concessa noscuntur, vobis vestrisque successoribus quieta manere sancimus, altare scilicet de sancta Cruce, altare de sancto Michaele et altaria de Orscamp, de Rhidervorde, de Wara, de Ema, de Dicasnuda, de Clare, de Widescate, de Kemla, de Dudezela, de Utkerka, de Clemskerka, [Col. 0279D] de Artrika, et de Lophem. Decernimus itaque ut nemini liceat, vel haec vel alia, quae ad vestrae congregationis usus per Dei gratiam data vel danda sunt, minuere, vel subtrahere, vel modis quibuslibet alienare; sed omnia integra conserventur eorum pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnibus profutura. Si quis autem, quod absit! huic nostro decreto temerarie contraire tentaverit, honoris et officii sui periculum patiatur, [Col. 0280A] nisi praesumptionem suam digna satisfactione correxerit.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae cardinalis ac bibliothecarii, XVII Kalendas Novembris, indictione IV, Incarnationis Dominicae anno 1110, pontificatus autem domni Paschalis II, PP. anno XII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Vivariensi episcopo, salutem et apostolicam [Col. 0280B] benedictionem.

Non est episcopalis constantiae justa vota frangere, et constitutiones rectas in nihilum revocare. Ecclesiam B. Andeoli fratribus S. Rufi pro eleemosyna et religione concesseras, et clericorum tuorum consensu firmaveras, sicut a fratribus ipsis accepimus, et litterarum tuarum lectione cognovimus. Nunc autem clericis tuis conniventiam parare conspiceris, cum per eos praedictis fratribus ecclesiam ipsam permittis auferri. Nos quidem concessionem factam canonice firmamus; te autem vehementer arguimus quia te in hoc praevaricatorem ostendisti. Tuae igitur experientiae per haec scripta praecipimus constitutionem tuam integram ratamque custodias; si vero clerici tui, ut justi voti [Col. 0280C] transgressores, pertinaciter contraire praesumpserint, tu eos magistri jure corrigere, et austeritate congrua studeas emendare; alioquin super vos apostolicae sedis justitia dirigetur.

Datum Laterani, XV Kal. Novembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri DIDACO Compostellano episcopo, salutem [Col. 0280D] et apostolicam benedictionem.

Ad hoc te omnipotens Deus populo suo praeesse constituit, ut eorum peccata corrigas, et Domini annunties voluntates. Et infra: Stude igitur secundum datam tibi divinitus facultatem tantum incesti facinus, quod a regis filia perpetratum est, debita ultione corrigere: ut vel a tanta praesumptione desistat, vel Ecclesiae consortio et saeculari potestate privetur, etc. ⁜ (77) .

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PONTIO abbati, seu monachis Cluniacensis monasterii, salutem et apostolicam benedictionem.

Confrater noster Berardus Matisconensis episcopus, partim rogatu nostro, partim probitate sua, erga praedecessorem tuum venerabilem Hugonem abbatem benigne se habuit: et cum Hierusalem iturus discessit, omnia inter vos et ipsum quiete ac pacifice habebantur. Caeterum post discessum ejus [Col. 0281B] non parum jus Matisconensis Ecclesiae perturbastis, quia, quod hactenus factum non est, in monasterio vestro chrisma consecrari fecistis. Hoc enim per episcopi personam exhibetur Ecclesiae. Rogamus ergo dilectionem vestram ita hoc plena charitate corrigere, ita etiam in caeteris circa eum vos habere, ut inter vos praeteritae pacis vinculum arctius restringatur. Ipse enim plenius vos diligit, et a vobis plenius diligendus. Quamobrem praecipimus ne talia ulterius fiant. Non enim immemores sumus quanto studio quantaque instantia sategerimus ut firma inter vos et stabilis concordia permaneret. Quod idcirco firmum servari volumus et praecipimus, ne detrimentum ulterius Ecclesia patiatur. Orantes vos [Col. 0281C] pro nobis misericordia divina custodiat.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo filiis canonicis Lucanae Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.

Gaudere multum debetis in Domino quod temporibus vestris in parochia vestra, videlicet Beati Fridiani ecclesia, illa conversationis apostolicae primordia refloruere; quapropter congregationem ipsam propensius diligere, et pro facultatis vestrae modo fovere atque honorare debetis. Vestram ergo dilectionem litteris praesentibus excitamus, monentes [Col. 0281D] ac praecipientes ut Beati Fridiani canonicos in dilectione Domini charius amplectamini, nec eis aut ipsi aliquam molestiam inferatis aut inferri ab aliis patiamini. Quod enim probationis et molestiae, quod honoris et reverentiae illis impenditis nobis ascribimus: illud sane quod adversus eos confrater vester archipresbyter fecisse dicitur admiramur. Quemdam enim conversum et post obedientiae promissionem ad saeculi vanitates reversum, cum pro causa hac a supradicto priore excommunicatus fuisset, simulata absolutione illectus in apostasia siquidem permanens dum absolvi credidit, amplius obligatus est. [Col. 0282A] Ne quid ergo ulterius simile praesumatur interdicimus, nec eorum parochianos aut excommunicetis, aut praeter eorum voluntatem ad poenitentiam admittatis; sic eis in omnibus vos servate, ut quies eis opportuna permaneat, et plena inter vos charitas per Dei gratiam perseveret.

Datum Laterani, II Nonas Novembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis parochianis Ecclesiae Sancti Fridiani, salutem et apostolicam benedictionem.

Devotionem vestram, quam erga Beati Fridiani [Col. 0282B] ecclesiam geritis, jamdudum ex multorum relatione comperimus. Unde affectione debita congaudentes, gratias Deo referimus, et rogamus ut amorem suum in cordibus vestris sua dignetur gratia conservare. Vos autem sicut dilectum in Christo filium litteris praesentibus visitantes monemus, ut et deinceps in devotione ipsa et bono proposito, auxiliante Deo, firmiter maneatis, et loco illi consilii et auxilii vestri opem sic per Dei gratiam conferatis, quatenus et ibidem Domino servientes sustentationem habeant, et vos indulgentiam vestrorum obtinere me reamini peccatorum.

Datum Laterani, II Nonas Novembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, clero et populo Arelatensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Pro negotiis et scandalis quae in Hierosolymitana ecclesia fuerant, venerabilem fratrem nostrum Gibelinum, quondam ecclesiae vestrae antistitem, ad partes illas cum nostra legatione direximus: cujus nimirum persona ita in omnibus placuit, quod eum clerus et populus ejusdem ecclesiae unanimi voto, communi desiderio, in patrem sibi et pastorem elegerunt. Nos enim, quoniam diu episcopali regimine [Col. 0282D] fuerant destituti, electionem ipsam assertione nostra firmavimus, vestram itaque dilectionem litteris praesentibus praemonemus et hortamur in Domino, ut et vos canonicum pastorem vobis eligere properetis, nec vobis grave et durum vehementius videatur. Illum enim tanto ardore Hierosolymitana suscepit ecclesia, quod eum, etsi nos omnino velimus, vobis reddere nullo modo possimus.

Data Laterani, quarto Nonas Januarii.

(Anno 1111.—Vide PETRI Chronicon monasterii Casinensis, p. 779.)

(Anno 1111, Febr.—Vide ibid. )

[Col. 0283B] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio HENRICO regi, ejusque successoribus.

Et divinae legis institutione sancitum et sacris canonibus interdictum est, ne sacerdotes curis saecularibus occupentur, neve ad comitatum, nisi aut pro damnatis eruendis, aut pro aliis, qui injuriam patiuntur, accedant. Nunc et apostolus Paulus: Saecularia, inquit, judicia si habueris, contemptibiles, qui sunt inter vos, illos constituite ad judicandum. In regni autem vestri partibus episcopi vel abbates adeo divitiis saecularibus occupantur, ut comitatum assidue frequentare, et militiam exercere cogantur. Quae nimirum aut raro, aut nunquam sine rapinis, sacrilegiis, incendiis aut homicidiis exhibentur. Ministri [Col. 0283C] altaris ministri curiae facti sunt, quoniam civitates, ducatus, marchias, monetas, curtes et caetera a regibus acceperunt; nunc et mos Ecclesiae intolerabilis inolevit, ut electi episcopi nullo modo consecrationem acciperent, nisi prius per manum regiam investirentur. Qua ex causa et Simoniacae haeresis pravitas, et ambitio nonnunquam praevaluit tanta, ut nulla electione praemissa, episcopales cathedrae invaderentur, aliquando et vivis episcopis investiti sunt. His et aliis plurimis malis, quae per investituram plerumque contigerant, praedecessores nostri Gregorius VII et Urbanus II felicis memoriae pontifices, excitati, collectis frequenter episcopalibus consiliis, investituras illas manus laicae damnaverunt, et si qui clericorum per eam obtinuissent [Col. 0283D] ecclesias, deponendos, datores quoque communione privandos esse censuerunt, juxta illud apostolicorum canonum capitulum, quod ita se habet: Si quis episcopus saecularibus potestatibus usus, per ipsos ecclesiam habeat vel obtineat, deponatur et segregetur, omnisque qui illi communicatur. Porro ecclesias cum oblationibus et haereditariis possessionibus, quae ad regnum manifeste non pertinebant, liberas manifeste decernimus, sicut in die coronationis tuae omnipotenti Domino in conspectu totius Ecclesiae promisisti. Oportet episcopos curis saecularibus expeditos, curam suorum agere populorum, nec ecclesiis suis abesse diutius. Ipsi, juxta Paulum apostolum, provigilant, tanquam rationem reddituri pro animabus eorum. Quorum vestigia subsequentes, [Col. 0284A] et nos eorum sententiam episcopali concilio confirmamus. Tibi itaque, fili charissime Henrice rex, et nunc per officium nostrum Dei gratia Romanorum imperator, et regno regalia illa dimittenda praecipimus, quae ad regnum tempore Caroli, Ludovici, Henrici et caeterorum praedecessorum tuorum manifeste pertinebant. Interdicimus enim, et sub districtione anathematis prohibemus, ne qui episcoporum, seu abbatum, vel praesentium, vel futurorum eadem regalia invadant, et civitates, ducatus, marchias, comitatus, monetas, teloneum, mercatum, advocatias regni, jura centurionum et curtes, quae manifeste regni erant, cum pertinentiis suis, militiam et castra regni, nec se deinceps nisi per gratiam regis de ipsis regalibus intromittant. [Col. 0284B] Sed nec posteris nostris liceat, qui post nos in apostolica sede successerint, aut te, aut regnum super hoc inquietare negotio.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, charissimo in Christo filio, H. glorioso Teutonicorum regi, et per Dei omnipotentis gratiam Romanorum imperatori Augusto, salutem et apostolicam benedictionem.

Regnum vestrum sanctae Romanae Ecclesiae singulariter cohaerere, dispositio divina constituit. [Col. 0284C] Praedecessores vestri probitatis et prudentiae amplioris gratia Romanae urbis coronam et imperium consecuti sunt. Ad cujus videlicet coronae et imperii dignitatem, tuam quoque personam, fili charissime, H., per nostri sacerdotii ministerium majestas divina provexit. Illam igitur dignitatis praerogativam, quam praedecessores nostri praedecessoribus tuis catholicis imperatoribus concesserunt, et privilegiorum paginis confirmaverunt, nos quoque dilectioni tuae concedimus, et praesentis privilegii pagina confirmamus, ut regni tui episcopis vel abbatibus libere praeter Simoniam et violentiam electis, investituram virgae et annuli conferas. Post investitionem vero canonicam consecrationem accipiant ab episcopo ad quem pertinuerint. Si quis autem a [Col. 0284D] clero et populo praeter tuum assensum electus fuerit, nisi a te investiatur, a nemine consecretur. Sane episcopi et archiepiscopi libertatem habeant, a te investitos episcopos vel abbates canonice consecrandi. Praedecessores enim vestri ecclesias regni sui tantis regalium suorum beneficiis ampliarunt, ut regnum ipsum maxime episcoporum praesidiis vel abbatum oporteat communiri, populares dissensiones, quae in electionibus saepe contingunt, regali oporteat majestate compesci. Quam ob rem prudentiae et potestatis tuae cura debet sollicitus imminere, ut Romanae Ecclesiae magnitudo, et caeterarum salus, praestante Domino, beneficiis potioribus conservetur. Si qua igitur ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae concessionis paginam sciens, [Col. 0285A] contra eam temerario ausu venire tentaverit, anathematis vinculo, nisi resipuerit, innodetur, honorisque ac dignitatis periculum patiatur. Observantes autem misericordia divina custodiat, et personam potestatemque tuam ad honorem et gloriam suam feliciter imperare concedat. Amen.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri OTTONI, Bambergensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Charitatis proprium est bonum, congaudere profectibus [Col. 0285B] aliorum; «charitas enim non quaerit quae sua sunt (I Cor. XIII) ;» unde et Apostolus: «Tunc, ait, vivimus, si vos statis in Domino (I Thess. III) .» Et iterum: «Quae est enim nostra spes, aut gaudium, aut corona gloriae? Nonne vos ante Dominum nostrum Jesum Christum?» (I Thess. II.) Hoc igitur charitatis debito provocamur et apostolicae sedis auctoritate compellimur, hoc nomine debitum fratribus exhibere, et S. Romanae Ecclesiae dignitatem pro suo cuique modo caeteris ecclesiis impertiri. Idcirco, venerabilis frater, Otto Bambergensis episcope, dilectioni tuae pallium ad sacrae missarum solemnia celebranda concedimus; quo nimirum fraternitas tua intra ecclesiam tantum uti noverit, illis solum diebus quos praesens descriptio continet, videlicet die sancto Resurrectionis [Col. 0285C] Dominicae et Pentecostes, item Nativitas Domini nostri Jesu Christi, et in natalitio SS. apostolorum Petri et Pauli, in solemnitate S. Dionysii martyris, anniversario etiam tuae consecrationis die, et dedicationibus ecclesiarum; cujus nimirum pallii volumus te gratiam per omnia vindicare. Hujus siquidem indumenti honor, humilitas atque justitia est.

Tota ergo mente fraternitas tua te exhibere festinet in prosperis humilem, et in adversis, si quando veniunt, cum justitia erectam, amicam bonis, perversis contrariam, nullius unquam faciem contra veritatem suscipiens, nullius unquam faciem pro veritate loquentem premens, misericordiae operibus juxta veritatem substantiae insistens, et tamen insistere [Col. 0285D] etiam super veritatem cupiens, infirmis compatiens, bene valentibus congaudens, aliena propria deputans, de alienis gaudiis, tanquam de propriis exsultans, in corrigendis vitiis pie saeviens, in fovendis virtutibus auditorum animum demulcens, in ira judicium sine ira tenens, in tranquillitate autem severitatis justae censuram non deserens.

Haec est ergo, frater charissime, pallii accepti dignitas, quam si sollicite servaris, quod foris accepisse ostenderis, intus habebis. Ad haec etiam crucis vexillum, intra Bambergensis Ecclesiae parochiam ante faciem tuam portari concedimus, salva videlicet Moguntiae metropolis reverentia, ut speciali Romanae Ecclesiae dignitate praeditus, specialiter ejus studeas obedientiae ac servitiis insudare. Fraternitatem tuam [Col. 0286A] superna dignatio per tempora longa conservet incolumem. Amen.

Scriptum per manum Joannis scriniarii regionarii ac notarii sacri palatii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio in Christo REGINHARDO abbati Hersveldensis monasterii ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Sicut injusta poscentibus nullus est tribuendus effectus, sic legitima desiderantium non est differenda petitio. Eapropter, fili in Christo dilectissime, [Col. 0286B] Reginharde, tuis petitionibus annuentes per praesentis privilegii paginam vestro venerabili Herveldensi monasterio confirmamus quaecunque ad idem monasterium legitimis fidelium donationibus pertinere noscuntur. Inter quae singulariter religiosi imperatoris Caroli testamentum, quod vestro monasterio delegavit, ratum manere sancimus. Illas etiam decimationes, quas ab antiquis temporibus idem monasterium possidet, et quae praedecessorum nostrorum apostolicae sedis pontificum privilegiis vestris praedecessoribus concessae sunt, nos quoque praesentis decreti auctoritate concedimus. Quaecunque etiam in posterum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium juste atque [Col. 0286C] canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus itaque ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Obeunte te nunc ejus loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, aut fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati Benedicti regulam, vel de suo, vel de alieno, si oportuerit, collegio elegerint. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, [Col. 0286D] hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, honoris potestatisque suae dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeterna inveniant demum.

Ego Paschalis, catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

[Col. 0287A] Datum Romae in insula Lycaonia per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, vice diaconi Friderici archicancellarii et Coloniensis archiepiscopi, XVII Kal. Maii, indict. IV, anno Dominicae Incarnationis 1111, pontificatus autem domni Paschalis secundi duodecimo, imperii vero Henrici quarti imperatoris anno primo.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectissimo filio suo HENRICO Romano imp. Augusto salutem et apostolicam benedictionem.

Post parvi temporis spatium, quiddam de vobis [Col. 0287B] sinistrum audivimus, quod nos valde conturbat. Pervenit enim ad nos quod ad perturbationem quietis ecclesiasticae H. apud Ariciam dimittere disponeris, ut ablatas possessiones Ecclesiae retineat, et reliqua inquietare non desinat. Nos autem putabamus eos qui in fidelitate nostra permanent nobiscum permanere in littore, sed sicut vera relatio patefecit, frater noster Aretinus adhuc inter procellas quatitur, et longe portum videt. Dilectionem itaque vestram litteris praesentibus rogamus et commonemus sicut de vobis confidimus, ut praedicto fratri nostro gratiam vestram reddatis, et possessiones Ecclesiae restituatis, fidelibus quoque suis injungite, ut ab ejus servitio ulterius se non subtrahant. Non enim possunt sine detrimento capitis [Col. 0287C] membra persequi et abscindi, et filiorum contumelia ad patris spectat injuriam. Diligite igitur quos diligimus, ut, quos odistis odio habeamus, et quos diligitis, diligamus. De caetero omnipotens Deus vos sua pietate custodiat atque conservet.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, clero et civibus Aretinis, salutem et apostolicam benedictionem.

Officii nostri auctoritate compellimur, ut ecclesiarum omnium sollicitudinem gerere debeamus; [Col. 0287D] itaque pro venerabili fratre nostro episcopo vestro praesentes litteras ad vos decrevimus destinare. Audivimus quoniam nec debita eum veneratione tractetis, nec debitam illi obedientiam persolvatis. Quod profecto divinae constitutioni penitus contradicit. Dominus siquidem Jesus Christus cum pretiosi sui sanguinis effusione sanctam redemisset Ecclesiam, pastores in ea constituit, qui vice sua populo suo salutaria ministrarent, unde qui eis injurias irrogant, eorumque mandata contempserint, ipsi Domino irrogare, cumque contemnere cognoscuntur, sicut ab eo dicitur: «Qui vos tangit, pupillam oculi mei tangit, et qui vos spernit, me spernit.» Itaque universitati vestrae praecipimus ut usque ad proximam Domini nativitatem ad praedicti [Col. 0288A] confratris nostri episcopi vestri obedientiam redeatis, eumque sicut patrem ac magistrum et Dei vicarium affectione debita diligatis, et debita reverentia veneremini. Alioquin nos ex tempore quod divina dispositione ministerii nostri est, vobis afferimus, et ipsam spiritualem alimoniae passionem, divina videlicet officia, donec resipueretis, interdicimus. Dignum est ut qui Deum in ministerio suo contemnitis, Dei quoque beneficio et vicarii sui ministerio careatis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto [Col. 0288B] in Christo filio HENRICO Romano imp. Augusto, salutem et apostolicam benedictionem.

Ex quo a nobis praesentia vestra discessit, de incolumitate status vestri aliquid ad audientiam nostram non pervenit. Verumtamen quia nostrae voluntatis est prosperitatem vestram libenter addiscere, et nostram vobis in invicem intimare, de nobis excellentiae vestrae litterarum praesentium relatione significamus. Siquidem nos per Dei gratiam boni sumus, licet quidam jussioni vestrae in his, quae B. Petro restitui praecepistis, adhuc noluerint obedire, incolae videlicet civitatis Castellanae, Castri Corcoli, Montis Alti, Montis Acuti, et Narnienses; nos tamen ea et comitatus Peruginum, Eugubrinum, Tubertinum, Balneum Regis, [Col. 0288C] castellum Felicitatis, ducatum Spoletanum, marchiam Ferraniam, et alias beati Petri possessiones per mandati vestri praeceptionem confidimus obtinere. A quibusdam vero de vestris filius fidelis nostri Rusticelli comitis sicut audivimus retinetur. Rogamus ergo dilectionem vestram ut nobis eum reddi faciatis, quia et beati Petri fidelis est et in possessione moratur. Ad hanc serenitatem vestram plurimum commonemus ut semper diligatis justitiam, eamque totis viribus et toto conamine amplectamini, quatenus qui verus rex, imperator et judex est in regni et imperii sui perpetuitate, coronam vobis et gloriam largiatur

Dat. Lat., V Non. Maii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, in Christo filio HENRICO Romano imp. Aug., salutem et apostolicam benedictionem.

Ariminensem episcopatum ad jus beati Petri specialius pertinere manifestum est; verum peccatis exigentibus omnibus fere bonis suis denudatus et in minimas reliquias est redactus. Rogamus igitur dilectionem vestram ut ei per amorem B. Petri benignitas vestra bona sua restitui jubeat, et restituta, quietem Domino faciat praestante obtinere.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, glorioso Hierosolymitano regi BALDUINO, salutem et apostolicam benedictionem.

Ecclesiarum quae in vestris partibus fuerunt vel sunt, terminos atque possessiones diutina infidelium possessio tyrannisque confundit. Cum itaque certos ejus fines assignare deliberatione nequeamus, tuis precibus non immerito duximus annuendum, ut, quia pro Hierosolymitanae Ecclesiae sublimatione [Col. 0289B] personam tuam extremis periculis exponere devovisti, quascunque infidelium urbes ceperis vel cepisti, ejusdem Ecclesiae regimini dignitatique subjaceant. Porro earumdem civitatum episcopi patriarchae tanquam proprio metropolitano obedientiam exhibere procurent: quatenus et ipse illorum fultus suffragiis, et ipsi adinvicem ipsius unanimitatis auxilio vegetati, sic in Hierosolymitanae ecclesiae exaltatione proficiant, ut de illorum profectibus omnipotens Deus glorietur.

Data Laterani, quinto Idus Junii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, reverendissimo fratri Hierosolymitano patriarchae GIBELINO, et successoribus ejus in perpetuum canonice promovendis, salutem et apostolicam benedictionem.

Secundum mutationes temporum transferuntur etiam regna terrarum. Unde etiam ecclesiasticarum parochiarum fines in plerisque provinciis mutari expedit et tranferri. Asianarum siquidem Ecclesiarum fines antiquis fuerunt definitionibus distributi, quas distributiones diversarum diversae fidei gentium confudit irruptio. Gratias autem Deo, quod nostris temporibus et Antiochiae et Hierosolymae [Col. 0289D] civitates, cum suburbanis suis et adjacentibus provinciis, in Christianorum principum redactae sunt potestatem. Unde oportet nos divinae mutationi et translationi manum apponere, et secundum tempus, quae sunt disponenda disponere: ut Hierosolymitanae Ecclesiae urbes illas et provincias concedamus, quae gloriosi regis Balduini ac exercitum eum sequentium sanguine per Dei gratiam acquisitae sunt. Praesentis itaque decreti pagina, tibi, frater charissime et coepiscope Gibeline, tuisque successoribus, et per vos sanctae Hierosolymitanae ecclesiae, patriarchali sive metropolitano jure regendas disponendasque sancimus civitates omnes atque provincias quas supradicti regis ditioni aut jam restituit, aut in futurum restituere gratia divina dignabitur. [Col. 0290A] Dignum est enim ut sepulcri Dominici ecclesia, secundum fidelium militum desideria, competentem honorem obtineat, et Turcarum seu Sarracenorum jugo libera in Christianorum manu abundantius exaltetur.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, in Christo filio HENRICO imp. Aug., salutem et apostolicam benedictionem.

Pro clericis Paduanis et H. judice dilectioni tuae [Col. 0290B] gratias agimus, quia eis tuam gratiam reddidisti, et bona sua quae amiserant restitui praecepisti; rogamus autem adhuc pro laicis, ut eos in gratiam tuam recipias et bona sua eis restitui facias, quatenus protectionis tuae munimine de caetero praestante Deo quiete valeant permanere.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio HENRICO Romanorum imperatori Augusto, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0290C] De magnificentia vestra bona semper audire optamus, tanquam de filio Ecclesiae, quem Ecclesiae principem ac defensorem Providentia divina constituit. Monemus itaque dilectionem vestram, et monentes rogamus, ut divinae dispositionis dona, quae accepistis, consideretis, et tam in Domini timore, quam in Ecclesiae veneratione et justitiae defensione sicut debetis et sicut potestis, eodem Domino praestante proficiatis. Hoc siquidem nos omnipotentem Dominum deprecamur, ut de profectu vestro, non tantum nos, sed etiam tota Ecclesia catholica glorietur. Legatum nostrum post vos direximus, qui usque Ravennam veniens transire ulterius timuit, propter perturbationes itinerum, quae post transitum exercitus fiunt. Cum autem omnipotens Deus in [Col. 0290D] tempus congruum nos perduxerit, de legati missione, prout opportune fuerit, per ipsius gratiam disponemus.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus JOANNI Tusculano, et LEONI Vercellensi episcopis, et cardinalibus in unum congregatis, consortium et pacem in Christo.

Id quod in personam nostram, imo in patrem [Col. 0291A] vestrum, praeter ipsius ecclesiae judicium atque praesentiam vos egistis, etsi vobis ex zelo Dei visum sit, non tamen, ut mihi videtur, canonico tramite incessistis: non enim charitas, sed aemulatio id dictasse perspicitur. Quocunque tamen modo factum sit, nos tamen confisi de misericordia divina, pro animae nostrae salute cogitamus, et commissum, quod pro fratribus atque filiis, pro excidio Urbis et universae provinciae fecimus, emendare curabimus, ut quod terreni in me quoque correxisse ostendatur ecclesiae. Vos autem pro Ecclesia in Ecclesia agite, ut illum Ecclesiae Dei zelum quem habetis et habere ostenditis, ipsa experiatur Ecclesia. Valete in Domino.

Datum Terracinae, tertio Nonas Julii.

(Anno 1111.—Vide Chronicon monast. Casin., p. 783, 784.)

(Anno 1111.—Vide Petri Chronic. mon. Casin., p. 783, et Vitam S. Brunonis, Acta SS., Jul. IV, 484.)

[Col. 0291C] (Anno 1111.—Vita S. Brunonis, Acta SS., Jul. t. IV, 484.)

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, in Christo filio HENRICO imp. Aug., salutem et apostolicam benedictionem.

In litteris quas a tua dilectione suscepimus diu te graviter infirmatum fuisse cognovimus, sed sicut nos infirmitatis rumor affecerat, ita rursus sospitatis exhilaravit auditio. De prosperitate quam nobis significasti, Deo gratias agimus, qui providentia inaestimabili omnia disponit. Quod autem de episcopis [Col. 0291D] conquereris, cor nostrum vehementer angustat. Ex quo enim vobiscum illam, quam nostis, pactionem fecimus, non solum longius positi, sed ipsi etiam qui circa nos sunt, cervicem adversus nos erexerunt, et intestinis bellis viscera nostra collacerant, et multo faciem nostram rubore perfundunt. De quibus, quia judicium consequi non possumus, de judicio relinquimus, ne Dei Ecclesiam gravius perturbemus. Caeterum, cum tanta ac talia patiamur, miramur quod N. vester totis ecclesiis oppressiones inferat, quas hostiliter occupat atque depopulatur, et mutuae pactionis immemor, quae nostri juris sunt, suae vindicat usurpationi. Miramur etiam quod dati a nobis obsides [Col. 0292A] dure, ut audivimus, turpiter tyranniceque tractentur; quae profecto non parum ad sublimitatis vestrae injuriam spectant. In omnibus tamen his te praecipuum Ecclesiae filium commonemus, ut Dei judicia semper verearis, illius temporis memor, quod in tuis litteris significasti dicens: In ipso tempore gravissimae nostrae aegritudinis cum vita nostra esset in dubio, cum resolutionis nostrae tantum haberetur exspectatio, et sic ei placere studeas, quatenus ejus gratiam et regnum tibi temporale disponat, et ad regna te aeterna perducat.

Dat. Laterani VII Kal. Novembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri Viennensi archiepiscopo GUIDONI et apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.

Si constantiam tuam saeva illa barbaries minis, blandimentis, aut aliis modis tentat inflectere, prudentia tua immobilis perseveret: si enim in viridi ligno sic factum est, quid fiet in aliis? Si in capite sic perpetratum est, quid fiet in membris? Igitur, frater charissime, in tuo bono incoepto constanter et viriliter, Deo praestante, permaneas. Minae, vel [Col. 0292C] blandimenta, vel alii suasionis aut dissuasionis modi, providentiam tuam non moveant: sed ita Domino auxiliante perdura, ut aliis tua constantia salutaris perseverantiae sit exemplum. Quae cognoscere postulasti, haec sunt: Scripta, quae in tentoriis, in quibus cum multitudine clericorum et civium Urbis et totius provinciae custodiebatur, pro libertate Ecclesiae, et pro absolutione captivorum omnium, et pro excidio quod Ecclesiae, Urbi et universae provinciae, superincumbente undique gladio, imminere videbatur, de electione, seu de investituris personarum facta sunt, videlicet ut electione libera facta sine vi et Simonia, consensu regis, facultatem habeat rex investiendi per virgam et annulum, [Col. 0292D] et electus a clero et populo non consecretur, nisi a rege investiatur: ego canonica censura cassa omnino et irrita judico, et sub damnatione perpetua permanere decerno, ut nullius unquam auctoritatis sint, et nullius bonae memoriae. Ea vero quae sacri apostolorum canones, et Antiochenum, ac universa concilia, et praedecessores nostri, et praecipue felicis memoriae domnus Gregorius et Urbanus de his prohibuerunt, damnaverunt, statuerunt et firmaverunt, ego prohibeo, damno, constituo, et confirmo, et me illorum sanctiones profiteor servaturum.

(Anno 1111.—Vide Ivonis epp. 233 et 236.)

(Vide Annales Corbeienses ad an. 1111, ap. PERTZ, Mon. germ. Script. III, 7.)

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus [Col. 0293B] fratribus et coepiscopis R. [RADULFO] Turonensi, I. [ILDEBERTO] Cenomanensi, M. [MARBODO] Rhedonensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Sancta Romana Ecclesia, sicut omnium mater est, sic omnes materna charitate complectitur, omnibusque ipsius misericordiam postulantibus satagit subvenire. Praesentium siquidem bajulus P. [Paganus] Alerici suam penes nos querelam deposuit, quod cum sine audientia et judicio frater noster R. Andegavensis episcopus a sede ac potestate abbatis, in qua ipsum fratres monasterii Sancti Albini posuerant, sub anathematis interdicto expulerit, et A. [Archembaldum] qui eamdem abbatiam abdicaverat, post appellationem apostolicae sedis restituerit: questus est etiam quod fratres qui [Col. 0293C] eum elegerant, praebere sibi auxilium seu consilium prohibentur, et qui cum eo vel pro eo appellaverant, officiis suis et obedientiis postea sunt privati. Aliam rursus querelam apposuit, quod ad exsecutionem appellationis et causae suae communes expensas ab iis qui praedictam abbatiam regere videbantur expetierit, et nullatenus potuerit obtinere. In quibus profecto, si vera sunt, non solum appellanti, verum etiam sedi apostolicae, ad quam appellatum est, non parva injuria irrogata est. Propterea experientiae vestrae mandamus ut intra dies quadraginta post harum litterarum acceptionem, cum fratribus nostris G. Vindocinensi, G. Sancti Florentii, G. Sancti Sergii abbatibus, et R. de Arbrixellis in [Col. 0293D] capitulum Sancti Albini Andegavensis convenire curetis, et causam istam, Domino adjuvante, ordine canonico terminetis. Quod si unus ex vobis necessitatis imminentia praepeditus adesse nequiverit, reliqui negotium exsequantur, cui nimirum negotio et monachos qui praedictum fratrem P. Alerici elegerunt, libera eis ad tuitionem causae illius facultate concessa, praecipimus interesse. Interim a lectoribus ipsius monasterii eidem P. restituantur quae pro controversia sua expendit, et de reliquo usque ad consummationem causae sibi et suis necessaria ministrentur. Porro fratribus ejus officia sua seu obedientiae, quibus post apostolicae sedis appellationem [Col. 0294A] privati sunt, cum sua integritate reddantur. Audivimus praeterea quod idem frater P. Alerici depraedationi sit expositus laicorum. Unde fraternitatem vestram monemus ut ex parte nostra dilecto filio nostro F. comiti Andegavensium injungatis, quod eum cum suis omnibus officii munimine tueatur.

Data Laterani, XV Kal. Martii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri LAMBERTO Atrebatensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0294B] Abbatem Sancti Vedasti cum venisset ad nos, propter litterarum vestrarum petitionem apud nos diebus pluribus retinuimus. Sed cum in tanto temporis spatio nulli clericorum vestrorum ad nostram praesentiam pervenissent, expedire visum est ut cum litterarum nostrarum attestatione dimitteretur. Causam igitur quae inter ipsum et clericos tuos agitur in audientia tua sub confratrum nostrorum Tarvanensis et Ambianensis episcoporum praesentia definiendam probamus, ut possessionis diuturnitas legitime secundum vestrum judicium comprobata quietem accipiat. Super altari etiam de Hunino rogamus ut eidem abbati justitiam exsequaris.

Data Laterani, VI Kal. Aprilis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri LAMBERTO Atrebatensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Querimonias clericorum vestrorum adversus monachos Sancti Vedasti et item monachorum Sancti Vedasti adversus clericos vestros ita noveritis esse decisas. Auditis utriusque partis rationibus, communi fratrum deliberatione judicatum est utraeque capellae, videlicet Sanctae Crucis et Sancti Mauritii, ita monachis maneant sicut in scripto Gerardi Cameracensis episcopi continetur ⁜ (79) , qui tunc Atrebatensis [Col. 0294D] erat visitator. Caeterum de novo burgo matricis ecclesiae clerici primitias decimas, et tres per annum recipiant solemnes oblationes, videlicet Paschae, Pentecostes, et natalis Domini. Oblationes vero gratuitas et eleemosynarum medietatem quae de burgo eodem vel morientium judicio ecclesiis delegantur vel fidecommissorum industria dividuntur, monasterium ipsum, si quando offerri contigerit, quiete ac libere absque ulla clericorum contradictione suscipiat, ut tamen altera medietas matrici non subtrahatur ecclesiae. Presbyteri vero capellani episcopo consuetam obedientiam exsequantur.

Data Laterani, V Idus Aprilis

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, reverentissimo et charissimo fratri GERARDO, nostris, per Dei gratiam, manibus in abbatem Casinensis monasterii consecrato, ejusque successoribus reguariter substituendis in perpetuum.

[Col. 0295B] Scriptum est: «Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei.» Illud ergo donum, quod beatissimo Patri nostro, monasticae legis latori, Benedicto, gratia divina concessit, nulla potest poenitentia refragari, et ipse monachorum omnium Pater, et ejus Casinense monasterium in quo et vivit et obiit, omnium per Occidentem monasteriorum caput in perpetuum habeatur. Proinde nos divinae constitutionis propositum prosequentes, monasterium ipsum praecipua dilectione complectimur, et praedecessorum nostrorum vestigiis insistentes, caeteris per Occidentem coenobiis praeferendum, et sub solius sedis apostolicae jure ac defensione perpetua permanere.

Ac tam te quam successores tuos in omni conventu [Col. 0295C] episcoporum seu principum, superiorem omnibus abbatibus consedere, atque in judiciis priorem caeteris tui ordinis viris sententiam proferre decernimus. Si quis sane in crastinum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, princeps vel dux, cemes, vicecomes, judex, aut ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei ei Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem [Col. 0295D] monasterio justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Scriptum per manum Rainerii scriniarii et notarii sacri palatii.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis atque bibliothecarii, pridie Nonas Februarii, indictione VI, Incarnationis Dominicae anno 1113 [1112], pontificatus autem D. Paschalis II papae anno XIII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis in Christo sororibus sanctimonialibus in monasterio Fontebraldensi omnipotenti Deo servientibus, tam praesentibus quam futuris in perpetuum.

Cum universis sanctae Ecclesiae filiis ex apostolicae sedis auctoritate ac benevolentia debitores existamus, illis tamen locis atque personis quae speciacialius ac familiarius Romanae adhaerent Ecclesiae, quaeque ampliori religionis gratia eminent, propensiori [Col. 0296B] nos convenit charitatis studio imminere. Igitur de vestrae religionis studiis ardentioribus provocati, et viri venerabilis Roberti de Arbrissel precibus inclinati, coenobium vestrum a supradicto Roberto aedificatum, et largiente Domino in honorem B. Mariae semper virginis consecrandum sub apostolicae sedis protectione specialiter confovendum suscepimus. Praesentis igitur privilegii pagina, apostolica auctoritate statuimus, ut quaecunque praedia, quaecunque bona, vel jam monasterio vestro oblata sunt, vel aliis justis modis acquisita, vel in futurum, praestante Deo, dari offerrive contigerit, tam vobis quam his qui post vos in eodem loco et religione successerint firma semper et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino liceat hominum [Col. 0296C] idem coenobium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura.

Salva nimirum Pictaviensis episcopi canonica reverentia, cui tamen omnino non liceat eidem monasterio gravamen inferre aut exactiones imponere, aut consuetudines aliquas quae monasticae quieti noceant irrogare.

Porro sepulturam ejusdem loci omnino liberam esse decernimus, ut eorum qui illic sepeliri deliberaverint devotioni ac extremae voluntati, nisi forte [Col. 0296D] excommunicati sint, nullus obsistat. Ad indicium autem perceptae a Romana Ecclesia protectionis ac libertatis, duo Pictaviensis monetae solidos quotannis Lateranensi palatio persolvetis. Si qua igitur ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem coenobio justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae [Col. 0297A] actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, Nonas April., ind. V, Incarnat. Dominicae anno 1113, pontificatus autem domni Paschalis II papae anno XIII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili RADULPHO Remensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0297B] Quod de Atrebatensis episcopatus restitutione a praedecessore nostro sanctae memoriae Urbano factum est, scitote apud nos firmum et inviolabile permanere, nec unquam passuros nos ut Cameracensi subjiciatur Ecclesiae. Porro tam vos quam successores vestros praesentium litterarum auctoritate compellimus, ut post mortem Atrebatensis episcopi ad faciendam illic episcopi electionem sollicite invigilare, et electum sine morae longioris obstaculo consecrare curetis. Si quis autem adversus haec agere tentaverit, excommunicationis vinculo innodetur.

Data Laterani, octavo Idus Aprilis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, clere et populo Atrebatensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Audivimus quosdam perverse agentes, et apostolicae sedis auctoritatem annullare cupientes, ad hoc conatus sui molimen intendere, ut Atrebatensis Ecclesia episcopali cathedra praedita pessumdetur, et Cameracensi subjiciatur Ecclesiae. Unde nos universitati vestrae scripta praesentia dirigentes, omnipotentis Dei, Patris, et Filii, et Spiritus sancti auctoritate sancimus, restitutionem Atrebatensis episcopatus a praedecessore nostro Urbano factam, et a nobis per [Col. 0297D] Dei gratiam confirmatam, firmam et inviolabilem permanere. Quascunque vero possessiones ab eadem restitutione episcopatus ipse possedit, quietas semper integrasque possideat. Sub anathematis etiam prohibitione interdicimus ne Atrebatensis Ecclesiae [Col. 0298A] status Cameracensi unquam subdatur Ecclesiae. Qui vero temerario ausu adversus ista praesumpserint, eos Dathan et Abiron judicium subsequatur, qui Moysi et Aaron divinitus datam potestatem comprimere tentaverunt. Post excessum igitur venerabilis fratris nostri Lamberti, qui nunc Atrebatensi Ecclesiae praesidet, a vobis episcopum omnino praecipimus eligendum. Cui, si canonica cum statuta non respuunt, omnino non liceat electionem aut communi aut melioris partis consensu impositam subterfugere.

Data Laterani, octavo Idus Aprilis, indict. V.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio BALDUINO Flandrensium comiti et spectabili CLEMENTIAE matri ejus comitissae, salutem et apostolicam benedictionem.

Quod de Atrebatensis episcopatus restitutione a praedecessore nostro sanctae memoriae Urbano factum est, scitote apud nos firmum et inviolabile permanere, nec unquam passuros nos ut Cameracensi subjiciatur Ecclesiae. Si quis autem adversus haec agere tentaverit, excommunicationis vinculo innodetur. Vos igitur sicut Ecclesiae filios commonemus, rogamus, et praecipimus ne possessiones [Col. 0298C] Atrebatensis episcopatus, quas a restitutione sua habuit, ab aliquo auferri vel minui patiamini. Si quis vero praesumpserit, vos defensionem pro peccatorum vestrorum remissione eidem Ecclesiae impendatis.

Datum Laterani, VIII Idus Aprilis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio UBERTO abbati Ecclesiae Sancti Martini de Valle, [Col. 0298D] et ejus fratribus tam praesentibus quam futuris in perpetuum.

Austri terram inhabitantibus per prophetam Dominus praecepit, cum panibus occurrere fugienti. Cum ergo vos, filii charissimi, de saeculo fugientes, ad [Col. 0299A] montanam Domini receperitis vos, fraternitatem vestram gratam excipimus et per sancti Spiritus gratiam, sedis apostolicae munimine confovemus. Statuimus enim ut vestrae habitationis monasterium ab omnium hominum jure ac potestate liberum perseveret, ut vos ad Domini famulatum omni tranquillitate perfruamini. Omnia igitur, quae ad sumptus vitae vestrae a fidelibus donantur. (aut) Ecclesiae vestrae, quae sancti Martini dicitur ⁜ (81) , oblata sunt, vel aliis justis acquisita modis, aut in futurum offerri, acquirive contingeret, quieta vobis et integra permanere sancimus; in quibus haec propriis visa sunt vocabulis exprimenda, videlicet: ecclesiam S. Mauri de B . . . ja ⁜ (82) , ecclesiam Sancti Comitii de Sancto Comitio, ecclesiam Sanctae Luciae de C . . . io, [Col. 0300A] ecclesiam Sanctae Luciae de monte Morisco ⁜ (83) ; apud Sanctum Vitum, monasterium Sancti Angeli ⁜ (84) , ecclesiam S. Mariae de Penna ⁜ (85) , ecclesiam Sancti Nicolai de P . . . ⁜ (86) , apud civitellam, ecclesiam Sanctae Mariae, et Sancti Justini ⁜ (87) cum terris et vineis, et ibidem villam, et possessio terrarum et vinearum: apud collem Macinarum, ecclesiam Sancti Petri, ecclesiam Sancti Angeli, ecclesiam Sancti Sylvestri, ecclesiam Sancti Quirici [ leg. S. Clerici], ecclesiam Sancti Pauli ⁜ (88) , et ibidem possessio terrarum: Apud Pr . . . a ⁜ (89) , ecclesiam Sanctae Mariae dello Casale, ecclesiam Sancti Petri: apud Laromam ⁜ (90) ecclesiam S. Mariae, ecclesiam Sancti Petri ⁜ (91) ; ecclesiam Sanctae Mariae de Plano ⁜ (92) Sanctae Mariae de Plano ⁜ (93) , ecclesiam Sanctae [Col. 0301A] Luciae, ecclesiam Sancti Sylvestri ⁜ (94) , et ibidem Villani, et possessio terrarum: apud Pallunianum, ecclesiam Sancti Fabiani [ leg. S. Flaviani], ecclesiam Sancti Angelini Cam cum villanis, terris et vineis. Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum, ordinationes clericorum, qui ad sacros ordines fuerint promovendi, a dioecesano suscipietis episcopo, siquidem catholicus fuerit et gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et ea gratis et absque ulla pravitate vobis voluerit exhibere; alioquin liceat vobis quem malueritis, adire antistitem, qui nostra fultus auctoritate, quod postulatis indulgeat. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia [Col. 0301B] seu violentia proponatur, nisi quem fratres communi consensu vel fratrum pars sanioris consilii, per eumdem Dei timorem, et beati Benedicti regulam providerint eligendum, qui ad sedem apostolicam benedicendus accedat. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat supradictum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione ac gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Porro ad memoriam et indicium hujus perceptae a Romana Ecclesia libertatis, per annos singulos duos solidos Lateranensi palatio persolvetis. Si quis igitur in futurum archiepiscopus aut episcopus, imperator [Col. 0301C] aut rex, princeps aut dux, comes, vicecomes, judex aut ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione condigna emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Scriptum per manum Joannis scriniarii et notarii [Col. 0301D] sacri palatii.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae cancellarii card. et bibliothecarii, XVIII Kal. Maii, indict. V, Incarnationis Dominicae anno 1112, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno 13.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto [Col. 0302A] filio LAMBERTO, Sithiensis monasterii abbati, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Ad hoc in apostolicae sedis regimine, Domino disponente, promoti conspicimur, ut, ipso parante, religionem augere, et ejus servis tuitionem debeamus impendere. Tuis igitur, dilecte in Domino fili, abba Lamberte, justis petitionibus annuentes, Beati Bertini Sithiense coenobium, quod in Tarvanensi parochia situm est, cui, Deo auctore, praesides, sub tutelam et protectionem sedis apostolicae suscipimus, et contra pravorum hominum nequitiam auctoritatis ejus privilegio communimus. Statuimus enim ut universa ad idem monasterium legitime pertinentia vobis vestrisque successoribus quieta [Col. 0302B] semper et illibata permaneant; ipsum vero monasterium, juxta praedecessorum nostrorum Victoris et Urbani sanctiones, in sua plenius libertate ac immunitate perpetuo conservetur, quandiu illic regularis ordinis vigor et disciplina permanserit. Porro abbatem in eodem monasterio non alium praeesse censemus, nisi quem fratres, communi consensu, vel fratrum pars sanioris consilii, secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam, elegerint. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione ac [Col. 0302C] gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva Tarvanensis episcopi canonica reverentia. Si qua igitur ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. [Col. 0302D] Amen.

Scriptum per manum Rainerii, scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Datum Laterani, per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis et bibliothecarii, tertio decimo Kalendas Julii, indictione quinta, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo duodecimo, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno tertio decimo.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ALUISO ⁜ (95) abbati Aquicinensis monasterii, ejusque successoribus regulariter substituendis.

Officii nostri nos hortatur auctoritas, pro ecclesiarum statu sollicitos esse, et quae recte statuta sunt, stabilire. Proinde venerabilis fratris nostri Joannis Morinensis episcopi cessionem vobis vestroque monasterio factam, litteris praesentibus confirmamus. Is enim B. Georgii martyris ecclesiam, juxta castrum Lesdinium sitam, tibi tuisque successoribus, in cellam omni tempore possidendam concessit, [Col. 0303B] et assertione chirographi confirmavit, cum omnibus videlicet terris, pratis, silvis, aquis et molendinis, vel aliis quibuscunque redditibus quae tam ab Ingelramno ⁜ (96) comite, et Ernulfo Herdinensi et Nicolao milite, quam et ab aliis fidelibus eidem Ecclesiae collata sunt. Siquidem id ipsum praedecessor suus, bonae memoriae Gerardus, canonicorum Ecclesiae suae consilio et voluntate concesserat.

Id ipsum igitur et nos praesentis decreti auctoritate sancimus, salva nimirum Tarvanensis Ecclesiae justitia, sicut supradicti episcopi chirographo delibatum agnoscitur. Altaria quoque duo, scilicet de Fraisnoith et Huby, sicut ab eodem episcopo supradictae ecclesiae S. Georgii ⁜ (97) concessa sunt, concedimus et decreti praesentis auctoritate firmamus.

[Col. 0303C] Porro sepulturam ejusdem loci ab omni exactione liberam fore decernimus, ut eorum qui illic sepeliri deliberaverint, devotioni et extremae voluntati, nisi forte excommunicati, nullus obsistat.

Datum Laterani, XIII Kal. Julii, indictione V, Incarnationis Dominicae anno 1112.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri BERNARDO Antiocheno patriarchae, salutem [Col. 0303D] et apostolicam benedictionem.

Quamvis inter caeteras sedes apostolica illa sedes emineat, quam Petri apostoli morte in corpore dignatio superna clarificavit, inter Romanum tamen et Antiochenum episcopos tanta quondam legitur charitas exstitisse, ut nulla inter eos diversitas videretur. Eadem Petri persona utrasque illustravit ecclesias. Multa posthac tempora transierunt, quibus [Col. 0304A] infidelium dominatio unitatem hanc in personis praesidentium impedivit. Gratias autem Deo, quod temporibus nostris Christianorum principatum in Antiochena civitate restituit. Dignum est igitur, charissime frater, ut ejusdem charitatis unitas firma permaneat: nec de nobis menti tuae opinio ulla subrepat quod Antiochenam Ecclesiam deprimere aut inhonorare velimus. Si quid ergo vel Antiochenae vel Hierosolymitanae Ecclesiae, aliter fortasse quam oportuit, de parochiarum finibus scripsimus, nec levitati est nec malitiae ascribendum, nec propter hoc apud nos est scandalum concitandum: quoniam et locorum longinqua prolixitas, et antiquorum nominum commutatio, quae civitatibus vel provinciis accidit, magnam nobis ambiguitatem vel [Col. 0304B] ignorantiam attulerunt. Caeterum et optavimus, et optamus non scandali sed pacis fomitem fratribus ministrare, suum jus et honorem quibuscunque ecclesiis conservare.

Datum Laterani, sexto Idus Augusti.

. . . . . . Arausicae si quidem civitatis populus aliquando ita exaltatus est, ut illius civitatis nomen vulgaribus passim carminibus celebretur; aliquando ita depressus, ut ejus ecclesia, civitatis alterius ecclesiae vel subdita sit vel unita; rursus per coelestis [Col. 0304C] sapientiae dispositionem, nostris, vel majorum nostrorum temporibus eidem civitati et ecclesiae tantus est populus restitutus, ut ecclesia eadem archiepiscopi Arelatensis instantia, proprium et cardinalem receperit sacerdotem, juxta quod de dioecesi, quae aliquando episcopum habuit, in Africano est concilio constitutum, ut si multiplicatus populus desideraverit habere proprium rectorem, ejus videlicet voluntate in cujus potestate est dioecesis constituta habeat proprium episcopum. Quia igitur duo episcopi [Guillelmus et Berengarius] nostrae memoriae temporibus in Aurasiae civitatis cathedra substituti sunt, nos petitioni tuae ac devotioni multiplicis populi, charissime frater, annuimus, et Chalcedonensis concilii [Col. 0304D] capitulum sequentes, praesentis decreti auctoritate sancimus, ut civiles dispositiones Arausicae urbis, et publicos ecclesiasticarum quoque parochiarum ordines subsequantur. Itaque tam tibi quam legitimis successoribus tuis integritatem parochiae Aurasiensis ita plane confirmamus, sicut antiquitus eam Aurasiensi Ecclesiae mansisse cognoscitur, nec Tricastino, vel alicui deinceps episcopo liceat parochiae [Col. 0305A] ipsius fines, vel caetera ad praefatam ecclesiam pertinentia invadere, vel qualibet machinatione subtrahere; sed omnia vobis et clericis in eadem ecclesia militantibus quieta et integra conserventur. Si qua igitur in futurum ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, et in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem ecclesiae justa servantibus, sit pax Domini nostri Jesu [Col. 0305B] Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

† Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, XV Kal. Novembris, indictione V [VI], Incarnationis Dominicae anno 1113, pontificatus autem domini Paschalis II papae anno XIV. Cum sigillo domini papae.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus GUIDONI Viennensi archiepiscopo, sedis apostolicae vicario, et caeteris archiepiscopis, episcopis et abbatibus, seu Domini sacerdotibus, Viennae congregatis, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum alicujus morbi detentione caput afficitur, membris omnibus communiter ac summopere laborandum est ut ab eo penitus expellatur. Fratrum siquidem relatione comperimus vos in unum convenisse, ac per Dei gratiam Viennae concilium celebrasse. In quo nimirum de augenda religione, de dispositione ecclesiastica, seu ecclesiasticarum rerum, et de correctione pravorum hominum adversus [Col. 0305D] sanctam Ecclesiam insurgentium disseruistis. Unde Deo gratias referimus, et quae statuta sunt ibi rata suscipimus et confirmamus, et cooperante Domino Deo illibata permanere censemus. Dilectionem supradicti hortamur episcopi, ut studiose secundum Deum legationem sibi commissam impleat.

Data Laterani, XIII Kal. Novembris.

(Vide Hist Compostell. ap. FLOREZ, España sagrada, XX, 139, 140.)

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio, JOANNI, nostris per Dei gratiam manibus in abbatem Nonantulani monasterii consecrato, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

. . . . . auctoritate debitoque compellimur, pro universarum Ecclesiarum statu satagere, et earum maxime, quae apostolicae sedi specialius adhaerent, ac tanquam jure proprio subjectae sunt, quieti, auxiliante Domino, providere. Quapropter petitionibus [Col. 0306B] tuis, fili in Christo charissime, non immerito annuendum censuimus ut Nonantulanum monasterium, cui Deo auctore praesides, quod ab ipso fundatore, Aistulfo videlicet Longobardorum rege, apostolicae sedi oblatum est, ad praedecessorum nostrorum, ejusdemque apostolicae sedis . . . privilegio muniremus. Per praesentis igitur privilegii paginam apostolica auctoritate statuimus, ut quaecunque ad praedictum Nonantulanum monasterium in praesenti sexta indictione, juste ac legaliter pertinent, sive in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis visa sunt nominibus adnotanda, ipsum videlicet [Col. 0306C] castellum Nonantula, Castellum-Vetus, Gallianum, Catinianum, Fainanum, Lizanum, Scoppanum, Sanonum, Campilium, Maranum, Mons Oliveti, pratum Albini, monasterium Sanctae Luciae de Roffeno, cum ecclesiis et pertinentiis suis, et ecclesia Sanctae Trinitatis de Savino, Manzolinum, Taivalum, Rastellinum, Sancta Maria in Grumulo, Spina Lamberti, Solaria, Roncalia, Camorana, Sorbaria, Curtiule Siccum, castellum Pellavi, Trecentula, Bundenum, Stagaria, castellum Cella, et Marzalia cum pertinentiis eorum; praeterea castellum Cellulae, curtem Raguse, et castellum Tedaldi cum omnibus allodiis, quae in ipso comitatu Ferrariensi Bonifacius marchio acquisita possedit, vestro in perpetuum monasterio [Col. 0306D] confirmamus, uti etiam, quae comitissa Mathildis de oblatione, quam Sancto Petro et Romanae Ecclesiae dederat, vobis nuper dedisse cognoscitur, sub censu scilicet annuo unius aurei. Sane nec Mutinensi omnino, nec alicuiquam episcoporum, vel principum, aut alicui ecclesiasticae saecularive personae liceat supradicto monasterio, aut ejus cellis, vel ecclesiis, aliisve possessionibus gravamen inferre, exactionem imponere, placitum, sive colloquium, praeter abbatis ac fratrum voluntatem indicere vel tenere. Obeunte te nunc ejus loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem, et beati [Col. 0307A] Benedicti Regulam elegerint, ab apostolicae sedis praesule consecrandum, Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium, sive basilicarum, ordinationes monachorum, qui ad sacros fuerint ordines promovendi, sive clericorum, monasterio, cellis, vel ecclesiis pertinentium, a quo malueritis catholico accipietis episcopo, si quidem gratiam et communionem apostolicae sedis habuerit, et si ea gratis ac sine pravitate voluerit exhibere. Non enim episcoporum cuiquam permittimus, invito abbate, in monasterio, vel in monasterii cellis, vel ecclesiis, ordinationes facere, missas publicas celebrare, vel earum decimas vindicare. Nec de monasterio ipso, vel ejus rebus rescriptum subripere, aut quolibet modo impetrare, cuiquam personae facultas sit. [Col. 0307B] Quod si forte praesumptum fuerit, irritum penitus habeatur. Ad haec adjicientes decernimus ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, vel injuste datas suis usibus vindicare, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, ut in omnibus semper apostolicae sedis, cujus est proprium, munimine ac protectione congaudeat. Si quis igitur in futurum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, comes, vicecomes, judex, castallio, aut ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, [Col. 0307C] contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem [Col. 0308A] loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant.

Scriptum per manum Crisogoni notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Data Tiberiae per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, ac bibliothecarii, quarto Idus Novembris, indictione VI, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo decimo tertio, pontificatus autem domni Paschalis II papae anno XIV ⁜ (98) .

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio GISLEBERTO abbati S. Petri Aureaevallis et ejus fratribus in eadem ecclesia canonicam vitam professis tam praesentibus quam futuris in perpetuum.

Desiderium quod ad religiosum propositum et animarum salutem pertinere monstratur, auctore Deo, sine aliqua est dilatione complendum.

Quia igitur vos, o filii in Christo charissimi, per divinam gratiam aspirati, mores vestros sub regularis vitae disciplina coercere, et communiter secundum sanctorum Patrum institutionem Omnipotenti deservire proposuistis, nos votis vestris paterno [Col. 0308C] congratulamur affectu; unde etiam petitioni vestrae benignitate debita impertimur assensum, vitae namque canonicae ordinem quem professi estis, praesentis privilegii auctoritate Firmamus, ut ne cui post professionem exhibitam proprium quid habere, neve sine praepositi vel congregationis licentia de claustro discedere liceat interdicimus, et tam vos, quam vestra omnia sedis apostolicae protectione munimus. [Col. 0309A] Vobis itaque et successoribus vestris in eadem religione permansuris, ea omnia possidenda perpetuo sanximus, quae in praesentiarum legitime possidere videmini, in Pictaviensi videlicet pago ecclesiam S. Pauli de Hydriaco, S. Martini de Alhaico, S. Hilarii de Borno, S. Martini de Gemellis, S. Petri de Solobria, S. Mariae de Toxoneriis, S. Martini de Loono, S. Michaelis de Crum, S. Mariae de Mosronia, S. Eparchi de Germundo, S. Mariae Magdalenae de Pristiniaco, S. Benedicti de Boxemia, ecclesiam Sancti Verani, S. Mariae Magdalenae de Thouarno, S. Pauli de Bosco, S. Stephani de Amaillo, ecclesias Sancti Lupi et S. Pancratii, S. Martini de Salis, et ecclesiam de Bocaico, quas confrater noster Petrus Pictaviensis episcopus vestrae conversationis institutor, [Col. 0309B] pro communi victus sustentatione vobis concessit, vel ab ejus antecessoribus eidem coenobio datae fuerant. Item in pago Andegavensi ecclesiam S. Petri de Damno Petro, et S. Alfini de Torcamo, quas confrater noster Rainaldus Studegavensis episcopus et antecessor ipsius Gaufridus, vestrae Ecclesiae concesserunt: si qua praeterea praedia, si quae possessiones ab Ecclesiae fundatrice Aldcarda vicecomitissa et successoribus ejus, seu ab aliis successoribus de suo jure coenobio vestro oblata sunt, aut in futurum offerri Domino largiente contigerit, vel aliis justis modis acquisita sunt vel acquiruntur in posterum, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem ecclesiam temere [Col. 0309C] perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione ac gubernatione concessa sunt, usibus profutura, salva Pictaviensis episcopi debita reverentia. Sane ipsum locum in canonicae disciplinae observantia quiete et libere, largiente Domino, perpetuo permanere sanximus, sicut a supradicto fratre nostro Petro Pictaviensis Ecclesiae episcopo constitutum est. Si qua igitur in futurum ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae institutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignatione careat, reamque se divino [Col. 0309D] judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et sacramento, corpore ac sanguine Dei et Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Scriptum per manum Glisogoni notarii sacri palatii.

Data Princerni, per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, XVII Kalend. Decemb., indict. VI. Incarnationis Dominicae [Col. 0310A] anno 1113 [1112], pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno XIV.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

(Intra an. 1100-1113. Fragm.—Vide Centii Camerarii lit. Cens. ap. MURATORI, Antiq. Ital. V, 891.)

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri BALDRICO Noviomensi seu Tornacensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Fraternitati tuae jam secundas litteras misimus, ut monachis Sancti Martini justitiam faceres de injuriis illis quas a clericis Tornacensibus patiuntur: caeterum eamdem justitiam exercere diu multumque fraternitas tua dissimulavit, unde opportunum duximus idem negotium Lamberto Atrebatensi, et Joanni Morinensi comprovincialibus fratribus commisisse, qui nimirum tanquam religiosi viri ad pacem vehementius [Col. 0310C] intendentes, idem negotium minus canonice tractaverunt. Quamobrem nos utramque partem ad nostram praesentiam evocavimus. Ipsis itaque clericis ex sanctorum Patrum auctoritate monstravimus quam indebite in decimarum exactione et sepulturarum prohibitione monachos praegravarent. Beatus enim Gregorius Augustino Anglorum episcopo scribens: «Communi, ait, vita viventibus jam de faciendis portionibus, vel exigenda hospitalitate, et adimplenda misericordia nobis quid erit loquendum, cum omne quod superest in causis piis ac religiosis erogandum est.» Quartus autem Leo synodali constitutione decrevit, ut decimae et primitiae, seu quaecunque oblationes vivorum et mortuorum ecclesiis Dei fideliter reddantur a laicis. Ubi notandum [Col. 0310D] quod non a monachis, sed a laicis reddi decimae jubeantur. Monachi namque cum eorum plerique aut levitae, aut sacerdotes sint, aut aliis ecclesiasticis ordinibus perfruantur, cum assidue per Dei gratiam divinis inserviant ministeriis, immunes profecto ab hujusmodi exactionibus sunt habendi. Idem etiam Leo episcopis Britanniae scribens, illis tantum Ecclesiis quae plebes vocantur, deberi decimas indicat, ubi sacrosancta dantur baptismata; in quibus videlicet verbis evidenter apparet causa baptismatis, eucharistiae, poenitentiae seu caeterorum officiorum quae a clericis populo exhibentur, decimas a populo esse reddendas; in quibus omnibus nullum a clericis servitium monachorum conventibus exhibetur. Porro de sepultura [Col. 0311A] monasteriis permittenda, B. Gregorii habetur manifesta sententia. Joannem enim Veteris urbis episcopum, in monasterio sepeliri mortuos prohibentem, his verbis cohibere curavit: «Si ita est, ait, a tali vos hortor inhumanitate recedere, et sepeliri mortuos ibidem, vel celebrari missas nulla ulterius habita contradictione permittas, ne denuo querelam de his quae acta sunt Agapitus vir venerabilis ad me depromere compellatur.» Hac sanctorum Patrum auctoritate comperta et veritatis ratione cognita, praedicti qui ad nos venerant clerici Tornacenses debita humilitate cesserunt, et de caetero se nullam super his querelis molestiam monachis illaturos polliciti sunt. Tuam ergo sollicitudinem, frater charissime, commonemus ne ulterius supra dicti monasterii [Col. 0311B] fratres patiaris molestiis talibus infestari, neque cathedram ibi colloces, neque aliud quid inferas quo regularis ordo turbetur. De his autem eleemosynarum partibus, quae a morientibus ecclesiis relinquendae, vestra interest dioecesis vestrae parochianos instruere, ut per tuae vigilationis diligentiam largiente Domino tam clericis quam monachis justa serventur, et Ecclesiis pax firma permaneat.

Data Laterani per manum Joannis cardinalis, IV Kalend. Novembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GALONI, et capitulo Pariensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.

Sicut ex relatione vestra et ex litteris regis intelleximus, Parisiensis Ecclesia magnum hactenus rerum suarum patiebatur incommodum pro eo quod ipsius Ecclesiae famuli, qui apud vos servi vulgo improprie nuncupantur, in forensibus et civilibus causis vel placitis, adversus liberos homines non admitterentur in testimonium. Cui rei dilectus filius noster Lodoicus Francorum rex pro utilitate ecclesiastica ita consulendum arbitratus est, ut episcoporum [Col. 0311D] ac procerum consilio et assensu institueret, Parisiensis Ecclesiae famulos in omnibus causis, placitis et negotiis, adversus omnes homines, tam liberos quam servos, liberam et perfectam habere testificandi et bellandi licentiam, ita ut nemo eorum testimonio, pro ecclesiasticae servitutis occasione, calumniam inferat. Nos itaque, petitionem vestram rationabilem perpendentes, idipsum pro ecclesiasticae utilitatis et justitiae intuitu decreti nostri assertione firmamus. Neque enim aequum est ecclesiasticam familiam iisdem conditionibus coerceri, quibus servi saecularium hominum coercentur. Sicut igitur praenominatus Francorum rex regia benignitate instituit, [Col. 0312A] ita nos ecclesiae vestrae familiam, quae sub episcopi seu canonicorum jure constitit, hac nostrae auctoritatis concessione donamus, ut in forensibus et civilibus causis, vel placitis, adversus quaslibet saeculares personas in testimonium efficaciter admittatur, nec propter ecclesiasticae clientelae obnoxietatem, si alia non impediunt, eorum testimonium refutetur.

Datum Beneventi per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, IX Kal. Februarii ⁜ (99) , indict. VI, Incarnationis Dominicae anno 1114, pontificatus autem domni Paschalis II papae anno XIV.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio HENRICO imp. Augusto, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum amicorum magna sit, major quidem inter homines est paterna dilectio. Verum quidquid circa te alii loquantur, quidquid blandiantur nostrum est veritatem tibi liquidius ostendere, ac honori et saluti tuae veraciter providere, A. ( Albertum, archiepiscopum Moguntinum ), siquidem cancellarium tuum a te captum esse audivimus; de quo quantum novimus, quantum experti sumus, testimonium ferimus, quia te super omnia diligebat. Qua de re [Col. 0312C] multi profecto tam amici quam inimici loquuntur adversus te. Te igitur, tanquam pater filium, commonemus ut cum salute regni tale super hoc consilium nanciscaris, quatenus nec persona tua et regnum ullam incurrat infamiam et ille liberationis gratiam consequatur.

Datum Beneventi, VIII Kal. Febr.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, fidelibus [Col. 0312D] omnibus per Campaniam, et Apuliam vel Capitanatum, sive Samnium, salutem et apostolicam benedictionem

Rerum gestarum series ad hoc litterarum fidei committuntur, ne illarum veritas posterorum memoriae subtrahatur. Diuturnae igitur litis, quae inter Casinensem et monasterii Terrae Majoris abbates acta est super ecclesia S. Mariae de Casali Plano, ejusque possessionibus, decisionem litteris mandari praecipimus, ne aliqua inter eos turbationis occasio in posterum relinquatur. Casinensis enim abbatis reverendae memoriae Oderisii querelam accipientes adversus monasterii Terrae Majoris abbatem, quod [Col. 0313A] ecclesiam supradictam de Casali Plano invaserit, missis iterum atque iterum litteris, opposita etiam interdictione vel loci vel ordinis, monasterii Terrae Majoris abbatem coegimus, licet ad nos venire dissimularet, ut supradictum Oderisium abbatem de praefata Casalis Plani ecclesia investiret. Post abbatis Oderisii obitum, certum agendi tempus utrique parti injunximus, praecipientes eos omnino paratos ad peragendam causam deliberato termino convenire. Statuto itaque tempore Girardus Casinensis abbas et Benedictus Terrae Majoris, ante nostram praesentiam convenerunt. Data est per biduum jurisperitis licentiam disputandi. Novissime actores monasterii Terrae Majoris probationem possessionis quadragenariae intenderunt. Caeterum eorum testes [Col. 0313B] non ex visu et auditu, sed ex fama testimonium profitentes, nec legibus, nec canonibus suscipi potuerunt. Casinenses vero quadragenariae, vel tricenariae possessionis interruptionem modis talibus astruebant. Testes duos notae religionis monachos, unum episcopum, alterum diaconum protulerunt, qui se praesentibus, praesente etiam bonae memoriae Benedicto monasterii Terrae Majoris abbate, supradictam S. Mariae de Casali Plano ecclesiam per Desiderium memoriae felicis abbatem, locatam Rodulfo presbytero asserebant, sicut in locationis descriptione ostendebatur, sub censu sex byzantiorum, anno Dominicae Incarnationis millesimo septuagesimo primo. Tres etiam ab eis laici testes prolati sunt, qui se vidisse profiterentur per annos quadraginta, [Col. 0313C] priusquam in ecclesiam illam Terrae Majoris monasterium invasisset, Casinensis monasterii monachos ibidem fuisse praepositos: vidisse etiam Rodulphum presbyterum, qui locationem superius memoratam ab abbate felicis memoriae Desiderio acceperat, praefatam sex byzantiorum pensionem Casinensi monasterio persolventem. Legum igitur auctoritate perspecta, hujusmodi judicium a fratribus nostris editum, et a nobis est per Dei gratiam confirmatum. Postquam actores monasterii Terrae Majoris defecerunt a probatione quam intenderant quadragenariae possessionis super S. Maria de Casali Plano, nos eis super hoc negotio perpetuum silentium indicimus, et dominium ejusdem ecclesiae de Casali Plano cum possessionibus suis apud Casinense [Col. 0313D] monasterium quiete in perpetuum remanere sancimus. Hac nimium discussione hoc tenore judicii supradictam B. Mariae de Casali Plano ecclesiam cum possessionibus suis venerabili filio nostro Girardo abbati Casinensi in jus et possessionem perpetuam Casinensis monasterii restituimus: quam videlicet inconcussam et stabilem permanere auctoritate apostolicae sedis decernimus.

Scriptum per manum Crisogoni notarii sacri palatii.

• Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus in praesentia nostra hoc factum judicium confirmavi et subscripsi.
• Ego Sennes Dei gratia Capuanus archiepiscopus judex datus, interfui et subscripsi.
• [Col. 0314A] Ego Cono Richardus Albanensis episcopus subscripsi.
• Ego Landulfus Beneventanus archiepiscopus judex, interfui et subscripsi.
• Ego Gregorius Terracinensis episcopus judex datus, interfui et subscripsi.
• Ego Gualo Parisiensis episcopus judex datus, interfui et subscripsi.
• Ego Ascherus Centumcellensis episcopus judex datus, interfui et subscripsi.
• Ego Raimundus Ausciorum archiepiscopus, interfui et subscripsi.
• Ego Almericus Claramontensis episcopus, interfui et subscripsi.
• Ego Willelmus Dei gratia Trojanus episcopus, [Col. 0314B] interfui et subscripsi.
• Ego Anastasius cardinalis presbyter tituli Beati Clementis subscripsi.
• Ego Romoaldus diaconus cardinalis, judex datus, interfui et subscripsi.
• Ego Boso cardinalis judex datus, interfui et subscripsi.
• Ego Gervasius Telesini monasterii abbas, interfui et subscripsi.
• Ego Rollandus Antiochenae Ecclesiae legatus, interfui et subscripsi.
• Ego Pontius Antiochenae Ecclesiae legatus, interfui et subscripsi.

Actum Beneventi in palatio principali, II Idus Februarii; praeter hos subscriptos, alii etiam plures [Col. 0314C] interfuerunt, tam episcopi quam abbates: Riso videlicet Barensis; Leo Ostiensis; Fulco Venusinus.

Datum Beneventi per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, Idibus Februarii, indictione VI, Incarnationis Dominicae anno 1113, pontificatus autem domni Paschalis II papae anno XIV.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili filio GERAUDO, institutori ac praeposito Hierosolymitani xenodochii, ejusque legitimis successoribus [Col. 0314D] in perpetuum.

Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri. Postulavit siquidem dilectio tua xenodochium quod in civitate Jerusalem juxta Beati Joannis Baptistae ecclesiam instituisti, apostolicae sedis auctoritate muniri, et B. Petri apostoli patrocinio confoveri. Nos itaque piis hospitalitatis tuae studiis delectati petitionem tuam paterna benignitate suscipimus, et illam Dei domum, illud xenodochium, et sub apostolicae sedis tutela et B. Petri protectione persistere, decreti praesentis auctoritate sancimus. Omnia ergo quae ad sustentandas peregrinorum et pauperum necessitates, vel in Hierosolymitanae Ecclesiae, vel aliarum Ecclesiarum parochiis et civitatum [Col. 0315A] territoriis per tuae sollicitudinis instantiam eidem xenodochio acquisita, vel a quibuslibet fidelibus viris oblata sunt, aut in futurum largiente Deo offerri, vel aliis justis modis acquiri contigerit, quaeque a venerabilibus fratribus Hierosolymitanae Ecclesiae episcopis concessa sunt, tam tibi quam successoribus tuis, et fratribus peregrinorum illic curam gerentibus, quieta semper et integra conservari praecipimus. Sane fructuum vestrorum decimas, quos ubilibet vestris sumptibus laboribusque colligitis praeter episcoporum vel episcopalium ministrorum contradictionem xenodochio deliberaverunt, ratas haberi decernimus. Obeunte te nunc ejus loci provisore atque praeposito, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem [Col. 0315B] fratres ibidem professi secundum Deum providerint eligendum. Praeterea honores sive possessiones quas idem xenodochium ultra seu citra mare, in Asia videlicet vel in Europa, aut in praesenti habet, aut in futurum largiente Domino poterit adipisci, tam tibi quam successoribus tuis hospitalitatis pio studio imminentibus, et per vos eidem xenodochio in perpetuum confirmamus. Ad haec adjicientes decernimus ut nulli omnino hominum liceat idem xenodochium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Sane xenodochia, sive ptochia in Occidentis partibus penes [Col. 0315C] burgum S. Aegidii Asten, Pisani Barum, Ydrontum, Tarentum, Messanam, Hierosolymitani nominis titulo celebrata, in tua et successorum tuorum subjectione ac dispositione, sicut hodie sunt, in perpetuum manere statuimus. Si qua igitur in futurum ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere . . . . . tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis [Col. 0315D] autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

• Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episc. SS.
• Ego Richardus Albanensis episc. SS.
• Ego Landulfus Beneventanus archiep. legi et SS.
• Ego Cono Praenestinae Eccl. episc. legi et SS.
• Ego Anastasius card. presbyt. tituli Beati Clementis SS.
• Ego Gregor. Terrac. episc. legi et SS.
• Ego Joannes Melitensis episc. legi et SS.
• Ego Romoaldus diac. card. Rom. Eccl. SS.
• Ego Gregorius card. presbyt. tituli S. Crisogoni legi et SS.

[Col. 0316A] Datum Beneventi per manum Joannis, sanctae R. Ecclesiae cardinalis ac bibliothecarii, XV Kal. Martii, indictione VI, Incarnationis Dominicae anno 1113, pontificatus autem domini Paschalis PP. II anno XIV.

(Anno 1113, Febr. 20.—Vide Vitam S. Brunonis, p. 409. Bruxellae, 1639, 8 ^o .)

[Col. 0316B] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, coepiscopo BERNARDO Antiocheno patriarchae, salutem et apostolicam benedictionem.

Sicut aliis litteris fraternitati tuae scripsimus, nos et personam tuam, et ecclesiam tibi commissam, plena charitate diligimus: nec ullo modo volumus honorem vestrae dignitatis imminui, quin Antiocheni patriarchatus praelatio, sicut praeteritis temporibus conservata est, ita etiam in futurum integra, praestante Domino, conservetur. Illud autem, quod filio nostro Balduino Hierosolymitanorum regi per nuntios suos intercedenti concessimus, charitatem vestram omnino conturbare non debet, si litterarum nostrarum sensum interius perscruteris. Sic enim in eis scriptum est: «Ecclesiarum, quae illis in partibus [Col. 0316C] fuerunt vel sunt, terminos atque possessiones diutina infidelium possessio tyrannisque confudit. Cum itaque certos eis fines assignari praesenti deliberatione nequeamus, tuis non immerito precibus duximus annuendum ut, quia pro Hierosolymitanae ecclesiae sublimatione personam tuam extremis periculis devovisti, quascunque infidelium urbes ceperis vel cepisti, ejusdem ecclesiae regimini dignitatique subjaceant.» Eodem sensu illa etiam verba discutienda sunt, quae felicis memoriae Gibelino Hierosolymitano patriarchae de civitatibus atque provinciis scripsimus, quae supradicti Balduini regis prudentia et exercituum eum sequentium sanguine per Dei gratiam acquisitae sunt. Siquidem ecclesias illas, [Col. 0316D] quibus certi fines assignari possunt, quarum termini ac possessiones diutina possessione ac tyrannide confusi non sunt, et ipsarum ecclesiarum urbes, illi volumus ecclesiae subjacere, ad quam ex antiqua sciuntur justitia pertinere. Non enim volumus aut propter principum potentiam, ecclesiasticam minui dignitatem; aut pro ecclesiastica dignitate, principum potentiam mutilari.

Data Beneventi, decimo quinto Kalendis Aprilis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, charissimo [Col. 0317A] BALDUINO illustri Hierosolymitanorum regi, salutem et benedictionem apostolicam.

Concessio illa, quam nos petitioni tuae accommodavimus, ut quascunque infidelium urbes ceperis, vel cepisti, Hierosolymitanae ecclesiae regimini dignitatique subjaceant, non parum cum fratrem nostrum Bernardum patriarcham, tum universam Antiochenam turbavit Ecclesiam. Cum enim nos concessionem illam super illis ecclesiis indulserimus, quarum terminos et possessiones diutina infidelium possessio et tyrannis confudit, illi eas ecclesias a Hierosolymitano patriarcha, te connivente invasas conqueruntur, de quibus ambiguitas nulla sit, quin eas, etiam Turcarum vel Sarracenorum temporibus, sedes Antiochena possederit: quia earum episcopi, etiam infidelium [Col. 0317B] oppressi tyrannide, Antiocheno patriarchae obedientiam exhibebant. Porro nos litteris ad supradictum patriarcham missis, Antiocheni patriarchatus praelationem, sicut ab antiquis patribus distributa et praeteritis temporibus conservata est, ita etiam in futurum integram servari sanxeramus. Tuam igitur strenuitatem monemus, et monentes praecipimus, ne a te, invasiones hujusmodi fieri, ubi manifesta est veritas, permittantur; sed unaquaeque ecclesia justitiae suae limitibus perfruatur. Nec enim possumus manifeste sanctis patrum nostrorum constitutionibus obviare: nec omnino volumus, aut pro principum potentia, ecclesiasticam minui dignitatem; aut pro ecclesiastica dignitate, principum potentiam [Col. 0317C] mutilari, ne apud vos occasione alterutra, pax, quod absit! turbetur Ecclesiae. Clericis quoque Hierosolymitanis per praesentia scripta praecipimus, quandoquidem paternas possessiones et patriam pro ecclesiae, ut creditur, exaltatione, pro religionis observantia reliquerunt: ut jure Hierosolymitanae ecclesiae sint contenti, nec injuste aut procaciter ea usurpare contendant, quae certo sciuntur ad jus Antiochenae ecclesiae pertinere. Omnipotens Dominus sua te in omnibus dextera protegat, de hostibus Ecclesiae triumphare concedat.

Data Laterani, decimo quinto Kalendas Aprilis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio JORANNO abbati Sancti Nicasii, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0317D] In pastorum specula constituti . . . . . . Quamobrem nos tam tibi quam successoribus tuis ecclesiam Sancti Petri de Ruminiaco, cum altari Sancti Sulpitii, quae de manibus militaribus erepta sunt, juxta petitionem venerabilis fratris nostri Rodulfi Remorum archiepiscopi confirmamus, altare item de Luneio et altare de Clerum, etc.

Datum Laterani, IV Idus Aprilis, an. 1114, pontificatus domini Paschalis XIV.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio JORANNO abbati Sancti Nicasii, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

In pastorem super Ecclesiam constituti, necesse habemus furibus et latronibus obviare, et saecularium hominum praesumptionem, qui videlicet ecclesias et ecclesiarum res tanquam proprias vindicant et pertinaciter usurpant, decreti nostri constitutione retundere. Proinde nos, charissime fili, tuis postulationibus annuentes, Beati Nicasii monasterium . . . . . [Col. 0318B] apostolicae sedis auctoritate munimus, eidem . . . . . confirmantes victam Sancti Hilarii quam Gervasius Remorum archiepiscopus de proprio suo a quibusdam militibus . . . . . comparavit; atque ab omnium hominum servitio prorsus emancipatam, Deo et sancto Nicasio pro remedio animae suae cum omnimoda libertate possidendam, contradidit cum banno, et justitia, et manso indominicato, terris adjacentibus, et pascuis, et liberis exitibus ejusdem villae, cum sedibus molendinorum ab omni exactione liberorum, tam in villa quam extra villam; cursum etiam aquae et totum piscatorium, a prato unde habitatores Sancti Martini debent beato Nicasio herbagia, usque ad divisionem territorii montis Sancti Remigii; ecclesiam Sancti Hilarii et tres [Col. 0318C] partes totius decimae, totamque decimam nutrimentorum curtis monachorum; apud Sarnacum terram uni carucae sufficientem, et sex falcaturas prati, dimidium molendini et totius piscatorii; medietatem totius alodii de Haiderici curte, et omnium appenditiorum ejus; ecclesiam de Vilterzeto cum tota decima, et uno manso terrae arabilis; ecclesiam de Betenacurte, cum duobus capellis Sancti Simeonis et Sancti Nicolai servaturi; omnesque aisantias terrae totius dominii praefati, ad opus monachorum Deo et beatae Mariae de Betenacurte servientium, totamque decimam agriculturae et nutrimenti ipsorum: qui etiam retentis ex more et usu eleemosynis sibi dimissis, omnesque parochianorum eleemosynas, parochiali presbytero concessas necnon et offerendas ad manum ipsius presbyteri sive capellani venientes, dimidiant, eorumque dimidium sibi vindicant praeter confessiones, et duos nummos nuptiarum et benedictionum, et unum reconciliationis, [Col. 0318D] qui specialiter ad sortem pertinent sacerdotis; ecclesiam et villam de Sennicurte cum tribus appenditiis suis Calmontana, Senuifa, et Raravilla, cum tota decima, et cursu aquae, pratis, terris et silvis, cum vineis ad Sennicurtem pertinentibus; et horum omnium banno et justitia . . . . . totam decimam de Vertiti; totam decimam de Mello fonte; totam decimam de Lisuniis usque ad fossam secus Berlize pertingentem, et ad ecclesiam de Sennicurte pertinentem; palatium de Munceio cum omnibus terris infra ambitum murorum jacentibus, et [Col. 0319A] omnimoda libertate; allodium etiam in villa subjacente in campis et silvis; querutum sub monte, et nemus de Arsuris, et domum in media villa; dimidium molendini in valle de Cierge; Joannem Asinum et Alardum Luseum cum omni possessione eorum; terram de Vivers ante portam Radulfi, molendinum, vineam et pratum de Warne; quarterium terrae, et pratum de Reomela; casam ecclesiae de Maceriis; terram ad campilium solventem quatuor solidos et octo den. cum silva ejusdem villae, cum vanna et cursu aquae, cum banno et justitia; silvam etiam desuper Cierge; ecclesiam Sanctae Mariae Magdalenae de Cimaco, cum hospitali et domo ante januam, et hortis post ecclesiam jacentibus; ecclesiam et villam Sanctae Genovefae cum appenditiis [Col. 0319B] suis; alodium Sanctae Genovefae in campis et fere duarum leucarum, silvis, et pratis et aquis, et molendinis, servis et ancillis, cum banno et justitia, et horum omnimoda libertate; nonam totius agriculturae domini de Cimaco in toto Sarto quam dedit dominus Alardus de Cimaco perpetuo possidendam; ecclesiam Sancti Petri de Ruminiaco, cum omnimoda libertate dotis suae quae dicitur mons Baie et Ailimpre; altare Sancti Supplicii cum duabus capellis ad Evernis et Livinis; liberum mercatum et theloneum cum estallagiis ad vincula Sancti Petri, cum scholis, servis et ancillis et nonam prati, et trium culturarum domini Ruminiacensis; medietatem Augustae, molendini, furni, silvarum [Col. 0319C] et terrarum, cum banno et justitia, et tertia parte decimarum; villam Pree cum casa ecclesiae Sancti Albini, silvis, terris, molendino, servis et ancillis, banno et justitia; altare de Antinno cum capellis . . . . . Fouzis et Ogias ⁜ (100) ; altare de Attovillari cum dote sua, et tertia parte decimae; altare de Bunut; altare de Hanape; Alavio; molendinum, terras et pratum, et quartam partem Flengni; praedium de Wlfereio confirmamus et tibi . . . . . tres partes duarum villarum Sinceliae, et Subnaym cum omni reditu, et solita exactione, cum duabus ecclesiis, servis et ancillis, silvis pratis et campis; quarum trium pro triginta marcis ab ecclesia Sancti Nicasii redimendas; altare cum ecclesia de Morlines; dimidium allodii Florinensis, post obitum Alpaidis et secundae [Col. 0319D] generationis suae, cum omnibus appenditiis suis, ad ecclesiam Sancti Nicasii jure possessionis, sine calumnia libere transiturum, cum medietate de Anolvit et ecclesia cum suis appenditiis . . . . . nulli igitur hominum liceat, etc., etc.

Data Laterani per manum Joannis . . . . . diaconi [Col. 0320A] cardin. ac bibliothecarii, IV Idus April., indict. VI . . . . , anno . . . . . 1114 ⁜ (101) , pontificatus domni Paschalis secundi papae anno XIV.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio PETRO, Anianensis monasterii abbati, salutem et apostolicam benedictionem.

Apostolicae sedis auctoritate debitoque compellimur, pro universarum Ecclesiarum statu satagentes, earum quieti, auxiliante Domino, providere. Eapropter opportunum duximus, dum in Galliarum [Col. 0320B] partibus moraremur, controversiam illam, quae inter Casae Dei monasterium et Anianense coenobium super cella de Gordanico agebatur, venerabilibus fratribus Arberto Avenionensi, Eustachio Valentino, Hismioni Diensi episcopis discutiendam determinandamque committere, qui nimirum utriusque partis ratiocinationibus diligenter discussis et canonice examinatis, sicut ex eorum allegatione chirographoque comperimus, et perspectis pontificalibus ac regalibus instrumentis et aliarum chartarum indiciis justum esse senserunt, et scriptis subscriptionibusque sanxerunt, ut monasterium Anianense praefatam cellam de Gordanico ad Dei servitium regere ac perpetuo habere deberet: ut [Col. 0320C] enim verbis ipsorum loquamur, inter primam justam acquisitionem et ultimam justam revestitionem, quam per nos acceperant, nullam invenire potuerunt justam ipsius possessionis interruptionem. Nos ergo supradictorum fratrum, quos in hoc negotio nostri vice judices dedimus, litterarum praesentium decreto judicium confirmamus, et supradictam cellam de Gordanico tibi, charissime Petre abbas praedicti Anianensis monasterii, tuisque successoribus firmam et quietam in perpetuum manere sancimus, praecipientes et interdicentes ne super hac ulterius querimonia Casae Dei fratres Anianense coenobium inquietare praesumant, sed ut quiete ac libere sub Anianensis coenobii jure ac possessione in perpetuum conservetur cum omnibus pertinentiis ac [Col. 0320D] possessionibus suis, sicut a Lodoico imperatore Caroli Magni imperatoris filio concessum ac traditum Anianensi coenobio per instrumenti regalis memoriam declaratur. Si qua igitur in futurum ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae confirmationis paginam sciens, contra eam [Col. 0321A] temere venire tentaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat, nisi secundo tertiove commonita praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit. Cunctis autem eidem coenobio justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus SS.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae [Col. 0321B] Ecclesiae cardinalis ac bibliothecarii, II Idus Aprilis, indictione VI [l. VII] , Incarnationis Dominicae anno 1114, pontificatus quoque domni Paschalis papae secundi XIV.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus BERNARDO primati, et caeteris episcopis et principibus Hispaniae, salutem et apostolicam benedictionem.

[Col. 0321C] Regionum vestrarum calamitates, ecclesiarum [Col. 0322A] subversiones, caedes, rapinas, incendia dolemus apud vos plura fieri, quam a nobis valeant enarrari. Quamobrem prudentiam vestram litteris praesentibus commonemus, ut tantorum malorum remedia communicatis consiliis requitatis. Nos quidem, opitulante Deo, quanto maturius potuerimus, apostolicae sedis legatum ad vos mittere deliberavimus. Interim provida nobis divinitus facultate, paci publicae providere curetis in congregatione pontificum, et quid in ea canonice actum, suum in posterum apostolica auctoritate sortiatur effectum. Illos sane proceres, sive milites, qui honores, obedientias, villas, et caetera bona ecclesiastica invaserunt, et occupant, nisi ab eadem invasione desistant, ab Ecclesiae consortio removemus. Universarum [Col. 0322B] etiam partium incentores, per quos bella apud vos, et flagitia caetera perpetrantur, nisi ab hac malignitate desistant, excommunicationi subjicimus. Pax nostra et salus nostra Dominus, pacem vestram et salutem vestram misericorditer operetur.

Dat. Lateram, XVIII Kal. Maii.

⁜ (102)

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, domno [Col. 0323A] filio AZENARIO abbati venerabilis monasterii Sancti Remigii ejusque successoribus regulariter promovendis in perpetuum.

[Col. 0324A] De Deo et homine Jesu Christo, capite videlicet nostro, scriptum est: Quoniam ipse est pax nostra qui fecit utraque unum. Item de ipso scriptum est: [Col. 0325A] Qui factus est sapientia nobis a Deo et justitia. Dignum ergo est ut qui ipsius capitis membra sumus, inferioribus membris quae videlicet sunt membra de membro, debeamus secundum ipsius gratiam et pacem providere, et justitiam sapienter decernere; unde opportunum fuit dissensionis ac jurgiorum causas monasteriorum Sancti Remigii et [Col. 0326A] Sancti Nichasii de medio tollere, quae inter eadem monasteria de interjacenti burgo emerserant. Sicut ergo in confratrum nostrorum Radulfi Remensis archiepiscopi et quorumdam comprovincialium episcoporum praesentia, tibi venerabilis fili Azenari, . . . et Geranno venerabili abbati sancti Nichasii ejusdem burgi jura distincta sunt, sic nostrae assertionis [Col. 0327A] distinctione firmamus, ut Beati Remigii abbas in eodem burgo teneat singulariter justitiam, et ter in anno placita; communiter vero cum Remensi archiepiscopo mensuram annonae, et vini roaticium, et latronem, si ibi captus fuerit . . . Caetera beati Nichasii abbas teneat sicut in privilegii nostri adnotationibus continentur. Parochiam vero ejusdem burgi, ecclesia Beati Timothei quiete pacificeque teneat, ut nulla deinceps inter eadem monasteria super his rebus dissensionis occasio relinquatur . . . . .

Datum Laterani, per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae cardinalis et bibliothecarii, XVII Kalend. Maii, indictione VI, Incarnationis . . . . . anno 1114, pontificatus domni Paschalis II papae anno [Col. 0327B] XIV

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio OTTONI abbati Massiliensis monasterii, et ejusdem successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Apostolicae sedis auctoritate debitoque compellimur, pro universarum ecclesiarum statu satagere, et earum quieti auxiliante Domino providere. Eapropter petitionibus tuis, fili in Christo charissime Otto, non immerito annuendum censuimus, ut Massiliense [Col. 0327C] monasterium cui Deo auctore praesides, ad praedecessorum nostrorum Gregorii VII et Urbani II exemplar, apostolicae sedis privilegio muniremus. Per praesentis igitur privilegii paginam tibi tuisque successoribus, quae a praedictis pontificibus sunt firmata, firmamus, videlicet in Arelatensi parochia monasterii sanctorum Genesii et Honorati ecclesiam S. Petri et S. Trinitatis de Fanobriculo, SS. Sergii et Bachi in Camargis, ecclesiam Sancti Caesarii de Villanova, Sancti Caesarii de Bodenenc, cellam S. Michaelis de Barzaneges cum capellis suis, S. Victoris de Marmana, Sancti Heymetis. In episcopatu Avinionensi cellam Sancti Saturnini, Sanctae Mariae de Roccamartina, Sanctae Mariae de Mirano. In episcopatu Cabillonensi, monasterium [Col. 0327D] S. Mariae, Sancti Verani de Valleclusa, ecclesiam Sancti Juliani, cellam Sancti Michaelis de Balina, parochiam Sancti Agoldi, ecclesiam Sanctae Fidis. In episcopatu Carpentoratensi, ecclesiam parochialem de Rocca, cellam Sancti Romani, Sanctae Mariae de Vellaloue, monasterium S. Felicis de Vennesta. In episcopatu Valens, monasterium Sanctae Mariae, Sancti Victoris, Sancti Petri de Grausello, ecclesiam parochialem de castro Malancena, Sancti Michaelis, S. Petri cum capellis suis, Sancti Desiderii, S. Martini, S. Mariae, S. Sepulcri, capellas de Albarusco, ecclesiam Sanctae Mariae de Vellis, de Mirabel, S. Bladii, Sanctae Mariae de Villanova, et medietatem omnium ecclesiarum parochialium de Valle-pladiani. [Col. 0328A] In episcopatu Massiliensi ecclesiam S. Petri de Paradiso, S. Ferreoli, Sanctae Mariae, S. Margaritae, cellam S. Genesii, S. Justi, Sancti Mitri, Sanctae Mariae de Evola, S. Michaelis de Plano, S. Pontii de Geminas, ecclesiam S. Joannis de Roccafort, S. Pauli de Carnot, Sanctae Mariae de Cezeresca, S. Damiani, parochialem ecclesiam de Cadeira cum capellis suis, cellam S. Petri de Auriol cum parochia ejusdem castri et capella, cellam Zachariae, ecclesiam S. Victoris de Savard, parochialem ecclesiam Castelli nautis cum capellis suis, cellam S. Victoris de Causalo, S. Jacobi de Alniis cum tota villa, ecclesiam S. Victoris, Sanctae Mariae de Balma, S. Cassiani, cellam S. Saturnini in castro S. Cannati; ecclesiam S. Andreae. In Tolonensi episcopatu, [Col. 0328B] ecclesiam S. Mariae de Sexfurnis, S. Joannis de Crota, S. Nazarii, cellam S. Victoris de Insula, S. Joannis de Ferleda, ecclesiam Sanctae Trinitatis, parochialem ecclesiam de Solariis, Sancti Michaelis de Eiras, cellam S. Benedicti, S. Bartholomaei de Belgensier, S. Martini de Corias, S. Joannis de Petrafoco, ecclesiam parochialem ipsius castri cum capellis suis, S. Martini, S. Mariae de Colobreira, ecclesiam parochialem S. Poncii ipsius castri, S. Cedomi, S. Mariae de Dexesa, S. Laurentii de Pinet, S. Victoris de Carnola, et S. Michaelis. In episcopatu Aquensi ecclesiam S. Petri, cellam S. Petri de Gardana, ecclesiam S. Valentini cum capellis suis, S. Andreae de Bac, cellam S. Hippolyti, ecclesiam de Vellana, cellam S. Mariae de Nicar, S. Joannis de [Col. 0328C] Segia, parochialem ecclesiam S. Petri de Caudalonga, S. Germani, ecclesiam de Venel, S. Michaelis de Fuel cum parochiali ecclesia, cellam S. Petri de Favarico, ecclesiam S. Juliani de Podionigro, S. Petri et S. Victoris in castro Tretis, cellam S. Trinitatis, ecclesiam parochialem Sanctae Mariae, capellas Sancti Andreae, S. Ceciliae, S. Michaelis de Castellar, ecclesiam parochialem de Roccafolio, Sancti Auderti, ecclesiam parochialem de Porcils, S. Antonini de Barda, S. Servi, S. Pemati de Rosceto cum parochiali ecclesia, S. Poncii de Podio Lupario cum parochiali ecclesia, S. Pancracii, S. Mariae de Sale, ecclesiam parochialem de Porreiras cum capellis suis, monasterium S. Maximini, S. Mitri, ecclesiam S. Stephani de Fur, S. Simeonis de Auriac, cellam Sanctae [Col. 0328D] Mariae de Brusa, S. Mariae de Sporrone, et parochialem ecclesiam S. Fidis Artiga, cellam S. Stephani de Tresde, S. Victoris de Gontarelle. S. Victoris de Adonia, ecclesiam parochialem de Laberbent, S. Martini de Toulant, S. Leodegarii, S. Raphael, ecclesiam parochialem de Rogerio de Caudalonga, cellam S. Stephani de Torreves, ecclesiam de Graleu, S. Juliani de Gaisola, Sanctae Mariae, cellam S. Perpetuae, S. Petri, parochialem ecclesiam de Braquola, ecclesiam S. Joannis, Sanctae Mariae de Campis, Sanctae Mariae de Garelle, S. Medardi, S. Eucherii de Brar, S. Victoris de Curcurim, S. Petri de Arara cum parochiali ecclesia, Sanctae Mariae de Belmont, Sancti Mauricii de Reliana, Sancti Sepulcri [Col. 0329A] de Crucis, S. Joannis ecclesiam parochialem, S. Mauricii de Torreves cum capellis suis, Sancti Petri de Sillone. In episcopatu Forojuliensi ecclesiam parochialem S. Mariae de Cabaza, S. Pontii, S. Petri, cellam Sanctae Mariae de Luc, S. Petri de Archs, parochialem ecclesiam ipsius castri cum capellis suis, ecclesiam S. Juliani de Ailla, cellam S. Cassiani de Salelaudimia, S. Victoris de Mota, S. Romani d'Escaus, S. Mariae de Palione, Sancti Victoris de Roccataliada, S. Salvatoris de Burnis, ecclesiam parochialem de Celians, ecclesiam Sanctae Mariae, cellam S. Mariae de Bariemone, Sancti Ausilii, parochialem ecclesiam de Colar, cellam Sancti Torpetis, S. Poncii, Sanctae Mariae de Questa, ecclesiam parochialem de Gival, Sancti Antonini de Nistra castel, [Col. 0329B] monasterium Sanctae Mariae de Villacrosa, S. Petri de Salernas, cum parochiali ecclesia, S. Domini de Tortorio, S. Mariae de Villa-alta, Sancti Martini de Rocabenna. In episcopatu Regensi, cellam S. Juliani de Lauguias, Sanctae Mariae de Aiguvia, S. Mauricii de Merresta, Sancti Joannis de Castromonasterii, Sancti Guirici, S. Stephani de Recena, Sancti Petri de Archinzosch, S. Martini de Bromede, Sancti Trophimi, S. Crucis, S. Cassiani de Tavernas. In episcopatu Aptensi, cellam Sancti Pauli, S. Joannis de Campanias, Sancti Symphoriani, ecclesiam parochialem de Bouils cum capella, ecclesiam de Cezarista. In episcopatu de Sisterico, cellam Sanctae Mariae de Mannasca, S. Martini, S. Marcellini de Moazaellis, Sancti Proviani de Furno calcari, Sanctae [Col. 0329C] Mariae de Petramordi. In episcopatu Vapicensi, cellam Sanctae Mariae de Mandamaes, S. Chrystophori d'Estradis, ecclesiam parochialem de Scola, Sancti Martini de Cornilhon, Sancti Domini in Valletrari, Sancti Genesii de Dromon, ecclesiam parochialem ipsius castri cum capellis suis, cellam de Fistal, Sancti Eregii de Valerna cum ecclesia parochiali Sanctae Mariae, ecclesiam de Almebel, S. Petri de Valadoira, Sancti Clementis de Tresclens cum aliis ecclesiis ejusdem castri, Sancti Petri de Roma, Sancti Eregii de Medulone. In episcopatu Ebredunensi, ecclesiam de Carde, Sanctae Mariae, S. Victoris, Sancti Chrystophori, Sancti Balli, Sanctae Mariae de Bredula cum ecclesia parochiali S. Mariae, S. Petri de [Col. 0329D] Bigernis, ecclesiam parochialem de Bellefaire, ecclesiam Sanctae Mariae, et S. Genesii de Curies, S. Mariae, S. Poncii de Falcone. In episcopatu Dignensi, cellam Sancti Michaelis in Cursone, S. Martini de Solla, cellam de Candal, Sancti Clementis de Vernet. In episcopatu Senez, cellam Sanctae Mariae de Petra Castellana, cellam de Bagarras, Sanctae Mariae de Niveis, cellam de Alanz. In episcopatu Glandensi, cellam Sancti Petri de Bonovillari, cellam de Penna, Sancti Poncii Adaunot, Sancti Cassiani, Sancti Sepulcri ad Mugillos, Sanctae Mariae de Toraminas. In episcopatu Venciensi, cellam quae dicitur ad Crotous, S. Stephani de Gateiras, S. Petri de Geleta, cellam de Granleiras, Sancti Martini de Mugnis. In episcopatu Barcinonensi, [Col. 0330A] monasterium S. Michaelis de Fallio, in Penedes. In episcopatu Urghello, monasterium S. Mariae de Gerra. In Gerundensi S. Joannis de Frontibus. In Juporiensi S. Thomae, villam de Maurel de Kantona, villam de Penna fideli, villam Mauratel. In episcopatu Aginensi, cellam de Romeu. In Narbonensi, cellam S. Mariae in Bargo, S. Crescentis in vicecomitatu Minerbensi, cellam S. Mariae de So ea, Sancti Marcellini cum capellis suis. In episcopatu Biterrensi, cellam S. Saturnini de Corneliano, ecclesiam Cerzac, Sanctae Mariae de Magalaz, ecclesiam parochialem ipsius castri, Sanctae Mariae de Sauvarges. In Agathensi, monasterium Sancti Andreae. In Magalonensi, S. Nazarii de Medullio, cellam de Burgeries. In Nemausensi, S. Victoris de Armareis, S. Martini [Col. 0330B] de Airas, ecclesiam parochialem S. Petri de Mauroix, S. Petri de Ariges, Sanctae Mariae de Sauviana, S. Martini de Alzone, S. Petri de Vicavo. In Ucetico, S. Mammetis, S. Amancii de Tezeno, S. Petri de Vulpereries. In Tolosano, cellam de Castillione de Maderies. In Albiensi, cellam S. Sigolenae de Gana, S. Mariae de Ambilet, S. Petri de Ammone, S. Joannis de Helvas. In Rutenico, cellam de Petra, Sanctae Mariae de Melias, S. Stephani monasterium, S. Petri, S. Laurentii, cellam de Cambolas, S. Genesii de Valcenga, cellam de Mistoliol de Clara Fara, S. Michaelis, S. Mariae de Castronovo, monasterium Vabrense, S. Amancii. In Gaballitano, monasterium de Cirac cum parochiali ecclesia, S. Martini de Canonica, S. Martini de Salmonte cum capellis [Col. 0330C] suis, S. Martini de Colomeo, Sanctae Mariae de Nabinals. In Alvernia, cellam de Ruina. In episcopatu Pisano, cellam Sancti Andreae, monasterium sanctorum apostolorum. In episcopatu Ausonensi, monasterium S. Joannis Rivipollensis, sicut ex consilio Urbani papae per Bernardum Visuldunensem comitem vobis traditum est, etc. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat, etc.

Scriptum per manum Crysogoni notarii sacri palatii.

Datum Laterani per manus Joannis, S. R. E. diaconi card. ac bibliothecarii, IX Kal. Maii, ind. VI, Incarnationis 1114, pontificatus Paschalis II anno XIV.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili filio GUIDONI Camaldulensium priori ejusque successoribus in perpetuum.

Gratias Deo super inenarrabili dono ejus. Nostris siquidem temporibus Camaldulensis eremi sive coenobii religio adeo aucta est, adeo abundavit, ut congregationes diversae in unam congregationem Dei gratia convenirent, et loca plurima disciplinam unam, ordinem unum et unum regimen, tanquam corde et una anima continerent. Quam videlicet unitatem conservari semper in Domino cupientes [Col. 0331A] praecipimus, ac praesentis decreti auctoritate sancimus, ne cuiquam omnino personae, clerico, monacho, laico cujuscunque ordinis aut dignitatis praesentibus et futuris temporibus liceat, congregationes illas et loca illa quae Camaldulensis eremi sive coenobii disciplinam et ordinem susceperunt, quaeque hodie sub illius regimine continentur, ab ejus ullo modo subjectione et unitate dividere. Quae videlicet loca et congregationes conservandae unitatis gratia singularibus visa sunt vocabulis adnotanda. In episcopatu Aretino, monasterium Sancti Salvatoris Borardingorum, Sancti Petri in Rota, Sanctae Mariae in Agnano, Sancti Quirici in Rosa, eremus Fleri, monasterium Sancti Viriani, sancti Bartholomaei in Anglare juxta balneum, monasterium Sanctae Mariae [Col. 0331B] in Trivio. In Galeata, monasterium Sanctae Mariae in insula, eremus Fajoli. In episcopatu Bononiensi, monasterium Sancti Archangeli juxta castrum Britti, Sancti Felicis. In episcopatu Florentino, monasterium Sancti Petrini Luco, Sancti Salvatoris juxta civitatem. In episcopatu Fesulano, monasterium Sanctae Mariae in Poplena. In episcopatu Vulterrano, monasterium Sancti Petri in Fontiano, Sanctae Mariae in Puliciano, Sancti Petri in Cerroto, Sancti Justi prope civitatem, Sanctae Mariae in Morona. In episcopatu Pisano, monasterium Sancti Stephani in Cintoria, sancti Savini in Cerosolo. In ipsa civitate, monasterium Sancti Michaelis et sancti Frigdiani. In episcopatu Lucano, monasterium Sancti Salvatoris in Cantiniano, Sancti Petri in puteolis. Item [Col. 0331C] in Sardinia in episcopatu Turritano, monasterium Sanctae Trinitatis de Sacaria, ecclesiam Sancti Petri de Scanno. Item in Tuscia in episcopatu Clusino, eremus in Monteamiato. Haec igitur omnia cum omnibus ad ipsa monasteria pertinentibus statuimus, et apostolicae sedis auctoritate sancimus, tanquam corpus unum sub uno capite, id est sub priore Camaldulensis eremi temporibus perpetuis permanere, et in illius disciplinae observatione persistere, sub illo, inquam, priore, qui ab ipsius congregationis abbatibus sive prioribus et ab eremiticis regulariter electus praestante Domino fuerit. Porro congregationem ipsam ita sub apostolicae sedis tutela perpetuo confovendam decernimus ut nulli episcoporum facultas sit aliquid ex his monasteriis absque prioris [Col. 0331D] convenientia, vel apostolicae sedis licentia excommunicare, vel a divinis officiis interdicere. Fratribus autem illis licentia sit a quo maluerint catholico episcopo consecrationum et ordinationum sacramenta suscipere. Ad haec adjicientes decernimus ut nulli omnino hominum liceat eadem monasteria temere perturbare, aut eorum possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum [Col. 0332A] pro quorum sustentatione ac gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Si qua igitur in futurum ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eisdem coenobiis justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae [Col. 0332B] pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Scriptum per manum Crisogoni notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus SS.

Datum Anagniae per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, II Nonas Novembris, indictione VII, Incarnationis Dominicae anno 1114, pontificatus domni Paschalis II papae anno XV.

[Col. 0332C] PASCHALIS papa Tornacensis Ecclesiae decano GOTERO ⁜ (103) , archidiacono LAMBERTO, et capitulo, abbatibus et caeteris ecclesiarum praepositis.

Ecclesiam vestram non ignoramus detrimentis pluribus esse pessundatam, quod tantis jam temporibus proprii sit pastoris adminiculo destituta. Bonorum etiam relatione comperimus, quod tanta jam hominum multitudo hic creverit, ut necessario proprium desideret antistitem, etiamsi antiquitus non habuisset.

Igitur et sacrorum canonum sanctionibus, et praedecessoris nostri sanctae memoriae Urbani papae, qui hoc ipsum ⁜ (104) deliberaverat, studio compellimus Ecclesiae vestrae cardinalem restituere sacerdotem. Vestram itaque universitatem litteris praesentibus commonemus, et auctoritate apostolica praecipimus, [Col. 0332D] ut, communicato comprovincialium episcoporum Morinensis (Joannis) et Atrebatensis (Lamberti) consilio, pastoris electionem canonibus congruentem, remotis dilationibus, faciatis, ut a Noviomensi Ecclesia ⁜ (105) vestra penitus avellatur. Ei quem elegerit fratrum consensus obedientiae munus injungimus, ut electionem ipsam suscipiat, nisi se sacris persenserit canonibus prohiberi.

Data Anagniae, VIII Idus Novembris ⁜ (106) .

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis fratribus LAMBERTO episcopo et canonicis Atrebatensis Ecclesiae, salutem et apostolicam benedictionem.

Dissensio quae jam diu inter vos et Sancti Vedasti monachos agitatur nos vehementer gravat. Et vos enim et illos diligimus, et inter vos concordiam et dilectionem haberi optamus. Nuper autem frivolam inter vos quaestionem ortam audivimus, de populo scilicet capellae Sancti Mauritii, quod in praecipuis [Col. 0333B] festivitatibus in capella ipsa Dominici corporis et sanguinis non debent suscipere sacramenta. Quod profecto frivolum et irrationabile omnino videtur ut populus qui ad divina officia in loco ipso per totum annum admittitur, in diebus solemnibus a communione Dominici corporis et sanguinis excludatur, nisi forte interdictus sit aut aliquo crimine teneatur. Praesentibus ergo litteris dilectionem vestram monemus ut a quaestione hujusmodi desistatis, nec praedictos fratres nec presbyterum eorum qui in capella fuerit super hoc ulterius infestetis. Si qui ad matricem ecclesiam in praecipuis solemnitatibus pro celebriorum dierum gaudio accedere voluerint, nos minime prohibemus. Quod si ultra in hoc eos gravare volueritis, [Col. 0333C] nos injuriam patientibus praestante Deo manum auxilii conferemus.

Data Anagniae, V Idus Novembris.

PASCHALIS opiscopus, servus servorum Dei, venerabili fratri LAMBERTO Atrebatensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Infirmitatis tuae diuturnitas magnam Ecclesiae vestrae canonicis formidinem intulit ne res Ecclesiae quibusdam irruentibus deterantur. Unde nos secundum [Col. 0333D] eorum petitionem opportunum duximus ejusdem Ecclesiae statui opitulante Domino providere. Monachis siquidem Sancti Vedasti, sicut in nostro et fratrum nostrorum judicio deliberatum est, ea manere concedimus quae nostrae sunt auctoritatis litteris designata. Caeterum quae ad jus vestrae Ecclesiae Atrebatensis pertinent, nec ipsis nec aliis quibuslibet in posterum invadere aut praeter episcopi et clericorum voluntatem usurpare permittimus. Porro parochiani omnes matricis ecclesiae Beatae Mariae tam infra quam extra Atrebatum eidem matrici ecclesiae primitias, decimas, oblationes solemnes, et caetera parochialia jura persolvant, illi videlicet parochiani qui ab ipsa matrice ecclesia baptismum, doctrinam, sepulturamque percipiunt. Dignum est enim ut ab [Col. 0334A] eis metantur carnalia quibus spiritualia seminantur. Quod si reddere noluerint, a canonicis et canonicorum presbyteris qui super ipsos curam gerunt per episcopum coerceantur. Ab illis sacerdotibus parochiani ipsi ad communionem admittantur qui eorum confessionem suscipiunt et curam gerunt. Sane gratuitas oblationes tam matrici ecclesiae quam caeteris ecclesiis concedimus quibus ex devotione fidelium conferuntur. Si quis autem, decreti hujus tenore cognito, temere contraire tentaverit, apostolicae indignationis ultione plectatur.

Data Laterani, XV Kal. Januarii, indictione VII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, etc.

Ad hoc nos disponente Domino, etc

Datum anno Domini 1113.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GUIDONI Viennensi archiepiscopo, apostolicae sedis legato, salutem et apostolicam benedictionem.

Controversia, quae inter Bisuntinos canonicos Sancti Joannis et Sancti Stephani, tanto jam tempore [Col. 0334C] voluta et revoluta est, canonico tandem apud nos judicio noveris esse decisam. Cum enim et illi, videlicet canonici S. Joannis, per multos jam annos, episcopalem sedem in ecclesia sua permansisse perhiberent; et illi contra, videlicet canonici Sancti Stephani, suam ecclesiam matrem esse, quibusdam privilegiis et praeceptis assererent, sed per occasionem destructionis ecclesiae suae, cathedram ab ea remotam conquererentur: juxta Chalcedonensis decreta concilii, communi fratrum nostrorum consensu judicatum est, ut si canonici B. Stephani testibus idoneis probare potuerint, quod post redintegrationem ecclesiae suae infra annos triginta super querela hac quaestionem fecerint, per quam illorum [Col. 0334D] videatur interrupta retentio, videlicet vel ante antistitem suum, vel ante legatum nostrum in communi audientia: hac probatione perfecta, privilegia eorum proprium robur obtineant, et episcopalis sedes in posterum apud B. Stephani ecclesiam habeatur; alioquin canonici B. Joannis ab hac querela liberi maneant, et episcopalem sedem sicut tenuerunt, teneant. Sane in hac negotii exsecutione nihil eis impediat illa excommunicationis diuturnitas, quam a fraternitate tua pro hoc negotio passi sunt. Praeterea canonicis B. Stephani, ecclesiae suae munimenta detineri a canonici S. Joannis conquesti sunt. Item canonici S. Joannis quaedam usualia sibi ab eis subtracta clamabant. Judicatum est ergo ut et istis omnino ecclesiae munimenta reddantur, [Col. 0335A] cum vino et praebenda mansionarii; et illi rerum corporalium restitutionem recipiant, id est vini, carnis et cerae. Praecipimus igitur sollicitudini tuae, ut pro hoc negotio peragendo, et tanti scandali lite sedanda, adhibitis tecum sapientibus et religiosis fratribus, vel Divionem, vel ad alium competentiorem locum convenias, quo possint sine gravamine personas sibi necessarias adducere: et omni partium animositate seposita, ita sincere, ita liquide judicii hujus perfectionem accipias, quatenus inter eos nulla ulterius hujus rei lis aut querela remaneat. Testes autem hujus quaestionis probatores, quia de capite parochiae causa gravior agitur, quinque sint, sive ecclesiastici, sive laici, qui secundum canonicas sanctiones, de visu et auditu [Col. 0335B] testimonium proferant. Plane hujus judicii exsecutionem, usque in Assumptionem proximam B. Mariae perfici consummarique praecipimus. Interim processiones, vel officiorum celebrationes, quae ab alterutra solent ecclesia exhiberi, mutuo secundum consuetudinem persolvantur.

Datum Laterani, X Kalendas Maii ⁜ (107) .

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, bonis viris, HUGONI majori, DODONI de HASTIS, GUAZELINO, [Col. 0335C] GONZELINO fratribus, FULCONI filio Anselmi, HILVINO filio Adelfridi, GUASELINO militi, GIRARDO Sarraceno, GERBOIDO patri Balduini, THEBALDO filio Bonevitae, HERIBERTO, AGANONI, Atrebatensis municipii civibus, salutem et apostolicam benedictionem.

Viros bonos vos esse audivimus, et ideo vobis, tanquam bonis Ecclesiae filiis, quae imperanda sunt confidenter imperamus. Lis enim quae inter Ecclesiae vestrae clericos et B. Vedasti monachos agitata est, molesta nobis vehementer et gravis est. Novissime ad eam litem dirimendam, quae de veteris et novi burgi terminis agitur, vos tanquam veraciores arbitros elegerunt. Vobis igitur ex Dei et beati Petri auctoritate praecipimus, et in peccatorum remissionem [Col. 0335D] injungimus ut, omni amicitia inimicitiaque seposita, de illis veteris et novi burgi terminis quidquid nostis verius ac certius proferatis. Ne qua vero pars de testimonii vestri veritate ambigat, ab unoquoque vestrum jusjurandum hujusmodi fieri pro animarum vestrarum salute praecipimus: quia de his terminis se sciente veritatem proferet; neque pro amicitia, aut inimicitia, aut pro pecunia mendacium dicet. Si autem de vobis aut duo, aut tres, aut quatuor, dissenserint, aut defuerint, octo testium assertio obtineat firmitatem.

Data Anagniae, VIII Idus Novembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri LAMBERTO episcopo Atrebatensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Pro canonicorum vestrorum et monachorum S. Vedasti lite diutina frequenter et nos tibi scripsimus, et tu nobis litteras misisti. Caeterum quod non parum nos gravat, adhuc lis eadem. Ad illam enim divisionem quam monachis absentibus diremisti, nos eos juste cogere non potuimus. Venientibus autem [Col. 0336B] nuper ad nos utriusque partis nuntiis, nos ad eligendos hujus arbitros utramque partem nostra auctoritate coegimus. Rogamus ergo dilectionem tuam ne graviter ferat quod divisionem veteris et novi burgi litteris vestris significatam, nequaquam firmaverimus, quia, ut praediximus, cogi ad eam monachi juste non poterant. Caeterum ad hanc infra dies quadraginta, sicut statuimus, peragendam, omnino te volumus imminere, quia neutra pars electis arbitris poterit refragari.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto [Col. 0336C] filio ADELGERIO abbati canonicorum S. Ruffi in episcopatu Avenionico, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Religionis desideriis dignum est facilem praebere consensum, ut fidelis devotio celeriorem sortiatur effectum. Proinde nos devotionis tuae precibus annuentes, B. Ruffi ecclesiam, cui Deo auctore praesides, cum omnibus ad ipsam pertinentibus, sub tutela apostolicae sedis excipimus. Per praesentis igitur privilegii paginam apostolica auctoritate statuimus ut quaecunque bona, quascunque possessiones ad id B. Ruffi monasterium legitimis fidelium traditionibus, vel aliis justis modis pertinere videntur, et quaecunque in futurum concessione pontificum, liberalitate [Col. 0336D] principum, vel oblatione fidelium juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant, in quibus haec propriis duximus nominibus adnotanda: Ecclesiam de Tauliniaco cum omnibus pertinentiis earum, decimam de Buxa sicut a bonae memoriae Gibelino Arelatensi archiepiscopo vobis concessa est; ecclesiam Sanctae Mariae de Turre, S. Victoris, S. Eulaliae, S. Laurentii de Barbana, ecclesiam de Mondolio in Bisuldino, ecclesiam S. Mariae cum dignitatibus et possessionibus suis, et ecclesiis sibi subditis, salvo Lateranensis palatii jure; ecclesias S. Petri et S. [Col. 0337A] Mariae Egarensis, S. Juliani de Terracia cum possessionibus subditis et ecclesiis per eas constitutis, quas vobis Barcinonensis episcopus Raymundus concessit cum patrimonio quondam suo, et caeteris possessionibus, quae tibi et clericis tecum viventibus collatae sunt, cum S. Hadriani praediis, ecclesiis, excepta dominicatura Barcinonensis episcopi. Confirmamus etiam vobis possessionem quam Raymundus nobilis memoriae comes, vobis in Tripolitana regione, cum ecclesia Sancti Ruffi quam in eadem possessione construxit. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat monasterium praefatum temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, [Col. 0337B] pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Laicos seu clericos venientes ad conversionem suscipere, et ad divina officia, nisi forte excommunicati sint, admittere, nullius episcopi vel praepositi contradictio vos inhibeat. Ad haec adjicimus ut nulli episcoporum facultas sit sine Romani pontificis et legati ejus audientia vos vel loca vestra interdictioni vel excommunicationi subjicere, aut judicio praegravare. Sepulturam vero locorum vestrorum omnino liberam esse decernimus, ut eorum qui illic sepeliri deliberaverint, devotioni et extremae voluntati, nisi forte excommunicati sint, nullus obsistat; caetera quoque omnia quae vobis a praedecessore nostro felicis memoriae papa Urbano concessa sunt, privilegiis confirmata [Col. 0337C] nos etiam concedimus et privilegiis confirmamus, etc.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, IV Idus Januarii, indictione VII, Incarnationis Dominicae anno 1115, pontificatus domni Paschalis II papae anno XVI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis [Col. 0337D] filiis Aptensis Ecclesiae canonicis, tam praesentibus quam futuris in perpetuum.

Officii nostri nos hortatur auctoritas, pro ecclesiarum statu sollicitos esse, et quae recte statuta sunt stabilire. Idcirco vestrum votum vestrique propositum auctoritate sedis apostolicae confirmamus, ut in Aptensi matrice ecclesia beatae Dei genitricis et semper virginis Mariae, et beati Castoris, perpetuis deinceps temporibus clericaliter et regulariter vivant, et quaecunque praedia, seu quaecunque res ad eorum victum deliberatae sunt, quiete semper eis, integreque serventur. Porro ipsi ecclesiae et ejus episcopis confirmamus castrum Sancti Martini, et castrum de Sanione, quod cum ex antiquo jure Aptensi ecclesiae pertineret per confratris nostri [Col. 0338A] Laugerii episcopi praesentis industriam eidem ecclesiae restitutum est: caeteras sane donationes quas idem episcopus fecit, et scripti sui assertione firmavit, et tam vobis quam successoribus vestris praesenti decreti auctoritate firmamus, in regularis videlicet vitae observatione manentibus. Ipso vero vel suorum quolibet successorum ad Dominum evocato, quaecunque episcopi sunt, sub canonicorum provisione permaneant; nec alius in Aptensi ecclesia substituatur episcopus, nisi qui canonice ipsorum consilio fuerit et electione promotus; res autem deficientis episcopi nullus omnino laicorum invadere et depraedari praesumat. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, [Col. 0338B] vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione ac gubernatione concessa sunt, usibus profutura. Si quis autem, quod absit! decreti hujus tenore cognito temere contraire attentaverit, honoris et officii sui periculum patiatur, aut excommunicationis torsione plectatur, nisi praesumptionem suam digna satisfactione correxerit; observantibus vero Dei omnipotentis gratia et beatorum apostolorum Petri et Pauli benedictio conferatur.

Datum Laterani per manum Joannis, S. R. E diaconi cardinalis ac bibliothecarii, Idibus Januarii, indictione VII, Incarnationis Dominicae anno 1115, pontificatus quoque domni Paschalis secundi papae XV.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio BERARDO Marsicanae Eccl. episc. ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.

Sicut injusta petentibus nullus est tribuendus effectus, sic legitime desiderantium non est differenda petitio. Tuis igitur, frater in Christo charissime, precibus annuentes, ad perpetuam S. matris Ecclesiae pacem et stabilitatem praesentis decreti stabilitate sancimus, ut universos parochiae fines, sicut a tuis antecessoribus usque hodie possessae [Col. 0338D] sunt, ita omnino, tam tibi, quam [tuis] successoribus in perpetuum conserventur, qui videlicet fines a Turri Ferraria decurrunt in caput Corriti, inde per viam de Merso in Postellam de Valle putrida, per terram de Feresca per Argatonem, per terram de Camno, per terram Formellae, inde ad Molinum veterem, inde ad Furcam Aurae per terram de Vivo, per terram de Troja, inde ad Pasculum Canalis, inde ad Pennam Imperatoris per terram de Cervara, inde ad S. Britium per Furcam de Auricula, inde ad Arcum S. Georgii, per flumen Risanae, per Turres de Ofrano, per Scalellas, per Tufum fluvii remandi, per Trepontum, inde ad Vulpem mortuam per Bucam de Teba, per Campum [Col. 0339A] de Pezza, per Rivum Gambararum, per terram de Candida, per Venetrinum, et redeunt ad Furcam Ferrati: intra quos fines quaecunque oppida, quaecunque villae, quaecunque plebs, quaecunque ecclesiae sitae sunt, aut in posterum fuerint sub tua et tuorum catholicorum successorum episcopali providentia et dispositione permaneant, et ex eis omnibus episcopalia vobis jura solvant, tam in clericorum ordinationibus et ecclesiae consecrationibus, quam in redditu decimarum et oblationum, sive in correctionibus delinquentium. Sane illam monachorum pravam praesumptionem, qua partim episcoporum absentia, partim eorum pervicacia in Marsorum finibus omnimodo inhibemus, ut nec baptismata ulterius in monasteriis faciant, nec ad infirmorum [Col. 0339B] unctiones claustris suis progredi audeant, nec ad poenitentiam injungendam populares personas admittant, nec ab episcopo excommunicatos ad communionem, nec interdictos ad officia sacra suscipiant. Porro ecclesiam B. Savinae martyris matricem semper haberi, sicut hactenus habita est, et illic episcopalem sedem permanere decernimus, et in ejus possessione ac jurisdictione ecclesiae cum praediis suis, quae praeteritis temporibus possessa sunt, etiam in futurum perpetuis temporibus quiete, tibere integreque serventur, id est S. Pauli ad Pesculum Serulae, S. Mariae in Campo Mitio, S. Nicolai ad fontem Reginae, S. Quintini in Vico, S. Martini in Agne, S. Martini in Betorrita,' S. Archangeli super [Col. 0339C] Mesula, S. Mariae in Ortucula, S. Mariae, et S. Petri in Veneri, S. Felicis in Ferrati, S. Valentini et S. Petri in Apiniacis, S. Marci in Geno, S. Martini in Filincino, S. Petri in Cerverano. S. Joannis in Pentoma, S. Marcelli, et S. Angeli in Arca, S. Mariae in Palute, S. Anatolie de Lione, S. Felicitatis in Cerferro, S. Laurentii in Praetorio, S. Feliciani in Villa Magna, S. Mariae in Avando, S. Viti in Ozano, S. Christinae in Suppezzano, S. Georgii in Besola, S. Joannis ad caput Aquae cum tituli suis, S. Patiti ad Castellum, S. Felicis in Porciano, S. Laurentii in Curia, S. Caesidii cum titulis suis, S. Vincentii in Forma cum titulis suis, S. Vincentii in Forma cum titulis suis, S. Vincentii in Forma cum titulis suis, S. Andreae in Ancezzano, S. Mariae [Col. 0339D] in Vico, S. Petri in Capistrello, S. Petri, et S. Mariae in Albe, S. Marci in Massa, S. Martini in Valle cum titulis suis, S. Joannae in Marano, S. Felicis in Montecelle, S. Mariae in Elireto cum titulis suis, S. Nicolai in Erse, S. Mariae in Furca, S. Erasmi cum titulis suis, S. Andreae in Casellaco, S. Maximi in Cerro, S. Victoriae in Cellis, S. Mariae in Carseo cum titulis suis. Praeterea quaecunque possessiones, quaecunque praedia ad eamdem ecclesiam legitime pertinere noscuntur, aut in futurum largiente Domino quibuslibet justis modis vel contractibus poteri adipisci, tibi et tuis successoribus illibata permaneant, decernimus. Ergo nulli omnino hominum liceat suprafatam Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, vel [Col. 0340A] injuste datas suis usibus vindicare, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integre conserventur tam tuis quam clericorum usibus profutura. Si quis igitur in crastinum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, comes, vicecomes, judex, castaldio, aut ecclesiastica quaelibet saecularisve persona hanc, nostram constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfecerit, congrue emendaverit, potestatis honorisque seu dignitatis careat privilegio, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis [Col. 0340B] autem Ecclesiae jura sua servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeterni Patris maneant [inveniant]. Amen, amen.

Scriptum per manum Gervasii scriptoris regionarii et notarii S. palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus SS.

Ego Richardus Albanensis episcopus SS.

Ego Leo episcopus Ostiensis SS.

Ego Cono Praenest. Ecclesiae episcopus SS

Ego Romanus card. S. Priscae SS.

Ego Benedictus card. tit. Eudoxiae SS.

Ego card. Raynerius SS. Marcellini, et Petri SS.

Ego Conradus S. Pudentianae card. SS.

Datum Laterani per manum Joannis, S. R. E. [Col. 0340C] card. et bibliothecarii, V Kal. Martii, indict. VII, Incarn. D. ann. 1115, pontif. quoque D. Pachalis II papae anno XV.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili JOANNI Morinorum episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Tam ex fraternitatis vestrae litteris quam ex praedecessorum meorum sanctae memoriae Victoris et Urbani privilegiis, cognovimus atque perspeximus [Col. 0340D] Beati Bertini monasterium, usque ad promotionis tuae tempora, in suae libertatis genio continuae permansisse, salvo jure solius Tarvanensis Ecclesiae. Unde tam nobis quam fratribus nostris, dictante justitia, visum est ut, si quid a te vel a Flandrensi comite, seu ab ejusdem loci abbate, minus provide minusque rationabiliter gestum est, nullum propter hoc detrimentum monasterio ingeratur. Nos igitur locum ipsum, quandiu monasticae religionis vigere claruerit, et abbatem loci in sua libertate et immunitate permanere decernimus.

Datum Laterani, decimo tertio Kal. Aprilis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis LAMBERTO abbati, et fratribus Sancti Bertini, salutem et apostolicam benedictionem.

Officii nostri nos hortatur auctoritas pro Ecclesiarum statu sollicitos esse, et earum quieti, auxiliante Domino, providere. Quamobrem nos petitionibus vestris annuimus, et commutationem, inter vos et Balduinum Flandrensium comitem factam, quia utilem monasterio credimus, scripti praesentis assertione firmamus. Pro commutatione siquidem villae, Ostreselae dictae, quae juris Sancti Bertini fuisse dignoscitur, [Col. 0341B] monasterio vestro apud Furnas quamdam terram, videlicet Berquariam, in parochia Wlepem, unde Eremboldus Musolf, utpote berquarius ante id temporis censum solvit; quae videlicet certis dimensionibus, pro more patriae illius, mensurata, viginti octo librarum redditum, singulis annis, persolvit. Hanc igitur berquariam cum eodem redditu ab omni exactione prorsus immunem ac liberam, quemadmodum idem comes possedit, et monasterio vestro, in praesentia optimatum suorum, jure haereditario tradidit, nos in perpetuum manere decernimus. Duas etiam garbas decimae de nova terra, Dipesele dicta, et duas garbas de nova terra, Hucmareserce dicta, et terram quamdam in villa, Atrike dicta, sicut ab eodem comite monasterio vestro colatae [Col. 0341C] sunt, quietas vobis et integras manere sancimus. Porro altaria duo, unum de Eggafridi capella, et alterum de Warnestum, quae dilectus et venerabilis confrater noster Joannes, Tarvanensis episcopus, in possessionem perpetuam Beato Bertino tradidit, nos quoque vobis in possessionem perpetuam confirmamus, salvo ejus videlicet episcopi censu annuo, qui ex eisdem altaribus est persolvendus. Nemini ergo in posterum liceat haec quae superius adnotata sunt a vestri coenobii unitate ac possessione dividere, sed sicut praemissum est, quieta et integra omnia in ejus jure ac ditione serventur. Si quis igitur, decreti hujus tenore cognito, temere, quod absit! contraire tentaverit, honoris et officii sui periculum patiatur, atque excommunicationis ultione [Col. 0341D] plectatur, nisi praesumptionem suam digna satisfactione correxerit.

Datum Laterani, octavo Kal. Aprilis, per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo quinto decimo, indictione septima ⁜ (108) , pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno itidem quinto decimo.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto [Col. 0342A] filio EBALO Tutelensi abbati ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum

Apostolicae sedis auctoritate debitoque compellimur pro universarum Ecclesiarum statu satagere et earum quieti auxiliante Domino providere. Eapropter petitionibus tuis, fili in Christo charissime, non immerito annuendum censuimus ut Tutelense monasterium, cui Deo auctore praesides, apostolicae sedis privilegio muniremus. Per praesentis igitur privilegii paginam apostolica auctoritate statuimus vobis quaecunque praedia, quaecunque possessiones legitime ad idem monasterium pertinere videntur, in quibus haec propriis duximus nominibus adnotanda, in adjacenti burgo ecclesiam Sancti Petri et Sancti Juliani, ecclesiam de Aquina, ecclesiam de Acuto [Col. 0342B] monte, capellam de Roca, capellam de Marco, capellam de Aureliaco, capellam de Bosqueto, capellam de Lagarda, ecclesiam de Spaniaco cum ipsa capella, ecclesiam Sanctae Mariae de Clergor, ecclesiam Sanctae Mariae de Spinaciis, ecclesiam Sancti Jacobi de Altoire, ecclesiam Sancti Jacobi de Monedeira, ecclesiam de Madrangis, capellam de la Valeta, ecclesiam de Planis, capellam de la Genesta, ecclesiam de Auriolo, capellam de Bellopodio, ecclesiam de Brancellis, capellam de Capiaco, ecclesiam Sancti Boniti de Avalosa, ecclesias de Vairiaco, videlicet Sancti Stephani, Sancti Martini, et Sancti Germani; ecclesiam de Sancto Michaele et capellam de ipso castello, ecclesiam Sancti Petri de Bagneriis, ecclesiam Sanctae Mariae de Matheria, ecclesiam [Col. 0342C] de Mairona, ecclesiam Sancti Petri de Vogairo, capellam de Bellocastello, ecclesiam Sancti Georgii de Mairac, ecclesiam Sanctae Mariae de Rocamador, ecclesiam de Gransania, ecclesiam Sanctae Mariae de Seillac, ecclesiam de Olonzac, ecclesiam de Marciliaco, ecclesiam Sancti Aredii, ecclesiam Sancti Juliani de Porcaria, ecclesiam Sancti Maurilii, ecclesiam de Bragusa, ecclesiam de Lagarda, ecclesiam Sanctae Fortunatae cum capella Sanctae Fidis de Castaneo, ecclesiam de Albuciaco, ecclesiam de Novavilla, ecclesiam de Molseon, ecclesiam Sancti Amancii, ecclesiam Sancti Martialis de Faorzes, ecclesiam Sancti Boniti del vern, ecclesiam Sancti Pardulphi de la Crozilla, ecclesiam Sancti Martini [Col. 0342D] quae est inter Dostram et Dordoniam, ecclesiam Sancti Petri de Sadran, ecclesiam Sancti Maxentii, ecclesiam Sancti Laurentii de Gorra, ecclesiam de Mairignac, ecclesiam de Peirac, ecclesiam de Caleis, ecclesiam Sancti Medardi, ecclesiam de Mordelgue, ecclesiam de Matheria, ecclesiam de Traignac cum capella ipsius castri, ecclesiam Sancti Juliani de Garriga, ecclesiam Sancti Jacobi Caturcis sitam, et quaecunque in posterum auctore Deo ad idem monasterium offerri, dari, vel aliis justis modis pervenire contigerit, quieta semper et integra vobis vestrisque successoribus conserventur. Ecclesias vero cum pertinentiis suis sive praedia ab eodem monasterio distracta praecipimus revocari et in perpetuum [Col. 0343A] conservari. Et ne qua persona ecclesiastica vel saecularis justae revocationi obviare vel impedire praesumat apostolicae sedis interdicimus auctoritate. Sepulturam militum de Gimel, de Bar, et de Correzia, de Boltzac, de Seillac, de Sancto Clemente, et de Sancto Germano, de Sancta Ferreola et de Favars, de Cornill, de Sancta Fortunata, de Lagarda, et de Sancto Amancio, de Navis, de Roca, de Marciliaco, et de Sancto Aredio, de Campaniaco, de Clergor, de Latigniaco, et de Tutelensi castello, et omnium Vicecomitum de Torenna et de Comborn et de Ventedorn, vobis a quolibet auferri vel interrumpi prohibemus. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel injuste [Col. 0343B] datas suis usibus vindicare, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentantione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Si qua igitur ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic [Col. 0343C] fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Scriptum per manum Gervasii scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, II Kal. Aprilis, indictione VII, Incarnationis Dominicae anno 1115, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae itidem XV. Bene valete.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio TEOTARDO, monasterii Ebroilensis abbati, ejusque successoribus regulariter substituendis in Christo.

Piae postulatio voluntatis effectum debet suum sortiri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Quia igitur dilectio tua, ad sedis apostolicae portum confugiens, ejus tuitionem devotione debita requisivit, nos supplicationi tuae clementer annuimus, et Beati Leodegarii Ebroilense monasterium, cui Deo auctore praesides, sub tutelam apostolicae sedis excipimus. Per praesentis igitur privilegii paginam vobis vestrisque successoribus confirmamus [Col. 0344A] ad perpetuum, nurgum cum ecclesia S. Gereonis et capellis suis in Arvernensi pago, ecclesiam Sanctae Crucis de Velcia, cum capella Sanctae Mauricii de Vico, Sanctae Mariae de Caliniaco, Sanctae Mariae de Salas, Sancti Boniti de Cambra, Sanctae Mariae de Ecclesiola, Sancti Boniti de Cervant, S. Genesii de Buissirolas, Sancti Victoris de Pozols, Sancti Pardulphi, Sanctae Mariae de Marcillac, Sancti Petri de Campis, ecclesiam Sancti Pauli, Sancti Genesii de Ret, Sancti Aniani de Betgue, Sancti Quintini, Sancti Leodegarii de Laiac, Sancti Leodegarii de monte Frumino, Sancti Petri de Chapde, Sancti Petri de Nerdugna, Sancti Pardulphi de Vilorzangas, Sancti Petri de Valle, Sancti Pardulphi de Carro, Sancti Prejecti, Sancti Juliani de Muroile, Sancti [Col. 0344B] Martini de Garriga, Sancti Bravii de Puntiaco, Sancti Hilarii, Sancti Petri de Cella, Sancti Magnerii, Sanctae Mariae de Virgiaco, Sancti Galli, et Sancti Saturnini de Ventac. In episcopatu Bituricensi, ecclesiam Sancti Marcelli de Scaceras, S. Hilarii de Dorminnac, S. Boniti de Balanava, S. Andreae de Valiniaco, S. Portiani de Navas. In pago Rodonensi, ecclesiam S. Mariae de Logangnac, S. Mariae de Jeveirac, S. Martini de Cromeras, S. Mariae de Lelna, S. Martini, S. Maurici de Marnac, et S. Agangi. In episcopatu Senonensi, ecclesiam S. Leodegarii cum capellis, S. Mariae, S. Martini de Cunniaco, S. Sulpicii, S. Mariae-Magdelenae de Crong, S. Mariae de Salas, ecclesiam de Botsac, S. Bibiani de Charues, ecclesiam de Genten, ecclesiam de [Col. 0344C] Gaverda, ecclesiam S. Leodegarii de Ariazo, S. Petri de Liriorta, et caetera quae vel in praesenti septima indictione idem coenobium legitime possidet, vel in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium, juste atque canonice poterit adipisci. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, quatenus auctore Domino, locus idem regularis semper ordinis custodia vigeat, et in sua semper libertate permaneat. Porro sepulturam [Col. 0344D] ejusdem loci omnino liberam esse decernimus, ut eorum, qui illic sepeliri deliberaverint, devotioni et extremae voluntati, nisi forte excommunicati sint, nullus obsistat. Obeunte te, nunc ejus loci abbate, vel tuorum successorum, nullus ibi, qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, vel de suo, vel de alieno, si oportuerit collegio, secundum Domini timorem et B. Benedicti Regulam elegerint, ab Arvernensi episcopo consecrandum. Si qua igitur in futurum ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis [Col. 0345A] honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Scriptum per manum Crisogoni notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis, sacrae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, II [Col. 0345B] Nonas Aprilis, indictione septima, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo decimo quinto, pontificatus autem domini Paschalis II papae anno ejusdem XV.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio JOANNI Sublacensis monasterii abbati, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

«Glorificantes me glorificabo,» dicit, qui non mentitur, Dominus. Hoc veritatis suae promissum [Col. 0345C] Deus benedictus in saecula fideli suo Benedicto custodiens, eum mirabiliter non solum in coelis, sed etam in terris glorificare dignatus est, ut ipsa quoque loca, in quibus ipse Dei famulus habitavit, gloriosa apud homines habeantur. Hanc Dei factoris dignationem nos quoque ipsius factura sequimur, cum eumdem Patrem nostrum in Deo glorificare curamus. Unde et locum illum, in quo Dei dispositione prius habitasse, et ad glorificandum Deum coenobium construxisse, et multos ad Dei gloriam aggregasse cognoscitur, cui videlicet Sublacum nomen, et gloriosum et venerabilem habemus, et apostolicae sedis auctoritate munimus. Tibi igitur, charissime fili, et per te supradicto Sancti Benedicti [Col. 0345D] monasterio confirmamus specum, in quo idem sanctissimus vir in suo conversationis exordio habitavit, cum adjacenti silva et monte circum circa, et cum omnibus finibus aut pertinentiis antiquitus constitutis. Et sub eodem specu lacum, sive fluvium ex eisdem lacubus procedentem; in quibus videlicet aquis nemini praeter abbatis et fratrum voluntatem aut piscari, aut molendinum aedificare, usque in Arcum, qui dicitur de Ferrata [liceat]. De forma quoque antiqua, quae ducit aquam de flumine ad plebem Sancti Laurentii, et de aqua, quae vocatur Augusta, nemini liceat praeter voluntatem vestram aquam derivare, nisi quantum sufficiat hortis rigandis et replendo fonti baptismatis in eadem ecclesia; nec aquimolum quidquam illic praeter vestram [Col. 0346A] voluntatem aedificare praesumat usque in supradictum Arcum de Ferrata. Si quis vero aliter egerit, banno Romanae curiae distringatur, cujus banni medietas sacro palatio, medietas vero eidem monasterio persolvatur. Confirmamus etiam vobis et vestro monasterio castellum, qui Sublacus dicitur, cum omnibus suis pertinentiis, sicut a praedecessoribus nostris constat esse concessum, cum montibus et collibus, et fundis et casalibus, cum omnibus ecclesiis et rebus ad eas generaliter et in integrum pertinentibus; fundum Canali, et fundum Gennae in integrum cum pertinentiis suis; fundum Frassinum cum omnibus suis pertinentiis; et locum, qui Fundi vocatur, sicut extenditur usque ad Petram Imperatoris, et vadit in montem, qui vocatur [Col. 0346B] Pionica, inde per Serram in Montem Romanum, et exit in Campum Longum, inde in Campum Catinum, deinde redit ad supradictam Petram Imperatoris; et locum, qui dicitur Geminarium cum finibus suis, sicut antecessorum nostrorum privilegiis continetur; castellum Augustae cum fundis et casalibus suis, et casale Sanctae Felicitatis, cum eadem ecclesia cum fundis et casalibus suis, et cum omnibus pertinentiis suis, sicut in eisdem privilegiis continetur; Roccam Cervariam cum fundis suis, et suis casalibus, et cum omnibus suis pertinentiis; Castellum Maranum, et Roccam Martini, et Roccam de Nesso, cum omnibus suis pertinentiis; Castrum Canteranum cum Rocca sua, et cum fundis et casalibus suis; Montem de Grosso, Vallem frigidam, [Col. 0346C] Montem de Mesu, et Funsstellae, cum omnibus eorum pertinentiis; Castellum Cerretum cum omnibus pertinentiis suis; Castrum Giranum cum montibus et collibus, fundis et casalibus, quemadmodum monasterio congruere videtur, cum massis et omnibus suis pertinentiis, cum veteri haereditate monasterii; Castellum Apolloni cum montibus et suis casalibus, et medietatem Castri Sancti Angeli, cum ecclesiis, et fundis, massis, et pertinentiis eorum; Roccam Sancti Stephani cum pertinentiis suis; Vallem de Annito, Collem de Occia, cum montibus et collibus, fundis et casalibus suis; Tovanellum, Fundum Ottanum, Fundum Maciomanum, Fundum Camanum, Fundum Aquaevivae, et medietatem Montis [Col. 0346D] Afilani, cum omnibus pertinentiis eorum; Castrum Afilae cum montibus et collibus, et cum omnibus eorum pertinentiis; Castrum Pontiae cum montibus et collibus, et cum omnibus eorum pertinentiis. Praeterea ex antiquo jure et tam Romanorum pontificum, quam etiam imperatorum concessionibus et privilegiis ad idem Sancti Benedicti monasterium pertinere noscuntur, Sala civitas, quae vocatur Carseolis, cum massis, fundis et casalibus suis, et Auricula, Rocca de Butte, Rocca in Camerate, Rocca Rosunum, Arsulae, Rubianum, et aliud Rubianum super fluvium, Anticulum, Garracinescum, Rocca Demasii, Rocca de Surici Siciliani, medietas Deilicae, Massa Sancti Valerii, Siscanum, Mons Casalis, Civitella, Olivanum cum omnibus [Col. 0347A] fundis et casalibus eorum; oppidum Tusculanae cum Rocca sua et omnibus pertinentiis suis; Castellum Gallicanum cum ecclesiis, fundis, et casalibus, et omnibus pertinentiis suis.

Confirmamus etiam cellas eidem monasterio pertinentes. Item ecclesiam Sancti Angeli in Effidem positam: ecclesiam Sancti Georgii, et cum omnibus earum pertinentiis, et cum veteri haereditate Sancti Patris Benedicti; ecclesiam Sancti Angeli in Petralata, Sancti Sebastiani in Palliano; ecclesiam Sancti Quintini, Sancti Blasii in Antido; ecclesiam Sancti Leucii in Babuto, posito in territorio Campanino, cum omnibus earum pertinentiis; in carsoli ecclesiam Sancti Petri; in camerata ecclesiam Sancti Martini de Egellis, et Sancti Petri de Castruino; [Col. 0347B] in territorio Marsicano Sanctum Petrum in Verse, Sanctum Benedictum in Rivo de Meruli, Sanctum Thomam de Transaquas, cum ecclesia Sancti Nicolai in Vallis; in territorio . . . . . ecclesiam Sancti Pauli in Villa, cum omnibus eorum pertinentiis, Sanctum Angelum in Albe, Sanctum Salvatorem in Avelano, Sanctam Mariam de Tuffo, cum omnibus suis pertinentiis; in Valle Sorana, ecclesiam Sancti Pauli, cum aliis tribus ecclesiis, et cum villa juxta se posita, et cum omnibus ejus pertinentiis; in civitate Tiburtina, ecclesiam Sancti Antonini, Sanctae Crucis, et Sanctae Barbarae, cum omnibus earum possessionibus; aliam cellam 'ad honorem Sanctae Crucis in Quintiliolo cum oliveto suo, et caeteris suis pertinentiis; et sex uncias de ecclesia Sanctae [Col. 0347C] Mariae in eodem monte posita; Fundum Calicianum cum ecclesia Sancti Petri, cum terris et vineis, sicut per antiquos affines constat; Villam, quae vocatur Papicum; ecclesiam Sanctae Mariae, cum terris et vineis et montem, qui vocatur Monicula, et ecclesiam Sanctae Mariae, quae ponitur in Porta; ecclesiam Sancti Sebastiani, cum omnibus suis pertinentiis; aquimolos tres, unum Castrum Veterem, alium foris Portam majorem, et alium in Vesta juxta Castellum Gallicani; ecclesiam Sancti Pastoris, Sancti Angeli, Sanctae Mariae, Sancti Laurentii in Aqua Alta, cum omnibus earum possessionibus; Romae monasterium Sancti Erasmi cum domibus et hortis et caeteris possessionibus.

Statuimus itaque ut praedicta omnia, sive possessiones, [Col. 0347D] quas idem venerabile monasterium in praesenti septima indictione possidet, quietae vobis et integrae conserventur. Et quaecunque ad ejus jus legitime pertinent, sive pontificum concessione, sive imperatorum et principum liberalitate, seu quorumlibet fidelium oblatione, cum aliis justis et legalibus modis, in ejus jure semper et possessione permaneant. Nec ulli omnino hominum liceat eadem Sancti Benedicti monasteria temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, vel injuste datas in suis usibus vindicare, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum quorum sustentationi et gubernationi concessa sunt, usibus omnimodis profutura [Col. 0348A] Ad hoc propter frequentes injurias, quae ab episcopis, vel episcoporum ministris, monasteriis ingeruntur, datam vestro coenobio a nostris praedecessoribus facultatem vobis quoque ratam manere decernimus, ut ad ecclesias, cum expedierit, dicandas, aut clericos sive in monasterio, sive in cellis, sive in castellis aut villis monasterii ordinandos, vel a nobis episcopatum accipiatis, si ad nos pervenire in tempore potueritis, vel quem malueritis catholicum episcopum adeatis, qui apostolicae sedis fultus auctoritate, quae postulantur, exhibeat; nec a quoquam illius Ecclesiae episcopo super hoc contradictionem aut querimoniam patiatur. Et propter omnem cujuslibet Ecclesiae sacerdotem in praefato Sancti Benedicti monasterio ditionem quamlibet [Col. 0348B] habere, praeter sedem apostolicam, prohibemus. Obeunte autem ejus loci abbate, vel suorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars sanioris consilii, secundum Dei timorem et Sancti Benedicti Regulam elegerint. Electus vero a Romanae sedis pontifice consecretur. Si qua autem ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove convicta, si non satisfactione congrua emendaverit, potestate honorisque sui dignitate careat, jamque se divini judicii existere de perpetrata iniquitate ream cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris [Col. 0348C] nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eumdem locum juste servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi; item, et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemium aeternae pacis inveniant. Amen.

Scriptum per manum notarii sacri palatii.

Ego Paschalis Ecclesiae catholicae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis, Romanae Ecclesiae diaconi ac bibliothecarii, tertio Idus Aprilis, indictione septima, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo decimo quinto, pontificatus quoque domini Paschalis . . . . . . .

*Landulphum archiepiscopum Beneventanum, episcopali officio multatum, ad synodum Idibus Octobris celebrandam «accersiri jubet.» (Vide Falconem Beneventanum, 1114, p. 88. («Cum me litteris vestris accersiri jussistis»: et: «terminum veniendi procul dubio largitus fui, ab Idibus scilicet Aprilis et sex mensium spatio interposito.»)

*Landulphum de Graeca, comestabulum Beneventanorum, invitat ad synodum Idibus Octobris agendam. (Vide Falconem Beneventanum, 1114, p. 87.)

[Vide LUPI, Cod. diplom. Bergomat., II, 885.]

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis JOANNI priori et fratribus in ecclesia Beati Laurentii secus Florentiam regulariter viventibus, tam praesentibus quam futuris in perpetuum.

Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, quatenus et devotionis sinceritas [Col. 0349B] laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter assumat. Quia igitur dilectio tua ad sedis apostolicae portum confugiens, ejus tuitionem devotione debita requisivit, nos supplicationi tuae clementer annuimus, et B. Laurentii ecclesiam, cui Deo auctore praesides, cum omnibus ad ipsam pertinentibus sub tutelam apostolicae sedis excipimus. Per praesentis igitur privilegii paginam apostolica auctoritate statuimus, ut quaecunque bona, quascunque possessiones, eadem Ecclesia, concessione pontificum, liberalitate principum, oblatione fidelium, vel aliis justis modis, in praesenti septima indictione possidere cognoscitur, aut in futurum largiente Deo legitime poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant, [Col. 0349C] salvo jure Florentini episcopi, cui tamen ecclesiam ipsam gravare non liceat, aut bona ejus auferre, aut in feudum personis aliquibus tradere, aut modis quibuslibet alienare; decernimus ergo ut nulli omnino hominum facultas sit eamdem ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Sane diebus solemnibus in claustro vel in atrio ecclesiae processiones facere, aut missas ad tertiam canere, nullius contradictio vos inhibeat; sed modis omnibus studeatis omnipotentem Deum glorificare, et saluti animarum vestrarum ipso praestante vigilanter insistere. Si [Col. 0349D] qua igitur in futurum ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sanctissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

[Col. 0350A] Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus SS.

Datum Laterani per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, XVII Kal. Maii, indictione VII, Incarnationis Dominicae anno 1115, pontificatus quoque domni Paschalis papae secundi anno XV.

Inter querelas alias quae de te ad sedem apostolicam delatae sunt, Legionensis Ecclesiae invasio et [Col. 0350B] contritio nos gravius contristavit. Super quae ex nostris litteris monitus, et a vicario nostro Bernardo Toletano ad concilium evocatus, et venire et satisfacere contempsisti. Ad haec pro hujus nequitia et inobedientia, per eum tam a sacerdotali quam ab episcopali officio interdictus, eadem officia celebrare pertinaciter praesumpsisti. Nos igitur, auctore Deo, tantum nequitiae et superbiae facinus ulciscentes, et eadem tibi officia, et Bracarensis Ecclesiae obedientiam interdicimus, donec resipiscens obedias et plenius satisfacias.

Datum Laterani, XIV Maii, indict. VII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GIRARDO praeposito et ejus fratribus in Casalensi ecclesia S. Evasii regulariter viventibus, tam praesentibus quam futuris in perpetuum.

Religiosis desideriis dignum est facilem praebere consensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Unde petitioni vestrae benignitate debita impertimus assensum. Vitae namque canonicae ordinem quem professi estis praesentis privilegii auctoritate confirmamus, et ne cui post professionem exhibitam proprium quid habere, neve sine praepositi [Col. 0350D] vel congregationis licentia de claustro discedere liceat interdicimus. Et tam vobis quam vestris successoribus in eadem religione permansuris, ea omnia perpetuo possidenda sancimus, quae in praesentiarum pro communis victus sustentatione legitime possidere videmur. Quaecunque etiam in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, oblatione fidelium, vel aliis justis modis poteritis adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Nec praepositorum alicui facultas sit Ecclesiae praedia personis saecularibus in feudum dare, vel quibuslibet ingeniis alienare. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem beati Evasii ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones [Col. 0351A] auferre vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Sane clericos saeculariter viventes ad praepositi vestri conversionem suscipere, nullius episcopi vel praepositi contradictio vos inhibeat. Si qua igitur in futurum ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam venire temere tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena [Col. 0351B] fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, V Kalendas Maii, indict. VII, Incarnat. Dominicae anno 1115, pontificatus autem D. Paschalis secundi anno ejusdem XV.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo fratri VICTORI Bononiensi episcopo ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.

Sicuti injusta petentibus nullus tribuendus est assensus, sic legitime desiderantium non est differenda petitio. Tuis igitur, frater charissime, precibus annuentes ad perpetuam sanctae Bononiensis Ecclesiae pacem ac stabilitatem praesentis decreti stabilitate sancimus, ut universi parochiae fines sicut a tuis antecessoribus in perpetuum conserventur. Qui videlicet fines a flumine Gaibana usque in rivolum Sablosulum decurrunt. Deinde in Stratam quae dicitur [Col. 0351D] Ungarista. Deinde in stallo Gallam et in locum qui dicitur Curte. Deinde in flumen qui dicitur Leo. Deinde in fluvium qui dicitur Muzza inter quos fines quaecunque plebes et quaecunque aliae ecclesiae vel monasteria, villae vel oppida sitae sunt vel fuerunt sub tua tuorumque catholicorum successorum episcopali providentia et dispositione permaneant. Quantumcunque vero homines super Ecclesiae Bononiensis terra resident cujuscunque conditionis in potestate et defensione nostra serventur. Concedimus itaque vobis massam Vulpini et Mozolarii et massam Nerpulini. Itemque confirmamus fraternitati tuae omnia quae a praedecessoribus nostris, id est Agapito, et Pelagio, et Gregorio dialogo, et Gregorio VII videlicet monasterium S. Stephani quod [Col. 0352A] vocatur Hierusalem constitutum a S. Petronio epicopo; et S. Proculi martyris, et Sanctorum Naboris et Felicis; et Sanctorum Gervasii et Protasii, et S. Columbani confessoris, et S. Mariae Majoris, et SS. Vitalis et Agricolae in arena; et Sancti Barbationi, et Sanctae Margaritae, et Sancti Michaelis archangeli in fundo paterno cum pertinentiis suis; et S. Mariae situm in monte Palense cum curte ibique tenente seque vocatur Aurelia; et cum montibus qui in circuitu praefati monasterii positi sunt; et S. Luciae de Roffeno, et monasterium S. Helenae, et S. Prosperi in Paniosate, et Sancti Martini in Poio cum curte et omnibus sibi pertinentibus; S. Petri in Strada, S. Mariae in Strada cum omnibus suis pertinentiis; S. Petri cum curte quae dicitur Nucifatico [Col. 0352B] cum omnibus suis rebus. S. Martini in Casalechio cum omnibus suis pertinentiis, atque donamus petitioni tuae portam civitatis Bononiae quae dicitur S. Petri, et stratam Salariam cum stratatico et omni redditu quem persolvere solent euntes per eam; et ecclesia S. Andreae apostoli ante portam S. Petri, et S. Thomae apostoli et S. Joannis Evangelistae in monte Oliveti cum omnibus suis pertinentiis. Confirmamus etiam vobis curtem quae vocatur Abillonis cum portu et ripatico, et teloneo, et mercato, cum silvis et venationibus et paludibus et piscationibus, cum servis, ancillis colonis, et omnibus suis pertinentibus. Item curtem de Brento, curtem quae dicitur Bombiano cum omnibus suis pertinentibus. Montem Cavallorum, portum qui vocatur Galliano cum ripatico [Col. 0352C] et teloneo et paludibus et piscariis et silvis et cum omnibus ad ipsum portum pertinentibus. Curtes etiam duas: unam quae dicitur prata major, et alteram quae dicitur prata minor, positas infra plebem quae dicitur Boida. Curtem quoque quae dicitur Marsumaticum cum omnibus suis pertinentiis. Abbates, monachos, presbyteros, diaconos, clericos litteratos et illitteratos, servos et ancillas Dei et omnes homines utriusque sexus infra praefatos jam dictae Bononiensis Ecclesiae terminos habitantes tuae subjicimus dispositioni tuorumque catholicorum successorum. Praeterea quaecunque praedia, quascunque possessiones vel a praedecessoribus nostris apostolicae sedis episcopis vel a quibuscunque catholicis [Col. 0352D] regibus Carolo et Ottone Bononiensi Ecclesiae concessa sunt, nos quoque decreti praesentis auctoritate firmamus. Ad haec adjicientes statuimus ut juxta veterem consuetudinem Ecclesiae Bononiensis electi semper a Romano pontifice gratiam episcopalis consecrationis accipiant sicut et tu, opitulante Dei omnipotentis gratia, suscepisti. Si quis sane in crastinum archiepiscopus vel episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, comes, vicecomes, judex aut ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo [Col. 0353A] corpore ac sanguine Dei et Domini nostri Redemptoris Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem Ecclesiae eidem justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Scriptum per manum Raynerii scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Albae per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, II mens. Martii, indictione septima, Incarnationis Dominicae 1114, pontificatus quoque domni Paschalis II anno quinto decimo.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri OGGERIO Ecclesiae Regiensi episcopo ejusque successoribus canonice instituendis, salutem et apostolicam benedictionem.

Justis votis assensum praebere, justisque petitionibus aures accommodare nos convenit, qui, licet indigni, justitiae custodes atque praecones in excelsa positi, Christo disponente, inspicimur. Tuis igitur, frater in Christo charissime Oggeri, justis petitionibus [Col. 0353C] annuentes, sanctam Regiensem Ecclesiam, quae et Ricomagensis dicitur, cui auctore Deo praesides, apostolicae sedis auctoritate munimus. Statuimus enim ut universa quae tua strenuitas occupatorum manibus erepta, in jus Regiensis Ecclesiae reparavit, libera semper eidem Ecclesiae et illibata serventur. Castellum videlicet quod regium nominatur, in quo episcopalis cathedra, et Beati Maximi Ecclesia est. Super quo interdictum perpetuum statuimus, ne cuiquam omnino saeculari personae liceat, aliqua subreptione ipsum invadere, aut suo dominio quibuslibet ingeniis vindicare. Nec episcopo cuiquam vel praeposito, sive clerico, nec ulli omnino personae facultas sit, idem castellum in alicujus saecularis potestate [Col. 0353D] transferre aut ab Ecclesiae et episcopi dominio et possessione subtrahere. Decimas vero vel ecclesias, quae vel per te, vel per antecessores tuos, saecularium manibus ereptae sunt aut eripientur, vobis vestrisque successoribus, et Ecclesiae vestrae clericis in perpetuum confirmamus. Porro ecclesiam Sanctae Mariae de Palude, in canonica semper quam instituisti observatione, sub episcopi jure ac dispositione permanere censemus. Quam videlicet Ecclesiam Guillelmus, nunc Regiensis praepositus, et Stephanus frater ejus, et Guillelmus minor, cum haereditaria nequiter possessione vindicassent, subjectioni tuae et matrici Ecclesiae reddiderunt, et regularem vitam professi, ordinationi et observationi canonicae subdiderunt. Terminos sane Regiensis [Col. 0354A] episcopatus ita integros manere decernimus, sicut a praedecessoribus vestris possessi sunt, et a fraternitate tua quietius possidentur: videlicet a limitibus Sancti Juliani Montanarii, usque ad limites oppidi Ragonis: item limitibus Mosiaci usque ad limites oppidi Cornert. Praeterea quaecunque praedia, quascunque possessiones eadem Ecclesia in praesenti septima indictione legitime possidet, et quaecunque in futurum, largiente Domino, juste atque canonice poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem Ecclesiam temere perturbare, aut possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, tam tuis [Col. 0354B] quam clericorum et pauperum usibus profutura. Ad haec interdicimus, ut te ad Dominum evocato, vel tuorum quolibet successorum, nullus omnino, invitis vestrae Ecclesiae clericis, aut episcoporum aut Ecclesiae res auferre, diripere aut distrahere audeat. Si qua igitur in futurum ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sanctissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa [Col. 0354C] servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae paics inveniant. Amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Datum Tiberiae per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, V Kalendas Junii, indictione VII, Incarnationis Dominicae anno 1115, pontificatus quoque domni Pascha lis II papae XV.

[Col. 0354D] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GUIDONI Lascurrensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Justis votis assensum praebere, justisque petitionibus aures accommodare nos convenit, qui, licet indigni, justitiae custodes atque praecones in excelsa apostolorum Petri et Pauli specula positi, Domino disponente conspicimur. Idcirco tuis, frater in Christo charissime Guido, justis petitionibus annuentes, sanctam Lascurrensem Ecclesiam, cui Deo auctore praesides, apostolicae sedis protectione munimus. Ordinem itaque vitae canonicae quem bonae memoriae sanctus praedecessor tuus in ecclesia eadem instituit, praesentis decreti firmitate firmamus. Et ne alicui canonicorum post professionem exhibitam [Col. 0355A] proprium quid habere, neve sine tuae vel capituli licentia, de claustro discedere liceat interdicimus. Sane tibi tuisque legitimis successoribus praeter generalem illam episcopalis officii curam, specialem concedimus facultatem praefatae ecclesiae canonicos corrigendi, et per obedientias disponendi, aut ab eisdem obedientiis canonice removendi. Ad haec vobis et per vos eidem Lascurrensi Ecclesiae confirmamus illam Gavarensis pontis, seu caeterarum rerum donationem quam bonae memoriae Gasto vicecomes et uxor ejus Talesia in sumptus fratrum communiter viventium contulerunt. Et quaecunque jure parochiali vel proprietario ad eamdem noscuntur Ecclesiam pertinere, videlicet ecclesiam S. Stephani de Carrena cum decimatione sua. Marlanensis, Sanctae [Col. 0355B] Fidis et Sancti Andreae. Monasterirum S. Petri de Regula, Monasterium S. Petri Generensis, quartam partem decimationis Ecclesiae Sancti Petri de Servimaco, et quotidianae oblationis. Pausam cum appenditiis suis, Castellum Morelli cum pertinentiis suis. Universa etiam quae eidem Ecclesiae vel a fidelibus viris de suo jure collata, vel aliis justis modis acquisita sunt, aut in futurum largiente Deo concessione pontificum, liberalitate principum, juste atque canonice acquirentur, firma vobis vestrisque successoribus atque illibata permaneant. Decernimus ergo t nulli omnino hominum liceat praedictam Ecclesiam temere perturbare, aut quaecunque ipsius sunt vel fuerint quibuslibet occasionibus auferre, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed [Col. 0355C] omnia integra conserventur, tam tuis quam clericorum et pauperum usibus profutura. Si quis igitur, decreti hujus tenore cognito, temere contraire tentaverit, nisi praesumptionem suam digna satisfactione correxerit, honorum et officii sui periculum patiatur, aut excommunicationis ultione plectatur. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Datum Tiberiae per manum Chrysogoni agentis vicem domni Joannis cancellarii, Nonis Junii, indictione septima, anno Dominicae Incarnationis 1115, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno XV.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis L. abbati et fratribus monasterii S. Vitoni salutem et apostolicam benedictionem.

Virdunenses clericos in tantam audivimus contumaciam prorupisse, ut Ecclesiae vestrae subjectionem [Col. 0356A] sibi et obedientiam vindicare contendant, cum ipsi extra Ecclesiae catholicae sint unitatem. Diu enim propter pertinaciae suae nequitiam a sede apostolica excommunicati sunt, quae caput et magistra omnium ecclesiarum ab ipso omnipotenti Domino constituta est. Cui profecto qui non concordat, procul dubio, sicut beatus Ambrosius scribit, haereticus est. Ab Ecclesiae consortio alieni sunt, et quomodo in Ecclesia praelationem quaerunt? non potest, beato attestante Cypriano, ramus fractus ab arbore germinare, et rivus a fonte praecisus arescit. Quia igitur ipsi se a Romana Ecclesia praeciderunt, nos, auctore Deo, litterarum praesentium praeceptione mandamus, et tam vobis quam successoribus vestris observandum praecipimus, ut nullam eisdem clericis subjectionem, [Col. 0356B] nullam obedientiam neque communionem impendere debeatis, donec ad unitatem catholicae Ecclesiae revertantur. Qui enim a domino suo divisus est, conservis suis praeesse non potest. Et Psalmista dicit: Nonne qui te oderunt, Deus, oderam illos? Quandiu itaque ad sedis apostolicae communionem et gratiam redeant, nulla eis a vobis subjectio, nulla obedientia vel communio praebeatur.

Data Tiberi IV, Idus Junii, indictione VII.

P. episcopus, servus serv. Dei, ven. fratri D. Compostellano [Col. 0356C] ⁜ (109) episcopo, salutem et apost. bened.

Etsi procul a vobis positi vestras tamen tribulationes agnovimus, et quae vos experimini corpore, nos sentimus in corde. Si quid etiam facultatis in nobis est, fraternitati vestrae libenter auxilium impertimur. Tu vero, frater charissime, sicut coepisti, viriliter age, et ad pacem restituendam modis omnibus labora; vestrarum nempe partium bellum Ecclesiae periculosius est, tum propter gentium ferocitatem, tum propter infidelium vicinitatem, quibus Christiana fides propter hujusmodi facinora ludibrio est. Propter quas regni vestri et Ecclesiae perturbationes postulationi tuae juxta voluntatem tuam ad praesens respondere non possumus, quia Ecclesiarum novae dispositiones in hujusmodi tumultibus [Col. 0356D] minus competenter fieri possunt, cum magis perturbationem Ecclesiae videantur afferre quam pacem. Caeterum si pacem finibus vestris misericordia divina reddiderit, super hoc negotio quod opportunum fuerit libentius tractare curabimus.

Datum Laterani, VIII Kal. Julii.

[Vide Bullarium Lateranense, Romae, 1727, fol., p. 5.]

[Exstat hoc privilegium in bibliotheca Hamburgensi. Titulum dedit Jaffé, Regesta Rom. pont., 507, cum hac mentione:. «Ex schedis Pertzii.»

[Col. 0357B] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis canonicis Ecclesiae Carnotensis, salutem et apostolicam benedictionem.

Ex venerabilis fratris nostri Ivonis, per Dei gratiam episcopi, litteris intelleximus quod pro quibusdam querimonis decretum instituerit. Ipsum quoque decretum ⁜ (110) oculis nostris inspeximus, in quo continebatur Ecclesiae vestrae canonicos apud eum clamorem et querimoniam fecisse de praepositis suis, qui privatis commodis inhiantes omnem fratrum utilitatem, in quibuscunque poterant minuebant, et quasdam res eis jure debitas per injuriam sibi retinebant, pauperes Ecclesiae sub eorum patrocinio constitutos diversis calamitatibus afficiebant, quas calamitates idem episcopus in ejusdem decreti [Col. 0357C] scripto dinumerat, et enumeratis eis, subsequitur: «Consilio optimatum nostrorum decrevimus canonicos justam habere causam, et praecipimus ne in rusticis Ecclesiae praepositi deinceps has exactiones habeant, nec ulterius communem in supradictis utilitatem minuerent.» Hoc nimirum decretum, hoc praeceptum, a supradicto confratre nostro vestrae Ecclesiae episcopo constitutum, quia justum ac rationabile visum est et quieti Ecclesiae commodum, nos Deo aspirante laudamus, et apostolicae sedis auctoritate firmamus ⁜ (111) . Item in subsequentibus idem scribit episcopus se concessisse ut beneficia Ecclesiae, quae precariae ⁜ (112) dicuntur, et [vel] facta erant precariae (quia quod omnium erat, quatuor [Col. 0357D] vendebant), in communes redigerentur usus, et eadem beneficia propriis vocabulis adnotando dinumerat: hanc quoque concessionem nos ratam asserimus, et apostolicae sedis auctoritate firmamus. De domibus etiam canonicorum concessionem ab eodem episcopo factam, sicut a praedecessore ipsius Froboldo episcopo constituta est, decretis praesentis assertione corroboramus. Si quis igitur, decreti hujus tenore cognito, temere (quod absit!) contraire [Col. 0358A] tentaverit, honoris et officii sui periculum patiatur, aut excommunicationis ultione plectatur, nisi praesumptionem suam digna satisfactione correxerit. Amen.

Datum Anagniae per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, V Nonas Novembris, indict. VIII, Incarnat. Domin. anno 1114, pontificatus autem domni Paschalis II papae anno XVI.

[Col. 0358B] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, charissimo filio PONTIO Cluniacensi abbati, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.

Apostolicae sedis auctoritate debitoque compellimur pro universarum Ecclesiarum statu peragere, et earum maxime quieti, quae sedi eidem specialius adhaerent, ac tanquam jure proprio subjectae sunt, et ampliori religionis eminent gratia, auxiliante Domino, providere. Eapropter petitionibus tuis, fili in Christo charissime Ponti, non immerito censuimus annuendum ut Cluniacense monasterium, cui Deo auctore praesides, apostolicae sedis privilegio muniremus. Illas igitur quae tuae praelationis tempore acquisitae sunt, et ab episcopis traditae, vel per episcopos confirmatae, nos tibi tuisque successoribus, [Col. 0358C] et per vos eidem Cluniacensi monasterio confirmamus. In Northmannia videlicet, etc. ( Enumerantur. ) Praeterea quaecunque praedia, quascunque possessiones in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium, juste atque canonice poteritis adipisci, firma vobis vestrisve successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat idem monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, eorum pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Si qua igitur in futurum ecclesiastica quaelibet saecularisve [Col. 0358D] persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, etc., ut in epistola 34.

Ego Paschalis, catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Datum Anagniae, per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, VI Idus Novemb., indict. VIII, Incarnat. Dominicae anno 1114, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae XVI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectissimo filio PONTIO Cluniacensi abbati, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum differentiam donationum quae per Dei gratiam fidelibus dantur, enumeraret Apostolus, subjunxit, dicens: Dilectio sine simulatione, odientes malum, adhaerentes bono, charitatem fraternitatis invicem diligentes, honore invicem praevenientes (Rom. XII) . Hanc sine simulatione dilectionem, fili charissime, circa personam tuam per Dei gratiam conservantes, [Col. 0359B] et fratrum quibus Deo disponente praelatus es, charitatem diligentes, honoris te privilegio praevenire decrevimus. Odientes siquidem malum, bono vos adhaerere gaudemus. Deum quippe in vobis diligimus, a quo bonum omne procedit. Monet etiam Psalmista, dicens: Qui diligitis Deum, odite malum (Psal. XCVI) . Igitur concessionem praedecessoris nostri felicis memoriae Urbani II, quam praedecessori tuo venerabilis memoriae Hugoni abbati contulit, super mitrae, dalmaticae, chirothecarum et sandaliorum usu, in octo praecipuis festivitatibus obtinendo, nos tam tibi quam successoribus tuis confirmamus. Praeterea tibi eorumdem insignium usum personaliter singulis festis concedimus, quibus hymnus angelicus a vobis inter missarum solemnia [Col. 0359C] decantatur. Ad exprimendam etiam sine simulatione dilectionem et honoris praeventionem, dalmaticam, qua nos indui solebamus, tuae dilectioni donavimus, ut nostrae dilectionis memor, et malum semper odisse, et bono indesinenter adhaerere, et fratres tibi commissos studeas semper in Domino diligere, et ad conventum Dominicae congregationis in idipsum efficacius incitare.

Datum Anagniae, per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis. VII Idus Novembris, indict. VIII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GILDUINO priori et ejus fratribus in ecclesia S. Victoris secus Parisius canonicam vitam professis tam praesentibus quam futuris in perpetuum.

Religiosis desideriis dignum est facilem praebere consensum, ut fidelis devotio celerem sortiatur effectum. Filius siquidem charissimus noster Ludovicus, illustris Francorum rex, pro sui et patris sui anima, vestram ecclesiam suis beneficiis donatis, nostra haec petiit auctoritate firmari. Statuimus ergo ut canonicae observantiae disciplina, praestante Domino, in vestra [Col. 0360A] semper ecclesia conservetur. Obeunte tamen vestrae congregationis abbate, libera vobis eligendi abbatis facultas maneat, omni saecularis potestatis contradictione seposita. Porro villas, praedia et caetera beneficia quae supradictus rex de suo jure usibus delegavit, nos vobis vestrisque successoribus in perpetuum possidenda sancimus, etc.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Datum Laterani per manum Joannis, S. R. E. diaconi cardinalis et bibliothecarii, Kalendis Decembris, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1114, pontificatus autem domni Paschalis papae anno XVI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio JOANNI priori ecclesiae Beati Petri de Valeriis ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.

Apostolicae sedis auctoritate debitoque compellimur pro universarum Ecclesiarum statu satagere, et earum maxime quae sedi eidem tanquam jure proprio subjectae sunt, quieti auxiliante Domino providere. Eapropter, fili charissime Joannes, petitionibus tuis non immerito duximus annuendum, ut ecclesiam Sancti Petri de Valeriis, cui per nostram institutionem [Col. 0360C] Deo auctore praesides, apostolicae sedis privilegio muniremus. Is siquidem locus, licet incultus ac solitarius, cum ex traditione veteri beati Petri nomine haberetur insignis, a possessoribus loci, dominis videlicet Rainardo Amati et filiis ejus Bernardo et Ermengaudo, per manus Framaldi apostolicae Ecclesiae presbyteri in jus ac possessionem sedis apostolicae traditus est, ac deinceps multorum fidelium collationibus ampliatus. Ipsum itaque locum ab omnium mortalium potestate, invasione, oppressione ac gravamine liberum semper manere decernimus, sicut in praesenti octava indictione suis finibus ambitur, scilicet ab ipso colle super Guaidam, inde super montem Rotundum, et super initium [Col. 0360D] vallis Leporariae, inde ad alodium de Bochet, et usque ad ipsum Portellum, inde ad Pertusatas et ad Guaitam, super Embriciatas, super campum Ardonis et super Malam Celatam usque ad mare. Quidquid itaque infra hos fines continetur, cultum sive incultum, sive pascua, piscariae, stagna, salinae, cum decimis et primitiis seu aliis pertinentiis suis, totum, integrum ac illibatum in usus praefatae ecclesiae Beati Petri ac servorum Dei ibidem degentium conservetur. Quidquid praeterea in praesenti octava indictione eadem ecclesia legitime possidet, vel in futurum, largiente Deo, concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium juste atque canonice poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Laicos [Col. 0361A] sane seu clericos saeculariter viventes ad conversionem suscipere nullius episcopi vel praepositi contradictio vos inhibeat. Sepulturam vero ejusdem loci omnino liberam esse decernimus, ut eorum qui illic sepeliri deliberaverint devotioni et extremae voluntati, nisi forte excommunicati sint, nullus obsistat. Ad haec adjicimus ut nulli episcoporum facultas sit locum ipsum interdictioni vel excommunicationi subjicere vel aliquos ab ejus officiis et oblationibus prohibere ut fratres iidem Romanae libertatis gratia potientes omnipotentis Dei servitiis licentius vacare praevaleant. Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium, ordinationes clericorum qui ad sacros sunt ordines promovendi, ab episcopo in cujus dioecesi estis accipietis; si quidem [Col. 0361B] gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et si ea gratis et sine pravitate voluerit exhibere. Alioquin liceat vobis catholicum quem malueritis adire antistitem et ab eo consecrationum sacramenta suscipere; qui apostolicae sedis fultus auctoritate quae postulatur indulgeat. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Ad indicium autem perceptae a Romana Ecclesia libertatis solidos quinque denariorum Lucensium quotannis Lateranensi palatio persolvetis. Si qua [Col. 0361C] igitur in futurum ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

[Col. 0361D] Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, quarto Nonas Decembris, indictione octava, Incarnationis Dominicae anno millesimo centesimo decimo quarto, pontificatus autem domini Paschalis secundi papae decimo sexto.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri MAURITIO, Bracarensis Ecclesiae archiepiscopo, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.

[Col. 0362A] Sicut injusta poscentibus nullus est tribuendus effectus, sic legitima desiderantium non est differenda petitio. Tuis igitur, frater in Christo Mauriti, precibus annuentes, ad perpetuam sanctae Bracarensis Ecclesiae pacem ac stabilitatem praesentis decreti stabilitate sancimus, et universae parochiae fines, sicut temporibus Mironis regis episcoporum concilio distincti leguntur, sicut a tuis antecessoribus usque hodie possessi sunt, ita integri omnino tibi tuisque successoribus in perpetuum conserventur. Quorum videlicet descriptio ita se habet: A fauce fluminis Limiae per ipsum flumen usque Lindosum, inde ad Portellam de Homine, ad Portellam de Lavanca, et ad Carragium usque ad Petram Fitam, inde ad montem Miserum, ad Colinariam, [Col. 0362B] et ad radicem Alpis Cespiacii, inde per cacumina montium ad Boucam de Vaccis usque ad portum de Mirleus, et ab ipso portu per fluvium Estolae in flumen Durii, et per ipsum flumen in fauce de Corrego, inde ad montem Maraonis, et ad castrum, quod dicitur Villa plana usque ad antiquum pontem fluminis Tamicae, et per ipsum flumen usque ad fluvium utilem, qui modo de Utribus appellatur, inde ad Lumbam usque ad portum Burgani, et ab ipso portu per alveum fluminis Aviae usque in mare Quidquid autem intra hos fines, vel in aliarum parochiarum partibus proprietario dominii jure Bracarensis Ecclesia possidet, quietum ei statuimus servitium, dico quietum ei statuimus integrumque servitium. Si quid praeterea principum liberalitate, [Col. 0362C] vel quorumlibet oblatione fidelium juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata persistant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel oblatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integre conserventur tam tuis quam clericorum ac pauperum usibus profutura. Si qua igitur in futurum ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio [Col. 0362D] existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum Judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus

Datum Laterani, per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, II Nonas Decembris, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1114, pontificatus autem Paschalis secundi papae anno XVI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio EBERBINO praeposito ecclesiae Sanctae Margaretae, quae sita est in Baumburg in Salzburgensi parochia, et ejus fratribus canonicam ibi vitam professis, tam praesentibus quam futuris in perpetuum.

Sicut injusta poscentibus nullus est tribuendus effectus, sic legitima desiderantium non est differenda petitio. Berengarius siquidem comes Sulzbachensis in Salzburgensi pago alodium suum [Col. 0363B] beato Petro et sanctae ejus Romanae Ecclesiae obtulit, sub unius aurei censu annuo: in quo beatae Margaretae ecclesiam construens, locum ipsum canonicorum regularium ordini deputavit. Nos igitur juxta fundatoris devotionem locum ipsum sub beati Petri patrocinium assumentes, praesentis decreti auctoritate munimus: statuimus enim ut universa quae vel per praedictum comitem, vel per alios fideles de jure proprio loco eidem concessa sunt, quaecunque etiam in futurum concessione pontificum, liberalitate principum, oblatione fidelium, vel aliis justis modis illic dari offerrique contigerit, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat eamdem ecclesiam temere perturbare, aut [Col. 0363C] ejus possessiones auferre, aut ablatas retinere, minuere vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Obeunte te nunc ejus loci praeposito, vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu vel fratrum pars consilii sanioris secundum Dei timorem regulariter providerint eligendum. Sane post professionem exhibitam nemini vestrum liceat proprium quid habere, nec sine praepositi vel congregationis licentia de claustro discedere. Decimas vero novalium vestrorum vobis vestrisque successoribus habendas, remota episcopalium ministrorum contradictione [Col. 0363D] concedimus ut quiete in eo quod assumpsistis proposito, largiente Deo, in perpetuum maneatis. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis [Col. 0364A] percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Datum Laterani, VII Idibus Aprilis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, Carnotensis Ecclesiae clericis, salutem et apostolicam benedictionem.

Indubia veracium fratrum relatione comperimus magnos inter vos odiorum fomites emersisse, quia pro sacramentis illis quae ad repellendos conditionarios apud vos facta sunt, alteri alteris convicia, [Col. 0364B] contumelias et injurias intulistis. Insuper obligationes quasdam et pacta ad laedendam fraternitatem contra pactum Domini concinnastis. Qua de re dilectionem vestram rogamus, et Domino per nos jubente, praecipimus ut dimittatis quidquid adversum vos in hoc negotio habetis. Et nos enim facti sumus sobrii, et nos pro vobis imbecillitatem apostolicam toleramus, ut vos Deo et Ecclesiae in pace Ecclesiae conlucremur. Si ergo Deum diligitis, si apostolicam sedem veremini, donate mihi, ne dicam vobis, hanc injuriam. Si quis autem adhuc contentiosus est, nostri corporis non est, quia nos hujusmodi consuetudinem non habemus, neque Ecclesia Dei. Sane hominia quae apud vos clerici sibi invicem faciunt, ut ne fiant ulterius prohibemus, et quae facta sunt [Col. 0364C] irrita ducimus, quoniam contra honestatem videntur ecclesiasticam fieri. Illa enim quae sursum est Hieresalem libera, atque omnium fidelium mater est, qua libertate Christus liberavit.

Datum Laterani, IX Kalendas Decembris.

[Col. 0364D] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo filio BEGONI monasterii Beatae Fidis Conchensis abbati, ejusdemque loci fratribus omnibus, salutem et apostolicam benedictionem.

Licet ecclesiasticorum officiorum tenor in ecclesiasticis libris legitimo habeatur ordine constitutus, nihil tamen religioni (obesse), nimio [ l. imo] prodesse plurimum credimus, si quis eisdem officiis rationabiliter observantiae quidquam et devotionis adjecerit. Samaritanus etenim noster, cum duos denarios stabulario ad infirmi curam protulit, ait: Si quid supererogaveris, ego cum rediero reddam tibi. In Ruthenico igitur pago, praesertim apud Conchense vestrum monasterium, ubi beatae Fidis corpus requiescere [Col. 0365A] creditur, ante secundum Nonas Octobris quibus eadem virgo martyrium consummasse legitur, sicut ex more vos devotissime agere audivimus vigilias, et solemne jejunium celebrari annuimus et decreti praesentis auctoritate firmamus: ubi enim beati martyres corporali praesentia requiescunt, dignum profecto est et ecclesiastica consuetudine confirmatum, ut celebrioribus officiis honorentur. Unde etiam concedimus ut in ⁜ (113) ordine missae inter alias virgines ejusdem sanctae virginis ac martyris memoria ex nomine celebretur; passionem quoque seu miracula, quae de eadem sancta virgine a catholicis viris scripta creduntur, in Ecclesia pro ejusdem reverentia virginis approbamus; siquidem ipsius gloriosae virginis ac martyris natalitia, tam in [Col. 0365B] nostra sacrosancta Romana Ecclesia, quam in aliis mundi partibus, ad honorem Dei et communem salutem, cum magna optamus devotione et reverentia celebrari. Ad devotionem quoque supradictae martyris et monasterii Conchensis honorem adjicimus, ut ad Ruthenensis episcopi electionem Conchensis abbas semper debeat advocari, quia et in urbe ipsa electio solet citra ordinem plerumque praesumi, et Conchensis locus adeo habetur proximus urbi, et tanta persona censetur abbatis, ut praecipue tanto Ecclesiae negotio merito debeat interesse. Caetera monasterii vestri negotia tanquam ad nos specialius- pertinentia legatis nostris, sive qui nunc sunt, sive qui post futuri sunt in Galliis, sollicitius definienda [Col. 0365C] mandamus. Vestrum enim coenobium et omnia ad idem pertinentia, quieta, libera et integra cum suis semper volumus privilegiis permanere. Omnipotens Deus sua vos gratia benedicat, et per sanctae conversationis instantiam ad vitam aeternam perducat. Amen

Datum Laterani, IX Kalendas Januarii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri LAMBERTO Atrebatensi episcopo, salutem [Col. 0365D] et apostolicam benedictionem.

De mota burgi veteris et novi burgi quantitate inter clericos vestros et Sancti Vedasti monachos ambiguitas et contentio est. Tuae igitur fraternitati negotii hujus discussionem injungimus, ut per vetustiores veracioresque personas, quae neutri parti suspectae sint, certitudinem diligenter exquiras, ut omni per Dei gratiam ambiguitate submota, pacem inter se deinceps dilectionemque conservent.

PASCHALIS, servus servorum Dei, dilectis filiis Antissiodorensis Ecclesiae canonicis, salutem et apostolicam benedictionem.

Quod confrater noster Humbaldus, Ecclesiae vestrae episcopus, erga filium nostrum Husgerium, canonicum vestrum, benigne se habuit eique praepositurae dignitatem vestro consensu dedit, et ipsi et vobis gratias agimus. Notum autem vobis esse volumus quia nos tam ipsum quam omnia ad eum pertinentia volumus sub apostolicae sedis tutelae protectione [Col. 0366B] persistere. Praesentium itaque litterarum auctoritate interdicimus ne qua ecclesiastica saecularisve persona eumdem filium nostrum de praedictae praepositurae beneficio inquietare praesumat.

PASCHALIS papa, servus servorum Dei, militibus de S. Geminiano aliisque oppidis juxta positis, salutem et apostolicam benedictionem.

Unam esse fidem, una Dei catholica confitetur Ecclesia. Unde Apostolus: Unus, inquit, Dominus, una fides (Ephes. IV, 5) . Qui ergo fidem quam patri [Col. 0366C] suo debet ac domino abjurare compellitur, is, cum possit, ad correctionem non revertitur, non jam fidelis, sed perfidus comprobatur. Eapropter litteris praesentibus vos monemus, et monentes praecipimus, ut ad patris vestri et domini W. fratris nostri Rogerii Vulterrani episcopi fidelitatem humilitate debita redeatis, et ad honorem Dei et salutem vestram in Ecclesiae obedientia et servitio, sicut ratio exigit, persistatis. Sane si quis vestrum pro defensione justitiae sacrilegorum aliquem raptoremve prostravit, teneri homicidio non videtur. Pro tuenda enim justitia licenter arma geritis, et vim vi repellere omnes leges omniaque jura permittunt. Verumtamen si quid levitate commissum est, praedicti fratris nostri et coepiscopi arbitrio corrigatur. Obedientes vero [Col. 0366D] in Dei Ecclesiaeque servitio fideliter persistentes, omnipotens Deus BB. apostolorum precibus ab omnibus peccatis absolvat, et ad vitam perducat aeternam.

Pervenit ad nos quod Fraxinorensis abbas Carpensem [Col. 0367A] ecclesiam fuerit depraedatus, occasione videlicet cujusdam census, qui ad quid solvi debeat ignoratur. De quo nimirum cum nos archipresbyter interrogaret, quod rationabile videbatur respondimus. Census enim ignorantiae, nec divinis nec humanis legibus invenitur. Oportet quippe ut census omnis ad quid et quomodo solvi debeat praesciatur. Mandamus ergo dilectioni tuae ut praedam ipsam Carpensi ecclesiae restitui facias, nec deinceps Fraxinorensem abbatem aut quemlibet alium eam inquietare permittas ⁜ (114) .

[Col. 0367B] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri LAMBERTO Atrebatensi, salutem et apostolicam benedictionem.

Latores praesentium Robertus et A. cum querela venientes ad nos, per beati Petri gratiam sine querela eos remittimus, quia inter ipsos et ipsorum adversarios sine controversia pax reconciliata est. Sane quia ipsi praeter licentiam tuam se venisse dixerunt, rogamus, hanc nobis offensam donate. Robertum deinceps benignius habetote sicut praedecessor vester Gerardus episcopus eum habuisse cognoscitur. Ipse enim in omnibus tibi paratus est obedire, quia Romanae Ecclesiae filius amodo esse desiderat.

Data Laterani, XII Kal. Aprilis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, Carnotensis capituli clericis, salutem et apostolicam benedictionem.

Quoniam pravas consuetudines in domibus et rebus Carnotensis episcopi defuncti vel depositi, comites quondam Carnotenses habuerunt, vestra memoria recognoscit: fratris autem nostri Ivonis Carnotensis episcopi labore et industria ab egregio comite Stephano, sicut scitis, impetratum est ut easdem consuetudines abdicaret. Nos autem ne quis ulterius eadem praesumat, decreti nostri pagina interdiximus. [Col. 0367D] Nunc vestram sollicitudinem praemonemus, et monentes praecipimus ut, si forte aliqui Carnotensium comitum, vel ministrorum eorumdem aliquando cupida temeritate et temeraria cupiditate libertatem a comite concessam a nobis confirmatam infregerint, tanquam ecclesiastici juris pervasores a vobis vel successoribus vestris excommunicentur, et eis Ecclesiae tam civiles quam suburbanae usque ad satisfactionem claudantur. Addimus etiam ut, si episcopus amittendi episcopatum timore, vel electus in episcopum, acquirendi ambitione, illius sacrilegii patratores absque satisfactione absolverit vel supportaverit. tanquam sacrilegii particeps et [Col. 0368A] episcopatus emptor, abdicetur. Novis siquidem moribus novum convenit antidotum adhiberi, et Ecclesiae salutem modis omnibus conservari.

Datum Laterani, VII Kalend. Aprilis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis BERINGARIO et CHUNONI comitibus, salutem et apostolicam benedictionem.

Piae postulatio voluntatis effectu debet prosequente compleri, quatenus et devotionis sinceritas laudabiliter enitescat, et utilitas postulata vires indubitanter [Col. 0368B] assumat. Proinde, filii in Christo charissimi, vestris justis postulationibus annuentes, alodia vestra, villam scilicet Berthersgodmen et Nidernhaim cum omnibus suis pertinentiis, quae pro remedio animarum vestrarum et matris vestrae, Deo et beato Petro sub annuo censu obtulistis, sub tuitione apostolicae sedis suscepimus. Statuimus itaque ut nulli omnino hominum liceat praedicta alodia beati Petri subtrahere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur, pro utilitate et sustentatione monasterii, quod largiente Domino in eisdem alodiis aedificare voluistis. Si quis vero hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonitus, si non satisfactione [Col. 0368C] congrua emendaverit, sciat se omnipotentis Dei indignatione et terribili sancti Spiritus judicio feriendum.

Datum Laterani, VII Idus Aprilis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri JOANNI Castellano episcopo et ejus canonicis, salutem et apostolicam benedictionem.

Dispositionem canonicae vestrae venerabili fratri nostro Rothoni priori Sancti Fridiani commisisse noscatis; unde vos vestrae sponsionis seu obligationis, quam in manu nostra fecistis, memores facimus. [Col. 0368D] Volumus enim et sicut praecepimus ita praecipimus, ut ei in dispositione canonicae vestrae tanquam nobis obedientiam exhibere curetis. Si quis autem in hoc negotio ei obviam ire praesumpserit, beati Petri gladio districto ferietur.

Datum Laterani, IV Idus Aprilis.

[Hujus epistolae mentio tantum exstat ap. ROBOLIN Notizie appartenenti alla storia della sua patria. Pavia, 1823, 8 ^o , t. III, 224, 225.]

Post susceptum vero de fonte filium vel filiam spiritualem, qui ex compatre vel commatre nati fuerint, matrimonio conjungi non possunt: quia leges saeculi non emancipatos adoptivis prohibent copulari.

2. Uxorem compatris ducere potest, cujus ipsa commater non fuerat.

Post uxoris obitum, cum commatre uxoris viri superstitis conjugio copulari nulla videtur auctoritas vel ratio prohibere. Neque enim cognationi carnis [Col. 0369B] cognatio spiritus comparatur, neque per unionem carnis ad unionem spiritus pertransitur.

3. Duorum consobrinorum conjuges uni eidemque nubere non possunt.

Porro duorum consobrinorum conjuges, quamvis diversis temporibus, viro uni alteram post alterius obitum nubere, ipsa praeter auctoritatem canonicam publicae honestatis justitia contradicit. Et novit prudentia tua quia ita ab uxoris sicut a viri consanguineis abstinendum est.

[Col. 0369C] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, Tervanensis parochiae clericis, salutem et apostolicam benedictionem.

Gravem valde rem ex partibus vestris audivimus, quia post tanta sanctorum decreta pontificum, post interdicta conciliorum, clericalis ordinis viri, qui audent, publice; qui non audent, occulte mulieribus sociantur. Super quibus praeter caeteros piae memoriae praedecessor noster Urbanus papa constituit ut officiis simul ac beneficiis Ecclesiae privarentur. Nos quoque, ejusdem praedecessoris nostri sententiae consonantes, per praesentia scripta praecipimus ut quicunque inter vos clerici ab episcopo suo canonice admoniti, ab hujusmodi nequitia cessare noluerint, tam officiorum quam beneficiorum privatione [Col. 0369D] plectantur.

Datum Laterani, VIII Kal. Decembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto fratri R. Uzeticensi episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Ex fratrum Anianensium suggestione cognovimus quod Pontium Guillelmi de Barriaco excommunicatum pro possessione Cordanicensis monasterii, quam sacrilege tenet, et unde filiam suam dotavit, non praemisso remedio satisfactionis absolveritis, quo [Col. 0370A] jure quam graviter contra ordinem nostrum excesseris mirum est si ipse non videas. Praecipimus ergo ut omni occasione seposita de eodem viro debitam supradictis fratribus facias, ne supra re tanti excessus ultio remittatur.

Datum Laterani, V Kal. Decembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri B. Toletano primati, salutem et apostolicam benedictionem.

Felicis memoriae praedecessor noster Urbanus papa [Col. 0370B] et nos ipsi personam tuam et amplius dileximus, et propensius honoravimus. Tu vero Ecclesiae Romanae meritis non aeque respondens, locum unum et personam unam, quam sub tutela sua in latitudine partium vestrarum fovere docrevit, quietam manere non pateris; Burgensem enim Ecclesiam et ejus episcopum jam diu injuriis multis affligis, et saepe rogatus, saepe commonitus desinere, non acquiescis. Super haec, ipsum quem judicio vestro subtraxeramus, in reginae curia ab officio suspendere et excommunicare praesumpsisti. Quam tuae charitatis ultionem nos irritam ducentes, praecipimus ne quid te ulterius contra ipsum vel ejus Ecclesiam intromittas; Oxomensem vero episcopum omnino a Burgensis parochiae invasione et infestatione cohibea

[Col. 0370C] Datum Laterani, XI Kal. Jan.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis Lugdunensis capituli canonicis, salutem et apostolicam benedictionem.

Saviniacensium fratrum querelam accepimus super castello de Varennis et super obsidibus ab abbate [Col. 0370D] extortis pro castello. Nos quidem obsides perperam et contra ecclesiasticum morem judiciorum censemus extortos; castellum vero supra monasterium rite destructum, quod neque illud, neque aliud in monasterii laesionem aedificari debuit, nec ulterius aedificare debeat. Obsides ergo ipsos abbati restituendos praecipimus, et ecclesias non juste interdictas absolvimus; coemiterium vero de Bulliaco (Bully) liberum et integrum, sicut a Lugdunensi Ecclesia datum fuerat, monasterio manere decernimus. Sane concordiam quae inter abbatem et Stephanum de Varennis, per manum Matiscensis episcopi, et Wicardi de Bellojoco et Vigo de Yconio, et Berardi Matiscensis archidiaconi, deliberata erat (servari [Col. 0371A] praecipimus), si idem Stephanus servari voluerit ⁜ (115) . De caetero prorsus a monasterii infestatione desistat; alioquin ut contemptor canonicae ultioni subjiciatur.

Datum Laterani, V Idus Decembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri BERENGARIO Gerundensi episcopo ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.

Sicut injusta poscentibus nullus tribuendus est effectus, sic legitima desiderantium non est differenda [Col. 0371B] petitio. Tuis itaque, frater in Christo charissime Berengari, precibus annuentes, ad perpetuam sanctae Gerundensis Ecclesiae pacem ac stabilitatem praesentis decreti auctoritate sancimus ut universi parochiae tuae fines, sicut a tuis antecessoribus usque hodie possessi sunt, ita omnino integri tam tibi quam tuis successoribus in perpetuum conserventur, qui videlicet fines a meridie Barcinonensis, ab oriente Ausonensis, ab aquilone Urgellensis et Helenensis parochiae limites tangunt, ab occidente in mare pertingunt. Confirmamus etiam eidem Gerundensi Ecclesiae universa quae ad eam in praesenti indict. VIII videntur legitime pertinere et quaecunque in futurum juste atque canonice poterit adipisci. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat [Col. 0371C] eamdem Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur tam tuis quam clericorum et pauperum usibus profutura. Illud autem omnino interdicimus, ne liceat ejusdem Ecclesiae clericis praebendas aut possessiones ejusdem Ecclesiae retinere et suis usibus vindicare, postquam eos ad episcopatum vel abbatiam vel alias praeposituras aliarum ecclesiarum transire contigerit. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis [Col. 0371D] honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini [Col. 0372A] Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Data Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, XI Kal. Februar., indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1115, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno XVI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis ADEMARO abbati, caeterisque Vallumbrosanae congregationis fratribus tam praesentibus quam futuris in perpetuum.

Desiderium quod ad religiosum propositum et animarum salutem pertinere monstratur, auctore Domino, sine aliqua est dilatione complendum. Quia igitur propositum vestrum, divina praeveniente ac subsequente clementia, religionis vestrae simplicitas, bonae opinionis odor, et longe positis aspiravit, nos vestro provectui, annuente Domino, provectus adjungere cupientes, coenobium vestrum, quod pro beatae Mariae semper Virginis reverentia, cui dedicatum [Col. 0372C] est, in Romanae Ecclesiae proprietatem ac tutelam, atque protectionem apostolicae sedis accipimus, et apostolicae illud auctoritatis privilegio munientes, ab omnium profanarum jugo liberum permanere decernimus. Per praesentem igitur privilegii nostri paginam apostolica auctoritate statuimus, ut quaecunque hodie vestrum coenobium jure possidet, sive in crastinum concessione pontificum, liberalitate principum, vel oblatione fidelium, juste atque canonice poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. Illis successoribus dico, qui idem religionis praeceptum et fidei constantiam conservare, et strenuo omni potenti Deo proposito deservire satagerint. Chrisma, [Col. 0372D] oleum sanctum, consecrationes altarium sive basilicarum, ordinationes clericorum, liceat vobis a quocunque volueritis catholico episcopo, et Romanae [Col. 0373A] Ecclesiae gratiam atque communionem obtinente, percipere qui nostra fultus auctoritate, quae postulantur, indulgeat. Ad hoc censemus atque statuimus ne ulli omnino hominum liceat coenobium temere perturbare, aut ei subditas possessiones auferre, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnino integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione ac gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Nec ulli episcopo potestas sit excommunicationem aut interdictum vobis ingerere, ut, qui in speciales estis filios apostolicae sedis assumpti, nullius alterius judicio temere exponamini. Quia vero plura vestra monasteria inspirante Domino in eamdem vobiscum formam religionis consenserunt, videlicet: Congregatio S. Salvii juxta Florentiam. S. Fidelis de Strumis. S. Salvatoris de Sophena. S. Mariae de Nerana. S. Cassiani de Montescalario. S. Angeli juxta Pistorium. S. Salvatoris de Fontana Thaonis S. Mariae de Pacciano. S. Mariae de Caprimvenio. S. Petri de Musceto. S. Pauli de Razzolo. S. Reparatae Faventinae diocesis. Et Congregatio de Rivo-Caesaris. Et Congregatio de Monte armato. S. Pauli De Pisis. S. Bartholomaei de Cappiano. S. Trinitatis de Florentiae. S. Laurentii de Cuttu bono. S. Marci de Placentia. S. Basilidis de Parmensi dioecesi. S. Gervasii de Brixiana dioecesi.

Nos et tibi, et omnibus, qui se in crastinum eadem religionis usui ex integro sociare voluerint, praesentis privilegii libertatem apostolica auctoritate concedimus, quandiu in eadem religionis et consuetudinis unitate persistere procuraverint. Nec alicui personae facultas sit aliquod vestrae congregationis monasterium, a loci sui stabilitate revellere ac removere, sine abbatis ac congregationis consensu. [Col. 0373D] Constituimus autem ut eorum omnium caput, quod in Vallumbrosa situm est, monasterium habeatur. Sane cum terminus vitae pastori vestro divina dispositione contigerit, qui ejus loco substituendus fuerit, quia et vobis et aliis omnibus praeesse debebit, omnium qui caeteris praesunt monasteriis, consensu et judicio eligatur. Quod si forte ex ipsis abbatibus quilibet, Domino disponente, ad hoc generale regimen electus fuerit, ad vestrum principale coenobium principaliter transeat, et ejus mox judicio, sicut in diebus venerandae memoriae Joannis primi abbatis vestri factum constat, caetera alia unita vobis monasteria disponantur. Ad indicium autem perceptae hujus Romanae Ecclesiae libertatis per annos singulos duodecim sagi Cilicini brachia Laterano palatio persolvetis. [Col. 0374A] Si quis igitur in crastinum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, comes, vicecomes, judex, castaldus, aut ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini nostri Redemptoris Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia [Col. 0374B] aeternae pacis inveniant. Amen, amen.

Scriptum per manum Gervasii scriniarii regionarii et notarii sacri palatii

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis et bibliothecarii, VI Idus Februarii, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1115, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno XVI.

[Col. 0374C] PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio JOANNI, abbati venerabilis monasterii Sancti Petri quod secus Perusinam civitatem situm est, ejusque successoribus regulariter promovendis in perpetuum.

Apostolicae sedis auctoritate debitoque compellimur, pro universarum ecclesiarum statu satagere, et earum (maxime quae sedi eidem specialius adhaerent) quieti auxiliante Domino providere. Eapropter, petitionibus tuis, fili in Christo charissime Joannes abbas, non immerito annuendum censuimus, ut beati Petri monasterium, cui Deo auctore praesides, ad praedecessorum nostrorum exemplar, apostolicae sedis privilegio muniremus. Per praesentis [Col. 0374D] igitur privilegii paginam, confirmamus scilicet Ecclesias et cellas, et curtes suas, ac plebes, fundos etiam et casales. Plebem videlicet Sancti Constantii, Sancti Rufini, Sancti Martini et Sancti Joannis. Plebem Sancti Martyrii. Ecclesiam Sancti Benedicti in Agellione, cum suis pertinentiis. Ecclesiam Sancti Justini cum curte sua. Ecclesiam Sancti Andraeae, et Sancti Angeli de Alliano, cum suis pertinentiis; ecclesiam Sanctae Mariae in Petiniano; ecclesiam Sancti Clementis; curtem de Casale; curtem de Petroniano; et hoc quod vobis pertinet de curte et ecclesia Sancti Donati in civitella; nec non et terram Ugonis nepotis Bernonis de Montenigro. Apostolica quoque auctoritate tibi corroboramus ecclesias SS. Appollinaris, [Col. 0375A] Blasii et Montani, cum suis omnibus pertinentiis, annuo salvo censu Farfensis Ecclesiae. Insuper confirmamus massas tres in comitatu Perusino positas, unam quae vocatur Pusulo, et alteram Filoncio, et aliam quae nuncupatur Casalina, cum ecclesiis, casis, vineis, campis, hortis, montibus, cultis et incultis, omnibusque suis pertinentiis. Monasterium quoque Sancti Angeli in comitatu Assissinato, in loco qui dicitur Limisano, cum cellis et capellis suis, et cum omnibus sibi pertinentibus. Ecclesiam Sancti Archangeli sitam juxta lacum Perusinum, cum omnibus sibi pertinentibus. Ecclesiam Sancti Sylvestri in Murculle. Ecclesiam Sancti Donati, et quidquid vobis pertinet in Agello. Ecclesiam Sanctae Mariae in Podio, cum omnibus suis pertinentiis. [Col. 0375B] Ecclesiam Sancti Pauli in Monticello. Ecclesiam Sancti Petri de Petroniano, cum curte sua. Quaecunque praeterea idem monasterium vestrum in praesenti octava indictione legitime possidet, sive in futurum, largiente Domino, juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant. Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium, sive basilicarum, ordinationes monachorum, qui ad sacros fuerint ordines promovendi, ac clericorum ad ipsum monasterium pertinentium, ab episcopo, in cujus dioecesi estis, accipietis, siquidem gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, et si ea gratis et sine pravitate voluerit exhibere. Alioquin liceat vobis catholicum, quem volueritis, adire antistitem, [Col. 0375C] et ab eo consecrationum sacramenta suscipere, qui apostolicae sedis fultus auctoritate, quae postulastis, indulgeat. Obeunte te nunc ejus loci abbate vel tuorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris, secundum Dei timorem et beati Benedicti regulam elegerint, a Romano pontifice consecrandum. Missas sane publicas in eodem monasterio per episcopum fieri, vel stationes, aut ordinationes aliquas celebrari, praeter abbatis ac fratrum voluntatem omnimode prohibemus; ne in servorum Dei recessibus occasio popularibus praebeatur ulla conventibus. Nec ulii [Col. 0375D] episcopo facultas sit, praeter Romani pontificis conniventiam, idem coenobium aut ejus cellas gravare, interdicere vel excommunicare, vel exactiones novas imponere, nec saecularium procerum cuique liceat fodrum, vel aliud servitium ex eodem monasterio, aut ex ejus pertinentiis extorquere. Ad haec adjicientes decernimus ut nulli omnino hominum liceat eamdem Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, vel injuste detentas suis usibus vindicare, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam [Col. 0376A] sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi satisfactione emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.

Scriptum per manum Gervasii scriniarii regionarii et notarii sacri palatii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus SS.

[Col. 0376B] Datum Laterani per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, sexto Idus Februarii, indictione octava, Incarnationis Dominicae anno 1115, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae anno XVI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, Cantuariensis Ecclesiae filiis, salutem et apostolicam benedictionem.

Ecclesiae vestrae legatos benigne suscepimus, tanquam viros religiosos atque prudentes; sed legatio [Col. 0376C] quam ad nos cum vestris litteris attulerunt nobis non ingrata tantum, sed etiam gravis fuit. Significabatur enim Roffensis episcopi ad metropolim vestram facta translatio, quod praeter scientiam et convenientiam nostram praesumi omnino non debuit, quia sanctorum Patrum decretis inhibitum prorsus agnoscitur. Pro religione tamen et honestate personae quae translata dicitur, nos hanc praesumptionem vestram toleramus: sed nostrum in proximo legatum ad vos dirigemus, largiente Domino, qui super hoc negotio quae fuerint disponenda disponat.

Datae Laterani, XII Kal. Martii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio HENRICO illustri Anglorum regi, salutem et apostolicam benedictionem.

Cum de manu Domini largius honorem, divitias pacemque susceperis, miramur vehementius et gravamur, quod in regno potestateque tua B. Petrus, et in B. Petro Dominus, honorem suum justitiamque perdiderit. Sedis enim apostolicae nuntii, vel litterae, praeter jussum regiae majestatis, nullam in potestate tua susceptionem aut aditum promerentur. [Col. 0377A] Nullus inde clamor, nullum inde judicium ad sedem apostolicam destinatur. Quamobrem multae apud vos ordinationes illicitae praesumuntur, et licenter delinquunt qui delictorum deberent licentiam cohibere. Nos tamen usque adhuc in his omnibus ampliori patientia usi sumus, sperantes per tuae probitatis industriam omnia corrigenda. Quid enim honoris, quid opulentiae, quid tibi dignitatis imminuitur, cum beato Petro debita in regno tuo reverentia conservatur? Haec nimirum tanto nobis indigniora sunt, quanto familiarius regnum vestrum, veterum regum temporibus, sedi apostolicae adhaesisse cognoscimus. Legimus quippe reges ipsos apostolorum limina visitasse, et illic usque ad obitum commoratos. Legimus nonnullos ecclesiarum [Col. 0377B] praepositos et magistros, ultro illuc a Romanis pontificibus destinatos. Pro his igitur apud vos pertractandis et corrigendis, charissimum filium Anselmum familiarem tuum, nunc Sancti Sabae abbatem, ad tuam excellentiam destinavimus: per quem etiam tuae et episcoporum petitioni in causa Cantuariensis episcopi, quamvis contra auctoritatem sedis apostolicae satisfecimus, sperantes et vos deinceps sedi apostolicae in suae dignitatis justitia satisfacturos. Alioquin, si suam vos beato Petro justitiam subtraxeritis, ipse quoque in posterum suae vobis subtrahet beneficia dignitatis. Quae minus litteris continentur vivis legati vocibus explebuntur. Omnipotens Deus sua te dextera protegat, et in sua dilectione perficiat. Eleemosyna beati Petri, prout audivimus, [Col. 0377C] ita perperam doloseque collecta est, ut neque mediam ejus partem hactenus Ecclesia Romana susceperit. Quod totum tibi, sicut et alia, imputatur, quia praeter voluntatem tuam nihil in regno praesumitur. Volumus igitur ut eam deinceps plenius colligi facias, et per praesentem nuntium mittas.

Datae Laterani, III Kal. Aprilis.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ARNALDO, ejusque successoribus canonice [Col. 0377D] substituendis episcopis Careassonensibus in perpetuum.

Justis votis petentium, etc. Statuimus ergo ut in vestro dominio permaneant ecclesia Sanctae Mariae in burgo Carcassensi, cum omnibus suis pertinentiis, excepto redditu quem canonici S. Nazarii accipere consueverunt; in Caparitensi fundo ecclesia S. Stephani cum pertinentiis suis, ecclesia S. Mariae de Varnasona, ecclesia S. Sepulcri, quae et S. Fulconis dicitur, ecclesia S. Clementis, ecclesia S. Petri de Leuco, ecclesia S. Felicis de Prexano, ecclesia S. Germani de Allairac, cum omnibus pertinentiis earum. Porro universa quae a te vel ab antecessoribus tuis ad usus communes canonicorum [Col. 0378A] regulariter in Beati Nazarii ecclesia viventium collata sunt, rata esse, et eis integra et quieta perpetuo manere sancimus; ex quibus in supradicta ecclesia B. Mariae quos episcopus elegerit officia divina concelebrent. Interdicimus etiam ut te ad Dominum evocato, vel tuorum quolibet successorum, nullus omnino invitis vestrae ecclesiae clericis, aut episcoporum aut ecclesiae res auferre, diripere aut distrahere audeat. Ipsummet etiam clericorum claustrum et claustri domos ita semper libera permanere sancimus, ut nemini illic violentiam liceat irrogare. Decernimus quoque ut nulli omnino hominum, etc.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus SS.

Datum Laterani per manum Fr. Joannis, diaconi [Col. 0378B] cardinalis et bibliothecarii, pridie Kal. Aprilis, indict. VIII, Incarnationis Dominicae anno 1115, pontificatus autem domini Pascalis papae II, anno XVI.

Paschalis episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio HENRICO illustri regi, et episcopis Anglici regni, salutem et apostolicam benedictionem

Qualiter Ecclesia Dei fundata sit, non est a nobis nunc temporis disserendum. Hoc enim plenius evangelii textus et apostolorum litterae profitentur. Qualiter [Col. 0378C] vero Ecclesiae status praestante Domino perseveret, et referendum nobis est et agendum. A sancto siquidem Spiritu, Ecclesiae dictum est: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram (Psal XL) . Super qua constitutione Paulus apostolus praecipit, dicens: Manum cito nemini imposueris, neque communicaveris pecca is alienis (I Tim. V) . Quam ejusdem apostoli sententiam beatus Leo doctor exponens, ait: «Quid est cito manum imponere, nisi ante aetatem maturitatis, ante tempus examinis, ante meritum laboris, ante experientiam disciplinae, sacerdotalem honorem tribuere non probatis?» Qua igitur ratione Angliae regni episcopis sacerdotalis honoris confirmationem [Col. 0378D] tribuere possumus, quorum vitam, quorum scientiam nulla probatione cognoscimus? Ipse caput Ecclesiae Dominus Jesus Christus cum pastori primo apostolo Petro Ecclesiam commendaret, dixit: Pasce oves meas, pasce agnos meos (Joan. XXI) . Oves quippe in ecclesia, Ecclesiarum praepositi sunt, qui Deo filios generare ipso donante consueverunt. Quomodo ergo vel agnos vel oves pascere possumus, quos neque novimus, neque vidimus? quos neque audimus, neque ab ipsis audimur? Quomodo super eos illud Domini praeceptum implebimus, quo Petrum instruit, dicens: Confirma fratres tuos (Luc. XXII) . Universum siquidem terrarum orbem Dominus et magister noster suis discipulis dispertivit, sed Europae fines Petro singulariter commisit et [Col. 0379A] Paulo. Nec per eorum tantum, sed per successorum discipulos ac legatos Europae universitas conversa est et confirmata. Unde usque ad nos, licet indignos eorum vicarios, haec consuetudo pervenit, ut per nostrae sedis vicarios graviora ecclesiarum per provincias negotia pertractarentur seu retractarentur. Vos autem inconsultis nobis, etiam episcoporum negotia definitis, cum martyr Victor Ecclesiae Romanae pontifex dicat: «Quanquam comprovincialibus episcopis accusati causam pontificis scrutari liceat, non tamen definire inconsulto Romano pontifice permissum est.» Zephyrinus quoque martyr et pontifex: «Judicia, inquit, episcoporum, majoresque causae a sede apostolica, et non ab alia sunt terminanda.» Vos oppressis apostolicae sedis appellationem [Col. 0379B] subtrahitis, cum sanctorum Patrum conciliis decretisque sancitum sit. ab omnibus oppressis ad Romanam Ecclesiam appellandum. Vos praeter conscientiam vestram decreta synodalia celebratis, cum Athanasius Alexandricae Ecclesiae scribat: «Scimus in Nicaea magna synodo trecentorum decem et octo episcoporum, ab omnibus concorditer esse corroboratum, non debere absque Romani pontificis scientia, concilia celebrari.» Quod ipsum scriptis suis sancti pontifices firmaverunt, et aliter acta concilia irrita statuerunt. Videtis igitur et vos contra sedis apostolicae auctoritatem plurimum excessisse, et dignitati plurimum subtraxisse, et nobis pro nostri officii debito imminere, ut probatos habeamus [Col. 0379C] quibus sacerdotalem conferimus dignitatem: ne contra apostolum, manum citius cuique imponentes, communicemus peccatis alienis, quia, juxta beati Leonis sententiam: «Gravi semetipsum afficit damno, qui ad suae dignitatis collegium sublimat indignum.» Vos praeter auctoritatem nostram, episcoporum quoque mutationes praesumitis, quod sine sacrosanctae Romanae sedis auctoritate ac licentia fieri novimus omnino prohibitum. Si ergo in his omnibus sedi apostolicae dignitatem ac reverentiam servare consentitis, nos vobis, ut fratribus et filiis charitatem debitam conservamus, et quae vobis ab apostolica Ecclesia concedenda sunt, benigne ac dulciter Domino praestante concedimus. Si vero adhuc in vestra decernitis obstinacia permanere, [Col. 0379D] nos juxta evangelicum dictum et apostolicum exemplum, pedum in vos pulverem excutiemus, et tanquam ab Ecclesia catholica resilientes, divino judicio trademus, dicente Domino: Qui non colligit mecum, dispergit; et qui non est mecum, adversum me est (Luc. XI) . Deus autem omnipotens et nobiscum vos in ipso esse et nobiscum vos in ipso colligere, ita concedat ut ad aeternam ejus unitatem, quae id ipsum permanet, pervenire concedat.

Data Laterani, Kal. Aprilis, indict. VIII

Postquam litteris vestris nostras rescripseramus, de consentiendo P. Ecclesiae Burgensis electo licentiam largientes: alias a clero et populo Burgensi litteras inopinato accepimus, quibus idem Paschalis archidiaconus tuo quidem consilio, sed rege nesciente, et populo ignorante, significabatur electus. Sed post illam illius electionem, populo exspectante, universo clero consentiente, rege quoque volente, ipsius regis germanus asserebatur ad pontificatum [Col. 0380B] Burgensis Ecclesiae destinatus. Sane in iis dissensionum varietatibus, nostrum est, et canonum justitiam conservare, et saluti Ecclesiae providere. Unde sollicitudini tuae praesentia scripta dirigimus, praecipientes ut, comprovincialibus episcopis convocatis, loco et tempore opportuno, utramque partem ad vestram jubeatis praesentiam convenire: ubi omni personarum acceptione, omni dolo, et animositatis pravitate seposita, praecipimus earumdem electionum causam omnino canonice definiri.

Datum Laterani, IV Idus Aprilis.

Controversiam quae inter Bisuntinos canonicos et S. Stephani tanto jam tempore voluta et revoluta est, canonico nunc tandem judicio apud nos noveris esse decisam. Praecipimus igitur sollicitudini tuae ut pro hoc negotio peragendo, et tanti scandali lite sedanda, adhibitis tecum sapientibus et religiosis fratribus, vel Divionum, vel ad alium competentiorem locum convenias, quo possint sine gravamine personas sibi necessarias adducere: ut omni partium animositate seposita, ita sincere, ita liquide, judicii hujus perfectionem accipias, quatenus inter eos nulla ulterius hujus rei lis aut querela remaneat. Testes autem hujus quaestionis probatores, [Col. 0380D] quia de capite parochiae causa gravior agitur, quinque sint, sive clerici, sive laici, qui secundum canonicas sanctiones, de visu et auditu testimonium proferant.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, fidelibus per Tullensem parochiam, salutem et apostolicam benedictionem.

Inter religiosos viros Molismenses et Sancti Apri monachos de cella Castiniacensi quaestio aliquandiu agitata est, et in nostra, seu fratrum nostrorum [Col. 0381A] audientia ventilata. In quo tractatu constitit quod eamdem cellam prius Sancti Apri monachi obtinuerunt, sed eorum neglectu posterius in eumdem locum Molismeuses fuerunt introducti. Cum itaque negotii ejusdem decisio jam ad juramenti finem spectare videretur, placuit eisdem fratribus causam ipsam charitate potius quam altercatione finire. Abbas igitur Molismensis Guido, cum fratribus qui secum aderant, in conspectu nostro, et fratrum nostrorum Castiniacensem cellam abbati S. Apri et ejus fratribus qui-in tempore aderant, reddidit, cum omni integritate sua et appenditiis suis in omnibus mobilibus et fundo. Promittentes etiam quod Molismi in conventu fratrum eamdem redditionem ipsis fratribus approbari facerent, et scripto ac sigillo [Col. 0381B] tam monasterii sui, quam Lingonensis episcopi confirmarent, et ipsis S. Apri monachis traderent. Rursus abbas S. Apri Guiricus, cum monachis suis qui in tempore aderant, charitatis intuitu, curaverunt ne Molismenses sumptuum dispendia paterentur, quos in cellae illius aedificatione, et rerum immobilium seu mobilium paratione, consumpserant. In conspectu igitur nostro, et fratrum nostrorum, Molismensi abbati et ejus fratribus praedium donaverunt quod dicitur Ixei, et Villam liberam ab advocato, cum omni integritate, cum terris cultis et incultis, pratis, aquis, molendinis, silvis, mancipiis utriusque generis; promittentes etiam quod hanc donationem in claustro suo a reliquis fratribus ipsis praesentibus laudari facerent, et scripto ac [Col. 0381C] sigillo tam monasterii sui, quam Tullensis episcopi roborarent, et Molismensibus monachis traderent. Nos itaque religiosorum virorum quieti praestante Deo in posteris providentes, hujusmodi conventum et concordiam laudavimus, et universa, sicut coram nobis promissa et deliberata sunt, ab utraque parte impleri praecepimus; praeterea per praesentis paginae scriptum apostolicae sedis auctoritate sancimus, ut redditio haec, vel donatio inter Molismenses et Sancti Apri monachos, in perpetuum firma et intemerata permaneat, nec aut praesentibus aut futuris eorumdem monasteriorum abbatibus vel monachis, transgredi haec aut violare ullatenus liceat. Si quis autem hujus nostrae sanctionis tenore agnito, temerario [Col. 0381D] ausu obviam his venire praesumpserit, canonicae districtionis animadversioni subjaceat

Actum Beneventi, in palatio principali, coram multis testibus, IX Kal. Junii.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus, collaudavi et subscripsi.

Ego Sennes Dei gratia Capuanus archiepiscopus, interfui et subscripsi.

Ego Rainaldus Dei gratia Andegavensis episcopus, interfui et subscripsi.

Ego Willelmus Dei gratia Trojanus episcopus, interfui et subscripsi.

Ego PP. Terracinensis episcopus, interfui et subscripsi.

[Col. 0382A] Ego Risa Barrensis episcopus, interfui et subscripsi.

Ego Anastasius cardinalis presbyter tituli Beati Clementis, interfui et subscripsi.

Ego Romualdus diaconus, interfui et subscripsi.

Ego Adelbero Metensis archiepiscopus, interfui et subscripsi.

Ego Garlandus scholarum Metensium praeceptor, interfui et subscripsi.

Ego Unaldus, Tullensis canonicus, interfui et subscripsi.

Data Beneventi per manum Joannis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi ac bibliothecarii, IX Kal. Junii, anno Dominicae Incarnationis 1115, pontificatus autem domini Paschalis papae anno XVI.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio ARCIMBALDO abbati monasterii Sancti Albini quod apud Andegavim situm est, salutem et apostolicam benedictionem.

Ex praedecessoris nostri sanctae memoriae Urbani secundi papae litteris intelleximus quod ante conspectum ejus a monachis Sancti Albini, adversus Vindocinenses quaestio facta fuerat super Sancti Clementis ecclesia Credonensi. Tum ex beneplacito [Col. 0382C] ejusdem pontificis deliberatum fuit ut Vindocinenses fratres pro recompensatione supradictae ecclesiae aliam Sancti Albini monachis ecclesiam traderent. Unde factum est ut Vindocinenses eisdem monachis ecclesiam Sancti Joannis super Ligerim darent, quod utriusque congregationis favore consensuque firmatum est. Nostro autem tempore Joffridus Vindocinensis abbas super eadem ecclesia Sancti Joannis Arcimbaldum Sancti Albini abbatem sollicitare studuit. Unde nos ab eo efflagitati, Arcimbaldum ipsum nostris ad causam litteris evocavimus. Caeterum post terminum a nobis statutum, cum ipsi alio sibi tempore secundum vel tertium terminum statuissent, sicut nobis eorum litteris significatum [Col. 0382D] est, Arcimbaldo super ad profectionem parato, sicut ex ejus legatione percepimus, Vindocinensis abbas non solum non venit, sed nec excusationes rationabiles allegavit. Nos igitur simulationes et dissimulationes hujusmodi perpendentes, juxta postulationem venerabilis fratris nostri Rainaldi Andegavensis episcopi quieti vestrae in posterum super hoc negotio duximus providendum. Praesentis igitur decreti pagina convenientiam illam quae per supradicti praedecessoris nostri deliberatione constituta est firmam perpetuo permanere decernimus, omnimodis prohibentes ne super illa Sancti Joannis ecclesia ulterius Sancti Albini monasterium Vindocinensis abbas inquietare praesumat. Quod si praesumpserit, inquietatio ipsa vires nullas obtineat.

[Col. 0383A] Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi.

Data Beneventi per manum Joannis, diaconi bibliothecarii, VIII Kal. Junii, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1115.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri MAURITIO Bracarensi archiepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Minduniensis cathedrae transmutatio sicut nostis facta est provincialis deliberatione concilii, licet tu [Col. 0383B] habes in tempore qui ejusdem Ecclesiae metropolitanus es. Si quid igitur in hoc corrigendum est, legatus noster, cum ad vos venerit, per Dei gratiam providebit. Clericis tamen loci nolumus aliquas injurias irrogari, latori quoque praesentium seu caeteris praecipimus beneficia si quae sunt ablata restitui.

Datum Beneventi, quinto Nonas Junii.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, universis fidelibus per Teatinam parochiam, sive comitatum, [Col. 0383C] salutem et apostolicam benedictionem.

Ex praedecessoris nostri, sanctae memoriae Urbani II papae scripto comperimus quod nobilis memoriae comites Robertus, cui de Loretello ⁜ (116) cognomen fuit, et frater ejus Tassio possessiones quasdam, vel ecclesias Teatino episcopo contulerint, sive reddiderint, et in jus proprium, sive dominium perenniter possidendas scriptis propriis confirmaverint, et Roberti quidem donatio haec continebat: In Aterno plebem Sanctorum Legontiani et Domitiani, ad pedem autem ipsius urbis, et ad portam, quae respicit contra mare, ecclesiam S. Thomae apostoli, exterius vero ecclesiam S. Nicolai, terras, vineas, domos, homines intus et foris, decimas, et oblationes [Col. 0383D] vivorum et mortuorum, et ultra piscariam terras in pertinentia Sculculae, castellum Genestrale, castollum S. Caesidii cum pertinentiis suis, et unam ecclesiam in Buclanico, dedicatam in honorem S. Salvatoris et S. Angeli, cum decimis comitis, et decimas castellorum in Teatino episcopatu, quae sub ipsius Roberti dominio erant, et quod Teatina Ecclesia in castro Septi tenebat. Tassionis autem restitutio et confirmatio haec adnotabat, scilicet Teatinam urbem, Trevellianum, Villam magnam, montem Filardum, ecclesiam S. Mariae in Bari, S. Blasii in Lanciano, S. Leucii in Atissa, S. Mariae, S. Georgii in Ortona, Montem acutum cum ecclesia [Col. 0384A] S. Nicolai. Praeter haec in eodem praedecessoris nostri scripto, Rainulphus bonae memoriae Teatinus episcopus industria sua et pecunia ecclesiastica in Ecclesiae dominium haec recepisse narratur. In monte Oderisii ecclesiam S. Salvatoris, S. Nicolai, S. Petri, cum beneficiis illarum, monasterium S. Mauri cum beneficio suo, in civitate Luparelli plebem S. Petri cum pertinentiis suis, monasterium S. Mariae de Letto cum casali, aliisquo ad ipsum pertinentia; in Abatico, plebem S. Martini cum pertinentiis suis; in Caramanico plebem S. Mariae cum possessione sua; in Turre plebem S. Joannis. Fratris etiam nostri Guillelmi episcopi, qui ad praesens ecclesiam Teatinam possidet, relatione cognovimus quod idem Rainulphus episcopus post id tempus a praedicto Roberto [Col. 0384B] comite in Aterno ecclesiam S. Salvatoris, et Sancti Jerusalem ad episcopi dominium acquisivit; ultra Piscarium vero ad montem Silvanum sanctam Mariam in Rivolo, et castellum Lattiniani; in Teatino autem comitatu castellum S. Pauli, et castellum, quod Furca dicitur; in Buclanico plebem S. Silvestri; in Gissi, plebem S. Mariae cum pertinentiis suis. Idem etiam Rainulphus episcopus ab Hugone abbate S. Joannis de Ardano commutatione facta Mucelam recepit, quae juxta Ortonam est, Robertus vero praedicti Roberti comitis filius eidem episcopo castellum Sculculae reddidit. Porro successor ejus supranominatus episcopus Guillelmus, Tassionis filius, castellum Montipolum, Julianum, et Ornum cum omnibus suis pertinentiis se acquisivisse significavit. [Col. 0384C] Nos itaque, supradicti confratris nostri Guillelmi episcopi precibus exorati, praedictam praedictorum comitum et Guillelmi Tassionis donationem salva sedis apostolicae confirmamus auctoritate, sub divini obtestatione judicii statuentes ut nulli omnino viventium liceat, vel quae a praedictis personis concessa sunt, vel quidquid hodie Teatina Ecclesia juste possidet, vel in futurum auxiliante Domino juste poterit adipisci, auferre, vel ablata retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed praesenti episcopo ejusque successoribus firma semper et illibata permaneant. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere [Col. 0384D] venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini nostri Redemptoris Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem Teatinae Ecclesiae jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et fructum hic bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Dat. Beneventi per manum Joannis diaconi, XV [Col. 0385A] Kal. Augusti, ind. VIII., Incarnationis Domin. anno 1115.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilectis fratribus archiepiscopis, episcopis, abbatibus, sive clericis per Hispaniam, salutem et apostolicam benedictionem.

Ab Ecclesiae Patribus, quos terrae sal et mundi lucem Dominus ac Magister noster Christus instituit, exempla vel praecepta suscepimus, ut quoties [Col. 0385B] in Ecclesia graviores emerserint quaestiones, frequentior fratrum numerus convocetur. Sane pro investituris episcopatuum, vel abbatiarum, quas sibi jam dudum assumpserunt laici, tantum in Ecclesia scandalum est exortum, ut ad schisma processerit: unde opportunum et valde necessarium duximus, tam pro investituris ipsis, quam pro Ecclesiarum occupationibus, fraternitatem vestram ad agendum generale concilium excitare. Rogamus et praecipimus ut de provinciis singulis, qui sapientiores vel religiosiores per Dei gratiam cognoscuntur episcopi, et de parochiis abbates sive clerici Scripturis sanctis et institutis ecclesiasticis eruditi, IV Non. proximi Martii nobiscum in urbe Roma studeant omnimodis convenire. Sic praestante Deo in [Col. 0385C] hujusmodi quaestionibus praemuniti, ut conventus nostri unitas universae Ecclesiae unitatis afferat firmamentum.

Datum Beneventi, XVIII Kal. Septemb. ⁜ (117) .

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HUGONI Portugalensis Ecclesiae episcopo, et ejus successoribus canonice substituendis in perpetuum

[Col. 0385D] Egregias quondam episcopalis dignitatis urbes in Hispania claruisse, egregiorum, qui in ipsis refulserunt pontificum, sive martyrum, scripta et monumenta testantur. Postea vero per annos multos Hispaniae majorem partem a Mauris vel Ismaelitis invasam atque possessam, urbium vel ecclesiarum abolitio manifestat, et nostrorum temporum memoria non ignorat. Sane quia temporibus nostris omnipotenti Deo placuit urbes nonnullas Maurorum tyrannide eripere, et destitutas in restitutionis columen revocare, opportunum utique duximus episcopales in eisdem urbibus cathedras reparare.

[Col. 0386A] Cum ergo ad reformandum Portugalensis Ecclesiae statum fraternitas tua communi fratrum concilio deputata sit, nos ad ejus reformationem, exsecutionem dilectionis tuae venerabilis frater et coepiscope Hugo, benignissimo favemus affectu. Personam siquidem tuam, et Ecclesiam ipsam Dei gratia restitutam, sub nostram decrevimus tutelam specialiter confovendam, ea te libertate donantes, ut nullius metropolitani nisi Romani pontificis, aut legati qui ab ejus latere missus fuerit, subjectioni tenearis obnoxius: sed remotis molestiis, commissae Ecclesiae quietus immineas. Statuimus itaque ut quaecunque praedia, quamcunque dioecesim, in praesenti VIII indictione eadem Ecclesia juste possidet, vel in futurum juste ac canonice poterit adipisci, [Col. 0386B] firma tibi tuisque successoribus et illibata permaneant; et quod de antiquis parochiae terminis, dum Portugalensis prostrata jaceret Ecclesia, ab aliis Ecclesiis occupatum est, auxiliante Deo eidem reintegretur Ecclesiae. Quorum videlicet terminorum distinctio, horum dicitur finium continuatione distendi. A fauce Aviae fluminis ubi cadit in mare Oceanum per ipsum flumen sursum, usque in Avicellam fluvium, et per Avicellam ad arcum Palumbarii, inde ad Antam de Temone, inde ad montem Ferrati, inde ad montem Marannis, inde ad Campeanam fluvium, et per ipsum fluvium sicut defluit in Bandugium, et per Bandugium, sicut decurrit in Corgam, et per Corregam in Dorium flumen, inde trans Dorium ad Piscarium, per montem magnum [Col. 0386C] ad Antoanam flumen, et per ipsum fluvium sicut descendit ad mare Oceanum. Quaecunque ergo infra hos fines ecclesiae vel monasteria continentur, praecipimus ut supra dictae Portugalensi Ecclesiae obedientiam debitam justitiamque persolvant. Ad haec adjicientes decernimus ut nulli omnino hominum liceat eamdem Ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus perturbare; sed omnia integra conserventur, tam tuis quam clericorum et pauperum usibus profutura. Si qua ergo in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commenita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis [Col. 0386D] honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen.

Ego Paschalis catholicae Ecclesiae episcopus.

Dat. Beneventi per manum Joannis, sanctae Romanae [Col. 0387A] Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, XVIII Kalend. Septembris, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1115, pontificatus autem Domini Paschalis secundi papae anno XVII

(Anno 1115, Aug. 19.—Vide RIBEIRO, Dissertacones chronologicas e criticas sobre a historia de Portugal. Lisboa, 1810, 8 ^o V, 6.)

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili [Col. 0387B] fratri DIDACO Compostellano episcopo, salutem et apostolicam benedictionem.

Perturbationem regni vestri non parum in personam tuam declinare comperimus, partim pro ecclesiae B. Jacobi, cui Deo auctore praesides, magnitudine, partim pro animi tui solertia, quae nonnullis metuenda conspicitur; unde non parvo te odio insequi dicuntur, qui statum regni turbare nituntur, quorum profecto insidias sollicitius cavere te convenit, ne aut personae tuae, aut Ecclesiae detrimentum (quod Deus avertat) eveniat. Propter quam causam confrater noster Hugo Portugalensis episcopus, et Laurentius Ecclesiae vestrae clericus, tuae ad nos fraternitatis legationem afferentes et fideliter [Col. 0387C] exsequentes enixius postulaverunt ut personam tuam a conciliorum quae per provincias fiunt conventibus solveremus. Nos itaque saluti vestrae tanquam nostrae per Dei gratiam providere, et personam tuam periculis omnibus erui et abesse optamus. Idcirco nos petitioni tuae benignitate debita impertimur assensum; et quandiu guerra et regni perturbatio permanet, personam tuam a conciliorum conventibus liberam manere concedimus. Ad decorem praeterea fraternitatis tuae addicimus, ut in quotidiana conversatione tunica et stola indutus incedas. Qui videlicet habitus sacerdotalis est indicium dignitatis: optamus enim ut et salutem temporalem obtineas, et omnipotenti Domino in omnibus placere contendas.

[Col. 0387D] Datum Beneventi, XIII Kal. Septembris, indict, VIII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GUIDONI Viennensi archiepiscopo, sedis apostolicae legato, salutem et apostolicam benedictionem.

Super prudentia tua plurimum admiramur, quod in negotio Ecclesiae B. Stephani, clericorum ipsorum [ al. suorum] testimonium acceptare nolueris: cum B. Gregorius in hujusmodi causis ecclesiarum, [Col. 0388A] auctoribus [ al. actoribus] probationem imponat. Diversae namque sunt in causarum auctoribus species, nec in omnibus causis crimina agitantur. In criminibus siquidem accusatorum testium illa districtio observanda est, quae canonibus continetur, ne qui ad probationem domestici assumantur. Caeterum in possessionum, vel caeteris hujusmodi negotiis, hi potissimum assumendi sunt, qui eadem negotia tractaverunt, de quorum visu et [ al. vel] auditu haesitatio esse non debeat. Si ergo iidem clerici idonei sunt, ab assertione causae illius nullatenus repellantur: sed sicut aliis litteris deliberatum est, inter S. Joannis et S. Stephani canonicos lis illa plenius decidatur. Cessat jam malitiae zelus, et dolositatis cavillatio: et praedictarum ecclesiarum [Col. 0388B] negotium juxta litterarum tenorem omnimodis peragatur. Alioqum ad praesentiam nostram parati prorsus et instructi proximo quadragesimalis concilii tempore revertantur.

Datum Trojae, VI Kal. Septembris, indictione VIII.

ALEXIO, Contantinopolitano imperatori.

Omnipotentis Dei dignationi et miserationi gratias agimus, quia cor vestrum ad reformandam catholicae [Col. 0388C] Ecclesiae unitatem animare et confortare dignatus est, S. Spiritus Paracleti potentiam deprecantes, ut sicut in apostolis suis omnium gentium diversitates unire dignatus est, ita in nobis unitatis hujus operetur effectum. In quo nimirum negotio nobis quidem grandis est difficultas, quia nostrarum gentium diversitas non facile in unum potest convenire consensum. Vobis autem per omnipotentis Dei gratiam facultas patet, quia clericorum ac laicorum, praepositorum ac subditorum . . . . . de vestro pendet arbitrio, cum vestrae adsit benignitas voluntatis. De cujus religioso sanctoque proposito et vestrae nos litterae instruxerunt et fidelissimi ac sapientissimi nuntii vestri, B. Mesimeri relatio nos [Col. 0388D] plenius certificavit. Ipse enim legationi vestrae totis profecto desideriis instare contendit, utpote qui et vestrae fidelitatis studiis et catholicae unitatis votis totus exaestuat. Novit sane vestrae sagacitatis experientia, quanta olim Constantinopolitani patriarchae circa Romanum episcopum devotio ac reverentia fuerit. Caeterum ex multis jam annorum curriculis adeo se civitatis regiae praesules cum clero suo praeter omnem audientiam a Romanae Ecclesiae charitate ac obedientia subtraxerunt, ut neque litteras ab apostolica sede directas suscipere, nec ejus apocrisiariis communicare dignati sint. Et nisi vestri imperii sapientia amoris circa nos et nuntios nostros dulcedinem demonstraret, omnimodo inter nos divisio permaneret, ut neque nos vestri, neque, vos nostri [Col. 0389A] notitiam haberetis, nec ulla inter nos hodie reconciliationis memoria gereretur. Prima igitur unitatis hujus via haec videtur, ut confrater noster Constantinopolitanus patriarcha primatum et reverentiam sedis apostolicae recognoscens, sicut in religiosi principis Constantini sanctionibus institutum et sanctorum conciliorum consensu firmatum est, obstinatiam praeteritam corrigat, sicut ex legatorum nostrorum suggestione cognosces; metropoles vero illae sive provinciae, quae sedis apostolicae quondam dispositionibus subjacebant, ad ejusdem sedis obedientiam dispositionemque concurrant, ut status ille, qui inter veteris et novae Romae nostrorum ac vestrorum praedecessorum temporibus habebatur, nunc cooperante Deo per vestrae sublimitatis industriam [Col. 0389B] reformetur. Ea enim, quae inter Latinos et Graecos fidei vel consuetudinum [diversitatem] faciunt, non videntur aliter posse sedari, nisi prius capiti membra cohaereant. Quomodo enim inter dissidentium et sibi invicem adversantium pugnas quaestionum poterit diversitas pertractari, dum alteri alteris nec obedire nec consentire dignantur. Mox per Dei gratiam apostolicarum sedium praesules, et nostro et vestro cooperante studio, loco et tempore, quod statuerimus, convenire debebunt, ut communicatis consiliis secundum sanctarum rectitudinem Scripturarum de medio quaestionum scandala resecentur. Cujus conventus locum vestrae imminet prudentiae deliberare, qui nostris ad vos convenientibus fratribus salubrior atque commodior [Col. 0389C] sit. Tempus autem opportunum Octobrem sequentis anni mensem Domino cooperante praevidimus. Propter quae omnia cum vestrae sapientiae moderatione tractanda venerabilem fratrem nostrum, M[aurum], Amalfitanum episcopum, et charissimos filios N. abbatem et Hugonem, sedis nostrae presbyteros et charissimum B., sedis nostrae subdiaconum, ad vestram praesentiam destinamus. Quos rogamus ad nos celerius remitti, ut responsionis vestrae certitudinem cognoscentes, quae in posterum ad id peragendum disponenda fuerint, auctore Deo, congruenter disponamus.

Trojae.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, T. presbytero cardinali apostolicae sedis legato, sanctam et apostolicam benedictionem.

Ex antiqua relatione comperimus Saxones a principio conversionis suae ad Deum fideles atque obedientes beato pontifici et apostolicae sedi exstitisse. Quia igitur ad partes illas, ut audivimus, accessit, et meis super ecclesiis aliisque quibusdam negotiis scandala emerserint, si quid aut etiam alibi juste atque canonice operari potueris, auctoritatis nostrae favore, et cooperante Domino, [Col. 0390A] opereris. Si quod et consolationis auxilium nostro Halberstadiensi episcopo conferre potueris, conferas ut apostolicae sedis visitatione gaudeat.

Data Ferentini, VI Id. Octobris.

[ Historia Mechliniensis, II, 253, teste Brequigny Tabl. chron. II, 455.]

[Col. 0390B] Pacatis in Urbe rebus, Romam sub autumnum reversus est Paschalis, ubi residebat III Kalendas Aprilis hujus anni 1115, cum pontificium diploma indulsit Odoni abbati monasterii Sancti Xisti, Placentiae siti, ubi monachi loco sanctimonialium male viventium nuper substituti fuerant, agente praecipue illustris memoriae Mathildi comitissa, quatenus et religio illic monastici ordinis servaretur, et monasterii possessiones, quae jam diu destructae fuerant, per eorum restituerentur industriam. Ad haec universa praedia et possessiones quas Angilberga imperatrix, ejusdem fundatrix monasterii, illic contulerat, caeteraque omnia eidem loco a fidelibus concessa vel concedenda idem pontifex confirmat, tribuitque liberam facultatem eligendi abbatis secundum Regulam [Col. 0390C] sancti Benedicti.

Scriptum per manum Gervasii, scriniarii regionarii ac notarii sacri palatii. Data Laterani per manum Joannis, S. R. E. diaconi cardinalis ac bibliothecarii, III Kal. Novembris, indictione IX, Incarnationis Dominicae anno 1115, pontificatus autem domni Paschalis papae II anno XVII.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri GONSALVO Colimbriensi episcopo, salutem [Col. 0390D] et apostolicam benedictionem.

Quanti criminis habeatur ecclesiasticae auctoritatis contemptus ex propheticis verbis agnoscitur, ubi scriptum est: «Quasi scelus idololatriae nolle acquiescere (I Reg. XV) .» Fraternitatem tuam missis et remissis litteris admonuimus ut confratri nostro Mauritio Bracarensi archiepiscopo tanquam metropolitano tuo reverentiam obsequiumque impenderes. Tu vero et litteras contempsisti, et privilegia quae Bracarensi Ecclesiae apostolicae sedis auctoritate indulsimus sub contemptu ejusmodi conculcasti. Adhuc tamen penes te patientiam exhibentes praecipimus ut eidem archiepiscopo tanquam metropolitano tuo deinceps debeas obedire. Porro nisi infra dies quadraginta postquam has litteras acceperis, debitam ei obedientiam [Col. 0391A] praestaveris, ex tunc ab episcopali officio re suspendimus.

Datum Anagniae, III Nonas Novembris.

PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri BERNARDO Toletano archiepiscopo, apostolicae sedis legato salutem et apostolicam benedictionem.

Pro injuriis confratris nostri Mauritii Bracarensis archiepiscopi fraternitatem tuam saepe monuimus; sed adhuc se vehementer a te gravari conqueritur. [Col. 0391B] Colimbriensis enim episcopi obedientiam ei contra Romanae auctoritatis privilegia subtraxisti. Item in Lucensi Ecclesia, ad ejus metropolim pertinente, episcopo praeter judicium ejecto superordinari alium proposuisti. Idipsum in monasterio Beati Petri de Monte factum conqueritur. Bracarensis Ecclesiae bona et ab aliis distrahi consensisti, et ipse cum familiaribus tuis mora diutina consumpsisti. Per totam etiam provinciam, invito et ignorante eo, potestatem tuae voluntatis exerces. Asturicensis Ecclesiae parochiam, ut Salmantinam augeres, invito eo, imminuisti. Nos autem in his vehementer regni turbationem et aetatis tuae gravedinem infirmitatisque pensamus. Idcirco te ab injuncta super archiepiscopum [Col. 0391C] et provinciam Bracarensem cura legationis absolvimus, ut liberius ipse valeat in provincia sua justitiam exercere.