124

In Aegypto, Hieremiae prophetae, qui a populo lapidibus obrutus, apud Taphnas occubuit. Item, natalis beatorum apostolorum Philippi et Jacobi, ex quibus Philippus, postquam pene Schytiam ad fidem Christi convertisset, apud Hierapolim Asiae civitatem glorioso fine quievit. Jacobus vero, qui et frater Domini legitur, juxta templum Hierosolimorum, ubi et praecipitatus fuerat, sepultus est. In Galliis territorio Vivariensi, beati Andeoli subdiaconi, quem misit ab Oriente sanctus Policarpus una cum aliis, ad praedicandum verbum Dei, in Galliam, cujus praedicatione imperator Severus comperta, spinosis fustibus crudelissime flagellatum, in carcerem trudi praecepit, et sic demum ab ense ligneo, in crucis modum caput ejus scindi. Civitate Sedunensi, natalis Sigismundi regis. Apud civitatem Auscium, sancti Orientis episcopi, qui virtutibus ornatus sancto fine quievisse scribitur. Item Autisiodoro, sancti Amatoris episcopi et confessoris.

Natalis sancti Patris nostri Athanasii, Alexandrinae urbis episcopi, et confessoris. In hujus persecutionem, universus pene conjuravit orbis, et commoti sunt principes terrae, gentes, regna, et exercitus cojerunt adversus eum, multaque Arianorum perpessus insidiis, toto orbe profugus agitur, nec ei ullus tutus ad latendum supererat locus, dum ad investigandum eum omnes moventur. Moritur autem quadragesimo et sexto anno sacerdotii sui, post multos agones, multasque patientiae coronas, tempore Valentiniani et Valentis. Eodem die, sanctorum Saturnini et Neopolis, qui in carcere requieverunt.

Hierosolimis, inventio sanctae Crucis ab Helena regina, sub Constantino principe. Romae via Numentana, passio beati Alexandri papae, Eventii et Theodoli presbiterorum, sub Adriano principe, quorum primus post vincula, carceres, equuleum, ungula et ignes, punctis creberrimis per tota membra peremptus est. [Col. 0017] Sequentes quoque, post longam carceris sustinentiam, ignibus examinati, et ad ultimum decollati sunt. Ipso die, sancti Juvenalis episcopi et confessoris.

In Palaestina civitate Gaza, natalis beati Silvani ejusdem urbis episcopi: qui persecutione Diocletiani, cum plurimis clericorum suorum, martyrio coronatus est. Hierosolymis, passio sancti Quiriaci episcopi, sub Juliano imperatore. Item in metalla Fanensi, sanctorum martyrum quadraginta, qui simul capite caesi sunt. Nicomediae, natalis Antoniae martyris, quae nimium torta et variis afflicta cruciatibus, ab uno brachio tribus diebus suspensa et in carcerem biennio detrusa, ad ultimum in confessione Domini flammis exusta est. In Norico Ripensi, sancti Floriani, qui praesidis jussu, ligato ad collum saxo in flumen Anisii praecipitatus est. Autisiodoro, sancti Curcodemi diaconi.

Apud Alexandriam, sancti Euthimii diaconi, in carcere quiescentis. Thessalonicae, natalis sanctorum Hirenei, Peregrini et Hirenis, ignibus combustorum. In Galliis civitate Arelatensi, beati Hilarii episcopi et confessoris, praeclarissimi viri et nobilissimi. Item Viennae, sancti Niceti episcopi, venerabilis sanctitatis viri. Autisiodoro, passio sancti Joviniani lectoris et martyris.

Natalis beati Joannis apostoli, quando ab Epheso, jussu Domitiani Romam perductus, et praesente senatu ante portam Latinam in olei ferventis dolium missus est, sed minime laesus. Ubi festum eadem die concursum fideles populi usque hodie faciunt. Antiochiae, sancti Evodii qui, ut beatus Ignatius scribit, primus ibidem episcopus ab Apostolis ordinatus est. Hic glorioso martyrio apud eamdem urbem vitam finivit. Item sancti Lucii Cyrenensis, qui apud Cyrenem primus episcopus a sanctis Apostolis institutus est, quem in Actibus apostolorum beatus Lucas commemorat. In Africa, sanctorum martyrum Heliodori, Venusti, cum aliis septuaginta quinque.

Apud Terracinam Campaniae urbem, natalis beatae Domitillae virginis et martyris, quae cum esset Flavii Clementis Consulis, ex sorore neptis, et a sancto Clemente velamine sacro consecrata, persecutione Domitiani, cum aliis plurimis, in insulam Pontiam exilio deportata, longum inibi martyrium duxit. Novissime doctrina, ac miraculis cum convertisset plurimos ad fidem Domini, incenso cubiculo a quodam judice, in quo simul cum suis convirginibus Eufrosina videlicet et Theodora clausa morabatur, cursum gloriosi martyrii sui consummavit. Eodem die, sancti Juvenalis martyris. Nicomediae, passio sanctorum Flavii, Augusti et Augustini fratrum.

Mediolani, natalis sancti Victoris martyris, qui a primaeva aetate Christianus, cum esset in castris imperialibus miles, compellente Maximiano, ut sacrificaret, in confessione Domini fortissime perseverans, primo graviter fustibus caesus, sed Deo protegente, doloris expers, dein liquenti plumbo perfusus, sed nihil penitus laesus, novissime gloriosi martyrii cursum capitis abscisione complevit. Apud Aegyptum, sanctorum Stephani et Victoris.

Festivitas beati Andreae apostoli, quando sacratissimum ejus corpus una cum ossibus sanctorum Lucae evangelistae, et Timothaei discipuli sancti Pauli, sub Constantio imperatore, Constantinopolim translatum est. Romae, natalis sancti Hermen, cujus apostolus Paulus, ad Romanos scribens, meminit. Hic digne semetipsum Deo sacrificans, acceptabilisque Deo hostia factus, virtutibus clarissime fundatus, coeli regna petivit. Apud Nazanzi oppidum, beati Gregorii episcopi, cognomento Theologi, qui post multa documenta, in loco suo, ut Hieronymus, ab eodem in divinis libris instructus, perhibet, episcopum ordinans, ruri vitam monachi exercuit. In Perside, sanctorum martyrum trecentorum decem. Castro Vindicino, depositio beati confessoris.

Job prophetae. Romae via Latina, natalis sanctorum martyrum Gordiani et Epimachi, quorum prior pro confessione nominis Christi, tempore Juliani, diu plumbatis caeditur, et in ultimo, capite truncatur. Item Romae, beati Calepodii presbyteri, sub Alexandro imperatore, qui fecit eum occidi gladio et corpus trahi per civitatem atque in Tyberim jactari. Decollatus est etiam Palmatius consul, cum uxore et filiis et aliis promiscui sexus quadraginta duobus; cum quibus et Simplicius senator. Quorum capita jussa sunt suspendi per diversas portas urbis Romae, ad exemplum Christianorum. Item Romae via Latina ad centum aulas, natalis sanctorum Quarti et Quinti.

Romae via Salaria, natalis beati Anthimi presbiteri, qui post virtutum et praedicationis insignia, in Tyberim praecipitatus et ab angelo exinde ereptus, oratorio restitutus est proprio, dehinc capite punitus, victor migravit ad coelos. Viennae, sancti Mamerti episcopi et confessori, qui ob imminentem cladem, solemnes ante Ascensionem Domini Letanias instituit.

Romae via Ardeatina, natalis sanctorum martyrum Nerei et Achillei, fratrum, qui primo apud insulam Pontiam longum duxerunt exilium, et postmodum a quodam judice verberibus gravissimis sunt attrectati, deinde cum equuleo et flammis compellerentur ad immolandum, et dicerent se a beato Petro apostolo baptizatos, nulla ratione posse idolis immolare, capite caesi sunt. Item via Aurelia, sancti Pancratii martyris, qui cum esset annorum quatuordecim, sub Diocletiano martyrium capitis detruncatione complevit. Eodem die, sancti Dionisii, patrui ejusdem beati Pancratii, qui cum praemiis caelestibus, carus et dignus Deo, in pace diem vitae hujus clausit. Apud Cyprum, sancti patris nostri Epiphanii Salaminae episcopi.

Natalis sanctae Mariae ad martyres, quando beatus Bonifacius papa ecclesiam in honore semper virginis Mariae et omnium martyrum dedicavit. Item, beati Mucii presbyteri et martyris, qui primo in Amfibuli urbe, multis poenis atque cruciatibus in confessione Christi affectus, postea Byzantium usque perductus, capitali sententia occubuit. Ipso die, sancti Servatii Tungrensis Ecclesiae episcopi et confessoris, ob cujus meritum hominibus demonstrandum, cum tempore hiemis omnia in circuitu nix repleret, numquam sepulchrum ejus operuit, donec industria civium, basilica super ipsum aedificata est.

In Gallia civitate Cimela, natalis Pontii martyris, cujus praedicatione et industria, postquam conversi sunt duo Philippi imperatores ad fidem Christi, ipse quoque sub Valeriano et Galieno principibus martyrii palmam adeptus est. In Syria, sanctorum martyrum Victoris et Coronae, sub Antonino imperatore, quae Corona cum esset uxor cujusdam, et coepisset beatificare sanctum Victorem, ob martyrii constantiam, vidit duas coronas de coelo lapsas, unam Victori, et alteram sibi missam. Cumque et hoc cunctis audientibus [Col. 0053] protestaretur, ipsa quidem inter arbores scissa, Victor vero decollatus est. Eodem die, sancti Patris nostri Pachomii, qui cum esset factis apostolicae gratiae insignis, fundatorque Aegypti coenobiorum, scripsit monachorum regulas, quas angelo dictante didicerat.

Natalis sanctorum confessorum Torquati, Tesifontis, Secundi, Indalecii, Cecilii, Esicii, Eufrasii, qui Romae a sanctis apostolis ordinati, et ad praedicandum verbum Dei, ad Hispanias tunc adhuc gentili errore implicatas, directi sunt. Cumque diversis urbibus evangelizassent et innumeras multitudines Christi fidei subjugassent, Torquatus Acci, Tesifon Vergii, Secundus Abulae, Indalecius Urci, Cecilius Heliberri, Esicius Carcesi, Eufrasius Eliturgi quieverunt. Apud insulam Chium, beati Isidori martyris, in cujus basilica exstat puteus, in quo et fertur injectus, de cujus aqua infirmi saepius potati salvantur. Lamosacum, passio sanctorum Petri et Andreae, Pauli et Dionisiae.

In Isauria provincia, natalis sanctorum Aquilini et Victoriani, quorum gesta habentur. Apud Autisiodorum, beati Peregrini episcopi, primi civitatis ipsius, qui capitali sententia multatus, coronam meruit sempiternam. In pago Forojuliensi, sanctae Maximae virginis, quae multis clara virtutibus, in pace quievit.

In Tuscia, sancti Torpetis martyris. Hic magnus in officio Neronis Caesaris primo fuit; sed postea pro fide Christi, jubente eodem, alapis caeditur, verberibus diutissime afficitur, ac bestiis devorandus traditur, sed minime laeditur; tandem vero decollatione martyrium suum III Kal. Maias complevit. Sed tamen ejus festivitas celebrius hic recolitur. Civitate Niveduno, sanctorum Eraclii, Pauli, Aquilini, cum aliis duobus.

In Aegypto, sancti Dioscori lectoris, in quem praeses multa et varia tormenta exercuit, ita ut ungues ejus effoderet et lampadibus ejus latera inflammaret, sed coelestis luminis fulgore territi ceciderunt ministri, novissime laminis ardentibus adustus martyrium consummavit. Ipso die, sancti Felicis episcopi, qui apud Spellatensem urbem, sub Maximiano imperatore, palmam martyrii adeptus est.

Romae via Appia, natale sanctorum Caloceri et Parthenii eunuchorum, quorum prior cum esset praepositus cubiculi imperatoris Decii, alter primicerius, nolentes sacrificare idolis, ab eodem occisi sunt. Item Romae, sanctae Potentianae virginis, quae post innumeros agones, post multorum martyrum venerabiliter exhibitas sepulturas, post omnes facultates suas pauperibus pro Christo erogatas, tandem de terris ad coelos migravit. Eodem ipso die, beati Pudentis patris supradictae virginis, qui ab apostolis Christo in baptismo vestitus, innocentem tunicam usque ad coronam vitae immaculatae custodivit et servavit.

Romae via Salaria, natalis sanctae Basillae virginis et martyris, quae cum esset ex regio genere et haberet sponsum illustrissimum, accusata ab eodem quod esset Christiana, decretum est a Galieno Augusto, ut aut sponsum reciperet, aut gladio interiret. Conventa de hoc, et renuens assensum praebere, gladio transverberata est. In Galliis civitate Nemauso, sancti Baudelii martyris, qui comprehensus, cum sacrificare nollet, et in fide Christi immobilis inter verbera et tormenta persisteret, martyrii palmam pretiosa morte percepit. Bituricas, beati Austregisili episcopi et confessoris.

In Mauritania Caesariensi, natalis sanctorum Timothei, Polii et Eutichii diaconi, qui apud praefatam regionem verbum Domini disseminantes, pariter coronari meruerunt. Item apud Caesaream Cappadociae, natalis sanctorum Polyeucti, Victorii et Donati. Cordubae, Secundini ⁜ a martyris.

In Africa, natalis sanctorum Casti et Emilii, qui, ut scribit beatus Cyprianus in libro de Lapsis, per ignem passionis martyrium consummaverunt. Apud Corsicam, sanctae Juliae, quae crucis supplicio coronata est. Autisiodoro, Helenae virginis.

Apud Lingones, passio sancti Desiderii episcopi. Hic cum plebem suam ab exercitu Wandalorum vexari cerneret, pro ea supplicaturus exiens, statim jugulari est jussus, quique pro ovibus sibi creditis cervicem libenter tetendit, et percussus gladio migravit ad Christum. Passi sunt autem cum eo et alii plures de numero gregis sui, et apud eamdem urbem conditi.

Natalis Manahen, Herodis tetrachae collactanei, doctoris et prophetae sub gratia Novi Testamenti; apud Antiochiam in Christo quiescentis. Item beatissimae Joannae, uxoris Chuzae, procuratoris Herodis, quam commemorant Evangelistae. In Portu Romano, natalis sancti Vincentii martyris. In Galliis civitate Namnetis, beatorum martyrum Donatiani et Rogatiani fratrum, qui pro constantia fidei in carcerem missi, et in [Col. 0083] equulei catasta suspensi ac laniati, deinde lancea militari perfossi, novissime capita eorum praecisa sunt. Apud Histrian, sanctorum martyrum Zoelli, Servilii, Felicis, Silvani et Dioclis.

Romae via Numentana, natalis beati Urbani papae et martyris, cujus doctrina, sub persecutione Alexandri, multi martyrio coronati sunt. Mediolani, sancti Dionisii episcopi et confessoris, qui apud Cappadociam pro fide Catholica damnatus exilio, ibidem primo quievit, postea vero reliquias corporis ejus, per sanctum Basilium praefatae urbis episcopum receptas, beatus Ambrosius condigno honore condidit. Apud Mesiam civitate Dorostoro, sanctorum martyrum Passecratis. Valentionis, et aliorum duorum simul coronatorum. In territorio Trecassino, sancti Leonis confessoris.

Apud Athenas, natalis beati Quadrati episcopi, Apostolorum discipuli, qui persecutione Adriani, Ecclesiam grandi terrore dispersam, fide et industria sua congregans, etiam librum pro Christianae religionis defensione edidit, plenum fidei, et Apostolica doctrina dignum. Romae, sanctorum martyrum Simmitrii presbyteri et aliorum viginti duorum. Ipso item die, sancti Quadrati martyris, in cujus solemnitate sancti Augustini sermones habiti inveniuntur. Tuder Tusciae, natalis sanctorum Felicissimi, Eraclii, Paulini. In territorio Autisiodorensi, passio sancti Prisci martyris, cum ingenti multitudine. In Britanniis, sancti Augustini episcopi et confessoris, qui missus a beato papa Gregorio, primus genti Anglorum Christi Evangelium praedicavit.

Apud Mesiam civiate Dorostorensi, natalis beati Julii, qui, tempore persecutionis, cum esset veteranus et emeritae militiae, comprehensus ab officialibus, judici est oblatus, quo praesente, cum idola execraretur, et nomen Christi constantissime confiteretur, capitali sententia punitus est. In Galliis civitate Arausica, sancti Eutropi episcopi, cujus vitam, illustrem virtutibus ac miraculis, Verus episcopus luculento sermone describit. In territorio Adartensi, sancti Ragnulfi martyris.

Romae, natalis beati Joannis papae, quem refert sanctus Gregorius, ob orthodoxam fidem, primo in custodia tentum, ac deinde ad mortem usque perductum, cum aliis aeque catholicis viris. Parisius civitate, transitus sancti Germani confessoris. Qui beatus ejusdem urbis episcopus, quantae sanctitatis, quantique meriti fuerit, quibus etiam claruerit miraculis, Fortunatus episcopus veraci stylo digessit. In Sardinia, sanctorum Aemilii, Felicis, Priami, Luciani. Eodem die, sancti Charauni, qui apud Carnotum civitatem, capite amputato, martyrium sumpsit.

Apud Iconium civitatem Isauriae, sub Aureliano imperatore, passio sancti Cononis martyris et filii ejus, qui primum ignito ferro superpositi, deinde craticulam prunis suppositis, et oleo super infuso constanter superaverunt. Postea vero tam frixorii quam suspensionis in equuleo, ac ignis penuriam passi, malleo ad extremum ligneo ⁜ a manibus eorum contritis, in laudem omnipotentis Dei spiritum emiserunt. Eodem die, sanctorum Sisinnii, Martyrii, atque Alexandri, qui in Anauniae partibus, ut scribit sanctus Paulinus, persequentibus gentilibus viris, martyrii coronam adepti sunt. Treviris, beati Maximini episcopi et confessoris, a quo Athanasius antistes, persecutionem Constantii fugiens, honorifice susceptus est. Romae via Aurelia, natalis sancti Restituti. Via Tiburtina, septem germanorum.

Romae via Aurelia, natalis beati Felicis papae, qui cum annis quinque rexisset Ecclesiam, sub Claudio principe martyrio coronatus est. Turribus Sardiniae, sanctorum martyrum Gabini et Crispoli. Ipso die, sancti Hucberti episcopi et confessoris.

Romae, sanctae Petronillae virginis, quae post multa miracula sanitatum, cum eam quidam Comes suo vellet conjugio sociare, tridui inducias postulans, jejuniis atque orationibus vacans, tertio die, mox ut Christi Sacramentum accepit, emisit spiritum. Apud urbem Aquilejam, natalis sanctorum martyrum Cantii, Cantiani et Cantianillae fratrum, qui cum ducerent prosapiam de genere Aniciorum, ob Christianae fidei constantiam, una pedagogo suo Proto capite plexi sunt. Turribus Sardiniae, Crescentiani martyris.

Romae, dedicatio sancti Nicomedis presbiteri et martyris. Apud Caesaream Palestinae sub persecutione Maximini, beati Pamphili presbiteri et martyris, cujus Vitam Eusebius Caesariensis episcopus tribus libris comprehendit. Sed et sanctus Hieronymus scribit, quaedam volumina manu ejus exarata se reperisse, quae tanto, inquit, amplector et servo gaudio, ut Cresi opes habere me credam. Augustoduni, sanctorum Reveriani episcopi et Pauli presbiteri, cum aliis decem, qui sub Aureliano principe martyrio coronati sunt. Ipso die, sancti Caprasii abbatis monasterii Lirinensis. [ Addit Bouill.: ⁜ a Parisius, monasterio beati Germani, dedicatio criptarum in honore ac veneratione Dei genitricis Mariae et beati Petri apostoli, sanctorumque martyrum Georgii, Aurelii atque Nathaliae. Ubi principalis ara nomini ejusdem virginis et beati Petri omniumque apostolorum consecrata est: ad caput vero sanctorum martyrum est altare in honore sancti Michaelis beatarumque omnium coelestium virtutum; et ad pedes ipsorum sancti Vincentii, Sebastiani, Christophori, Andochii, Tirsi et Felicis. Est ibi et altare in honore Macharii Dionysii, Rustici et Eleutherii omniumque sanctorum martyrum. Et aliud sancti Marcelli, Genovefae virginis, Savini, Audoeni, Ansberti omniumque confessorum et virginum.

Romae, natalis beatorum martyrum Marcellini presbiteri et Petri exorcistae, qui mu tos in carcere ad fidem erudientes, post dura vincula et plurima tormenta decollati sunt sub judice Sereno. Lugduni, sanctorum Fotini, ejusdem urbis episcopi, Zachariae presbyteri, sancti diaconi, Epagati, Maturi, Attali, Albinae, Gratae, cum aliis quadraginta. Hi omnes famuli Christi, sicut in historia ecclesiastica scribitur, pariter coronati sunt. Passa est quoque et sancta Blandina ex eorum collegio, quae primo, secundo et tertio die pulsata cruciatibus, cum non superaretur, quarto verberibus acta, craticulis exusta, et multa alia perpessa, ad ultimum gladio jugulatur.

In Campania, natalis sancti Herasmi episcopi et martyris, hic sub Diocletiano Augusto, primo plumbatis, deinde fustibus graviter maceratus, post resina, sulphure, plumbo, pice, cera oleoque perfusus, illaesus apparuit. Deinde sub Maximiano, diversis atque immanissimis suppliciis cruciatus, tandem, vocante Domino, sancto fine quievit. Apud Aretium civitatem Tusciae, sanctorum martyrum Pergentini et Laurentini fratrum, qui persecutione Decii cum essent pueri, post dura supplicia tolerata et magna miracula ostensa, gladio caesi sunt. Civitate Corduba, beati Isaac monachi, qui cum esset annorum viginti et septem, pro fide Christi gladio necatus est. In territorio Aurelianensium, sancti Lifardi presbiteri.

Apud Illiricum civitate Siscia, natalis beati Quirini episcopi, qui pro fide Christi, ut Prudentius scribit, ligato ad manum molari saxo, in flumen praecipatus, et cum circumstantibus diu collocutus, ne ejus terrentur exemplo, vix precibus ut mergeretur obtinuit. [ Addit Bouillart.: ⁜ a Civitate Niveduno sanctorum Zotici, Attali et Eutici.]

Apud Aegyptum, natalis sanctorum martyrum Marciani, Nicandri et Apollonii, quorum gesta habentur. Eodem die, passio sancti Bonifacii martyris, sub Diocletiano et Maximiano apud Tarsum civitatem passi, sed Romae in via quae Latina nuncupatur, sepulti. Hic cum diu in stupro misceretur, tandem divino nutu compunctus, non solum, cui subjacebat, vitium deseruit, verum quoque per diversa tormenta ad palmam martyrii ardenter cucurrit. Item sancti Bonifacii episcopi, qui de Britanniis veniens, et fidem Christi gentibus evangelizans, cum maximam multitudinem in Frisia Christianae religioni subjugasset, novissime gladio peremptus, martyrium consummavit cum Eobano episcopo et aliis servis Dei.

Natalis beati Philippi, qui fuit unus e septem diaconibus. Hic signis et prodigiis inclitus, apud Caesaream requievit, juxta quem tres virgines filiae ipsius prophetissae tumulatae jacent. Apud Tarsum Ciliciae, martyrum viginti, temporibus Diocletiani et Maximiani, qui per diversa supplicia glorificaverunt Dominum in corporibus suis. Romae, sanctorum Artemii cum uxore sua Candida et filia Paulina. Qui Artemius gladio percussus; uxor vero ejus et filia lapidibus sunt obrutae. Civitate Niveduno, sanctorum Amantii et Alexandri.

Constantinopoli, natalis beati Pauli, ejusdem civitatis episcopi, qui a Constantio imperatore apud civitatulam quamdam Cappadociae, Cucusam nomine, ob catholicam fidem pulsus exsilio, Arrianorum insidiis crudeliter strangulatus, ad coelestia regna migravit. Item Corduba, sanctorum Petri presbyteri, Aventii, Hieremiae et aliorum trium.

In Galliis Suessionis civitate, natalis beati Medardi episcopi Noviomensis, qui quanti fuerit meriti ostensum est, cum in ejus obitu coeli aperti sunt, atque ante eum divina micuerunt luminaria. Eodem die, sancti Gildardi Rothomagensis episcopi. Item Senonis, sancti Eraclii episcopi et confessoris. In Sardinia, sancti Salustiani. Cordubae, sancti Abundii presbyteri et martyris.

Romae in monte Caelio, natalis sanctorum Primi et Feliciani sub Diocletiano et Maximiano imperatoribus. Hi gloriosissimi martyres longaevam in Domino vitam ducentes, et nunc simul paria, nunc sigillatim diversa et exquisita ferentes tormenta, tandem felicis pugnae cursum gladio animadversi consummaverunt. In Galliis civitate Agenno, passio beati Vincentii levitae et martyris. Item in Scotia, sancti Columbae presbiteri et confessoris, magnae et mirandae virtutis viri. Nicea, sancti Diomedis. Add. Bouill.: [Apud monasterium S. Germani, dedicatio ⁜ a oratorii in honore B. Petri apostoli.]

Romae, via Aurelia, natalis sanctorum Basilidis, Tripodis, et Madalis sub Aureliano imperatore, praeside Platone, et aliorum viginti martyrum. Eodem die, via Salaria, passio beati Getuli, clarissimi et doctissimi viri sociorumque ejus, Cerealis, Amantii et Primitivi, qui jussu Adriani imperatoris primo caesi, deinde in carcerem reclusi, postremo incendio sunt traditi. Apud Nicomediam, sancti Zachariae. Autisiodoro, sancti Censurii episcopi et confessoris.

[ Addit Bouill. ⁜ a Parisius, sancti Landerici episcopi et confessoris. Eodem die apud monasterium S. Germani dedicatio cryptarum in honore beatae Dei genitricis Mariae et beati Michaelis archangeli omniumque coelestium virtutum, et sanctorum apostolorum Petri et Pauli, omniumque apostolorum et evangelistarum, necnon omnium sanctarum virginum. Est ibi et altare Macharii, Dionysii sociorumque ejus et S. Urbani papae et martyris et omnium martyrum. Et aliud SS. Georgii, Aurelii et Praejecti martyrum et SS. confessorum Martini, Nicolai, Marcelli, Ansberti, et sanctarum Caeciliae, Genovefae, Nathaliae et omnium Christi confessorum.]

Natalis sancti Barnabae apostoli, qui cum esset Cyprius, cum Paulo gentium apostolus ordinatus est. Hujus corpus tempore Zenonis imperatoris, ipso revelante, repertum est. In Aquileia, passio sanctorum Felicis et Fortunati, sub persecutione Diocletiani et Maximiani, qui cum essent duo germani fratres, equuleo sunt suspensi, atque ardentes lampades circa latera eorum appositae, quibus mox Dei virtute exstinctis, per ventrem ferventi oleo sunt perfusi, atque ad ultimum in confessione Christi capite truncati.

Mediolani, natalis beati Nazarii martyris, quem Anolinus sub rabie persecutionis, quae per Neronem excitata est, diu maceratum et afflictum in carcere, cum quo sanctissimum puerum Celsum, quem idem ipse nutrierat, gladio feriri jussit. Horum corpora, ut scribit sanctus Paulinus, cum usque ad tempora Honorii et Archadii imperatorum latuissent, beatus Ambrosius, Domino revelante, reperit. Item apud praefatam urbem, sanctorum martyrum Basilidis, Cirini, et Naboris.

Romae via Ardeatina, natalis sanctae Feliculae virginis et martyris, quae nolens nubere, nec idolis immolare, tradita est cuidam vicario, qui fecit eam perseverantem in confessione Christi, post tenebrosam custodiam et famis inopiam, levari in equuleo et sic demum deponi et praecipitari in cloacam. Eodem die, sancti Fandilae presbyteri, qui apud Cordubam civitatem, capite amputato, martyrium sumpsit.

Helisei prophetae, qui apud Samariam Palestinae (ut beatus scribit Hieronymus) situs est, ubi et Abdias propheta quiescit. Apud Caesaream Cappadociae, natalis sancti Basilii episcopi, qui tempore Valentis doctrina et sapientia insignis, omnibusque virtutibus fundatus, mirabiliter effulsit. In territorio Suessionis civitatis, sanctorum martyrum Rufini et Valerii, qui a praeside Rictiovario post illata sibi tormenta jussi sunt decollari. Ipso die, sancti Quintiani presbyteri et confessoris.

In Sicilia, natalis sanctorum Viti, Modesti, et Crescentiae, qui sub Diocletiano imperatore post ollam plumbi ferventis, post bestias et catastas divina virtute superatas, cursum gloriosi certaminis peregerunt [ Interserit Bouillart: ⁜ a Civitate Benevento, sancti Mercurii martyris.] Apud Mesiam civitate Dorostoro, sancti Esichii militaris, qui cum beato Julio comprehensus, sub praeside Maximo postea martyrio coronatus est.

In Galliis apud urbem Vesuntionem, sanctorum martyrum Ferreoli presbiteri et Ferrutionis diaconi, qui a beato Hireneo episcopo ad praedicandum verbum Dei missi, postea sub Claudio judice excruciati poenis, gladio feriuntur. Antiochiae, natalis sanctorum martyrum Cyrici et Julittae matris ejus, qui post dira verbera et gravia tormenta, martyrii sui cursum obtruncatione capitis impleverunt. Lugduni, depositio beati Aureliani episcopi Arelatensis. Civitate Namnetis, sancti Similiani episcopi et confessoris.

Romae, sanctorum martyrum ducentorum sexaginta duorum, qui positi sunt via Salaria veteri ad clivum Cucumeris. Eodem die, sancti Vulmari confessoris, admirandae sanctitatis et religionis viri. [ Apud Bouillart, [Col. 0163] pro, Eod. die, . . . . . viri: ⁜ a In territorio Bituricensi, sancti Gundulfi episcopi et confessoris.] Aurelianis, sancti Aviti presbyteri et confessoris.

Romae via Ardeatina, natalis sanctorum martyrum Marci et Marcelliani fratrum, qui a duce Fabiano tenti et ad stipitem ligati, in pedibus acutos ⁜ a [clavos] acceperunt. Cumque demum non cessarent laudare Christum, lancea per latera transfixi, cum gloria martyrii ad siderea regna migraverunt. In Hispaniis civitate Malaca, sanctorum martyrum Siriaci, et Paulae virginis, qui post multa tormenta sibi illata, lapidibus obruti, inter saxa animas coelo reddiderunt. Alexandriae, passio sanctae Marinae virginis.

Mediolani, natalis sanctorum martyrum Gervasii et Protasii fratrum, ex quibus priorem tam diu jussit Astasius comes plumbatis caedi, quousque exhalaret spiritum: sequentem vero fustibus caesum, capite truncari. Horum sepulcra sanctus Ambrosius Domino revelante reperit, et ita incorrupta eorum corpora, ac si eodem die fuissent interempti. Apud Ravennam, sancti Ursicini martyris, qui sub judice Paulino, post nimia tormenta, in confessione Domini immobilis permanens, capitis abscisione martyrium complevit.

Romae, depositio sancti Novati fratris Timothei presbyteri, qui ab apostolis in fide eruditi sunt. Horum sorores fuerunt beata Potentiana et Praxedes sacrae virgines Christi. Civitate Thomis sanctorum Pauli et Ciriaci.

Apud Siciliam civitate Syracusa, natalis sanctorum martyrum Rufini et Martiae. Civitate Caesarea Palestinae, sancti Eusebii episcopi et confessoris viri excellentissimi ingenii et historiographi. [ Bouillart.: ⁜ a In Cesarea Palestinae sancti Eusebii istoriographi.] Romae, sanctae Demetriae virginis. Haec cum ante impium Julianum pro fide Christi introduceretur, in confessione spiritum emisit. In pago Madriacensi, sancti Leutfredi confessoris, qui in monumentum eximiae sanctitatis, orationibus suis fontem produxisse fertur de terra. In Africa, sanctorum Quiriaci et Apollinaris.

In Britannia, sancti Albani martyris, qui tempore Diocletiani in Verolamio civitate, post verbera et tormenta acerba, capite plexus est. Passus est cum illo etiam unus de militibus, eo quod eum ferire jussus, noluerit. Apud Nolam Campaniae, natalis beati Paulini episcopi et confessoris, cujus meminit sanctus Gregorius in libro Dialogorum. Claruit autem non solum eruditione et copiosa vitae sanctitate, sed etiam potentia adversus daemones. Ipso die, depositio sancti Niceae, Romatianae civitatis episcopi.

Vigilia sancti Joannis Baptistae. Eodem die, sancti Joannis presbyteri, quem impius Julianus, inauditum, via Salaria veteri, ante simulacrum solis decollari praecepit. In Tuscia civitate Utrina, sancti Felicis presbyteri, cujus os tandiu jussit Turtius praefectus lapide contundi, donec emitteret Spiritum. In Britannia, natalis santae Ediltrudis virginis, cujus corpus cum undecim annis esset sepultum, incorruptum inventum est.

Nativitas beati Joannis Baptistae et praecursoris Domini. In territorio Parisiacensi, vico Christoilo, passio sanctorum Agoadi et Gliberti, cum aliis innumeris promiscui sexus. Augustoduno, depositio Simplicii episcopi.

Apud Pirriberoeam, sancti Sosipatris, discipuli beati Pauli apostoli. In Alexandria, sancti Gallicani martyris: qui cum triumphalibus infulis sublimatus, acceptus esset Augusto Constantino et carus, per ipsius filiam nomine Constantiam, ac Christi martyres Joannem et Paulum, ad fidem conversus est. Hujus sacrae opinionis fama postmodum in toto orbe in tantum excrevit, ut ab Oriente et Occidente venientes, viderent virum ex patricio et consule lavantem pedes pauperum, ponentem mensam, aquam manibus effundentem, languentibus sollicite ministrantem, et caetera sanctae servitutis officia exhibentem. Ipse vero postea cum sacrificare cogeretur sub Juliano, et contemneret, percussus gladio in [Col. 0191] corpore, Christi martyrem fecit. Romae, sanctae Luciae virginis cum aliis viginti duobus. [ Addit Bouillart.: ⁜ a Item translatio sancti Eligii, episcopi et confessoris.]

Romae, natalis sanctorum Joannis et Pauli fratrum, quorum primus praepositus, secundus primicerius Constantiae virginis filiae Constantini fuit, qui postea sub Juliano martyrii palmam gladio caedente perceperunt. In pago Pictavensi, sancti Maxentii presbyteri et confessoris, gloriosi in miraculis. Eodem die, sanctae Perseverandae virginis. [ Apud Bouillart: Romae, natalis sanctorum Joannis et Pauli fratrum, quorum primus praepositus, secundus primicerius Constanciae virginis filiae Constantini fuit, qui postea sub Juliano [Col. 0195] martyrii palmam gladio caedente perceperunt. ⁜ a Apud Trientinam urbem, sancti Vigilii episcopi, qui sub Stilicone consule pro Christi nomine magno lapidum imbre percussus martyrium complevit. In pago Pictavensi, sancti Maxentii presbyteri et confessoris gloriosi in miraculis. In portu Valentianas, sancti Salvii Engolismae civitatis episcopi.]

Apud Galatiam, beati Crescentis, discipuli sancti Pauli apostoli, qui in Gallias transitum faciens, verbo praedicationis, multos ad fidem Christi convertit. Rediens vero ad gentem cui specialiter episcopus fuerat datus, Galatas, usque ad beatum finem vitae suae, in opere Domini confortavit. Apud Tiburtinam urbem Italiae, natalis sanctae Symphorosae cum septem filiis, Crescente, Juliano, Nemesio, Primitivo, Justino, Stacteo, Eugenio, quorum mater sub Adriano principe, ob insuperabilem constantiam, primo palmis caesa, deinde crinibus suspensa, novissime saxo alligato in flumen est praecipitata. Filii autem stipitibus ad trocleas extensi, diverso mortis exitu martyrium compleverunt. Cordubae, sancti Zoili martyris, cujus corpus, cum longo tempore ubinam sepultum fuerit latuisset, venerabili episcopo ejusdem loci, nomine Agapio, ex divina revelatione manifestatum est.

Vigilia apostolorum Petri et Pauli, et natalis beati Leonis pontificis et doctoris. Apud Lugdunum Galliae, sancti Hirenei episcopi et martyris, quem constat beati Policarpi sacerdotis et martyris fuisse discipulum, ut scribit Hieronymus apostolorum temporum vicinum. Postea vero persecutione Severi, cum omni fere civitatis suae populo, glorioso coronatus est martyrio. Alexandriae, sanctorum martyrum Plutarchi, Sereni, Heraclidis, Herois, Potamienae, Marcellae cum aliis tribus, inter quos praecipue emicuit Potamiena virgo, quae primo immensos et innumeros agones pro virginitate desudans, deinde etiam pro martyrio exquisita et inaudita tormenta perpessa, ad ultimum igni consumpta est.

Romae, natalis beatorum apostolorum Petri et Pauli, qui passi sunt sub Nerone Caesare, Basso et Tusco consulibus. Quorum prior in eadem urbe juxta viam Triumphalem totius orbis veneratione celebratur, sequens quoque in via Ostiensi sepultus, pari habetur honore. Eodem die, sancti Marcelli martyris, qui apud castrum Argentomacum pro fide Christi una cum Anastasio militari, capite plexus est [ Bouillart.: cum Anastasio militari viro martyrio coronatus est]. In territorio Senonico, Beatae, virginis.

Commemoratio sancti Pauli apostoli, quem cum beato Petro cruce appenso, coelum gladio necatum excepit una [ Addit Bouillart.: ⁜ a Non tamen eadem die, sed evoluto anni tempore, ut vir disertus Arator scribit]. Romae, natalis [ Bouillart. om. natalis] beatissimae Lucinae discipulae apostolorum. Lemovicas civitate, sancti Marcialis episcopi, cum duobus presbyteris Alpiniano et Stratocliniano [ Bouillart., Stratocliano], quorum vita miraculorum signis admodum effulsit. Ipsa die, sancti Corsici presbiteri et Leonis subdiaconi. In territorio Vivariensi, sancti Ostiani presbiteri et confessoris.

In monte Or, depositio Aaron sacerdotis primi. In territorio Lugdunensi, depositio beati Domitiani abbatis, qui primis illic heremiticam vitam exercuit, et plurimos sibi in Dei servitio aggregans, magnisque virtutibus et gloriosis miraculis valde clarus, collectus est ad patres in senectute bona. Civitate Engolisma, sancti Eparchi monachi et confessoris. Aninsulae monasterio, sancti Carilefi presbiteri. In territorio Remensi, sancti Theodorici presbiteri. In portu Valencianas, sancti Salvi confessoris. [ Apud Bouillart.: Civitate Engolisma, sancti Eparchi confessoris. ⁜ a In pago Cinomannico sancti Carilefi presbiteri. Item in territorio Remensi, sancti Theodorici confessoris. In Britannia sancti Leonorii confessoris et episcopi.]

Romae, via Aurelia, natalis sanctorum Processi et Martiniani, qui a beato Petro apostolo baptizati, sub Nerone autem oris contusionem, equuleum, nervos, fustes, flammas, scorpiones perpessi, novissime gladio caesi martyrio coronantur. Ipso die, sanctorum trium militum, qui cum beato Paulo apostolo passi sunt. Item, sanctorum martyrum Aristonis, Crescentiani, Euticiani, Urbani, Vitalis, Justi, Felicissimi, Felicis, Martiae, et Symphorosae, qui omnes apud Campaniam glorioso martyrio coronati sunt. Turonis, depositio sanctae Monegundis religiosae [ Bouillart. ⁜ a Deo sacratae].

Apud Edessam Mesopotamiae, translatio corporis sancti Thomae apostoli. Ipso die apud Cneocaesaream Ponti, natalis beati Gregorii episcopi et martyris, qui magna signorum, ac miraculorum gloria praeditus, inter caetera quodam tempore, ut ecclesiae faciendae locus sufficeret, montem precibus movit. Civitate Clusina, sanctorum martyrum Hirenei diaconi et Mustiolae nobilis matronae, qui passi sunt sub Aureliano principe. In Laodicia Siriae, sancti Anatholii episcopi, qui non solum religiosis viris, sed et philosophis admiranda scripta dereliquit. Alexandriae, sancti Triphonis et aliorum decem. Item Constantinopoli, sancti Eulogii.

Oseae prophetae. Turonis, translatio beati Martini episcopi et confessoris, et ordinatio episcopatus ejus. In Africa, natalis sancti Jocundiani martyris, in mare mersi. Apud Sirmium, sanctorum martyrum Innocentii et Sebastiae, cum aliis triginta. In territorio Bituricae civitatis, sancti Lauriani martyris, cujus caput Hispalim ad Hispanias deportatum est.

Apud Syriam, natalis sancti Domitii martyris, qui virtutibus suis multa incolis beneficia praestat. Romae, sanctae Zoae martyris, quae dum ad Confessionem Petri apostoli oraret, a persecutoribus arctata et in custodiam obscurissimam trusa, dein a collo et a capillis in arbore suspensa, adhibito subter horribili fumo, in confessione Domini emisit spiritum.

Apud Judeam, Isaiae prophetae, qui sectus in duas partes occubuit, sepultusque est sub quercu Rogel, juxta transitum aquarum. Item Octavae apostolorum et primus beati apostoli Pauli ingressus in urbem Romam, anno secundo Neronis imperii. Romae, natalis sancti Tranquillini martyris, qui dum ad beati Pauli Confessionem oraret, tentus a paganis ac lapidatus, martyrium consummavit. In pago Treverensi, sancti Goaris presbyteri et confessoris.

Apud Alexandriam, natalis sancti Panteni, viri apostolici et omni sapientia adornati, cujus tantum studii et amoris erga verbum Dei fuit, ut etiam ad praedicandum Christi Evangelium omnibus gentibus, quae in ultimis Orientis secessibus reconduntur, fidei et devotionis calore profectus sit. Romae, sanctorum martyrum Nicostrati, Claudii, Castorii, Victorini, Simphroniani, quos Fabianus judex per decem dies minis et blanditiis agens, cum in nullo penitus posset commovere, jussit eos tertio torqueri, ac postea in mare praecipites dari. [ Addit Badillart., ex margine cod. Prat.: Eodem die octavae sancti Marcialis episcopi et confessoris.]

Apud Asiam minorem, sancti Aquilae et Priscillae ejus uxoris, de quibus in Actibus apostolorum scribitur. In Palestina, natalis beati Procopii martyris, qui ab Scitopoli ductus Caesaream, ad primam responsionum ejus confidentiam, a judice Fabiano capite caesus est. Eodem die, ⁜ a sancti Ciliani martyris.

Romae ad Guttam jugiter manantem, natalis sancti Zenonis martyris et aliorum decem millium ducentorum trium. Eodem die, beati Cirilli episcopi, qui flammis injectus, cum illesus evasisset, ac stupore tanti miraculi a judice esset dimissus, rursus pro instanti et alacri praedicatione facta de Christo, ab eodem capite plexus est. In civitate Tyro, passio sanctorum Anatholiae et Audacis sub Decio imperatore, quorum Anatholia Christi virgo, diversis plagarum generibus vexata, novissime gladio transverberata est in oratione. Audax quoque in custodiam datus; nec mora, capitali sententia coronatur. Civitate Martula, sancti Brictii episcopi et confessoris, qui pro confessione Domini postquam est multa perpessus, et ab angelo sancto et beato Petro Apostolo confortatus, item magnas populorum credentium multitudines omnipotenti Deo lucrifaciens, quievit in pace.

Romae, septem fratrum filiorum sanctae Felicitatis, id est Januarii, Felicis, Philippi, Silvani, Alexandri, Vitalis, Martialis. E quibus Januarius tempore Antonini, post verbera virgarum et carcerem, ad plumbatas occisus est. Felix et Philippus fustibus mactati. Silvanus praecipitio interemptus. Alexander, Vitalis, et Martialis capitali sententia puniti. In Africa, natalis sanctorum Januarii, Marini, Naboris et Felicis decollatorum. Item Romae, sanctarum virginum Rufinae et Secundae, quae sub persecutione Valeriani et Galiani tormentis subactae, ad ultimum una, capiti illiso gladio, altera, caesa cervice, migraverunt.

Translatio sancti Benedicti abbatis. Apud Armeniam minorem, civitate Nicopoli, natalis sanctorum martyrum Januarii, et Pelagiae, qui equuleo, ungulis, et testarum fragmentis diebus quatuor cruciati, martyrium impleverunt [ Interserit Bouillart.: ⁜ a In Mauritania Caesariensi, sanctae Martianae virginis et martyris]. In territorio Senonico, beati Sidronii martyris. Item in territorio Pictavensi, sancti Sabini confessoris.

Apud Cyprum, beati Nasonis, antiqui Christi discipuli. In Aquileia natalis sancti Hermagorae episcopi, discipuli beati Marci evangelistae, qui inter miracula sanitatum et praedicationis instantiam, ac populorum conversionem, plurima poenarum genera expertus, ad ultimum cum Fortunato archidiacono suo, capitali supplicio perpetuum meruit triumphum. In Caesarea, sancti Dii ⁜ a .

Joel et Esdrae prophetarum. Apud Macedoniam, natalis beati Sileae apostoli; qui cum esset unus de primis fratribus, et ab apostolis ad ecclesias gentium destinatus, praedicationis officium, gratia Domini plenus, instanter consummavit, atque in passionibus suis Christum clarificans, postmodum requievit. In Africa, sanctorum confessorum Eugenii Cartaginensis episcopi, fide ac virtutibus gloriosi, et universi cleri Ecclesiae ejusdem, qui caede inediaque macerati, fere quingenti vel eo amplius, inter quos quamplurimi erant lectores infantuli, gaudentes in Domino, procul exilio crudeli extrusi sunt. Erant autem in eis nobilissimi, archidiaconus nomine Salutaris, et Muritta secundus in officio ministrorum, qui tertio confessores effecti, gloriosae in Christo perseverantiae titulo illustrati sunt. In Britannia minori, sancti Turiani episcopi et confessoris, mirae simplicitatis et innocentiae viri.

Apud Pontum, natalis beati Focae episcopi civitatis Sinopis, qui sub Trajano imperatore, carcerem, vincula, ferrum, ignem etiam pro Christo superavit. Alexandriae, sancti Heracleae antistitis, ob cujus opinionem celeberrimam memorat se Africanus historiographus, ad eum properasse.

Nisibi, natalis sancti Jacobi episcopi, magnae virtutis viri. Hic unus fuit e numero confessorum sub persecutione Maximini, et eorum, qui in Nicena synodo perversitatem Arii, Omousii oppositione damnarunt Romae in portu, natalis sanctorum Eutropii, Zosimae et Bonosae sororum. Apud Cartaginem, sanctorum martyrum Catulini diaconi, Januarii, Florentii, Juliae et Justae, qui sunt positi in Basilica Fausti. Alexandriae, sanctorum Philippi, Zenonis, Narsei et decem infantum.

Apud Antiochiam Syriae natalis beati Eustachii episcopi, et confessoris, sub Constantino principe, qui ob catholicam fidem Trajanopolim civitatem Thraciae pulsus exilio, ibidem requievit. In Ostia, passio sancti Hilarii monachi, qui cum nollet sub persecutione Juliani sacrificare, fustibus caesus, martyrium sumpsit.

In Cartagine, natalis sanctorum martyrum Scillitanorum, id est Sperati, Natali, Cithini, Berturii, Felicis, Aquilini, Letatii, Januariae, Generosae, Bessiae, Donatae et Secundinae, sub Saturnino praefecto, qui post primam confessionem in carcerem missi et in ligno confixi, deinde gladio decollati sunt.

Apud Cartaginem, sanctae Guddenes martyris, quae jussu Rufini proconsulis, ob Christi confessionem, quater diversis temporibus equulei extensione vexata, et ungularum horrenda laceratione cruciata, carceris etiam squalore diutissime afflicta, novissime gladio caesa est. Civitate Dorostoro, sancti Emiliani. [ Addit Bouillart., cursivo charactere: In pago Castrense, depositio S. Arnulfi, martyris et episcopi.]

Natalis sancti Epafrae, qui a beato Paulo Colossis ordinatus episcopus, clarus virtutibus, ibidem martyrii palmam pro ovibus sibi commendatis virili agone percepit. Apud Thebaidem, sancti patris nostri Arsenii, de quo in verbis seniorum refertur, quia propter redundationem lachrymarum tergendam, sudarium semper in sinu, vel in manu habuerit. In Hispania, civitate Hispali, passio sanctarum Justae et Rufinae, quae a praeside Diogeniano comprehensae, primo equulei extensione et ungularum laniatione vexatae sunt, post carcere, inedia et doloribus afflictae, tandem Justa in carcere spiritum exhalavit, Rufinae cervix confracta in confessione est.

Natalis beati Joseph, qui cognominatus est Justus. Hic praedicationis et sanctitatis officio inserviens multamque pro fide Christi persecutionem a Judaeis sustinens, victoriosissimo fine in Judaea quievit. De quo refertur, quod venenum biberit, et nihil ex hoc triste pertulerit, propter Domini fidem. Apud Damascum, sanctorum Sabini, Maximi, Juliani, Macrobii, Cassii, Paulae, cum aliis decem. Civitate Corduba, sancti Pauli diaconi et martyris. [ Bouillart.: . . . . . cum aliis decem. ⁜ a In pago Bononiensi, sancti Vulmari confessoris. Et in margine: Eodem die sanctae garitae virginis et martyris.]

Danielis prophetae. Romae, sanctae Praxedis virginis. Haec in omni castitate et lege divina erudita, vigiliis et orationibus atque jejuniis assidue vacans, quievit in Christo, sepultaque est juxta suam sororem Potentianam via Salaria. In Galliis civitate Massiliae, natalis sancti Victoris, qui, cum esset miles, et nec militare, nec idolis sacrificare vellet, primo in carcerem trusus, ibique ab angelis visitatus, deinde variis excruciatus poenis, novissime contritus in mola pistoria, martyrium consummavit. Passi sunt cum eo tres milites, Alexander, Felicianus et Longinus. Trecas, sanctae Juliae virginis et martyris.

Ancira Galaciae, natalis sancti Platonis martyris, cujus gesta habentur. Eodem die, sanctae Mariae Magdalenae et Sinticen beatae, quae Philippis dormit sepulta: de qua apostolus Paulus scribit. ⁜ a In monasterio Fontinella [ Bouillart.: In pago Rothomagensi], depositio sancti Wandregisili confessoris. In territorio Arvernensi, sancti Menelei abbatis.

Natalis beati Apollinaris episcopi, qui ab apostolo Petro Romae ordinatus et Ravennam missus, postea pro fide Christi diversas et multiplices caedes perpessus est. Tandem autem sub Vespasiano Caesare, inter ipsa vicissim succedentia sibi tormenta, gloriosum martyrium consummavit.

Romae via Tiburtina, natalis sancti Vicentii. Apud Emeritam Hispaniae civitatem, sancti Victoris militaris, qui cum duobus fratribus Stercatio et Antinogeno diversis examinatus suppliciis, martyrium consummavit. In Italia civitate Tyro, sanctae Christinae virginis, quae in Christum credens, primo sub duobus judicibus tormenta constanter perferens, novissime per successorem eorum, abscisione linguae et sagittarum confixione, cursum martyrii sui complevit. Eodem die, natalis sanctorum Nicetae et Aquilinae, quae beati Christofori martyris praedicatione ad Christum conversae, martyrii palmam capitis abscisione sumpserunt. Civitate Amiternina, militum octoginta trium. [ Bouillard. add. in margine: Apud Senones sanctorum praesulum Ursicini atque Pavacii.]

Natalis beati Jacobi apostoli, fratris Joannis evangelistae, qui ab Herode rege decollatus est. Hujus sacratissima ossa ab Hierosolymis ad Hispanias translata, et in ultimis earum finibus condita, celeberrima illarum gentium veneratione excoluntur. In Licia civitate Samon, sancti Christofori, qui virgis ferreis attritus, et a flammis aestuantis incendii, Christi virtute salvatus, ad ultimum sagittarum ictibus confossus, martyrium capitis obtruncatione complevit. Civitate Barcinona, natalis beati Cucufatis martyris, qui pro nomine Domini atrocissima tormentorum genera sub tribus expertus judicibus, novissime gladio victor migravit. Civitate Parisius, translatio sancti Germani episcopi et confessoris.

Natalis sancti Herasti, qui Philippis a beato Paulo episcopus relictus, ibidem martyrio coronatus quievit. Romae in portu, sancti Jacincti martyris, qui primo in ignem missus, inde in validissimum torrentem praecipitatus, illaesus evasit: post haec a consulari Leontio gladio percussus, vitam finivit. Via Latina, sanctorum Simpronii, Olimpii, Theodoli, et Exuperiae, qui ignibus conflagrati, ut in gestis sancti Stephani papae legitur, martyrii palmam adepti sunt. [ Addit Bouillart., cursivo charactere: Translatio sancti Marcelli, episcopi et confessoris.]

Apud Ephesum, natalis sanctorum Maximiani, Malchi, Martiani, et aliorum quatuor, quorum gesta habentur. Nicomediae, beatorum martyrum Hermolai presbyteri, Hernempi, et Hermogratis fratrum, qui post multas poenas sibi illatas a Maximiano imperatore, capitali sententia, ob confessionem Christi, puniti sunt. Eodem die in Sicilia, beati Simeonis monachi. Autisiodoro, depositio Etherii episcopi.

Apud Nicomediam, passio beati Pantaleonis, qui tentus pro fide Christi a Maximiano, equulei poena et lampadum exustione cruciatus, sed inter haec Domino sibi apparente refrigeratus, tandem ictu gladii martyrium consummavit. [ Addit Bouillart. in margine: Eodem die passio sanctorum martyrum Nazarii et Celsi pueri.] In Britannia minori, Dolo monasterio, sancti Samsonis episcopi et confessoris. Eodem die Lugduni, sancti Peregrini presbiteri, cujus beatitudinem miraculorum gloria testatur ⁜ a .

Romae via Aurelia, natalis beati Felicis papae, qui a Constantio Augusto, ob catholicae fidei defensionem a sede sua dejectus et gladio necatus, gloriosissime occubuit. Item via Portuensi, sanctorum martyrum Simplicii, Faustini et Beatricis, temporibus Diocletiani, quorum duo post multa ac diversa supplicia, jussi sunt capitalem subire sententiam. Beatrix vero, soror eorum, in Christi confessione praefocata est in carcere. ⁜ a Civitate Trecas, sancti Lupi confessoris, qui cum beato Germano in Britanniam directus venit. Hic quinquaginta duobus annis sacerdotio venerabiliter functus est.

Romae, natalis sanctorum Abdon et Sennes subregulorum, qui cum in Cordula civitate Persarum, vincula paterentur a Decio, ad ultimum duxit eos Romam catenis obligatos et diversis poenis maceratos, ubi primo plumbatis caesi, et deinde gladio interfecti sunt. Apud Africam civitate Lucernaria, sanctarum virginum Maximae, Donatillae et Secundae, quae persecutione Galieni, aceto et felle primo potatae, deinde plagis acerrimis caesae, et equulei extensione cruciatae, postmodum etiam craticulis exustae, necnon ad bestias projectae, sed ab his intactae, novissime gladio jugulatae sunt.

Apud Caesaream, passio Fabii martyris, qui cum ferre vexilla praesidialia recusaret, primum diebus aliquot in carcerem trusus, deinde interrogatus semel et iterum, in Christi confessione perdurat: et mox a judice capitali sententia condemnatur. Ravennae, transitus sancti Germani Autisiodorensis episcopi, genere, fide et doctrina, atque miraculorum gloria clarissimi. Civitate Sinnada, sanctorum Democriti, Secundi et Dionisii.

Antiochiae, natalis sanctorum Machabaeorum. Romae, ad sanctum Petrum ad vincula. Apud Italiam civitate Vercelli, beati Eusebii episcopi, qui ob confessionem fidei a Constantio Scitopolim, et inde Cappadociam relegatus, post ad ecclesiam suam reversus, novissime persequentibus Arianis, martyrium passus est. Item Romae, passio sanctarum virginum Spei, Fidei et Charitatis et matris earum Sapientiae: quae sub Adriano principe martyrii coronam adeptae sunt. Via Latina, sanctorum martyrum Boni presbyteri, Fausti, Mauri, cum aliis septem, qui in Stephani papae Actibus describuntur. In Hispaniis civitate Gerunda, natalis sancti Felicis, quem jussit judex Dacianus, post illata tormentorum genera, ungulis detrahi, ac deinde usque ad ossa laniari, et tamdiu vulnera vulneribus instaurari, usque dum invictum Christo spiritum reddidit. Apud Arabiam, civitate Philadelphia, sanctorum martyrum Cirilli, Aquilae, Petri, Domiciani, Rufi, Menandri, una die coronatorum. In territorio Parisiensi, Justini martyris. In pago Lisuino, sancti Nemesii confessoris.

Romae in cimiterio Calixti, natalis beati Stephani papae, qui persecutione Valeriani, cum insequeretur ob Christi martyrium, et staret intrepidus ante altaris solemnia, ac jugiter coepta perficeret, in eodem loco, sicut in sua decollatur sede. In provincia Bithinia, urbe Niceae, sanctae Theodotae cum tribus filiis suis, e quibus primogenitum nomine Evodium, Christum fiducialiter confitentem, fecit primum consularis Bithiniae fustibus caedi deinde ipsam cum omnibus filiis igne consumi.

Hierosolymis, inventio corporis beatissimi Stephani protomartyris, et sanctorum Gamalielis, Nicomedi et Abibon. Haec septimo Honorii principis anno revelata, atque a beato presbytero Luciano scripta, ad totius Ecclesiae personam, omnibus fere gentibus declaratur. Constantinopoli, Hermelli martyris.

Natalis beati Aristarchi, discipuli sancti Pauli apostoli. Romae via Latina, passio sancti Tertullini martyris, qui sub Aureliano imperatore, post impiam fustium mactationem et ignium circa latera exustionem, ac oris conquassationem, atque equulei extensionem, nervorumque caesionem, data sententia, capitis amputatione martyrium consummavit.

Apud provinciam Retiae civitate Augustana, natalis sanctae Afrae, quae cum esset pagana et meretrix, per doctrinam sancti Narcissi episcopi ad Christum conversa, et cum omni domo sua baptizata, pro confessione Domini igni tradita est. Eodem die, sancti Oswaldi regis Anglorum, cujus Actus commemorat Venerabilis Beda presbyter in gestis ejusdem gentis. Augustudini, beati Cassiani episcopi et confessoris. Catalaunis, sancti Memmii episcopi.

[In monte Thabor transfiguratio Domini Jesu, Bouillart. in margine. ] Romae via Appia, natalis beati Xysti episcopi et martyris. Et in coemeterio Praetextati, sanctorum Felicissimi, et Agapiti diaconorum ejusdem, qui cum eo sub Decio pariter decollati sunt. Decollati sunt cum eo et alii quatuor, id est Januarius, Magnus, Vincentius, et Stephanus, subdiaconi, ut in gestis pontificalibus legitur. Passus est cum eis beatus Quartus, ut scribit sanctus Cyprianus. In Hispaniis civitate Compluto, Justi et Pastoris fratrum, qui cum adhuc [Col. 0337] pueri, litteris imbuerentur, projectis in schola tabulis, sponte ad martyrium concurrerunt. Et mox a Daciano tenere jussi, cum se mutuis exhortationibus constantissime roborarent, extra civitatem producti, et a carnificibus jugulati sunt.

Apud Tusciam civitate Aretio, natalis beati Donati episcopi et martyris, sub Juliano imperatore. Qui, ut Gregorius papa in libris Dialogorum meminit, fractum a paganis calicem sanctum ad missam morando restauravit. Romae, sanctorum martyrum Petri, Juliani cum aliis decem et octo. Apud Mediolanum, sancti Faustini, tempore Aurelii Commodi martyrizati

Romae via Ostiensi, natalis beati Ciriaci diaconi et sanctorum martyrum Largi et Smaragdi cum aliis viginti, tempore Diocletiani imperatoris. ⁜ a Apud Viennam Galliae urbem, sancti Severi presbyteri et confessoris, qui, ut ejus gesta testantur, causa Evangelii praedicandi, laboriosam peregrinationem suscepit, et ad praefatam urbem deveniens, ingentem paganorum multitudinem verbo et miraculis ad fidem Christi convertit.

Vigilia sancti Laurentii martyris. Apud Coloniam Tusciae, natalis sanctorum Secundiani, Marcelliani, et Veriani, qui tempore Decii, sub consulari Promoto primum caesi sunt, deinde in equuleo suspensi, et ungulis abrasi, atque igne lateribus apposito assati, triumphalem martyrii palmam capite caesi meruerunt. Romae, sancti Romani militis, qui confessione beati Laurentii compunctus, petiit ab eo baptizari, et mox jubente Decio, cum fustibus exhibitus ac decollatus est.

Romae via Tiburtina, natalis beati Laurentii archidiaconi, qui praesente Decio imperatore, post plurima tormenta carceris, verberum diversorum, laminarum ardentium, ad ultimum in craticula ferrea assatus, martyrium complevit. Eodem die Romae, militum centum sexaginta quinque.

Romae inter Duas Lauros, natalis sancti Tiburtii, qui sub judice Fabiano, cum nudis plantis super carbones ardentes ingressus, Christum majori confiteretur constantia, duci in tertium ab urbe milliarium atque ibidem gladio animadverti jubetur. Item Romae, sanctae Susannae virginis, quae cum esset nobili prosapia orta et beati Gaii pontificis neptis, martyrii palmam tempore Diocletiani, capitis obtruncatione promeruit. In civitate Camberaco, sancti Gaugerici episcopi et confessoris. Apud castellum Ebroas, sancti Taurini episcopi.

In Sicilia civitate Cathina, natalis sancti Eupli diaconi, sub Diocletiano et Maximiano Augustis, qui cum diutissime pro confessione Domini torqueretur, tandem martyrii palmam gladio caedente percepit. Apud Augustanam urbem, sanctae Hilariae matris sanctae Afrae martyris, quae cum ad sepulcrum illius excubaret, [Col. 0355] ibidem pro fide Christi a persecutoribus igni tradita est, cum Digna et Eumenia et Euprepia. Passi sunt item eodem die in praefata civitate Quiriacus [ Bouillart.: ⁜ a eodem die passi sunt Romae sub praefecto Pertinace Quiriacus, etc.], Largio, Crescentianus, Nimmia, Juliana cum aliis viginti. Item urbe Falari, passio Graciliani et Felicissimae virginis, quorum ora primum pro Christo lapidibus contusa, dehinc gladio percussi, optatam martyrii suscepere coronam. In Siria, sanctorum Macharii et Juliani.

Romae, beati Ypoliti martyris, qui pro confessionis gloria, jubente Valeriano praeside, ligatus pedes ad colla indomitorum equorum, sic per cardetum et tribulos tractus emisit spiritum. Passa est etiam Concordia nutrix ejus, quae ante ipsum plumbatis caesa martyrizavit: et alii decem et novem de domo ejus, qui simul decollati sunt. Eodem die Forosillae, natalis sancti Cassiani, qui cum adorare noluisset, vocatis pueris, quibus docendo exosus fuerat, data est facultas eum perimendi, quorum quanto infirmior erat manus, tanto graviorem martyrii poenam dilata morte faciebat. ⁜ a Pictavis, sanctae Radegundis reginae, cujus vita virtutibus et miraculis late claruit.

Vigilia Assumptionis sanctae Mariae. Romae via Appia, natalis beati Eusebii presbyteri et confessoris, qui a Constantio Augusto, ob Catholicae fidei defensionem, in quodam cubiculo domus suae inclusus, ibique in oratione constanter perseverans, dormitionem accepit.

Dormitio sanctae Dei genitricis Mariae, cujus sacratissimum corpus etsi non invenitur super terram, tamen pia mater Ecclesia venerabilem ejus memoriam sic festivam agit, ut pro conditione carnis, eam migrasse non dubitet. Quo autem illud venerabile Spiritus sancti templum nutu, et consilio divino occultatum sit, plus elegit sobrietas Ecclesiae cum pietate nescire, quam aliquid frivorum et apocriphum, inde tenendo docere. Romae via Appia, sancti Tharsicii acoliti et martyris, qui cum deferret quodam die Christi corporis Sacramenta, et nec vellet ea discutientibus prodere paganis, tam diu est fustibus et lapidibus maceratus ab eis, quousque exhalaret spiritum.

In Nicea Bithiniae, natalis beati Ursacii confessoris, qui sub Licinio persecutore, militia relicta, solitariam vitam agens, tantis claruit virtutibus, ut et daemones expulisse, et ingentem draconem orando interemisse legatur. Apud civitatem Metensium, sancti Arnulfi episcopi, qui sanctitate vitae et miraculorum gratia illustris, heremiticam vitam diligens, beato fine quievit. Romae, sanctae Serenae uxoris quondam Diocletiani Augusti.

Apud Africam, sanctorum martyrum Liberati abbatis, Bonifacii diaconi, Servii et Rustici subdiaconorum, Rogati et Septimi monachorum, et Maximi pueri; qui persecutione Wandalica jussu Hunerici regis, pro confessione catholicae fidei et unici baptismatis defensione, speciosum cursum certaminis sui, coronante Domino, perfecerunt. In Caesarea Cappadociae, natalis sancti Mammetis martyris, qui passus est imperante Aureliano sub Alexandro praeside. Ipso die Octavae sancti Laurentii martyris.

Apud Prenestinam civitatem, miliario ab Urbe tricesimo tertio, natalis sancti Agapiti martyris, qui cum esset annorum quindecim, et amore Christi martyrio ferveret, jussu Aurelii imperatoris tentus est, ac primo nervis crudis diutissime caesus: deinde a praeside Antiocho gravia patitur supplicia. Exinde cum ex praecepto imperatoris leonibus subjiceretur, et minime esset laesus, gladio ministrorum coronandus percutitur. Eodem die Romae, beatorum presbiterorum Joannis et Crispi, qui persecutione Diocletiani multa sanctorum corpora officiosissime sepelierunt, quorum meritis et ipsi postmodum sociati, gaudia vitae meruerunt. Via Lavicana, sanctae Helenae matris Constantini imperatoris.

Natalis sancti Magni, seu sancti Andreae martyris, cum sociis suis duobus milibus quingentis nonaginta et septem. In pago Sigisterico, beati Donati presbiteri, qui ab ipsis infantiae rudimentis mira Dei gratia praeditus, anachoriticam vitam multis annis exegit et miraculorum gloria clarus migravit ad Christum. Romae, sancti Julii Senatoris et martyris, qui jubente Commodo imperatore, tandiu fustibus est caesus, donec emitteret spiritum. In territorio Bituricensi, sancti Mariani confessoris.

Samuelis prophetae, cujus sacra ossa, ut Hieronimus scribit, Augustus Archadius de Judea transtulit Traciam. Eodem die, beati Porphirii hominis Dei, qui sanctum martyrem Agapitum erudivit in fide et doctrina Christi. Herio insula, sancti Philiberti abbatis, qui post militiam temporalem, Christi tyrocinio mancipatus, monasteriorum exstitit fundator devotus. Civitate Corduba, sanctorum monachorum Leovigildi et Christofori, quorum corpora post abscisionem capitis, igni tradita sunt

In territorio civitatis Gavalitanae, passio sancti Privati episcopi et martyris, qui passus est persecutione Valeriani et Galieni. Eodem die, natalis sanctorum martyrum Bonosi et Maximiani, quorum gesta habentur. Et in civitate Salona, sancti Anastasii martyris, qui pro confessione nominis Christi, jubente Aurelio imperatore, interemptus est.

Romae via Ostiensi, natalis beati Timothei martyris, qui tentus ab Urbis praefecto, et longa carceris custodia maceratus, cum sacrificare idolis noluisset, tertio caesus et gravissimis suppliciis attrectatus, ad ultimum decollatus est. Eodem die Augustuduni, sancti Simphoriani, tempore Aurelii imperatoris, qui cum idolis sacrificare nollet, primo verberibus affectus, deinde mancipatus, ad ultimum caeso capite martyrium consummavit. In portu Romano, sanctorum peregrinorum martyrum Martialis, Epicteti, Saturnini, Aprilis et Felicis cum sociis eorum. Item Romae, sancti Antonii martyris, qui, cum se Christianum libere fateretur, jubente Vitellio judice, capitali sententia est damnatus, viaque Aurelia sepultus.

Natalis sanctorum martyrum Donati, Restituti, Valeriani, Fructuosae cum aliis duodecim, qui praeclarissimo confessionis honore apud Antiochiam coronati sunt. Eodem die, beati Zachei episcopi, qui quartus a Jacobo, Hierosolimorum ecclesiam clarissime rexit. Apud Liciam civitate Egea, sanctornm Claudii, Asterii et Neonis, qui post acerba tormenta cruci affixi sunt. In portu urbis Romae, sanctorum Ypoliti, Quiriaci et Archillai. Alexandriae, sancti Theonae episcopi venerabilis et vere Deo digni. [ Bouillart. alio ordine, paucis additis: . . . . . coronati sunt, apud Liciam civitate Egea, sanctorum martyrum Claudii, Asterii, Neonis, ⁜ a Domninae et Theonillae, qui sub Lysia praeside variis poenis excruciati atque interempti sunt. In portu urbis Romae sancti Yppoliti, Quiriaci, et Archillai. Eodem die, beati Zachei episcopi, qui quartus ab Jacobo Jerosolymorum ecclesiam clarissime rexit. Alexandriae, sancti Theonae episcopi venerabilis et vere Deo digni.] Item natalis sanctorum Timothei et Apollinaris, qui apud Remensium urbem consummato martyrio coelestia regna meruerunt. Lugduno Galliae, sanctorum martyrum Minervii et Eleazarii cum filiis octo.

Natalis beati Bartholomei apostoli, qui apud Indiam Christi Evangelium praedicans, decollatione martyrium complevit. Hujus apostoli sacratissimum corpus, primum ad insulam Liparis, deinde Beneventum translatum, pia fidelium veneratione honoratur. Eodem die, apud Cartaginem, trecentorum martyrum, qui passi sunt tempore Valeriani et Galieni: denique post supplicia sibi illata, Christum Dei Filium Deum fatentes, in clibanum calcis accensum demersi sunt. Ex quo etiam candidatus ille exercitus beatorum, Massa candida meruit nuncupari. Civitate Rotomago, sancti Audoeni, confessoris, qui saeculum salubriter despiciens, sanctitatis merito, episcopii adeptus est honorem. Nivernis, Patricii abbatis.

Romae, natalis sanctorum martyrum Eusebii, Pontiani, Vincentii, et Peregrini, sub Commodo imperatore, qui primo in equuleum levati, nervis quoque distenti, ac deinde fustibus caesi sunt, flammis circa eorum latera appositis, sed cum in laude Christi fidelissimi permanerent, plumbatis usque ad emissionem spiritus mactati sunt. Item Romae, sancti Genesii martyris tempore Diocletiani Augusti, qui fustibus primo crudelissime caesus, equuleo suspensus et ungularum diutissima laceratione vexatus, lampadibus etiam inflammatus, cum in fide persisteret, dicens: Non est rex praeter Christum, pro quo si millies occidar, ipsum mihi de ore, ipsum mihi de corde auferre non poteritis, martyrii coronam capitis obtruncatione promeruit. Eodem die, beati Genesii Arelatensis, qui exceptoris functus officio, cum impia, quibus Christiani puniri jubebantur, edicta nollet excipere, comprehensus atque decollatus, martyrii gloriam proprio cruore baptizatus accepit. In Hispania ⁜ a civitate Italica, sancti Gerontii episcopi, in carcere quiescentis.

Romae, natalis beati Zephirini papae. Et sanctorum martyrum Hirenei et Abundii, qui in passione beati Laurentii leguntur. Apud Victimilium castrum Italiae, natalis beati Secundi martyris, viri spectabilis et ducis ex legione sanctorum Thebeorum. Item civitate Pergamis, sancti Alexandri, qui et ipse unus exstitit ex logione Thebeorum, et cum nomen Domini Jesu constantissime fateretur, martyrium abscisione capitis complevit. [ Bouillart.: . . . complevit. ⁜ a In territorio Lemovicensi, Sancti Aredii presbyteri et confessoris.] Autisiodoro, Eleuterii episcopi.

Apud Capuam, natalis sancti Rufi martyris, quem docuit beatus Apollinaris, Petri apostoli discipulus, cum esset idem Rufus patriciae dignitatis. Thomis civitate, sanctorum martyrum Marcellini tribuni et uxoris ejus Manneae, Joannis, Serapionis et Petri. Eodem die, natalis sanctorum Georgii diaconi, Aurelii, Felicis, Nathaliae et Liliosae, quorum primus mirae abstinentiae monachus, ab Hierosolymis Cordubam adveniens, cum reliquis ex cadem urbe claro germine ortis diu optatum sibique a Domino praemonstratum meruit assequi martyrium. Civitate Arelatensi, sancti Caesarii episcopi, mirae sanctitatis et pietatis studii viri. Augustuduni, sancti Siagrii episcopi et confessoris.

Romae, natalis beati Hermetis viri illustris, qui, ut in actibus Alexandri papae legitur, primo carcerali custodiae mancipatus, deinde gladio caedente martyrium adeptus est. In Constantinopoli, sancti Alexandri episcopi et confessoris, gloriosi senis, cujus virtute orationis Arius divino judicio condemnatus est. In Africa. depositio sancti Augustini episcopi, qui primo de sua civitate propter barbaros Sardiniam translatus, nuper a rege Longobardorum Ticinis relatus, et honorifice conditus est. Ipso die, natalis sancti Juliani martyris, qui tempore persecutionis, hortatu beati Ferreoli, ex Viennensi urbe, clandestino discessu, ad territorium urbis Arvernae commigravit, ubi tandem desecto gutture, morte horribili necatus est. Apud Sanctonas, sancti Vibiani episcopi et confessoris.

Decollatio, vel potius inventio capitis, beatissimi Joannis Baptistae. Siquidem decollationem ejus circa solemnitatem Paschalem evenisse ex Evangelica comprobatur lectione, quae tamen hic festiva recolitur, quando caput ejusdem secundo repertum est in Emessa civitate, atque in ecclesia conditum. Romae, natalis sanctae et illustrissimae Sabinae martyris, quae sub Adriano imperatore gladio percussa, martyrii palmam adepta est. In pago Trecassino, sanctae Sabinae virginis, quae pro Christi amore laboriosissima peregrinatione suscepta, etiam virtutibus ac miraculis gloriosa, quievit in pace. ⁜ a Parisius, depositio [ Bouillart. add. sancti] Mederici presbyteri. Ipso die, sanctae Candidae virginis.

Romae via Ostiensi, passio beati Felicis presbiteri, sub Diocletiano et Maximiano imperatoribus, qui post equulei vexationem, data sententia, cum ad decollandum duceretur, obvius ei fuit quidam Christianus; hic dum se Christianum sponte profiteretur, mox cum eodem pariter decollatus est. Hujus nomen ignorantes [Col. 0417] Christiani, Adauctum eum appellaverunt, quod sancto Felici auctus sit ad coronam. Item Romae, sanctae Gaudentiae virginis. [ Addit Bouillart.: ⁜ a In pago Meldensi, sancti Agili confessoris.]

Treveris, natalis sancti Paulini episcopi et confessoris, qui a Constantio imperatore ob Catholicam fidem exilio relegatus, et usque ad mortem, etiam extra Christianum nomen, mutando exilia fatigatus, ad ultimum apud Frigiam defunctus, beatae passionis coronam percepit a Domino. Eodem die, apud Athenas, beati Aristidis, fide, sapientiaque clarissimi, qui Adriano principi de religione Christiana libros obtulit, et quod Christus Jesus solus esset Deus, praesente ipso imperatore, luculentissime peroravit. Autisiodoro, sancti Optati episcopi et confessoris.

Jesu Nave et Gedeon prophetarum. Item natalis beatissimae Annae prophetissae, cujus sanctitatem Evangelicus sermo prodit. Apud Capuam via Aquaria, sancti Prisci martyris, qui fuit unus de antiquis Christi discipulis. Remis, depositio sancti Sixti, episcopi primi civitatis ipsius. Senonis, beati Lupi episcopi et confessoris, de quo refertur, quia quodam die, dum astaret praesente clero sacris altaribus, lapsa est coelitus gemma in ejus sancto calice. Cenomannis, sancti Victoris episcopi. [ Addit Bouillart., charactere Italico: ⁜ a Eodem die natalis sancti Egidii abbatis.]

Lugduni Galliae, natalis sancti Justi episcopi et confessoris, qui in heremum secedens, cum aliquot annis proximam angelis egisset vitam, et dignus adesset finis tantis laboribus, regnum scandere coelorum beato lucro promerunt. Hujus sanctum corpusculum cum ossibus beati Viatoris ejus ministri, postea Lugdunum relatum est. Eodem die, apud praefatam urbem, sancti Helpidii episcopi et confessoris. In Appamia, sancti Antonini martyris.

Natalis sanctae Feben, de qua beatus Apostolus Romanis scribit. Romae, passio beatae Serapiae virginis sub Adriano principe, quae cum esset tradita duobus lascivis viris, et minime posset illudi, nec postmodum ardentibus lampadibus inflammari, jussu praesidis fustibus est caesa, sicque gladio decollata. Hujus dies passionis quarto Kalendas Augusti, sepulturae vero ejusdem in praesenti habetur, quando et memoria ipsius martyrii celebrior agitur. In Capua, sanctorum martyrum Antonini pueri, annorum viginti, et Aristei episcopi, quorum gesta habentur. [ Addit Bouillart: ⁜ a Romae ordinatio sancti Gregorii papae.]

Moysi prophetae. Apud Anciram Galatiae, natalis sanctorum martyrum trium puerorum Rufini, Silvani et Vitalici. Cabilonis, sancti Marcelli martyris, qui a praeside Prisco, cum ad profanum convivium fuisset invitatus, et ejusmodi exsecrans epulas, omnes qui aderant, cur idolis deservirent, libera imprecatione corriperet, inaudito crudelitatis genere defodi eum cingulo tenus erectum praeses jussit, sicque sanctus Dei martyr, tertio die in Dei timore et laudibus perseverans, incontaminatum reddidit spiritum. Ipso die, sanctorum Magni et Casti.

Romae, beati Victorini martyris, qui sanctitate et miraculis praeclarus, sacerdotium Amiterninae urbis, totius populi electione adipiscitur. Inde postmodum sub imperatore Nerva, jussus est suspendi capite deorsum, in loco ubi putentes et sulphureae emanant aquae, quod cum per triduum pro nomine Christi passus fuisset, gloriose coronatus, victor migravit ad Dominum. Item Romae in Portu, natalis sancti Herculani. Capuae, sanctorum martyrum Quinti, Arcontii et Donati. Eodem die [ Apud Bouillart., ⁜ a in pago Tarvenensi, pro Eodem die], sancti Bertini abbatis.

Zachariae prophetae, qui de Chaldea senex in patriam reversus, juxta Aggeum prophetam jacet conditus. In Africa, beatorum confessorum et episcoporum, Donatiani, Presidii, Mansueti, Germani, Fuscoli, qui pro assertione catholicae veritatis dirissime caesi et exilio eliminati sunt. Inter quos etiam episcopus, nomine Letus, strenuus atque doctissimus vir, post diuturnos carceris squalores, incendio concrematus est. Item Cappadociae urbe Reaten, sancti Cottidi diaconi. [ Bouillart. add. in margine: ⁜ a Senones, sanctorum germanorum Sanctiani et Beatae, et sancti Augustini episcopi.]

Apud Nicomediam, natalis beatissimi Joannis martyris. Hic nimio calore fidei ignitus, librum in quo continebantur crudelia edicta adversus Christianos, injecta manu detraxit, ac discerpsit, cumque hoc relatum esset Diocletiano et Maximiano Augustis, in eadem urbe constitutis, nimia crudelitate saevientes, omnia suppliciorum genera jusserunt expendi in eum, quae vir nobilissimus cum tanta alacritate vultus ac spiritus pertulit, ut nec tristis quidem pro his videri potuisset. Civitate Aurelianis, depositio sancti Evurtii confessoris, qui ut gesta testantur, primo sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconus, dein divino munere per columbam est designatus pontifex praefatae urbis. In territorio Augustudunensi, sanctae Reginae virginis, quae sub proconsule Olibrio, equulei, carceris ac lampadarum perpessa supplicia, tandem capitali sententia finiri est jussa. Item in territorio Parisiacensi, sancti Chlodoaldi presbyteri ⁜ a , tam generis quam mentis nobilitate conspicui.

Nativitas beatissimae Dei genitricis Mariae perpetuae virginis. Apud Nicomediam, natalis sancti Adriani martyris, cum aliis viginti tribus, qui omnes post multa supplicia martyrium crurifragio consummaverunt, sub Diocletiano Augusto. Alexandriae, sanctorum Ammonis, Theophili, Neotherii et aliorum viginti duorum. Item Antiochiae, Timothei et Fausti.

Apud Nicomediam, passio beatorum martyrum Dorothei et Gorgonii, qui praesente Diocletiano, cum persecutionem quam Christianis inferebat, detestarentur, jussi sunt primo suspendi et flagris toto corpore laniari: exin visceribus pelle nudatis, aceto et sale perfundi, sicque in craticula assari, atque ad ultimum laqueo necari. Interjecto autem tempore beatus Gorgonius Romam translatus est positusque via Latina. In Sabinis miliario ab Urbe tricesimo, sanctorum Jacincti, Alexandri, et Tiburtii. In territorio Taruanensi, ⁜ a sancti Autmari episcopi et confessoris. In Scotia, Querani abbatis.

Romae, beati Hilarii papae. Apud Africam, natalis sanctorum episcoporum Nemesiani, Felicis, Lucii: item Felicis, Littei, Poliani, Victoris, Jaderis et Dativi, qui sub Decio et Valeriano, exurgente persecutionis rabie, ad primam confessionis Christi constantiam, graviter fustibus caesi, deinde compedibus vincti, et ad fodienda metalla deputati, gloriosae confessionis agonem consummaverunt. Extat epistola beati Cypriani ad ipsos et de ipsis scripta. Eodem die in Calcedonia, sanctorum Sosthenis et Victoris, qui ob fidei confessionem, sub Prisco consule, carcerem, vincula et bestias superantes, tandem in oratione vocati de coelo, spiritum emiserunt.

Romae via Salaria veteri, natalis sanctorum martyrum Proti et Jacincti eunuchorum, qui sub Galieno imperatore, quod essent Christiani deprehensi, coguntur sacrificare, sed non consentientes, primo dirissime verberantur, tuncque pariter decollantur.

Apud urbem Ticinum, sanctorum confessorum Syri et Iventii, qui a beato Hermagora ad praefatam urbem directi, primo illic Christi Evangelium praedicantes, et magnis virtutibus ac miraculis coruscantes, etiam vicinas urbes divinis operibus illustrarunt, sicque in pontificali honore, glorioso fine quieverunt in pace.

Apud Aegyptum civitate Alexandria, beati Philippi episcopi, patris sanctae Eugeniae virginis. Hic dignitatem praefecturae deserens, et baptismi gratiam adipiscens, episcopii honorem postmodum est assecutus; quem in oratione constitutum, jussit Perennius praefectus gladio jugulari, tempore Volusiani et Galieni imperatorum. Eodem die, sancti Amati presbyteri et abbatis monasterii Romarici, qui, mirae abstinentiae et anachoriticae vitae sectator, virtutum et miraculorum gratia illustrem conversationem duxit. Andegavis, sancti Maurilionis episcopi et confessoris.

Exaltatio sanctae crucis, quando Heraclius imperator eam de Perside Hierosolimam reportavit. Sed et procurrentibus annis papa Sergius, mirae magnitudinis portionem ejusdem ligni in sacrario beati Petri, Domino revelante, repperit, quae annis omnibus, ipso die exaltationis ejus, ab omni osculatur atque adoratur populo. Romae via Appia, beati Cornelii papae, cui os, post exilii relegationem, jussit Decius plumbatis caedi, et sic cum aliis viginti uno promiscui sexus decollari. Sed et Cerealis miles cum uxore Salustia, quos idem Cornelius fide instruxerat, sub eodem die capite plexus est. In Africa, sancti Cypriani episcopi, qui sub Valeriano principe, post longum exilium, detruncatione capitis martyrium consummavit, sexto miliario a Cartagine, juxta mare. Referuntur cum eo passi Crescentianus, Victor, Rosula et Generalis.

Romae via Numentana, natalis beati Nicomedis presbyteri et martyris, sub Domiciano imperatore. Qui cum diceret compellentibus se sacrificare: Ego non sacrifico nisi Deo omnipotenti, qui regnat in coelis, plumbatis diutissime caesus migravit ad Dominum. Eodem die in territorio Cabilonensi, sancti Valeriani martyris, quem Priscus praeses suspensum, et gravi ungularum laceratione cruciatum, cum in Christi confessione videret immobilem, ac laeto animo in ejus laudibus permanentem, gladio animadverti fecit. Tullo, sancti Apri episcopi et confessoris. Item Carnoto, sancti Leobini episcopi.

Apud civitatem Calcedoniam, natalis sanctae Eufemiae virginis et martyris, quae sub proconsule Prisco tormenta et carceres, verbera et argumenta rotarum, ignes et pondera lapidum angularium, bestias et plagas virgarum, secures et sartagines igneas, rursum morsum bestiae pro Christo superavit. Romae, sanctorum martyrum Luciae nobilis matronae et Geminiani, quos Diocletianus poenis gravissime afflictos, diuque tortos, tandem post laudabilem martyrii victoriam, gladio animadverti praecepit.

Romae via Tiburtina, natalis sancti Justini presbyteri, qui persecutione Decii, Galli et Volusiani confessionis gloria insignissimus fuit. Item Romae, sanctorum martyrum Narcissi et Crescentionis. Apud Leodium, beati Lambertii episcopi Tungrensis, qui a nocentibus innocenter occisus, aulam coelestis regni perpetuo intravit victurus. In Britanniis, sanctorum Socratis et Stephani. Niveduno, sanctorum martyrum Valeriani, Macrini et Gordiani. Item Corduba sancti Emiliani diaconi et Hieremiae decollatorum.

Natalis beati Methodii, Olimpi Liciae, et postea Tiri episcopi, qui sub Diocletiano in Calcide Graeciae, ut scribit sanctus Hieronymus, martyrio coronatus est. Viennae, sancti Ferreoli, qui cum esset tribunitiae potestatis, jussu impiissimi praesidis tentus, et primo crudelissime verberatus, dein gravi catenarum onustus pondere, in teterrimum carcerem trusus est, ac postea martyrii palmam capitis obtruncatione percepit.

In Neapoli Campaniae, natalis sanctorum Januarii Beneventanae civitatis episcopi, Festi et Proculi diaconorum, Desiderii, Eutici et Acuti, qui post vincula et carceres capite caesi sunt in civitate Puteolana, sub Diocletiano principe. Item in Palestina, sanctorum martyrum Pelei et Nili episcoporum, qui tempore persecutionis cum plurimis clericis pro Christo igni consumpti sunt. Apud Nuceriam, natalis sanctorum martyrum Felicis et Constantiae, qui sub Nerone passi sunt. In territorio Lingonicae civitatis, sancti Sequani presbyteri.

In Cizico, natalis sanctorum martyrum Faustae virginis et Evilasii, sub Maximiano imperatore, quam idem Evilasius, cum esset primus palatii, jussit primo dehonestari, suspendi, torqueri, ac quasi lignum secari mediam, sed postea credens et ipse Christum, simul cum Fausta agonizatus est. ⁜ a Civitate Corduba, beati Eulogii presbyteri, ob Christi martyrium decollati. In Phrigia, sanctorum Dionysii et Privati.

Natalis beati Mathei apostoli et evangelistae, qui, apud Aethiopiam praedicans, martyrium passus est. Hujus Evangelium Hebraeo sermone conscriptum, ipso revelante, tempore Zenonis imperatoris inventum est. Eodem die via Claudia, vicesimo miliario ab Urbe, passio sancti Alexandri episcopi, qui pro fide Christi, sub Antonino imperatore, vincula, fustes, equuleum, lampades ardentes, ungularum laniationem, bestias ac fornacis flammas superans, tandem gladio vitam adeptus est gloriosam. Item Romae, sancti Pamphili martyris.

In Galliis civitate Seduno, loco Acauno, natalis sanctorum martyrum Thebeorum, Mauricii, Exuperii, Candidi, Victoris, Innocentii, Vitalis cum sociis suis sex millibus quingentis, qui sub Maximiano passi pro Christo, gloriosissime coronati sunt. Apud Beuuarriam, ⁜ a sancti Emerammi episcopi et martyris. Hic crimen stupri a quodam commissum, sibi causa Christi imputari suasit, ac proinde mortis discrimen patienter pertulit. In pago Pictavensi, sancti Florentii presbiteri et confessoris. Item, sancti Silvani confessoris, in territorio Bituricensi.

In Campania, natalis beati Sosii diaconi Messenatae civitatis. Hic cum tempore quodam Evangelium legeret in ecclesia praefatae civitatis, praesente episcopo Januario, vidit subito idem episcopus de capite ejus flammam exsurgere, et pronuntiavit eum martyrem futurum. Et post non multos dies, cum esset annorum triginta, martyrium cum eodem episcopo capitis obtruncatione suscepit. Eodem die, sanctae Teclae virginis de Iconio civitate, quae in confessione Christi ignem ac bestias devicit, et post multa certamina ad doctrinam multorum veniens Seleuciam, requievit in pace. In territorio civitatis Constantiae, sancti Paterni episcopi et confessoris.

Conceptio sancti Joannis Baptistae. Et in Augustiduno, natalis sancti Andochii presbiteri, Tyrsi diaconi et Felicis, qui a Policarpo episcopo ab Oriente directi ad docendam Galliam, sub Aureliano principe sunt gloriosissime coronati. Siquidem flagellis caesi, in ultimo tota die inversis manibus suspensi, in ignem missi, sed non combusti, tandem vectibus colla feriuntur.

Natalis beati Cleophae, quem tradunt apud castellum Emaus, in eadem domo, in qua mensam Domino paraverat, pro confessione illius a Judaeis occisum et gloriosa memoria sepultum. In civitate Ambianensium, beati Firmini episcopi, qui sub praeside Rictionaro, post varia tormenta, capitis decollatione martyrium sumpsit. Apud Lugdunum, depositio sancti Lupi episcopi ex anachoreta. Ipso die, sancti Herculani [Col. 0505] militis, qui in passione Alexandri episcopi legitur. Autisiodoro ⁜ a , sancti Aunarii episcopi et confessoris. [ Addit Bouillart.: Item sancti Sollempnensis episcopi.]

Natalis sanctorum martyrum Cypriani episcopi et Justinae virginis, quorum Justina, multa propter Christum perpessa, ipsum quoque Cyprianum, cum esset magus, et magicis suis eam dementare conaretur, convertit ad Christum, cum quo postea, jam episcopo et nobili doctore facto, martyrium sumpsit. Horum corpora postmodum a Christianis Romam delata sunt. Civitate Albano, sancti Senatoris.

Apud civitatem Egeam, natalis sanctorum martyrum Cosmae et Damiani, qui sub persecutione Diocletiani, post multa tormenta, vincula et carceres, post mare et ignes, crucem, lapidationem et sagittas divinitus superatas, capite plectuntur. Referuntur etiam passi in eorum collegio tres fratres germani eorumdem, id est Anthimus, Leontius et Euprepius. Eodem die, sanctorum fratrum Adulfi et Joannis, qui apud Cordubam civitatem pro Christo coronati sunt. Castro Pseuduno, sancti Florentini, qui una cum beato Hilario, post abscisionem linguae, gladio jussus est feriri.

Apud Tolosam, sancti Exuperii episcopi et confessoris, qui beatus vir, quantum sibi extiterit parcus, quantumque aliis largus, sanctus Hieronymus memorabili prosecutus est relatu. Romae, natalis sancti Stactei. Civitate Januis, sancti Salonis episcopi et confessoris.

In monte Gargano, venerabilis memoria beati archangeli Michaelis, ubi ipsius consecrata nomine habetur ecclesia, vili facta scemate, sed caelesti praedita virtute. In Thracia, natalis sanctorum Eutici, Plauti et Eracleae. Autisiodoro, sancti Fraterni episcopi et confessoris.

In Galliis castro Solodoro, passio sanctorum martyrum Victoris et Ursi, ex gloriosa legione Thebeorum, qui primo diris suppliciis cruciati, sed coelesti super eos lumine coruscante ruentibus in terram ministris, erepti sunt; deinde in ignem missi, sed in nullo penitus laesi, novissime gladio consummati sunt. Eodem die apud Bethleem Judae, depositio beati Hieronymi presbyteri, qui obiit anno aetatis suae nonagesimo octavo, mense sexto. Civitate Placentia, sancti Antonini confessoris.

Romae, natalis beati Arethae martyris et aliorum quingentorum quatuor. Thomis civitate, sanctorum Prisci, Crescentis et Evagrii. Apud provinciam Lusitaniam, civitate Olisepona, sanctorum martyrum Verissimi, Maximae et Juliae sororum. Civitate Tornaco, passio sancti Piatonis presbiteri, qui cum beato Dionysio episcopo ejusque sociis ab urbe Roma Galliam praedicationis causa expetiit, ac postea consummato martyrio migravit ad Christum. Eodem die, translatio sanctorum confessorum Germani et Remigii, quorum prior Autisiodorensem, alter vero Remensem rexit ecclesiam. In portu Ganda, sancti Bavonis confessoris. [ Addit Bouillart., charactere Italico: ⁜ a Et translatio corporis sancti Vedasti episcopi.]

Apud Nicomediam, natalis sancti Eleutherii martyris, cum aliis innumeris, quorum, jubente Diocletiano imperatore, alii gladiis obtruncabantur, alii ignibus cremabantur, alii in mare praecipitabantur; sed horum primus Eleutherius, cum diu cruciatus, per singula tormenta validior redderetur, martyrium victoriae suae, ignibus velut aurum examinatus, complevit. In territorio Adartensi, passio beati Leodegarii Augustudunensis episcopi, quem variis injuriis et diversis suppliciis pro veritate afflictum, Ebroinus major domus regiae interfecit. Ipso die, sancti Sereni confessoris.

Natalis beati Dionisii episcopi et martyris, qui post clarissimam confessionem fidei, post gravissima tormentorum genera, glorioso martyrio coronatus est, ut testatur Aristides Atheniensis, vir fide sapientiaque mirabilis, in eo opere, quod de Christiana religione composuit. Apud antiquos Saxones, sanctorum martyrum duorum Ewaldorum, qui cum essent presbiteri et praedicare ibi Christum coepissent, comprehensi sunt a paganis et occisi; quorum corpora noctu multa diu lux apparens, et ubi essent et cujus essent meriti declaravit. Romae ad Ursum pilleatum, sancti Candidi martyris.

Apud Corinthum, natalis beatorum Crispi et Caii, quorum meminit sanctus Paulus apostolus Corinthiis scribens. In Aegypto, sanctorum Marci et Marciani fratrum, et aliorum cum eis innumerabilium, non inferioris gloriae, utriusque sexus atque aetatis; quorum alii post verbera et diversi generis horribiles cruciatus, flammis traditi sunt, alii in mare praecipitati, nonnulli etiam capite caesi, plurimi inedia consumpti, alii patibulis affixi, quidam etiam capite deorsum presso, et pedibus in sublime sublatis, beatissimam passionis coronam meruerunt. Civitate Parisius, sanctae Aureae virginis.

Apud Siciliam, natalis sanctorum martyrum Placidi, Euticii et aliorum triginta. In Eumenia, beati Trasei episcopi, apud Smirnam martyrio consummati. In Galliis civitate Valentia, sancti Apollinaris episcopi, cujus et vita virtutibus insignis fuit, et mors nihilominus signis et prodigiis decoratur. Autisiodoro, depositio sanctorum Germanorum Firmati diaconi et Flavianae virginis.

Apud Capuam, natalis sanctorum martyrum Marcelli, Casti, Emilii, et Saturnini. Eodem die, beati Sagaris martyris et episcopi Laodicensis, qui unus fuit de antiquis Pauli apostoli discipulis. Civitate Agenno natalis sanctae Fidis virginis et martyris, cujus exemplo beatus Caprasius ad agonem martyrii animatus est.

⁜ a Romae via Appia, depositio beati Marci papae. Apud provinciam, quae nuncupatur Augusta Eufratesia, sanctorum martyrum Sergii et Bachi, sub Maximiano imperatore; quorum Bachus tam diu nervis crudis est caesus, quoadusque totus corpore discissus, in confessione Christi emitteret spiritum: Sergius vero clavatis coturnis pedibus indutus, cum in fide fixus maneret, data sententia, jussus est decollari. Item apud eamdem provinciam, sanctae Juliae virginis, quae sub Marciano praeside martyrium consummavit Eodem die, sanctorum martyrum Marcelli et Apulei, qui per Apostolum Petrum, relicto Simone, apostolicae doctrinae se tradiderunt, ac postmodum sub Aureliano consulari, martyrii coronam reportarunt, sepulti non longe ab urbe Roma.

Natalis beatissimi senis Simeonis, qui in Evangelio legitur Dominum suis suscepisse in ulnis. Apud Thessalonicam, passio sancti Demetrii martyris. Item civitate Hispali, sancti Petri martyris. In territorio Laudunensi, sanctae Benedictae virginis et martyris. Ipso die, sanctae Pelagiae, quae peccatrix appellatur.

Abrahae patriarchae. Apud Parisium, natalis sanctorum martyrum Dionisii episcopi, Rustici presbyteri, et Eleutherii diaconi, qui beatus episcopus a pontifice Romano in Gallias praedicandi gratia-directus, praefatam urbem devenit, ubi per aliquot annos commissum sibi opus ardenter prosequens, tandem a praefecto Fescennino, una cum sociis gladio animadversus martyrium complevit. Apud Juliam, via Claudia, sancti Domnini martyris, sub Maximiano, qui cum vellet persecutionis rabiem declinare, protinus insecutus, et nihilominus gladio verberatus, gloriose occubuit.

Apud Cretam, beati Piniti, inter episcopos nobilissimi, qui in scriptis suis velut in speculo viventem sui dereliquit imaginem. Civitate Agripinensi, sancti Gereonis martyris, cognomento Mallosi, cum aliis trecentis decem et Octo, qui persecutione Maximiani tyranni, pro vera pietate colla patienter gladiis subdiderunt. [Col. 0559] Item in territorio ejusdem urbis, sancti Victoris martyris et aliorum decem et septem. Item sanctorum martyrum Cassii et Florentii, cum aliis pluribus. In Britannia, sancti Paulini episcopi et confessoris.

Apud Tarsum metropolim Ciliciae, natalis beatissimorum martyrum Tharaci, Probi et Andronici, qui persecutione Diocletiani, longo tempore carcerali squalore afflicti, et tertio diversis tormentis et suppliciis examinati, in confessione Christi triumphum gloriae adepti sunt. In pago Vilcasino, passio sanctorum Nigasii [Col. 0563] presbiteri et sociorum ejus Quirini et Pientiae. ⁜ a In Scotia, sancti Cainichi abbatis. Civitate Uzetia, sancti Firmini episcopi et confessoris.

Apud Ravennam via Laurentina, natalis sancti Hedistii martyris. In Africa, sanctorum confessorum et martyrum quatuor millium nongentorum septuaginta sex, sub Hunnerico rege, qui cum essent Ecclesiarum Dei episcopi, presbiteri, diaconi, associatis sibi turbis fidelium populorum, pro defensione catholicae veritatis, [Col. 0567] in horribilis heremi exilium trusi, et ad extremum varie excruciati, martyrium celebrarunt; inter quos erant Cyprianus et Felix, praecipui Domini sacerdotes. In Syria, sancti Eustachii presbiteri.

Apud Troadam, natalis beati Carpi, discipuli apostoli Pauli. In Hispaniis, civitate Corduba, passio sanctorum Fausti, Januarii et Martialis, qui primo equulei poena cruciati, deinde superciliis rasis, auribus quoque et naribus praecisis, dentibus etiam superioribus evulsis, ad ultimum ignis passione martyrium consummaverunt. Antiochiae, sancti Theophili, qui sextus ab apostolo Petro pontificatum Ecclesiae tenuit. Turonis, sancti Venantii abbatis. [ Addit Bouillart., Italico charactere: ⁜ a Ipso die sanctorum confessorum Giraldi et Leoboni.]

Romae via Aurelia, natalis beati Calisti papae et martyris. Hunc Alexander imperator sub diutina custodia, fame cruciari, et quotidie fustibus caedi jussit, tandem vero per fenestram domus, in qua custodiebatur, praecipitatus, victoriae triumphum promeruit. Civitate Tudertina, sancti Fortunati episcopi, qui in effugandis spiritibus immundis immensae virtutis gratia enituit.

Apud Coloniam Agripinam, natalis sanctorum quinquaginta martyrum, qui cum essent ex legione sacra Thebeorum, apud eamdem urbem cursum sui agonis compleverunt. Romae via Aurelia, sancti Fortunati Lugduni, sancti Antiochi episcopi, qui strenue administrato pontificii culmine, ad quod assumptus fuerat, regnum caeleste adeptus est. In territorio Remensi, sancti Basoli confessoris.

In Africa sanctorum martyrum ducentorum septuaginta, pariter coronatorum, et sanctorum martyrum Martiani et Satiriani cum duobus fratribus eorum, qui pro constantia fidei catholicae, primum nodosis fustibus caesi, et usque ad ossa laniati, cum multo tempore talia paterentur, sequenti die semper incolumes reddebantur; novissime in exilii relegatione, vinctis pedibus post terga currentium quadrigarum, inter spinosa loca silvarum, pariter jussi sunt interire. Passa est etiam Maxima virgo cum eis. In territorio [Col. 0581] Bituricensi, sancti Ambrosii confessoris. [ Bouillart.: ⁜ a sancti Amorosii Caturcensis episcopi; et addit, charactere cursivo: Monasterio Dervo, sancti Bercharii martyris atque abbatis.]

In Antiochia, natalis sancti Heronis, discipuli beati Ignatii martyris, qui post eum episcopus factus, viam magistri pius imitator sequitur et pro commendato grege amator Christi occubuit. Civitate Arausica, sancti Florentii episcopi, qui multis clarus virtutibus in pace quievit. [ Addit Bouillart.: ⁜ a In territorio Nivernensi, sancti Vincentii presbyteri et confessoris.]

Natalis beati Lucae evangelistae, qui cum esset septuaginta et trium annorum, obiit in Bithinia plenus Spiritu sancto, cujus ossa vicesimo Constantii anno Constantinopolim translata sunt. Eodem die, sancti Asclepiadis, Antiocheni episcopi, qui unus fuit ex praeclaro confessorum numero qui sub Decio gloriose passi sunt. Item Romae, sanctae Triphoniae, uxoris Decii Caesaris. In territorio Belvacensi, sancti Justi martyris.

Apud Alexandriam Aegypti metropolim, natalis sanctorum martyrum Ptolomei et Lucii, sub Antonino cognomento Pio, quorum prior multo tempore squalore carceris maceratus, et ad ultimum, cum de Christi magisterio publica confessione testaretur, jussus est duci ad mortem. Sequens quoque, cum se Christianum liberrime fateretur, similem sententiam excepit. In Antiochia Syriae sanctorum martyrum Beronici, Pelagiae et aliorum quadraginta novem. [ Bouillart. add. in margine: ⁜ a Translatio sanctorum martyrum Saviniani, Potentiani sociorumque ejus.]

Apud Aviensem provinciam, natalis beati Maximi levitae et martyris, qui patiendi desiderio, inquirentibus se persecutoribus palam ostendit, et post responsionum constantiam, equuleo suspensus ac tortus, dein fustibus caesus et ad ultimum obrutus occubuit. In Galliis civitate Agenno, sancti Caprasii martyris, qui cum rabiem persecutionis declinans, lateret in spelunca, tandem animatus ad tolerantiam passionum, ad aream certaminis properavit, et palmam martyrii fortiter dimicando promeruit. Civitate Colonia, passio sanctarum virginum Marthae et Saulae cum aliis pluribus. Ipso die, exceptio sanctorum martyrum Georgii diaconi et Aurelii ⁜ a .

Apud Nicomediam, natalis sanctorum martyrum Dasii, Zotici, Gai cum duodecim militibus. Eodem die, sancti Patris nostri Hilarionis, cujus Vitam Hieronymus virtutibus plenam scribit. In civitate Ostia, sancti Asterii presbiteri, qui in passione beati Calisti papae legitur. Ipso die, sancti Viatoris, ministri beati Justi Lugdunensis episcopi ⁜ a .

Apud Adrianopolim Thraciae, natalis sanctorum martyrum Philippi episcopi, Eusebii et Hermetis. Item beati Marci episcopi, clarissimi et doctissimi viri, qui primus ex gentibus ecclesiam Hierosolymorum suscepit regendam, ac non multo post martyrii meruit palmam. Item sanctae Salomae, quae in Evangelio legitur circa Domini sepulturam sollicita. In civitate Osca, sanctarum virginum Nunilonis et Elodiae, quae pro confessione Christi diutina custodia maceratae ac capitali sententia punitae, martyrium celebrarunt.

Apud Antiochiam Syriae, natalis Sancti Theodorici presbiteri, qui persecutione Juliani impii, post equulei poenam et multos ac durissimos cruciatus, etiam lampadibus circa latera appositis inflammatus, cum in confessione Christi persisteret, occisione gladii martyrium consummavit. In Hispaniis, sanctorum Servandi et Germani, qui post verbera, squalorem carceris, sitis ac famis iujuriam et longissimi itineris laborem, novissime martyrii sui cursum, ferro caesis cervicibus, impleverunt. Ex quibus Germanus Emeritae Servandus vero Hispali conditus est. Civitate Colonia, sancti Severini episcopi et confessoris. In pago Pictavensi, sancti Benedicti confessoris.

In Venusia civitate Apuliae, natalis sanctorum Felicis episcopi, Audacti et Januarii presbiterorum, Fortunati et Septimi lectorum, qui temporibus Diocletiani, multis diu vinculis et carceribus macerati in Africa et in Sicilia, tandem in occisione gladii consummati sunt; Felix quinquagesimo sexto annorum virgo obiit. Vertavo monasterio, sancti Martini abbatis. [ Apud Bouillart., ad marginem: In Britannia S. Maglorii episcopi et confessoris.]

Romae, natalis quadraginta sex militum, qui simul baptizati a Dionisio papa, mox jubente Claudio imperatore decollati, ac via Salaria sepulti, ubi et alii martyres centum viginti unus positi sunt: inter quos fuerunt quatuor milites Christi, Theodosius, Lucius, Marcus et Petrus. Eodem die Petragoricas civitate, sancti Frontonis, qui Romae a beato Petro episcopus ordinatus, cum Georgio presbitero, quem per apostoli baculum in itinere socium de morte recepit, ad praedictam civitatem veniens, magnam gentis illius multitudinem ad Christum convertit, et multis miraculis clarus, in pace quievit. Apud urbem Suessionem, sanctorum Crispini et Crispiniani, qui persecutione Diocletiani, post immania tormenta sibi illata, gladio trucidati, coronam martyrii consecuti sunt. Civitate Florentia, passio beati Miniatis, sub Decio principe. Item civitate Gavalis, sancti Hilarii episcopi et confessoris ⁜ a .

Apud Africam, natalis sanctorum martyrum Rogatiani presbyteri et Felicissimi, qui persecutione Decii et Valeriani illustri sunt martyrio coronati, de quibus etiam scribit beatus Cyprianus in epistola ad confessores, Civitate Narbona, sancti Rustici episcopi et confessoris.

In Hispaniis, civitate Abula, passio sanctorum Vincentii, Sabinae et Cristetae, qui primo adeo in equuleo sunt extensi, ut omnes compages eorum membrorum laxarentur, deinde capita eorum, lapidibus superposita, usque ad excussionem cerebri validis vectibus sunt contusa, atque ita martyrium compleverunt, agente praeside Daciano. Eodem die apud Tile castrum, sancti Florentii martyris. [ Addit Bouillart. in margine: Eodem die inventio seu translatio sancti Vincentii Levitae et martyris.]

Natalis beatorum apostolorum Simonis Chananei et Thadei, qui et Judas dicitur; e quibus Thadeus apud Mesopotamiam, Simon vero apud Aegyptum traditur praedicasse. Inde simul Persidam ingressi, cum innumeram gentis ipsius multitudinem. Christo subdidissent, martyrium consummaverunt. Romae, sanctae Cirillae filiae Decii Caesaris, quae sub Claudio principe pro Christo jugulata et necata est gladio. Civitate Meldis, sancti Faronis episcopi et confessoris. Parisius, translatio sanctae Genovefae virginis.

Hierosolimis, natalis beati Narcissi episcopi, quem sanctitate, patientia ac fide laudabilem fuisse, historia narrat ecclesiastica. Ipsa die, apud Sidonem urbem, beati Zenobii presbiteri, qui sub novissimae persecutionis acerbitate martyrio coronatus est. In Lucania provincia, sanctorum martyrum Jacincti, Quinti, Feliciani et Lucii.

Apud Africam, natalis sanctorum martyrum, numero ducentorum viginti. Civitate Tingitina, passio sancti Marcelli centurionis, qui capitis abscisione martyrium consummavit sub Agricolano, agente vices praefectorum praetorio. Antiochiae, sancti Serapionis episcopi, eruditione clarissimi. [ Addit Bouillart in textu ⁜ a : Ipso die sancti Germani Capuani episcopi; et ad marg. charactere cursivo: Et sancti Lucani martyris.]

Vigilia omnium Sanctorum. Romae, natalis beati Nemesii diaconi, et Lucillae filiae ejus, qui cum a fide Christi flecti nequaquam possent, jubente Valeriano et Galieno, decollati sunt sub octavo Kalendarum Septembrium die. Hic tamen venerabilior habetur solemnitas ipsorum, quando a beato Sixto corpora [Col. 0639] eorum via Appia honestius sunt tumulata. In Galliis oppido Virmandensi, sancti Quintini, qui sub Maximiano imperatore martyrium passus est, cujus corpus post annos quinquaginta quinque, revelante angelo, inventum est.

Festivitas beatae Dei Genitricis, et omnium martyrum, quam Bonifacius papa celebrem et generalem instituit agi omnibus annis in urbe Roma. Sed et Gregorius pontifex postmodum decrevit eamdem in honore omnium Sanctorum solemniter observari perpetuo ab omni Ecclesia. Apud castrum Divionem, sancti Benigni presbyteri, qui missus a beato Policarpo ad praedicandum in Galliam, postquam est a Terentio comite gravissimis tormentis multipliciter afflictus, tandem collum ejus vecte ferreo tundi, et corpus lancea forari jubetur. In Campania civitate Terracina, sanctorum Caesarii diaconi et Juliani presbyteri: qui Caesarius tempore Claudii, diebus multis in custodia est maceratus, et postea cum eodem Juliano in saccum missus, sicque in mare praecipitatus. Civitate Parisius, depositio beati Marcelli confessoris, qui ut dignus monstraretur futurus antistes, ejus meritis nunc aqua in vinum, nunc vero mutatur in balsamum. Item sancti Severini monachi, de Tiburtina civitate. Et natale sanctae Mariae virginis, quae diris verberibus afflicta, equulei extensione, et ungularum laceratione vexata, martyrium consummavit. Item civitate Bajocas, sancti Vigoris episcopi. In Pago Vuastinensi, sancti Maturini confessoris.

Natalis beati Victorini Pitabronensis episcopi, qui post multa documenta, ut sanctus Hieronymus testatur, persecutione Diocletiani martyrio coronatus est. Romae, temporibus Adriani imperatoris, passio beatorum Eustachii, cognomento Placidi, et uxoris ejus Theospis, cum filiis Agapio et Theospite, quorum miri actus leguntur. Horum festivitas, cum in Kalendis habeatur, hic tamen plenius recolitur. Apud Laodiciam, sancti Theodoti episcopi, qui non solum verbis, sed et rebus et virtutibus extitit ornatus. Eodem die, sancti [Col. 0647] Ambrosii abbatis monasterii Agaunensis, qui magnis vitae atque sanctitatis virtutibus clarus, beato fine in Domino quievit.

Natalis sancti Quarti, apostolorum discipuli. Apud Caesaream Cappadociae, sanctorum martyrum Germani, Theophili, Caesarii et Vitalis, qui sub persecutione Deciana optime duxerunt martyrium. Caesaraugustae, sanctorum innumerabilium martyrum, qui sub Daciano Hispaniarum praeside mirabiliter occubuerunt pro Christo.

Apud Alexandriam, beati Hierii presbiteri, qui in divinis Scripturis nobiliter eruditus, vita purissima, atque ad Christianam philosophiam nudus et penitus expeditus, doctor Ecclesiae incomparabilis fuit, quievit autem Philippi imperatoris tempore. In Galliis civitate Rotenus, sancti Amantii episcopi, cujus vita sanctitate et miraculis exstitit gloriosa. In pago Vilcasino, sancti Clari presbiteri et martyris. Augustuduni, sancti Proculi episcopi.

Zachariae prophetae, patris Joannis Baptistae. In Terracina civitate Campaniae, natalis sanctorum Felicis presbiteri et Eusebii monachi, tempore Claudii imperatoris, qui Eusebius cum sepelisset sanctos martyres, Julianum et Caesarium, et converteret multos ad fidem, quos Felix presbiter baptizabat, tenti sunt ambo et ad forum judicis ducti, nec superati; inde carcere reclusi, et nocte eadem cum sacrificare nollent, decollati sunt. In territorio Aurelianensi, sancti Laeti presbiteri.

Toniza Africae, natalis sancti Felicis. In hujus solemnitate quemdam psalmum beatus Augustinus videtur exponere ad populum. In Oriente civitate Theopoli, sanctorum decem martyrum, qui sub Sarracenis passi leguntur in gestis sanctorum quadraginta. In Frigia, sancti Attici. [ Addit Bouillart, ad oram textus: In pago Lemovicensi Nobiliaco, natalis Sancti Leonardi confessoris.]

In Alexandria beati Achillae episcopi, qui eruditione, fide, conversatione et moribus insignis fuit. Apud Perusinam, Italiae urbem ⁜ a , natalis sancti Herculani episcopi, cujus corpus, post abscisionem capitis, ita unitum et sanum die quadragesimo, ut scribit beatus Gregorius papa, repertum est, ac si nulla hoc incisio ferri tetigisset. Eodem die, beati Amaranti martyris, qui apud Albigensem urbem, exacto agonis fidelis cursu, sepultus, vivit in gloria. In Frisia, depositio sancti Willibrordi episcopi.

Romae, via Lavicana, passio sanctorum Claudii, Nicostrati, Simproniani, Castorii et Simplicii, ⁜ a qui primo in carcerem trusi, deinde scorpionibus gravissime sunt caesi, sed cum a fide Christi mutari non possent, jussi sunt a Diocletiano in medio mari praecipites dari. Item via Lavicana, natalis quatuor coronatorum Severi, Severiani, Carpofori et Victorini, qui jubente Diocletiano ictibus plumbatarum usque ad mortem caesi sunt. Horum nomina cum minime potuissent repperiri, quae Domino revelante interjectis annis postea ostensa sunt, statutum est ut anniversaria dies ipsorum sub nominibus supradictorum quinque martyrum recoleretur.

Apud Amasiam civitatem Marmaritanorum, natalis sancti Theodori martyris, qui temporibus Maximiani et Maximini imperatorum, pro confessione Christianae fidei fortiter caesus ac in carcerem missus, dein, Domino Salvatore sibi apparente et monente, ut constanter et viriliter ageret, relevatus est. Novissime postquam equuleo suspensus et ungulis est corrosus, ita ut ejus interiora nuda apparerent, ardentibus traditur ignibus. Eodem die civitate Bituricas, sancti Ursicini confessoris, qui Romae ordinatus a successoribus apostolorum, primus eidem urbi destinatur episcopus.

Natalis beati Martini papae, qui ob fidem catholicam ab imperatore Constantino haeretico de Ecclesia raptus, ac perductus Constantinopolim, relegatus apud Cersonam Liciae provinciae, ibidem vitam finivit, multis in eodem loco virtutum signis usque hodie refulgens. In territorio Agatensi, sanctorum martyrum Tiberii, Modesti et Florentiae, qui tempore Diocletiani variis tormentis cruciati, martyrium compleverunt. Antiochiae, sanctorum Demetrii episcopi, Aniani diaconi, Eustosii et aliorum viginti.

In Galliis, Turonis civitate, natalis beati Martini episcopi et confessoris, cujus vita tantis extitit miraculis gloriosa, ut trium mortuorum meruerit esse suscitator. In Scithia metropoli Frigiae Salutariae, passio sancti Mennae martyris, qui persecutione Diocletiani, postquam studuit caelesti regi secreta conversatione in heremo militare, procedens ad publicum, ac se Christianum libera voce declarans, primo diris cruciatibus examinatus, novissime fixis in oratione genibus, et Domino Jesu Christo gratias agens, gladio caesus est. Item Lugduni, sancti Verani episcopi, cujus vita fidei et virtutum meritis illustris fuit.

Apud provinciam Tarraconensem, civitate Tirassona, beati Emiliam presbiteri et confessoris, cujus admirabilem vitam Braulio Caesaraugustanus episcopus simplici sermone descripsit. Civitate Agripinensi, depositio sancti Cuniberti episcopi. In territorio Senonico, sancti Paterni martyris. Castello Miliduno, sancti Leonii confessoris.

Ravennae, natalis sanctorum martyrum Valentini, Solutoris et Victoris. In Provincia apud civitatem Aquis, beati Mitrii, clarissimi martyris. In Africa, sanctorum martyrum Archadii, Paschasii, Probi et Euticiani, qui cum in Arrianam perfidiam nullatenus declinare paterentur, primum proscripti, deinde in exilium acti, tum atrocissimis suppliciis excruciati, ad postremum diversis mortibus interempti sunt [ Bouillart., ad oram paginae: Parisius, S. Gendulfi episcopi.]. Turonis, depositio sancti Briccii episcopi. ⁜ a Civitate Toleto, sancti Eugenii episcopi et confessoris. [ Bouillart., S. Eugenii antistitis. Malbodio monasterio, sanctae Aldegundis virginis.]

Apud Thraciam civitate Eraclea, natalis sanctorum martyrum Clementini, Theodoti, et Philomini. Alexandriae, sancti Serapionis, quem persecutores sub Decio principe crudelissimis affecerunt suppliciis, ita ut omnes ei juncturas membrorum prius solventes, de superioribus eum praecipitarent, ac sic Christi martyr efficeretur.

Apud Nolam, Campaniae urbem, natalis beati Felicis episcopi, qui a quinto decimo aetatis suae anno, miraculorum gloria insignis fuit, et sub Martiano praeside cum aliis triginta martyrium complevit. Ipso die, sancti Eugenii, qui apud pagum Parisiacensem, consummato martyrii cursu, beatae passionis coronam percepit a Domino. [ Apud Bouillart., in margine: Eodem die, sancti Macuti episcopi et confessoris. Apud monasterium S. Germani, dedicatio ecclesiae in honore S. Johannis Baptistae, sanctique Johannis apostoli et evangelistae et S. Martialis; sanctorum martyrum Laurentii, Sebastiani, Cristophori, necnon SS. confessorum Martini, Gregorii, Benedicti et sanctae Mariae Magdalenae.]

Lugduni, natalis sancti Eucherii confessoris, qui ex nobilissimo senatorum ordine, ad religiosam vitam habitumque conversus, diu intra septa speluncae sponte clausus, Christo servivit deinde, apud praefatam urbem, revelante angelo, in pontificali cathedra solemniter collocatus est.

Apud Alexandriam, beati Dionisii episcopi. Hic in multis saepe confessionibus satis clarus, et pro passionum tormentorumque diversitate magnificus existens, quievit Valeriani et Galieni imperatorum temporibus. Civitate Corduba, passio sanctorum martyrum Aciscli et Victoriae, ubi ob commendationem pretiosae mortis eorum, eodem die rosae ortae divinitus colliguntur. Aurelianis, sancti Aniani episcopi et confessoris cujus mortem in conspectu Domini pretiosam miracula crebra testantur.

Apud Antiochiam, natalis beati Romani, qui temporibus Diocletiani, cum quidam praefectus ecclesiam irrumpere, eamque funditus conaretur evertere, caeteros Christianos hortatus est ut ei contradicerent; unde una cum quodam parvulo, nomine Barala, celebri martyrio coronatus est. Item in eadem urbe, sancti Esichii, qui cum esset miles et praeceptum audisset ut quisquis non sacrificaret idolis, cingulum militiae deponeret, repente cingulum solvit. Ob hanc causam ligato in dextram ejus saxo ingenti, in fluvium praecipitari jussus est.

Romae, via Appia, natalis sancti Maximi presbyteri et martyris, qui persecutione Maximiani passus, positus est ad sanctum Sixtum. Eodem die, sancti Crispini episcopi, qui civitate Astiagensi, capite amputato, martyrii gloriam adeptus est. Apud Viennam, sanctorum martyrum Severi, Exuperii et Feliciani, quorum corpora post multa annorum curricula, ipsis revelantibus inventa, et a pontifice urbis, clero et populo honorifice sublata, ac condigno honore condita sunt. Item sancti Fausti diaconi, hic grandaevus et plenus dierum confessor perdurans, perfecto martyrio, capitis obtruncatione consummatus est. [ Apud Bouillart., in textu charactere cursivo: Turonis, sancti Oddonis abbatis; et ad oram paginae: Parisius, dedicatio ecclesiae in honore sanctae crucis atque sanctae genitricis Dei Mariae, et sanctorum martyrum Stephani, Vincentii et sancti confessoris Germani.]

Romae, natalis beati Pontiani papae, qui Maximino adversum ecclesiarum sacerdotes persecutionem commovente, cum Ypolito presbitero Sardiniam deportatus, ubique fustibus mactatus martyrium consummavit. Corpus ejus a beato Fabiano papa relatum, atque in cimiterio Calixti sepultum est. Cabilone, sancti Silvestri episcopi et confessoris. Hic quadragesimo secundo anno sacerdotii sui, plenus dierum atque virtutum migravit ad Dominum. Apud Siciliam civitate Messana, sanctorum Ampeli et Gaii. Ipso die civitate Taurinis, Octavii, Solutoris et Adventoris.

Natalis beatissimi Rufi, de quo apostolus Paulus ad Romanos scribit. In Italia, monasterio Bobio, depositio sancti Columbani abbatis; qui multorum cenobiorum fundator, et innumerabilium pater extitit monachorum, multisque virtutibus clarus, quievit in senectute bona. Item in Histria, passio sancti Mauri martyris. [ Bouillart.: Natalis beatissimi Rufi, de quo apostolus Paulus ad Romanos scribit. ⁜ a Apud Neocorensem civitatem sanctae Mariae virginis, quae passa est sub Adriano et Antonino principibus. In provincia Histria, passio sancti Mauri martyris. Civitate Hostia sanctorum martyrum Demetrii et Honorii.]

Romae, natalis sanctae Ceciliae virginis, quae sponsum Valerianum et fratrem ejus Tiburtium ad credendum Christo ac martyrium perdocuit, et ipsa deinde martyrizata est, ignem quidem superans, sed ferro occisa. Passa est autem Marci Aurelii et Commodi imperatorum temporibus. Item Romae, sancti Mauri martyris, qui sub Celerino praefecto agonizavit. Augustuduni, sancti Pragmatii episcopi.

Natalis sancti Clementis episcopi, qui, quartus a beato Petro apostolo, Romanae Ecclesiae pontificatum tenuit, et sub persecutione Trajani in mare praecipitatus, martyrio coronatur. Eodem die, sanctae Felicitatis, matris septem filiorum martyrum, quae jubente Antonino decollata est pro Christo. [ Interserit Bouillart.: ⁜ a In Italia, beati Columbani abbatis, multorum fundatoris coenobiorum]. In pago Hasbanio, sancti Trudonis presbiteri et confessoris. Parisius, depositio beati Severini monachi et solitarii. In civitate Emerita, sanctae Lucretiae virginis.

Romae, natalis beati Chrisogoni martyris, qui post longa vincula et carceres, pro constantissima Christi confessione toleratos, jubente Diocletiano, capite caesus et in mare projectus, martyrium consummavit. Item Romae. sancti Crescentiani martyris, qui in passione beati Marcelli papae legitur. Castro Blavia, sancti Romani presbiteri et confessoris, cujus sanctitatis praeconium miraculorum gloria declarat. Civitate Corduba, sanctarum virginum Florae et Mariae, quae post diuturnos carceres, pro Christo gladio interemptae sunt. Apud Perusiam Tusciae civitatem sancti Felicissimi.

Natalis beati Petri episcopi Alexandriae, qui cum esset omnibus adornatus virtutibus, in Scripturis quoque divinis nulli priorum inferior, et sacerdos et hostia Dei, subito rapitur, atque ex Maximini praecepto capite obtruncatur. Cum quo simul et alii plures ex Aegypto episcopi trucidantur, fere cum clericis et laicis, sexcenti sexaginta. Item Antiochiae, sancti Erasmi martyris. [ Bouillart., ad oram paginae: Apud Alexandriam, passio sanctae Chaterinae virginis et martyris.]

Natalis beati Lini papae, qui post Petrum primus, Romanam Ecclesiam tenuit annis duodecim, et martyrio coronatus, sepultus est in Vaticano. Apud Alexandriam, sanctorum martyrum Fausti presbiteri, Dii et Ammonii, qui cum beato Petro ejusdem urbis episcopo, jubente Maximino, trucidati sunt. Augustuduni, sancti Amatoris episcopi.

Apud Bononiensem civitatem, natalis sanctorum martyrum Agricolae et Vitalis, quorum posterior prioris servus fuit antea, nunc consors et collega martyrii. Denique cum cogeretur isdem a persequentibus, ut Christum negaret, et ille amplius profiteretur Dominum Jesum Christum, omnia tormentorum genera exercuerunt in eum. Novissime beatum Agricolam interemerunt, cruci affigentes. In Galliis civitate Regensi, sancti Maximi confessoris, qui a primaeva aetate virtutum omnium gratia praeditus, primum Lirinensis coenobii Pater, deinde Regensis Ecclesiae episcopus, signis et prodigiis inclitus extitit.

Apud Corinthum, natalis beati Sostenes discipuli sancti Pauli, cujus mentionem facit idem Apostolus scribens Corinthiis. Eodem die, apud Africam, sanctorum martyrum Papinii et Mansueti episcoporum, qui [Col. 0745] tempore Wandalicae persecutionis, pro fidei catholicae defensione, candentibus ferri laminis toto corpore adusti, gloriosum agonem consummaverunt. Romae sancti Rufi, quem cum omni domo sua Diocletianus punitum Christo martyrem fecit.

Vigilia sancti Andreae apostoli. Romae via Salaria, natalis sancti Saturnini martyris et Sisinni diaconi, sub Maximiano principe, quos in carcere diu maceratos jussit praefectus Urbis in equuleo levari, et attrahi nervis, et fustibus ac scorpionibus caedi. Deinde jussit eis flammas ad latera apponi, et depositos de equuleo capite truncari. Eodem die, apud Tolosam, beati Saturnini episcopi, qui in Capitolio ejusdem urbis a paganis tentus, atque a summa Capitolii arce per omnes gradus praecipitatus, capite colliso, excussoque cerebro et omni corpore dilaniato, dignam Christo animam exhalavit.

In civitate Patras, provinciae Achaiae, natalis sancti Andreae apostoli, qui etiam apud Scithiam praedicavit. Hic beatissimus, ab Egea proconsule comprehensus, primo in carcere est clausus, ac deinde gravissime caesus, ad ultimum vero in cruce appensus, biduo inibi supervixit. Apud Sanctonas, sancti Trojani episcopi, magnae sanctitatis viri, qui sepultus terris, coelo se vivere multis virtutibus manifestat.

Romae, natalis sanctorum martyrum Crisanti et Dariae virginis, qui post multas, quas pro Christo lucrati fuerant, passiones, jussi sunt a Numeriano imperatore via Salaria in arenario deponi, atque illic viventes terra ac lapidibus obrui. Item Romae, sanctorum martyrum Diodori presbyteri et Mariani diaconi, cum aliis pluribus, qui jubente praefato principe martyrii gloriam celebrarunt. Apud civitatem Moguntiam, natalis beati Albani martyris. Item civitate Noviomo, sancti Eligii episcopi et confessoris, cujus vitam admirandam multiplex signorum numerus commendat. Ipso die, sanctae Nathaliae, uxoris sancti Adriani martyris. Civitate Narnia, sancti Proculi presbyteri.

Natalis sanctorum Veri et Securi fratrum, qui apud Africam martyrio coronati sunt. Romae, passio sanctae Vivianae martyris, quae, jubente Juliano imperatore sacrilego, tamdiu plumbatis caesa est donec spiritum redderet.

Romae, natalis sanctorum martyrum Claudii tribuni et uxoris ejus Hilariae, ac filiorum Jasonis et Mauri, cum septuaginta militibus, ex quibus Claudium jussit Numerianus imperator, cum ingenti saxo alligatum, in medio mari praecipitem dari, milites vero et filios ipsius Claudii, capitali sententia puniri. Tingi metropoli, passio sancti Cassiani, qui exceptoris diu gerens officium, tandem caelitus inspiratus, execrabile duxit Christianorum neci deservire cruentus, unde renuntians eidem officio, sub Christiana confessione, triumphum meruit obtinere martyrii.

Apud Pontum, beati Meletii episcopi et confessoris, qui cum esset eruditionum praerogativa magnificus, virtus tamen animi et vitae sinceritas longe in eo magnificentior extitit. Item, Alexandriae, sancti Clementis presbyteri, qui in divinarum eruditionum scholis quam maxime floruit. [ Addit Bouillart. in textu: In pago Bituricensi, sancti Syrani ⁜ a abbatis. Et in margine: Floriaco monasterio, translatio sanctissimi confessoris Christi Benedicti abbatis.]

In Africa, apud Coloniam Thebestinam, natalis sanctae Crispinae martyris, quae temporibus Diocletiani et Maximiani cum sacrificare noluisset, jussu Anolini proconsulis decollata est. Eodem die, in Italia, sancti Dalmacii martyris. Civitate Treveris, sancti Nicecii episcopi, totius sanctitatis viri. Item civitate Thagora, sanctorum Julii et Potamiae.

Natalis beati Nicolai episcopi Mirorum Liciae, de quo inter plura miraculorum insignia, illud memorabile fertur quod imperatorem Constantinum ab interitu quorumdam, longe constitutus, ad misericordiam et monitis per visum deflexit et minis. In Africa, sanctarum Dionisiae, Dativae, Leontiae et religiosi viri nomine Tertii et Emiliani et Bonifacii cum aliis tribus, qui omnes pro confessione fidei catholicae, gravissimis in innumeris suppliciis excruciati, confessorum Christi numero sociari meruerunt.

Apud Alexandriam, natalis beati Agathonis martyris, sub Decio imperatore, qui cum esset militaris et prohiberet quosdam volentes illudere mortuis cadaveribus martyrum, clamor repente totius vulgi adversus eum extollitur. Oblatus autem judici, cum in confessione persisteret, capite pro pietate damnatus est. Civitate Sanctonas, sancti Martini abbatis, ad cujus tumulum creberrime divinitus fiunt miracula. In pago Meldicensi, sanctae Farae virginis.

Romae, natalis beati Euticiani papae, qui rexit Ecclesiam anno uno, et sub Aureliano martyrio coronatus est, sepultus in cimeterio Calisti, qui et ipse per diversa loca trecentos quadraginta duos martyres manu sua sepelivit. Ipso die apud Alexandriam, sancti Macharii martyris, qui tempore Decii, a judice, cum [Col. 0779A] multis verbis ad negandum suaderetur, et eo majori constantia fidem suam profiteretur, vivus ad ultimum jubetur exuri. [ Bouillart., ad oram paginae: Conceptio beatissimae Dei genitricis virginis Mariae.]

Natalis sanctae Leochadiae virginis, quae a praefecto Hispaniarum Daciano, apud Toletum dura [ Bouillart, [Col. 0783] dira], carceris custodia macerata ⁜ a , cum gravissimos beatae Eulaliae et reliquorum martyrum audisset cruciatus, genibus in oratione positis, impollutum Christo spiritum reddidit. Ipso die, sancti Cypriani abbatis Petragorici, magnificae sanctitatis et clarissimi in miraculis viri.

Apud civitatem Hispolitanam, sanctorum martyrum Carpofori presbiteri et Abundii diaconi, qui persecutione Diocletiani primo fustibus crudelissime caesi deinde in carcerem negato cibo et potu retrusi, rursum equuleo torti, et post haec diu carcere macerati, novissime gladio percussi sunt. In Hispania civitate Emerita, passio sanctae Eulaliae virginis, quae cum esset annorum tredecim, pro confessione Christi, jussu Daciani praesidis, plurima tormenta perpessa est, novissime in equuleo suspensa et exungulata, faculis ardentibus ex utroque latere appositis, hausto igne spiritum reddidit. Eodem die apud praefatam urbem, sanctae Juliae martyris, quae fuit convirginalis sanctae Eulaliae et comes individua ad passionem properanti.

Romae, natalis beati Damasi papae, et passio sancti Trasonis martyris, qui cum esset Christianissimus, jubente Maximino tentus est, ac cum aliis duobus Pontiano et Praetextato, martyrio coronatus. Civitate Ambianis, sanctorum martyrum Victorici et Fusciani. In horum naribus et auribus jussit judex tarincas immitti, et clavis candentibus capita transfigi, deinde oculos evelli, ac postremum per eorum corpora jaculari, sicque una cum sancto Gentiano hospite suo capitibus amputatis migraverunt ad Dominum. In Hispaniis, sancti Euticii, ⁜ a cujus gesta habentur.

Apud Narbonam, natalis sancti Pauli confessoris, quem beatus Paulus apostolus ordinatum, eidem urbi destinavit antistitem: quique cum eodem Apostolo ad Hispanias praedicandi gratia pergens, ibidem relictus est, ubi praedicationis officio non segniter impleto, clarus miraculis coronatus quievit. In Alexandria, sanctorum martyrum Epimachii et Alexandri, qui, cum essent multo tempore in vinculis, et diversis suppliciis confecti perdurassent in fide, ignibus ad postremum consumi jubentur. Item Alexandriae, sanctarum mulierum Ammonariae et Mercuriae cum aliis duabus, quae, inauditis tormentorum generibus toleratis et superatis, finem omnium, ferro caedente, suscipiunt. Item sanctorum martyrum Hermogenis, Donati et aliorum viginti duorum. In pago Vinnacensi, sancti Walerici presbyteri et confessoris.

Apud Siracusam, Siciliae civitatem, natalis sanctae Luciae virginis et martyris, sub persecutione Diocletiani, quam cum lenones corrumpere, jubente Paschasio consulari, vellent, nullatenus eam movere potuerunt, nec funibus additis, aut boum paribus plurimis. Picem, resinam, fervens oleum nil laesa suscepit, sed tandem gladio in viscera merso percussa est. Ipso die, sancti Autberti Cameracensis episcopi.

Apud Cyprum, natalis beati Spiridionis episcopi, qui unus fuit ex illis confessoribus quos Maximianus, dextris oculis effossis, et sinistro poplite succiso, per metalla damnaverat, quique cum propheticam duceret vitam, etiam signorum gloria inclitus fuit. Alexandriae, sanctorum martyrum Heronis, Arsenii, Isidori et Dioscori pueri, quos judex sub persecutione Deciana variis tormentis dilanians, cum pari modo constantia fidei videret armatos, tradi ignibus jubet. Dioscorus vero multipliciter flagellatus. divino nutu ad consolationem fidelium est dimissus. In Antiochia, natalis sanctorum martyrum Drusi, Zosimi, et Theodori. Item Remis, passio sancti Nicasii episcopi et Eutropiae virginis sororis ejusdem.

Apud Africam beati Valeriani episcopi et confessoris, qui cum esset annorum plus octoginta, extra civitatem singularis expelli jussus est, et ita praeceptum ut nullus eum neque in domo neque in agro dimitteret habitare; sicque in strata publica multo tempore nudus sub aere jacens, in confessione catholicae veritatis et defensione sanctimonii, cursum beatae vitae complevit. In territorio Aurelianensium, sancti Maximini confessoris.

Trium puerorum, Ananiae, Azariae et Misaelis, quorum corpora apud Babiloniam sub quodam specu sunt posita. In Tuscia, passio sanctae Barbarae virginis, sub Maximiano imperatore. Haec post diram carceris macerationem et nervorum caesionem, ac lampadarum adustionem, mamillarumque praecisionem, atque aliorum tormentorum cruciationem, ad extremum gladio data, martyrium consummavit. Ravennae, sanctorum Valentini. Naulis et Agricofae.

Translatio sancti Ignatii episcopi et martyris, qui ab urbe Roma Antiochiam delatus, jacet extra portam Damniticam, in cimiterio ecclesiae. Eodem die, beati Lazari, quem Dominus Jesus in Evangelio legitur resuscitasse a mortuis. Item beatae Marthae, sororis ejus, quorum venerabilem memoriam extructa ecclesia non longe a Bethania, ubi e vicino domus eorum fuit, conservat. In Oriente apud Eleutheropolim civitatem, sanctorum martyrum quinquaginta, qui sub Sarracenis passi sunt.

Apud Macedoniam, civitate Philippis, natalis beatorum martyrum Rufi et Zosimi. Hi ex eo numero discipulorum fuerunt, per quos primitiva Ecclesia in Judaeis et Graecis fundata est, de quorum etiam felici agone scribit sanctus Policarpus in epistola ad Philippenses. In Africa, passio sancti Moysetis martyris, Turonis, sancti Gatiani episcopi et confessoris, qui ab urbe Roma eidem civitati primus directus episcopus, multis clarus miraculis quievit in pace.

Apud Aegyptum, beati Nemesii martyris, qui ab Emiliano judice geminatis suppliciis excruciatus, cum latronibus jussus est incendi, Salvatoris perferens similitudinem, qui una cum latronibus pertulit crucem. Civitate Nicea, sancti Darii martyris. Item Autisiodoro, sancti Gregorii episcopi.

Apud Alexandriam, beatissimorum martyrum Ammonis, Zenonis, Ptolomei, Ingenii et Theophili, qui tribunalibus adstantes, cum quidam Christianus in suppliciis positus trepidaret, et jam pene ad negandum declinaret, vultu, oculis ac nutibus conabantur illum erigere. Cumque hac de causa clamor totius vulgi in eos prosiliret, prorumpentes in medium, Christianos se esse testantur. Per quorum victoriam, illico Christus gloriosissime triumphavit, suisque constantiam animi dedit. In Thracia civitate Gelduba, sancti Julii martyris. Item in Amphitrea, sancti Liberati.

Natalis beati Thomae apostoli, qui Parthis et Medis Evangelium praedicans, passus est in India, ac non multo post inde translatus ad Edessam urbem. Eodem die in Tuscia, sanctorum Joannis et Festi.

Romae via Lavicana inter duas lauros, natalis triginta martyrum, qui omnes uno die persecutione Diocletiani coronati sunt. Alexandriae, beati Ischyrionis martyris. Is cum ad sacrificandum blanditiis atque injuriis cogeretur, et contemneret; praeacuta sude transverberatus per viscera, neci traditur. Civitate Ostia, sanctorum Demetrii, Honorati et Flori. [ Bouillart. : ⁜ a Civitate Hostia, sancti Basilei.]

Apud Nicomediam, sanctorum martyrum viginti, quos Diocletiana persecutio gravissimis cruciatos tormentis, martyres Christo fecit, et beatos sanctorum numero in coelis conjunxit. Romae, natalis sanctae Victoriae virginis, sub persecutione Decii imperatoris, quae cum esset desponsata a quodam pagano, et nec nubere vellet, nec sacrificare, post multa facta miracula, inter quae plurimas virgines aggregaverat, percussa est gladio in corde a carnifice, rogatu sui sponsi. Item Romae, sancti Servuli, de quo beatus Gregorius scribit quia a primaeva aetate usque ad finem vitae paraliticus jacebat; ad cujus tumbam miracula creberrime fiunt. Parisius, dedicatio Basilicae in honore sanctae crucis et sancti Vincentii martyris, et depositio Domni Childeberti regis.

⁜ a Vigilia natalis Domini. Apud Antiochiam Siriae, natalis sanctarum virginum quadraginta, quae sub Deciana persecutione per diversa tormenta martyrium consummaverunt. Apud Spoletum civitatem Tusciae, sancti Gregorii martyris et presbyteri, temporibus Diocletiani et Maximiani imperatorum, qui primo fustibus nodosis caesus, ac deinde post craticulam et carcerem cardis ferreis in genibus percussus, sed et ardentibus lampadibus per latera incensus, tandem decollatus est. Civitate Tripoli, sancti Luciani.

JESUS CHRISTUS FILIUS DEI in BETHLEEM JUDAE NASCITUR anno Caesaris Augusti quadragesimo secundo [ interserit Bouillart.: ⁜ a ebdomada, juxta Danielis prophetiam, sexagesima sexta.], olympiadis centesimae nonagesimae tertiae. Eodem die, natalis sanctae Anastasiae sub Diocletiano imperatore, quae pro confessione Domini diutina custodia macerata, dein cum ducentis viris et septingentis feminis ad insulas Palmarias delata, ipsa quidem igni, caeteri vero variis interfectionibus martyrium celebrarunt. Romae in cimiterio Aproniani passio beatae Eugeniae virginis, quae tempore Galieni imperatoris, post virtutum insignia, post sacros virginum choros, pro Christo diu agonizans, novissime gladio jugulata est.

Apud Hierosolymam, natalis sancti Stephani protomartyris, qui a Judaeis non longe post passionem Christi lapidatus est, eodem scilicet anno Ascensionis ipsius. Hujus venerabile corpus tempore Honorii principis divina revelatione repertum est. Romae via Appia, depositio sancti Dionisii papae, qui fidei documentis sub Claudio imperatore clarus effulsit. Eodem die sancti Marini clarissimi viri, qui martyrii triumphum sub imperatore Martiano Romae adeptus est.

Apud Ephesum, natalis beati Joannis apostoli et evangelistae, qui post exilii relegationem, post Apocalypsis divinae revelationem, post Evangelii descriptionem, usque ad Trajani principis tempora perseverans, totius Asiae fundavit rexitque ecclesias. Et confectus senio, sexagesimo octavo post passionem Domini anno, aetatis autem suae nonagesimo nono mortuus est, ac juxta eamdem urbem sepultus. Alexandriae, sancti Maximi episcopi: qui satis clarus et insignis de titulo confessionis effectus est.

Bethleem, natalis sanctorum Innocentium, qui ab Herode rege interfecti sunt. Ancira Galatiae, sanctorum Eutici presbiteri et Domitiani diaconi.

Hierosolimis, David regis. Apud Arelatem, natalis sancti Trophimi, cujus meminit Paulus scribens ad Timotheum, qui ab eodem Apostolo episcopus ordinatus, praefatae urbi primus ob Christi Evangelium praedicandum directus est. Ex cujus fonte, ut papa Zosimus scribit, tota Gallia fidei rivulos accepit. In pago Oximensi, sancti Ebrulfi confessoris. [ Addit Bouillart: ⁜ a Item Hierosolymis, sanctae Melaniae Deo sacratae.]

Apud Spoletum, natalis beati Sabini episcopi, Exuperantii et Marcelli diaconorum, et Venustiani cum uxore et filiis, sub Maximiano imperatore. Ex quibus Marcellus et Exuperantius primo equuleo suspensi, dein fustibus graviter macerati, post ungulis abrasi, et laterum adustione assati, martyrium compleverunt. Venustianus autem non multo post, una cum uxore et filiis, gladio necatus. Sanctus vero Sabinus post manuum detruncationem et diutinam carceris religationem, ad mortem usque caesus est. Horum itaque martyrium, licet diverso extiterit tempore, una tamen recolitur die. Alexandriae, sancti Mansueti martyris, cum aliis decem.

Romae, natalis sancti Silvestri papae, cujus actus clari habentur. Apud Senones, beatorum Sabiniani episcopi et Potentiani, qui a pontifice Romano ad praedicandum directi, eamdem metropolim martyrii sui confessione illustrem fecerunt. ⁜ a Et in eadem urbe, sanctae Columbae virginis: quae superato igne, gladio caesa est [ Addit Bouillart.: jussu Aureliani principis.] Retiariae, sancti Hermetis exorcistae.

Et tandem claudunt extremum festa Decembrem.

AD MAJOREM DEI GLORIAM.

1. Cum diu gens Langobardorum infidelitatis suae tenebris carere noluisset, et jugum Domini ferre detrectans eos qui ferebant impugnare decrevisset, Italiam venit nominis Christiani gratia impugnandi et suo eam dominio subjugandi, cujus incolas occultum Dei judicium ejus mucroni tradidit feriendos. Quae gens longe lateque suae caedis extendens crudelitatem, Beneventanam aggressa est expugnare provinciam, cujus urbes terrae coaequans, monasteria villasque depopulans, non minimas Christianorum strages dedit. Oves enim Dominicas ab ovilibus exclusas diversa caede lacerans ovilia Domini evertebat, ita ut in eremi vastitatem loca prius desiderabilia conversa viderentur. Unde inter caetera facinora [Col. 0901B] sua monasterium ⁜ a eximii Patris Benedicti depopulans, rebus omnibus inhabitabile reddidit. Quod quomodo contigerit, legenti B. Gregorii secundum Dialogorum librum clarum est: qui omnia hujus sanctissimi viri opera claro stylo persecutus, inter caetera narrat eum prophetiae spiritu cognovisse atque praenuntiasse, ablatis rebus omnibus idem monasterium eversum iri.

2. Hac itaque patrata eversione et multis effluentibus annorum curriculis, idem locus ad eremum redactus coepit esse ferarum, qui prius fuerat habitatio hominum, usquequo regni Francorum gubernacula [Col. 0901C] adeptus est Chlodoveus filius Dagoberti, qui ut erat vir nobilissimus rerum administratione publicarum miro callebat ingenio. Idem etiam rex cum egregiis polleret moribus petitionibusque justis et servitio Dei aptis assensum praeberet, interpellatus est a bonae memoriae viro Leodebodo Patre monasterii S. Aniani, quod est situm prope moenia urbis Aurelianae, ut monasterium ordini monastico congruens sibi liceret construere in agro Floriacensi, datis pro eodem agro in mutua vicissitudine praediis quae sibi a parentibus jure haereditario relicta possidebat. Namque idem ager Floriacensis scilicet regalis tunc fiscus erat. Quibus auditis rex libentissime ejus precibus annuit, et desiderium illius quod diu dilatione creverat compleri judicavit. Igitur ab [Col. 0901D] utrisque partibus mutuae commutationes factae sunt, memorato abbate dante quod a genitoribus ei relictum [Col. 0902A] est praedium ( Attimacum ad Axonam ), et rege supradicto reciproca vicissitudine pro eo agellum quemdam Floriacum cognominatum cum appendiciis suis haud longe a littore Ligeris. Quod testamentum mutuae vicissitudinis usque hodie in archivis publicis nostri reservatur monasterii. Praedictus autem vir Domini Leodebodus hoc negotio peracto nequaquam oblitus suae destinationem desiderii, in supradicto agello coepit aedificare habitationes utiles monachis. Quod opus sagaci insistens industria, mirifico consummavit effectu: aedificansque ibi basilicam in honore S. Petri, itemque aliam in honore S. Mariae Domino dedicari voluit. Mox etiam tunc praeparata habitatio ut ne inanis esset atque sine habitatoribus, collegit ibidem quamplures ad Domino [Col. 0902B] serviendum sub norma regulae vivere paratos, Patremque et Abbatem his praefecit nomine Mummolum ⁜ b , qui quandiu, rebus humanis interfuit, ut idoneus pastor gregis sibi commissi sollicite curam exhibuit.

3. Igitur cum processu temporis evolventibus annis supradictus Leodebodus corpore exemptus (sicut credimus) coelicas recessisset ad sedes, jamdictus Mummolus gregis commissi custodias optime servans et lectioni assidue studium dans, inter caetera reperit in libris beati ac praecellentissimi viri Gregorii Romani antistitis, quomodo sanctus ac Deo [Col. 0902C] dilectus Benedictus agonis sui cursum in Beneventana provincia consummaverit: recordansque quia isdem venerabilis Pater, oraculo divino admonitus praevidensque futuros casus, praedixerit illud monasterium funditus evertendum, et quod ille spiritualibus oculis, iste oculis patratum carneis conspiciebat, misit ad praedictam provinciam unum ex commilitonibus nomine Aigulfum monachum. Sic namque sibi fuisse revelatum divinitus dicebat, ut praedictus vir illuc pergens, corpus jam dicti transferret Benedicti. Fuit namque idem Aigulfus venerabilis vir et Deo omnimodo placere gestiens: qui quantae sanctitatis fuerit cujusve virtutis, finis probavit, in quo omnis laus secure canitur. Namque cum bonis [Col. 0902D] polleret operibus, et in monasterio Lirinensi ob bonorum studium operum peteretur aliquantisper exempli gratia remorari, a contrariis religioni divinae [Col. 0903A] insidias perpessus, ad palmam martyrii usque pervenit: cujus etiam passio penes nos habetur ( infra ).

4. Non dispar interea huic visioni in Cenomanica urbe apparuit visio ⁜ a , ut scilicet pergentes et ipsi in eamdem provinciam, corpus transferrent sororis S. Benedicti, Scholasticae nomine, ut quos unius urnae habebat spatium, simul transferendi ostenderentur. Cum igitur utrinque laboraretur, quatenus visionis manifestae non segnes invenirentur exsecutores; paucis admodum diebus transactis a supradicta Cenomanica urbe egressi, oraculi divini auditores carpebant iter Italiam ducens: divertentesque in monasterium Floriacum hospitandi gratia, compererunt [Col. 0903B] praefatum venerabilem virum Aigulfum praeceptis abbatis sui obsequentem idem velle iter arripere.

5. Igitur communi decreto coeptum opus simul statuunt peragere, junctique simul tandiu indivisibiliter sibi adhaesere, quousque Romam venientes B. Petri basilicam oraturi intrarent. At cum in eadem urbe sub obtentu visendorum sanctorum locorum a se invicem dividerentur, ut rei autem habet veritas, negotium quod coeperant perfecturi; memoratus Aigulfus intermissis interim his quae palam ostentaverat velle, locorum scilicet sanctorum circuitionibus, expeditioni operam dedit, certans ocius [Col. 0903C] perficere quod sibi injunctum fuerat sanctum mandatum. Tandem itaque pervenit ad locum castri quod vocatur Cassinum: ibidemque paulisper itineri finem imponens, exspectabat eventum rei, orans illum qui visionem superius prolatam revelare dignatus est, quique se ad hoc opus destinaverat, ut non in vacuum tantum iter consumi vellet, sed sicut promiserat thecam thesauri sui ei revelare dignaretur.

6. Cum itaque alicujus signi causa capiendi loca peragraret, et huc illucque circumspiciens oculorum orbes volveret sedulus explorator, conspiciens eum homo quidam multorum annorum crebro id agentem sic eum prior affatur: Heus tu, inquit, quibus [Col. 0903D] ab oris nostras adisti sedes, cujusve negotii gratia? Ad haec ille non indagini illius ausus est propalare commissum sibi secretum: sed cum iterato super ipsa re interrogaretur, ipse tamen negotium divulgare metueret, haec ab eodem sene audivit: Cur, inquit, me secreti tui non efficis conscium? Nam si delatoris scandalum caves, securus esto, in me tutam [Col. 0904A] reperies fidem: et si dictis meis fidem accommodaveris, fortassis etiam negotio tuo profuturum erit. Ista vero cum praedictus Dei famulus auribus hausisset, cogitans quia in antiquis est sapientia et rerum praeteritarum cognitio, reputans etiam sicut postea rei probavit eventus, propter hoc ipsum eum Dominum praemisisse, compellanti ex ordine rei gestae texuit historias, qua causa venisset, quaeque visio propter hanc rem sibi fuerit demonstrata. Ad haec senex paululum terrae defigens aspectum, vocemque infra fauces comprimens, sic demum ora resolvit: Si mihi quae pro tali munere debentur praemia digna rependis, Deo favente, puto me ocius negotio finem perfectionis imponere, quatenus pro his quibus laborem tanti itineris assumpsisti peractis, [Col. 0904B] ovans ad propria repedare queas. Hujus ergo verba cum vir Dei perorantis audisset: Nulla, inquam, erit in munere dando difficultas quin omnia quae a me poscis dem, tantum est ut promissionis tuae memor dicta factis recompenses. Ad haec ille: Cum, inquit, lucifugae noctis tempora conticiniique metas propinquare prospexeris, tu ne ad modicum quidem indulge quieti, sed tecti adyta linquens, nudo sub aeris axe indefessus speculator adesto. Cumque solitudinis hujus locum aliquem lumine clarissimo radiare conspexeris nivei montis instar, notato certa mente locum: namque ibi inveniendum est unde tuae curae finis imponatur.

[Col. 0904C] 7. Igitur praedictus vir verbis fidem dans, ardens autem desiderio, primo quietis somno percepto stratu sese excutiens, praeceptorum senis haud segnis obtemperator exstitit. Namque praedictae solitudinis plagam respiciens conspicit eminus locum lumine claro micante, ceu cum luminaribus facibusque densis locus aliquis perfusus illustratur. Quibus visis reverendus heros gaudio magno repletus mundi Gubernatori et saeculorum Rectori benedicens in iisdem laudibus noctis terminum exspectabat. Qui cum diu praestolatus affuisset, solisque globus, necdum jubare suo mundi spatia ampla compleret, ad locum intrepidus properat cujus notator exstiterat: ibique sicut longe optaverat cuncta inveniens, prosperatori itineris [Col. 0904D] sui grates innumeras rependit. Namque locum adiens loculum ibidem invenit, exterius quidem vilem, interius autem retinentem magni pretii margaritas. Pro foribus autem petrae scilicet superpositae praefixa erant notamina, quorum interius busta jacebant. His sicut diu optaverat inventis, patefacto a latere evacuatoque locello, thesaurum inventum unius sportellae conclusit ⁜ b sinu, quae sporta hactenus [Col. 0905A] penes nos quasi nova habetur. Quibus patratis omnibus improviso adsunt socii, quos supra sermo retulit a Cinomanica urbe profectos, quaerentes et ipsi non quaesita diu benedictione frustrati. Tuncque primum sibimet mutuo patefecere sui itineris causam, quia scilicet et ipsi revelatione divina admoniti ad corpus B. Scholasticae ierant deferendum: moxque cum festinatione retrogradum iter arripientes, festinato simul regredi curabant portantes quas invenerant dono divino pretiosissimas margaritas.

8. Bajulis sanctorum corporum Benedicti et S. Scholasticae sororis ejus celeriter repedantibus, jamque [Col. 0905B] oras finium suarum attingentibus, vox alta divinitus per alta silentia noctis prohibuit eos moras innectere in eundo. Eadem hora papam Romanum per visionem quidam assistens talia compellare visus est: Cur te piger somnus temporibus pressis negat stratibus relictis custodiam tuae habere provinciae? et quare dimissis publicis utilitatibus, propriis implicaris? namque ut dico quod palam sit noveris, te magnorum virorum patrociniis carere Benedicti scilicet atque Scholasticae sororis ejus, quorum corpora quidam a Galliae oris huc adventantes, illuc ferunt humanda. His auditis Romanus antistes protinus relicto thoro arma comitesque inquirit, ac persequi conatur recedentes, junctis sibi Langobardorum auxiliis. Hac itaque famuli Dei visione accepta, formidantes [Col. 0905C] alicujus incommoditatis tristem accessum, respiciunt retro, videntque se subsequi ab hostibus: tuncque timore pleni terraeque consternati, rogabant eum qui suorum famulorum corpora eis revelare dignatus est, ut ea illis ad locum destinatum praeciperet deferre: quorum precibus divinae pietati annuere libuit. Nam omnipotentis potentia tenebrarum densitate ita eos occuluit, ut sibi quidem nil obesset, persecutoribus vero eorum omnem facultatem se inveniendi auferret: sicque famuli Dei malorum timore sublato ocius redirent.

9. Tandem igitur quanquam laboriose, salubriter tamen tanto confecto itinere in praediolum quoddam [Col. 0905D] diverterunt Bonodium ⁜ a nomine, situm in pago Aurelianensi lassitudine cogente. In quo loco cum paulisper indulgerent quieti, ecce quidam sine oculis materno fusus utero advenit, magnisque vocibus oris ac fidei sanctum interpellabat, ut quae natura negaverat sibi lumina praestaret. Igitur dum his vocibus perstaret, parvo intervallo atque vix uuna hora effluente discussa caligine caecitatis lumen sibi dia negatum coepit aspicere, et datorem illius simulque B. Benedictum magnis laudum vocibus extollere.

10. Placuit etiam Divinitati huic miracu o aliud in eodem loco conjungere, ut quantae sanctitatis esset cujus corpus portabatur ostenderet. Namque debilis quidam qui erectus ire nequibat per terram, rependo se trahens, utpote qui et omnium membrorum officio destitutus erat, advenit implorans auxilium ab omnipotente Deo per famulum illius Benedictum. Itaque miro modo coeperunt se nervi diu contracti extendere, et aridi diu meatus venarum sanguinis inundatione humectari, atque ita Deo volente accepto robore laetus super pedes constitit et curatori suo magnis vocibus benedixit. Qui locus hactenus Basilicam retinet Domino in honore B. Benedicti dicatam.

11. Cumque ab eodem loco moveri placuisset, aliud praediolum adeunt mille quingentis ferme passibus a monasterio quo tendebant distante Novavilla [vulgo la Mairie de Neuville ] cognomine. In eo etiam cum aliquantulum eis requiescere placuisset, obviam eis quidam caecus factus est, qui magno impetu ferociter facto sportam qua beati viri cinis portabatur apprehendit. Quem vir Domini Aigulfus moderata studuit correptione castigare, atque ab illicita praesumptione revocare. Sed ille quem lumen amissum contristabat, respondit, nullo modo se posse ab ea divelli nisi quamprimum lumen reciperet; pronuntiavitque se tantae fidei esse, ut quidquid peteret S. Benedictus, Domino sibi annuente tribuere [Col. 0906C] posset.

12. Post haec vero cum in eundo nulla mora fieret, agmina monachorum cum plebe territorii Aurelianensis obviam eis processerunt milliario a monasterio, in vico qui dicitur vetus Floriacus: ibique cum gaudio et laetitia atque honore magno exceperunt corpora sanctorum supradictorum sub die quinto Iduum Juliarum. In eodem quoque loco die illo eamdem solemnitatem cum ingenti laetitia in Dei laudibus peregerunt. Cum igitur ibi morae fierent, plebs Cenomanicae urbis, cujus supra diximus fuisse cives qui pro afferendo corpore B. Scholasticae ierunt, adfuit obviam procedens cum civibus suis, [Col. 0906D] quos pro deportando coelesti thesauro emisisse gaudebant. Sed cum ad praedictum locum veniens cognovisset rei veritatem et actus omnes venerabilis viri Aigulfi, postulabat eum ut sibi munus promissum atque a Deo demonstratum concedere deberet. Sed isdem venerabilis vir respondit, se nequaquam velle sanctorum germanorum corpora ab invicem separare, sed sicut eos in priori monumento [ supple constat] simul fuisse conditos, ita in secundo indivisibiliter componere velle testabatur. Tunc vero nobiles [Col. 0907A] quique atque sapientes his contradixere verbis, justum non esse dicentes, ut quos divina voluntas participes fecerat oraculi coelestis, et qui simul locum sanctorum thecae corporum adissent, quique in subeundo pares labore fuerant, non etiam fructus laboris aeque partirentur. Maxime vero non esse dignum dicebant, ut duo magna luminaria loci unius coarctaret angustia, cum sufficerent singulis locis singula. Taudem igitur saepedictus venerabilis vir Aigulfus consiliis venerandorum virorum assensum dedit decrevitque, ut ipse cum suis retento corpore B. Benedicti, socios suos cum corpore venerandae sororis ejus dimitteret ⁜ a .

[Col. 0907B] 13. Sed quia certum non erat qualiter discerni ossa potuissent quae confuse unius sportellae sinus retinebat, facta difficultate discernendi ad hoc consilium ventum est, ut ea quae minora viderentur ossa separatim ponerentur, majora vero altrinsecus congregarentur. Dum igitur dividens haesitaret et certum quid judicari non posset, Divinitati huic ancipiti sententiae taliter finem imponere placuit. Nam cum continuis Divinitatem precibus noctis spatium utrique populi pro tanto sibi manifestando negotio pulsavissent, facto mane conspiciuntur eminus duorum parvulorum exsequiae cadaverum, quorum unum erat masculini sexus, alterum feminei. Igitur salubri accepto consilio ad se exanimata corpora deferri jubent. Quod cum factum esset, masculi corpus [Col. 0907C] prope ossa poni fecerunt quae magnitudine praestare videbantur, miroque modo mox ut mortui mortua tetigere ossa jacentis, per mortuum mortuo et vita reddita est. Similiter autem eis placuit ut penes minora mortuae puellae corpus poni deberet. Deus autem ut demonstraret germanos esse qui ferebantur merito, quemadmodum carnis una procreatione, uno eodemque tempore pares merito pares esse voluit in miraculo ⁜ b ; ita ut puella eadem hora ab officio funeris surgeret: et quae a flentibus amicis portabatur ad tumulum, iisdem gaudentibus rediret domum. Antiquum namque inusitatumque post Elisei actum (IV Reg. XV) revocatum hoc constat miraculum, quia omnipotentis Dei manus ut demonstraret [Col. 0907D] B. Benedictum nec novis nec antiquis Patribus imparem, merito parem illum extulit prophetarum operibus: completurque veridica vox Veritatis promittentis: Qui crediderit in me, opera quae ego facio faciet (Joan. X, 12) . Omnes igitur laetis animis magnisque vocibus benedicunt Dominum, qui quae sibi [Col. 0908A] occulta fuerant luce clarius propalare dignatus est.

14. Igitur sublata omni ancipiti sententia quae super corporibus discernendis diu eorum animos occupaverat, plebes Cenomanicae ad corpus B. Scholasticae salubriter verterunt. Quod summa celeritate levatum imponentes scapulis, cum gaudio ad proprium locum deportaverunt: ibique magnis sumptibus aedificata est ecclesia, et ordinatis quaeque erant necessaria feminis Deo servientibus infra breve spatium temporis plurimae nobilium feminarium in eodem monasterio aggregatae sunt, quae se relicto saeculo Domini servitio manciparunt. Sed et ipsum monasterium usque nunc magnis miraculorum illustrationibus [Col. 0908B] a Domino honoratur.

15. At vero Mummolus abbas et venerabilis Aigulfus levaverunt corpus S. Benedicti quod a Deo sibi collatum certis indiciis apprentibus tenebant, et in Basilica B. Petri ⁜ c ad custodiendum deposuerunt. Quod cum eximia cura servantes, conferebant inter se quo in loco ejusdem monasterii id divinae voluntati concordantes humarent. Super qua re non minima eorum animos dubietas occupaverat. Sed Deus qui benigna pietate sua sancti viri corpus de loco priori transferendum decrevit, in sequenti aptum locum sepulturae providit. Nam cum diu, sicut jam dictum est, beatae memoriae Mummolus super hac [Col. 0908C] re cogitaret consiliumque utile quaereret, intempesta nocte consueta orationis furta requirens, stratis relictis sicut consueverat dormitorium egressus, sub nudo coelo coepit inter alia precari, ut divina pietas ei salubre consilium suggereret, quonam in loco sanctissima membra locaret. Adfuit his precibus clemens auris omnipotentis, quae servos suos justa petentes audire consuevit. Nam lux subito coelitus emissa ante basilicae frontem beatae Dei Genitricis Mariae in modum facis ardens in eum locum ubi nunc est conditum corpus protendi vis est. Quod visum vir Domini Mummolus ut vidit, omni dubietate postposita certissime credidit quod hic locus aptus esset sancti viri membris locandis. Igitur posthabitis [Col. 0908D] mordacibus curis et visioni omnimodis fidem dans, in eodem loco quo sibi demonstratum fuerat cum magno studio in melius ornato sub pridie Nonas Decembris cum ingenti honore et laudibus divinis terrae humuli terram multi pretii reddere studuit, vilique urna ⁜ d contexit coelestum thesaurum. Nam [Col. 0909A] quantum dilectus Deo, amabilisque ipse thesaurus sit, testantur innumerae debilium sanitates corporum, maximeque animarum medelae, quae usque hodie mortalibus pro tanti viri honore tribuuntur a Domino. Sed et locus isdem cujus sit nobilitatis, ex actibus beati viri comprehendi potest. Nam cum eidem viro machinam in sphaerae modum ostendisset, [Col. 0910A] credendum est eum prae omnibus locis plus eum dilexisse quo praescivit propria ossa propriis relictis sedibus transferenda: in quo hactenus tanta constat monstrata miracula, ut si scriberentur, proprio indigerent libro, praestante Domino nostro Jesu Christo. Amen.

Justino igitur imperatore ob immanitatem scelerum in amentiam verso ac paulo post vita privato, Tiberius Constantinus, vir reipublicae regendae strenuus, imperii infulas totius gentis adnisu suscepit, quibus per septem annos rite gubernatis, successorem delegit sibi Mauricium, ex prosapia Graecorum ac Cappadocia oriundum. Quo imperante, B. Gregorius sanctae atque apostolicae sedi Romae praeficitur episcopus. Porro Francorum regnum Brunechildis regina cum nepotibus Theodeberto atque Theoderico filiis Childeberti regis jam majoris aetatis metas attingentibus fortiter regebat. At vero gens Langobardorum [Col. 0912B] Italiam a partibus Venetiarum dudum, ut supra praelibavimus, ingressa, maxima ex parte cladibus afficiendo, suae potentiae subdere conabatur. Procedente deinde tempore, jamque Phoca imperium administrante Romanum, qui Mauricium imperatorem cum filiis Theodosio, Tiberio, atque Constantino, cum esset strator Prisci Patricii, dolo interemerat, praefata gens duce Agilulfo, quem sibi regem praefecerat, totam pene irrumpit ⁜ c Italiam, Romanamque aggreditur urbem. Nec longo post a praedonibus praedictae gentis, monasterium beatissimi Patris Benedicti, quod in Cassino situm est, noctu invaditur, diripitur, destruitur. Qui cum universa diriperent, ne unum quidem ex monachis tenere potuerunt: ut prophetia venerabilis Patris, quam longe [Col. 0912C] ante praeviderat, compleretur, qua dixit: Vix apud Dominum obtinere potui, ut ex hoc loco mihi animae concederentur. Fugientes autem ex eodem loco monachi Romam venerunt, codicem sanctae regulae quam saepedictus Pater composuerat, et quaedam alia ejus scripta; necnon pondus panis, et mensuram vini, ac quidquid ex supellectili surripere potuerant deferentes. Phoca itaque post octo annorum curricula, [Col. 0913A] quibus imperium omne pessumdederat condigno mortis genere trucidato, Heraclius succedit, regens imperii sceptra viginti sex annis. Cuique Heraclonas [ al., Heracleonas] cum matre Marina duobus substituitur annis: ac deinde Constantinus filius Constantini ⁜ a , successionis ordine annis sufficitur viginti et novem. Quo imperante Italicum regnum Grimoaldus sibi prospere disponere videbatur, Francorum vero regimen Chlodoveus filius Dagoberti optime asservabat.

Hac proinde tempestate Mummolus abbas coenobii Floriacensis, quod situm est in territorio Aurelianensi [Col. 0913B] supra fluvium Ligeris, divina monitus visione per somnium, dirigit una cum consensu Deo sibi commilitantium fratrem quemdam ex suis venerabilem monachum Aigulfum nomine: quatenus sanctissimi confessoris Christi Benedicti corpus huc transferre deberet. Sic enim sibi revelatum divinitus asserebat. Cui ex insperato conjunguntur missi Cenomanensis urbis episcopi, et ipsi propter corpus beatissimae Scholasticae virginis sororis eximii Patris Benedicti transferendum divina revelatione invitati. Cujus rei historiam, quia in promptu est ( scripta scil. ab ipso Adrevaldo ), instanti opusculo inserere supervacaneum duximus. Huic sacratissimae translationi beatorum germanorum, Benedicti scilicet [Col. 0913C] atque Scholasticae, attestatur Paulus monachus, cujus supra mentionem egi, in historia gentis suae libro sexto, ita inquiens: Circa haec tempora (haud dubium quin Constantino imperante) cum in Castro Cassini ubi beatissimi Benedicti corpus requiescebat, aliquantis jam elapsis annis solitudo exsisteret; venientes de Cenomanensium et Aurelianensium regione Franci, dum apud sacrum corpus se pernoctare simulassent, ejusdem Patris atque germanae ejus ossa auferentes, in suam patriam asportaverunt, ubi singillatim duo monasteria in utriusque honore constructa sunt.

[Col. 0913D] Sane Justiniano juniore post mortem Constantini imperium assumente, decem in imperio annis exactis, a Leone Augustali dignitate privatur, exsilioque relegatur: adversum hunc Tiberius arma corripiens, imperiali sarcina relevatum retrudit in carcerem. Porro illo in tempore, apud Gallias Francorum [Col. 0914A] decidente gloria, a praefectis palatii domus ordinabatur regia, regibus ob imperitiam desidiamque solum regale nomen inaniter gestantibus. Namque et opes et potentia regni penes palatii praefectos, qui majoresdomus dicebantur, et ad quos summa imperii pertinebat, retinebantur, neque aliud regi relinquebatur, quam ut regio tantum nomine contentus, crine profuso, barba submissa solio resideret, ac speciem dominantis effingeret, legatos undecunque venientes audiret, eisque abeuntibus responsa quae erat edoctus vel etiam jussus ex sua velut potestate redderet: cum praeter inutile regis nomen, et precarium vitae stipendium, quod ei praefectus aulae, prout videbatur, exhibebat, nihil aliud proprii possideret, quam unam et eam perparvi [Col. 0914B] reditus villam, in qua domum et ex qua famulos sibi necessaria ministrantes atque obsequium exhibentes paucae numerositatis habebat. Quocunque eundum ei erat, carpento ibat, quod bobus junctis ⁜ b et bubulco rustico more agente trahebatur. Sic ad palatium, sic ad publicum populi sui conventum, qui annuatim ob regni utilitatem celebrabatur, ire, sic domum redire solebat. At regni administrationem et omnia quae vel domi, vel foris agenda erant ac disponenda, praefectus aulae procurabat: cujus officii magistratum ea aetate Arnulfus ⁜ c vir eximiae nobilitatis probabilisque vitae, cum filio Angesilo apprime regebat. Quique relicta post saeculi gloria, episcopus Mediomatricum, cleri [Col. 0914C] populique acclamatione et voto ordinatus, mirabiliter in pontificatu vivere studuit: ac demum eremiticam eligens vitam, leprosis universa praebens obsequia, continentissime usque ad obitum vixit. Anastasius jam tunc Romani imperii regebat insignia, Italici vero regni principatum post Arepertum Liutprandus in suam redegerat ditionem.

Circa haec tempora Petronax quidam civis Brexianus, religiosae vitae continentiam servans, Romam agente praesulatum B. Gregorio ⁜ d venit, sancti desiderii patefacturus votum. Denique hortatu ejusdem sanctissimi praesulis praedictus Petronax coenobium [Col. 0914D] quod quondam ab egregio Patre Benedicto in Castro Cassini montis aedificatum fuerat, atque permissu Dei omnipotentis a Langobardis destructum, devotissime adiit, ibique cum aliquibus prudenti simplicitate praeditis, qui jam ejusdem loci habitationem expetierant, summa charitatis [Col. 0915A] annexione in S. religionis habitu vivere coepit, quique eumdem virum seniorem sibi praeficiunt. Non post multum vero temporis, cooperante divina misericordia, suffragantibus meritis praecipui Patris Benedicti, multorum ibidem monachorum nobilium atque mediocrium ad se concurrentium Pater effectus est: sicque reparatis habitaculis coenobitali ordini congruentibus, sub sanctae regulae jugo ac beatissimi Patris Benedicti institutione vivere coeperunt. Hoc itaque ordine in statum, quo nunc cernitur, sanctissimum illud Cassinense coenobium reparatum est, cum jam fere centum et decem annorum ⁜ a curricula evoluta essent, ex quo occulto Dei nutu locus ille habitatione carere coeperat humana. Proinde sequenti tempore, huic venerabili [Col. 0915B] viro Petronaci dilectus Domini pontifex Zacharias plurimum auxilii contulit, libros scilicet sanctae Scripturae, necnon et alia quae ad utilitatem monasterii pertinere poterant: insuper et regulam quam ipse egregius Pater sanctissimis conscripsit manibus, paterna libertate concessit.

Interea apud Gallias, Angesilo majoredomus filioque ejus Pippino humanam obeuntibus vitam Carolus filius Pippini, totius gentis Francorum magistratum, quanquam post multa bella de manu Reinfredi (Reginfredi Paul. Diac. lib. VI, c. 42) [Col. 0915C] tyranni Deo juvante abstulit, suaeque subdidit potestati. Denique rebus bellicis operosissime insistens, tyrannos per totam Franciam dominatum sibi vindicantes oppressit, ob eamque rem plurima juri Ecclesiastico detrahens praedia fisco associavit, ac deinde militibus propriis distribuere studuit. Praeterea Saracenos Galliam occupare tentantes duobus magnis praeliis, uno in Aquitania apud Pictavium civitatem, altero autem apud Narbonam, juxta Birram fluvium ita devicit ut in Hispaniam eos redire compelleret. Quamobrem cum adversantibus nullatenus cedere sciret, nullique parcere, diu a posteris Tudites, ab actu rerum scilicet agnomen indeptus est. Tudites enim mallei dicuntur fabrorum, quorum ictibus cuncta atteritur durities. [Col. 0915D] Pepigit hic foedus cum Liutprando, eique filium suum Pippinum misit, ut more Christianorum fidelium ejus capillum primus attonderet, ac Pater illi spiritalis exsisteret: quod ille gratantissime complens, multis ditatum muneribus genitori natum remisit (Paul. Diac., lib. VI, c. 53) . Qua de re contigit, ut legationem sacratissimi praesulis Gregorii ad se directam, obsecrantis quatenus S. Romanam Ecclesiam a Langobardorum tyrannide liberaret, terrena coelestibus praeponderans, floccipenderet. [Col. 0916A] Rebus itaque humanis eo post diutinam regni administrationem exempto, duo filii ejus, Pippinus et Carlomannus, regni summam concordi societate divisam, aliquot annis sub Childrico nominetenus rege, ad gubernandum suscipiunt. Porro Carlomannus post aliquantum temporis excursum, regni quam ad regendum susceperat partem fratri relinquens, amore succensus speculativae conversationis, Romam se in otium contulit. Siquidem hortante B. Eucherio Aurelianorum episcopo, qui a patre illius nulla exsistente culpae offensa pulsus sede propria, atque in Hasbaniam apud S. Trudonem in exsilium relegatus fuerat; necnon S. Bonifacio Fresionum episcopo, qui ambo patris ejus apud inferos damnationem ⁜ b , etiam corporeis ipsi [Col. 0916B] ostendere visibus: operosam temporalis regni dignitatem toto contempens mentis adnisu, habituque permutato, tonsurae ecclesiasticae gratiam a B. Zacharia papa Romano percipere meruit. Denique monasticae vitae normam adeptus, in monte Soracte apud ecclesiam B. Silvestri, exstructo monasterio cum fratribus secum ad hoc convenientibus nonnullo tempore optata quiete perfruitur. Sed ex Francia multi nobilium ob vota solvenda, Romam cum solemniter commearent, et eum velut dominum quondam suum praeterire nollent, otium quo maxime delectabatur, crebra salutatione interrumpentes, locum mutare compellunt. Nam cum hujusmodi frequentiam suo proposito officere vidisset, relicto monte in Samnium provinciam ad monasterium [Col. 0916C] S. Benedicti situm in saepedicto castro Cassini, secessit, atque ibi, quod reliquum fuit mortalis vitae, religiose conversando complevit.

Dum igitur haec ita aguntur, Pippinus regni Francorum assecutus summam, jussu Stephani Romani pontificis Childricum inertissimum regem depositum ac detonsum, in monasterio deinde trusum private vivere compulit. Dein auctoritate ejusdem pontificis, ex praefecto palatii rex constitutus, per annos ferme quindecim aut eo amplius regni Francorum principatum [Col. 0916D] solus optime rexit. Ea igitur tempestate, monachi saepedicti coenobii Cassinensis, auctore Carlomanno de quo supra retulimus, Romam veniunt, doloris apud sanctissimum papam Zachariam deposituri querelam, propter corpus scilicet sacratissimi Patris Benedicti, a solo proprio in Gallia translati. Qui moeror jampridem a cordibus eorumdem fratrum ob terrarum longinquitatem nec non vetustatem temporum admodum refrixerat, nec jam spem potiundae hujusce rei habebant: sed Carlomanno illorum [Col. 0917A] sacrum subeunte collegium, spes olim emortua revixit: sanctumque adeuntes exposcunt praesulem, ut litteras Pippino regi Francorum dirigat, qualiter auctoritati ac precibus tanti favens pontificis, egregii Patris corpus avito restituat loco. Praefatus vero pontifex precibus annuens lacrymosis, auctoritatis apostolicae epistolam editam, per eumdem Carlomannum ac fratres qui cum eo venerant, Franciam Pippino dirigit regi. Modus autem relectorum sacrorum hic erat. «Zacharias episcopus, servus servorum Dei, sanctae sedi principis apostolorum B. Petri praesidens, omnibus episcopis ac presbyteris Ecclesiae Francorum salutem dicit. Egregius Apostolus ait: Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum (Rom. VIII) . Et iterum idem ipse: Dum tempus habemus, [Col. 0917B] operemur bonum ad omnes (Gal. VI) . Et item Scriptura: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona (Rom. X) ! Innotuerunt nobis religiosus abbas et presbyter Cassini monasterii B. Benedicti, et Carlomannus Deo amabilis monachus, germanus filii nostri Pippini excellentissimi majorisdomus, per hos praesentes religiosos Dei servos monachos concordiae et pacis sermones inter eum ac Grifonem fratrem ejus expedire nos mittere; ut et nos haec ipsa admonendo, dirigamus excellentiae jam dicti Pippini filii nostri, ut ad pacis concordiam redeant, vobis propter Deum pacificis mediatoribus. Verum etiam pro corpore B. Benedicti, quod furtive ablatum est a suo sepulcro, ut ei restituatur. In hoc pietatis et misericordiae libenter aurem accommodare [Col. 0917C] hortamur dilectionem ac sanctitatem vestram, ut primum omnium frater ad fratrem pacis jure in unum redeat, et confundatur iniquitas e medio eorum; charitas vero Dei vobis praedicantibus et ministrantibus exuberet inter eos. Deinde et praefati B. Benedicti corpus juxta petitionem servorum Dei, sublimitas filii dilecti nostri Pippini vestra cooperante sanctitate indubitanter ad proprium remittat locum; ut et jam dicti servi Dei de suo gaudeant sibi restituto Patre, vosque perennem habeatis mercedem et laudem, pro eo quod juste operati fueritis, ut ad suum sanctissimi viri corpus referatur tumulum, ex quo clam ablatum est. Nec enim habet sanctitas vestra quod offensionis in hoc bono opere restitutionis hujus pertimescere debeat coram Deo; dum [Col. 0917D] creditur, quia ad obtinendum hoc, ipsius suffragantibus orationibus et voluntate, praefati religiosi Dei servi sunt permoti. Valete.»

Acceptis itaque litteris S. papae, Carlomannus ⁜ a et fratres qui cum eo erant Gallias expetunt, Pippinum adeunt, sacra sancti apostolici proferunt rescripta: flebilemque sibi querelam questuosis subjiciunt lacrymis. Orant subveniri sibi, pios Patris cineres ossaque cunctis reverenda mortalibus furtim sublata devotissimis filiis auctoritate regia justitiaeque respectu affatim restitui. Non ullius offensae in hac re pertimescere culpam, cui suffragari agnoscitur inoffensus rectitudinis trames. Flexus his luctuosis questibus pius princeps simulque sanctae sedi assentando [Col. 0918B] favorem praebens, fratris quoquo consulens voluntati, Remigium Rothomagensem episcopum naturalem suum ad perficiendum Carlomanni fratrumque petitionem cum imperio Floriacum monasterium dirigit: qui ex praecepto regis etiam nolentibus fratribus sacrum effossum pignus Carlomanno ac fratribus cum eo pergentibus ocissime reddat. Suscepto negotio episcopus celerrime monasterium expetit, mandata regis edicit, jussa implere conatur. Medo tunc temporis abbas huic sancto praeerat gregi. Hic cum praecepta regalia aegerrime suscepisset, non se posse depositum reddere dixit, quod ad servandum, non autem restituendum se suscepisse gaudebat. Ita subjiciens: Ipse sanctissimus Pater propria sponte huc se deferre permisit, ipse visione sacra suos ob [Col. 0918C] sui devectionem invitavit servulos: suscepimus indigni, egregii Patris sacratissima membra, excepimus cineres pios, devote nunc usque asservare curavimus. At si nostris intervenientibus peccatis relinquere Gallias ruraque eum nativa petere placuerit, fateor potis id ei exsistere, nec velle nostrum licere quoquomodo obsistere. Sin vero (quod certissima fide nostro inhaesit pectori) divino nutu providentiaque clementi ob plurimarum salutem animarum relictis propriis has procul positas ac pene in ultimo littore Oceani sitas expetiit voluntarie sedes; certissimum habetote, impotes voti vestri vosmet ad propria redituros. His dictis, multum illacrymans, fores ecclesiae sanctae Dei Genitricis Mariae quo reposita sancta membra cubabant reserare jubet, suosque [Col. 0918D] propter ostia excubitare.

Ipse vero cum fratribus totius congregationis intra Ecclesiam beati apostolorum principis sese retinens, [Col. 0919A] solo prostratus, lacrymis ora perfusus Domini auxilium expostulabat, quatenus dilectissimi sui confessoris pignus quod nullis praecedentibus meritis, sed solo gratuito munere famulis suis contulerat, nulla scelerum enormitate irritatus auferri permitteret. Quod quibus fletibus quibusque gemitibus, quove ululatuum clangore peroratum sit, quis mortalium exsolvere valeat? Conflictantes denique in dolore Patris et filiorum animos, aetatis maturimae interdumque supremae, qualitatis variae, valetudinis diversae, quis explicaverit digne? Videres certe animos Patris moestitiae vulnere attritos, prospectare moerentium filiorum lacrymabiles vultus, atque ab neutra parte consolatorem, prorumpere hinc senes junioribus solitum pridem impendentes dilectionis amorem [Col. 0919B] nullam solaminis conferre gratiam: hinc juniores, patribus nullum adjumenti robur conferre. Res certe animos erroneos hac illacque trahebat. Dum itaque partes tanto animi ardore inter se decertarent, atque hi quibus res pro animo inerat, sese orationibus communirent, majestati omnipotentissimae tantam discriminis litem solita miseratione dirimere placuit. Siquidem Remigius episcopus, cum suis templum ingressus, dum ad sacrum propinquassent sepulcrum, repentina luminum caecitate adeo percelluntur, ut nec mutuos cernere quirent vultus, nec quamlibet in partem saltem palpatu quo progredi vellent agnoscere. Perinde terrore valido adoperti, nihil aliud quam vitae dispendia operiebantur: alii denique solo sternuntur, misericordiam Domini praestolaturi; alii fugae solatio [Col. 0919C] salutem meditantes, huc illucque discurrunt, vociferantesque auxilium affore precantur. His nimia confusione tumultuantibus, evocatus cum fratribus accurrit abbas, dataque manu ab ecclesia violatores sacri templi extrahit, divinam satis abundeque sentientes ultionem. Humi deinde prostratis veniamque petentibus clementer indulsit, atque ex ejusdem pretiosissimi confessoris corpore reliquias benignissime contulit. Refectis autem, ac cunctis necessariis itineri dapsiliter attributis, ad sua remittit. At illi palatium repetentes, virtutem quamplurimam Dei hoc in loco meritis sanctae Dei Genitricis perpetuaeque Virginis Mariae, ac B. Petri apostolorum principis, necnon et egregii P. Benedicti intercessione vigentem, regi praestantissimo Pippino patefaciunt, eumque liberalem huic [Col. 0919D] sacro coenobio suis adhortationibus sedule efficiunt ⁜ a .

Pippino interea rege ad coelestia ut credimus demigrante, [Col. 0920A] Carolus et Carlomannus filii ejus, regni administrationem suscipiunt, [ ⁜ b factoque solemniter generali conventu totum regni corpus ex aequo partiuntur: et Carolus quidem eam partem regni quam pater eorum Pippinus inprimis tenuerat; Carlomannus vero eam cui patruus eorum Carlomannus praefuerat, regendi gratia suscipiunt. Sed Carlomannus post administratum biennio regnum, morbo decessit: Carolus autem, fratre defuncto, consensu omnium Francorum, totius gentis monarchiam suscipit. Qui bellum adversus Langobardorum gentem Italiam jampridem Romanorum potestati subtractam vario jure possidentem, rogatu et precibus Adriani Romanae urbis episcopi assumit, quod prius quidem et a patre ejus, Stephano papa supplicante, [Col. 0920B] cum magna difficultate susceptum est. Quia quidam e primoribus Francorum cum quibus consulere solebat, adeo voluntati ejus renisi sunt, ut se regem deserturos, domumque redituros libera voce proclamarent. Susceptum tamen est tunc contra Haistulfum regem et celerrime completum. Siquidem praefatum regem paucorum dierum obsidione apud Ticinum compulit et obsides dare, et erepta Romanis oppida atque castella restituere, atque ut reddita non repeterentur, sacramento fidem facere. Enimvero Carolus inchoatum a se bellum nequaquam interpolari permisit, priusquam Desiderium regem longa obsidione fatigatum in deditionem acciperet, filiumque ejus Adalgisum in quem spes omnium inclinata videbatur, [Col. 0920C] non solum regno, verumetiam Italia excedere compelleret, omniaque Romanis erepta restitueret, totamque Italiam suae ditioni subjugaret subactaeque filium suum Pippinum regem, imponeret. Ampliata denique regia potestate, necesse erat duces regno subjugataeque genti praeficere, qui et legum moderamina, et morem Franciae assuetum servare compellerent. Qua de re primatibus populi ducibusque contigit palatium vacuari, eo quod multos ex Francorum nobili genere filio contulerit, qui cum eo regnum noviter susceptum tuerentur et regerent. Hac igitur occasione ut aliquibus videtur: ut plurimis vero credibile visum est, ob Francorum suspectam fidem, quam semel in conjuratione, dum bellum inchoaretur Saxonicum, expertus est; iterum autem [Col. 0920D] in conjuratione Pippini naturalis filii,] quibusdam servorum suorum fisci debito sublevatis curam tradidit regni, atque inprimis Ragonem Aurelianensibus comitem praefecit, Biturigensibus Sturminium, Arvernis Bertmundum, aliisque ut ei visum est locis alios praeposuit. Sed Raho ut ejus debitum [Col. 0921A] exposcebat naturae, nimia insolescens astutia, cupiditate vero crudelior effectus, cum universa quae Aurelianensium fines continere videbantur sibi subjecta cerneret, coenobio duntaxat S. Benedicti excepto quod ab abbate tunc regebatur Radulfo, consilium habuit abbate interfecto praefatum praeripere coenobium. Quod maturato peregisset, nisi pietas indulgentissima Conditoris obviam se tanto facinori opponere disposuisset. Fretus itaque fiducia peragendae malignitatis, quemdam e suis satellitibus ad regem dirigit, qui mortuum Radulfum abbatem nuntiaret, statimque ac pene evestigio alterum mittit, qui Radulfum abbatem ad colloquium evocaret mutuum. Sane legatus regi directus accelerato itinere palatium venit, jussa exsequitur: necdumque peracto [Col. 0921B] negotio aliquandiu palatio immoratur. At vero Radulfus abbas conscensis equis cum paucis ad colloquium properat fallentis amici. Sed dum ille iter perageret, comes balneum ingressus, curam corporis agebat. Cumque adhuc in balneo resideret, abbas monasteriolum S. Gundulfi ⁜ a ingreditur (nam inibi tunc morabatur comes), obviumque habuit quemdam pomilionem [pumilionem seu nanum] nomine Gauringisum, qui facetiis comiti inserviebat, quique insidias ei comitis, cum nutibus, tum sermone denuntians, fugae auxilium expetere hortatur. Itaque abbas verso gradu, calcaribus equum impellens, citato cursu Ligeris alveum repetit, navemque conscendens, in citeriorem transvehitur ripam, celerrimeque monasterio recipitur. Interea nuntiatur comiti [Col. 0921C] abbatem inibi affuisse Radulfum, sed concite rediisse. Cernens comes acerrime se ab abbate praeventum, nec malitiae suae ac fraudi locum patere ullum, nimio felle commotus, a balneo exsiliens linteo obvolvitur, seque in lectum aliquantulum requieturus projicit, residente ad caput ejus Deutheria concubina. Eo altiori sopore depresso, astitit in visu quidam senex monachi habitum gerens, quem sequebatur puer ejusdem habitus, taliterque ad eum infit: O Comes, quid promerui, quia voluisti abbatem interficere meum? Cui cum ille negando responsum ederet, nequaquam se abbatem suum necare voluisse; ille torvo vultu in eum respiciens simulque baculo quod gestabat incurvo caput ejus percutiens, inquit: Per caput hoc testor poenitudinem te hujus [Col. 0921D] facti inutiliter certissime acturum. Qua percussione excitatus, a lecto exsiliens, efferatus animo in vocem erupit, dicens: Vae mihi, vae mihi, jam nunc morior. Cumque astantes territi requirerent, quid causae esset, cur talia ac si mente captus effunderet verba, pallens ac tremens sciscitantibus respondit: Quiescenti mihi in lecto sanctus astitit Benedictus, veneranda decorus canitie, quem sequebatur puerulus et ipse monachus, coepitque adversum me conqueri, quamobrem abbatem suum interficere vellem. Cumque ei responderem nullatenus me abbatem [Col. 0922A] suum interficere voluisse, baculo quod gestabat, caput meum valide percutiens, morti me vicinum reddidit; una etiam comminans, citissime hujus facti me inutiliter poenitudinem peracturum. Haec dicens, dolore interiora citius penetrante, nocte sequenti, morti corporis mortem animae socians, Manum [daemonum] obsequio, miserrimam animam Erebi jaculatur ad ima. At Radulfus abbas agnita ejus praepeti quidem, sed serotina morte, legatum dirigit, qui regi et suam renuntiet vitam, et Rahonis exitiales exsequias.

[Col. 0922B] Regali munificentia huic sacratissimo coenobio a priscis Francorum regibus per praecepti proprii syngraphum concessum fuerat, uti quatuor naves immunes ab omni debito fisci liberrime per alveum Ligeris discurrerent. Cum itaque suprafati comitis tempore, harum una ob salis evectionem Namneticam usque ad urbem pervenisset, atque in regrediendo tuta ex praecepto regio ⁜ b omnes itineris portus civitatesque pertransiret, ad urbem pervenit Aurelianam, ibique a telonariis civitatis detenta rector navis vectigalis gratia quaestioni subjicitur. Liberalitatem regiam illo reclamante, contempta regali auctoritate exactor navem onustam sale fisco subjicit, atque cum caeteris navibus procuratori portus committit. Erat quando haec agebantur dies [Col. 0922C] Dominica; sed circa horam fere diei tertiam, cunctis missarum celebratione detentis, navis quae cum caeteris in portu fiscali tenebatur, subito absque humano remige, a portu emota medium Ligerim petit, quo fortior vis aquae decurrere solet: ibique contra adversum pelagus fortiter enatando, pervenit ad Posterulam quae usque hodie S. Benedicti dicitur, ibique appulit. Concurrunt undique ab urbe populi incognitum cernere miraculum, stupentesque voces clamoris atque adhortationis proferunt. Videte, o cives, contemplamini qualiter novus nauta dilectus Domini Benedictus mortali sine remige navem propriam mediis regit in fluctibus. Confusa denique omnis procuratorum fisci audacia in posterum ab hac sese compescuit stultitia.

Carolo Augusto Magno imperatore Francorum diem obeunte, Ludovicus filius ejus imperii gubernacula suscepit, cujus tempore variis tumultuationibus regno Francorum attrito, multo ac gravi turbine Ecclesiae visus est concuti status. Namque filiis diversa adversus patrem molientibus, quantum ad [Col. 0923A] totius regni specimen attinet, intestina oritur collisio: dumque pater alios honoribus ob merita privare, alios cumulare opibus studet; idipsum vero filii adversus patrem, dejectos ab illo erigere, sublimatos deponere conantur, tempestatis instar maritimae, subjectos hac illacque dispergunt: qua causa res quarumque Christi ecclesiarum contigit gravissima pati dispendia. Inter quas Ecclesia Aurelianensis cum contiguis sanctorum locis, quae sub regimine Dominicorum clericorum sive monachorum consistere videbantur, non modica vexatione afflicta est. Siquidem Matfrido comite quondam Aurelianensi ob culpam inertiae propriis honoribus privato, Odo in ejus locum substituitur. Qui insolentia gravi contra sui naturam elatus, cuncta quae juri subjacebant ecclesiae [Col. 0923B] Aurelianensis, matricula excepta ( id est, rebus pauperum), sed et abbatiam S. Aniani, necnon S. Benedicti in propriam molitur redigere potestatem. Quod monachi coenobii S. Benedicti cernentes, consilio inito, misericordiae Domini solius se committentes, maturrimam partem suorum fratrum ad praefatum dirigunt comitem nimia insanientem tyrannide cum pignoribus sanctorum: omnigena supplicantes prece, ne tantum incurrat piaculum, neve res sacro ordini delegatas ad nefarios transferat usus sed magis servos Dei res sibi a Domino traditas libere liceat ordinare: quae petitio nulli apud eum valuit. Coeperat eo in tempore expeditionem parare viribus undecunque contractis adversum Lanthertum atque Matfridum sociosque eorum, Neustriae partibus [Col. 0923C] residentes, qui ab imperatore ad Lotharium defecerant: cui expeditioni jusserat quoque interesse Jonam venerabilem episcopum Aurelianensem et Bosonem abbatem S. Benedicti, quorum res injuste sibi vindicaverat. Interea auxiliares ex superiori Burgundia ad id properantes bellum, utramque Ligeris ripam tenentes, rapinis cuncta vastabant: quorum vesaniae Boso abbas obviando, jussit naves portus ita paratas adesse, ut si populus ex superioribus adventans partibus citeriorem ripam teneret, nautae omnem pecuniam familiae coenobii ipsius in majoribus minoribusque pecoribus seu caeteris mobilibus consistentem rebus, navibus exceptam, amnem ultra transferrent. Si autem ulteriorem viam pergeret, versa vice idipsum ex supradictis agerent rebus, [Col. 0923D] transvehendo scilicet cuncta in hanc alvei partem. Praeficitur hujusmodi negotio Hercambaldus presbyter bonae vitae et nominis, qui in hoc eodem coenobio vitam tenuit regularem, eaque quae scribere proposui, viva voce sub attestatione veritatis, cunctis profitebatur certissimo se cognovisse visu. Dum enim per triduum profectio perduraret exercitus, labor non dicam nautarum, verum ipsorum excrevit nimius animalium, itemque ex pervigilio lassitudo praevalida. Fessus continuatione vigiliarum presbyter, circa crepusculum tertiae noctis domum properat, atque in stramine cujusdam lecti impatientia victus somni se projicit, moxque ut quippiam somni capere potuit, conspicit in visu astantem sibi personam [Col. 0924A] sub monastico habitu baculum manu gestantem, quam sequebatur puer ejusdem habitus. Itaque stupescentem presbyterum persona illa clementer alloquitur: Quid est, frater, cur modo hic taliter jaces? Cui ille venerandi vultus intuens personam: Domine, inquit, vobis cunctisque notum est, quantum nobis ac familiae nostrae Odo comes necnon populus ei favens inferat mali, ideoque injunctum praecepto abbatis officium cura pervigili certatim dum provideo, quatenus navali effugio familia nostra servare a raptoribus valeat supellectilem suam, gravatus somno in hoc me stramine projeci. At senior verbis favens presbyteri, talia refert: Novi vera esse quae dicis, sed antequam his quae dolendo quereris, verissima satisfaciam promissione, causari [Col. 0924B] aliquantulum libet. Mirum valde est, quamobrem fratres nostri culpam in me redarguant ignaviae, ac si ego nullam vexationis illorum curam habeam, velutque lethargo oppressus, in eorum revelatione dormiam: quod pro certo fieri nequit. Si enim praeceptis omnipotentis curam adhibueritis obediendi, regulae quoque per me a Deo vobis traditae mandata exsecuti haud segniter fueritis, cuncta adversa fient prospera, inimici amici efficientur, gratiamque suam fautor omnium bonorum in nullo negabit. De hac vero quae nunc est injuria vestra, scitote jam clementissimi Conditoris omnium sententiam propitiam erga vos effectam, eumque qui tyrannidis adversum Ecclesiam indigne arma corripuit, septimum nequaquam transigere solem, donec hujus rei incurrat [Col. 0924C] poenitudinem. Habete ergo in Domino fiduciam, et in illo confortamini. Dum haec senior delectabilibus ederet verbis, presbyter quibus poterat nutibus puerum sciscitabatur, quae esset tantae venerationis persona. Cui puer submissa voce: Hic est, inquit, Pater noster S. Benedictus.

Saepedictus itaque presbyter cum rescisset beatissimum Patrem secum in visu colloqui, coepit cunctis qui aderant videntibus ab eodem sese lectulo brachiis extentis protrahere, ac si vestigia ejus quem cernebat astantem tenere posset: simulque voces cujusdam murmuris emittere anxius, quas nullatenus astantes intelligere poterant. Tandem expergefactus, [Col. 0924D] hac illacque obtutum vertendo discurrens, supplici ac pene lacrymabili voce semel et bis ingeminat dicens: Quorsum Dominus meus S. P. Benedictus abiit? Cognitorem omnium occultorum Dominum testor, modo hic eum in specie corporea a me visum, mihique locutum. Nec mora, ipse quoque presbyter monasterium veniens, Patribus ejusdem loci cuncta quae visu cognoverat, monita denique piissimi Patris, necnon adhortationem ejus sedule refert. Qua relatione moesti relevati fratres, semet invicem ad agendas Deo gratias hortabantur, qui auxilio desertos humano, solito tuebatur munimine. Necdum promissi cursum expleverant soles, et ecce ex acie castrensi quidam clericus fuga lapsus, cui nomen Herrardus, [Col. 0925A] postridie belli exacti hora fere diei octava monasterium pervenit, diroque nuntio coenobium omne perculit. Nuntiat namque cruentissimam caedem nostrorum, adversariorum victricem insistere manum, copias omnes cum auxiliis hinc inde contractis hac illacque fugae subsidio dilapsas, ductores belli Odonem, fratremque illius Guillelmum comitem Blesensium, Teutonem denique abbatem S. Martini, Guidonem comitem Cenomanensem cum multis aliis amplae opinionis viris mortem oppetiisse. Quo nuntio graviter afflicti fratres, ad Dominum exorandum pro tanta Christiani populi caede se intentissime conferunt. Licet enim quidam illorum, qui tanto interfuere discrimini, nimium gravi infortunio res Ecclesiae juri subditas, non dicam premerent, imo penitus [Col. 0925B] gentili more auferrent; tamen humanae affectu naturae, servorum Dei corda prae dolore concussa sunt, memoria recolentes quid animae perseverantes extrema sub luce in malis apud inferos patiantur: quibus cruciatibus torqueantur, quorum vitae finis exitiale stipendium meruit. Quamobrem praecepti divini memores, dicentis: Orate pro persequentibus et calumniantibus vos, ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est: qui solem suum facit oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos (Matth. V) : communi cosilio pro his preces ad Dominum fundere statuunt; quatenus etsi perpetuis non mererentur absolvi cruciatibus, saltem mitioribus ⁜ a multarentur a stricto Judice poenis.

Solemne festum impendebat S. confessoris Christi Benedicti, quod ex veteri consuetudine quotannis pridie Nonarum Decembrium agitur, quo conventus multorum populorum ob tanti memoriam Patris confluere monasterio solet: praeterea servorum Dei religiosorumque non contemnenda copia virorum. Mos autem prisca procedens aetate multam occupavit tempestatem, liberalitatis gratia post spiritalis refectionis abundantissimum donum, corpora quoque terreno accuratissime reficere cibo. Sed cum diversarum apparatus copiarum huic rei congruentium hinc inde proflueret, piscium omnimodis deerat affluentia, quae tantae celebritati aliquantulam [Col. 0925D] praestaret gratiam. Anxius valde abbas, sed et fratres huic procurando suffecti officio, quaquaversum dirigunt, si quo modo cujuslibet adminiculo a tanta relevari possent piscium penuria. Verum humana deficiente industria, cum jam desperati omnes dejectis animis nihil quod sperarent haberent, meritis et interventu clarissimi vereque Benedicti a tanto moeroris suscitantur somno. Instante enim vigilia praedictae festivitatis, quidam frater juxta morem nocturno tempore cum fratribus proprio recubans lecto, vidit in visu amnem Ligerim sese transpositum, atque in loco, quo fluviolus vulgari [Col. 0926A] dictus vocabulo Obla Ligeri immergitur, supra ejusdem fluvioli se astare marginem: ex alia vero ripa praefati fluminis, quemdam, ignotae sibi quidem formae, sed tamen venerandi vultus astare clericum ( id est monachum), qui baculo quod gestabat incurvo more veterum antistitum, maximum gregem suilli pecoris a profundo ejiciens aquae, eam versus partem, qua praedictus monachus stare videbatur, cum magno impellebat strepitu. Expergefactus frater post expletionem officii nocturni, evocato secretius monasterii decano, somnium refert, hortaturque ut cum fratribus fluvium piscandi aviditate expetat: pro certo se scire, quia Christi dilectus miles commilitonibus suis abundantissimam largiturus erit piscium praedam. Hoc denique significare [Col. 0926B] visum, cum procul dubio sues pisces, ignota vero, sed reverendi habitus persona, summum portenderet Benedictum. Roboratis hac visione animis fratrum, certatim retibus paratis, curritur ad flumen, pansisque hinc inde cassibus, squamigeri gregis copia exuberanter abstrahitur aequore, tantaque fuit captorum piscium abundantia, ut eorum evectio vehiculo egeret. Atqui noverat beatus Pater tirones suos his ac talibus, infatigabiliter Domini inhaerentes praeceptis, elevare beneficiis, qui mortali gravatus adhuc sarcina, discipulis penuria panis laborantibus opem ferre valuit ducentorum modiorum farinae collatione. Si igitur corpora alimento tantopere solatur terreno, quanto putamus eum juvamine animarum saluti insistere, qualiter aeternae felicitatis [Col. 0926C] gaudia honorum actuum onusti fructibus, mereantur intrare laetantes?

Opinione vulgo orbem penetrante, gratiam Christi praestabilem adfore quibusque mortalibus incommoditate corporea laborantibus, ad limina confessoris Christi Benedicti coepere undecunque monasterium petere, quatenus optabilis sospitatis compotes esse valerent. Interea cum reliquis quidam utroque debilis gressu, cui nunquam pedibus concessum fuerat iter capere, sed magis scamellorum juvamine, geniculis se per terram noverat trahere, astitit. Hic diu in basilica sanctae Dei genitricis perpetuaeque virginis [Col. 0926D] Mariae apud sacros cineres excubans, tandem respectu divinae pietatis atque interventu dilecti Domini Benedicti sanitati redditus, gratias Domino simulque intercessori suo pro modulo scientiae sibi collatae referre non distulit. Sane quia insuetus dolor, laborque non modicus in extensione diutius contractorum nervorum graviter debilem afflixerat, nequaquam repentina celeritate ignotum pergere iter valebat, donec titubantia genua, dolore procul semoto, firmius stabilirentur. Servatur proinde in domo pauperum hospitio deputata, ibique sufficientem sibi agapem, cum reliquis ptochio ( πτωχεῖον, [Col. 0927A] mendicabulum seu hospitium pauperum) residentibus accepit. Transactis aliquot diebus aeger robustior redditur, ac gressus dudum hac illacque divaricantes rectius incedere discunt. Postremo residentibus fratribus, hora diei tertia, post lectionem capituli regularis sanctorumque memoriam, jubetur ab Adalgaudo [ al., Adalguado. Boscio, Adalcaldo] abbate quondam languidus sacro se praesentare conventui, atque ob dubietatem a quorumdam cordibus auferendam, putantium necdum eum plenam sospitatem recepisse, situlam plenam aquae deferre. Quod confestim impletum est. Erat igitur spectare miraculum, videres astare stabili firmoque gressu dudum terrae genutenus inhaerentem, ac celeri directoque calle quoquo discurrere, qui nuper [Col. 0927B] nutanti crure vix baculo sustentante quolibet progredi valebat. At mortalium corda quid tunc gaudii, quid exsultationis habere poterant, patronum tanti gregis, tantique praesulem loci, exhibitione operum, sui praesentiam cernentes ostendere? Sed mentes coelesti desiderio flagrantes, a laudibus Omnipotentis cessare non poterant, quin potius eo tempore Christo jucundare in hymnis exsultationis uberius adgaudebant, quo se donatos munere cognoscebant.

Dum Boso ⁜ a abbas coenobii hujus regimen ex regulari electione suscipiens non ignobiliter disponeret, [Col. 0927C] contentio maxima inter advocatum praesentis ecclesiae Epitagium nomine, necnon advocatum alterius cujusdam sacri loci oboritur ob mancipiorum querelam, non parvi numeri. Theodoinus dicebatur vocabulo vicarius Mariacensis, cujus in officio eorumdem concretio atque cohabitatio a progenitoribus exstiterat: ad quem se advocatus illius alterius loci conferens, datoque munere corrumpens, ab aequitatis jure deflexit: jamque instabat dies qua lis emota, in castello quod Nandonis ( Château-Landon in Wastinio) vocatur, dirimi debuisset. Sed Boso abbas, ne forte minus cautus esse videretur, ad praefatum vicarium duos mittit monachos, eique loco muneris duo vascula mittit argentea non contemnendi ponderis, obsecrans quatinus justitiae et rectitudini [Col. 0927D] favens, officiali nullomodo officeret nostro. At ille alterius jam dono corruptus monachos spernens, dona respuens, superbia tumidus, equum conscendit, servisque Dei dixit: Recedite, o monachi, cum vasculis vestris, ad monasterium de quo huc properastis. Hunc testor ensem, nullus ab hodierna die ex his mancipiis sancto famulabitur Benedicto. His dictis, impulso calcaribus equo, celerrime incedere coepit. Necdum procul a domo recesserat propria, et ecce equi cui insederat pes lapsus, sessorem a dorso projicit. Qui corruens in terram, [Col. 0928A] fracto humero, totoque pene corpore contrito, obsequentium manibus ad domum refertur propriam. Dein gravescente dolore, die abhinc tertia vitae excepit terminum. Advocatus vero S. Benedicti castellum Nandonis perveniens, querelam apud judices deponens, ac legali eorum judicio mancipia recipiens, ad propria remeat.

Decurso exinde non modico tempore, alia iterum oboritur controversia inter praefatum hujus loci advocatum, atque advocatum S. Dionysii. Colliguntur ab utriusque partibus plurimi legum magistri et judices, [Col. 0928B] qui pro partibus decertarent. Praeterea aderant in eodem placito missi a latere regis, Jonas episcopus Aurelianensis, et Donatus comes Milidunensium. Sed cum litem in eo placito finire nequirent, eo quod Salicae ⁜ b legis judices ecclesiasticas res sub Romana constitutas lege decernere perfecte. non possent, visum est missis dominicis placitum Aurelianis mutare. Venientes itaque ad condictum locum magistri et judices, utraque ex parte acerrime decertabant. Aderant namque legum doctores, tam ex Aurelianensi quam ex Wastinensi provincia. Enimvero longiuscule litem judicibus protrahentibus, eo quod nec hi cedere illis, nec illi assensum aliis praebere vellent, tandem adjudicatum est, ut ab utraque parte testes exirent, qui post sacramenti fidem [Col. 0928C] scutis ac baculis decertantes, finem controversiae imponerent. Sed cum id justum rectumque visum fuisset omnibus, quidam Wastinensis regionis legis doctor, cui quodam praesagio bestiale nomen pro humano inditum erat, quique ex parte S. Dionysii, munere corruptus advenerat, verens ne si duo inter se decertarent, testis eorum reprobus inveniretur; judicium protulit, non esse rectum ut bello propter res ecclesiasticas testes decernerent, imo magis inter se mancipia advocati partirentur. Cujus sententiae Genesius vicecomes favens, rectius dixit esse mancipia dividi, quam testes bello decernere: in eamque sententiam concilium omne deflexit. At vero S. Benedictus, nequaquam judicis illius ac legislatoris oblitus est, qui primus sententiam dividendi mancipia [Col. 0928D] versute juxta nomen suum ac bestialiter protulit. Namque continuo ut eadem in duas divisa sunt partes mancipia, ille justo Dei judicio ita percussus est, ut nullomodo aliquid loqui posset, evacuato totius linguae officio. Cognoscentes autem familiares ejus qui inibi aderant veritatem rei gestae, deduxerunt eum ad monasterium S. confessoris Christi quem graviter offenderat: ibique per unum ferme demoratus est mensem, nutibus quibus poterat auxilium deposcens egregii patris. Denique aliquantulam sanitatem consecutus, ad sua regreditur: nunquam [Col. 0929A] tamen donec advixit, impetrare valuit ut nomen sancti lingua propria exprimeret Benedicti.

Excubitorum officium sacris templis dicatum non modo modernis temporibus constat, verum prisca aetate sub B. Moyse a Domino legimus tabernaculo sacrato ex Levitarum genere, custodum munia subrogata: quae processu temporis, a sancto propheta necnon rege mirabili David, ampliori dispositione ordinata, morem nobis nostraeque religioni, ut ita dixero, suggessere. Et quidem vetusta aetas idem officium per successionem prolis excipiebat, nostra [Col. 0929B] vero non propagatione prolis, sed magis puritate vitae morumque probitate officiales admittit. Hac denique sacra consuetudine passim summa celebritate vigente, praesentis quoque loci basilica in honore sanctae Dei genitricis [Mariae omniumque Christi virginum Deo dicata, in qua venerabile etiam corpus sanctissimi Benedicti decenti honore servatur: omni religione atque honestate praestantem Christianum nomine, monachum custodem sortitur. Qui cujus meriti, cujusque sanctitatis exstiterit, luce his clarius eminet, qui ejus vitam sinceramque novere innocentiam. Huic solitum erat summa fiducia sacrum adire tumulum, atque vulgari mortalium more si quid adversi extrinsecus huic loco accideret, adversus sanctum causari Benedictum, ea utique [Col. 0929C] utens confidentia, qua sciebat se haudquaquam ab illo velle contemni. Quod et in hoc quod scribimus satis liquebit opere. In eadem basilica ob honorem, simulque utilitatem, opere caelatorio ex aere deformato armillae atque apprime deauratae funibus dependebant, quibus campanae secundum morem statutis horis celebrandi officii pulsabantur. Quadam vero die immisti populo ecclesiam ingressi latrones conspiciunt armillas funibus pendere, putantesque auri optimi pondus, cupiditate sibi familiari, pessimum facinus meditantes, communi decreto suffossionem parietis moliuntur. Quod noctu ut decreverant explentes, ecclesiam ingressi, armillas cum calamis fabre adjunctis exportant, eodemque foramine egrediuntur, oppilantes humo aditum fossae: [Col. 0929D] tantoque silentio id a furibus patratum, ut nemo excubantium persentiscere quiverit, quonam pacto tale completum fuerit facinus. Hora praeterea surgendi adveniente, cum tantum scelus venerando custodi Christiano innotuisset, qui dolor pectori ejus irrepserit, quae oculis lacrymae profluxerint, fateor non facile dictu. Cumque hujusmodi lamentis solito perveniens ad tumbam, acriter causari ac conqueri coepit, cur latronibus se spoliandum tradiderit. Et quia fiduciam sese a B. Benedicto audiendi cum simplicitate nimia ceperat, etiam peregrino sermone rusticitatem causandi exsequebatur (nam natura Germanus erat), ita inquiens: S. Benedicte, ut quid pigrescendo dormitas? quamobrem domum tuam [Col. 0930A] tam negligenter provides, ut quod in honorem operando confero, tu latronibus furto subducere permittas? Certe mihi non est curae si etiam tibi braccas auferant, qui armillas non defendisti. Crede mihi si armillas tuas non restituerint mihi, nec unam tibi candelam accendam. Haec et alia multa in hunc comminans modum, simulque baculo petram ante sepulcrum positam percutiens, tristis abscessit; sed omnipotens Deus nequaquam diutius contristari passus est servum suum, quin potius meritis et interventu beati Patris, cum quo fiducialius conqueri solitus erat, celerrime moestitia relevatum, gaudio competenti replevit. Si quidem praefati latrones scelus semel attentatum iterato repetentes, foramen suffossi parietis quod pridem tellure oppleverant, [Col. 0930B] paucis diebus interjectis expetunt: egestaque humo ingressum moliuntur. Confestim vero a custodibus capti, quaestioni subduntur: fatentur facinus, seque ob id ecclesiam ea hora ingressos, ut omne aurum atque argentum cum gemmis a S. Benedicti lecto extrahentes auferrent. Requisiti autem quomodo tantum scelus nudis patrarent manibus, praesertim cum neque subulas majores, neque malleos margulos, nec aliquid officinae fabrilis secum haberent, quo tam fabrefactam destruerent opus, cultros ex manicis protulerunt, quibus se actutum omnia perpetrare confessi sunt. Servati igitur usque ad tempus diurnae lucis, venerabili praesentantur Christiano, qui sciscitatus ab eis quid ex armillis quas furto abstulerant egissent, responsum accepit, eas reconditas [Col. 0930C] secum haberi. Graviter itaque redarguens acriterque in eos invectus, quare tantum nefas aggredi ausi fuissent, quod Deo hominibusque exsecrabile foret: porro leges humanae absque ullo misericordiae respectu vita eos carere, suspendio juberent; postremo Elisaei prophetae exemplo qui regis Syriae latrunculos, quos ad se interficiendum direxerat, captos oculis, in medium deduxit Samariae, atque rege Israel requirente a propheta, utrumne eos gladio percuteret, prohibuit, quin potius pane et aqua refocillatos suis remisit: misertus latronum labori, cibo potuque refici jussit, atque incolumes ad propria remeare, interdicens nequando ad talia audenda prorumperent.

Divi Augusti Ludovici temporibus, cum secundum Evangelicum Domini dictum, abundante iniquitate refrigesceret charitas multorum (Matth. XXIV) , dissidio gentis Francorum accidit multifariam rempublicam ejusdem regni affligi. Namque pravorum hominum consiliis, dum consultatio reipublicae in superbiam dominatumque se transformavit, primoribusque magis sibi invicem invidere et obloqui, quam regni utilitati consulere placuit; coepere regibus boni quique suspectiores exsistere, quibus (ut ait Crispus) semper aliena virtus formidolosa est; atque [Col. 0931A] inprimis genti contraria sentire. Qua de re actum est, ut dum imperator nobilitatem veteranorum desponendo insequitur, ac hi memores pristinae virtutis, defensare libertatem nituntur defectionis ab imperatore, regnique magnum pararint exitium. Sed quia nostri haudquaquam propositi est, regum actus stylo comprehendere, imo miranda Dei opera per servum illius Benedictum patrata litteris committere, relictis quae (ut ita dixero) perperam necne procaciter peracta sunt; ad ea quae coepimus redeamus. Imperator (ut dictum est) suspectos Francorum primores habens, Germaniae populos Aquitaniam profecturus evocat, Saxones videlicet, Thoringos, Bajoarios atque Alemannos: eisque quos virtute Francorum pater armis subegerat, regni statum incomposite [Col. 0931B] committit. Illud quo animo Franci exceperint, in promptu est agnoscere. Libertate igitur Transrhenani ac si ob tutelam imperatoris adepta, vitiis sese omnemque subdidere exercitum, depraedationibus scilicet pauperum, bonorum virorum dehonestationibus, sacrorum locorum violationibus, ac reliquis quae piget enumerare malis. Sed dum imperator expeditionem in filium agens, Aquitaniam versus Ligeri fluvio propinquaret; accidit quosdam supradictorum populorum duces, villulas coenobii S. Benedicti vastando attingere. Cum vero grassante praedonum saevitia, quid jam pauperibus diriperent deesset, monasterio proximant, idipsum quod et in reliquis acturi locis. Erat haud longe a monasterio armentorum grex non parvus depascens, qui continuis [Col. 0931C] fratrum necessitatibus deputatus ad serviendum erat. Hunc praedonum valida invadens manus minatur partim securi percussum suis epulis praeparare, partim secum sibi apta abducere. Quibus cum armentarius diceret non debere eos gregem sancti contingere Benedicti, quod si agerent, eis impune non cedere; illi indignantes, pinguiorem quam conspexerant juvencam a toto separatam grege jugulari praecipiunt: qua religata, unus ex eis qui audacior videbatur, evaginato ense exertoque brachio vaccam percutere nititur. At vero in ipso conatu vinctus ligatusque inextricabilibus vinculis haesit, ita ut erexerat brachium cum ense retinens, nullamque in partem deflectere valens. Videres miserum astare ipso suo conanime loris non parentibus vinctum, [Col. 0931D] virtutemque divinam quam in suo spreverat delicto, re ipsa in se experiri. Socii videntes emissam coelitus vindictam in comparem desaevire, consternati animo culpam confitentur, misericordiamque ab eo [Col. 0932A] quem superbe contempserant, sancto scilicet exposcunt Benedicto. Depositis denique armis, calceis pedibus resolutis, terram capitibus aspergunt: sicque remedium petituri monasterium properant, deducentes secum illum divinitus vinctum latronem. Et ubi basilicae proximant, prostrati ante ostium culpam cum lacrymis confitentur: nec illum solummodo reum sceleris, sed omnes una conscios esse criminis edicunt. Postremo voto se obligant, nunquam se cuiquam ex familia S. Benedicti aliquid molestiae illaturos, si modo gratiam illius promereri valerent. Cernentes interea custodes sacrae domus devotionem virorum, totoque inclinatos animo ad misericordiam pii judicis impetrandam, humi prostratos erigunt, dejectosque animo ac corpore consolantes, Ecclesiam [Col. 0932B] introducunt, atque ad sanctum tumulum perducunt. Oratione completa, miser resolvitur, atque Domino cum sociis grates pro posse, ac liberatori suo Benedicto agens, ad sua regreditur, aperte ubique praedicans divinam huic loco praestantius inesse virtutem, nullique ex sententia cedere, si quid pravi adversus sanctum molitus fuerit Benedictum.

Imperii Francorum monarchiam Ludovico Augusto (ut praefatum est) gerente, venerabilis abbas Hilduinus coenobii S. martyris Dionysii legatos Romam [Col. 0932C] direxit, atque ab Eugenio papa corpus S. Sebastiani martyris impetravit, quod delatum in S. Medardi basilica juxta corpus ejus in loculo gestatorio ad tempus collocavit. Quo in loco innumera miraculorum a Christo patrata sunt opera interventu sancti martyris. Postera sane tempestate, Boso ⁜ a abbas monasterii sancti confessoris Benedicti palatium evocatus adierat: unde regrediens transitum per monasterium S. Dionysii congruum habuit. Proinde divertens ad praefatum coenobium cum Hilduino reverendo abbate colloquium habuit familiare, interque familiaritatis colloquia reliquias ab eo sanctorum martyrum expetiit, Dionysii scilicet, Rustici et Eleutherii, atque Sebastiani. Cujus precibus nobilissimus abbas libentissime annuens, quod petebatur sub ea [Col. 0932D] conditione praestitit ⁜ b , ut quotannis adveniente natalitio eorumdem martyrum, celeberrima apud nos ipsorum festivitas more monastico haberetur. Susceptis gratantissime Boso abbas sanctorum pignoribus, [Col. 0933A] laetus ad propria regreditur ⁜ a . Die vero adventus sui ad monasterium, jussit directo misso, ut cum honore satis condigno fratres sibi occurrerent haud procul à monasterio. Jussis obedientes fratres excipiunt memorias sanctorum martyrum cum honore quantum mortalibus conceditur digno sub die undecimo Kalendarum Juliarum, atque in Ecclesia sanctae Dei genitricis Mariae collocant. Sequebatur autem reliquias sanctorum non minima multitudo virorum ac mulierum summa cum devotione, ob quaedam miraculorum beneficia a Domino per beatos martyres patrata. Porro quia ex antiqua auctoritate sancitum erat, feminas infra exteriores portas monasterii haudquaquam transitum introrsus habere; hi qui a longe memorias sanctorum secuti fuerant, ad preces convertuntur, [Col. 0933B] ut permitteretur eis poscentibus causa orationis ecclesiam in qua sanctorum reliquiae depositae erant ingredi, votaque sua persolvere. Quod quia adversum erat religioni monasticae, nullo omnino pacto impetrare valuerunt. Illis vero in prece perdurantibus, coepere etiam quique nobiliores causa tanti rumoris excitati ad tam venerabile undecunque confluere spectaculum: junctisque precibus vix extorquere quoquomodo ab abbate et fratribus potuerunt, ut extra portam monasterii ad occidentalem plagam in loco nemoribus consito tentorium extendi juberet, quo memoriae sanctorum certo tempore, hoc est vigilia Dominici diei deferrentur, manerentque sub reverenti vigilum custodia ibidem tam monachorum quam clericorum usque ad eamdem horam [Col. 0933C] Dominici diei, iterumque sacris referrentur aedibus. Quod cum impletum fuisset, multitudines plebium non solum ex contiguis, verum procul positis locis, medelam animarum ac corporum consecuturae eo confluxere. Operabatur denique Dominus per clarissimos martyres suos incredibilia virtutum dona, quae ipsi quoque pueruli ex parte conspeximus: ut liquido patesceret etiam nunc in his suis dilectissimis testibus illud compleri, quod olim eis qui in eum vera fide crediderint repromisit, ita inquiens: Amen dico vobis, quia qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet (Joan. XIV) . Si quidem capti oculis, quolibet scilicet corporis vitio, seu pessimo lippitudinis humore, seu glaucomate [Col. 0933D] adoperti, clarissimum recipiebant videndi usum: debiles vero gravamine gressuum qui nunquam pedibus incesserant, facilitatem gradiendi summo cum gaudio recuperabant: daemones ab obsessis extrudebantur corporibus, lunatici medelam assequebantur optatam. Praeterea quidam membrorum quorumdam incendium male perpessi, quod genus morbi incurabile, medici derivato nomine a cancere cancerauma vocitant, sanitatem perfectam a se adeptos gaudebant. Innumera proinde sanitatum dona (ut praefati sumus) per beatorum memorias martyrum Dominus in tabernaculo quo tempore statuto deportabantur, operatur ad laudem et gloriam nominis [Col. 0934A] sui, qui electos suos ubique glorificat, non solum aeternae beatitudinis praemia largiendo, verum in praesenti saeculo mortalibus deputato miraculis illustrando.

Sed ne imparem meritis idem Conditor ac Redemptor humani generis Jesus Christus sanctissimum ostenderet Benedictum, imo ne aliqui minus intelligere valentes divinam dispensationem, gloriosiores quam maxime apud Dominum nos putarent existere martyres, qui sanguinis effusione proprii coronam sibi pararint felicitatis perpetuae, quam illum qui absque martyrii palma in pace animam [Col. 0934B] sedibus patriae coelestis immiserit; placuit illi, haud disparia per servum suum dilectissimum patrare miracula apud sacratissimam aedem qua condita ejusdem Patris membra servantur. Namque delatus a parentibus puer parvulus ad memorias sanctorum martyrum, cum salutem nequidquam diutius expetitam consequeretur (erat enim crurium exsiccatione, nervorumque contractione adeo debilis, quin etiam taxilli ita natibus tenaciter inhaeserant, quod nunquam a nativitate gressuum incessum experiri quiret), deportatur a bajulis ad sepulcrum saepe memorati confessoris Christi Benedicti: ibique interdiu perseverans, postridie concinentibus nobis cunctisque qui aderant fratribus (nam vespertina synaxis tunc celebrabatur) coeperunt se nervi diu [Col. 0934C] contracti extendere, aridique meatus venarum sanguinis infusione humectari. Tali quoque natibus vehementer astricti, paulatim sese ab eis abjungere. Nec mora, extenditur puerulus, et toto corpore pavimento inhaeret: paulo post vero sanus exsurgens, quanquam titubanti gressu, diversam in partem libere coepit discurrere.

Hoc per Dei gratiam impleto miraculo, ex improviso quidam rabie daemonum furiisque agitatus advenit. Maldabertus hic vocabulo nuncupabatur, qui paulo ante a civibus Aurelianae urbis comprehensus, uti cerebrosus virgis caeditur, vinculis constringitur, [Col. 0934D] custodiae mancipatur. Sed omnia devincens, cursu rapido monasterium petit, ibique bacchari per cuncta miserrime coepit, membra torquere, in absidem defringere, crinem rotare, arcuata dorsi spina alvum protendere, saltibus in aera semet revolvere, ac per omnes motus corporis diabolicis incitamentis vexari. Proh dolor, miserrimum spectaculum! arctatur tandem vinculis, atque ad columnam ecclesiae ab ea parte corporis qua vestis cingulo sinuatur, infelix durissime constringitur. ⁜ b Acceditur ad eum a sacerdotibus, qui exorcismos ac cuncta quae erga energumenos agi debent, impleverant. [Col. 0935A] Interrogatus nomen edicit, Legionem se nuncupari confitetur. Volvebatur denique diverso circuitu columnarum, et motibus pessimis infelicissimum detorquens corpus, quid in se gereret ostendebat. Luctabantur (si fari liceat) agmina illa daemonum cum intercessionibus sanctorum. Equidem miser ille monitu religiosorum monachorum, qui eum ad obsecrandam Domini misericordiam, sanctorumque omnium intercessionem impellebant, solitus erat veluti orationem invitus fundens dicere: Deus, libera me ab hoste antiquo qui me obsidet. S. Benedicte, tu illum punge. Et hoc non certe voluntarie, sed immundis agitatus furiis, joculariter ut innumera alia proferebat. Quid plura? interventu serenissimi Patris, divina miseratione respectus [Col. 0935B] liberatur a diaboli laqueis, et sospes ac quietus intra ecclesiae limina residet. Cum loquentibus sibi quomodo arreptus a daemonibus fuerit explanat, confitetur culpam, seque ob scelerum enormitatem immundis traditum spiritibus, contrito corde et humili spiritu proclamat: grates Domino liberatori suo, necnon intercessori B. Benedicto refert, sicque incolumis ad propria remeat. Huic consuetus abhinc tempore quo advixit, mos incidit, annis singulis redeunte tempore sanitatis adeptae cum voto ad limina sancti confessoris Christi properare, atque oratione peracta sua repetere.

[Col. 0935C] Hoc tali tantaque Dei clementia a rabie daemoniaca liberato, alter vinctus diris ligaminibus a superioribus partibus Ligeris alvei deducitur, obsessus et hic a crudelissimo daemone. Alligatur denique ad columnam ecclesiae. Sanguinei huic obtutus, pallidus color, macilenta facies, torvus aspectus, quique mortalibus plurimum terroris incuteret. Illicitum ei erat panem comedere: non enim permittebatur a dominatore suo cibo more humano uti. Triduum transire absque alimento solitus erat, aqua interdum simplici utebatur, exorcizatam coactus accipiebat, vociferans ac detorquens membra. Carnem aliquando avide, sed sordide (si daretur) more canum edebat; hujusmodi victu miser infelicem trahebat animam. Hic diutius apud sacram aedem [Col. 0935D] diversis atque immanissimis cruciatibus vexatus, postremo vinctus manicis ad memoriam sanctorum ducitur martyrum, quo etiam cineres saepedicti confessoris Christi Benedicti a fideli plebe venerabantur. Religatur ad stipitem tabernaculi, ibique nimium affligitur. Sciebat nempe impius tortor, virtute meritisque sanctorum citius sese pellendum ab obsesso homine: ideoque crudelius in eum omni genere desaeviebat. Sed circa horam tertiam cum jam missae celebrarentur, post lectionem evangelicam in somnum miser ille convertitur: dumque a sacerdote oblata sanctificaretur hostia, visum est cuidam fratrum nostrorum, cui nomen Garno, quibusdam [Col. 0936A] quoque ex clericis, ac si tres muscae magnae multumque nigerrimae ab ore vexati hominis egressae foras tabernaculum avolarent. Quod postquam visum est, coepit aegrotus quietius agere, atque miseratione Domini sanctorumque illius interventu a persecutore humani generis ereptus sanitati restitutus est: hocque modo incolumitatem adeptus propria revisit.

Castrum quoddam in Burgundiae partibus, in latere montis, supra fluvium Hermentionem (l' Armençon ) vocabulo situm, adjacenti regioni nomen indidit: namque a Tornodoro ( Tonnerre ) vicina regio [Col. 0936B] Tornodorensis dicitur. Huic praeerat quidam nobili ortus prosapia, vocabulo Raculfus, ex officio vicem comitis agens, qui ob pravitatem morum pessimorumque actuum immanitatem mente captus in rabiem vertitur. Cumque semetipsum ac reliquos circumquaque sibi astantes gladio, fustibus, caeterisque sibimet occurrentibus telis petere vellet; tenetur a suis, vinctusque cum magno apparatu uti opulentissimus virorum ad monasterium deducitur: illicque diu debacchatus, in tantum ut dentibus frendendo minaretur si licitum foret accedentes ad se morsibus laniare; evolutis ferme diebus quindecim, interventu B. Benedicti melius sapere coepit; nec longe post apprime saluti restitutus, cum gaudio non tantum unius viri, sed et multorum, nativum [Col. 0936C] repetit solum. Haec et alia multa ea tempestate miranda Dominus per servum suum carnis sarcina absolutum operari dignatus est: quae inertia eorum, quorum studiis nota populis debuere fieri, praetermissa sunt. Caeterum ea quae visu corporeo nos cognoscere quivimus, quaeve fideli narratione comperimus, submisso genere loquendi, quod vel maxime in agendis rebus valet, ad posterorum notitiam hortatu majorum transmittere curavimus.

Verum piissimo Augusto Ludovico carnis onere spoliato, regnum Francorum quod ex diversis nationibus [Col. 0936D] solidum corpus fuerat effectum, trifariam dividitur, atque a tribus ejusdem imperatoris filiis ad regendum suscipitur. Et major quidem natu Lotharius Franciam cum Italia, Ludovicus Saxoniam omnemque Germaniam, Carolus autem junior Burgundiam cum Aquitania possedit. Sed ut de regnis taceam, bellisne attrita decreverint, an pace continua aliquanto floruerint, nostrae partis aerumnas breviloquio excurrere libet. Carolo regni non minimam assecuto partem, infortunium junctum fortunae, rempublicam maximo profligavit damno, ac primum Marchisis ⁜ a Britannici limitis inter se gravi perduellione dissidentibus, bellum oritur utraeque lugubre [Col. 0937A] parti. Quamvis enim Rainoldo occumbente victor Lambertus exstiterit, non adeo tamen victricia ab hoste retulit signa. Dum millia suorum prospexit oppetisse satellitum, idque adversum Heriveum repetens, primus natorum Rainoldi arma ob vindictam paternae resumentem necis, eumdem male depugnantem vicit, telisque confossum neci tradidit. Hoc dissidii genere bellatoribus utrinque pereuntibus, pene omnis illa regio defensoribus nudata suis, praeda gentibus paruit externis. Brittonum si quidem proxima vis limitem transgressa antiquum, Namneticam regionem, Andegavensem quoque, Meduanam ( Maine seu Mayenne ) usque fluvium vastando caedibus atque incendiis in suam redegit potestatem. Obstiterat quidem Lambertus jampridem id adnitentibus: sed [Col. 0937B] jussu regis loco cedens, Brittonibus explere conatus permisit barbaricos. Praeterea Nortmanni, gens Aquilonalis, nostro generi plus aequo praecognita, non jam piraticam exercendo, omnem oram maritimam pessumdedit, atque (ut verius dicam) in vastam redegit solitudinem. Fuerant eorum pessimi conatus saepe a ducibus illarum regionum sibimet succedentium frustrati, Lamberto scilicet atque Rotberto necnon Rainulfo: sed illis varia pereuntibus sorte, omnis fere Neustria, quae a Genabensi urbe per transversum Lutetiam usque Parisiorum pertingit oppidum ⁜ a , Nortmannicae patuit feritati. Irruptionibus namque creberrimis cuncta vastando circumeuntes, primo pedites quidem, eo quod equitandi peritia deesset, deinde equis evecti more nostrorum, [Col. 0937C] omnia pervagantur. Interea stationem navium suarum, ac si asylum omnium latrunculorum in insula quadam coenobio S. Florentii ⁜ b supposita componentes, mapalia quoque instar aedificaverunt burgi, quo captivorum greges catenis astrictos asservarent ipsique pro tempore corpora a labore reficerent expeditioni illico servitura: ex qua inopinatos discursus agitantes, modo navibus, modo equis delati, totam circumcirca delevere provinciam, et primo quidem adventu urbem Namneticam incendio cremavere ( anno 853). Andegavensem percurrentes regionem, ipsam quidem civitatem concremant; Pictavorum vero castella atque vicos, omnemque patriam a mari usque eamdem Pictavam urbem populantur, vastant, caedibus replentes omnia. Sequenti [Col. 0937D] tempore navigio Turonum veniunt, eamque de more stragibus opplentes, ad postremum ignibus tradunt. Populata omni circumquaque regione, haud longo post, superiora Ligeris amnis navibus expetentes, Aurelianis perveniunt: captamque urbem auro distrahunt, Agio ⁜ c tunc temporis praefatae urbis praesulatum [Col. 0938A] gerente: sicque ad tempus recedentes, secundo adventu praedictam civitatem combustione dissipant, matre duntaxat ecclesia, quae in honore sanctae Crucis, jubente Constantino Augusto, a B. praesule Evurtio sacrata erat, studio bonorum hominum remanente. Quid denique solius Neustriae clades memorando stylum protrahimus? haud solae quatuor supra memoratae urbes excidii damna sensere. Quid Lutetia Parisiorum nobile caput, resplendens quondam gloria, opibus, fertilitate soli, incolarum quietissima pace, quam non immerito regum divitias, emporium dixero populorum? Num magis ambustos cineres, quam urbem nobilem potis est cernere? Quid proinde Bellovacus, quid Noviomagum et ipsae quondam Galliarum praestantissimae urbes, nonne et [Col. 0938B] ipsae irruptionibus Nortmannicis, atque hostili gladio concidere? Piget referre coenobiorum nobilissimorum tam virorum quam feminarum Deo devote servientium excidia, stragesque non ignobilium plebium, captivitates matronarum, virginum ludibria, ac cuncta quae victis victores inferre valent infanda tormentorum genera. Quid Aquitanicae gentis ingentem referam afflictationem, quae olim bellorum nutrix, nunc frigidam bello praeferat dextram, suisque orbata luminibus, ducibus egeat alienis? Etenim ipsa quoque optimos quosque genitalis soli in sese elidens, patet nunc praeda gentibus alienis. Ab ipso quippe (ut ita loquar) Oceani littore, orientem versus, Arvernum usque clarissimam veteri tempestate Aquitaniae urbem, nulla libertatem retinere valuit regio, [Col. 0938C] non oppidum aut vicus, non denique civitas, quae non strage ferali ceciderit paganorum. Testatur hoc Pictavis fecundissima quondam urbs Aquitaniae: hoc Santonum, hoc Engolisma, hoc Petrocorium, hoc Lemovica, hoc certe Arvernus, terminus nuncusque barbarici gladii: ipsumque Avaricum ( Bourges ), caput regni Aquitanici proclamant, nulla scilicet bellica obviante, manu hostili graviter sese concidisse incursu. His atque hujuscemodi malis per triginta ferme annorum spatium, Gallis non absque piaculo quorumlibet detritis, cultus quoque divinae religionis quomodo processerit, utrum necne floruerit in promptu est cuilibet, licet tardioris ingenii, mortalium persentiscere. Quis enim Christianae religionis ordo normam eo propositi ad liquidum exsequitur, [Col. 0938D] ut non magis praevaricator mandatorum Christi judicetur, si actuum exsecutio rite vestigetur? Unde non immerito talibus, hoc est nobis transgressoribus praeceptorum suorum, ultionis vindictam olim per prophetam repromissam videtur infligere. Dicit enim comminans per Jeremiam prophetam: Pro eo quod non audistis [Col. 0939A] verba mea, ecce ego mittam, et assumam universas cognationes Aquilonis, ait Dominus, et adducam eas super terram istam, et super habitatores ejus, et super omnes nationes quae in circuitu illius sunt. Et interficiam eos et ponam eos in stuporem et sibilum, et in solitudines sempiternas; perdamque ex eis vocem gaudii, et vocem laetitiae, vocem sponsi, et vocem sponsae, vocem molae et vocem lucernae: et erit universa terra ejus in solitudinem, et stuporem (Jer. XXV) . Itemque per Ezechielem prophetam: Fac conclusionem, quoniam terra plena est judicio sanguinum, et civitas plena iniquitate, et adducam pessimos de gentibus et possidebunt domos eorum, et quiescere faciam superbiam potentium, et possidebunt fructuarium eorum. Angustia superveniente requirent pacem, et non erit: conturbatio [Col. 0939B] super conturbationem veniet, et auditus super auditum, et requirent visionem de propheta, et lex peribit a sacerdote, et consilium a senioribus (Ezech. VII) . Et post pauca: Secundum viam eorum faciam eis, et secundum judicia eorum judicabo eos, et scient quia ego Dominus (Ibid.) . Est itaque cernere comminationem propheticam nostro assignari aevo, quando ob scelerum immanitatem populus quondam Dei et oves manuum ejus dati sunt nationibus in depraedationem captivitatemque durissimam: atque solum nupera florentissimum aetate, ubere gleba, cunctarumque opulentia rerum, redactum in vastitatem ac solitudinem extremam. Libet igitur cum propheta David veraciter exclamare: Justus es, Domine, [Col. 0939C] et rectum judicium tuum (Psal. CXVIII) : atque cum altero humiliter implorare: Domine, miserere nostri, te enim exspectavimus: esto brachium nostrum in mane et salus nostra in tempore tribulationis (Isa. XXXII) . Haec de excidio jucundissimae patriae breviter litteris mandare libuit, quo his quae consequenda erant clariorem pararemus viam. Omissis scilicet infandis malorum cladibus, quae ipso sui horrore et exsecratione, styli cursum in semet hebescere cogunt, jam nunc ad propositum redeamus.

Interea Nortmanni, ut supra paucis praelibavimus, secunda irruptione Aurelianos aggressi, urbem [Col. 0939D] ambustione concremant: parsque illorum, duce Bareto cum quadraginta navibus, monasterium S. P. Benedicti expetunt, quod ab urbe Aurelianensi decem et octo distat millibus. Illud denique vacuum [Col. 0940A] habitatoribus reperientes, cunctis vero mortalium temporaneis refertum commodis, more sibi familiari praedantur, dissipant, ad postremum vero igni immisso adurunt ⁜ a . Aberat jam tunc corpus sacratissimum confessoris Christi Benedicti: si quidem prima vastatione praefatae urbis, curam hujus sacri loci agente Bernardo ⁜ b nobilissimi generis viro, levatum a loco sepulcri sanctissimum corpus in scrinio cum honore congruo repositum est: sicque in loculo gestatorio collocatum, qualiter quocunque fugiendi impelleret necessitas, a fratribus fugae praesidio sese tuentibus deferri posset. Sed gratia Christi agente, gentili gladio sedes sibi aptatas repetente, sanctissima membra loco conduntur proprio. Secundo vero incursu hostium, jam praelibato abbate ultimos sui [Col. 0940B] regiminis decurrente soles, iterum levatum sanctissimum corpus atque in loculo vectario depositum, hac illacque prout opportunitas fugae se obtulit, a fratribus defertur. Non tamen infra haec temporis spatia gratia divina servos suos quanquam miserabiliter peregre incertisque sedibus jactatos oblivisci dignata est, quin miraculis solaretur per dilectissimum suum patratis: quatenus titubantia propter tot a versos casus hominum corda, ex praesentia tanti Patris, virtute quoque prae oculis habita, abundantius roborarentur. Post exhaustum namque gravi grassante incendio coenobium, nulla jam soli gratia remanente (quippe qui non templa divinis cultibus apta, non lares diversis exstructi usibus, non horrea, non penora, non certe quidpiam decoris, aut utilitatis [Col. 0940C] restiterat) nudique maceriarum parietes stuporem spectantibus oculis, horroremque magis quam decus aut gloriam praeferrent; compulsi fratres domum quondam quieti aptatam interpositis partientes arcubus, de parte umbram finxere minoris sacelli, in quo fabricato altari divinum officium interdiu celebrabant. Quo etiam in loco ⁜ c corpus beatissimi deferunt Benedicti, in loculo adhuc gestatorio positum. Dum igitur sancta eo quiescerent membra, Deo operante tale quoddam accidit miraculum.

[Col. 0940D] Tempore praefixo, hoc est septima feria, per totius cursum anni ex villis in proximo constitutis, more consueto orbis, ad distrahendas seu coemendas merces populus confluere solet in loco juxta monasterium [Col. 0941A] posito, qui dicitur Vetus Floriacus. Quadam itaque die Sabbati duo compares locum adeunt mercandi gratia: quorum alter in sacculo (ut ipse ferebat) duodecim habebat denarios, quos simul ex mercibus distractis acceperant eosque inibi inter se dividere convenerant. Sed dum ille qui nihil ex eis habuerat, a socio sibi debitam requireret partem, ille vero se ei reddidisse fateretur; contentione oborta, judex fori, Engilraus vocabulo, accurrit. Cumque litem dirimere vellet, atque ille qui pretium habuerat, compari se reddidisse modis omnibus affirmaret, nec dictis ejus fides adhiberetur, necessitate compulsus dexteram contra basilicam extendens, cum furore juramentum protulit, ita inquiens: Per istum S. Benedictum ego illos ei reddidi denarios. [Col. 0941B] Quod quia temere ac falso juraverat, nequaquam ex impunitate gavisus est: si quidem manum, quam cum brachio improvide pejeraturus tetenderat, ad se revocare nequivit; sed in suo conamine obrigescens, stupida remansit. Territi omnes qui aderant, quid consulto opus esset scrutantur e vestigio. Nihil vero consilii salubrioris repertum, quam ut reus virtutem jam expertus divinam, veniam petiturus aedem sacram expeteret. Quod ille impiger exsecutus, dejectus animo ac supplex ecclesiam petit, deferens altera in manu quae pene obnoxia nequaquam fuerat, voti gratia furcam ferream tridentem. Postremo sternitur ante sacratissimam tumbam, vacuam quidem sancto corpore, sed virtute divina ex societate quondam priorum ossium refertam: veniamque [Col. 0941C] temeritatis ac criminis ex perjurio contracti exorat, simul etiam misericordiam Domini precatur, quatenus interventu piissimi pastoris, cujus venerabile nomen sacramento velut vilissimam attentaverat rem, sanitatem assequi mereretur. Adfuit clementia Conditoris precibus affectuosis miseri poscentis auxilium eximii ducis, ejusque intercessione medelam infirmus consequitur, laetusque forum repetit. Sed ne forte plurima tristitia pro perditis absorberetur nummis, consolari eum Dominus dignatus est, ejus virtute, cujus auxilio salutem illi voluit conferre. Namque (mirabile dictu!) cum omnis fere populi multitudo a foro ad propria recessisset, paucique admodum remansissent, eo in loco quo major discursus [Col. 0941D] fuerat plebis respiciens, vidit sacculum jacentem cum nummis quos perdiderat. Quem recolligens, gaudio majore afficitur, non solum pro salute corporea, verum etiam pro invento paupertatis suae laborioso quaestu. Huic admirabili signo aliud adjicitur annuente Christi gratia, longiori quanquam terrae interstitio.

Est intra moenia urbis Aurelianae aedes in honore [Col. 0942A] sanctissimi Benedicti constructa a venerabili praesentis loci abbate nomine Medone; parvula quidem, sed in secretiori (ut eo putabatur tempore) loco sita civitatis, ac per hoc aptissima monachis et abbati in necessariis rebus agendis habitatio. Porro circa tempora hiemis, irruptionem in superiora meditantibus paganis, necessitate fratres coacti eo se conferunt. Certe, ut jam supra brevi memoravimus, bis civitate incendio concremata, tertio distracta, nullus jam ei defensionis ac tutelae videbatur usus inesse: donec venerabilis pontifex ejusdem urbis cum summa dicendus reverentia, Galterius, Deo inspirante muros per cuncta fere destructos civitatis, sagacitate nobilis ingenii qua praepollere cognoscitur ⁜ a restaurans, defensioni coaptaret populorum. Huc [Col. 0942B] itaque servi Dei devenientes, tempus pro opportunitate religiosae transigunt vitae. Adfuit autem inter haec apud sacram aediculam quaedam femina ex burgo civitatis, ita ut nequaquam pedibus incedere posset: sed per terram reptando, scamellorum [scabellorum] magis juvamine sese protraheret, quae excubando pro foribus ipsius ecclesiae eleemosynis religiosorum fratrum pasci solita erat: exspectans si quomodo fieri posset, ut pietate Dei ac meritis beatissimi confessoris corpoream assequi mereretur sanitatem. Cum igitur diuturno spatio temporis id ageret, tandem respectu divinae pietatis, meritisque et interventu sanctissimi Benedicti sanitati restituitur, diuque in eodem loco sana et incolumis permanens, post virilem assecuta copulam, cum prole in eadem [Col. 0942C] moratur civitate.

Quidam homo ex familia S. Patris Pauliacensi (Pauliacum, Pouilly, oppidum in Nivernis) pago mansiunculam ex levi structura, vimine scilicet ac genesta, super haereditatem construxerat suam: quo cuncta quae acquirere potuit conducens, spem omnem protrahendae pauperrimae contulerat vitae. Casu denique accidente, igne comprehensa, flammarum globum coepit emittere. Perstrepentium autem tumultu, ut in tali assolet re, vicinarum homines villarum coeperunt concurrere. Sed cum jam rogum flammarum altius ascendentem, concremationique [Col. 0942D] proximam cernerent, gradum compressere, dicentes eam a nullo posse liberari quae exstructa viminibus et compacta genesta, levem pastum voranti praeberet flammae. Praeterea, humano recedente adjutorio, pauper ille ad divinum conversus auxilium ita aiebat: O Domine, miserere mei, ne fame affectus moriar! S. Benedicte, subveni mihi, et adjuva servum tuum; omnem enim paupertatem in hoc conduxeram tuguriunculo. Dum haec et alia plurima flendo ingeminaret, Divinitas flexa ad misericordiam [Col. 0943A] meritis sacratissimi Benedicti Patris, restinxit rogum, salvumque omne remansit tugurium, uno duntaxat pariete ambusto, qui erat contextus ex vimine. cunctaque illius remansere illaesa.

Caput Cervium ( Sacerge ) pagus quidam Aquitanicae provinciae regia liberalitate coenobio S. Benedicti donatus, multis vicinorum insectationibus, et maxime primorum patriae, a potestate hujus loci desciverat. At post longum temporis spatium, maximo labore servorum Dei propriae restitutus potestati, consiliumque necessario repertum est, ut habitatione congrua monachis quoquomodo inibi constructa, [Col. 0943B] assidue monachi duo vel tres ibidem persisterent: quousque faciles Aquitanorum animi ad nova quaeque leviter mollienda, instantia fratrum ab hac potiendarum rerum quiescerent fiducia. Mittitur ad id enitendum Raganarius monachus magnae vir religionis, qui olim ab imperatore Ludovico cum aliis Hierosolymam missus fuerat: atque cum eo Segevertus presbyter ac monachus: qui cellulam in praedicto compingentes loco, omnem Aquitanicae genti abstulere harum repetendarum rerum fiduciam. Exstitit eo tempore quidam vir ejusdem plebis haud ignobilis, Stephanus nomine, qui aliquam partem fundi proprii cuidam servorum sancti Benedicti accepto pretio distraxit. Servus autem ille fundum absque aliquo fructifero cultu adeptus, vacuam nequaquam permisit [Col. 0943C] esse tellurem: sed eam optime excolens vineam inibi plantavit, atque quo advixit tempore, in proprios retinuit usus. Decedente illo dominus ipsius terrae de qua praefati sumus, quod vendiderat rursus repetere conatur. Advocatus vero una cum Raganario monacho, ad locum cessionis terrae juxta morem legis adveniens, praedictam vineam ad jus S. Benedicti sua auctoritate revocare nitebatur. Proinde Stephanus, impatientia levis animi commotus, Raganario monacho ita ut sedebat in equo propinquans, furibunde locutus est: Tibi dico, Raganari monache, qui trans mare Jerusalem requisisti, per hunc testor ensem; quando tu et ego ab hoc recesserimus loco, S. Benedictus ex hac vinea nullam habebit potestatem. Cui furenti Raganarius infit: Certe ego ignoro, [Col. 0943D] tu vero nescis, utrum ab hoc loco recedere pro voto possimus. Ille iterum concusso ense juramentum repetens affirmavit se absque gratia S. Benedicti ab eo regressurum loco. His dictis confestim ab eo corruens, contritis collisisque omnibus membris in gestario ad domum propriam a suis refertur: et vinea quidem potestati S. Benedicti relinquitur, ipse vero Stephanus longo consumptus languore moritur.

Rege Carolo Francorum disponente regnum, fames admodum gravis universas occupavit Gallias, clades etiam ex insectatione paganorum non modica totam [Col. 0944A] per Oceani littora attrivit gentem. Sed ut tertiam juxta prophetam (II Reg. XIV) orbis experiretur plagam, graves immissae sunt bestiae, quae famem clademque effugientes barbaricam hianti ore exciperent. Accidit autem ea tempestate, ut mulier quaedam ex Matriniacensi egressa praedio infantulum minusculae aetatis secum deduceret, quo cum aliis suae aetatis luderet infantulis, ipsa longius cum plurimis viris ac mulieribus prospectante: cum subito lupus a silva egressus filium mulieris illius rapuit, ac sustollens non silvam repetiit, sed per camporum spatia exportare coepit. Cernens hoc infelix mulier, miserrimis vocibus plangoribusque immensis indolens, mista deinde vulgo, lupum insequi coepit. At ille neutiquam territus, infantulum longius protrahebat. [Col. 0944B] Sed cum fatigatum vulgus a persecutione lupi cessaret, desperans ei se ullo modo praedam excutere posse; mulier quae pro filii amissione arctiori stimulabatur dolore, nequaquam ab incepto requievit cursu: sed magis pro posse citius properabat, invocans nihilominus S. Benedictum, quatenus ei ferret auxilium, reddendo filium proprium, servumque suum extra terminos suos nullatenus efferri permitteret. Tunc deinde clementia divinae majestatis et interventu pretiosi confessoris quod exorabat adepta est. Lupus namque veniens ad terminos territorii S. Benedicti infantulum illaesum atque incolumem relinquens, avia silvarum latibula repetiit. Mulier recepto alacris puerulo gratias Deo ac liberatori filii sui, sancto pro scire referens Benedicto, [Col. 0944C] lares pauperrimos suae revisit paupertatis.

Mirabilis Domini nostri virtus et sapientia, quae beatissimum Patrem Benedictum mirificat, glorificatum secum retinens in coelesti curia ejus reverendum cunctis mortalibus corpus mirificare in terris haud desistit jugiter miraculorum frequentia. Nam sicut a prioribus nostrae tempestatis viris atque studio veracis assertionis probabilibus credibili relatu comperimus, saeculis factum memoriale larga Dei celsitudo per saepe fatum sibi dilectum clementi [Col. 0944D] dignationis suae munere operari dignata est. Contigerat aliquando sacratissimae ejus translationis festivitas, ad quam temporis orbita redeunte plurimae confluxerant diversae numerositatis undecunque catervae, non solum a circumpositis, verum etiam a quibusque provinciarum remotissimis locis. Denique in celebratione tantae festivitatis praeconiis nocturnalibus decore competenti persolutis, nondum aurorae clare refulgentibus radiis, quietis gratia sua quique petiere cubilia. Quidam vero ex fratribus cui tuendae basilicae cura delegata erat, cum ad nanciscenda supernae aeternitatis gaudia jugiter intentus suorumque peccatorum omni devoti cordis devotione a Domino deposcens indulgentiam e vestigio sacrati corporis [Col. 0945A] ante altare resideret, psalmorum ac precum melodiam consueto sibi more satagebat persolvere devotissime: qui etiam inchoata altius protelans, lassitudine cogente obdormivit. Cui mox quidam senior honestatis formositate decorus, ac reverendi habitus assistens, quid fratres agerent, atque quonam secesserant, jucundo affamine inquisivit. Ille autem protinus dormitum isse respondit, quo post aliquantulam corporeae necessitudinis recreationem, diurni officii uberius valerent persolvere modulationem. Admirans itaque quis iste foret qui sibi haec imperando depromeret, beatissimus ad eum: Ne mireris, inquit, ob praesentiam quam perspicis mei, certissime sciens me fratrem ⁜ a Benedictum vocari praesulem ac defensorem hujus constitutum loci. [Col. 0945B] Fratribus etenim ex me salutes dicito in conventu generali, et ad celebrationem missae solemnis sint praescii, quia in exsecutione nocturnalis officii psallentibus meis praesens adesse nequivi. Namque fratri Aimerico in partibus Britanniae abeunti, veniam delictorum a Domino obtinui, atque de faucibus inimici eripiens, perennis vitae sedibus feliciter sublimavi. Cognoscant igitur te fatente, postquam disponente Deo corporis mei praesentia, a partibus Eois in has occiduas oras transvecta est, nullum eorum damna passum fore aeternae quietis, sed munire donatos coelestis patriae sublimibus locis Christum eos collocavisse. His dictis visio astantis simul et colloquentis ablata est. Ut vero se lux diei ⁜ b terris clara infudit, fratribus somno experrectis, idem sonitu fusilis [Col. 0945C] tabulae, olim reserandae locutionis gratia ⁜ c compactae, abbatem Theotbertum ⁜ d cum reliquis asciscens, salutationis verba depromit, et cuncta quae Benedictus Pater dicenda praeceperat, eis per ordinem retulit. Qui omni corpore terrae deflexo adorantes, laetabundis animis laudes innumeras Deo et provisori suo retulerunt unanimi devotione: et ne quid incongruum advenientis aspectus ostenderet, quisque se studuit procurare. Quanquam enim specialiter cum sui praesentiam fratribus praestolandam innotesceret, in Dominicis eis praeceptis persistentibus saltem ne ad modicum quidam usquam abesset; tamen ad declarandam suae virtutis potentiam, communemque cunctorum laetitiam, sese praesentem demonstravit per divinae operationis [Col. 0945D] efficaciam. Nam aliquid magni se vel videre vel cognoscere cunctis credentibus, accidit ut post recitationem sancti Evangelii, omnes quicunque aliquo molestabantur incommodo, quosque sacrae basilicae retentabant limina, cum optatae sospitatis munere quisque repedaret ad propria. Sexaginta denique utriusque sexus et aetatis curati sunt homines: [Col. 0946A] omni magnificentia Deo laudes, Deo gratias et beatissimo P. Benedicto in communi referentes. Tanta si quidem perfecta Dei operatione liquido cunctis patuit, quia noster Benedictus inter missarum solemnia praesens fuit.

Interea rex Carolus fratribus duobus vita humana decedentibus, tertioque Lothario, ob poenitudinem qua patrem carcerali mancipaverat custodia, monacho Prumiae apud monasterium effecto, totius paterni [Col. 0946B] imperii summam assecutus, gratum se cunctis et favorabilem praebens, nonnullos Francorum in suae unanimitatis allexerat augustalem sublimitatem: sicque in virum perfectum sese quotidie extendens, ita Christianissimi [Christiani animi] in ditandis sanctorum coenobiis strenue exercebat devotionem, ut nemini priscorum regum qui regii nominis claruerunt dignitate, impar visus sit in omni sancta religione. Nam inter caetera quae huic loco contulit munifica, affluenti sua largitate sacerdotale indumentum quod ex capella fratris sui Lotharii abstulerat dum ex bello reverteretur Fontanetico [ Fontenay in Burgundia anno 841]; devotissime praebendo concessit, necnon duo vasa aurea pondo librarum . . . appretiata, cum Evangelii textu subtili operis diversitate [Col. 0946C] fabricato, solemni donatione per seipsum ob medelam animae suae studuit conferre. Verum (ut praefatum est) obeuntibus fratribus Romam apparatu magnifico proficiscens, favore plebis totius imperator et Augustus Romani imperii appellatus est. Cumque in redeundo fines Italiae attingeret, quorumdam malivola deceptione illectus, apud Papiam civitatem, non sine maximo suorum luctu, pridie Nonas Octobris vitam veneno finivit. Hujus postmodum filius vocabulo Ludovicus regnum patrium suscipiens, vix duobus annis eo potius, laboriosum quibusque nobilibus regni sui consecravit initium. Nortmannica si quidem gens, quae jam bis vagina suae habitationis exempta piraticam toties exercuerat; demum de morte patris ejus vires resumendo, [Col. 0946D] intra terminos regni Franciae libere paucis resistentibus cladem malignitatis suae inferebat continue. Et primum partes aggressa Neustriae, caedibus et rapinis tota conaminis sui perversitate intenta, quaeque prius desiderabilia et vitae humanae commoda videbantur, diripere et in suos nefarios usus convertendo satagebat redigere. Peregissetque inchoata, [Col. 0947A] nisi Hugo ⁜ a nobilissimus abbas strenue rempublicam gubernans, cum armis, tum consiliis suis et virtute ejus barbaricos conatus reprimendo, maximam ex eis manum peremisset. Quod qualiter hujus per virtutem patris Benedicti potenter effecerit, paucis subjiciendum censemus. Igitur pertransiens (ut diximus) nullo obsistente plurimarum portus civitatum, Aurelianis devenit, indeque altius gressum protendens, ad monasterium Floriacum cladem inflictura accedere contendit. Porro fama vulgante istud jampridem fratres compererant, competensque eis visum est ut loco cederent, et praesidio opportunitatis necessariae se communirent. Proinde diversorum vehiculorum plaustris aptatis, quaeque pretiosa in eis componentes, cum supellectili [Col. 0947B] reliqua ad praedium Matriniacense decernunt contendere: quatenus illic quoquo modo tuta sua omnia possent esse. Ast eadem perfida natio monasterium deveniens, speque sua frustrata, nihil in eo quod diripere praeter parietes valeret reperiens, tandem plaustrorum recentibus vestigiis perspectis, eo tendendum deliberat, quo fratres iisse suspecto animo aestimabat: ut melioribus eorum direptis, rediret patrata victoria. Praevenitque ipsorum nequam consilium omnipotentia misericordis Dei, quae eos et sua virtute protereret, et innocentem plebem a maligna eorum infestatione benigne defendendo salvaret. Nam tum praedictus venerabilis vir Hugo a partibus Burgundiae ob suae utilitatem necessitatis forte Dei consilio vocatus ad hos fines contenderat, propeque [Col. 0947C] monasterium perveniens, relatu suorum addidicit, Fratres ab hostibus subsequi, ac ocissime depraedari, [Col. 0948A] praedari, nisi Dei liberarentur virtute mirabili. Denique hoc comperto animum in diversa protrahens, ut pote cui militum parvus admodum impraesentiarum aderat numerus, anxiari super hoc multimode coepit et taedere, qualiter occurrendum foret intra semetipsum revolvens tantae multitudini. Tandem hortatu Girboldi nobilissimi Autissiodorensium comitis animum congrediendi bellum assumpsit ⁜ b , asseverans nulla unquam passum discrimina fore, qui B. Benedicti Patris servitutis gratia adversantium agmini sese immiscuerit. Roboratis ergo hac exhortatione animis, confisi meritis et auxilio excellentissimi Patris, haud procul a monasterio hostes prosequuntur a tergo: consertoque forti animositate gravi praelio, tanta depopulationis strage in eos bacchati [Col. 0948B] sunt, ut ex tanta populi numerositate vix fuerit aliquis qui belli eventum intimaret posteris. Patrata itaque desiderabili victoria, belli dux suos interrogans, requisivit si forte quempiam reverendae visionis monachum inter densitates hostium sibi viam pandentem proprio visu contemplati essent. Quibus respondentibus se in illo praelio neminem monachorum vidisse, statim ille: Sanctus, inquiens, Benedictus me per totum belli hujus certamen protegens, sinistra manu equi mei habenas dirigendo ac custodiendo tenuit: dextera vero baculum manu tenens, plurimos hostium prosternendo morti tradidit. Sic et nocentibus poena et innocentibus interventu Patris Benedicti securitas reddita est: praestante benedicto Dei Filio, cujus nomen benedictum permanet [Col. 0948C] in saecula saeculorum.

3. Morem fuisse antiquorum seu modernorum scriptorum, ut cujus gesta erant relaturi, ejus prius et genus et nativum exprimerent solum, etiam simplicibus [Col. 0955B] quibusque patet. Quorum nos quoque non aspernantes usum, B. Aigulfi patriam genusque nescientibus significare curamus. Castrum Blesense ( Blois ) in latere cujusdam est situm montis, cui contiguum est littus Ligerici amnis, idemque Liger ( le Loir ) perinde praeterlabens, praeter piscium copiam, quam illi loco solemnius caeteris exhibet, aliarum quoque frugum, vini scilicet et rei frumentariae caeterarumque humanae necessarium naturae magnam repraesentat gratiam. Hujus pagi et castri incolas fuisse parentes B. Aigulfi, certissima relatione didicimus: non quidem multum sanguinis alti ventositate sublimes nec opum mundialium affluentia tumidos, tanta tamen prole felices. Erat enim unus eorum de quibus Apostolus: Infirma mundi hujus, inquit, [Col. 0955C] et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt (I Cor. I) . Hic ergo indolis quidem aetatem qualiter transegerit narratu difficile est; qualiter scilicet ecclesiae dulce habuerit assidue terere limina, sacerdotum obsequiis inservire, vigiliarum excubiis operam dare, pauperum necessitatibus pro viribus concurrere, totumque se in dies singulos hostiam vivam, sanctam, Deo placentem, in ara sui cordis spiritualiter Domino spiritum mactare.

4. At vero ubi annos appulit juventutis, coepit esse oneri non modo vita, sed et habitus saecularis: versabatque animo quonam pacto ejus retinaculis abruptis, mutata sorte, Christi compedibus salubriter [Col. 0955D] pedem innecteret. Sed dum in his distenderetur, morasque innecteret moris, mox consili umutile quaerendo (neque enim tanta res praecipiti se debet credere voluntati, sed multam retractationem talia postulant) rumor beati viri Mummoli abbatis Floriacensis ejus aures occupat: fama namque vitae ejus longe lateque ferebatur. Hac audita opinione impiger sanctum virum adire audireque quaesiit: quo adito, desiderium quo diu flagrabat aperuit, et ut se numero eorum quos in schola Christi instituebat insereret, humillima petitione postulavit. Quod beatus vir audiens, more disciplinae semper amico et regulari vitae solito, diebus probationis transcursis et probationis competentibus transcensis, corpori sanctae congregationis suae veluti membrum idoneum univit.

5. Idem autem caulae indeptus monasticae, mox operante sancti Spiritus virtute, coepit monstrare animal se esse mundum et gregi aptum coelesti. Enitebat [Col. 0956B] in eo velut in ove innocentiae puritas, in imperio propriorum membrorum vera arietina potestas, in bello daemonibus indicto quodammodo taurina inflexibilis auctoritas, in animi puritate columbina dulcedo, in castitate mentis et corporis turturis munditia praeeminens: nec obliviscebatur in lege illud animal mundum decerni quod ungulam findit et ruminat (Lev. XI) : ideoque ungulae divisionem in discretione intelligebat, non solum boni et mali, sed etiam interni hominis causam. Porro in ruminatione verbi Dei tenebat assiduam meditationem, secundum quod Dominus dicit: Oportet semper orare, et non deficere (Luc. XVIII) . Et Psalmista: Benedicam, inquit, Dominum in omni tempore: semper laus ejus in ore meo (Psal. XXXIII) . Tot ergo coactis sub uno virtutibus, [Col. 0956C] veluti pinax spiritualis, omnium vernabat gratia virtutum; et ne aliquam tanta possent bona incurrere jacturam, agebat quod de viro scribitur justo, quia meditabitur in lege Domini die ac nocte (Psal. I) . In cujus exercitatione ad id culminis evasit, ut non modo comprovincialibus, sed etiam procul positis ejus doctrina miraculo foret: Divinitati vero quod magnipenderet eum cui talia contulerat munia, signis jam evidentibus ostendere placuit.

6. Namque Deo amabilis, et toto orbe celebratus atque canendus, regularisque vitae singularis institutor [Col. 0956D] Benedictus, in Beneventana provincia multis praecedentibus annis vitae hujus ultimam clauserat diem, et in castro Cassino acceperat sepulturam: sed post non multum temporis, secundum prophetiam ejusdem sanctissimi viri, idem locus a Longobardis captus atque in eremum est redactus. Volens autem divina depositio et praedicti sanctissimi viri reliquias, ut dignum erat, honore congruo venerari, et Gallicarum partes per earum adventum consolari, apparuit jam dicto benigno abbati Mummolo, praecipiens ut praedictum Aigulfum ad Cassinum usque montem sive castrum mitteret, quatenus piissimi Benedicti ossa transveheret: quod et factum esse constat. Deo namque semet praecedente et viam ejus mirabiliter prosperante tantum emensus iter, facili [Col. 0957A] indicio quod quaerebat, reperit, et repertum maximo cum tripudio ad Patrem qui se miserat revexit. Cujus facti dignoscentiam si quis scrupulosius nosse cupit, libelli de hac re compositi ( ad ann. 653) lectione addiscere quibit.

7. Haec res licet illo nil talia curanti immensam tam apud regem, quam aulicos viros peperit sancto viro sanctitatis opinionem. Igitur cum fama virtutis ejus et fragrantia sanctitatis ubique respergeretur, et lychnus igne divinitatis accensus jam super candelabrum divino judicio poni deberet; ecce monachi monasterii Lirinensis ⁜ a praesto adsunt, petentes spiritualem sibi attribui Patrem. Idem namque monasterium cum antiqua floruerit praerogativa, ita ut [Col. 0957B] ejus magisterio longe lateque plura fundata sint loca servitio apta divino; eo tamen tempore, auctore diabolo, emergente discordia, secus quam decebat res vacillabant. Cum ergo ad regem proceresque ejus delata esset praedictorum postulatio monachorum, et (ut assolet) rex consiliarios quorum auctoritate rempublicam administrari constabat consuleret, quid tali facto opus esset; vox una, dissensio nulla, talem tantumque virum tali oportere loco praefici per quem certum foret et collapsa erigi, et neglecta in antiquum statum reformari. Quid multa? beatus Aigulfus quamlibet renitens atque reluctans coram adducitur, curaque ei monasterii praelibati imponitur gaudente rege, exsultantibusque ejus principibus, eo quod talem gregi suo praeponendum eis monstraverit [Col. 0957C] pastorem. Licet namque sanctum virum sua plus malcerent silentia, attamen apostolici non immemor erat praecepti, quo praecipitur ut omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit (Rom. XIII) : animal namque oculatum, et undique circumspectum erat, et ut immaculatum maneret, hinc inde circumspectabat. Jam vero oneri superposito cervicem supponens, fratres susceptos adiit, et quia opinio ejus jam eorum aures allexerat, laetis eum devotionis amplectuntur ulnis; eosque et ipse reciproco gremiali confovebat amore.

8. Coepit interea in eorum interioribus arvis semina divini serere verbi, quo doceret eos vitiis [ al., vanis] abdicatis virtutum prendere culmen: [Col. 0957D] oculorum aciem purgandam interiorum, quia mundus Deus videri nonnisi claris obtutibus possit: irae festucam trabemque odii penitus propellendam, libidinis hostem non modo a corpore, verum et ab animo summopere arcendum: asserens non esse domum dignam habitatione Spiritus sancti, imo refugere cor colluvionibus immundis assuetum. Mundum et quae ejus sunt, a cordis amore secludendum penitus affirmans, nihil praeter quod Deus jussit in sede amoris, id est in principali cordis locandum, id est dilectionem Dei super omnia, et proximi post Deum: et quisquis praeter haec, et quae [Col. 0958A] ad haec pertinent pedem dilectionis detenderit, fornicationis non effugere crimen; et ideo feriendum sententia David qua dicit: Perdidisti omnes qui fornicantur abs te (Psal. LXXII) . His et talibus veluti medicus spiritualis antidotis mysticis non modo mederi languoribus studebat praesentibus, sed et futuris obviare nitebatur incommodis.

9. Aderat autem Dominus ejus conatibus, sine cujus juvamine frustra laborant qui aedificant domum. Tantam denique gratiam Dominus ejus impertiri dignatus est doctrinae, ut non tantum praesentes eum cum maxima audirent aviditate, sed et hi qui olim a monasterio defecerant, summo cum ardore repedarent, et congregationi semet uniri [Col. 0958B] gauderent. Cernere erat monasterium veluti alvearium quoddam omnes recipere advenientes, qui se apes Dominicas aut esse aut velle fore ferebant: necnon saecularium multos sua conferre, et spiritualia a sancto viro referre, qui secundum Apostolum seminanti spiritalia, sua metenda exponebant carnalia (I Cor. IX) .

10. Talia cernens invidus diabolus, cujus invidia mors introivit in orbem terrarum, aegre ferebat: dolebat se ab iis expelli, quos dudum gaudebat sibi subjici. Ideoque callidus explorator ad artes nequitiae solitas convertitur, exploraturus utrum inveniret aliquem suorum inter oves Dominicas sub ovina pelle fuscatum, sciens quoniam imitantur [Col. 0958C] eum qui sunt ex parte ejus. Tandem ergo reperit duos, quibus tanquam fistula usus serpentina in paradiso, aliorum corda sollicitabat, et ad discordiam urgebat. Horum unus Archadius, alter dicebatur Columbus contrario sibi utens nomine: cor namque ejus non a malitia fellis alienum, sed sicut apostolus Petrus Simoni ait, in felle amaritudinis, et obligatione iniquitatis erat conversum (Act. VIII) . In horum ergo corda, sicut et Judae, immisit se diabolus, ut magistrum traderent, quatenus eo profugato oves sine pastore confligatas distraherent. Itaque diu sua occuluere conamina, clanculo asciscentes suae quos potuere perfidiae. Sed quadam die cum jam et numero confiderent, et rabiem ultra celare nequirent, veluti flamma diu pressa repente [Col. 0958D] in publicum prorumpunt. Factio enim malorum a duobus excitata signiferis adeo convaluit, ut vix a magistri caede et bonorum virorum qui sibi adhaerebant manibus temperarent. Videntes porro quibus periculum imminebat, quo vota tenebant inimicorum [ al., iniquorum], fugae subsidio se eorum manibus eripuerunt, et in ecclesiam S. Joannis sese contulerunt, Domini potestati et misericordiae cor animasque suas commendantes.

11. Beatus autem et per omnia mitissimus Aigulfus non immemor patientiae suae et mansuetudinis solitae [Col. 0959A] ad eos accessit, et lenissimis verbis eorum tumentia corda mollire studuit. His enim verbis eos convenit: «O mihi dulcissimi et nimium amantissimi filii, quo impulsu foedus paternum fraternumque violatis? Quid illud est quod vos proprios fratres fecit nescire? An ignoratis quod diabolus causa superbiae et discordiae a coeli perturbatus sit culmine? Num mente excessit superbis solis ablatam esse pro summa vindicta unionem linguae, et nunquam reparatum nisi adventu Spiritus sancti coagulum charitatis significantis in ignis specie? Discite ergo simultatibus renuntiare, et Domini verbis obedire dicentis: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde (Matth. XI) . Quod si propter me hoc agitur, dico vobis Jonae verbis: Tollite me et mittite in mare [Col. 0959B] (Jon. I) : satius est mihi a vobis secerni corpore, quam praesens vestra cruciari dissensione.»

12. Hac oratione visus est quidem ad tempus compressisse motum et mitigasse furorem: in tantum ut ipsi faterentur culpam, obtenderent satisfactionem; sed arte praetexebant culpam. Anno enim integro diabolus in speluncis cordium illorum sub tali simplicitate delituit; nec viri Dei valuit quanquam crebris, imo continuis monitis a latibulo mentis eorum tanquam aspis obturata aure abduci, quin semper machinarentur, quatenus coeptum suum optato fine concluderent. Sed cum jam talia per multorum ora volitarent, et ad regem usque perveherentur, verentes [Col. 0959C] conspirationis auctores regis ne severitas in eos animadverteret, decreverunt ut alter eorum, id est Archadius, monasterio discederet, commoturus clericos civitatis, et quoscunque saecularium valeret. Columbus vero infra monasterium residens, eos qui a sancto viro desciverant in perfidia coepta confirmaret, et si quos posset sibi sociaret. At vero sanctus vir Aigulfus semper doctrinae instabat dicens: Fratres, Spiritus sancti verba sunt dicentis: Dominus unanimes facit habitare in domo (Psal. LXVII) . Qui ergo unanimitatem non tenent, habitationem domus Dei perdiderunt, et in diaboli sortem concesserunt. Ideoque oportet nos charitatis vinculis necti, et non scissionibus dividi.

13. Taliter illo agente et dicente, quadam die Archadius reversus fucata humilitate, fictisque verbis, promissa praeteritorum correctione, habitationem pristinam precabatur. Vir autem Domini pestem praevidens latentem, fratribus adnitentibus, non modo non annuit, sed etiam eum extra monasterium eliminavit. Sed ille injuriae impatiens ad quemdam se contulit Vicetiae civitatis principem ⁜ a [Col. 0960A] nomine Mummolum, suasitque ei ut ad monasterium iret quasi multas pecunias ibidem reperturus. In cujus pectus cum notam sibi facem cupiditas injecisset, incunctanter iter arripuit, et monasterium sanctumque virum adiit: et quia crebro cum eodem Mummolo de utilitate animae conferre erat solitus, nihil veritus eum suscepit, et magnifico convivio eum curari fecit. Jam vero insidiarum concinnationes per Audoenem cognoverat episcopum [Rothomagensem]. Mummolo ergo prandente et caeteris sceleris conspiratoribus, subito Archadius ad similitudinem Judae turba stipatus maligna constitit, et magistrum comprehendi, vinciri, fustibusque tundi jussit: quod et factum est. Interea vir totius patientiae, reminiscens Dei, et Dominum nostrum Jesum [Col. 0960B] Christum non pro se, sed pro nobis amariora pertulisse, et ideo tota fiducia decantabat, dicens: Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi? Calicem salutaris accipiam et nomen Domini invocabo (Psal. CXV) . Laceratus ergo et vinctus, ludibrioque habitus, ante ora persecutorum suorum exponebatur, quousque nox luci superduceretur: quae cum suo tempore terras operire coepisset, ministri Satanae eos quos sancto viro familiarius adhaesisse sciebant, a claustris monasterii eductos, ad Patrem adducunt tanquam pariter audiendos, re autem vera ut simul passuros: non enim volebat Divinitas solum pati pastorem, sed habere participem gregem. At vero sancti verae virtutis, ut pote Spiritu sancto confortati, quasi jamjamque jugulos ensibus [Col. 0960C] praebituri, ultimum vale sibi dicebant, et alterutrum in oscula ruentes commendabant seipsos Domino, dicentes ei cum maxima fiducia: Propter te, Domine, morte afficimur; tota die, aestimati sumus sicut oves occisionis (Psal. XLIII) : ne ergo nos repellas in finem. Itemque dicebant: Collocasti nos in obscuro sicut mortuos saeculi (Psal. CXLII) . His et similibus vocibus et noctis tenebras et proprias solabantur aerumnas.

14. Inter haec autem et mutuis armabantur alloquiis, ne quis infirmorum in talibus deficeret, cum dicat veridicus Apostolus: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam quae revelabitur [Col. 0960D] in nobis (Rom. VIII) . Sane ut se habet humani corporis natura, prae tristitia sopor solito gravior eos pariter corripit, et vinctos scilicet et custodes: sed unus custodum misericordia tactus tectum custodiae subiit, culmen nudavit, et ad fugam capessendam sanctos invitavit: sanctus vero Aigulfus gratias illius devotioni egit, sed et hortatui minime acquievit dicens: « Sive vivimus, Domino vivimus; sive morimur, Domino morimur; sive ergo vivimus, sive morimur, Domini sumus (Rom. XIV) . Et quia [Col. 0961A] semel dispositioni illius manus dedimus, ejus animo minime refragabimur. Opus enim ipsius sumus, et ipse figulus noster. Non ergo testeum vas contra plastem suum conqueri fas est, ideoque Domini fiat voluntas.»

15. His ita dictis reliquum noctis laus sibi vindicavit divina: post cujus abscessum lucisque successum importator calamitatis Arcadius, imitans diaboli et perfidorum quorumcunque usum, cum ipse (ut supra monstratum est) caput fuerit totius criminis, advenit verbis quodammodo dulcoratis, sanctorum volens lenire dolorem. At vero unus illorum, Trucarius nomine, justo commotus dolore quaeque mens [Col. 0961B] dictavit dolorve suasit, in faciem ei objecit, dicens: Eum imitatione vere esse filium diaboli, qui cum ad interitum impellat quemque, consultor insuper videri appetit: sed et fratrem Judae, Domini traditoris, qui ad similitudinem ipsius pro osculo ficto verba ferret melle quidem blandimentorum sed succis venenatis referta. At vero facies impudorata crudelitati conjuncta non sensit increpationis monita: insuper importune praestat incoeptam sententiam. Namque idem miser Arcadius, ut fidem videretur facere non se [ supple ficte] egisse quae gesserat, ad horam tertiam sanctis cibos et pocula obtulit, et ad reficiendum tanquam eorum compatiens dolori invitabat. Sancti tamen, licet extrinsecus angerentur, non ideo propositi regularisque obliti consuetudinis, [Col. 0961C] responderunt, non se perdere posse instituta regularia, quae illo tempore ad nonam usque horam extendi jejunia jubent: sicque remotis eduliis consueto more ad horam usque solitam solemnia dilata sunt jejunia. Cum vero tempus solvendae adforet abstinentiae, unanimiter pro ipso Arcadio preces fuderunt, et sic ab eo oblatum cibum sumpserunt.

16. Mummolus autem qui talibus offensum se videri volens a monasterio recesserat, tertio die rediit, atque cum intentione maxima singulorum pecunias coepit inquirere. Sed monachis respondentibus non licuisse unquam sub manu sancti viri constitutos aliquid proprium habere, neque voluntatem quidem, [Col. 0961D] sed esse omnia omnibus communia; ille cernens se abs spe decidisse, aliorsum se vertit: quia enim non reperit privata, irruit in publica; et quidquid rerum monasterii fuit, et auferre cupiditas suasit, nihil penitus reliquit.

17. Eo porro recedente sanctus Aigulfus cum caeteris secundum libitum Arcadii et Columbi custodiebatur, et per dies decem in ergastulo conficiebantur corpore, sed semet solabantur hortamentis Domini dicentis: Nolite timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum (Luc. XII) . Itemque: Per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei (Act. XIV) . Post haec autem ministri diaboli, [Col. 0962A] Columbus scilicet et Arcadius, moventes, tam S. Aigulfum quam reliquas sancti. Spiritus victimas navi imposuerunt, et mari sese crediderunt. Sancti porro certissime jam noscentes quod filii mortis perdere eos decrevissent, mutuo semet hortabantur monitis secundum Apostolum, tanto magis quanto videbant appropinquantem diem, ne quis illorum amore vitae praesentis aut timore mortis incertae inimicis cederent: quia et mors praesens si differtur, non evaditur; futura vero nunquam terminatur; dicente Domino impiis: Ite in ignem aeternum (Matth. XXV) . Sed et felicitatis sanctorum fine carebit, Domino itidem dicente fidelibus suis in ejus fidelitate usque in finem perseverantibus: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum [Col. 0962B] est ab origine mundi (Ibid.) . His et similibus athletae Christi in palaestra spiritali adversus versutias diaboli et ministros ejus furiis exagitatos daemonicis armabantur.

18. Sane postquam navis quae utrosque pariter ferebat, persecutores videlicet et persecutionem patientes, altum petiit mare, venti contrarii se tollunt, et aliorsum persecutores dicuntur voluntate, alibi autem ventorum flamine: sicque per quadraginta dies, quod dictu quoque mirabile est, rotabantur toto illo oberrantes freto, ut nec ipsi littus prendere, nec undae maris navem mergere possent: credo monstrante Deo quid mererentur impii: sed ut non [Col. 0962C] paterentur quod merebantur sontes, obices quidem esse insontes quodammodo ipsa elementa etsi non voce, opere clamarent: Fas fuerat furciferos hos aut syrtibus illidi, aut charybdi vorari, si non essent his misti qui non merentur talia experiri. Et quidem in diluvio in promptu fuit noxios undis involvi, qui erant a bonorum societate secreti: Aegyptios libere voravimus, quia nullum justorum eis mistum vidimus. Jonam ad ulciscendam inobedientiam suscepimus, sed a Deo praeparatum alumnum nostrum scimus, qui et illum salvandum carcerali custodia susciperet, nec quasi cibum corrumpendo in sua membra trajiceret, sed quasi depositum cum reposceretur repraesentaret. Quid talibus Creator velit, anceps apud nos sententia fluctuat: sed hic [Col. 0962D] unum simile recordamur, Pauli scilicet naufragium, qui similiter ab iniquis vinctus, cum eis periculum expertus est marinum: sed ne et ipse et caeteri perirent, ejus oratione donatum est. Forsan ergo et modo huic sancto viro impari discrimine par tribuitur munus: ideoque dum exspectatur ejus sententia, hac et illac jactantur, sed evadendi aditus ei negatur et secundum Scripturam quia impii in circuitu ambulant (Psal. XI) .

19. Inter haec Columbus videns clausum sibi mare, et reputans si terras prenderent, et sanctorum innocentia et sua pateret crudelitas, linguas sanctorum [Col. 0963A] fecit abscidi. Quo facto quasi integris linguis psallebant: Domine, labia nostra aperies, et os nostrum annuntiabit laudem tuam (Psal. L) . Sed tanto nequaquam motus miraculo, in similitudinem Pharaonis corde obduratus, radicitus eas jussit abradi. Videre erat patens baratrum, et nihil inesse plectri, et tamen verba perfectissime absolvi. At cum audiret eos Columbus inaudito more loquentes, impietatem suam augmentans, lumina eorum jussit terebrari: qui tamen a laude divina non cessabant. Et licet extrinsecus privati luminibus, ea tamen quibus Deus videtur lumina salva se habere scientes, fidenter coram eo, imo ipsi psallebant dicentes: Ad te levavimus oculos nostros, qui habitas in coelis (Psal. CXXII) . Immanitas porro Columbi et socii ejus erga [Col. 0963B] sanctos nec sic quievit: enim vero vestimentis eos exui quibus induti erant praecipiunt, et sordida pro eis vilissimaque mutari: non respicientes miseri, quia qui Christo indutus est secundum Apostolum dicentem: Induite Dominum nostrum Jesum Christum (Rom. XIII) ; et iterum: Induite vos viscera misericordiae (Col. III) , etc., nihil veteris, nil sordidi eum dedecorare possit.

20. Taliter sane eis per multos jactatis dies, appulerunt insulam quae vocatur Capraria. Hujus sinus retinebat maximum examen monachorum: ad quos divertentes quinta feria ante Pascha, quae Coena Domini dicitur, benignissime atque humanissime sunt [Col. 0963C] excepti, ut sic dicam, sicut decet monachos. Cognita enim prolixa eorum tribulatione, qua longissime et infelicissime vexati fuerant, festinabant eos recreare quibus poterant modis. Illis ibidem morantibus sacratissimus advenit Paschae solemnitatis dies: in qua cum missarum officium celebraretur, infelicissimus et flagitiosissimus omnium hominum Columbus, infulis diaconio aptis officio adopertus tanquam diaconus ministravit, conspicuus humanis, sed perosus obtutibus divinis. Insuper cum ad id loci ventum esset, quo corporis et sanguinis Christi sacramenta percepturi, oscula sibi invicem libant, ille infelix non dubitavit a se sic crudeliter multatis oscula porrigere, non columbina, sed prorsus corvina aut certe canina. Beatus porro vir Aigulfus cum sociis [Col. 0963D] suis, cum summa exsultatione Deo gratias quas poterat referebat, non modo pro sui recreatione, quantum pro immensa fratrum ad quos Christus eos adduxerat charitate.

21. Expleta paschali festivitate Columbus Ephesum petivit, ut pote homo saeculi saecularibus negotiis inserviturus. Interim S. Aigulfum cum reliquis sanctis in eodem monasterio dimisit, praecipiens ut semet reversurum opperirentur. Tantam ergo Dominus [Col. 0964A] sancto suo Aigulfo, quousque iniquus ille reverteretur, gratiam attribuit in loquendo, ut semper satietatem auditorum aviditas comitaretur: ipse enim qui dederat gratiam ut elinguis loqueretur, ipse addebat gratiam gratiae ut gratius audiretur.

22. Reversus autem Columbus ab Epheso, sanctos a monasterio abstrahit, et navi iterum imponit: et cum sustulissent a portu et aliquid spatii processissent, occurrit eis quaedam navis ex Africa veniens, cui sanctos martyres imposuerunt, satellitibus suis praecipientes, ut ad insulam venientes, vocabulo Amatim [ Sur., Amatunam], inter Corsicam et Sardiniam sitam, ibi sanctos gladio conficerent: quod et factum est. Pervenientes enim carnifices sacrarum [Col. 0964B] victimarum ad locum sibi destinatum, praeceptis impiissimis officinam nequitiae suae impendere parant: sed rogantibus inducias oraturis indulgent. Sancti autem propensius ac diutius animas suas Domino commendantes, tandem ab oratione surgunt, et cum omni fiducia et alacritate inter verba orationis et Dominicae laudis spiritum emisere de vasculis carnis, sub die tertio Nonas Septembris ⁜ a .

23. Et quidem quantum conjici datur, salutis humanae perpetuus aemulus diabolus (ut sibi videbatur) nimis callide agebat, ut scilicet sic sanctos perimeret, quatenus eorum passio mortales lateret; nec haberent viventes e proximo exemplum, quo roborarentur ad patientiae bravium capessendum. Maximum [Col. 0964C] namque incitamentum est ad virtutem sodalis et proximi cernere inexhaustum vigorem; et pudori est apparere degenerem, quem cernant coaequalem ad praemia gloriosa per laborum evasisse certamen. Invidebat etiam mortalibus nequissimus beneficia profutura, quae per sanctorum reliquias eis conferenda divinitus anxius praevidebat. Sed quam veracissime Deo cantetur: Draco iste quem formasti ad illudendum ei (Psal. CIII) , hinc conjici valet.

24. Etenim dum truces quaestionarii circa sanctorum occupantur lanienam, unus eorum, Ricoinus nomine, Spiritu adactus divino, scapham nactus sublit, [Col. 0964D] et internecioni fraternae sese subduxit: quem ad hoc credimus divinitus reservatum, ne sanctorum passio occuleretur. Ipsius enim relatu et modus passionis sanctorum ad notitiam mortalium est proditus, et corpora ad consolationem nostram per Dei gratiam manifestata sunt, et ad fines nostros relata. Fas est autem credere eum non esse expertem gloriae fraternae, quem non timor a martyrio inhibuit, sed Deus ad tantam utilitatem delegavit. Itaque redeunte eo ad monasterium, jam in loco sancti viri Aigulfii substitutus erat vir venerandae [Col. 0965A] vitae, Rigomirus nomine; cujus rei nuntio tam ipsi, quam fratribus, magnus indictus est luctus. At vero cum carni compaterentur, spiritui congratulabantur, scientes successisse eis post habitaculum luteum, penetrale aeternae civitatis, cujus rex et conditor Deus est. Praeterea hujus nuntii participem faciunt quamdam Angarismam nomine, quae in vicino monasterio sororibus praeerat sanctimonialibus, a sancto viro a primaeva aetate tam in Scripturis divinis, quam monasterialibus imbuta doctrinis.

25. Igitur communi consilio et ope naves praeparant, comites delegant, et ei qui locum noverat adjungunt: qui Deo prosperante, secundis flatibus, [Col. 0965B] blandaque aurarum temperie usi, devecti sunt ad locum in quo martyrum gloriosae jacebant exuviae, hominum quidem destitutae custodia, sed manus divinae protectione defensae. Quibus ut optaverant repertis, cum maxima alacritate et summa reverentia, utpote martyribus digna, navi imponunt, et concito itinere redeunt; eisque Deo duce et reduce, secundis potientibus effectibus, et corpora sanctorum monasterio Lirinensi inferre parantibus, obviam se tulit dicta abbatissa Angarisma, cum multa prece obsecrans, ut sibi facultas attribueretur magistri corpus humandi in monasterio suo, cujus est vocabulum Oratorium ⁜ a : cujus devota petitio, et filiorum erga Patrem incomparabilis affectio, hujus solum (ut sic dicam) amicabile fuit jurgii seminarium. Nam [Col. 0965C] femina venerabilis desiderio flagrans corpus petebat; discipuli autem nec modicum ab illius praesentia secerni volebant. Sed inter haec mediam se obicemque interposuit charitas, quae talia dirimere consuevit. Namque et feminae repressit avidiorem voluntatem, et istorum devotiorem ampliavit tenacitatem: adeo ut illi attributum caput sancti corporis cum brachio dextro sufficeret: reliquum autem corporis cum reliquiis sanctorum caeterorum ad monasterium Lirinense a B. Rigomiro et fratribus transferretur ⁜ b humandum.

26. Porro sanctae abbatissae devotio nequaquam indonata relicta est. Erat enim in monasterio illius [Col. 0965D] quaedam sororum, cui visum glaucoma abreptum inofficiosas reddiderat videndi fenestras: palpebrarum namque tegmina oculorum globulos retegebant. Plena igitur fide cum reliquis, quae sacris funeribus solemnes exhibebant excubias, noctem totam orationibus, [Col. 0966A] laudibusque oneravit divinis: mane autem facto lux fugata diu rediit, et sera licet divina luce donata, mundum sole lustratum laetabunda conspexit. Quo miraculo adeo omnium allecta sunt corda cernentium, ut non eos taederet amisisse Patrem corpore, quem commanere gauderent miraculorum tam efficaci repraesentatione.

27. Non modo autem devotis et a Deo per se beneficia poscentibus idem B. Pater aderat, sed et persecutori suo munus opitulationis impendit. Nam Columbus ejus mortis concinnator, cum nocte quae diem martyrii ejus sequebatur, se lectulo commisisset, utpote membra relaxaturus in quietem, repente [Col. 0966B] vir Domini astitit, cur immeritum se tantis malis addixerit increpavit, quare crudelitatis ejus immanitas usque ad homicidium innocentium exarserit, vehementer invexit. Quibus dictis, sanguinis effusi guttam digito sumpsit, et ejus pectori ac dorso signum in modum circuli impressit. Quo viso miser tremebundus ad pedes ejus concidit, et obsecrare solitam ejus invictamque pietatem coepit, ne se tanto obnoxium judicio, examini reservaret divino. Tunc sanctus ejus precibus motus unum naevum detersit; alium autem aboleri non posse indicavit, donec ante Chlodoveum ⁜ c regem Hebroinumque majoremdomus, et publicum Francorum judicium adhiberetur ei remedium: quod et factum constat. Jussu enim regali perquisitus, inventus est, et in [Col. 0966C] vincula conjectus, atque judicio Francorum poenarum ferocitate usque ad mortem vexatus.

28. Licet autem in his non conjectari aliquid, sed plane intelligere quid haec portenderent. Sanguis enim ille martyris fusus, innocentia intelligitur vim perpessa, justam postulans vindictam: unde Deus de primo talium, id est Abele, dixit ad primum persecutorem, id est Cain: Vox sanguinis fratris tui clamat ad me (Gen. I) . Impressio porro sanguinis in dorso vel in corpore persecutoris, animadversio vindictae quae ei debebatur pro admissione sceleris. Unde et Ezechieli Dominus dicit, quod requirat sanguinem peccatoris de manu non annuntiantis pastoris [Col. 0966D] (Ezech. III) . Et Dominus Judaeis: Ut veniat super vos omnis sanguis justus qui effusus est super terram (Matth. XXIII) , id est vindicta omnis sanguinis justi innocenter fusi. Porro circuli effigies inevitabilem praesagabatur sententiae ultionem: circulus [Col. 0967A] enim in semet recurrit, non habens angularem exitum. De hoc circulo Dominus contra Syriam sub typo diaboli: Ponam, inquit, circulum in naribus tuis, et frenum in maxillis tuis (IV Reg. XIX) . Quod autem bis idem circulus est, geminam portendebat impio fieri ultionem, ut scriptum est, Duplici contritione contere eos (Jer. XVII) : anteposita et postposita circuli figura, et praesenti signabat, et post futura plectendum malignum divina sententia. At vero unus detersus circulus innuebat eumdem sanctum virum precibus suis obtinuisse, ne persecutor suus aeternis servaretur cruciatibus, secundum praeceptum Salvatoris et exemplum, quo praecipimur orandum pro persecutoribus nostris. Alter autem permanens et hominum judicio delen lus, indicat quia sancti, etsi [Col. 0967B] impetrant a Deo futuram vindictam tam propriam vel inimicorum relaxari, ne scilicet aeternis incendiis deposcantur; non tamen eis impune cedere volunt quae vel in Deum, vel in proximos commisere flagitia, sed oportet et ab eis implere quod ait Apostolus: Si nosmetipsos judicaremus, non utique judicaremur: dum judicamur autem, a Domino corripimur, ut non cum hoc mundo damnemur (I Cor. XI) . Hinc est quod David peccans, et coram se arguente [Col. 0968A] propheta, confitens dicit: Peccavi Domino; audire meruit: Dominus transtulit peccatum tuum, non morieris (II Reg. XII, 13) . Et tamen quot afflictionibus propter peccatum dimissum affectus sit, lector historiae ejus agnoscere quibit. Paulus vas electionis (Act. IX) plus omnibus laboravit (I Cor. XV) ; et quia fuit blasphemus, ut ipse fatetur, et persecutor (I Tim. 1) , stigmata se Christi dicit in corpore suo circumferre (Gal. VI) , notas videlicet inflictas per satisfactionem vitae praeteritae. Horum ergo et nos reminiscamur; et si nobis (ut scimus) per judicium sacerdotum donantur peccamina actuum nostrorum, nequaquam tamen nobis parci putemus, donec Deo ut dignum est, et hominibus quos laesimus, satisfaciamus, scientes quanti Deus habeat servos suos, de [Col. 0968B] quibus dicit: Qui tangit vos, quasi qui tangit pupillam oculi mei (Zach. II) . Imo honorantes eos in quibus habitare Deum per fidem, caeteraque bonorum operum exercitia noverimus, audiamus ab eo: Venite, benedicti Patris mei (Matth. XXV) . Et tunc cum eo Patre ejus et Spiritu sancto regnare mereamur, ipso auxiliante, cujus regnum et imperium sine fine permanet in saecula saeculorum. Amen.

(Epist. 1.) «Audivimus namque apud vos vestrosque diversa judicia fieri et incerta judicari. Incerta, charissimi nullatenus judicemus, quoad usque veniat Dominus, qui latentia producet in lucem, et illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit consilia cordium (I Cor. IV, 3) . Quia quamvis vera sint, non tamen credenda sunt, nisi quae manifestis indiciis comprobantur, nisi quae manifesto judicio convincuntur, nisi quae judiciario ordine publicantur. Similiter ea vos judicare ad apostolicam delatum est sedem, quae praeter nostram vobis diffinire non licet auctoritatem, id est episcoporum causam. Unde ita [Col. 0993D] constitutum liquet a tempore apostolorum, et deinceps. Placuit ut accusatus vel judicatus a comprovincialibus in aliqua causa episcopus, licenter appellet et adeat apostolicae sedis pontificem, qui aut per se aut per vicarios suos ejus retractare negotium procuret: et dum iterato judicio pontifex causam suam agit, nullus alius in loco ejus ponatur aut ordinetur episcopus: quoniam quanquam comprovincialibus episcopis accusati causam pontificis scrutari [Col. 0994C] liceat, non tamen diffinire inconsulto Romano pontifice permissum est, cum beato Petro apostolo non ab alio quam ab ipso dictum sit Domino: Quaecunque ligaveris super terram, erunt ligata et in coelis; et quaecunque solveris super terram, erunt soluta et in coelis (Matth. XVI, 19) ; et alibi in statutis legitur apostolicis: Si quis putaverit se a proprio metropolitano gravari, apud patriarcham vel primatem dioeceseos, aut penes universalis apostolicae Ecclesiae judicetur sedem. Nihil aliud est, fratres, talis praesumptio nisi apostolorum suorumque successorum terminos transgredi, eorumque decreta violari. Culpantur enim, ut scriptum est, fratres, qui aliter circa episcopos judicare praesumunt quam apostolicae sedis papae fieri placuerit.»

(Epist. 11.) «Nullus primas vel metropolitanus dioecesani ecclesiam, vel parochianum, vel aliquid ejus parochiae, praesumat excommunicare, vel judicare, aliquidve agere absque ejus consilio vel judicio. Sed hoc observent quod ab apostolis ac patribus et praedecessoribus nostris est statutum, et a nobis confirmatum, [Col. 0995A] id est: Si quis metropolitanus episcopus, nisi quod ad suam solummodo propriam pertinet parochiam, sine consilio et voluntate comprovincialium episcoporum extra aliquid agere tentaverit, gradus sui periculo subjacebit, et quod egerit irritum habeatur et vacuum. Sed quidquid de provincialium coepiscoporum causis, eorumque Ecclesiarum et clericorum, atque saecularium necessitatibus agere aut disponere necesse fuerit, hoc cum omnium consensu comprovincialium agatur pontificum, non aliquo dominationis fastu, sed humillima et concordi administratione, sicut Dominus ait: Non veni ministrari, sed ministrare (Matth. XX, 26) ; et alibi: Qui major est vestrum, erit minister vester (ibid., vers. 28) , et reliqua.» Item unde supra, de primatibus et metropolitanis [Col. 0995B] ( ibidem post alia ). «Nullus primas, nullus metropolitanus, nullusque reliquorum episcoporum, alterius adeat civitatem, aut ad possessionem accedat, quae ad eum non pertinet, et alterius episcopi est parochiae, super cujusquam dispositione, nisi vocatus ab eo cujus juris esse dignoscitur, ut quiddam ibi disponat vel ordinet, aut judicet, si sui gradus honore potiri voluerit. Sin aliter praesumpserit, damnabitur: et non solum ille, sed cooperantes eique consentientes; quia sicut ordinatio, ita eis et judicatio et aliarum rerum dispositio prohibetur. Nam qui ordinare non poterit, qualiter judicabit? Nullatenus procul dubio judicabit aut judicare poterit, quoniam sicut alterius uxor nec adulterari ab aliquo vel judicari aut disponi, nisi a proprio viro [Col. 0995C] eo vivente permittitur, sic nec uxor episcopi, quae ejus Ecclesia vel parochia indubitanter intelligitur, eo vivente, absque ejus judicio et voluntate, alteri judicare vel disponere, aut ejus concubitu frui, id est ordinatione, ullatenus conceditur. Unde ait Apostolus: Alligata est uxor legi, quandiu vir ejus vivit. Eo vero defuncto, soluta est a lege viri (I Cor. VII, 39) . Similiter et sponsa episcopi, quia sponsa uxorque ejus dicitur Ecclesia, illo vivente est ei alligata. Eo vero defuncto soluta est, cui voluerit nubat, tantum in Domino, id est regulariter. Si enim eo vivente alteri nupserit, adulterata judicabitur. Similiter et ille, si alteram sponte duxerit, adulter aestimabitur, et communione privabitur. Si autem persecutus in sua fuerit Ecclesia, fugiendum est illi ad alteram, [Col. 0995D] eique est sociandus, dicente Domino: Si persecuti vos fuerint in unam civitatem, fugite in aliam (Matth. X, 23) . Si autem utilitatis causa fuerit mutandus, non per se hoc agat, sed fratribus invitantibus, et auctoritate hujus sanctae sedis faciat, non ambitus causa, sed utilitatis.»

(Epist. unica.) «Si quis metropolitanus episcopus, nisi quod ad suam solummodo propriam pertinet parochiam, sine consilio et voluntate omnium comprovincialium episcoporum, extra aliquid agere tentaverit, gradus sui periculo subjacebit, et quod egerit [Col. 0996A] irritum habeatur et vacuum. Similiter autem auctoritate fulti apostolica praecipimus, ut nullus metropolitanus, absque caeterorum omnium comprovincialium episcoporum instantia, aliquorum audiat causas, quia irritae erunt, et ipse causam pro facto dabit.»

(Epist. 1.) «Quoniam sanctam Romanam Ecclesiam primatem omnium Ecclesiarum esse voluerunt, ut sicut beatus Petrus apostolus primus fuit omnium apostolorum, ita et haec Ecclesia, ipsius nomine consecrata, Domino instituente prima et caput sit caeterarum, et ad eam quasi ad matrem atque apicem, omnes majores Ecclesiae causae et judicia episcoporum [Col. 0996B] recurrant, ejusque justa terminum sumant sententia. Nec extra Romanum quidquam ex eis decerni debere pontificem, quatenus non ita proterve et pro libitu cujusquam suo proprio arbitrio, quibusque metropolitanis, sicut agere solebant, liceat inconsulto Romano pontifice aut majores Ecclesiae causas deturbare, aut episcopos damnare: sed com muni sanctae Romanae sedis episcopi consilio, et concordi actione, quaeque sunt Christi zelo agenda disponant, unanimiterque recte sentiant, et quae senserint non sibimet discrepando, sed Deo placite perficiant.» Et post pauca: «Si quis ab hodierna die et deinceps episcopum praeter hujus sanctae sedis sententiam damnare, aut propria pellere sede praesumpserit, [Col. 0996C] sciat se irrecuperabiliter esse damnatum, et proprio carere perpetim honore.» Item ejusdem, ex decretis quae sumpsit ex Nicaeno concilio (epist. 11 ad Orientales) . «Ut omnes episcopi qui in quibusdam gravioribus pulsantur vel criminantur causis quoties necesse fuerit, libere apostolicam appellent sedem, atque ad eam quasi ad matrem confugiant, ut ab ea sicut semper fuit pie fulciantur, defendantur et liberentur. Cujus dispositioni omnes majores ecclesiasticas causas, et episcoporum judicia, antiqua apostolorum eorumque successorum atque canonum auctoritas reservavit, quoniam culpantur episcopi qui aliter erga fratres egerint quam ejusdem sedis papae fieri placuerit. Placuit ut accusatus vel judicatus a comprovincialibus in aliqua causa episcopus licenter appellet et adeat apostolicae sedis pontificem, qui aut [Col. 0996D] per se aut per vicarios suos retractari negotium procuret: et dum iterato judicio pontifex causam suam audit, nullus alius in ejus loco ponatur aut ordinetur episcopus, quoniam quanquam comprovincialibus episcopis accusati causam pontificis scrutari liceat, non tamen diffinire inconsulto Romano pontifice permissum est; cum beato Petro apostolo non ab alio quam ab ipso dictum sit Domino: Quaecunque ligaveris super terram, erunt ligata et in coelis; et quaecunque solveris super terram, erunt soluta et in coelis (Matth. XVI, 19) . Si quis putaverit se a proprio Metropolitano gravari, apud Primatem dioeceseos, aut penes universalis Apostolicae Ecclesiae [Col. 0997A] papam judicetur.» Et post pauca: «Nullus episcopus alterius parochianum praesumat retinere aut ordinare absque ejus episcopi voluntate, vel judicare, salva tamen in omnibus apostolica auctoritate, quia sicut irrita erit ejus ordinatio, ita et dijudicatio. Quoniam censemus nullum alterius judicis nisi sui sententia teneri. Nam qui eum ordinare non potuit, nec judicare ullatenus poterit.»

(Epist. 11.) «Quanquam comprovincialibus episcopis, una cum eorum metropolitano, suae provinciae causas episcoporum liceat charitative et concorditer agitare: non tamen, sicut in praedicta, te praesente, est constitutum synodo, licet diffinire absque [Col. 0997B] Romani pontificis auctoritate. Quod si secus a quibusdam praesumptum fuerit, ipsi qui hoc egerint, suae praesumptionis suscipiant damnum, et illi qui ab eis perperam excommunicati aut damnati fuerint, auctoritate hujus sanctae sedis, et beati praeceptoris nostri clavigeri Petri potestate solvantur atque restituantur. Ipse enim ait Dominus: Quaecunque solveris super terram, erunt soluta et in coelis. »

Capitulo 20: «Quoties episcopi se a suis comprovincialibus, vel a metropolitano putaverint praegravari, aut eos suspectos habuerint, mox Romanam appellent sedem, ad quam eos absque ulla detentione, aut suarum rerum ablatione, libere ire liceat, et dum praedictam Romanam matrem appellaverint Ecclesiam, [Col. 0997C] aut ab ea se audiri expoposcerint, nullus eos excommunicare aut eorum sedes subripere, aut eorum res auferre, aut aliquam vim eis inferre praesumat, antequam amborum causa Romani pontificis auctoritate finiatur. Quod si aliter a quoquam praesumptum fuerit, nil erit, sed viribus carebit. Nam nec hoc perpere praesumimus: sed ipsum et in Nicaena synodo constitutum, et antecessores nostros egisse, bene, Athanasi, nosti, quoniam quando tu et Paulus Constantinopolitanus, Asclepius Gazae et Lucianus Adrianopolites, ab Orientalibus episcopis, inconsulto sanctae memoriae Julio praedecessore nostro, damnati estis, et ad eum, quasi ad totius orbis caput, ut semper huic sanctae sedi licitum fuit, confugistis, cognita eorum nequitia, et vestra justitia, [Col. 0997D] vos in communionem suscepit, et omnium vestrum curam gerens, propter sedis propriae dignitatem, singulis suas reddens Ecclesias, Orientalibus scripsit, culpans eos quod non recte tractassent, viros inculpabiles de suis Ecclesiis expellentes, et constituta Nicaeni concilii minime conservantes. E quibus ad certum diem nonnullos sibimet adesse praecepit, ut de talibus certam praesumptionibus redderent rationem, et coram eis ostenderet justum se super eis protulisse decretum. Interminatus est etiam non talia deinceps fratres esse passuros, et nisi ab hujusmodi praesumptionibus cessarent, a propriis esse gradibus eos recessuros. Tali enim hujus sanctae sedis privilegio, tu et fratres tui proprias recepistis [Col. 0998A] Ecclesias cum omnibus sibi pertinentibus. His enim et aliis plurimis documentis manifestum est nullum damnari, aut suis exspoliari rebus debere episcopum, qui hanc sanctam sedem interpellaverit, aut sibi defensatricem asciverit, donec judicium de eo nostrae apostolicae auctoritatis, hoc est principis apostolorum Petri agnoscat, quia solummodo Christus Jesus huic sanctae sedi, id est apostolicae, hoc facere commisit, utpote quoniam solus praenominatus princeps apostolorum creditus est, atque percipere meruit a rege regum Christo Deo claves regni coelorum.»

(Epist. 11.) «Discutere vero episcopos, ac summorum ecclesiasticorum causas negotiorum, metropolitanis, una cum suis provincialibus, ita ut nemo ex eis desit, et omnes in singulorum concordent negotiis, licet. Sed diffinire eorum atque Ecclesiarum summas querelas, vel damnare episcopos, absque hujus sanctae sedis auctoritate, minime licet: quam omnes appellare, si necesse fuerit, et ejus fulciri auxilio oportet. Nam ut nostis, synodum sine ejus auctoritate fieri non est ratum, nec episcopus nisi in legitima synodo, et suo tempore apostolica vocatione congregata, diffinite damnari potest. Neque ulla unquam rata concilia leguntur, quae non sunt fulta apostolica auctoritate.»

[Col. 0998C] Has apostolicae sedis etiam in aliis rotulis auctoritates me memini jam vobis scripsisse. Sed et nunc ideo iterato vobis rescribo ut sciatis quia licet libellum in quo has et alias ejusmodi collegi, vobis retineatis, per quem in synodo habita in Attiniaco proclamavi ad universalem sanctae Romanae sedis pontificem domnum Adrianum, cum litteris ab eo mihi suae vocationis directis; quod neutrum tunc profuit, non tamen, quandiu halitus in me manebit, ab istis dissentiam observandis. Et quia me saepe de subscriptione redarguitis, quam in eadem synodo primo violenter per regiam potestatem, et postea fraudulenter a me extorsistis, compendiose aliqua nunc respondebo, plura si necesse fuerit suo reservans in tempore. Nam, sicut jam vobis rescripsi, ad illam [Col. 0998D] synodum pro responsione ad litteras domni apostolici me vocastis; ad quam veniens, non illam me introire permisistis, sed extra fores, ut privilegio vestrae sedis subscriberem mandastis: et ego respondi quia nunquam contra privilegium vestrum fecissem, unde nec necessitas, nec ratio erat ut a me illam subscriptionem requireretis. Dum autem ex hoc magis ac magis in crastinum fatigarer, reclamavi me per epistolam papae Leonis ad Anastasium Thessalonicensem episcopum directam (epist. 88) , qua ait ad locum: «Non enim necessarium fuerat ut obligaretur scripto, qui obedientiam suam ipso jam voluntarii adventus probabat officio.» Denique cum nec hoc adjuvaret, proclamavi per libellum de que superius [Col. 0999A] memoravi, legens capitulum istud (FELICIS II, epist. 11, cap. 20) : «Quoties episcopi se a suis comprovincialibus vel a metropolitano putaverint praegravari, aut eos suspectos habuerint, mox Romanam appellent sedem;» et sic usque ad finem capitulum percurri, quod et superius integrum descripsi: legi etiam meae vocationis a domno apostolico litteras, quod neutrum mihi profuit. Me autem haec agente, domnus rex vestra factione instigatus, qui priori die dixerat se mihi nihil ex sua parte discredere, minatus est quia tantum me meosque oneraret, quantum plus valeret, nisi illam subscriptionem facerem. De me autem mihi parum erat. Videns autem quia mei homines cogerentur rewadiare quod me in villam Pauliacum secuti fuerant, cum jam domum [Col. 0999B] cum Harduico archiepiscopo iturus essem, accessit ad me Frotarius archiepiscopus, alloquens cur non acquiescerem ut subscriberem, quia nihil mihi periculi erat. Cui respondi quia aliter hoc non facerem, nisi et vos debito Ecclesiae meae privilegio mihi scriberetis servando, uti Antiochenum constituit concilium, ne demum mihi, quasi pro occasione hujus subscriptionis, aliquod praejudicium niteremini inferre. Qui respondit: «Certe ille hoc tibi nullatenus contradicet.» Et spopondi eo tenore me hoc esse facturum. Et petii mihi ipsam subscriptionem ostendi. Quam dum mihi ostenderetis, quaedam quibus non acquievi deleta sunt, et quaedam addita, videlicet ut ubi haberetur, secundum decreta sedis apostolicae. Est autem ipsa subscriptio talis: «Ego [Col. 0999C] Hincmarus, Laudunensis Ecclesiae episcopus, amodo et deinceps domno seniori meo Carolo regi sic fidelis et obediens secundum ministerium meum ero, sicut homo suo seniori, et episcopus per rectum suo regi esse debet, ac privilegio Hincmari metropolitani provinciae Rhemorum Ecclesiae, secundum sacros canones et decreta sedis apostolicae ex sacris canonibus promulgata, pro scire et posse meo obediturum profiteor?» Quam mecum deferens domum, hanc mihi vobis subscribendam dictavi: «Et ego Hincmarus, Rhemorum archiepiscopus, tibi Hincmaro Laudunensis Ecclesiae coepisco, tuum debitum sacris praecipientibus canonibus privilegium conservabo, et in quibusque ecclesiasticis negotiis indigueris, secundum sacras regulas debitum tibi jure adjutorium [Col. 0999D] archiepiscopali auctoritate adhibebo.» Hanc autem vobis per Fredigisum, Harduici, archiepiscopi presbyterum, misi, et remandastis mihi per eumdem quia voluntarie illud faciebatis: et sic in synodo relegi et subscripsi. Vos autem penitus subscriptionem quam promiseratis dimisistis: sed verbis fuistis professi quod in quibuscunque me juste ac rationabiliter possetis secundum vestrum ministerium adjuvare fecissetis. Ego autem nunquam contra privilegium sedis vestrae quoquam egi, neque contra ullius episcopi privilegium, Deo propitiante, unquam acturus ero. Utrum autem vos juxta professionem vestram erga me in reliquum egissetis, qui legerit litteras, ex eodem loco Attiniaco mihi a [Col. 1000A] vobis per Hittonem diaconum missas, de quibus jam vobis respondi unde hic nunc eas apponere supervacuum est, facile poterit dignoscere. Scitis etiam et vos quale adjutorium mihi post hanc professionem vestram praebuistis, dum ad vos has scripsi litteras.

«Reverentissimo Rhemorum archiepiscopo Hincmaro, sanctae Laudunensis Ecclesiae Hincmarus Deo miserante episcopus, debitam in Christo devotionem.

«Vos scitis quia ab universali sanctae Romanae Ecclesiae papa, Patre quoque nostro Adriano, bis vocatus existo, et vos ipsi, in quaternionibus a vobis in Attiniaco palatio coram archiepiscopis et episcopis qui adfuerunt datis, quod ad eamdem sedem [Col. 1000B] venire totidem vocatus detrectem, me reprehendistis, si vitio scriptoris pro detrectem, quod est dissimulem vel differam, detractem, quod valde tractem non ab re accipi potest, intercharaxatum non fuit. Unde vos nunc pro amore Dei omnipotentis et reverentia S. Petri exposco, sicut et in eadem synodo in eodem Attiniaco a vobis convocata, quod impetrare non valui, expostulavi; ac jam etiam per integrum efflagitavi annum, et praecipue in synodo apud Vermeriam palatium olim ab horno habita, obsecrando declamavi, nunc quoque et obsecro et item declamo, et ut hactenus egi, quo vestra archiepiscopali auctoritate apud domni nostri gloriosissimi regis Caroli clementiam obtineretis, quatenus domni et universalis papae Adriani praeceptis ac [Col. 1000C] institutionibus ecclesiasticis mihi, ut omnibus expedit, liceat obedire, velut ei qui de omni Ecclesia fas habet judicandi, videlicet ut limina sanctorum Petri et Pauli merear, ut devovi, et ab eodem insuper vocatus sum, penetrare. Alioquin me vobis abhinc, ut archiepiscopo coepiscopus obtemperare debet, sciatis obsequi non posse; quia, ut decernit beatus papa Gelasius, nesciunt quid loquuntur qui decretis sanctae Romanae sedis praesulum quasi canones opponunt, quibus contraire contra canones est ipsos se erigere. Iste Gelasius papa venerabilis et sanctus decretales epistolas venerabiliter sanxit suscipiendas, nec eas venerabiliter suscipit, licet ad tomum caput inclinet, qui eis non obedit, sed potius porro obvias manus inferens, quod sine periculo agi [Col. 1000D] non potest, respuit, utpote qui de se judicari non prospicit. Nam velimus, nolimus, aut eis parebimus, aut eorum judicio percellemur, quorum neminem aliqui quique reprobare valemus. De archiepiscopis autem Remigio ac Harduico, quo mihi per Teutlandum diaconem mandastis, privilegio sanctae Romanae Ecclesiae non praejudicant, sed quod eis eadem sancta sedes de me voluit ac disposuit committere commissit. Vos vero quod vestrum est agite. In Domino Jesu Christo bene valete.»

Ac si etiam in subscriptione illa aliquid haberetur quod forte intolerabile foret, beatus papa Alexander, quintus post principem apostolorum Petrum, mihi manum porrigeret, qui suis ita inquit decretis ad [Col. 1001A] locum (epist. 1) : «Similiter si hujusmodi personis quaedam scripturae quoquomodo per metum aut fraudem, aut per vim extortae fuerint, vel ut se liberare possint, quocunque ab eis conscriptae vel roboratae fuerint ingenio, ad nullum eis praejudicium aut nocumentum provenire censemus: neque ullam eos infamiam vel calumniam, aut a suis sequestrationem bonis, unquam, auctore Domino et sanctis apostolis eorumque successoribus, sustinere permittimus. Confessio vero in talibus non compulsa, sed spontanea fieri debet, ipso attestante qui ait: Ex corde enim procedunt homicidia, adulteria, fornicationes, blasphemiae (Matth. XV, 19) , et caetera quae sunt ad haec pertinentia. Nec tantum attendenda sunt quae fiunt, quantum quo animo fiant.» Si non sunt tantum attendenda [Col. 1001B] quae fiunt, quantum quo animo fiant, quo animo ego illud fecerim, neque parum sciens poterit ignorare, qui etiam multo plura tunc essem facturus, ut meos qui innoxii erant, et causa mei opprimebantur, possem liberare. Et ne solus hic sanctus papa Alexander haec decrevisse putetur, quid beatus Gregorius, quem venerabiliter suscipitis, de hoc sentiat apparet ad Constantium Mediolanensem episcopum de Pompeio episcopo scribens ita (lib. VIII, epist. 30) : «Nunc igitur quoniam illa quae contra eum dicta sunt, non sub illa quae decuit districtione quaesita sunt, et gesta quae exinde apud fraternitatem vestram confecta sunt, neque ad condemnationem, neque ad absolutionem ejus probantur posse sufficere, non levis res agitur, ut incaute vel in [Col. 1001C] transcursu non debeat diffiniri. Nam grave est satis et indecens ut in re dubia certa dicatur sententia. Et haec quidem gesta esse poterant ad diffiniendum satis idonea, si accusati ea confessio sequeretur: si [Col. 1002A] tamen eamdem confessionem subtilitas examinis ex occultis eliceret, et non afflictio vehemens extorqueret, quae frequenter hoc agit, ut noxios se fateri etiam cogantur innoxii. Nam postquam praefatus episcopus, ut dicitur, cruciari custodia cremarique fame se asseruit, scire debetis si ita est, utrum noceat si sic fuerit extorta confessio. Certe si non nocet extorta confessio, non obest extorta subscriptio.» O utinam tunc de me qualicunque episcopo illud voluissetis rationabiliter attendere, quod de vestris mihi scripsistis frustra villanis, meis autem parochianis, quod et superius praelibavi, ubi dixistis quia appellantes quamcunque violentiam pati non deberent, an mihi appellanti ad summam apostolicae sedis auctoritatem, mihique ab eadem vocato, perque [Col. 1002B] ejus auctoritatis litteras praesentialiter legendo reclamanti, deceret privilegium vestrae sedis ullam inferre violentiam. Ratum est nempe ut privilegium vestrae sedis obsecundetur ad charitatis concordiam, non officiat ad disceptationis socordiam. Praeterea scripsistis mihi haec: «Te latere non potest quanta mala Karlomanni complices in Rhemorum dioecesi fecerunt. Propterea cum fratribus et consacerdotibus nostris qui adfuerunt, tenore subjuncto eos excommunicandos decrevimus. Et ideo his quae subter annectuntur relectis praesentialiter, mihi per comministrum tuum litteras tui consensus in hac excommunicatione canonica mitte, ut per singulos archiepiscopos diversarum provinciarum eam concurram dirigere, antequam malum quod coeperunt [Col. 1002C] gravius grassari, et longius ac latius serpendo possit excrescere.» ( Epistolam de qua hic agitur vide inter Opera Hincmari Rhemensis, tomo proxime sequenti. )

(Epist. 3.) «Alexander episcopus omnibus divino [Col. 1002D] sacerdotio fungentibus pax et misericordia multiplicetur, et sapientia atque bona voluntas in omnibus augeatur et fructificetur in Domino. Gratia Dei, [Col. 1003A] fratres charissimi, sumus id quod sumus. Idcirco nobis providendum est, et oppido decertandum, ne in ea vacui inveniamur, sed eadem nobis cooperante gratia, fructum Domino plurimum reportemus. Quod aliter fieri non potest, nisi sapientiam scrutando, ejusque praecepta lectionibus et hymnis meditando, atque eo adminiculante implendo, orando, vigilando, voluntatem ejus, in quantum ipse largitus fuerit, perficere studeamus. Nec enim negligendam gratiam nobis Dominus dedit, sed fideliter exercendam tribuit. Dilectio enim sine simulatione in nobis esse et apparere debet, quia omnis qui odit fratrem suum homicida est; qui vero diligit Deum in Deo manet, et Deus in eo (I Joan. III) . Unde et Apostolus ait: Nolite judicare, fratres, in invicem, sed hoc judicate [Col. 1003B] magis, ne ponatis offendiculum fratribus vel scandalum (Rom. XIV, 13) . Et Dominus inquit: Quod tibi non vis fieri, alteri ne facias. Et alibi: In hoc cognoscent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem habueritis ad invicem (Joan. XIII, 35) . Et Salomon ait: Sacrificium salutare est attendere mandatis, et discedere ab omni iniquitate (Eccli. XXXV, 2) . Summa enim iniquitas est fratres detrahere et accusare. Unde scriptum est: Omnis qui detrahit fratrem suum homicida est, et omnis homicida non habet partem aut haereditatem in regno Dei (I Joan. III, 15) . Et alibi: Cavete vos, fratres charissimi, ne participes efficiamini, quod absit, malis eorum: et non solum vos cavete ab omnibus, sed et alios cavere ab eis et avertere docete.»

(Epist. 11.) «Si quis vestrum pulsatus fuerit in aliqua adversitate, licenter hanc sanctam et apostolicam appellet sedem: et ad eam quasi ad caput suffugium habeat, ne innocens damnetur, aut Ecclesia sua detrimentum patiatur. Si autem ei necesse evenerit, eamque appellare minime ausus fuerit, et vocatus tamen ab hac sancta sede fuerit, non renuat venire, sed confestim ut ei nuntiatum fuerit venire festinet, et causas pro quibus vocatus est prudenter disponat, atque si necesse aliquid corrigere fuerit, cum his quos hic primos invenerit corrigat. Ad Ecclesiam tamen suam non prius revertatur quam hinc litteris apostolicis vel formatis pleniter instructus [Col. 1003D] atque purgatus sit, si fuerit unde. Ut postquam domum reversus fuerit, cognoscant vicini sui qualiter hic suam aliorumque causam finierit, quatenus eam absque aliqua ambiguitate nuntiare et praedicare omnibus possit. Ab hac enim sancta sede a sanctis apostolis tueri, defendi et liberari episcopi jussi sunt; ut sicut eorum dispositione, ordinante Domino, primitus sunt constituti, sic hujus sanctae sedis, cujus dispositioni eorum causas et judicia servaverunt, protectione futuris temporibus sint ab omnibus perversitatibus semper liberi. Unde culpantur hi qui aliter circa fratres egerint, quam hujus sedis rectoribus placere cognoverint. His taliter consideratis, atque cum reliquis episcopis decretis, [Col. 1004A] tanquam omnium curam gerentes, propter sedis propriae apicem decernimus ut nemo pontificum aliquem suis rebus exspoliatum episcopum, aut a sede pulsum, excommunicare aut judicare praesumat, quia non est privilegium quo exspoliari possit jam nudatus. Si quis autem aliter agere praesumpserit, sciat censuram hujus sanctae sedis cum omnibus membris suis sibi esse venturam; et sicut egerit, ita recipiet: si bene, bene; si grave, grave; si pessime, pessime; quoniam dignus est operarius mercede sua. Nos, fratres, nullum perdere volumus, sed ipse se perdit, qui pia considerata avertit, et qui apostolorum et hujus sanctae sedis decreta libenter violat. Sed et nunc, fratres, commendamus vos omnes Domino, et verbo gratiae ejus, qui potest perficere et dare haereditatem [Col. 1004B] vobis cum omnibus sanctis. Ipse autem Deus pacis et consolationis det vobis id ipsum sapere secundum Jesum Christum, ut vobis invicem succurratis, et non sitis divisi: ut unanimes uno corde honorificemus eum in concordiam et consolationem fratrum, qui potens est confirmare vos secundum Evangelium ejus, juxta revelationem mysterii aeterni, temporibus scilicet perpetuis, quibus vobis futurorum gaudiorum largienda sunt munera.»

(Epist. 1.) «Caeterum, fratres, salvo in omnibus Romanae Ecclesiae privilegio, nullus metropolitanus, absque caeterorum omnium comprovincialium episcoporum [Col. 1004C] instantia, aliquorum audiat causas episcoporum, quia irritae erunt aliter actae quam in conspectu eorum omnium ventilatae, et ipse si fecerit coerceatur a fratribus. Criminationes majorum natu per alios non fiant, nisi per ipsos qui crimina intendunt, si tamen ipsi digni et irreprehensibiles apparuerunt, et actis publicis docuerint omni se suspicione carere et inimicitia, atque irreprehensibilem fidem et conversationem ducere. Necnon et peregrina negotia et judicia prohibemus, quia indignum est ut ab externis judicentur, qui comprovinciales et a se electos debent habere judices. Nos quidem ex omni parte arripiendo occasiones abscidimus. Nos supernae memores disciplinae quibuscunque cadentibus dexteram porrigimus, et a ruinae [Col. 1004D] praecipitio quos possumus relevamus, et defensionis adminiculum totis viribus praebere cupimus. Certe vel si mens sit recti conscia, vindicta dignus est qui alii existit causa periculi: qui vero innocentem vel fratrem quocunque ingenio persequitur, ipse in se jugulum mortis impingit, ut ait divinus et beatus praeco: Noli detrahere, ne eradiceris; noli accusare, ne accuseris; noli judicare, ne judiceris: quia in quo judicio judicaveris, judicabitur de te. Nemo creditur nos odisse, quorum relatione non laeditur. Dicit enim Dominus: Omne regnum in se divisum non stabit (Matth. XII, 25) ; et omnis scientia et regula adversum se divisa non stabit. Ideoque necesse est ut concorditer salubres suscipiatis hortatus, [Col. 1005A] nihil per contentionem agentes, sed ad omne studium devotionis unanimes divinis et apostolicis constitutionibus pareatis.»

Epistola unica. «Ipse autem archiepiscopus nihil de coepiscoporum causis, aut aliis communibus, juxta statuta apostolorum, absque cunctorum illorum agat consilio: nec illi, nisi quantum ad proprias parochias pertinet, sine suo, quoniam tali gaudet ex concordia Altissimus, et gloriatur in membris suis. Reliqui vero, qui alias metropolitanas sedes adepti sunt, non primates sed metropolitani nominentur. Si autem aliquis metropolitanorum inflatus fuerit, et sine omnium comprovincialium praesentia vel [Col. 1005B] consilio episcoporum, aut eorum, aut alias causas agere, nisi eas tantum quae ad propriam suam pertinent parochiam agere, aut eos gravare voluerit, ab omnibus districte corrigatur, ne talia deinceps praesumere audeat. Si vero incorrigibilis eisque inobediens apparuerit, ad hanc apostolicam sedem, cui omnia episcoporum judicia terminare praecepta sunt, ejus contumacia referatur, ut vindicta de eo fiat. et caeteri timorem habeant. Si autem propter nimiam longinquitatem, aut temporis incommoditatem, vel itineris asperitatem, grave ad hanc sedem ejus causam deferre fuerit, tunc ad ejus primatem causa deferatur, et penes ipsum hujus sanctae sedis auctoritate judicetur. Similiter, si aliquis episcoporum proprium metropolitanum suspectum habuerit, apud [Col. 1005C] primatem dioeceseos, aut apud hanc apostolicam sedem audiatur. Qui major est vestrum, secundum Dominicam jussionem, sit vester minister; et quanto major es in omnibus humilia teipsum. Charissimi, nolite inter vos contendere, nec quaerat aliquis major esse; sed juxta Apostolum, diligite vos invicem, quoniam charitas ex Deo est; et omnis qui diligit ex Deo natus est, et cognoscit Deum: qui non diligit, non novit Deum, quoniam Deus charitas est.»

(Vide num. 4.)