069

⁜ a Dilectissimo ⁜ b fratri [Euthero] Eutherio ⁜ c Vigilius.

Directas ad nos tuae charitatis epistolas, plenas catholicae inquisitionis sollicitudine [et sollicitudinis], gratanter accepimus, benedicentes Dei nostri clementiam, quia tales in extremis mundi partibus dignatus est suis ovibus providere pastores, per quos et pascuis valeant salutaribus abundare, et ab antiqui hostis [iniqui lupi] rapacitate servari, ut insidias ⁜ d nequeant ejus subreptionis incurrere. Unde certum est, quia promissae vos beatitudinis gratia subsequatur, quando [Col. 0015C] vobis coelestium perfectio doctrinarum tam votiva sciscitatione perquiritur. Scriptum est enim: Beati qui scrutantur testimonia ejus: in toto corde exquirunt eum (Psal. CXVIII) . Hoc igitur, frater charissime, propositum tuae consultationis tota mente tractantes, de te quoque provenire contendimus [confidimus], qui regulam catholicae fidei iisdem studes tenere vestigiis quibus eam in apostolica fide ⁜ e cognoscis esse fundatam. Et quamvis sonus eorum toto orbe diffusus, [Col. 0016B] et usque ad fines orbis terrae verba eorum distensa, dilectionis tuae corda Christo probaverint esse fidelia; tamen si quid ex his in Ecclesia quae tuae gubernationi Deo auxiliante commissa est, necdum plena luce claruerit, ad eumdem fontem de quo illa ⁜ f salutarius manarat lympha, recurritis; quod debita charitate sumus amplexi, quia fiducialiter de his, unde apud eos observantiam esse dixistis ambiguam, nostra voluistis responsione firmari. Quapropter dilectionem tuam in Domino salutantes, de singulis quid juxta catholicam disciplinam teneat apostolicae sedis auctoritas, subjectis ⁜ g aliquibus etiam sanctarum capitulis regularum, te credimus instruendum.

I. Ac primum de his quos Priscillianae haeresis indicasti vitiis inquinari, sancta et conveniente religioni [Col. 0016C] catholicae eos detestatione judicas ⁜ h arguendos, qui ita se sub abstinentiae simulatae praetextu ab escis videntur carnium submovere, ut hoc exsecrationis potius animo quam devotionis probentur efficere. In qua re quia nefandissimis Manichaeis esse consimiles approbantur, juste Patrum venerabilium constitutis ab hac superstitione sub anathematis sunt interminatione prohibiti, quando ⁜ i aliquid ciborum contagione carnium credunt [carnalium creditur] esse [Col. 0017A] pollutum: quia de his omnibus quae ad humanum victum misericordia Dei contulit [tribuit], nihil catholicis esse judicatur immundum. Sic enim Titum doctor gentium Paulus monet apostolus, dicens: Omnia munda mundis, coinquinatis autem et infidelibus nihil est mundum: sed pollutae sunt eorum mens et conscientia. Deum confitentur se nosse, factis autem negant, abominabiles et increduli, et ad omne opus bonum reprobi (Tit. I) . Similiter et alio in loco ad Timotheum de hujusmodi cavendis erroribus praedicavit, dicens: In novissimis temporibus discedent quidam a fide, attendentes spiritibus erroris, et doctrinis daemoniorum, in hypocrisi loquentium mendacium, et cauteriatam habentium suam conscientiam, prohibentes nubere, et abstinentes a cibis quos Deus creavit ad [Col. 0017B] percipiendum cum gratiarum actione fidelibus, et his qui cognoverunt veritatem: quia omnis creatura Dei bona est, et nihil rejiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur (I Tim. IV) . Haec igitur sequentia ⁜ a patrum venerabilium constituta specialiter eos censuerunt esse damnandos qui, cum carnibus abstinerent, ea quoque credebant esse vitanda, quae carnibus fuisse videbantur admixta. Nam et ipse Dominus noster Jesus Christus ita praemonuit, dicens: Non quod intrat in os coinquinat hominem, sed quae procedunt de ore, haec sunt quae coinquinant hominem (Matth. XV) . Quapropter nec abstinentiam Deo placitam reprobamus, nec eos qui exsecrantur Domini creaturam recipimus in nostra societate.

II. De baptismo ⁜ b quoque ⁜ c solemniter adimplendo, [Col. 0017C] similiter quid apostolica vel sanxerit vel observet auctoritas, in subjectis tua charitas evidenter agnoscet. Illud autem novelli esse judicamus erroris, quod cum in fine psalmorum ab omnibus catholicis ex more dicatur: Gloria Patri, et Filio, et Spiritui sancto, aliqui, sicut indicas, subducta una syllaba conjunctiva, perfectum conantur minuere vocabulum Trinitatis, dicendo: Gloria Patri, et Filio, Spiritui sancto ⁜ d . Quamvis ergo ipsa nos ratio evidenter edoceat, quia subducta una syllaba, personam Filii ⁜ e et Spiritus sancti unam quodammodo esse designent; tamen ad errorem talium convincendum sufficit quod Dominus Jesus Christus designans in invocatione Trinitatis credentium debere baptisma celebrari, dixit: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine [Col. 0017D] Patris, et Filii, et Spiritus sancti (Matth. ult.) . Ergo cum non dixerit: In nomine Patris, et Filii, Spiritus sancti ⁜ f , sed aequalibus distinctionibus Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum jusserit nominari, constat illos omnino a doctrina dominica deviare, qui aliquid huic voluerint confessioni derogare ⁜ g . [Col. 0018A] Qui si in errore permanserint, socii nobis esse non possunt.

III. De his qui etiam baptismatis gratia salutaris accepta apud Arianos iterum baptizati, profundae voraginis sunt morte demersi, quid per singulos ordines, vel aetates antecessorum nostrorum decreta censuerunt, quae multiplici sunt digesta ratione, e nostro scrinio revelata [relevata] capitula his subjecta direximus. In quibus tamen illud speciali charitate etiam convenit observari, ut quia pro peccatis plurimis in gentibus iniquitas illa subrexit, in aestimatione fraternitatis tuae aliorumque pontificum per suas dioeceses relinquatur, ut si qualitas et poenitentis devotio fuerit approbata, indulgentiae quoque remedio sit vicina. Quorum tamen reconciliatio non per illam [Col. 0018B] impositionem manus, quae per invocationem sancti Spiritus fit, operatur, sed per illam qua poenitentiae fructus acquiritur, et sanctae communionis restitutio [restitutione] ⁜ h perficitur.

IV. De fabrica vero cujuslibet ecclesiae, si diruta fuerit, instauranda, et si in eo loco consecrationis solemnitas debeat iterari, in quo sanctuaria non fuerint, nihil judicamus officere ⁜ i , si per eam minime aqua benedicta [exorcizata] jactetur: quia consecrationem cujuslibet ecclesiae, in qua Spiritus sancti ara non ponitur ⁜ j , celebritatem tantum scimus esse missarum. Et ideo, si qua sanctorum basilica a fundamentis etiam fuerit innovata, sine aliqua dubitatione, cum in ea missarum fuerit celebrata solemnitas, totius sanctificatio consecrationis implebitur. Si vero [Col. 0018C] sanctuaria quae habebat ablata sunt, rursus eorum repositione [dispositione] et missarum solemnitate reverentiam sanctificationis accipiet.

V. Pascha vero futurum nos, si Deus voluerit XI calendarum ⁜ k Maiarum die celebraturos esse cognoscite. Ordinem quoque precum in celebritate missarum nullo nos tempore, nulla festivitate significamus habere divisum [diversum] ⁜ l : sed semper eodem tenore, oblata Deo munera consecrare. Quoties vero paschalis, aut Ascensionis Domini, vel Pentecostes, et Epiphaniae, sanctorumque Dei fuerit agenda festivitas, singula capitula diebus apta subjungimus, quibus commemorationem sanctae solemnitatis, aut eorum facimus, quorum natalitia celebramus: caetera vero ordine consueto prosequimur. Quapropter et [Col. 0018D] ipsius canonicae precis textum direximus subter adjectum, quem (Deo propitio) ex apostolica traditione suscepimus. Et ut charitas tua cognoscat, quibus locis aliqua festivitatibus apta connectes, paschalis diei preces similiter [simul] adjecimus. His igitur fraternitatis tuae inquisitioni responsis, Deum nostrum, [Col. 0019A] quantum possumus, exoramus, ut omnibus catholicae religionis ecclesiis circa universos, quos fideles sibi efficit, gratiae suae dona multiplicet, et ab omnibus insidiis spiritualis hostis atque carnalis cunctos populos suos redigere dignetur immunes. Significatur [Significamus] etiam beatorum apostolorum, vel martyrum, sicut speramus ⁜ a , sancto nos affectui tuo direxisse reliquias, praesumentes fidem vestram eorum deinceps plenius esse meritis adjuvandam ⁜ b .

VI. Si quis episcopus aut presbyter juxta praeceptum Domini non baptizaverit in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, sed in una persona Trinitatis, aut in duabus, aut in tribus patribus, aut in tribus filiis, aut in tribus paracletis, projiciatur de Ecclesia Dei ⁜ c .

[Col. 0019B] VII. Nulli vel tenuiter sentienti, vel pleniter sapienti dubium est, quod Ecclesia Romana fundamentum et forma sit Ecclesiarum, a quo omnes Ecclesias principium sumpsisse nemo recte credentium ignorat. Quoniam licet omnium apostolorum par esset electio, beato tamen Petro concessum est ut caeteris praeemineret; unde et Cephas vocatur, quia caput est et principium omnium apostolorum: et quod in capite praecessit, in membris sequi necesse est. Quamobrem sancta Romana Ecclesia ejus merito Domini voce consecrata et sanctorum Patrum auctoritate roborata, primatum tenet omnium Ecclesiarum; ad quam tam summa episcoporum negotia, et judicia, atque querelae, quam et majores Ecclesiarum quaestiones quasi ad caput semper referenda sunt. Nam [Col. 0019C] et qui se scit aliis esse praepositum, non moleste ferat aliquem esse sibi praelatum. Ipsa namque Ecclesia quae prima est, ita reliquis Ecclesiis vices suas credidit largiendas, ut in partem sint vocatae sollicitudinis, non in plenitudinem potestatis. Unde omnium appellantium apostolicam sedem episcoporum judicia, et cunctarum majorum negotia causarum, eidem sanctae sedi reservata esse liquet: praesertim cum in his omnibus ejus semper sit exspectandum consultum; cujus tramiti si quis obviare tentaverit sacerdotum, causas se non sine honoris sui periculo apud eamdem sanctam sedem noverit redditurum. Data calendis Martii, Volusiano [ Al. Vuilisiario male ] et Joanne viris clarissimis consulibus ( Anno Domini 538).

In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti debet baptizari, non in nomine Patris, Filii, Spiritus sancti. Si motum fuerit altare, denuo consecretur ecclesia. Si paries renovetur, et altare non motum fuerit, exorcidetur [ forte exorcizetur] salibus tantum. Terna mersio fiat in baptismo.

Excerpti hujus auctoritate, optimam esse discimus [Col. 0020A] epistolae hujus inscriptionem, quam mss. codices plures Baluzio indicarunt; non enim Eutherio, ut in editis, sed Profuturo directa est, quem virum eumdem esse episcopum Bracarensem, qui aetate illa florebat, ex hoc nostro excerpto ratum fixumque tenemus. Quae vero de baptismi formula, et de ecclesiis consecrandis in epitome hac continentur, desumpta plane fuisse ex § 2 et 4 ejusdem epistolae, quae in editis ad Eutherium directa legitur, ex collatione utriusque convincimur; quanquam excerpti auctor emendatiorem forte et magis integrum codicem epistolarum Vigilii nactus, sanctiones illas paulo aliter ac fert epistola vulgata ad Eutherium expressit. Quae dein in epitome succedit sanctio de terna in baptismo mersione, ne verbo quidem in epistola commemoratur; cum vicissim plura contineat epistola quorum ne vestigium quidem in excerpto. Unde facilis conjectura, epistolam illam, non integram, sed ex laciniis plurium epistolarum consertam ad nos pervenisse. Id ante me subodoratus est cl. [Col. 0020B] Baluzius, qui in Colbertino codice multo breviorem ac cum § 5 desinentem nactus, censet omnia quae deinceps in vulgatis ejusdem epistolae sequuntur, ea praesertim quae de primatu Romanae Ecclesiae ac de appellationibus ex toto orbe ad eam devolvendis in illa enuntiantur, addititia esse et penitus expungenda. Verum nec Baluzii codex integrior est, cum neque ea repraesentet quae in excerpto nostro leguntur, nec ab anachronismis immunis habeatur. Baluziana etenim illa data est Joanne V. C. cos. die 3 cal. Julias, quae annum 538 signant; in ipsa autem epistola Pascha proxime futurum in diem XI cal. Maiarum enuntiatur, quod nunquam sub Vigilio accidit. Forte igitur ex epistola ad Profuturum nonnisi priores paragraphi usque ad quintum in editis exhibentur. Reliqua ex aliis epistolis sive Vigilii sive aliorum assuta sunt.

Denique addendum hic censeo epistolam hanc Vigilii ad Profuturum legi sibi in plena synodo jussisse Patres concilii Bracarensis anno 563 congregati. Ita [Col. 0020C] enim legitur in actis ejusdem concilii apud Labbe tom. VI, col. 520, edit. Venet.: Relecta est auctoritas sedis apostolicae ad quemdam Profuturum directa episcopum, quae propter prolixitatem his gestis minime est inserta. In ea vero epistola regulas conferendi baptismi, et missae celebrandae ritum contineri concilii ejusdem Patres in canonibus 4 et 5 significant; quae sane duo in epistola Vigilii sese offerunt.

EX CONCILIO APOSTOLORUM, TITULO XLIX (Ex nova Baluzii Collectione.) Quod in nomine Trinitatis debeat baptizari.

Si quis episcopus aut presbyter juxta praeceptum Domini non baptizaverit in nomine Patris, et Filii, et [Col. 0020D] Spiritus sancti, sed in tribus sine initio principiis, aut in tribus filiis, aut in tribus paracletis, abjiciatur.

EX EODEM, TITULO L. Quod non debeat una mersio in baptismate quasi in morte Domini provenire.

Si quis episcopus aut presbyter non trinam mersionem unius mysterii celebret, sed semel mergat in baptismate quod dari videtur in Domini morte, deponatur. Non enim dixit Dominus: In morte mea baptizate, sed: Euntes docete omnes gentes, baptizantes [Col. 0021A] eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Amen.

Dilectissimo fratri Caesario Vigilius.

Si pro observatione coelestium mandatorum catholicae filios Ecclesiae opportune vel importune sacerdotes singulos decet instruere, quanto magis his qui devotione laudabili de rebus sibi dubiis ad studium veniunt consulendi, competenti necesse est ordine respondere? Hinc est quod gloriosi filii nostri regis [Col. 0021B] Theodeberti interrogationem, qua nos per Modericum virum illustrem legatum suum credidit requirendos, duximus amplectendam: in qua gloriam suam desiderat informari; cujusmodi poenitentia possit illius purgare delictum, qui cum uxore fratris sui illicitum praesumpsit inire conjugium. Cui nos equidem missis affatibus, quorum tenorem tuam fraternitas in subjectis inveniet, hoc indicare curavimus, quoniam tale commissum non parva cordis afflictione valeat expiari. Sed quia (sicut charitatem tuam bene nosse confidimus) modus poenitentiae praesentium potius sacerdotum inspectioni committitur, ut juxta compunctionis meritum veniae quoque possit indulgeri remedium, tuae hoc potius aestimationi credimus relinquendum. Quapropter charitas tua, totius [Col. 0021C] facti qualitate, ac poenitentis ipsius compunctione perspecta, praedictum gloriosum regem filium nostrum et de temporis observatione non omittat instruere, et ne ulterius tale aliquid praesumatur, instanter exposcat. Illud quam maxime praecavendum, ut ne ipse, qui hoc noscitur admisisse, ad eosdem vomitus revertatur, sed divisis etiam habitationibus commanentes, ab omni suspicione commissi facinoris reddantur immunes. Dominus te incolumem custodiat, frater charissime. Datum pridie nonarum Martiarum, Joanne viro clarissimo consule.

Gloriosissimo et clementissimo filio Justiniano Augusto Vigilius episcopus.

Litteris clementiae vestrae, glorioso viro filio nostro Dominico exconsule atque patricio deferente, assueta veneratione susceptis, jucunditate multiplici universali Ecclesiae gaudendum esse perspeximus, quod Christianam fidem, qua divina Trinitas honoratur et colitur, in nullo dissimilem, in nullo permittitis esse discordem; et hanc clementissimo imperio vestro [Col. 0022A] Dei, cui serviendo regnatis, et regnando servitis, gratiam indefessis cumulatis operibus; ut in his quae vobis pro integritate et devotione fidei vestrae Dominus singulari pietate concessit, agnoscantur juste ac convenienter impleri, quam praedicationem docet Apostolus: Quia sancti per fidem vicerunt regna (Hebr. XI) . Qualia enim regna plus armis fidei quam corporea fortitudine viceritis, docet immensitas gentium subjectarum, quae quanto major assurgit numero, tanto mystici solius perfecta operatione miraculi superatur. Unde nos in Domino nimium convenit gloriari, quod non imperialem solum, sed etiam sacerdotalem vobis animum concedere sua miseratione dignatus est: et quod omnes pontifices antiqua in offerendo sacrificia traditione deposcimus, exorantes [Col. 0022B] ut catholicam fidem adunare, regere Dominus, et custodire toto orbe dignetur, summis hoc pietas vestra viribus effecit; cum per omnes regni vestri partes, et universos fines terrae, eam fidem quam per venerabiles semper Christianae confessionis judicio complectendas Nicaenam, Constantinopolitanam, Ephesinam primam, sed et Chalcedonensem synodos constat irreprehensibiliter solidatam, inconcussa jubeatis pace servari, nec Christiano quemquam vocabulo nuncupetis, qui se a praefatarum synodorum unitate sejungit: et qui fidem earum non omnibus viribus omnique defendit adnixu, non judicandum (sed jam judicatum ⁜ 1 ) potius existimetis. Cui non ergo sacerdotum jucundam exsultationem et gaudia infinita conciliet, quod insertum per Dei nostri gratiam [Col. 0022C] cordi vestro lumen evangelicae veritatis, perniciosorum atque haereticorum dogmatum nocte discussa, universali resplendet Ecclesiae? Absit ergo a nobis, ut quod omnibus fratribus coepiscopis nostris generare gaudium profitemur, nostrum non aut cum omnibus misceatur, aut (quod magis dignum est) supra cunctos emineat. Ex qua re, venerabilis imperator, devota venerationis gratulatione suscipimus, quod ardore fidei, et suavis iracundiae commotione succensi, nobis etiam pios direxistis affatus, in quibus beatae recordationis Coelestinum atque Leonem apostolicae sedis praesules, qui singulas haereses pro divina sibi dispensatione commissa, cum synodali congregatione damnantes, quid cuncti generaliter sequi debeant Christiani, mansura in aevum lege sanxerunt, [Col. 0022D] laudabili commemoratis affectu. Quorum probabilia constituta sanctae recordationis Hormisda, atque Joannes senior, nec non et Agapetus, decessores nostri per omnia conservantes, universos Nestorianae atque Eutychianae sequaces haeresis justae mucrone sententiae perculerunt. Quod nos summis viribus sequi, summoque adnixu defendere, pietatis vestrae clementia indubitabiliter agnoscat, sed et beati Leonis epistolas ad sanctae recordationis Flavianum tunc Constantinopolitanae civitatis antistitem, nec non et ad clementissimae memoriae Leonem principem destinatos; quibus haereticorum id est Nestorii atque [Col. 0023A] Eutychetis perfidiam, rationabili assertione, Deo sibi inspirante, confudit, omnino amplectimur, et qua oportet charitate defendimus. Et quamvis nos animi fideique nostrae, Deo custodiente, sinceritas contra ea nullatenus venire permittat; perpendere tamen debet vestrae pietatis admiranda prudentia, quia non digni censentur antistites, qui praefatorum praesulum sedis apostolicae inviolabiliter minime constituta servaverint. Haec ergo quae de fide a Patribus sanctarum quatuor synodorum, et a designatis beatae recordationis papae Leonis epistolis, atque a suprascriptorum praedecessorum nostrorum constitutis, sunt venerabiliter definita, per omnia nos sequentes, et eorum doctrinae contrarios probabili apostolicae sedis auctoritate damnantes, anathematizamus eos, quicunque [Col. 0023B] de fidei ejus expositione vel rectitudine aut disputare perverse, aut infideliter dubitare tentaverint: et contra eadem sentientes, quae de fide in Nicaena, Constantinopolitana, Ephesina prima et Chalcedonensi, sanctissimis synodis, nec non et beatae recordationis praedecessoris nostri Leonis epistolis, quarum fecimus mentionem, vel universis quae ipsius sanxit auctoritas, continentur, catholicae fidei unitate secernimus, amplectentesque, et in omnibus comprobantes fidei vestrae libellum, quem nostri obsequii famulatu tunc praedecessori nostro piae recordationis Agapeto pietas vestra orthodoxa devotione contradidit; in quo ea quae mente geritis, ad eruditionem futurae aetatis, scripturae quoque testimonio declarastis, nihilque a saepe dictorum praedecessorum nostrorum fide deviantibus sub qualibet [Col. 0023C] occasione servamus, nisi forte, haeresis in qua volutantur amputata caligine, suprascriptam de fide veritatem poenitentiae competentis voluerint correctione sectari; et damnatis omnibus, quae contra ea quae praefati sumus pravissima quidam impietate dixerunt, subscriptionibus suis et propriis vocibus cunctos haereticorum respuentes errores, canonica fuerint districtione conversi; ut tunc communionis sacrae mysterium mereantur, dum omnia quae praefati sumus canonica et apostolica districtione impleverit; quia nos nulli corrigenti se poenitentiae locum convenit amputare. In his vero in quibus Mennam fratrem et coepiscopum nostrum, memorem libelli sui, quem praedecessori nostro beatae memoriae Agapeto, ordinationis suae tempore, vestrae clementiae [Col. 0023D] consensu porrexerat, sequentem revera sedis apostolicae disciplinam, haereticis inferius comprehensis, id est Severo Eutychiano, Petro Apameno, Anthimo, qui etiam Ecclesiam Constantinopolitanam prava ambitione pervaserat, Xeneae, sed et Theodosio Alexandrino, et Constantino Laodicensi, atque Antonio Versentano Eutychianae haeresis, sed et Dioscoro, qui in Chalcedonensi synodo inter alios legitur fuisse damnatus, et defensoribus atque sequacibus anathema dixisse pietas vestra mandavit: in nullo a nobis quidem moleste suscipitur a praedicto fratre nostro vel a quolibet alio in haereticos dicta damnatio: sed et libenter amplectimur, et sedis apostolicae auctoritate firmamus, complices damnatorum simili anathematis ultione plectentes; ea videlicet ratione, ut [Col. 0024A] (sicut supra meminimus) secundum praesulum sedis apostolicae constituta, his qui resipuerint, et praecedentium synodorum, vel suprascriptorum apostolicae sedis pontificum susceperint constituta, poenitentiae et communionis aditum reseremus. Sed quia novimus potius plus illos qui haereticam perfidiam destruunt, sibi magis prodesse errantium vitando consortium, quam sententiae suprascriptorum Patrum multipliciter solidatae aliquid firmitatis adjungere, quam constat suis indubitate viribus Deo auctore subsistere: ideo hactenus tanquam non noviter latam damnationem minime arbitrati sumus novo aliquo indigere responso. Qui enim haeresum quarum supra meminimus, vel omnium aliarum quae sunt apostolica definitione et constitutione damnatae, sectatores fuerint [Col. 0024B] inventi, non tantum ex nova lege, sed ex ipsa auctorum suorum jam pridem damnatione perculsi sunt. Et licet pietatem vestram aliter de taciturnitate nostra suspicari vel intelligere voluerit malignus interpres, nos tamen quos beatus Petrus apostolus (I Petr. III) omni poscenti rationem reddere pia traditione constituit, libenti animo Christianitati vestrae satisfaciendum esse perspeximus; suppliciter sperantes [petentes], ut nullius subrepentis insidiis privilegia sedis beati Petri apostoli Christianissimis temporibus vestris in aliquo permittatis imminui. Quae si turbentur, quod non credimus, aut minuantur in aliquo, violatae fidei instar ostendant [offendant]. Scit enim sapientiae vestrae pietas singularis illam se auctoritatis ipsius beati Petri apostoli retributionem modis omnibus merituram, quam vel in [Col. 0024C] illius privilegiis, vel in nostra humili vestra servaveritis, Deo vobis aspirante, persona. Tamen, ut cuncta pietatem vestram informent, et nihil pro callidi insidiatoris astutia ulterius relinquatur ambiguum, beatae recordationis praedecessoris nostri papae Leonis, quae diversis ad Orientem sunt directa temporibus constituta, quanta de plurimis in praesenti necessaria credidimus, superadjecimus, rogantes per ipsum, cujus causam integre agere festinatis et cupitis Christianitatis affectu, ut universa legere pietas vestra dignetur, ne aliquid supersit quod minimo relegatur. Scio enim quia sicut Deus vobis legem dederit voluntatem, ita cuncta tractantes, sapientia vobis singulariter a Deo concessa disponitis, ut neque [Col. 0024D] de religione neque de aliquo praejudicio quilibet fidelium sacerdotum possit in qualibet parte vexari. Rationem his igitur (prout Christianitatis vestrae meritum postulabat), inquantum valuimus, reddidisse sufficiat; quamvis nos nihil contra synodalia, vel praedecessorum nostrorum praesulum sedis apostolicae constituta, aut commisisse aliquid, aut tentasse quisquam, licet astutus et subtilis, inveniet. Ea vero quae fidei catholicae vel animae nostrae expediunt (de qua, sicut novit pietas vestra, et pro sacerdotali officio, et pro multiplicibus praestitis clementiae vestrae, causam plus aliis habeo cogitandi) suggerere non omitto. Imprimis supplicantes, et ipsius beati Petri apostoli quem diligitis, intercedente suffragio, postulantes ut semper ad hanc sedem apostolicam [Col. 0025A] pro disponendis reipublicae vestrae utilitatibus orthodoxas, et Deo placitas, et rugam aut maculam fidei non habentes, dignemini destinare personas, per quas et ea quae publico vestro conveniunt salubriter ordinentur, et pro animae vestrae mercede catholicae disciplinae in nullo conturbetur integritas: ut universi revera illud gratiae coelestis munus jam, sicut et credimus, pietatem vestram habere cognoscant, quod Salomon adhuc a Domino postulabat, dicens: Dabis servo tuo cor audire, et judicare populum tuum in justitia, et intelligere inter malum et bonum (III Reg. III) . Et quia per filium nostrum Dominicum praesentium portitorem quaedam verbo suggerenda mandavimus, speramus ut ea, aspirante vobis Domino, et libenter audire dignemini, et maxime [Col. 0025B] quae ecclesiasticae paci, ac dehinc generalitatis quieti profutura sunt, consueta Christianitate et providentia diponatis.

Dilectissimo fratri Mennae episcopo Vigilius episcopus.

Licet universa, prout Deo auxiliante potuimus et credidimus expedire, domino filio nostro serenissimo et Christianissimo imperatori de ecclesiasticis causis nostrae insinuationis sermone suggesserimus; necessarium tamon judicavimus et charitati vestrae [Col. 0025C] per Christianissimi filii nostri patricii Dominici personam scripta dirigere: quibus nos grandi exsultatione et gaudio suscepisse cognoscite, quod Nicaenam, Constantinopolitanam, Ephesinam, et Chalcedonensem sanctissimas synodos, in quibus fidei orthodoxae atque apostolicae fundamenta monstrantur, sicut pollicitationis vestrae tunc ad praedecessorem nostrum sanctae recordationis Agapetum lectio data testatur, inviolabiliter vos asseritis custodire, et maxime beati Leonis praedecessoris nostri sequi in omnibus constituta. Quid est charitati tuae dignius honoris quod conveniat, nisi a Romanorum praesulum non deviare doctrina? Aut quid nobis jucundius, quidve sit gratius quam illos in Christi Domini et Salvatoris nostri charitate complecti, qui majorum nostrorum et praedecessorum [Col. 0025D] facta custodiunt? Unde spiritualiter salutantes te, hortamur, et qua nos convenit affectione incessanter alloquimur, ut illius normam, illius admonitionem, illius (sicut et promisisti et indicas) sequaris in omnibus constituta. Plena sunt enim de praedicti praedecessoris nostri sanctae et venerandae recordationis Leonis scriptis vestrae fraternitatis scrinia, quae ad praedecessores tuos leguntur ab eodem destinata pontifice: ibidemque, quae nostris praedecessoribus vestri promiserint, releguntur. Sed haec dixisse sufficiat: Apostoli namque sermo ante oculos nostros est, qui dicit: Sapientiam loquimur inter perfectos (I Cor. I) . De his vero quibus te memorem libelli quem suprascripto praedecessori nostro tradideras, et sequentes apostolicae constituta doctrinae [Col. 0026A] in haereticos inferius comprehensos, id est in Severum Antiochenum, Petrum Apamenum, Anthimum quoque pervasorem Constantinopolitanae Ecclesiae, et Theodosium Alexandrinae civitatis, nec non et Constantinum, atque Antonium Versentanum Eutychianae haeresis, sed et Dioscorum, qui in Chalcedonensi synodo inter alios legitur fuisse damnatus, cum defensoribus atque sequacibus anathema dixisse cognovimus, in quibus non aliquid novum sententiae olim a Patribus decretae junxisti, nec talibus praesulibus beati Petri vicariis in auctores haeresum ipsarum data sententia penitus indigebat, quia qui damnatae haereseos sectator agnoscitur, non tantum ex novella lege, sed ex ipsa jam auctoris sui damnatione perculsus est, grate admodum et libenter amplectimur, [Col. 0026B] et auctoritatis sedis apostolicae, cui nos Deus praesidere voluit, interpositione firmamus: et universi eorum complices, vel omnes haeretici pari damnationis sententiae subjacebunt. Hoc tantummodo, sicut apostolicae moderationi convenit, per omnia reservantes, ut si aliquis vel eorum vel quorumlibet errantium quasi agnita catholicae fidei veritate poenitentiam agens reverti voluerit, et haeresis in qua volutatur errore contempto, Scripturae quoque professione universam errorum suorum ac complicum damnaverit pravitatem, et apostolicae sequens instituta doctrinae anathema dixerit ei qui vel praedictas quatuor synodos in fidei causa non sequitur, vel beatae recordationis praedecessoris nostri Leonis venerabilia constituta in omnibus non confitetur, et [Col. 0026C] non in omnibus viribus omnique animi sequitur puritate, tunc communionis nostrae (quam nulli nos negare convenit poenitenti) sub apostolica et canonica, sicut praefati sumus, satisfactione modis omnibus agetur: quia Redemptor noster non venit aliquem perdere, sed omnes pro sua pietate salvare. Et manu domini papae. Deo juvante, per ipsius gratiam, Vigilius episcopus sanctae Ecclesiae catholicae urbis Romae has schedas epistolarum suprascriptarum, quas ego Deo juvante dictavi, ipso auxiliante cognovi atque subscripsi. Et alia manu subscriptio Flavii Dominici patricii. Flavius Dominicus vir clarissimus comes domesticorum, exconsul ac patricius, has schedas a beatissimo atque apostolico papa Vigilio in causa fidei factas ad domnum nostrum Justinianum piissimum [Col. 0026D] et Christianissimum principem, sed et ad Mennam virum beatissimum Constantinopolitanae archiepiscopum civitatis relegens, conferens, consentiensque subscripsi, die XV calendas Octobris, Justino viro clarissimo consule ( Anno Domini 540).

Dilectissimo fratri Auxanio Vigilius.

Scripta de ordinatione charitatis vestrae, Joanne filio nostro presbytero, sed et Teredio diacono deferentibus, cum animi spiritali gratulatione suscepimus, Domino gratias referentes, quia hoc in Ecclesia Arelatensi [Col. 0027A] factum est, quod et canonibus et decessorum nostrorum regulis conveniret: quatenus ex sequenti ordine sacerdotii tua fraternitas ad pontificalis proveheretur apicem dignitatis, et divinae in te electionis judicium compleretur, sicut scriptum est: Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum, apud quem non est transmutatio nec vicissitudinis obumbratio (Jacob. I) . Et iterum doctor gentium apostolus Paulus dicit: Nec quisquam sumit sibi honorem, sed qui vocatur a Deo tanquam Aaron (Hebr. V) . Superest ut Deus, qui nos immeritos ineffabili misericordia honorem miserans pontificalem habere pro sua pietate concedit, donet et praemium, ut illud in nobis compleatur quod Christi Dei et Salvatoris nostri verba testantur, dicentis: [Col. 0027B] Euge, serve bone et fidelis, quia in pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam; intra in gaudium domini tui (Matth. XXV) ; et iterum: Quis putas est fidelis servus et prudens, quem constituit dominus super familiam suam, ut det illis in tempore tritici mensurum? Beatus ille servus quem cum venerit dominus invenerit ita facientem (Matth. XXIV) . Sunt etiam quae per Dei gratiam super fraternitate vestra ad facienda bona hortentur exempla. Si enim decessoris tui illa, quae a sede apostolica de fundamento petrae dominicae doctrinae bona suscipiens actibus exaequavit, imitari volueris, et a sedis apostolicae in nullo deviaveris constitutis; sicut scriptum est: Coronam sine dubitatione percipies, quam dedit Deus diligentibus se. De his vero quae charitas vestra tam de usu pallii, quam de aliis sibi a nobis petiit debere concedi, libenti hoc [Col. 0027C] animo etiam in praesenti facere sine dilatione potuimus, nisi cum Christianissimi domini filii nostri imperatoris hoc, sicut ratio postulat, voluissemus perficere notitia, Deo auctore; ut et vobis gratior praestitorum causa reddatur, dum quae postulastis cum consensu Christianissimi principis referuntur, et nos honorem fidei ejus servasse cum competenti reverentia judicemur. Deus te incolumen custodiat, frater charissime. Data XV calendas Novembres, iterum post consulatum Basilii viri clarissimi ( Anno Domini 513).

Dilectissimo fratri Auxanio Vigilius.

Sicut nos pro tuae charitatis affectu, et pro gloriosissimi filii nostri regis Childeberti Christiana devotione mandatis, vices nostras libentissima voluntate contulimus, ita fraternitatem tuam convenit Deo placitis operibus tantae sedis auctoritate digna conversatione uti atque disponere, ut bonis actibus innotescens, rectum circa charitatem tuam judicium nostrae dilectionis ostendas. Convenit enim nos Doctoris gentium mandata recolere, quibus Timotheum discipulum suum instructionibus sanctis hortatur, dicens: Exemplum esto fidelium in verbo, in conversatione, [Col. 0028A] in charitate, in fide, in castitate (I Tim. IV) . Et sicut item apostolorum primus saluberrima admonitione praecipiens: Pascite qui in vobis est gregem Dei, consequenti adhortatione subjungit: Forma facti gregis ex animo, et cum apparuerit princeps pastorum, percipietis immarcescibilem gloriae coronam (I Petr. V) . Si quae ergo inter fratres et coepiscopos nostros, in locis vestrae charitati praesenti auctoritate commissis, seminante illo auctore ex antiqua iniquitate zizanias, dissensiones emerserint, adhibitis vobiscum sacerdotibus numero competenti, causas canonica et apostolica aequitate discutite, ea modis omnibus prolato judicio finituri, quae Deo placitis decessorum nostrorum possint regulis convenire. Si qua vero certamina aut de religione fidei, quod Deus auferat, aut [Col. 0028B] de quolibet negotio, quod ibi pro sui magnitudine terminari non possit, evenerint, totius veritatis indagine diligenti ratione discussa, relationis ad nos seriem destinantes, apostolicae sedi terminanda servate: ut universis a fraternitate vestra competenti ratione dispositis, pax quae Salvatoris voce collata est Ecclesiae Dei, quae una est in toto orbe diffusa, stabili firmitate servetur, nec antiqui hostis possit taxatione vexari, in illius petrae Christi Dei Domini et Salvatoris nostri erectione firmata stabilitate persistens. Quae cuncta ut fraternitas vestra melius per Dei gratiam possit implere, universis episcopis, quibus te praeesse voluimus, auctoritatis nostrae est serie declaratum. Nullus ergo de pontificibus tuae per has vices ordinationi commissis, sicut et ad eos data loquitur nostra praeceptio, in longinquis quibuslibet [Col. 0028C] locis audeat proficisci, nisi solemni more, sicut decessore nostro decessori vestro similiter concedente consueverant, formatam vestrae charitatis acceperit. Oportet ergo fraternitatem vestram incessantibus supplicationibus Deo nostro preces effundere, ut domnos filios nostros, clementissimos principes, Justinianum atque Theodoram, sua semper protectione custodiat: qui pro his vestrae charitati mandandis, et suggerente gloriosissimo et excellentissimo filio nostro patricio Belisario, pro quo item vos convenit exorare, pia praebuerunt devotione consensum. Hortamur quoque, ut sacerdotali opera inter gloriosissimum virum Childebertum regem, sed et antedictum clementissimum principem, conceptae gratiae documenta paterna adhortatione servetis. Bene enim Domini [Col. 0028D] et Salvatoris nostri, quae populis praedicamus, mandata ante oculos retinemus, quibus ait: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur (Matth. V) . Et quia digna credimus ratione compleri, ut agenti vices nostras pallii non desit ornatus; usum tibi ejus, sicut decessori tuo praedecessor noster sanctae recordationis Symmachus legitur contulisse, beati Petri sancta auctoritate concedimus. Ea vero quae de praesenti ordinatione nostra directa praeceptione signavimus, ad universos episcopos per charitatem tuam volumus pervenire. Deus te incolumem custodiat, frater charissime. Data XI calendas Junias, IV [quater] post consulatum Basilii viri clarissimi ( Anno Domini 545).

Dilectissimo fratri Auxanio Vigilius.

Licet fraternitati vestrae apostolicae sedis vicibus attributis, quas directa auctoritate commisimus, generaliter emergentium causarum sit discutiendarum licentia; tamen quia filii nostri Joannis presbyteri, sed et Teredii diaconi, qui ad nos a tua charitate directi sunt, de Praetextati excessu est porrecta petitio, necessarium valde credidimus, specialiter memorati negotii examinationem praesenti vobis auctoritate mandare. Quapropter charitati, qua in Christo jungimur, reddentes fraternae alloquia visitationis, hortamur ut adhibitis vobiscum fratribus et coepiscopis [Col. 0029B] nostris numero competente, discussa ratione canonica veritate, ea sapienti ordinatione disponat, quae decessorum nostrorum conveniant statutis, charitas vestra; ratione prospiciens ne aliquem facile ex laicis ad sacratos ordines saltu praecipiti cuiquam sacerdotum liceat aggregare. Deus te incolumem custodiat, frater charissime. Data undecimo calendas Junias, IV post consulatum Basilii viri clarissimi.

[Col. 0029C] Dilectissimis fratribus, universis episcopis omnium provinciarum per Gallias, qui sub regno vel potestate gloriosissimi filii nostri Childeberti regis Francorum constituti sunt, sed et his qui ex antiqua consuetudine ab Arelatensi consecrati sunt, vel consecrantur episcopis, Vigilius.

Quantum nos divina potentia apostolorum primi sedem, non pro nostris meritis, sed pro ineffabili suae misericordiae pietate habere constituit, tantum nos de universarum Ecclesiarum dispositione, et pace, et statu curam habere convenit, cum gentium dicat Apostolus: Instantia mea quotidiana, sollicitudo omnium Ecclesiarum (I Cor. XI) . Quomodo ergo inter Domini sacerdotes sancta et Deo placita potest manere concordia, nisi ut, si humani generis hostis antiqua nequitia consuetam zizaniam seminare voluerit, [Col. 0029D] is qui absentiam nostram sedis apostolicae vicibus perfruendo spirituali gratia repraesentat, auferat certamen exortum? Quapropter Auxanio fratri et coepiscopo nostro, Arelatensis civitatis antistiti, vices nostras charitas vestra nos dedisse cognoscat; ut si aliqua, quod absit, fortassis emerserit contentio, congregatis ibi fratribus et coepiscopis nostris, causas canonica et apostolica auctoritate discutiens, Deo placita aequitate diffiniat. Contentiones vero si quae, quas Dominus auferat, in fidei causa contigerint, aut emerserit forte negotium quod pro magnitudine sui apostolicae sedis magis judicio debeat terminari, ad [Col. 0030A] nostram discussa veritate perferat sine dilatione notitiam. Et quia necesse est ut aptis Deo propitiante temporibus Arelatensis episcopus nostris vicibus fungatur; quoties judicaverit expedire ut pro facienda consolatione communi episcoporum debeant congregari personae, nullus inobediens ejus forte mandatis sit. Quod si fuerit, a congregatione suspendatur: nisi aut corporalis infirmitas, aut justae causae eum excusatio venire prohibeat: ita tamen, ut si se, quominus occurrat, rationabili potest exceptione defendere, ad synodum pro suo presbyteri aut diaconi dirigat loco personam: quatenus quae a nostro vicario congregatis fratribus definita sententia fuerint terminata, ad ejus qui absens est per suos perducta notitiam sincera et inviolabili stabilitate serventur. Necesse est enim, quoties in nomine Domini ejus famuli ad tractanda [Col. 0030B] quae sunt ipsi placita colliguntur, sancti Spiritus non deesse praesentiam. Ita enim Christi Dei Domini et Salvatoris nostri mandata nos instruunt, quibus ait: Ubi fuerint duo aut tres in nomine meo congregati, ibi ero in medio eorum (Matth. XVIII) . Quid ergo se aestimat subiturum, qui Deo odiosa superbia in illa congregatione interesse contemnit, in qua se Dominus noster adfuturum pia promissione denuntiat? Illud pari auctoritate mandamus, ne quisquam episcoporum sine praedicti fratris et episcopi nostri formata ad longinquiora loca audeat proficisci; quippe quia et decessorum nostrorum decessoribus ejus, quibus vices suas libentissime contulerunt, sanctae sic definiunt jussiones: ut his omnibus obedientia Deo placita custoditis, pax quae a Christo Deo Domino et [Col. 0030C] Salvatore nostro apostolis tanquam haereditario est nomine derelicta in Ecclesia Dei, quae una est toto orbe diffusa, firma stabilitate servetur. Deus vos incolumes custodiat, fratres charissimi. Data XI calendas Junias, IV post consulatum Basilii viri clarissimi ( Anno Chr. 545).

In nomine Domini Dei nostri Jesu Christi. Imperator Caesar Flavius Justinianus, Alemanicus ⁜ a , Gothicus, Francicus, Germanicus, Anticus, Alanicus, Vandalicus, Africanus, Pius, Felix, Inclytus, Victor, ac Triumphator, semper Augustus, beatissimis episcopis et patriarchis, Eutychio Constantinopolitano, Apollinario Alexandrino, Domnino Theopolitano, [Col. 0030D] Stephano, Georgio et Damiano religiosissimis episcopis vicem agentibus Eustochii viri beatissimi archiepiscopi Hierosolymitani et patriarchae, et reliquis religiosissimis episcopis ex diversis provinciis in hac regia urbe degentibus.

Semper studium fuit orthodoxis et piis imperatoribus patribus nostris, pro tempore exortas haereses per congregationem religiosissimorum episcoporum amputare, et recta fide sincere praedicata, in pace sanctam Dei Ecclesiam custodire. Quapropter et Constantinus piae recordationis Ario ⁜ b blasphemante et dicente, non esse Filium consubstantialem Deo [Col. 0031A] Patri, sed creaturam, et ex non exstantibus factum esse, congregavit Nicaeae ex diversis dioecesibus ⁜ a trecentos decem et octo sanctos Patres: et cum ipse etiam concilio interfuisset, et adjuvisset ⁜ b eos qui consubstantialem Filium Patri confessi sunt, condemnata Ariana impietate, studium habuit rectam fidem obtinere. Exposito itaque sancto symbolo, vel mathemate fidei, per hoc sancti Patres confessi sunt consubstantialem esse Filium Deo Patri, quod usque tunc apud plurimos dubitabatur. Sed et Theodosius senior piae recordationis, Macedonio negante deitatem sancti Spiritus, et Apollinario vel Magno ejus discipulo in dispensatione incarnati Dei Verbi blasphemantibus, et dicentibus sensum humanum non recepisse Verbum [Deum Verbum] ⁜ c , sed carni unitum esse animam irrationabilem habenti: congregatis [Col. 0031B] in regia urbe centum quinquaginta sanctis Patribus, cum et ipse particeps fuisset concilii, damnatis praedictis haereticis una cum impiis eorum dogmatibus, fecit rectam praedicare fidem. Secuti enim iidem sancti Patres expositam rectam fidem a trecentis decem et octo sanctis Patribus, explanaverunt de deitate sancti Spiritus, et perfecte de dispensatione incarnati ⁜ d Dei Verbi docuerunt. Iterum Nestorio impio alium dicente Deum Verbum, et alium Christum ⁜ e , et hunc quidem natura Filium ⁜ f Dei Patris, illum autem gratia filium impie introducente, et sanctam gloriosam semper Virginem Dei Genitricem esse negante, cum pene omnes orientales partes sua impietate adimplesset idem Nestorius, Theodosius junior piae recordationis congregavit priorem Ephesinam [Col. 0031C] sanctam synodum, cui praesidebant Coelestinus et Cyrillus sancti Patres, et directis judicibus, qui deberent concilio interesse, compulit et ipsum Nestorium ibi pervenire, et judicium propter eum procedere ⁜ g ; et tali examinatione facta, secuti iidem sancti Patres per omnia ea quae de fide ⁜ h definita sunt ab anterioribus sanctis Patribus, condemnaverunt Nestorium una cum ejus impietate. His ita subsecutis ⁜ i , cum insurrexissent contra Cyrillum sequaces Nestorii impii, festinaverunt (quantum in ipsis fuit) refutare condemnationem contra Nestorium factam: sed praedictus piae recordationis Theodosius, vindicans ea quae ita recte contra Nestorium et ejus impietatem fuerant ⁜ j judicata, fecit firmiter obtinere contra eum factam condemnationem. Et post haec [Col. 0031D] iterum cum Eutyches demens emersisset, negando consubstantialem nobis esse carnem Domini, multis interea motis, tam Constantinopoli quam Ephesi, [Col. 0032A] tanta pro illo facta est haereticorum circumventio, ut etiam ejiceretur propter eum Flavianus religiosae memoriae regiae urbis episcopus. Piae autem recordationis Marcianus congregavit Chalcedone sanctos Patres, et magna contentione inter episcopos facta, non solum per suos judices, sed etiam per seipsum in concilium pervenit ⁜ k , et ad concordiam omnes perduxit. Qui sancti Patres in omnibus secuti ea quae pro fide definita sunt a praedictis tribus sanctis conciliis, et quae judicata sunt de haereticorum damnatione et impietate eorum, damnaverunt et anathematizaverunt Eutychem dementem, et impia ejus dogmata, nec non et Nestorium cum impiis ejus dogmatibus, quoniam tunc ⁜ l festinaverunt quidam defendere Nestorium et impia ejus dogmata. Super haec autem iidem in Chalcedone sancti Patres anathematizaverunt [Col. 0032B] eos qui aliud symbolum tradiderunt, aut tradunt, praeter hoc quod expositum est a trecentis decem et octo sanctis Patribus, et explanatum a centum quinquaginta sanctis Patribus. His itaque omnibus per diversa tempora subsecutis, praedicti piae recordationis nostri Patres ea quae in unoquoque concilio judicata sunt, legibus suis corroboraverunt et confirmaverunt, et haereticos qui definitionibus praedictorum sanctorum quatuor conciliorum resistere, et Ecclesias conturbare conati sunt, expulerunt. Defuncto autem Marciano divae ⁜ m recordationis, cum contentio esset per diversa loca de Chalcedonensi sancto concilio, Leo piae recordationis ad omnes ubique sacerdotes scripsit, ut unusquisque eorum [Col. 0032C] propriam sententiam manifestaret de eodem sancto concilio, et cum alius alium episcopum non exspectasset, ad hoc quod interrogati sunt responderunt. Exiguo autem tempore transacto, iterum insurrexerunt Nestorii et Eutychis sequaces, et tantas turbas in sanctis Dei Ecclesiis fecerunt, ut divisiones et schismata in eis fierent, et nullam communionem ad se invicem Ecclesiae haberent. Nec enim praesumebat aliquis de civitate ⁜ n ad civitatem veniens communicare, nec clericus ex alia civitate in aliam civitatem veniens in ecclesiam ⁜ o procedere. Cum autem secundum suam misericordiam Dominus Deus reipublicae gubernationem nobis credidit, initium et fundamentum nostri imperii fecimus, conjungere divisos sacerdotes sanctarum Dei Ecclesiarum ab Oriente usque Occidentem ⁜ p , et omnem contentionem amputantes [Col. 0032D] quae contra Chalcedonensem sanctam synodum ab Eutychis ⁜ q et Nestorii impiorum sequacibus movebatur, fecimus praedicare eamdem sanctam synodum [Col. 0033A] cum praedictis aliis sanctis ⁜ a tribus conciliis in Dei ecclesiis, certe scientes quod ea quae ab ea de fide exposita sunt ⁜ b , consonant per omnia aliis tribus sanctis conciliis: et multis quidem ad eamdem sanctam synodum contradicentibus satisfecimus; alios autem qui perseveraverunt eidem sancto concilio contradicentes expulimus sic ⁜ c in sanctis Dei ecclesiis ⁜ d et venerabilibus monasteriis, ut concordia et pace sanctarum Ecclesiarum et earum sacerdotum firmiter custodita, una et eadem fides quam sanctae quatuor synodi confessae sunt, sanctis Dei Ecclesiis praedicetur. His ita pro firmitate sanctarum quatuor synodorum Deo propitio per nos factis et obtinentibus in sancta Dei Ecclesia, Nestorii sequaces propriam impietatem applicare volentes sanctae Dei Ecclesiae, [Col. 0033B] et non ponentes hoc per Nestorium facere, festinaverunt eam introducere per Theodorum Mopsuestenum doctorem Nestorii, qui multa pejora Nestorio blasphemavit, et super alias innumerabiles suas blasphemias contra Christum Deum nostrum factas, alium dixit Deum Verbum, alium Christum ⁜ e , nec non et per impia conscripta Theodoreti, quae contra rectam fidem et Ephesinam primam sanctam synodum, et contra sanctae memoriae Cyrillum et duodecim ejus capitula exposuit, et insuper sceleratam ⁜ f epistolam, quam dicitur Ibas ad Marin Persam scripsisse, quae plena est omni impietate Theodori et Nestorii. Per hanc etenim impiam epistolam non solum impietatem, sed etiam ipsas personas Theodorii et Nestorii, quas maxime laudat [vindicat ex [Col. 0033C] c. Joly ] et judicat ⁜ g ; eadem impia epistola, festinaverunt condemnationem ⁜ h liberare, dicentes eam susceptam esse a sancta Chalcedonensi synodo. Hoc autem dicunt non pro defensione sanctae synodi, sed nomine ejus, sicut putant, suam impietatem confirmare festinantes. Certum autem est, quod impia intentio est ista vindicantium, ut si eis evenerit, non praedicetur Deus Verbum homo sanctus esse, nec sancta gloriosa Virgo Maria ⁜ i Dei genitrix praedicetur. Haec enim Theodorus et Nestorius in suis conscriptis impie exposuerunt, et qui epistolam scripsit, in ea blasphemat ⁜ j . Nos igitur sequentes sanctos Patres, et volentes rectam fidem sine quadam [ Forte, aliqua] macula in Dei ecclesiis praedicari ⁜ k , et impiorum conatum resecare, primum quidem et in vestris vos degentes ecclesiis interrogavimus de praedictis ⁜ l [Col. 0033D] impiis tribus capitulis, et vestram nobis voluntatem manifestam fecistis, pro qua et comprobavimus vos, [Col. 0034A] quod indubitanter et cum omni alacritate rectam fidem confessi estis, et impiam condemnastis. Quoniam vero et post condemnationem a vobis factam, in eisdem ipsis permanent quidam, eadem impia tria capitula vindicantes, ideo vocavimus vos ad regiam urbem, hortantes communiter convenientes, quam habetis pro his voluntatem, iterum manifestare. Vigilio enim ⁜ m religiosissimo papae antiquioris Romae cum pervenisset ad hanc regiam civitatem ⁜ n , de tribus capitulis subtiliter omnia manifestavimus, et interrogavimus eum quid sapit de hoc [hac causa sapit]: et ipse non semel, nec bis, sed etiam saepius in scriptis ⁜ o anathematizavit impia tria capitula. Quod vero ejusdem voluntatis semper fuit de condemnatione trium capitulorum, et per plurima [Col. 0034B] alia declaravit, et per condemnationem Rustici et Sebastiani aliquando diaconorum antiquioris

suscipimus qui ea quae a sanctis quatuor conciliis de fide exposita sunt, et a praedictis sanctis Patribus [Col. 0036A] praedicata sunt, servant, et praedicant in sancta Dei Ecclesia. Quando vero ⁜ c haeretici per omnia Theodorum et Nestorium et eorum impietatem vindicare volentes, sicut praedictum est, et susceptam esse dicunt a sancto Chalcedonensi concilio impiam epistolam quae ad Marim Persam ab Iba scripta esse dicitur; hortamur vos considerare ea quae a Theodoro impie tam in aliis scripta sunt, quam in Judaico symbolo ⁜ d , quod et Ephesi et Chalcedone prolatum, anathematizatum est ab utraque synodo cum his qui ita sapuerunt, vel sapiunt; considerare autem et quae de ipso et ejus blasphemiis sancti Patres conscripserunt, et antecessores nostri promulgaverunt, nec non et quae ecclesiasticarum historiarum scriptores de eo exposuerunt. Ex his etenim omnibus cognoscetis, [Col. 0036B] quod ab illo tempore condemnatus est tam ipse quam blasphemiae ejus a sanctis Patribus, et quod propter istas superioribus temporibus ⁜ e deletum est et nomen ejus a sacris diptychis Ecclesiae, cujus fuit episcopus. Hortamur autem etiam ⁜ f illud disceptare, quod vane profertur ab eis qui dicunt non oportere post mortem haereticos anathematizari ⁜ g ; et sequi in hoc doctrinam ⁜ h sanctorum Patrum, qui non solum viventes haereticos condemnaverunt, sed et post mortem, ut pote in sua impietate mortuos, anathematizaverunt, sicut eos qui injuste condemnati sunt, revocaverunt post mortem, et in sacris diptychis scripserunt: quod factum est et in Joanne, et in Flaviano religiosae memoriae episcopis Constantinopolitanis. Sic enim vestra ⁜ i reverentia, quod positum est a Domino [Col. 0036C] in Evangelio de ipso: Quod qui credit in eum, non judicatur; qui autem non credit in eum, jam judicatus est, quod non credit in nomine unigeniti Filii Dei (Joan. III) . Manifestum autem est, quod [quod hoc] non tantum ⁜ j de vivis, sed etiam de his dictum est qui in sua impietate mortui sunt. Insuper autem hortamur vos inspicere et quae impie scripta sunt a Theodoreto contra rectam fidem et Ephesinam primam sanctam synodum, et contra sanctae memoriae Cyrillum, et contra duodecim ejus capitula, et quae impie idem Theodoretus conscripsit pro Theodoro et Nestorio et blasphemiis eorum contra sanctae memoriae Cyrillum. Examinare autem et de impia epistola, quae dicitur ab Iba ad Marim Persam scripta esse: in qua scriptor ejus abnegat Deum Verbum [Col. 0036D] hominem factum esse: et sanctam gloriosam semper virginem Mariam Dei Genitricem esse. Condemnat autem eadem impia epistola et Ephesinam primam sanctam synodum, tanquam sine judicio et quaestione Nestorio condemnato; et sanctae quidem memoriae Cyrillum Ecclesiae doctorem, haereticum vocat, et impia dicit duodecim ejus capitula; Theodorum autem et Nestorium et eorum impietatem defendit et laudat. Et quoniam, sicut dictum est, praesumunt [Col. 0037A] quidam dicere, et epistolam quae praedictam impietatem continet susceptam esse a Chalcedonensi sancto ⁜ a concilio, hortamur vos conferre ea quae dicta sunt ab eodem sancto concilio in definitione pro fide exposita, cum his quae in impia epistola ⁜ b continentur, ut undique recta quidem confirmentur, impia autem condemnentur. Omnia igitur praedicta cum omni subtilitate disceptantes, sicut sacerdotes decet, in mente habentes Dei timorem et futurum judicium, et nihil pietati et rectae fidei et veritati et Dei gloriae et honori praeponentes, in mente autem habentes et apostolicam pronuntiationem, quae contra eos qui contraria rectae fidei tradunt, prolata est, manifeste dicentem: Quod licet nos vel angelus de coelo evangelizaverit vobis, praeter quam quod evangelizavimus vobis ⁜ c , anathema [Col. 0037B] sit. Sicut praediximus, et modo iterum dico: si quis vobis evangelizaverit praeter quam accepistis, anathema sit (Galat. I) . Scientes autem et Petri apostoli praeceptum dicentis: Parati semper estote ad satisfactionem omni petenti vos rationem de spe quae in vobis est (I Petr. III) ; celeriter de his quae interrogavimus, vestram manifestate voluntatem. Cum enim qui de recta fide interrogatur, diu protrahit; nihil aliud est nisi abnegatio rectae confessionis. In interrogationibus enim et responsis quae de fide sunt, non est primus vel secundus, sed qui in recta confessione paratior invenitur, acceptabilis apud Deum est. Divinitas vos servet per multos annos, sancti ac religiosissimi patres. Datum ⁜ d IV nonas ⁜ e Maias, Constantinopoli, imperii domini Justiniani perpetui Augusti anno 27, post consulatum Basilii viri clarissimi [Col. 0037C] anno 12.

Stephanus et Georgius et Damianus religiosissimi episcopi, vicem agentes Eustochii sanctissimi patriarchae Hierosolymitani, per unum ex ipsis, Stephanum religiosissimum ⁜ f episcopum Raphiae, dixerunt: Theodorus vir magnificus exeat, cum satisfecerit ⁜ g piissimi imperatoris jussioni. Et cum exisset vir spectabilis silentiarius, sancta synodus dixit: Certis constitutis, quae lecta imperiali forma continentur, quoniam inter nos et Vigilium sanctissimum antiquioris Romae papam scripta quaedam facta sunt ⁜ h respicientia [ adde ad praesentem causam], necessarium esse putamus ante alia omnia haec lectione manifestari. Et cum suscepisset Stephanus notarius et instrumentarius, recitavit.

Dilectissimo fratri Aureliano Vigilius.

Administrationem vicum nostrarum fraternitati vestrae animo libenti committimus, et credimus charitatis vestrae officio actibus Deo placitis diligenter universa compleri; quando et summi sacerdotii consortio vos dignos divina esse gratia judicavit, et gloriosissimi [Col. 0038A] Childeberti Francorum regis Christiana et Deo placita in perhibendo vobis testimonio voluntas accessit. Quapropter vices nostras vestrae charitati hac auctoritate committimus, ut universa quae decessorum nostrorum vel canonum statuta sanxerunt, Deo congruis operibus faciendo atque servando, et nostrum, et praedicti gloriosi regis judicium circa charitatem tuam rectum fuisse possis ostendere. Sanctarum enim Scripturarum nos docet auctoritas, quia Christus Deus Dominus et Salvator noster prius universa quae bona sunt facere voluit, quam docere: scriptum est enim: Primum quidem sermonem feci de omnibus, o Theophile, quae coepit Jesus facere et docere usque in diem, qua praecipiens apostolis per Spiritum sanctum quos elegit assumptus est (Act. I) . [Col. 0038B] Item quid commonendo Timotheum doctor gentium dicat Apostolus, fraternitatem tuam semper ante oculos habere confidimus. Ait enim: Confortare in gratia quae est in Christo Jesu; et quae audisti a me per multos testes, haec commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt et alios docere (II Tim. II) ; et item ipse: Sollicite cura te ipsum probabilem exhibere Deo, operarium inconfusibilem, recte tractantem verbum veritatis (Ibidem) ; et iterum: Labora sicut bonus miles Christi Jesu. Intellige quae dico; dabit enim tibi Dominus in omnibus intellectum (Ibidem) . Si quam ergo inter fratres diabolus, humani generis hostis antiquus, zizaniam seminaverit calliditate nequitiae consuetae, aut de aliquo sacerdotum fraternitati tuae, servatis majorum per omnia constitutis fuerit querela deposita: adhibitis tibi fratribus et coepiscopis [Col. 0038C] secundum qualitatem negotii numero competente, causam canonica et apostolica ordinatione discutiens, ea sententia definies, quae et decessorum nostrorum conveniat statutis, et Deo aequitate in omnibus diligenti sit grata. Si quod vero de religione fidei, quod Deus auferat, fuerit certamen exortum, aut tale aliquod negotium fortassis emerserit, quod pro sui magnitudine ibidem nequeat definiri; veritate discussa, relationis serie distincta, ad nostrae sedis consultationem potius ut remittas hortamur; quia ita decessores vestros, qui decessorum nostrorum vices egisse monstrantur, fecisse testimonium nostri declarat scrinii: quatenus ea dispositione servata, Ecclesiae unitas stabili firmitate persistens, pacis bono in omnibus perfruatur: cujus velut haereditarium [Col. 0038D] munus Christus Deus Dominus et Salvator noster, ad coelos, unde nunquam defuit, rediturus, discipulis suis legitur reliquisse, dicens: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis (Joan. XIII) . Et ut universa fraternitas vestra diligenti possit ratione complere, episcopis, quibus pro vice nostra te praeesse voluimus, nos praecepta destinasse signamus, ut et illi vobis obedientiam exhibere debeant competentem, et fraternitas tua eos in Christi charitate complectens, exemplis bonorum potius [Col. 0039A] operum, ad quae sunt Deo placita facienda semper invitet. Illud pari eis auctoritate signavimus, ne quis sine formata tuae fraternitatis ad longiora loca audeat proficisci; sed ut consuetudinem illam debeat custodire, quam constat semper nostrae sedis habuisse vicarium, et a vobis formatam postulent, si causarum suarum necessitate compulsi ad longiora itinera destinare disponunt. Sed ne in aliquo sedis nostrae vicarius minor suis decessoribus videatur, necessarium fore credidimus pallii vobis usum, quemadmodum decessori vestro hactenus dederamus, praesenti auctoritate concedere; ut morum, et omnium bonarum rerum, vobis beato Petro apostolo suffragante, non desit ornatus. Oportet ergo charitatem vestram sacerdotali semper studio inter domnos filios nostros clementissimos principes, et gloriosissimum [Col. 0039B] virum, id est filium nostrum Childebertum regem, gratiae intactae foedera custodire. Scitis enim, nec vos convenit ignorare, quod necessario praedicatis, quia Scriptura pronuntiat, dicens: Beati pedes evangelizantium pacem, evangelizantium bona (Rom. X) . Et hoc quoque vestrum facere desideramus affectum, ut glorioso viro filio nostro patricio Belisario destinatis scriptis gratias referatis, qui homini vestro laborem ad clementissimum principem abstulit transeundi; sed mox ut responsum recepit, nobis suis litteris indicavit. Deus te incolumem custodiat, frater charissime. Data X kal. Septembres, quinquies post consulatum Basilii viri clarissimi ( Anno Christi 546).

Dilectissimis fratribus universis episcopis, qui sub regno gloriosissimi filii nostri Childeberti regis sunt per Gallias constituti, Vigilius.

Admonet nos loci nostri ministerium divinae misericordiae dono collatum, Domini nos gratia protegente, negligentis speculatoris evitando periculum, bonis potius palmam retributionis promissae et studeamus, et mereamur accipere. Unde quantum nos Christus Deus Dominus et Salvator noster primi apostolorum locum pro ineffabili pietatis suae gerere largitate concessit, tantum nos de universarum pace Ecclesiarum, quae licet in multis, una tamen est toto [Col. 0039D] orbe diffusa, incessanti studio convenit esse sollicitos. Quippe quia nos sanctarum Scripturarum eloquia reddunt diligenter instructos, quod cum Moyses Dei famulus divinis jussionibus obsecundans ad montem voluisset ascendere, loco sui Aaron et Hur legitur reliquisse, dicens: Exspectate hic, donec revertamur ad vos. Habetis Aaron et Hur vobiscum, si quid natum fuerit quaestionis, referetis ad eos (Exod. XXIV) . Ita enim inter sacerdotes Domini potest pax super omnia Deo placita custodiri, si fuerit qui vicum nostrarum auctoritate subnixus, personam nostram in [Col. 0040A] Galliarum partibus praesentans, secundum consuetudinem a nostris decessoribus attributam, sapientiam sollicita indagatione custodiens, si quam humani generis hostis antiquus zizaniam inter Dei famulos nequitia consueta seminare tentaverit, sapientiae suae moderamine, adhibitis sibi fratribus ac coepiscopis nostris, justitia Deo placita scandala orta submoveat. Unde quia dudum Auxanio, quondam Arelatensis civitatis antistiti, vicum nostrarum sollicitudinem dederamus, sed cursum vitae praesentis implendo de hac luce migravit, in cujus loco Aurelianus frater noster noscitur successisse, necessarium valde credidimus sollicitudinem hanc a nobis antefato debere committi, confidentes illum et pro loci sui qualitate bonis actibus universa quae Deo placeant [Col. 0040B] posse complere: et maxime cum gloriosus filius noster Childebertus rex testimonium bonae conscientiae pro Christiana suae voluntatis devotione perhibuit. Oportet ergo charitatem vestram ei in omnibus, quae servatis per cuncta canonibus salubriter secundum nostrorum definita majorum pro nostra auctoritate censuerit, praebere obedientiam competentem. Et quia omnino necesse est, ut pro diversis cum fratribus Deo juvante tractandis, statutis aptisque temporibus episcoporum synodum debeat congregare, idcirco praesenti auctoritate censemus, ut nullus ubi aut quando constituerit se audeat excusare, excepta infirmitatis causa, quam humana non potest evitare fragilitas, aut certe quem dignae excusationis ratio fecerit non venire. Omnibus nihilominus scientibus [Col. 0040C] quod Christus Dominus et Salvator noster pia institutione pronuntiat, dicens: Quia si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re, quamcunque petierint, fiet illis a Patre meo qui est in coelis (Matth. XVIX) . Quemadmodum autem quis sibi quae postulat credit posse concedi; si congregationis sanctae conventum, ubi Dominus praesentiam suam promisit modis omnibus adfuturam, sine aliqua rectae excusationis causa vitare crediderit? Sed, sicut praefati sumus, si justa causa illum ad synodum fecerit non venire, pro se aut presbyterum, aut diaconum destinare non differat; quatenus quae fuerint constituta, per eos possit agnoscere, et definita complere. Pari auctoritate mandantes, ut nullus sine praedicti formata ad longinquiora loca audeat proficisci: praesertim [Col. 0040D] quia et decessorum nostrorum decessoribus ejus, quibus vices suas commisisse praeteritis temporibus releguntur, sic definiunt statuta; ut his omnibus obedientia Deo placita custoditis, pax Ecclesiarum stabili firmitate persistat; et, sicut doctor gentium dicit Apostolus (Ephes. I) , Ecclesia Dei possit sine ruga et macula permanere. Deus vos incolumes custodiat, fratres charissimi.

Dilectissimo fratri Aureliano episcopo Vigilius.

Fraternitatis vestrae litteras pridie idus Julias ⁜ a , Anastasio deferente, suscepimus et gratias referimus divinae clementiae, quia sollicitudinem vestram in fidei causa, vel in nostrae opinione personae, sacris relegimus ⁜ b convenire mandatis, ut digne charitati tuae verba Dei et convenienter aptentur, quibus ait: Elegi te sacerdotem ex omnibus ascendens ⁜ c ad altare meum, et portes coram me [forte apud] nomen magnum cunctis diebus vitae tuae (I Reg. II) . Necesse ergo nobis est charitatis vestrae sollicitudinem brevi interim, quantum pro temporis qualitate potuimus, relevare colloquio: quatenus modis omnibus confidatis, [Col. 0041B] nihil nos penitus admisisse quod decessorum nostrorum constitutis, vel sanctae, quae una eademque est, fidei quatuor synodorum, id est, Nicaenae, Constantinopolitanae, Ephesinae primae, atque Chalcedonensis, inveniatur (quod absit) esse contrarium, aut quod ad personarum injuriam pertineat, quae definitioni ejusdem sanctae fidei subscripserunt, vel sanctorum praedecessorum nostrorum Coelestini, Xysti, Leonis aliorumque praecedentium atque sequentium definitis reperiatur adversum, sed a nobis omnibus praedictis synodis unam venerationem, unamque fidei credulitatem indubitabiliter ⁜ d exhiberi: et eos qui omnes suprascriptas quatuor synodos in rectitudine fidei non sequuntur, vel unam ex ipsis vel omnes in fide repravant ⁜ e , aut repravare [reprobare], [Col. 0041C] aut injuriare, vel repudiare nituntur, abjicimus; sed et ea quae in ejusdem sanctae fidei injuriam verbo dicta vel reperiuntur scripta, anathematizanda exsecrandaque judicavimus, et constituimus judicanda: simili poena plectentes etiam eos qui fidem beati Cyrilli, quem ⁜ f sanctae recordationis Leo praedecessor noster ad praedecessores ⁜ g vestros aliosque datis probavit, et laudavit scriptis, et Chalcedonensis veneranda sancta ⁜ h synodus legitur protulisse, aliorumque Patrum, quos apostolicae sedis praesules susceperunt atque secuti sunt, exsecranda superbia impia vocaverunt. Fraternitas ergo tua, quem apostolicae sedis per nos constat esse vicarium, universis episcopis innotescat, ut nullis aut falsis scriptis, aut mendacibus verbis, aut nuntiis qualibet ratione turbentur, sed potius primi apostolorum, [Col. 0041D] sicut convenit, verba sectentur dicentis: Adversarius vester diabolus, ut leo rugiens circumit quaerens quem devoret, cui resistite fortes in fide (I Petr. V) , et quod item doctor ⁜ i gentium dicit Apostolus: [Col. 0042A] Rogo autem vos, fratres, ut observetis eos qui dissensiones et offendicula praeter doctrinam quam vos didicistis faciunt, et declinate ab illis (Rom. XVI) : in Domino confidentes, quia, sicut praefati sumus, ab apostolis fidem traditam, et a praedictis sanctis quatuor conciliis declaratam, et a decessoribus nostris et ab antedictis Patribus praedicatam, atque inviolabiliter custoditam, sincera voluntate tenuimus, tenemus, venerati sumus, veneramur atque defendimus, et contra eam facientes apostolica auctoritate damnamus. Sed quanta possumus per filium nostrum Anastasium de his quae gesta sunt breviter nos indicare necesse est, et cum nos dominus filius noster clementissimus imperator, sicut promisit, Deo (qui cor ipsius ⁜ j tenet) juvante reverti praeceperit, hominem, [Col. 0042B] qui vobis ad singula subtiliter innotescat, Deo propitio destinamus. Quod ideo adhuc non fecimus, quia et hiemis asperitas, et Italiae, quae vos non latet, necessitas praepedivit: donec serenissimus princeps, sicut desiderat, Domino ⁜ k sibi [ Deesse videtur juvante] subveniat. Illud quoque credimus sperandum, ut quia scriptum est: Frater fratrem adjuvans exaltabitur (Prov. XVIII) ; et sicut de credentibus in Domino Actuum apostolicorum scriptura testatur, quia erat credentibus in Domino cor unum et anima una (Act. IV) ; ut sit fraternitas vestra in hac quoque parte sollicita, et glorioso filio nostro Childeberto regi, quem Christianitatis studio venerationem integram sedi apostolicae, cui nos Deus praeesse voluit, cognovimus exhibere, supplicare non desinas, quatenus in tanta rerum necessitate circa Ecclesiam Dei sollicitudinem, [Col. 0042C] sicut et confidimus, Christiana devotione persolvat: ut quia Gothi cum rege suo in civitate Romana perhibentur ingressi, hoc eis dignetur scribere, ne se in Ecclesiae nostrae praejudicio, quippe velut alienae legis, immisceat, et aliquid faciat, aut fieri qualibet ⁜ l ratione permittat, unde catholica possit Ecclesia perturbari. Dignum enim est, et catholico, sicut est, regi conveniens, ut fidem et Ecclesiam, in qua Deus illum voluit baptizari, omni debeat virtute defendere. Scriptum est enim: Vivo ego, dicit Dominus, quia glorificantes me glorificabo (I Reg. II) . Festina ergo, frater charissime, ut in sanctae fidei sinceritate persistens, Ecclesiarum pacem, quae vel a Deo per meritum sacerdotii ⁜ m tibi commissa est, vel a nobis per apostolicam auctoritatem vicaria [Col. 0042D] potestate mandatur, competenti sollicitudine, Deo propitiante, custodias, et vicarium te sedis nostrae dignis Deo manifestes operibus. Deus te conservet ⁜ n , [Col. 0043A] frater charissime. Datum ⁜ a III calendas Maias, imperii domini nostri Justiniani perpetui Augusti anno 24 ⁜ b post consulatum Basilii viri clarissimi anno octavo ⁜ c , per hominem quem Anastasius direxit.

Vigilius episcopus Rustico et Sebastiano.

Diu vobis, Rustice et Sebastiane, canonibus et decessorum nostrorum congruentem ultionem inferre pro apostolica moderatione distulimus; sed quia Doctoris gentium in cordis vestri duritia (quod a nobis cum nimia ⁜ e tristitia dicitur) verba videmus impleta, quibus ait: Nescitis quia patientia Dei ad poenitentiam [Col. 0043B] vos adducit? tu autem secundum duritiam tuam et impoenitens cor, thesaurizas tibi iram in die irae (Rom. II) : ut excessus ⁜ f vestros ex plurimis paucos interim, inquantum possumus, designemus, venientibus nobis hic in regiam civitatem, tu Rustice, dum aliqua nobis ignorantibus legeres, quae hominem loci tui omnino legere non decebat, et plura committere dicereris, quae etiam nostram, si te non prohibuissemus (quod absit), opinionem atque animam laedere potuisset ⁜ g : dicente quoque de te nobis aliqua Paulo diacono, etiam te praesente, sicut oportuit, et pro affinitate, qua nobis a germano, quem dileximus, jungebaris, et pro eo quod nos te ad leviticum provexeramus officium, frequenter et secrete paterna monuimus charitate, ut si ea quae de te dicebantur, [Col. 0043C] ex aliqua parte cognosceres, a talibus temperares, ne, quia Dei causam indiscussam non pateremur qualibet ratione relinquere, canonicum per nos in te judicium proveniret. Tu autem non solum admonitionem nostram audire malevolo spiritu noluisti, sed etiam, sicut scriptum est: Argue sapientem, et adamabit te; stultum, et odio habebit te (Prov. IX) . Et iterum: Noluit intelligere ut bene ageret; iniquitatem meditatus est in cubili suo (Psal. XXXV) : ad hoc malitia tua perducta est, ut, nostra admonitione contempta, in odium potius prosilires, et occasionem quaereres, quatenus causa capitulorum, id est, de dictis Theodori Mopsuesteni ejusque persona, sed et epistola quae ab Iba ad Marim Persam perhibetur scripta, [Col. 0043D] nec non et dictorum Theodoriti ⁜ h , quae contra rectam fidem et epistolam beatae recordationis Cyrilli synodicam ad Nestorium cum duodecim capitulis, quam et sancta synodus Ephesina prima suscepit, et [Col. 0044A] beata Chalcedonensis synodus, ad convincendas Nestorii vesanias in definitione fidei legitur posuisse, quae te etiam instante ⁜ i certum est flagitata, ita ut filiis nostris Sapato et Paulo diaconis ⁜ j , sed et Surgentio notariorum primicerio clamitares dicens, non solum nomen et scripta Theodori Mopsuesteni a nobis debere damnari, sed et territorium ejus ⁜ k ipsum ubi positus est, et si ossa ejus evulsa quisquam de sepultura ejiceret, et cum eodem territorio incenderet, gratanter acciperes. Et cum necesse esset, ut negotium quod fuerat in judicio nostro perductum, te etiam quam maxime inter alios tam ⁜ l sacrati ordinis, quam sequentis consentiente ⁜ m , sententia finiretur, quod constat effectum, et quid de eodem judicato feceris, quomodo etiam in palatio ut fratri nostro [Col. 0044B] Mennae ⁜ n , ad quem scripseramus, celeriter traderetur institeris, nulli habetur incertum, ita ut filio nostro Surgentio primicerio petenti schedam ipsam judicati nostri, ut apud se pro loco secundum consuetudinem retineret, per multos dies dare penitus noluisses, donec exemplaria per plurimos sacerdotes ac laicos, sed et per gloriosum virum Tyrannum ⁜ o magistrum militum, aliosque laicos in Africana provincia destinares, quod in ecclesia nostra a diacono nunquam factum est, ac nobis etiam nescientibus, ejus exemplaria destinares. Nam et sabbato sancto, quo ipsum, te, sicut praefati sumus, imminente, protulimus judicatum, in ecclesiam sessum ⁜ p processisse, et communicasse, et officium tuum implesse cognosceris. Nam et eodem die revertens ab ecclesia, coepiscopo [Col. 0044C] nostro, quantum perhibet, Juliano hoc diceres, quia melius fieri non potuit, quam quod factum est judicatum, et hortareris ut Deus oraretur, neque quod [ forte ne quod] factum est ⁜ q tolleretur. Quod etiam succedente dominico die Paschae similiter effecisti, et diu in eadem perdurando sententia, alios, ut judicatum nostrum libenti animo sequerentur, nihilominus hortabaris. Nam dum Antiochenae Ecclesiae apocrisiariis ejusdem judicati exemplaria nos dare petentibus differremus, sed hoc magis ⁜ r justum esse praedictis apocrisiariis diceremus, ut a fratre nostro Menna potius exemplaria peterent, ad quem a nobis videbatur fuisse prolatum, tu autem publica voce deposceres, dicens dominum Leonem ita de epistola [Col. 0044D] sua diversis exemplaria destinasse, nos facere debere similiter asserendo, quia metueres, nisi universitas judicati nostri exemplaria de scrinio nostro edita teneret ⁜ s , qualibet ratione postea forsitan celaretur. [Col. 0045A] Nam dum occasionem euntis ad Siciliam reperisses, et judicatum nostrum laudesque ejus, ubi etiam filii nostri diaconus primiceriusque tecum manifestum est subscripsisse, filiis nostris Pelagio diacono aliisque dirigere voluisses pro cautela, ne ab aliquo inveniri forsitan potuisset, nobis etiam ignorantibus, in membrana ⁜ a conscriptum, et in brevitate quadruplicatum, litteris scriptum minutissimis destinasti.

Nam et Vincentio secundae regionis subdiacono, iterum a nobis postea ad Siciliam directo, per eum filio nostro Pelagio diacono similiter scripsisti: sed quia ita memoratus subdiaconus prospere navigavit, ut illum qui in membrana scripta ⁜ b portaverat, praecedere potuisset, quantum nobis retulit, ea quae in membrana scripseras, Pelagius diaconus ipso praesente [Col. 0045B] percepit. Ergo dum et te prae omnibus imminente prolatum fuerit judicatum, et tanta in ejus indicati laude succensus per multum tempus scripseris, fecerisve ut nunquam te crederemus ab hac posse rectitudine deviare, immutatum te subito post haec quadam animi levitate, vulgante opinione comperimus, et cum adversariis Ecclesiae, qui contra ⁜ c judicati nostri seriem nitebantur, et a nobis sunt per judicati ipsius tenorem a communione suspensi, secrete tractare: et dum filius noster Paulus diaconus ⁜ d ad Italiam ⁜ e discedere voluisset, posteaquam et ad eum pervenit, quod scandalum Ecclesiae in communione adhuc nostra positus, secrete et hic, et in Africana provincia ⁜ f , ubi antea defendendo et laudando judicatum nostrum, ejus exemplaria destinastis, facere [Col. 0045C] nitebaris, tunc tibi coepit insistere et dicere, ut si verum esset, producere ⁜ g debuisses; quod tu convictus, celare minime potuisti. Tunc vero memoratus nobis coepit imminere diaconus, ut aut corrigere te ab his quae illicite faciebat, sub nostra praesentia clericorumque promitteres, aut certe petitionem adversum te, et varietatem tuam atque fallaciam ab eo factam, quam et prae manibus gerebat, debuissemus accipere: ad hoc es propria voluntate perductus, ut tactis Evangeliis sacramenta praestares, et verba tua a notario ⁜ h scripta in nostro teneantur scrinio, quibus inter alia legeris promisisse te nunquam a nostro penitus obsequio discessurum. Posteaquam vero pejor te Sebastianus, pro solo scandalo faciendo, sicut et initia ipsius venientis in Constantinopolim monstraverunt, et exitus pejor edocuit, noscitur advenisse, [Col. 0045D] ita ut mox tui immemor sacramenti, conjurationem inter vos contra statuta canonum, nobis ignorantibus, facientes, in apertum uterque prorumperetis scandalum. Sed ut tua, Sebastiane, non inquantum sunt, sed inquantum referre possumus, mala quae feceris diversi cognoscant, et juste te, nam magis tarde, [Col. 0046A] canonicam advertant subiisse sententiam, ad tuae ordinationis veniamus initia. Absentibus filiis nostris diaconis ⁜ i Anatolio atque Stephano, a nobis postulasti, ut ad tempus pro implendo officio, absentium loco diaconum te interim faceremus. Quod ideo tibi ad praesens speranti concessimus, quia ante ordinationem tuam cautionem nobis propria voluntate legeris emisisse, quam et testibus roborasti, et tactis Evangeliis juramentum corporaliter praestitisti, ut quidquid tibi a nobis pro ecclesiastica utilitate fuisset injunctum, fideliter et sine aliqua fraude compleres, officium vero locumque diaconi ⁜ j sine aliquo vitio, sine aliqua superbia, sine aliquo neglectuum, donec reverterentur diaconi memorati, aut quanto te ⁜ k tempore in levitarum voluissemus ordinatione ⁜ l [Col. 0046B] ministrare cum omni humilitate et studio sine neglectu modis omnibus impleturum: in eadem cautione rursus adjiciens, quod si de his omnibus quae cum sacramento, tactis corporaliter Evangeliis, promisisti, aliquid minus implesses, tunc a sancta communione esses suspensus: ita ut si a die excessus tui intra annum poenitentiae noluisses colla submittere, tu tibi anathema manu propria scribendo dixisti. Tunc ergo ad praesens factus es sub ea quam sperabas et pollicitus fueras conditione diaconus. Postea vero ut a nobis ad Dalmatiarum patrimonium mittereris, summis precibus postulasti. Quod nos securi, quia talem feceras cautionem, animo libenti concessimus. Qui dum in Salonitanam urbem ⁜ m pro ordinatione patrimonii advenisses, quantum ad nos postea est plurimorum relatione perductum, illicitis te et a [Col. 0046C] sede apostolica prohibitis ordinationibus miscuisti, et quos Honorius, tunc praedictae civitatis episcopus, contra consuetudinem Romanae vel suae Ecclesiae, sedis apostolicae constituta sacris ordinibus applicaverat ⁜ n , non solum prohibere penitus noluisti, sed nec nobis ex hac causa vel scripto referre, vel quando ⁜ o Thessalonicae nobis occurreras, memor conscientiae tuae, ne verbo quidem suggerere voluisti, et cum illis, tanquam cum legitimo et rationabili ordine factis, cupiditatis spiritu acquievisti procedere, et eorum socius es communionis venalitate repertus. Iterum Thessalonica ⁜ p ad Dalmatias patrimonii regendi causa remissus es, ex qua provincia frequenti te auctoritate monuimus, ut non ante discederes, nisi omnes secundum pollicitationem tuam tam de [Col. 0046D] Dalmatiarum patrimonio quam de Praevalitano colligeres pensiones.

Sed tu omnia praetermittens, ad Constantinopolitanam urbem pro solo faciendo venire scandalo festinasti, quantum et sequens exitus declaravit. Relegens tamen constituti nostri seriem, quam de praefatis [Col. 0047A] capitulis ad Mennam hujus civitatis antistitem dedisse relegimus, in conspectu diaconorum, subdiaconorumque, vel universorum clericorum, publica voce laudabas ⁜ a , ut de coelo judicatum nostrum ordinatum atque prolatum omnibus, sicut praefati sumus, clericis loquereris. Dicta vero Theodori Mopsuesteni asserebas te in Roma urbe inter aliquos codices invenisse, quae confirmabas omni exsecratione et blasphemiis esse completa. Haec dicendo, in nostro obsequio, et in ecclesia publice et in Placidias officium diaconatus implebas. Nativitatis Christi Dei Domini et Salvatoris nostri secundum carnem praeterito anno dies advenit: vocavimus te, quia ad nos, quae supra meminimus te fecisse in Dalmatiis, de recenti pervenerunt: et sicut oportuit, diximus [Col. 0047B] tibi, si cum illis qui contra sedis apostolicae constituta in sacratis sunt applicati ordinibus, processisti, aut eorum te communioni, sicut dicitur, sociasti, necesse nobis est, ut si nos Deus ad nostram dignatur Ecclesiam revocare, quaeramus ista ⁜ b , et veritatem manifestius cognoscentes, secundum canones vindicemus. Tu vero conscientiae tuae reatu perterritus, quia contra apostolica feceras constituta, occasionem tibi discedendi dissimulans requirebas. Nam cum te pro certo mandata ⁜ c cum Joanne episcopo, et Surgentio primicerio, atque Saturnino consulario nostro ad Mennam, fratrem nostrum hujus civitatis antistitem, misissemus, reversus in Placidias, multis praesentibus et officium diaconi ⁜ d tu et Rusticus ex more complestis, et quando clementissimus princeps dominus filius [Col. 0047C] noster, ut alia die ad ecclesiam procedere deberemus, referendarium destinavit, ut ei promitteremus, cum aliis diaconis ⁜ e et clericis nos tu et Rusticus fuistis ⁜ f hortati. Nam et ad refectionem pariter in nostra mensa ambo fuisse simili ratione probabimini. Sed sicut Judas, postquam buccellam accepit, de traditione Domini cogitavit, ita et vos noctis ⁜ g horis pro concitando scandalo ecclesiae discessistis. Nos autem alio die mandantes vobis, ut aut procederetis locum diaconi ex more complentes, aut a communione vos cognosceretis fuisse suspensos: tu vero, Sebastiane, his quos inter alios miseramus, fratribus nostris Joanni et Juliano episcopos ⁜ h , hoc, quantum renuntiaverunt, dixisti: Ego judicatum quod papa protulit sequor, si tamen in illos ⁜ i vindicat qui contra judicatum faciunt. Nam et simili eis, quantum [Col. 0047D] perhibent, ratione dixisti, intantum ut diceres ibi venisse ⁜ j Lampridium ⁜ k et Felicem monachos, qui nostrum judicatum suscipere noluerunt, et mandasse vos eis: Non vos possumus videre, quia vos aliam [Col. 0048A] causam habetis, et nos aliam. Postea vero ad hoc nequitia vestra pervenit, ut excommunicatis communicare contra canones superbo praesumeretis spiritu, id est, memoratis vel aliis, quos pro hoc quod contra judicatum nostrum scripserant, per ejusdem judicati seriem constabat jam a nobis communione suspensos: cui judicato, sicut supra meminimus, vos acquievisse et consensisse et communicasse, catholica probavit Ecclesia. Unde constat vos secundum regulas canonum juste damnari. Definiunt enim canones: ⁜ l Si quis excommunicatus ante audientiam communicare praesumpserit, ipse in se damnationem protulit.

⁜ m Item placuit universo concilio, ut qui excommunicatus fuerit pro suo neglectu, sive episcopus, sive [Col. 0048B] quilibet clericus, et tempore excommunicationis suae ante audientiam communicare praesumpserit, ipse in se damnationis judicetur protulisse sententiam. Adjecistis etiam exsecranda superbia, quae nec leguntur, nec sine sui pontificis jussione aliquando ordinis vestri homines praesumpserunt, auctoritatem vobis praedicationis contra omnem consuetudinem vel canones vindicare, Ephesinae primae synodi impugnationem et exprobrationem, sed et beati ⁜ n recordationis Cyrilli; blasphemias quoque contra Jesum ⁜ o Dominum nostrum dictas simili defendentes insania, et per omnes provincias fallaciter scribentes, non aliquid commisisse, quod reperiatur adversum definitioni sanctae Chalcedonensis synodi, quae praecedentium se trium, id est, Nicaenae, Constantinopolitanae, atque Ephesinae primae concordat fidei synodorum. [Col. 0048C] Ita ergo cunctorum animos, qui vestram malitiam nescierunt, sed tanquam a Romanis diaconis ⁜ p suscipientes scripta, simpliciter crediderunt, ad tantum scelus operatio fallaciae vestrae pervenit, ut humanus sanguis in aliquibus locis intra ecclesiam (quod dici nefas est) funderetur; et omnem legem ecclesiasticam superbo spiritu conculcare voluistis, sanctarum quoque regularum consequentiam injuriis affecistis, impia et quae non sunt licita per universas contra nos provincias fallaciter indicando. Nuper etiam malis vestris addentes pejora prioribus, domnum Leonem praedecessorem nostrum in Theodori Mopsuesteni dictis quae contra rectam fidem legitur scripsisse, consensum praebuisse atque firmasse, dato scripto ad Christianissimum principem dominum filium [Col. 0048D] nostrum, ausi fuistis astruere. Absit ergo quemlibet credere Christianum, quod aliquid tale, quod ⁜ q contra rectam fidem a quolibet inveniatur scriptum, illius tanti praesulis sanctitas suscepisset ⁜ r , quippe [Col. 0049A] qui in universis epistolis suis et Nestorium, et Eutychen, vel eis similia sapientes, pari legitur sententia condemnasse. In quo memorato scripto, etiam contra divinas Scripturas, non solum pontificibus multis, sed etiam (quod dici nefas est) ipsi quoque principi sacrilegas injurias irrogare tentastis, quatenus ⁜ a ignorantem Christianum populum diabolica amplius deciperetis astutia. Haec ergo ⁜ b sustinentes per multa temporis spatia ⁜ c , patientia sacerdotali resecare distulimus, credentes vos forsitan resipisci [ forte resipiscere], et ab illicitis temperare. Sed quia semel et secundo adhortatione nostra per fratres nostros episcopos, id est, Joannem Marsicanum, et Julianum Cingulanum, vel Sapatum filium nostrum atque diaconum ⁜ d , nec non et per gloriosum virum patricium Cethegum, et religiosum virum item filium nostrum Senatorem, [Col. 0049B] aliosque filios nostros commoniti noluistis audire, et neque ad Ecclesiam, neque ad nos reverti, sicut omnia facitis, voluistis detestanda ⁜ e superbia; et ideo necesse nobis est in vobis canonice vindicare, ne videamur divinarum Scripturarum interpretationibus subjacere. Scriptum est enim: Videbam furem, et simul currebas ⁜ f cum eo: et cum adulteris portionem tuam ponebas (Psal. XLIX) ; et ipse Dominus ac Salvator noster dicit: Quod si oculus tuus dexter scandalizat te, erue eum, et projice abs te. Expedit enim tibi ut pereat unum membrum tuum, quam totum corpus mittatur in gehennam ⁜ g (Matth. V) . Et quoniam iste intellectus magis de officiis ecclesiarum, vel proximis non recte agentibus, et scandala in ecclesiis mittentibus sano sensu debet aptari, sicut et alibi [Col. 0049C] nos admonet, dicens: Oportet venire scandala, sed vae illi per quem veniunt (Matth. XVIII) . Et beatus Apostolus simili praedicat ratione: Utinam et abscindantur qui vos conturbant (Galat. V) . Et iterum sancta Scriptura nos commonet, dicens: Ejice pestilentem de concilio, et exiet cum eo jurgium (Prov. XXII) . Oportet ergo nos jam post tantas admonitiones in vobis ⁜ h , Rustice et Sebastiane, per auctoritatem beati Petri, cujus nos Dominus sibi voluit vice servire, regulariter vindicare, propterea ne si jam diutius differamus, omnis ecclesiasticus ordo solvatur. Ideoque quod a nobis cum gemitu, sed cum beati Petri auctoritate dicendum est, pro suprascriptis excessibus alienos vos a diaconi ⁜ i esse honore decernimus, et omni ministerio officii levitici, praedictum [Col. 0049D] vobis honorem auferentes, penitus submovemus, nullam ulterius licentiam habentes, ut ex levitico nomine aut gradu aliquid facere praesumatis, vel sub nomine diaconorum scribendo, iterum Dei conturbetis Ecclesiam: quippe qui ex apostolica auctoritate et Patrum regulis, contra quas multa spiritu superbo [Col. 0050A] atque irreligioso fecistis, vos olim dignos damnatione praesenti auctoritate deponimus. Et ut universi nos haec pro loco in quo nos Deus esse voluit, et auctoritate beati Petri apostoli recte fecisse cognoscant, canonum constituta posuimus, quae sancta Chalcedonensis synodus apud se relecta laudavit. Aetius archidiaconus relegit: Si quis presbyter aut diaconus, suum contemnens episcopum, a communione semetipsum suspendit ecclesiae, et secretius collectam facit, et altare constituit, et noluit evocanti episcopo consentire, et noluerit eidem acquiescere, neque obedire et prius et secundo vocanti: hunc omnino damnari, nec unquam hunc curationem mereri, nec recipere eum posse honorem. Si autem permanserit turbas faciens et seditiones Ecclesiae, per extraneam [Col. 0050B] potestatem tanquam seditiosum debere comprimi. (Omnes reverendissimi episcopi clamaverunt: Haec justa regula, haec regula Patrum.) Pariter statuentes, ut si nobis viventibus, sicut optamus, sub humilitate et mansuetudine canonice poenitentes, matrem recognoveritis Ecclesiam, competenter ⁜ j a nobis venia concedatur. Si vero (quod non optamus) sub regulari poenitentia ad matrem Ecclesiam consueta distuleritis redire superbia, conciliorum in vobis, quorum regulas posuimus, censura servetur, ut nullus post transitum nostrum ⁜ k , quod ex beati Petri, cujus locum, licet immeriti, gerimus, auctoritate proferimus, canonum regulas exsequentes, in ecclesiastico gradu audeat revocare Joannem, Gerontium, Severinum, Importunum, Joannem atque Deusdedit, quos constat vestrae conjurationis et conspirationis esse participes, [Col. 0050C] quos nos potentes ⁜ l bonos, militare Ecclesiae, cui Deo praesidemus auctore, nostro tempore feceramus: tamen ut et ipsi possint et diversi cognoscere de subdiaconorum et notariorum vel defensorum officio praesenti se sententia noverint fuisse depositos, et nullum penitus in Ecclesia nostra gradum ulterius detinere; nisi forte, sicut praefati sumus, nobis in hac luce superstitibus, et ipsi poenitentiae canonicae colla submiserint. Felicem etiam monachum Afrum, qui Gillitano monasterio dicitur praefuisse, et levitate sua atque inconstantia congregationem ejusdem monasterii per diversa loca certum est dispersisse, et vestrae pravitatis incentor est, cum universis, qui eum vel vos, tam clerici vel monachi, quam laici, post praesentia interdicta in aliqua vestra se societate [Col. 0050D] polluerint, aut consensum consiliumque praebuerint, regularem in his, quae item superius legitur, constituimus monere sententiam: quatenus in his remediis, ordine servato canonico, nullus praesumat pacem, quam Dominus diligit, ulterius Ecclesiae perturbare. Praesentem autem sententiam per Joannem [Col. 0051A] Marsicanum, Zacchaeum Syllacenum ⁜ a , Julianum Cingulanum, fratres et coepiscopos nostros, sed et Sapatum atque Petrum filios nostros diaconos, nec non et filium nostrum Surgentium primicerium notariorum, atque Servumdei subdiaconum regionis primae, nec non et Vincentium subdiaconum regionis secundae, nostrae cui praesidemus ⁜ b Ecclesiae, vobis noscimur transmisisse.

Dilectissimo fratri Valentiniano episcopo de Tomis provinciae Scythiae Vigilius.

Fraternitatis tuae relegentes scripta, pontificalem in vobis sollicitudinem inesse gratanter accepimus; [Col. 0051B] quia prophetica tibi possunt verba competenter aptari, quibus ait: Salvabo gregem meum, et suscitabo super eum pastorem qui pascat eum, servum meum (Ezech. XXXIV) . Oportet ergo charitatem tuam ea quoque Domini nostri verba sectari, per quae dixit: Speculatorem te posui domus Israel; et audies de ore meo verbum, et annuntiabis eis ex me (Ezech. III) ; et convocatos eos quos scandalizari diversis rumoribus retulisti, incessanter hortari, ne per hos forsitan seducantur, qui sub praetextu catholico, nequissimo spiritu simplicium Christianorum corda fallacia sua decipere moliuntur, et patris sui diaboli consuetudinem maligno sectantes spiritu, Ecclesiam tibi commissam diversis mendacibus scriptis conturbare desiderant, quibus apostolica lectio congruenter aptatur, [Col. 0051C] dicens. Rogo autem vos, fratres, ut observetis eos qui dissensiones et offendicula praeter doctrinam quam vos didicistis faciunt; et declinate ab illis (Rom. XVI) . Et infra: Et per dulces sermones et benedictiones seducunt corda innocentium (Ibidem) . Vestra autem obedientia in omni loco divulgata est, quatenus fraternitatis vestrae adhortatione saepe commoniti, nulla fideles eorum animos a rectitudine viae, quae Christus est, qui ait: Ego sum via, et veritas, et vita (Joan. XIV) , qualibet maligna annuntiatione submoveat: sed si, quod non oportet, ab adversariis conturbati, aliquid (quod Deus avertat) contra fidem factum forte formidant, cum mansuetudine, quae convenit Christianis ⁜ c , prophetica verba sectentur, dicentis: Interroga patrem tuum, et annuntiabit tibi; seniores [Col. 0051D] tuos, et dicent tibi (Deut. XXXII) , et alius propheta: Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus (Malach. II) . Et quoniam Basinianus ⁜ d illustris et magnificus vir, filius noster, cum his qui pro actibus tuae fraternitatis Ecclesiae in Constantinopoli ⁜ e observant, pari ratione dixisse noscuntur, etiam hoc Dei inimicos fuisse mentitos, quod personae episcoporum Ibae atque Theodoriti in nostro [Col. 0052A] (quod absit) fuissent judicato damnatae: legant ergo quae de causa, quae hic mota est, ad fratrem nostrum Mennam Constantinopolitanae urbis episcopum scribentes legimus definisse, et tunc cognoscent ⁜ f nihil a nobis, Deo nos custodiente, commissum, vel certe dispositum, quod contra fidem praedicationemque venerandarum quatuor synodorum, quae pro una eademque fide definita sunt, id est Nicaenae, Constantinopolitanae, Ephesinae primae, et Chalcedonensis reperiatur aversum; aut unius ex his, qui definitioni suprascriptae Chalcedonensis fidei subscripserunt, tangant injuriam: vel quod decessorum praedecessorumque ⁜ g nostrorum inveniatur (quod absit) constitutis forte contrarium: sed in omnibus apostolicae sedis praesulum, et beatae recordationis papae Leonis, et praedicatarum ⁜ h synodorum adversariis restitisse ⁜ i . [Col. 0052B] fraternitatem autem vestram credimus non latere, inimicos fidei Christianae hoc semper saeculari et reprobanda molitos astutia, ut evangelistas quatuor contraria sibi (quod absit) dixisse monstrarent; quibus a sanctis patribus per evangeliorum concordiae libros est coelesti sapientia contradictum. Quod nunc quoque sancti Chalcedonensis concilii adversarii (inter quos etiam Rusticum et Sebastianum comperimus istius auctores scandali, quos olim pro meritis suis a sacra communione suspendimus, in quibus nos, si non resipuerint celeriter, fraternitas tua cognoscat canonicam sententiam prolaturos), qui sub praetextu falsae defensionis student ut eamdem synodum contra praedictas tres synodos dixisse (quod absit) ostendant. Quibus haec conantibus prophetae [Col. 0052C] dicta consonanter aptantur, dicentis: Vere mendacium operatus est stylus mendax scribarum (Jer. VIII) , Verbum Domini nostri projecerunt, et sapientia nulla est in eis. Docuerunt enim linguam suam loqui mendacium; ut inique agerent, laboraverunt (Jer. IX) . Quibus, si non poenituerint, veniet Psalmistae invocata sententia, dicentis: Ut destruas inimicum et defensorem. Credimus enim catholicis Ecclesiae filiis ea quae tunc ad fratrem et coepiscopum nostrum Mennam scripsimus, id est, de blasphemiis Theodori Mopsuesteni, ejusque persona, vel de epistola quae ad Marim Persam scripta ab Iba dicitur, et scriptis Theodoriti ⁜ j , quae contra rectam fidem et duodecim capitula sancti Cyrilli facta sunt, abunde posse sufficere; quippe dum in constituto nostro superis designato [Col. 0052D] possit diligenter agnosci, quia in ipsa definitione fidei, quam sancti Chalcedonensis concilii sacerdotes secundum praecedentes eam tres alias sanctas synodos ⁜ k protulerunt, non aliquid mutaverunt, sed laudantes omnia quae a superioribus acta sunt, sancta definitione sua perpetuo roborare ⁜ l firmaverunt. Tamen si post haec aliquis (quod non credimus) dubitare voluerit, hortamur, ut cum tuae [Col. 0053A] fraternitatis ordinationem ad nos venire festinet ⁜ a , quatenus lucida admonitione cognoscat, omnia quae decessorum nostrorum et antefatarum quatuor synodorum sunt de una eademque fide acta scriptaque temporibus, a nobis inviolabiliter fuisse servata. Qua ratione percepta, sublato, sicut oportet, de Christianissimis animis scandalo, pax Deo placita in ejus Ecclesia illibata perduret. Hoc quoque fraternitatem tuam credimus adhortandam, ne ulterius praedictorum Rustici et Sebastiani, aut illorum qui pravae eorum praesumptionis probantur esse participes, scripta suscipiat; sed et universos ad tuam pertinentes ordinationem commoneas, ne vel ipsi a praedictis relegant aliquid destinatum, vel falsitati eorum ulterius animum suae credulitatis accommodent. Deus te incolumem custodiat, frater charissime. Datum ⁜ b [Col. 0053B] XV calendas Aprilis, imperii domini Justiniani perpetui Augusti anno 23 post consulatum Basilii viri clarissimi anno 9, per Joannem presbyterum et apocrisiarium, et ipse direxit eam per Maxentium hominem suum.

Vigilius episcopus Ecclesiae catholicae universo populo Dei.

Dum in Sanctae Euphemiae basilica gravi laborantes aegritudine detineremur, piissimus atque clementissimus [Col. 0053C] imperator dominico die ⁜ d , id est calendis Februarii ⁜ e , gloriosos judices suos ad nos destinare dignatus est, id est Belisarium et Cethegum exconsules atque patricios, nec non et Petrum exconsulem patricium atque magistrum, sed et Justinum exconsulem et curapalatii ⁜ f et Marcellinum ⁜ g quaestorem, qui nobis dicerent, ut sacramenta percipere deberemus, et de Sanctae Euphemiae ecclesia ad civitatem regiam remeare. Quibus tale dedimus Deo adjuvante responsum, dicentes: Nos quidem in hanc basilicam pro nulla pecuniaria vel privata causa confugimus; sed pro Ecclesiae tantum scandalo, quod jam in toto mundo pro peccatis innotuit. Et ideo, si causa Ecclesiae ordinatur, ut pacem ejus, quam avunculi sui piissimus princeps fecit temporibus, et modo restituat, [Col. 0053D] ego sacramentis opus non habeo, sed statim egredior. Si autem causa Ecclesiae finita non fuerit, item ⁜ h sacramentis opus non habeo, quia nunquam de Sanctae Euphemiae basilica exire dispono, nisi scandalum ab Ecclesia Dei fuerit amputatum. Nam [Col. 0054A] posteaquam edicta sua piissimus princeps jussit appendi omnibus episcopis diversarum partium, sed et presbyteris atque diaconibus, nec non et clericis Constantinopolitanae Ecclesiae ad nos venientibus, in Placidiana ⁜ i domo ⁜ j , antequam ad Sancti Petri confugeremus basilicam ⁜ k , facie ad faciem ita locuti sumus: Rogate piissimum principem, ut edicta sua quae praecepit appendi, removere dignetur, et constitutum commune debeat exspectare; id est ut scandalizati episcopi Latinae linguae, aut ad synodum veniant, aut certe, remota omni violentia, suas scripto declarent sententias. Quod si forte preces vestras audire noluerit, vos nulli rei praebeatis assensum, quae ad divisionem tendit Ecclesiae, nec contra constitutum comminatione aliqua veniatis. Quia si hoc forsitan, quod non credimus, feceritis, [Col. 0054B] noveritis vos ex praesenti die, ut praevaricatores, a beati apostoli Petri sede per ministerium vocis meae communione ⁜ l suspensos.

Et quoniam his actis non solum ea quae commissa fuerant nullo modo sunt correcta, sed etiam ex aliis causis die ipso, in praejudicium regularum ecclesiasticarum, vel injuriam sedis apostolicae, pejora praesumpta sunt, nec ulterius eos communionis nostrae permisimus esse participes, nec aspectus eorum, post tot praevaricationes, nostri oculi receperunt. Ea enim quae verbo de memorata excommunicatione cunctis episcopis, presbyteris, et diaconibus, aliisque clericis Constantinopolitanae Ecclesiae voce publica dixeramus, postea etiam die ⁜ m XIX calendarum ⁜ n Septembrium nuper praeteritarum, in beati Petri basilica [Col. 0054C] in Ormisda scripto firmavimus: in quo etiam illum, qui sub habitu episcopali lupi rapacis dominico gregi semper tendit insidias, et assumens totius ducatum scandali, universalem Dei perturbavit ac perturbat Ecclesiam, de episcopatus ordine deponentes damnavimus, alios vero, qui superius memorati sunt, a communione suspendimus. Sed ob hoc hactenus paginam ipsius damnationis proferre noluimus, quoniam et clementissimum principem pro tali ac tanto scandalo ea quae facta sunt, divini consideratione judicii revocare confidimus, et praedictis omnibus oportebat nos spatium poenitentiae reservare; imitantes beatum Petrum, cujus sedem tenemus, etsi immeriti.

Chartam vero ipsam excommunicationis atque [Col. 0054D] damnationis cuidam Christianae personae tradidimus conservandam, ut si forsitan hi qui excesserant nullo modo corrigere voluissent, aut si nobis vis aliqua irrogaretur, sive quaelibet inquietudo fieret, vel certe humana sorte transitus de hac luce contingeret, [Col. 0055A] mox eam in celeberrimis locis proponeret, quatenus ejus notitia Christianis omnibus patefacta servaretur in posterum. Dum haec autem praefatis judicibus diceremus, rogavimus et conjuravimus eos, invocato omnipotentis Dei judicio, ut clementissimo imperatori hoc quoque ex nomine nostro suggererent; qui illis qui a nobis excommunicati sunt, in quibus et is quem praediximus est, communicare non debet, ne grave, quod absit, peccatum incurrat. Iis ita se habentibus, per magnificum virum Petrum referendarium die pridie calendas Februarias, quaedam charta nobis est allata, quam a clementissimo principe nullo modo credidimus destinatam, quia nec fuerat pietatis ejus manu subscripta. Et dum memorato referendario diceremus ut in ea subscriberet, [Col. 0055B] diemque quo ab ipso fuerat allata pariter designaret, omnino refugit hoc facere: quae res suspicionem nostram, quia charta ipsa a piissimo principe nesciretur, aperte firmavit. Tantis enim a veritate sepositis rebus atque injuriis probatur esse plenissima, ut hanc imperialis oris nunquam credatur mansuetudo dictasse, maxime contra illius primi apostolorum vicarium, cujus olim reverentiae se frequentibus scriptis professus est debitorem. Memorata autem charta, licet per se nullas vires obtineat, tamen contra eam ad singula, Deo juvante, veraciter atque simpliciter respondetur, quatenus ejus falsitas, quae sapientibus viris semper est odiosa, a cunctorum animis plenius excludatur. Nunc autem omnibus hominibus hoc quoque curavimus indicandum, quoniam nos ad sanctae Euphemiae basilicam sub magno timore [Col. 0055C] atque anxietate discessimus. Nam cum ad beati Petri basilicam in Ormisda fundatam Augusto mense nuper praeterito fugissemus, nullum latere confidimus, quia cum in eadem ecclesia a comitatu praetoris cum multitudine armatorum militum veniente, tanquam ad bellum instructa acie, a sancto ejus altari tracti pedibus traheremur, tenuimus; et super nos etiam ipsa altaris mensa ceciderat, nisi clericorum nostrorum fuisset manibus sustentata.

Postea vero dum nobis dicitur quod exinde, nisi sacramenta voluissemus accipere, sub omni violentia traheremur; memorati judices a piissimo imperatore directi voluissent nobis sacramenta praestare: indiculum dedimus per quod dari personae nostrae scripto petivimus jusjurandum; quod clementissimus princeps [Col. 0055D] non quale nos voluimus praeberi concessit, sed quale ipsi placuit per judices suos dandum esse dictavit. Et dum saepedicti judices, posito indiculo super altare, et cataracta beati Petri apostoli, et super crucem, quae de ligno passionis Domini habet inclausum, sed et super claves beati Petri apostoli praestitissent corporale jusjurandum; ad Placidianas, tanquam nihil mali ulterius patientes, secundum piissimi principis redivimus voluntatem. In qua dum multa mala intolerabilia saepius pateremur, quae jam omnibus nota esse confidimus, praedictos judices tam verbo, dum ad nos saepius a clementissimo fuissent principe destinati, quam etiam scriptis semel, secundo, et tertio credidimus contestandos, ut sacramenta [Col. 0056A] quae dederant conservarent, et piissimo imperatori suggererent, quatenus nullas inquietudines aut molestias, sicut nobis juratum fuerat, pateremur. Dumque nihil nostra toties vel verbo vel scripto contestatio profecisset, sed diebus singulis pejora etiam pateremur; ante biduum natalis Domini per nos ipsos agnovimus, et auribus nostris audivimus, quia per singulos memoratae domus custodiremur ingressus; ita ut illi qui nobis ponebant insidias, a nostris hominibus plurimis viderentur, et eorum clamores in cubiculo, ubi manebamus, nocte qua discessimus audiremus. Quo facto, cum sub gravi desperatione nocturnis horis maximi et pavoris aegritudine teneremur, diffugimus, sicut locus ille poterit cunctis hominibus indicare. Nam si circumspiciatur quare quantumque discrimen metu faciente despeximus, ut per parvam [Col. 0056B] maceriem fabricantium transire compediti dolore nimio in nocturna obscuritate positi cogeremur, tunc poterit evidenter agnosci quanta nobis fuerit temporis pro sola Ecclesiae causa necessitas, aut quanta custodia, quae nos sub tali discrimine coegit discedere. Sed ne quis forsitan, ut est perversorum hominum malitia, de praedicatione nostra religiosis animis ac Deum timentibus aliqua mentiatur, fidei nostrae praedicationem huic parvae relationi malorum quae pertulimus credidimus subjungendam. Sciant igitur universi nos illam fidem praedicare, tenere atque defendere, quam ab apostolis traditam, et per successores eorum inviolabiliter custoditam, reverenda Nicaena synodus 318 Patrum sancto Spiritu sibi revelante suscipiens redegit in symbolum: ac [Col. 0056C] deinde tres aliae sanctae synodi, id est Constantinopolitana 150 Patrum sub piae memoriae Theodosio seniore principe facta, et Ephesina prima, cui beatae memoriae papa Coelestinus decessor noster, et Cyrillus Alexandrinus episcopus, praesederunt; sed et Chalcedonensis 630 Patrum, quae sub piae memoriae Marciano imperatore convenit, cuique sanctae recordationis decessor noster papa Leo per legatos suos vicariosque praesedit, et prout diversarum haeresum damnanda exigebat adversitas, eamdem fidem uno codemque sensu atque spiritu declarantes latissime ediderunt. Hinc est quod Deus noster contra errorum hujusmodi feritatem pastorale coelitus armavit officium quod beatissimo Petro apostolo trina praeceptione commendans ait: Pasce oves meas (Joan. XXI) : [Col. 0056D] et recte illi pascendarum est cura commissa, cujus fidei praeclara confessio Dei est ore laudata. Confitenti enim salutariter ac dicenti: Tu es Christus Filius Dei vivi (Matth. XVI) , perennis beatitudo rependitur, et columbae filius vocitatur, et claves regni coelestis accipit. Interrogante siquidem Domino, quem eum dicerent esse filium hominis, eumdem ipsum hominis esse Deique Filium sub mirabili interrogationis responsionisque brevitate confessus est: Tu es Christus Filius Dei vivi. Sacratissimae scilicet mysterium incarnationis ejus aperiens, dum in unitate personae, servata geminae proprietate naturae, homo idemque Deus, et quod ex matre semper virgine sumpsit in tempore, et quod natus ex Patre est ante saecula, [Col. 0057A] permaneret. Inconfuse autem, et indivise, atque inconvertibiliter et subsistentialiter uniens sibi carnem Deus Verbum Emmanuel noster qui lege et prophetis annuntiantibus exspectabatur, advenit. Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I) : totus in suis, totus in nostris, assumens ex vulva carnem cum anima rationali et intellectuali: et, sicut scriptum est, aedificans sibi domum, tanquam sponsus procedens de thalamo suo (Psal. XVIII) , ineffabili salutarique mysterio, qui in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, incarnatus Deus Dei Filius ex Spiritu sancto, et ex beata Maria semper virgine humanitatis sumpsit initium, ut nos aeternitatis suae faceret cohaeredes, nostrae consors dignatus est esse naturae, ut nos suae immortalitatis [Col. 0057B] faceret esse participes: pauper factus est, cum esset dives, ut ejus inopia ditaremur (II Cor. VIII) : omnia quae nostra sunt evacuato noxarum nostrarum chirographo condonavit, sicut Vas electionis edocuit: Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus et habitu inventus ut homo. Humiliavit se, factus obediens usque ad mortem; mortem autem crucis (Philip. II) . Id peragens tam inscrutabilis mysterii et dispensationis arcano, ut mediator Dei et hominum homo Christus Jesus maledicto, quo primus homo terrenus mortis vinculis tenebatur astrictus, secundus homo coelestis (I Cor. XV) , dum mortem morte calcaret, absolveret. Passus carne est pro nobis Dei [Col. 0057C] Filius, crucifixus carne est, mortuus carne est, et die tertio resurrexit, ut divina impassibili permanente natura, et carnis nostrae veritate servata, unius ejusdemque Domini Dei nostri Jesu Christi et passiones et miracula fateamur. Ut glorificationem capitis nostri totius Ecclesiae corpus aspiciens, quales primitias in capite nostro, id est in Christo Deo ac Domino, intueretur ex mortuis, tales in his qui ejus membra sunt in futurae gloriae praestoletur adventum. Ipse igitur Redemptor noster sedet ad dexteram Patris, unus idemque sine confusione utriusque naturae, sine divisione personae, et ex duabus atque in duabus creditus permanensque naturis, inde venturus judicare vivos et mortuos. Pater autem cum eodem unigenito Filio, et Spiritu sancto, unus est in deitate, et aequalis indiscretaeque naturae. Hujus [Col. 0057D] fidei plenitudinem Dominus noster post resurrectionem mandavit apostolis, dicens: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti (Matth. XVIII) . In nomine, inquit, dixit, non in nominibus; ut in quibus una virtus, una potestas, una deitas, una aeternitas, una gloria, una omnipotentia, una beatitudo, una operatio est, unaque natura, unius quoque nominis existat integritas. Nihil in deitate quippe discretum est, cum tantum personarum proprietas manifesta distinctione signetur. Totum ergo quod Trinitas est permanet consubstantialis et indiscreta divinitas. Hanc fidem a me sub [Col. 0058A] brevitate narratam, doctrinae propheticae atque apostolicae congruentem, suprascriptorum Patrum latius explanavit assertio; cum, sicut diximus, aut haereticorum infestantium convinceretur adversitas, aut rectorum dogmatum efficaciter declararetur auctoritas. Hanc quoque fidem praefatarum quatuor synodorum, sed et beatorum decessorum nostrorum epistolis de fidei integritate conscriptis, continet laudanda confessio, quae doctrinae sedis primi apostolorum per omnia probatur assimilis, et nulla ex parte discordans. Huic ergo fidei vel omnibus quae in supradictis quatuor conciliis a sanctis Patribus nostris definita sunt contradicentes, haereticos condemnamus; id est Arium, Macedonium, Eunomium, cum dogmatibus suis, et omnes qui errori eorum consenserunt [Col. 0058B] atque consentiunt. Anathematizamus etiam Paulum Samosatenum, Photinum, Bonosum atque Nestorium, cum nefariis doctrinis suis, et quicunque eorum blasphemiis praebent aut praebuerunt aliquando consensum. Item anathematizamus Valentinum, Manichaeum, Apollinarem atque Eutychem, simulque Dioscorum defensorem, cum exsecrabilibus commentis et praedicationibus suis, et omnes qui erroribus eorum usque in die mortis suae implicati manserunt. Sed si quos haereticos nominatim omisimus, in cujuslibet erroris morbo pollutos, et usque ad suum exitum permanentes, cum propriis erroribus condemnamus, abjicimus atque respuimus: solam fidem catholicam, quam in suprascriptis quatuor sanctis conciliis ab apostolis traditam susceperunt, et suis expositionibus [Col. 0058C] declaratam per successores suos usque ad nostra tempora transmiserunt inviolabiliter, operante gratia Domini, custodimus. Et quoniam nullus Christianorum usque ad praesentem diem gestarum rerum incertam debet habere notitiam, etiam quae post tantae relationis supplementum facta sunt simili rationi narramus. Dum hesterna die ⁜ a , id est dominicorum, qui fuit pridie nonas Februarias, magnificus vir Petrus referendarius ad nos cum mandatis clementissimi principis remeasset, dicens: Quando vultis ut veniant judices, et vobis praebeant sacramenta, quatenus de hac, in qua residetis, ecclesia egredi debeatis, et securi ad regiam civitatem remeare? ita ei publica voce respondimus: Et per gloriosos judices palatii, sicut praefati sumus, cum quibus et tua magnitudo ad Sanctam Euphemiam venerat, quae superius [Col. 0058D] sunt dicta mandavimus, et nunc per te denuo clementissimo principi haec dicimus suggerenda. Nos ad pietatem tuam festinantes ante septem annos ⁜ b de civitate nostra sic egressi sumus, ut nulla haberemus privata negotia. Nunc quoque suggerimus et rogamus pro pace, quam per pietatem tuam pridem Deus donavit Ecclesiae, ut eam nullorum hominum turbari amplius insinuatione permittas nec auctorem totius scandali Theodorum ultra vexare fidem catholicam patiaris: quoniam ante sex menses a nobis inter alios communione sacra privatus est, et ab episcopatu pro sua pravitate depositus: per eam videlicet paginam, [Col. 0059A] quam adhuc pro mansuetudinis vestrae intuitu, et spe conversionis ejus, sicut dictum est, publice proferre distulimus. Illud etiam pari modo per magnitudinem tuam ejus auribus intimamus, quia de causa Ecclesiae per te nullum possumus dare responsum, ob hoc quod quaedam, quae tibi dicimus nuntianda ejus clementiae, profiteris te non posse suggerere. Et ideo si directis duobus judicibus, quorum nomina tibi in praesenti prodidimus, sacramenta praestare dignetur, ut post haec sine metu periculi fratrem nostrum Dacium episcopum Mediolanensis Ecclesiae, vel alios quos cum eo transmiserimus, loco nostro suscipiat, parati sumus dirigere, ut per eos de ecclesiastica causa quaecunque mandavimus, veraciter innotescant. Siquidem Ecclesiae causa nulla sacramenta nobis dari [Col. 0059B] deposcimus: sed mox pro gratiarum actione ejus occurrimus pietati, quia nihil aliud est, quod praeter scandalum nos Deo adjuvante perterreat, unde amplius in Sanctae Euphemiae basilica sedeamus. Supplicamus enim Deo nostro, et precibus indefessis optamus, ut per eum sublata dissensione pax, quam piae memoriae avunculi sui fecit ipse temporibus ⁜ a , reparetur Ecclesiae. Nam si ulla provenerit ultra dilatio, nos necesse est causam modis omnibus definire; quia neque proximos, neque alios parentes, aut quamlibet substantiam, animae nostrae vel piissimi principis opinioni praeponimus. Data nonis Februarii, imperante domino Justiniano perpetuo Augusto, anno 25, post consulatum Basilii viri clarissimi anno ⁜ b 10 ( Anno Chr. 551).

Vigilius episcopus sanctae Ecclesiae catholicae urbis Romae dixit: Res est quidem divinae conveniens jussioni, patientiam praebere peccantibus, quam non tamen adusque ⁜ d decet extendi, ut spe continuae impunitatis [Col. 0060A] jugiter sine correptione peccetur. Quoniam igitur, tu Theodore Caesareae Cappadociae civitatis episcopo, qui hactenus ab ordinationis tuae tempore, unius anni spatio in Ecclesia cujus gubernacula susceperas, non passus es residere, sed auctoritate nominis episcopalis abusus universalis ⁜ e Ecclesiae scandala generare non cessas; et a nobis modo familiariter objurgatus, modo precibus obsecratus, nonnunquam vero fraterna increpatione correptus, saepe etiam divinarum Scripturarum auctoritate commonitus, vel ecclesiasticae consuetudinis convictus exemplis, semper emendationem sermone promittens, quam factis nequissimis respuebas, nunquam a prava intentione cessasti. Nos vero longanimitatem nostram divina largitate concessam, tam circa te, [Col. 0060B] quam circa seductos abs te, pene hoc quinquennio elapso monstravimus. Primum quidem in eo, quod pro scandalo refrenando condescendentes quorumdam animis, quos aliqua dissipatione [dispensatione] credimus temperandos, quia tu jam eos pluribus annis inquietissimus stimulator accenderas, quaedam pro tempore medicinaliter existimavimus ordinanda; tali scilicet conditione, ut, omni in posterum perturbatione sopita, nihil ultra nec verbo nec litteris quisquam facere ex eadem causa praesumeret. At tu pravae consuetudinis tractus audacia, neque tunc cessare a conscribendis vel praedicandis novitatibus voluisti, ita ut saepius libellis episcoporum redditis, et consensum tuum cum eis propria confessione condemnans, eorum vel tuis excessibus saepius a nobis [Col. 0060C] concedi veniam postulasses. Post haec autem cum te a praesumptione solita nec pudor humanae verecundiae, nec sacerdotii pondus, nec timor divini judicii cohiberet, dum amplius, quam justum fuerat, patientiam tuis facinoribus praeberemus; ad hoc est causa perducta, quatenus semotis omnibus quae de trium capitulorum ⁜ f a quibuslibet dicto scriptove fuerant ordinata, quid de ipsa re facto opus esset, cum Africanarum, Illyricianarum, seu aliarum [Galliarum] ⁜ g partium congregata synodo tractaremus, eorum [Col. 0061A] maxime praesentiam requirentes quorum fuerat scandalizata fraternitas. Illud quoque magnopere nobis cum clementissimo principe, praesentibus etiam Menna Constantinopolitanae civitatis, et Dacio Mediolanensis urbis antistite, aliisque tam Graecis quam Latinis episcopis, cum quibus omnibus, etiam tu Theodore pater adfuisti, nec non et praesentibus judicibus atque proceribus universoque senatu convenit, ne usque ad memoratam concilii diffinitionem quidquam de praefatis tribus capitulis ab aliquo fieri intentaretur ⁜ a . Ac deinde tuis ex consuetudine incitamentis liber condemnationem capitulorum ipsorum continens, in palatio, te assistente et instruente, coram quibusdam Graecis episcopis est relectus, a quibus assentationum favorem tuis vocibus exigebas. Ex quo facto tam tu, [Col. 0061B] quam tibi consentientes episcopi, mitius licet a nobis quam oportuit increpati, ad promerendam ficta satisfactione veniam convolastis. Quis autem commemorare sufficiat quae te incitante atque exsequente mala commissa sunt? Nam ut de magnis excessibus tuis parva narremus, totius scandali incitamentum fuisti atque seditio; qui domi tuae sedens, antiquarios pretio caro conducens, ea quae jurata voce te non esse facturum usque ad constitutum tempus frequentius firmaveras, conscripsisti; et sub praetextu religionis, ea quae Dei Ecclesiam dividerent, sicut etiam rebus ipsius agnoscitur, perpetrasti. Nam usque ad hoc animum Christianissimi principis falsis suggestionibus perduxisti, ut clementia ejus, quae in suis hostibus pia semper apparuit, contra nos graviter [Col. 0061C] moveretur. Sed haec omnia bona desideria nostra, quae pro pace Ecclesiae procul dubio militabant, ita animus tuus quietis impatiens dissipavit, ut illa quae fraterna collatione et tranquilla episcoporum fuerant reservanda judicio, subito contra ecclesiasticum morem, et contra paternas traditiones, contraque omnem auctoritatem evangelicae apostolicaeque doctrinae, edictis propositis, secundum tuum damnarentur arbitrium, dum fidelium nullus ignoret, per quos Dominus ac Deus noster doctrinis coelestibus plebem suam jusserit erudiri, vel quibus ligandi solvendique super terram dederit potestatem. Deinde in domo Pacidiana cum Graecarum vel Latinarum ⁜ b partium episcopis, qui in urbe regia aderant, et presbyteris ac diaconibus Constantinopolitanae Ecclesiae [Col. 0061D] convenisti: ibique sub magnae vociferationis contestatione, tam nos quam frater noster Mediolanensis episcopus prohibuimus, ne aliquis vestrum praevaricationi communis constituti, contempta fraternitate, praeberet assensum. Tu autem, sedis apostolicae interdicentis per nos auctoritate despecta, ad Ecclesiam in qua edicta ipsa pendebant, reliquos tecum attrahens, perrexisti, ibique aliis adjectis praevaricationibus, missarum solemnia celebrasti ⁜ c : et quasi nihil tibi esset primae sedis antistitem praesentem et [Col. 0062A] contradicentem contempsisse, pontificem etiam Alexandrinae Ecclesiae sacerdotem fratrem nostrum Zoilum, cujus nomen usque ad memoratum diem communicatum vobis fuerat diptychis eximentes, Apollinarem quemdam perversorem atque Ecclesiae ipsius adulterum vobis sociastis, ut vestra iniquitas non solum in removendo simplicissimo sacerdote, sed etiam in recipiendo patefieret perversore. Reticemus interim alia, quae eodem die a vobis in apostolicae sedis et in canonum perpetrata probantur injuriam, ne detenti enumeratione culparum, quarum inventor ⁜ d ostenderis, quod tibi competit diutius differamus. Et licet ante triginta dies pro memoratis excessibus vestris ab apostolicae vos communionis removissemus consortio, credentes quod [Col. 0062B] sacerdotali proposito facilius quae male gesta fuerant satisfactione congrua curaretis: ideoque ex persona et auctoritate beati Petri apostoli, cujus, licet exigui, nos locum gerimus, cum Dacio Mediolanensi, Joanne Marsicano, Zacchaeo Scyllaceno, Valentino Silvae Candidae, Florentio Matellicatensi, Juliano Signino, ⁜ e Romulo Numanatensi, Dominico de Calliopoli, Primasio Adrumetino, Verecundo Lunensi ⁜ f , Stephano Ariminensi, Paschasio Aletrino, atque Jordane Crotonensi, fratribus et coepiscopis nostris, hac Theodorum, Caesareae Cappadociae civitatis quondam episcopum, sententiae promulgatione, tam sacerdotali honore et communione catholica, quam omni officio episcopali seu potestate spoliatum esse decernimus; nullis te vacare ulterius rebus, nisi poenitentiae lacrymis censentes, [Col. 0062C] quibus percepta remissione culparum, locum communionemque tuam aut a me, aut post obitum meum a successore meo (si merueris) indulgentiae recipias. Teque Mennam Constantinopolitanae civitatis episcopum, qui non dissimili culpa constringeris, cum omnibus metropolitanis et micropolitanis episcopis, ad tuam dioecesim pertinentibus, sed et tuos ⁜ g Orientales, vel diversarum provinciarum majorum minorumque civitatum episcopos, qui his excessibus, pro quibus Theodorum Caesareae Cappadociae quondam episcopum condemnavimus, praebuistis assensum, humaniore sententia, pro Dei consideratione, tandiu a sacra communione suspendimus, donec unusquisque vestrum errorem suae praevaricationis agnoscens, culpam apud nos propriam competenti [Col. 0062D] satisfactione diluerit. Haec est subscriptio sancti papae. Deo juvante, et ipsius gratia, Vigilius episcopus sanctae Ecclesiae catholicae urbis Romae, huic damnationi atque excommunicationi Theodori Caesareae Cappadociae, et huic communicantis ⁜ h Mennae Constantinopolitanae urbis episcopi, vel aliorum praefectorum, subscripsi. Data XIX calendas Septembris, imperante domino Justiniano perpetuo Augusto anno 25, post consulatum Basilii viri clarissimi anno 11 [10] ( Anno Christi 551).

Gloriosissimo et clementissimo filio Justiniano Augusto Vigilius episcopus.

Inter innumeras sollicitudines quibus oneratur imperiale fastigium, laudabile clementiae vestrae cognovimus esse propositum, per quod submotis omnibus discordiae seminibus, quae in agro Domini humani generis inimicus asperserat, universos Domini sacerdotes praemissis ad testimonium conscientiae suae professionibus, per quas sanctorum Patrum et venerabilium quatuor synodorum ac praesulum sedis apostolicae inhaerere definitionibus atque judiciis monstrarentur, ad unitatem atque concordiam restituere properastis: quarum professionum formam, ut ecclesiasticae [Col. 0067D] pacis amplectendum posteris tradatur exemplum, praesenti, quemadmodum se habet, inserta pagina declaramus.

Exemplum primae professionis quam ad Sanctae Euphemiae templum fecerunt.

Omnes quidem fideles, maxime vero Dei sacerdotes, pacem et sanctificationem sequi cum omnibus oportet, sine quibus nemo, secundum Apostolum (I Thess. IV) , videbit Dominum. Nos igitur apostolicam sequentes doctrinam, et festinantes concordiam [Col. 0068C] ecclesiasticam servare, praesentem facimus libellum. Imprimis quatuor sanctas synodos, Nicaenam trecentorum decem et octo, Constantinopolitanam centum quinquaginta, Ephesinam primam ducentorum, in qua in legatis suis atque vicariis, id est beatissimo Cyrillo Alexandrinae urbis episcopo, Arcadio et Projecto episcopis, et Philippo presbytero, beatissimus Coelestinus papa senioris Romae noscitur praesedisse, et Chalcedonensem sexcentorum triginta sanctorum Patrum suscipimus. Et per omnia et in omnibus, quaecunque in omnibus gestis Chalcedonensis concilii aliarumque praedictarum synodorum, sicut in iisdem quatuor synodis scriptum invenitur, communi consensu cum legatis atque vicariis sedis apostolicae, in quibus juxta tempora sua praedecessores sanctitatis vestrae beatissimi papae senioris Romae ipsis synodis [Col. 0068D] praesederunt, tam de fide quam de aliis omnibus causis, judiciis, constitutionibus, aut dispositionibus definita aut judicata, vel constituta, sive disposita sunt, inconcusse, inviolabiliter, irreprehensibiliter, atque irretractabiliter, sine adjectione vel imminutione aliqua nos promittimus secuturos, nec quidquam contrarium quod ad earum reprehensionem et retractationem vel permutationem sive injuriam sub qualibet occasione vel novitate pertineat admissuros, aut tale aliquid praesumentibus consensuros: [Col. 0069A] sed quaecunque communi consensu cum legatis atque vicariis sedis apostolicae orthodoxae ibidem dicta sunt, ea orthodoxa veneramur atque suscipimus.

Quaecunque anathematizaverunt vel damnaverunt, anathematizamus et nos atque damnamus; et universa, sicut ab iisdem synodis communi consensu cum vicariis sedis apostolicae judicata, aut definita, vel constituta; sive disposita lecta inveniuntur, irretractabiliter atque impermutabiliter conservamus. Sed et beatae recordationis papae Leonis epistolas, et sedis apostolicae constituta, quae tam de fide quam de firmitate supradictarum quatuor synodorum, processerunt, nos in omnibus secuturos servaturosque promittimus. Anathematizantes omnem hominem ad ordines et dignitates ecclesiasticas pertinentem, [Col. 0069B] quicunque contra ea quae superius promisimus sub qualibet occasione vel altercatione venire tentaverit. Libellum autem in causa trium capitulorum, de quibus quaestio nata est, contra constitutum piissimi principis et beatitudinis vestrae, ego quidem nullum feci, sed volo atque consentio, ut omnes libelli qui facti sunt sub hac forma beatitudini vestrae reddantur. De injuriis autem, quaecunque beatitudini vel sedi vestrae factae sunt, eas quidem non feci; sed quia pro pace Ecclesiae modis est omnibus festinandum, velut si eas fecissem, veniam postulo. Quia vero tempore discordiae excommunicatos vel non receptos a beatitudine vestra in communionem suscepi, pariter veniam postulo.

In hac forma fecerunt Mennas Constantinopolitanus [Col. 0069C] episcopus, Theodorus Caesareae Cappadociae episcopus, Andreas Ephesinus episcopus, Theodorus Antiochiae Pisidiae episcopus, Petrus Tarsensis episcopus; sed multi alii episcopi idem fecerunt.

Exemplar professionis quam residui episcopi Theophaniorum die nobis fecerunt.

Scientes quantorum bonorum causa est pax Dei, custodiens corda et sensus fidelium, et colligens eos, ut unum idemque sapiant in recta fidei confessione, et ad perficienda divina mandata, et propitium Deum faciens in his quae recta sunt concordantibus, ideo festinantes unitatem conservare, ad apostolicam sedem vestrae beatitudinis manifestum facimus, quod nos semper conservavimus et conservamus fidem ab initio traditam a magno Deo et Salvatore nostro Jesu Christo, sanctis apostolis, et ab illis in omni mundo [Col. 0069D] praedicatam, et a sanctis Patribus explanatam, et maxime ab his qui in sanctis quatuor synodis congregati sunt, quos per omnia et in omnibus sequimur et suscipimus, id est trecentos decem et octo sanctos Patres, qui Nicaeae congregati sunt, et sanctum symbolum sive mathema fidei exposuerunt, et Arianam impietatem anathematizaverunt, et eos qui eadem sapuerunt vel sapiunt. Suscipimus autem et centum quinquaginta sanctos patres Constantinopoli congregatos, qui idem sanctum mathema explanaverunt, et de deitate Spiritus sancti dilucidaverunt, et haeresim Macedonianam Spiritum sanctum impugnantem, et impium Apollinarium condemnaverunt, cum his qui eadem cum illis sapuerunt vel sapiunt. [Col. 0070A] Suscipimus autem et sanctos ducentos Patres in Ephesina prima synodo collectos, qui per omnia secuti sunt idem sanctum symbolum sive mathema, et condemnaverunt Nestorium impium et scelerata ejus dogmata, et eos qui similia ei aliquando sapuerunt vel sapiunt.

Ad haec autem etiam suscipimus sexcentos triginta sanctos Patres Chalcedone congregatos; qui etiam ipsi per omnia consenserunt praedictis sanctis tribus synodis, et secuti sunt praedictum symbolum sive mathema a trecentis decem et octo sanctis Patribus expositum, et a centum quinquaginta sanctis Patribus explanatum, et anathematizaverunt eos qui aliud praeter praedictum symbolum praesumunt docere, aut exponere, et tradere sanctis Dei ecclesiis: condemnaverunt [Col. 0070B] autem et anathematizaverunt et Eutychetem et Nestorium, et impia eorum dogmata, et eos qui similia eis sapuerunt vel sapiunt. His ita se habentibus, certum facimus quod omnia quae a praedictis sanctis quatuor synodis judicata et definita sunt servamus; quia etsi per diversa tempora praedictae sanctae quatuor synodi factae sunt, tamen unam eamdemque confessionem fidei servaverunt et praedicaverunt.

Suscipimus autem et amplectimur epistolas praesulum Romanae sedis apostolicae, tam aliorum, quam Leonis sanctae memoriae de recta fide scriptas, et de quatuor sanctis conciliis, vel de uno eorum. Cum igitur praedicta omnia et servavimus et servamus, et in iisdem nobis invicem consentimus, necessarium [Col. 0070C] est conferri [confiteri] de tribus capitulis, unde quibusdam quaestio nata est. Et ideo petimus, praesidente nobis vestra beatitudine, sub tranquillitate et sacerdotali mansuetudine, sanctis propositis Evangeliis, communi tractatu eadem capitula in medio proponenda quaeri et conferri, et finem quaestioni imponi Deo placitum et convenientem his quae a sanctis quatuor conciliis definita sunt; quoniam ad augmentum pacis, et concordiam Ecclesiarum pertinet, ut, omni de medio dissensione sublata, quae a praedictis sanctis quatuor conciliis definita sunt inconcussa serventur, sanctarum synodorum reverentia in omnibus custodita. His autem et subscripsimus in hunc modum fratres et coepiscopi nostri.

Eutychius episcopus Constantinopolitanus, Apollinaris episcopus Alexandrinus, Domninus [Domnus] [Col. 0070D] Antiochiae Syriae episcopus, Elias episcopus Thessalonicensis; sed et caeteri qui primam professionem non fecerunt, et in hac secunda professione aut subscripserunt, aut seorsum eamdem fecerunt.

His igitur dispositis, optavimus quidem, venerabilis imperator (sicut frequentissime supplici prece poposcimus) eundum ad quemlibet Italiae locum, aut certe ad Siciliam, et convocatis ad nos Africanae et aliarum provinciarum Latinae linguae sacerdotibus, vel Ecclesiae nostrae sacratis ordinibus, secundum consuetudinem tractaremus, et de quaestionibus trium capitulorum pietati vestrae reddoremus plena deliberatione responsum; quod quia fieri serenitas vestra non annuit, hoc iterum noscitur constitutum, [Col. 0071A] ut oblatis a nobis mansuetudini vestrae nominibus de suprascriptis provinciis, qui nobiscum ad tractandum adhiberentur antistites, clementia vestra faceret advenire; cui dispositioni item praebuimus ecclesiasticae pacis amore consensum. Postea vero hoc magis cum consensu fratrum nostrorum, nostrarum partium episcoporum, nuper ante sanctum Paschae diem pietas vestra constituit, ut exaequato numero his pontificibus, qui in Constantinopolitana urbe praesentes sunt, de tribus capitulis, ex quibus quaestio vertitur, secundum superius designatam fratrum nostrorum episcoporum professionem deberemus inire tractatum.

Sed quia, dum ea quae pro conservanda Ecclesiarum pace cum fratribus nostris fieri, vestra dispositione [Col. 0071B] convenerant, festinaremus implere, ut adhibita salubri deliberatione communiter, et propter informandam universalem Ecclesiam, cunctis quae inter nos geruntur in scriptis deductis atque jacentibus, nostrum ex his collectum de tribus capitulis in quaestionem deductis judicium proveniret: continuo pietas vestra ⁜ a post illud volumen, quod nobis ante multos Paschae dies per virum magnificum Theodorum decurionem palatii destinavit, in quo vos interim quid de tribus sentiretis capitulis exponentes, nostrum poscitis dari ex eadem causa responsum.

Ideoque cum fratres nostri, neque exaequato nobiscum numero residere, neque in scriptum quae ageremus vel tractaremus redigi paterentur, tanquam (quod absit) non convenientia rectitudini loqueremur, [Col. 0071C] quae scribere timeremus; et insuper gloriosissimis ad nos proceribus destinatis insisteret vestra clementia, nostrum de trium capitulorum negotio quam celerrime proferre debere responsum, nec sic destitimus vestrae obedire velle clementiae: hoc solummodo postulantes, ut pro infirmitate corporis nostri, quae nulli habetur incognita, viginti dierum nobis daretis inducias, quatenus habito nobiscum, Deo auxiliante, tractatu, definitionis nostrae, constituto die scripto, sententiam diceremus: ad fratres et coepiscopos nostros, a quibus similiter de eadem causa responsum vos flagitare dixistis, filium nostrum diaconum Pelagium cum hujusmodi mandato direximus, dicentes. Ut quia constitutus collationis faciendae modus fuerat praetermissus, saltem viginti [Col. 0071D] dies pro antedicta nostri corporis imbecillitate, quam norunt, nostrum deberent definitum de tribus capitulis sustinere responsum, antiquum et regularem custodientes ordinem, ne ante nostrae, hoc est sedis apostolicae, cui per Dei gratiam praesidemus, promulgationem sententiae, quidquam proferre tentarent, unde scandali rursus, quae sopita fuerat, oriri posset occasio.

Propositis itaque nobis et diligenter inspectis, inquantum uniuscujusque capituli in quaestionem deducti ratio postulabat, synodalibus codicibus atque gestis prolatis, quae aliis eorumdem Patrum vel in sanctis quatuor synodis, aut in una earum rescripsisse [Col. 0072A] [resedisse] monstrantur, synodalibus epistolis inspectis, nihilominus praedecessorum nostrorum sedis apostolicae praesulum constitutis, aliisque probatorum Patrum necessariis instructionibus pertractatis: si qua de his quae in quaestionem deducta sunt, apud patres nostros examinata fuerint, finita atque disposita, memores superius designatarum professionum, investigare curavimus: inspicientes dogmata quaedam in prima chartacei voluminis parte per fratrem nostrum Benignum episcopum Heracleae Paphlagoniae a vestra parte transmissi jacentia, quorum tenor secundum intellectum subter expositum ad excludendum totius ambiguitatis errorem praesenti definitioni nostrae tenetur insertus, plena exsecrabilibus blasphemiis, et orthodoxae fidei (quae secundum [Col. 0072B] evangelicam apostolicamque doctrinam a sanctis quatuor synodis, Nicaena, Constantinopolitana, Ephesina, atque Chalcedonensi probabiliter atque irreprehensibiliter, sancti Spiritus cooperante praesentia, legitur definita) valde inimica esse perspeximus, et procul a Christianis sensibus repellenda. Propterea ergo, ut pote exsecrabilia, atque a sanctis Patribus olim sine dubitatione damnata, nostra quoque sententia anathematizamus atque damnamus, quorum primum capitulum ita se habet:

THEODORI CAPITULUM I.

⁜ b Quomodo igitur tu, quem super omnes maxime decet animarum regimen, illum eumdem, qui ex virgine natus est, Deum esse, et ex Deo consubstantialem Patri existimari dicis, nisi forte sancto Spiritui imputari [Col. 0072C] illius creationem non jubes? Sed quis est Deus ex Deo et consubstantialis Patri? Is idem qui ex virgine natus erat (o mirandum!), et qui per Spiritum sanctum secundum divinas Scripturas plasmatus est, et confictionem in muliebri accepit ventre? Inerat forsitan quia mox quam plasmatus est, et ut templum Dei esset, accepit: non tamen existimandum nobis est, Deum de virgine natum esse, nisi forte idem existimandum nobis est et quod natum est, et quod est in nato templo, et qui in templo est Deus Verbum: non tamen nec secundum tuam vocem pronuntiandum est omnino, ex virgine natum Deum esse et ex Deo consubstantialem Patri. Nam si non homo est (sicut dicis) assumptus, qui natus est ex virgine, Deus vero incarnatus; quomodo qui natus est, Deus ex Deo et [Col. 0072D] consubstantialis dicetur Patri, carne non potente hanc vocem suscipere? Nam est quidem dementia Deum ex virgine natum esse dicere; hoc enim nihil aliud est quam ex semine eum dicere David de substantia virginis genitum et in ipsa plasmatum, quia quod ex semine David et de substantia virginis est, in materno ventre consistit, et sancti Spiritus plasmatum virtute, natum fuisse dicimus de virgine. Ut autem aliquis ex hoc concedat dicere ipsis, quod Deus ex Deo et consubstantialis Patri natus est ex virgine, eo quod est in templo nato, sed non per se natus est Deus Verbum; incarnatus vero, sicut dicit iste sapiens. Si igitur cum carne [Col. 0073A] eum natum esse dicunt; quod autem natum est, Deus ex Deo, et consubstantialis Patri est: necesse est hoc et carnem dicere, quod si non idcirco caro est, quoniam nec Deus ex Deo, nec consubstantialis Patris, sed ex semine David, et consubstantialis ei cujus semen est, et non id quod natum est ex virgine Deus est, et ex Deo, et consubstantialis Patri; nisi forte pars Nati, prout ipse in inferioribus partem Christi nominat deitatem; sed non divina natura ex virgine nata est; natus autem est ex virgine, qui ex substantia virginis constat, non Deus verbum ex Maria natus est; natus est autem ex Maria, qui ex semine est David, non Deus verbum ex muliere natus est, sed natus ex muliere, qui virtute sancti Spiritus plasmatus est in ea; non ex matre natus est consubstantialis Patri (sine [Col. 0073B] matre enim est, secundum beati Pauli vocem), sed qui in posterioribus temporibus in materno ventre sancti Spiritus virtute plasmatus est, ut pote sine Patre propter hoc dictus.

Vigilii responsio.

In suprascripto primo capitulo quoniam per circuitus id videtur astrui, quia homo purus ex sancta virgine Maria natus sit, dicendo: Si fatemur Deum verbum, qui consubstantialis est Patri, carne ex eadem virgine natum, necesse est ut carnem consubstantialem Patri consequenter esse dicamus. Ideoque quicunque hujusmodi intellectus sapit, docet, credit, aut praedicat, et non eumdem Verbum ac Filium Dei per secundam nativitatem ex sancta Maria incarnatum et natum credit, anathema sit.

[Col. 0073C] THEODORI CAPITULUM II.

⁜ a Mox autem in ipso plasmato Deus Verbum factus est; nec enim in coelum ascendenti solum inerat, sed etiam ex mortuis resurgenti, ut pote et resuscitans eum secundum suam promissionem; nec resurgenti solum inerat, sed etiam crucifixo et baptizato, et evangelicam post baptisma conversionem peragenti, nec non etiam de baptismo legalem adimplenti constitutionem, et praesentato secundum legem, et circumciso, et fetui pannis obvoluto; erat autem forte in ipso et nascente, et cum in utero esset a prima statim plasmatione; dispensationi enim quae circa eum erat ordinem imponebat, et particulatim ipsum ad perfectionem perducens.

THEODORI CAPITULUM III.

[Col. 0073D] Et per tempus ad baptisma ducens, post illud autem ad mortem, deinde secundum suam pronuntiationem resuscitans, ducens in coelum, collocans eum ad dexteram Dei per suam conjunctionem, ex qua sedet et adoratur ab omnibus, et omnes judicabit. Istorum autem omnium finem apud se habebat Deus Verbum, cum in eo erat, et omnia per ordinem complebat; quem ordinem ipse arbitrabatur bene habere per finitionem quidem et voluntatem, quam antea statuit pro his quae eventura erant, et bona voluntate, quam circa eum habebat, ab initio similiter inerat ei, per ordinem autem placitum ad perfectionem ducebat ipsum.

[Col. 0074A] Vigilii responsio.

In suprascriptis secundo et tertio capitulis hoc videtur astrui, quia Deus verbum homini plasmato inerat tanquam alter in altero. Dicendo enim, ut particulatim dispensationi, quae circa eum erat, ordinem videretur imponere, et eum propter bonam voluntatem, quam circa ipsum habebat, et parabat eum qui assumptus est ad provectum perfectionis adducere, talibus verbis dualitas personarum in Domino uno et Deo nostro Jesu Christo exsecrabiliter videtur induci, et tanquam quemlibet hominem Dei Verbi gratia per spatia temporum profecisse. Ideoque quicunque eo intellectu sapit, docet, credit, aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM IV.

[Col. 0074B] Suam autem cooperationem ad proposita opera praestabat ei qui assumptus; ubi hoc facit in loco sensus fuisse distantem illi qui assumptus est; nec enim eis quibuscunque donavit cooperationem; sensus locum ejus obtinebat; si autem et modo praecipuam quamdam cooperationem donavit illi qui assumptus est, non hoc faciebat locum sensus deitatem obtinere. Sed si deitas pro sensu fiebat illi qui assumptus est, secundum vestra verba, quomodo timorem in passione suscipiebat? Quid vehementioribus orationibus ad imminentem necessitatem indigebat, quas cum magna quidem et clamorosa voce, cum plurimis etiam lacrymis secundum beatum Paulum (Heb. V) referebat Deo, evangelista aperte dicente (Luc. XXII) , quod globis sanguinis similis sudor descendebat? Quid autem angeli adventu et [Col. 0074C] visitatione egebat, animam reficientis in experimento malorum, confortantis ejus alacritatem, exercitantis eum ad imminentem passionis necessitatem, tolerare fortiter mala suadentis, urgentis ad patientiam et tolerationem malorum, ostendentis praesentium malorum fructum ex passione, mutationem in gloriam bonam circa eum post passionem futuram? qui enim secundum evangelistae vocem (Ibidem) confortabat eum, angelus scilicet, verbis istis fortem eum faciebat, et infirmitati naturae superiorem fieri hortabatur, et corroborando cogitationes ejus fortem eum faciebat.

Vigilii responsio.

In suprascripto quarto capitulo, quia dici intelligitur, quod sicut aliis hominibus donavit suam cooperationem Deus, ita et ei qui assumptus est, licet [Col. 0074D] praecipuam, tamen similiter ut aliis hominibus dicitur esse donatam, et ita purum atque infirmum hominem circa passionem angeli eguisse praesidio, ut ei pro corroborandis cogitationibus ejus futura gloria promitteretur de tolerantia passionis; quae si quis ita sapit, docet, credit, aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM V.

Vade post me, Satana, scandalum mihi es, quod non sapis ea quae Dei sunt, sed ea quae hominum (Matth. XVI; Marc. VIII) , non est confusio mihi mors, non fugio ipsam ut indecentem ad humanam gloriam respiciens. Sustinebo autem meliori animo experimentum [Col. 0075A] mortis pro plurimis bonis futuris, in quibus et ipse fuero, et per omnes, ne mihi animum laedas atque turbes, tanquam confusione dignum fugere admones mortis experimentum.

Vigilii responsio.

In supradicto quinto capitulo dicitur, quod ideo Jesus Christus verba Petri apostoli fuerat aspernatus, quando ei dixit: Vade post me, Satana, scandalum mihi es, quia non sapis ea quae Dei sunt (Matth. XVI; Marc. VIII) : ne dissuasione ejus animus ipsius perturbatus refugeret passionem, et quia passione sua proficeret, et pro pluribus bonis exinde adipiscendis. Qui igitur haec ita sapit, docet, credit, aut praedicat, et non magis nobis mortem ipsius, quam [Col. 0075B] propria carne suscepit, aeternae credit vitae praemia contulisse, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM VI.

Quod enim dictum est: Ducebatur a Spiritu (Matth. IV) , aperte hoc significat, quod ab eo regebatur, ab eo ad virtutem propositorum confortabatur, ab eo ad haec quae oportebat ducebatur, ab eo quod decebat docebatur, ab eo cogitationibus corroborabatur, ut intantum certamen sufficeret, sicut et beatus dicit Paulus: Quicunque Spiritu Dei aguntur, hi sunt filii Dei (Rom. VIII) ; duci Spiritu dicens illos qui ab eo gubernantur, ab eo docentur, ab eo ad melius constituuntur, ab eo competentium doctrinam accipiunt. Cum dixisset autem evangelista, quod Spiritu sancto plenus regressus est ab Jordane, aperte demonstravit [Col. 0075C] quod hujus causa sancti Spiritus habitationem in baptismate suscepit, ut inde propositam caperet virtutem; unde et ad certamen illud quod pro nobis erat ad diabolum effecturus, Spiritu ducebatur.

Vigilii responsio.

In suprascripto sexto capitulo rursus tanquam purus homo a Spiritu, cujus praesentiam post baptisma suscepisse dicitur, ad omnia ductus perhibetur, confortatus et edoctus, sicut caeteri homines, de quibus, ut hic videtur dici, Apostolus ait: Quicunque Spiritu Dei aguntur hi sunt filii Dei (Rom. VIII) . Si quis haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non Deum Verbum incarnatum unum esse credit, et confitetur, et praedicat Christum, anathema sit.

[Col. 0075D] THEODORI CAPITULUM VII.

Dicant igitur nobis omnium sapientissimi, si pro sensu Domino Christo, qui est secundum carnem, deitas facta esset, sicut dicunt, quid sancti Spiritus operatione ad haec Christus indigebat? Nec enim Unigeniti deitas Spiritu indigebat ad justificationem, Spiritu indigebat ad vincendum diabolum, Spiritu indigebat ad operanda miracula, Spiritu indigebat ut doceretur ea quae decebat peragere, Spiritu indigebat ut immaculatus appareret. Si enim pro sensu quidem deitas sufficiebat, ad omnia autem ejus virtus, necesse erat inde omnia fieri, ut superflua esset sancti Spiritus habitatio: sed nunc unctum esse dicit ipsum Spiritu, et habitasse in eo Spiritum, et ad omnia adjuvisse proposita, [Col. 0076A] et doctrinam inde ipsum accepisse et virtutem, et inde impetrasse justificationem, et inde immaculatum factum esse.

Vigilii responsio.

In suprascripto septimo capitulo hoc dici intelligitur, quia ut caeteri homines ad justificationem suam et ad vincendum diabolum, et ad operanda miracula, et ut doceretur ea quae decebat eum agere, et ut immaculatus appareret, habitatione sancti Spiritus eguisse, et ipso Spiritu eum ad omnia adjutum fuisse proposita. Quicunque haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non sua deitate Christum, ut pote verum Deum, omnia operatum fuisse quae voluit, et operari quae volet, sed tanquam purum hominem sancti Spiritus eguisse solatio, anathema sit.

[Col. 0076B] THEODORI CAPITULUM VIII.

Hoc quod ante saecula erat, dicit in ultimis factum esse temporibus, ut pote quibusdam hoc confitentibus; cum nemo ex his qui pietatis curam habent, istum patitur morbum habere dementiae, ut dicat eum qui ante saecula est, in ultimis factum esse. Et ex his infert quod necesse est, et hoc quod in ultimis est, ante saecula esse, et accusat eos qui non omnia similiter cum obversione dicunt; quasi hi qui unum esse Filium confitentur, necessitatem habeant cum obversione omnia dicere. Et quis non beatificet vestram dementiam? Quis autem non optet tales impetrare doctores, tantam confusionem rationi pietatis introducentes, ut dicerent, hoc quod ante saecula est, factum est in ultimis, et hoc alienarent [Col. 0076C] sua natura, et ad deterius deducerent, deinde obverterent, quod et hoc quod est in ultimis, ante saecula est, cum oporteret forte dicere, quia quod ante saecula erat, assumpsit hunc qui in ultimis erat secundum beati Pauli vocem (I Tim. IV) . Vestras igitur leges sequentes, et a tua sapientia constitutam obversionem, imo magis subversionem suscipientes age omnia simul confundamus, et nulla jam sit discretio, nec Dei formae, nec servi formae, nec templi sumpti, nec ejus qui in templo habitavit, nec ejus qui solutus est, nec ejus qui suscitavit, nec ejus qui perfectus est in passionibus, nec ejus qui perfecit, nec ejus qui memoriam meritus est, nec ejus qui memor factus est, nec ejus qui visitatus est, nec ejus qui visitavit, nec ejus qui paulo minus ab angelis minoratus est, nec ejus qui minoravit, [Col. 0076D] nec ejus qui gloria et honore coronatus est, nec ejus qui coronavit, nec ejus qui constitutus est super opera manuum Dei, nec ejus qui constituit, nec ejus qui accepit ista ad sublevationem, nec ejus qui dedit sublevationem.

Vigilii responsio.

In suprascripto octavo capitulo diversis modis videtur induci dualitas personarum per hoc quod dicitur: Non ipse qui ante saecula erat, in ultimis dicendus est venisse temporibus; sed quasi altera sit assumentis humanitatem, altera assumpti persona. Si quis igitur haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non eumdem Deum Verbum, qui ante saecula ex Patre natus est, in ultimis temporibus ex beata [Col. 0077A] Virgine Maria incarnatum et natum esse fatetur, ut unus idemque sit Christus in utraque natura, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM IX.

Istum igitur virum, in quo statuit omnium facere judicium ad fidem futurorum, cum resuscitasset eum ex mortuis, et judicem omnium demonstrasset, secundum beati Pauli vocem (Act. XVII) , meriti ⁜ a unitate ad seipsum dignatus est: et per conjunctionem ad se factam, talium participem fecit, ut et adorationis communionem haberet; omnibus quidem divinae naturae debitam adorationem reddentibus, comprehendentibus autem adoratione et illum quem inseparabiliter scit esse conjunctum. Ex quo manifestum est, quod ad majora eum perduxerit.

[Col. 0077B] Vigilii responsio.

In suprascripto nono capitulo conjunctionis et participationis cujusdam vocabulo, quasi Dei ad hominem Christum factae, divinis Christus asseritur operibus decorari; per quae rursus dualitas inducitur personarum. Si quis igitur ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non unum eumdemque Christum Deum ac Dominum nostrum manentibus in suis proprietatibus differentiis naturarum, agnoscit et credit, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM X.

Ego quidem, quem videtis, nihil quidem facere possum secundum meam naturam, cum homo sim, operor autem, quia in me manens Pater omnia facit; quoniam [Col. 0077C] enim et ego in Patre, et Pater in me (Joan. XIV) ; Deus autem Verbum unigenitus in me est; certum est quod et Pater cum ipso in me manet, et opera facit. Et non est mirandum de Christo haec existimari, cum evidenter ipse de caeteris hominibus dicat: Qui diligit me verbum meum observabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus (Ibidem) . Si enim apud unumquemque hujusmodi hominum et Pater et Filius mansionem faciunt, quid existimandum est, ut in Domino secundum carnem Christi ambo simul putarentur manere, communionem eorum secundum substantiam, communionem etiam mansionis forsitan suscipientem?

Vigilii responsio.

In suprascripto decimo capitulo ita in homine [Col. 0077D] Christo Deus Verbum inesse dicitur, sicut Pater, ut per hoc aut et Pater incarnatus esse videatur, sicut et Filius; aut nec Filius sit incarnatus, sicut nec Pater, aut magis uterque in tertia persona hominis habitare. Qui igitur ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XI.

Ita et animam, ut pote humanam et immortalem constitutam, et sensus participem prius accipiens, et per resurrectionem in immutabilitatem constituens, sic et nobis eorumdem istorum per resurrectionem praebuit communionem. Ideo autem ante resurrectionem ex mortuis increpat quidem Petrum, ut suis cum vocibus [Col. 0078A] scandalizantem; et in magna trepidatione per tempus passionis constitutus, apparitione angeli indiget confortantis eum ad patientiam et tolerantiam imminentium malorum. Post resurrectionem autem ex mortuis, et in coelos ascensum, impassibilis factus et immutabilis omnino, et ad dexteram Dei sedens, judex universi est orbis terrarum, ut pote in eo divina natura faciente judicium.

Vigilii responsio.

In suprascripto undecimo capitulo eadem repeti videntur quae superius in quarto jam dicta sunt, quod ante passionem ita infirmus fuerit Christus, ut in magna trepidatione passionis tempore constitutus angeli videretur eguisse solatio. Quod quia velut purum hominem, qui hujusmodi auxiliis egeat, significare [Col. 0078B] videtur, si quis ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XII.

Sic igitur et hic sapientissimum [sapientissime] omnium habere nos doces Christi sensum, ut sanctum Spiritum habentem illum qui sensui Christi [habentes illum qui sensus Christo], aliquam virtutem adimplebat, prudentiam ejus [ei] praestans ad omnia quae agenda erant, sicut et in praecedentibus demonstravimus, quod ab ipso quidem in eremum ad certamina quae contra diabolum erant ducebatur; unctionem autem illius et scientiam et vim eorum quae agenda erant accipiebat; et illius particeps factus, non solum miracula faciebat, sed etiam quomodo uti oportebat miraculis, sciebat subtiliter, [Col. 0078C] ut notam quidem faceret gentibus pietatem, pateretur autem laborantium infirmitates, et sic ad effectum suam voluntatem duceret, et justificabatur inde, et immaculatus ostendebatur, sive reparatione pejorum, sive custodia meliorum, sive etiam paulatim ad meliora profectibus.

Vigilii responsio.

In suprascripto duodecimo capitulo eadem quae in septimo capitulo videntur exponi, asserendo Dominum nostrum Jesum Christum per habitationem sancti Spiritus ad omnia informatum, et per tempora ad perfectionem unctionis ejus auxilio pervenisse. Si quis igitur eum non sua deitate perfectum esse credens, sed tanquam purum hominem unctione sancti Spiritus indigentem fuisse adjutum sapit, docet, [Col. 0078D] credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XIII.

Quomodo igitur sequentiam habet, eo quod homo factus est Deus, justum hominem Deum Verbum esse dicere: si enim homo est Deus Verbum, ut ipse dicis, omnimode de homine dicemus ea quae de Deo Verbo evangelista dicit. Quid autem dicit? In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, iste erat in principio apud Deum: omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil quod factum est (Joan. I) . Ergo si homo est Deus Verbum, dicemus de ipso: In principio erat homo, et homo erat apud Deum, et Deus erat homo, erat homo in principio apud Deum; omnia [Col. 0079A] per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil quod factum est. Si enim homo est Deus Verbum, sicut dicis, convenient omnia ipsi quae de Deo Verbo dicit evangelista.

Vigilii responsio.

In suprascripto decimo tertio capitulo negari videtur Deum Verbum hominem factum, et rursus hominem Verbum Deum esse, ut per hoc inducatur, sicut superius dictum est, dualitas personarum. Si quis igitur ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non potius, manente in Domino Deo nostro Jesu Christo inconvertibiliter atque indivise differentia naturarum, sic una persona, sive subsistentia ejus esse creditur, ut et Deus Verbum sine ulla divinae naturae suae convertibilitate homo esse, et assumpta humanitas propter [Col. 0079B] singularitatem personae inconvertibiliter Deus esse credatur, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XIV.

⁜ a Hoc quidem quid est, Ad Patrem meum et Patrem vestrum, et Deum meum et Deum vestrum (Joan. XX) . Nemo sic demens est, ut alii cuidam convenire diceret, nisi templo Dei Verbi assumpto pro nostra salute homini, qui est mortuus, et resurrexit, et ascensurus esset in coelos, et patrem sibi ascribit cum discipulis suis Deum, et ipse gratia adoptionem meritus: et Deum suum appellat, quia cum caeteris hominibus similiter ut esset accepit. Unde propter communitatem quidem naturae, Patrem meum et Patrem vestrum dicit, et Deum meum et Deum vestrum. Divisit autem iterum suam personam ipsis, principium gratiae significans, [Col. 0079C] propter quam ad Deum Verbum conjunctione in loco veri Filii ab omnibus honoratur hominibus.

Vigilii responsio.

In suprascripto quarto decimo capitulo per hoc quod legitur in Evangelio: Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum (Joan. XX) , ita intelligitur, quod Jesus Christus Dominus et Deus noster, sicut caeteri homines, gratiam adoptionis, ut Filius Dei diceretur, acceperit, et quasi per conjunctionem ad Deum Verbum in locum veri Filii ab omnibus adoretur. Quod si quis ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non magis unum Jesum Christum Filium Dei et Dominum nostrum in duabus inconfusis et inseparabilibus intelligit et credit esse naturis, anathema sit.

[Col. 0079D] THEODORI CAPITULUM XV.

Hoc quod dictum est: Accipite, pro accipietis, dicit. Si enim cum insufflasset, Spiritum dedisset discipulis (quod valde quidem stulte existimaverunt), superfluum erat dicere postea his, et maxime tempore ascensus in coelos non separari ab Jerusalem, sed exspectarent (exspectare) promissionem Spiritus; et in sequentibus: Sed accipietis virtutem, superveniente Spiritu sancto in vos (Act. I) . Adventum autem ipsum sancti Spiritus super discipulos Lucas factum esse dicit quinquagesimo [Col. 0080A] die resurrectionis, post ascensum. Et illud tamen animadvertendum est, quod si ab insufflatu suscepissent Spiritum, non diceret: Accipite, sed, quoniam accepistis; hoc enim quod dictum est: Accipite, his convenit qui nondum acceperunt.

Vigilii responsio.

In suprascripto decimo quinto capitulo dicitur, quia insufflans Dominus noster Jesus Christus post resurrectionem suam in facies discipulorum suorum non dederit eis Spiritum sanctum, sed dandum significaverit: ut per hoc aut veritas ipsa (quod absit) putetur esse mentita, aut tanquam purum hominem illo flatu non habuisse quod daret, aut dare minime potuisse. Si quis igitur haec ita sapit, docet aut praedicat, anathema sit.

[Col. 0080B] THEODORI CAPITULUM XVI.

Dicit ad Thomam: Infer digitum tuum huc, et vide manus meas; et porrige manum tuam, et mitte in latus meum, et noli esse incredulus, sed fidelis (Joan. XXVIII) . Quoniam, dicit, non credis, et tactum solum sufficere tibi ad credendum putas (haec enim dicens non me latuisti), tange manu, et cape experimentum, et disce credere, et non diffidere. Thomas quidem cum sic credidisset, Dominus meus et Deus meus, dicit: Non ipsum Dominum et Deum dicens. Non enim resurrectionis scientia docebat etiam Deum esse eum qui resurrexit, sed quasi pro miraculo facto Deum collaudat.

Vigilii responsio.

In suprascripto decimo sexto capitulo de illo loco [Col. 0080C] Evangelii ubi Thomas apostolus palpans figuras ⁜ b clavorum dixit: Dominus meus et Deus meus (Ibidem) , asseritur quod Thomas apostolus non ipsum Jesum Christum Dominum Deumque confessus sit, et quia resurrectionis scientiam non doceret, vel quia Deus esset qui resurrexit, sed quia magis pro miraculo facto Thomas apostolus Deum laudaverit. Si quis igitur haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non potius Thomae confessione et verum Deum esse Jesum Christum et in vera carne eum resurrexisse declaratum credit, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XVII.

Ille autem dixit oportere poenitentiam agere eos pro crucis iniquitate, et agnoscentes Salvatorem et auctorem bonorum omnium Jesum Christum, quoniam propter [Col. 0080D] ista pervenit et assumptus est de divina natura, in ipsum fidem suscipere, et ejus discipulos fieri, ante omnia autem ad baptisma accedentes; quod ipse tradidit nobis, praeformationem quidem habens sperationis futurorum, in nomine autem celebrandum Patris, et Filii, et Spiritus sancti: hoc enim quod est. Ut baptizetur unusquisque in nomine Jesu Christi (Act. II) , non hoc dicit ut vocationem quae in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti est, relinquentes, Jesum Christum in baptismate vocent, sed quale hoc est, quod in [Col. 0081A] Moyse baptizati sunt in nube et in mari, ut diceret, quia sub nube et mari Aegyptiorum separati sunt, liberati eorum servitute, ut Moysis leges attenderent: tale hoc est, ut cum ad ipsum accessissent tanquam Salvatorem et omnium bonorum auctorem et doctorem veritatis, ab ipso, ut pote auctore bonorum et doctore veritatis, vocarentur, sicut omnibus hominibus quamque sectam sequentibus consuetudo est ab ipso dogmatis inventore vocari, ut Platonici, Epicurei, Manichaei, et Marcionistae, et si quidam tales dicuntur: eodem enim modo et nos nominari Christianos judicaverunt apostoli, tanquam per hoc certum facientes, quod istius doctrinam oportet attendere: sic et quod ab ipso datum est susciperent baptisma, in ipso quidem primo constitutum, qui et primus baptizatus est, ab ipso autem et caeteris traditum, ut secundum praeformationem futurorum [Col. 0081B] celebretur.

Vigilii responsio.

In supradicto decimo septimo capitulo ex verbis B. Petri, quibus in Actis apostolorum dicit: Baptizetur unusquisque vestrum in nomine Jesu Christi, hoc astruitur, quia in ea invocatione, quae in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti fit, non contineatur et Christus et quod dixit Petrus apostolus, debere eos in Christi nomine baptizari, ut secundum hunc intellectum appareat introducta quaternitas. Adjicitur etiam in eodem capitulo, quia sic a Christo Christiani vocemur, quemadmodum diversarum sectarum et errorum sequaces ab inventoribus et magistris suis sunt sortiti vocabula, ut a Platone Platonici, a Marcione Marcionistae, [Col. 0081C] et a Manichaeo [Manete] Manichaei. Si quis haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit. Nos enim ideo Christiani vocamur et sumus, quia ipsum Dominum nostrum Jesum Christum in baptisma percipientes induimus, ipso nobis existente capite omnes in eodem unum corpus efficimur.

THEODORI CAPITULUM XVIII.

Et secundum duas rationes locum imaginis obtinet: qui enim amant quosdam, post mortem eorum saepius imagines statuentes, hoc sufficiens mortis solatium habere arbitrantur: et eum qui non videtur, nec praesens est, tanquam in imagine aspicientes, putant videre, ita flammam desiderii et vigorem placantes: sed etiam illi qui per civitates habent imperatorum imagines, tanquam praesentes et videntes honorare videntur eos qui [Col. 0081D] non sunt praesentes, cultu et adoratione imaginum. Ista autem utraque per illum adimplentur: omnes enim qui cum illo sunt, et virtutem sequuntur, et debitorum Dei parati redditores, diligunt eum et valde honorant, et charitatem quidem ei, divina natura licet non aspiciatur, adimplent in illo qui ab omnibus videtur, sic omnibus existimantibus, ut ipsum videntibus per illum, et illi semper praesentibus, et honorem vero omnem sic attribuunt tanquam imagini imperiali, cum quasi ipso sit divina natura, et in ipso spectetur. Si enim et Filius est qui inhabitare dicitur, sed cum eo est etiam Pater, et inseparabiliter omnimodo ad Filium esse ab omni creditur creatura, et Spiritus autem non abest, ut pote etiam in loco unctionis factus ei, et cum [Col. 0082A] eo est semper qui assumptus est; et non mirandum est, cum etiam in quibuslibet hominibus virtutem sequentibus cum Filio et Patre esse dicitur: Veniemus enim et ego, et Pater, et mansionem apud eum faciemus (Joan. XIV) . Quod autem et Spiritus hujusmodi hominum inseparabilis est, certum est omnibus.

Vigilii responsio.

In suprascripto decimo octavo capitulo ita invisibilis Dei imago asseritur esse Christus, tanquam si absentium principum imagines pro eorum colantur honoribus. Quae si quis ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XIX.

Hoc enim quod, Hic est Filius meus dilectus in quo mihi complacuit (Luc. III) , in baptismate adoptionem [Col. 0082B] demonstrat, sed non comparatione [secundum comparationem] Judaicae adoptionis: quia et ad illos dictum erat: Ego dixi: Dii estis, et filii excelsi omnes, et: Filios genui et exaltavi (Psal. LXXXI) : ejus adoptionis praecipuum, eo quod dixit: Dilectus, et in eo mihi complacuit (Isai. II) , ostendens. Propter hoc et vox Patris fiebat adoptionem confirmans, et Filii nominatione per adoptionem secundum gratiam eum qui vere Filius est demonstrabat: cujus conjunctio ad veram et firmam adoptionem istum constituebat: et Spiritus sanctus in specie columbae descendens permansit super eum, quatenus in conjunctione ad eum qui vere Filius est, ejus cooperationi intentus maneat, firmam adoptionis habens dignitatem. Per omnia autem in quo primo adoptionis performabatur baptisma, dico [Col. 0082C] autem Domini Christi ex Patre, et Filio, et Spiritu sancto, hoc quod fiebat complebatur.

Vigilii responsio.

In suprascripto decimo nono capitulo, ubi Evangelium secundum Lucam de baptismo Christi videtur exponi, duae sunt reprehensiones: una quia dualitas inducitur filiorum, cum per adoptionem videtur dici Christus Filius Dei; alia, quia in nomine Trinitatis ipse quoque asseritur baptizatus; per quod quaternitas sine dubitatione monstratur. Si quis igitur haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XX.

Ideo ergo differentiam quidem Dei Verbi et recepti hominis tantum nobis ostendit psalmus: divisa vero haec in Novo Testamento reperiuntur, Domino quidem [Col. 0082D] in se accipiente primordia psalmi, in quibus factorem cum dicit esse creaturae, et elevatam habere super coelos magnificentiam, et mirificari in omni terra. Apostolo autem supradicta quae de homine dicuntur, qui tantum beneficiorum meruit, quomodo non manifestum, quod alterum quidem nos divina Scriptura docet evidenter esse Deum Verbum, alterum vero hominem, et multam eorum esse ostendit nobis differentiam: nam iste quidem memorat, ille autem memoriam meretur: et iste quidem visitat, alter autem cum visitationem meretur, beatus dicitur: et iste quidem beneficium dando minuit paulo minus ab angelis, ille autem et per talem minutionem beneficium accepit: et iste quidem gloria et honore coronat, alter autem coronatur, et pro his [Col. 0083A] beatus dicitur: et iste quidem constituit ipsum super omnia opera manuum ejus, et omnia subjecit sub pedibus ejus: alter autem meritus est dominari eis, quorum antea non habebat potestatem.

Vigilii responsio.

In suprascripto vigesimo capitulo, ubi octavus psalmus videtur exponi, et nudus homo (sicut et in aliis jam dictum est) Christus asseritur, et divisus a Verbo monstratur, et dualitas inducitur personarum. Quae si quis ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non ita in Christo Domino duas naturas invisibiliter et inconfuse unitas intelligat, ut manente earumdem differentia naturarum, ipse unus atque idem verus sit Dei et verus hominis Filius, anathema sit.

[Col. 0083B] THEODORI CAPITULUM XXI.

Sed non volentes ista considerare, voces omnes trahere ad Dominum tentant Christum, ut ea quae de populo facta sunt simili modo intelligerent, et risum praestarent Judaeis, quando ex scriptorum sequentia nihil ad Dominum Christum pertinentes ostendant voces.

THEODORI CAPITULUM XXII.

Tale est, et quod non derelicta est anima ejus in inferno, nec caro ejus vidit corruptionem (Psal. XV) : nam propheta quidem supra modum ipsam ponit circa populum providentiam, volens dicere, quoniam inter tentabiles eos ab omnibus conservavit malis. Quoniam autem hoc verum et ex ipsis rebus eventum accepit in Domino Christo, frequentissime de eo loquens beatus [Col. 0083C] Petrus, utitur voce; ostendens quoniam quod de populo supra modum dictum est, ex quadam ratione utente voce propheta, hoc verum eventum in ipsis rebus accepit nunc in Domino Christo.

Vigilii responsio.

In suprascriptis vigesimo primo et vigesimo secundo capitulis hoc videtur dici, quod prophetiam, quae ex persona Christi loquens ait: Non derelinques animam meam in infernum, nec dabis Sanctum tuum videre corruptionem (Psal. XV) , non de ipso Christo praedictam fuisse, sed de populo Israeliticae generationis: beatum vero Petrum apostolum ad Christum hanc prophetiam per eventum aptare voluisse (Act. II) . Et ideo qui haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

[Col. 0083D] THEODORI CAPITULUM XXIII.

Eumdem intellectum habet et illud: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem (Psal. XXI) . Quod etenim psalmus nullatenus convenit Domino, certum est: neque enim erat Domini Christi, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus (I Petr. II) , dicere: Longe a salute mea verba delictorum meorum (Psal. XXI) . Sed et ipse Dominus, cum secundum communem hominum legem in passione opprimeretur, Deus meus, Deus meus, quare me dereliquisti (Matth. XXVII) ? misit vocem; et apostolis: Diviserunt sibi vestimenta mea, [Col. 0084A] et super vestimentum meum miserunt sortem (Psal. XXI) , ad eum traxerunt manifeste: quoniam quod supra modum dictum fuerat prius a David, propter illata ei mala, hoc ex operibus evenit in Domino Christo, cujus et vestimenta diviserunt, et sorti tunicam subjecerunt.

Vigilii responsio.

In suprascripto vigesimo tertio capitulo exponendo quaedam vigesimi primi psalmi verba, quibus dicitur: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestem meam miserunt sortem, negantur Jesu Christo Domino convenire; sed quod David propter quaedam mala quae perpessus est, de se dixerit, evangelistam ex eventu ad Christum traxisse, et adjicitur, quia non poterat dicere Dominus Jesus, qui peccatum non fecit: Longe [Col. 0084B] a salute mea verba delictorum meorum (Ibidem) : et ideo qui haec sapit, docet, credit aut praedicat, et non ea in quibus delictorum meminit, ad corpus ipsius, quod est Ecclesia, quae in hoc mundo sine delicto esse non potest, intelligit pertinere; illa autem de divisione vestimentorum, non specialiter de ipso capite, id est Domino Deo nostro Jesu Christo praedicta, et in ipso credit esse completa, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XXIV.

Foderunt manus meas et pedes (Psal. XXI) , et omnia perscrutabantur, et quae agebam, et quae conabar. Nam foderunt, ex translatione dicit eorum qui per fossionem scrutari quae in profundo sunt tentant. Dinumeraverunt omnia ossa mea (Ibidem) : totius meae [Col. 0084C] fortitudinis et totius meae substantiae detentores facti sunt, ut etiam numero mea subjicerent. Istud autem ex consuetudine quam habent hostes dixit, qui quando obtinuerint, numero ⁜ a et talis subtilem notitiam inventorum faciunt [Locus corruptus]. Propterea et sequenter dicens: Ipsi vero consideraverunt, et conspexerunt me, intulit: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem. Considerantes enim me, ait, et conspicientes quod omnia eis evenerunt in me desiderata (conspicere enim ita ut apud nos dicitur pro eo quod est: Vidit in eum quae volebat pati eum) jam, tanquam me omnino malis dedito, sicut hostes, mea post vastationem et captivitatem diviserunt sorte divisionem eorum facientes. Et evangelista quidem in Domino verba ex rebus assumens, eis usus est, [Col. 0084D] sicut et in aliis diximus. Nam quod non pertineat ad Dominum psalmus, in superioribus evidenter ostendimus. At vero beatus David supra modum ista magis in his quae ab Absalom facta sunt, dixit: quoniam dum recessisset David, jure belli metropolim ingressus, omnes quidem obtinuit res regales, non piguit autem patris cubile inquinare.

Vigilii responsio.

In suprascripto vigesimo quarto capitulo de memorato eodem vigesimo primo psalmo illa verba ubi dicit: Foderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea: ipsi vero consideraverunt [Col. 0085A] et inspexerunt in me (Psal. XXI) ; asseritur non de Christo esse praedicta, sed David hoc de se dixisse propter tyrannidem Absalom, qui regiam urbem substantiamque pervaserat, atque in terra omnia dinumeraverat patris; sed evangelistam haec ex eventu ad Christi traxisse personam. Qui igitur haec ita credit, sapit, docet aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XXV.

Quoniam ⁜ a cibi et potus suaves quidem fiunt in tempore gaudii, insuavia autem et amara in tristitia; talia erant (inquit) quae ab illis fiebant, ut ex tristitia et ira esset quidem mihi in locum fellis cibus, esset autem et potio aceto nihil differens. Maxime autem hoc fit in iracundiis quae cum tribulatione fiunt, quod verisimile erat pati eos contra suos. Usus est autem evangelista hoc testimonio in Domino, et ipse autem Dominus: [Col. 0085B] Zelus domus tuae comedit me (Joan. II) , de seipso dicens. Et beatus Paulus de Judaeis loquens: Fiat mensa eorum (Rom. XV) , etc.; beatus Petrus de Juda: Fiat habitatio ejus deserta (Act. I) . Et certe diversis constitutis rebus, non quasi psalmo modo pro his dicto, iterum autem de illo, et iterum de alio: sed quia de Judaeis dicta sunt plura, qui se separaverunt de Deo et lege, convincentia illorum devotionem, necessarius est testimoniorum usus simul ex rebus captus, qualis est: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto (Psal. LXVIII) .

Vigilii responsio.

In suprascripto vigesimo quinto capitulo de eo loco psalmi ubi dicit: Dederunt in escam meam fel, [Col. 0085C] et in siti mea potaverunt me aceto; contra evidentem Evangelii veritatem exponitur, dicendo: quia nec vero aceto potatus est Dominus, sed ad tristitiam et iracundiam offerentium habuerit potationem in aceti loco et escam in fellis; nec de ipso praedictum, sed evangelistam hoc testimonio usum fuisse ex eventu in Domino. Propterea qui haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XXVI.

Sicut igitur per hujusmodi confessionem non deitatis Nathanael habens scientiam ostenditur (Judaei et Samaritae talia sperantes plurimum, quantum Dei verbi a scientia longe erant?), sic et Martha per confessionem illam, non deitatis habens tunc scientiam probatur: manifeste autem nec beatus Petrus: adhuc etenim [Col. 0085D] ipsis sufficiebat tunc revelationem illam suscipientibus praecipuum aliquid majus de ipso praeter caeterorum hominum phantasiam accipere: post resurrectionem autem Spiritu perducti ad scientiam, tunc et revelationis perfectam scientiam suscipiebant, ut scirent quia praecipuum ipsi praeter caeteros homines non aliquo puro honore ex Deo pervenit, sicut in caeteris hominibus, sed per unitatem ad Deum Verbum, per quam omnis honoris ei particeps est post in coelos ascensum.

Vigilii responsio.

In suprascripto vigesimo sexto capitulo et agnitionem deitatis Christi ante resurrectionem ejus Petrus [Col. 0086A] habuisse negatur, phantasiam vero intelligentiae prae caeteris hominibus accepisse dicitur: et rursus dualitas filiorum inducitur: dum hominem participem dicit ad Verbum postquam in coelos ascendit: Qui ergo ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non unum eumdemque esse intelligit Christum et Dominum nostrum Dei et hominis Filium, manente in ipso unitarum differentia naturarum, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XXVII.

Matthaeus quidem evangelista post tentationes dicit: quod accedentes angeli ministrabant ei (Matth. IV) , scilicet cum eo constituti cooperantes, et omnibus circa eum Deo ministrantes, quod jam per certamina ad diabolum ostensus est clarior; sed et quod passuro ei aderant angeli, ex Evangeliis discimus. Et cum resurrexit, in monumento visi sunt (Matth. XXVIII; Luc. XXII) : per omnia enim ista monstratur dignitas Christi, quod inseparate ei angeli aderant, omnibus circa eum ministrabant: sicut enim a peccantibus separantur, sic et per meritum honoratis subveniunt. Propter quod bene Dominus ait: Quod majus videbitis, et quod coelum aperietur omnibus per me, et omnes angeli semper mecum erunt, nunc quidem ascendentes, nunc vero descendentes, sicut ad domesticum Dei et amicum (Joan. I) .

Vigilii responsio.

In suprascripto vigesimo septimo capitulo, ubi de Matthaeo evangelista exponitur, quia consummatis tentationibus accesserunt angeli, ut ministrarent Christo, dicitur: Quia sicut et alii per meritum honorato Christo subvenerint angeli, et quia sic ad Christum [Col. 0086C] in coelos ascenderint et descenderint angeli, tanquam ad amicum et domesticum Dei. Qui ergo haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non ut vero Deo, veri Dei Filio, uni eidemque cum assumpta ex utero Virginis perfecta humanitate, angeli ut pote Creatori et Domino deservierint atque deserviant, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XXVIII.

Plus inquietabatur Dominus, et certamen habebat ad animae passiones quam corporis, et meliore animo libidines vincebat, mediante ei deitate ad perfectionem; unde et Dominus ad haec maxime instituens videtur certamen: cupiditate enim pecuniarum non deceptus, et gloriae desiderio non tentus, carni quidem praebuit nihil, nec enim illius erat talibus vinci: animam autem [Col. 0086D] si non recepisset, sed deitas est quae ea vinceret, nullatenus eorum quae facta sunt, ad nos respicit lucrum: quae enim ad conversationis perfectionem similitudo deitatis et animae humanae? Etiam videntur Domini certamina non ad nos respiciens habere lucrum, sed ostentationis cujusdam gratia fuisse: quod si hoc dicere non est possibile (certum etenim est quod illa propter nos facta sunt, et majus certamen instituit ad animae passiones, minus autem ad carnis) quanto et amplius et magis inquietare illos contingebat, et magis illa erant, quae et ampliori indigebant medicina, videlicet quod et carnem et animam assumens pro utraque [Col. 0087A] certabat, mortificans quidem in carne peccatum, et mansuetans ejus libidines, et facile capiendas meliori ratione animae faciens, erudiens autem animam, et exercitans et suas passiones vincere, et carnis refrenare libidines, haec autem deitas inhabitans operabatur, haec inhabitans medebatur utrique eorum.

Vigilii responsio.

In suprascripto vigesimo octavo capitulo iterum purus homo Christus inducitur, qui ratione animae, corporis dicitur mansuetas fecisse libidines, et erudisse animam, et exercitasse eam, ut passiones suas vinceret, et carnis in se libidines refrenaret: quae tamen utraque, mediante deitate, operatam fuisse dicit animam: ut secundum haec jam nec ipsum unum eumdemque Jesum Christum mediatorem Dei et hominum [Col. 0087B] habeamus, sed carni et animae mediatrix deitas fuisse videatur. Qui igitur haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XXIX.

Sed si caro erat, inquit, crucifixa, quomodo sol radios avertit, et tenebrae occupaverunt terram omnem, et terraemotus, et petrae dirumpebantur, et mortui surrexerunt? Quid igitur dicant et de tenebris in Aegypto factis temporibus Moysis, non per tres horas, sed per tres dies? quid autem propter alia per Moysem facta miracula? et quae per Jesum Nave, qui solem stare fecit? qui sol et in temporibus Ezechiae regis et contra naturam retrorsus est? Et de Elisaei reliquiis quae mortuum suscitarunt? Si enim Verbum Deum passum demonstrant quae in cruce facta sunt, et propter hominem [Col. 0087C] non concedunt facta esse; et quae in temporibus Moysis, propter genus Abraham non erant, et quae in temporibus Jesu Nave, et quae in Ezechiae regis: quod si illa propter Judaeorum populum mirabiliter facta sunt, quomodo non magis quae in cruce facta sunt, propter Dei Verbi templum?

Vigilii responsio.

In suprascripto vigesimo nono capitulo, dum quasi Apollinari, qui divinam naturam passionibus implicabat, contradicitur, a recto tramite declinatur, et modus assertionis exceditur, ut purus homo pependisse putetur in cruce. Et ideo qui hoc ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non Christum Deum verum credens, manente impassibili deitate, eumdem carne propria passum esse confitetur, anathema sit.

[Col. 0087D] THEODORI CAPITULUM XXX.

Manifestum est autem quod unitas convenit: per eam enim naturae collectae unam personam secundum unitatem effecerunt. Sicut enim de viro et muliere dicitur, quod jam non sunt duo, sed una caro (Matth. XIX) ; dicamus et nos rationabiliter secundum unitatis rationem, quoniam non sunt duae personae, sed una, scilicet naturis discretis. Sicut enim ibi non nocet numero duorum unam dici carnem (certum est enim secundum quod una dicitur); ita et hic non nocet naturarum differentiae personae unitas. Quando etiam et naturas discernimus, perfectam naturam Dei Verbi dicimus, et perfectam personam: nec enim sine persona est subsistentiam dicere perfectam: perfectam autem et hominis [Col. 0088A] naturam et personam similiter. Quando autem ad conjunctionem respiciamus, unam personam tunc dicimus.

Vigilii responsio.

In suprascripto trigesimo capitulo pessimo exemplo tentatur ostendi, quomodo una persona Christi possit intelligi, id est, sicut de viro et de muliere convenientibus legitur, sic et in Christo discretis naturis quasi unam esse personam: et sequitur perfectam esse naturam Dei Verbi, et perfectam personam, et perfectam hominis naturam atque personam, et similiter: unde apparet quia et de exemplo viri ac mulieris, ubi duae personae sunt, et de his quae sequuntur, tametsi tacetur numerus, duae autem inducuntur unius Christi personae. Quod qui [Col. 0088B] ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XXXI.

Sed Christum quidem secundum carnem et assumptam servi formam, eum autem qui eam assumpsit super omnia nominans Deum, intulit tamen hoc secundum conjunctionem; ut per significationem nominum, naturarum manifestam divisionem faciat. Nemo igitur, neque eum qui secundum carnem ex Judaeis est, dicat Deum, nec iterum Deum, qui est super omnia, secundum carnem ex Judaeis.

Vigilii responsio.

In suprascripto trigesimo primo capitulo, in expositione quae de symbolo trecentorum decem et octo Patrum facta videtur, non solum divisio naturarum [Col. 0088C] asseritur, sed et absolute dicendo, neque eum qui secundum carnem ex Judaeis nudus deitate homo, et purus sine carne Deus, quasi seorsum et seorsum duae pronuntiantur esse personae. Si quis ergo haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non sic in uno Christo unitas confitetur esse naturas, ut personae sive subsistentiae singularitas agnoscatur, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XXXII.

Jesum enim dicit a Nazareth, quem unxit Deus Spiritu sancto et virtute (Act. X) : qui autem Dei Spiritu unctus est, omnino aliquid inde assumpsit. Quis autem furens dicat de Spiritu aliquid assumpsisse divinam naturam; nec non et participem? participes enim ejus videlicet vocat qui et ipsi uncti sunt; qui autem [Col. 0088D] uncti sunt, et in hoc participes ejus juste facti, non aliter unctiones communicare dicuntur, nisi ei qui assumptus est: hoc ipsum autem demonstratur, quod mercedem justam accepit: Pro hoc enim, inquit, quod dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem, pro his praecipuam unctionem meruisti.

Vigilii responsio.

In suprascripto trigesimo secundo capitulo in commento Epistolae ad Hebraeos adhibetur illud Petri, ubi dixit: Jesum a Nazareth, quem unxit Deus Spiritu sancto et virtute, et infertur: Qui autem Dei Spiritu unctus est, omnimode aliquid inde assumpsit; et additur: Quis autem furens dicat de Spiritu aliquid assumpsisse divinam naturam? per quae verba [Col. 0089A] purus homo Christus inducitur, qui unctione Spiritus sancti particeps factus sit divinae naturae, sicut et alii: et mercedis justae nomine, quia dilexerit justitiam, et oderit iniquitatem, praecipuam meruerit unctionem. Qui ergo ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XXXIII.

Rabbi, tu es Filius Dei, tu es rex Israel: hoc est, tu es ille qui de longe praedicatus es Christus: haec enim scilicet de Christo sperabat, sicut domestico constitute praeter omnes Deo.

THEODORI CAPITULUM XXXIV.

Certus quidem et ipse erat Filius Dei, non secundum deitatis dicens nativitatem, sed secundum quod domesticus Deo erat, per quod Filii Dei qui per virtutem [Col. 0089B] domestici Deo constituti homines interim vocabantur.

Vigilii responsio.

In suprascriptis trigesimo tertio et trigesimo quarto capitulis de interpretatione Evangelii secundum Joannem adhibentur verba Nathanaelis dicentis Domino: Tu es Filius Dei, tu es rex Israel: et infertur dictum esse Christo tanquam domestico Dei, ut non ipse Christus sit Deus, sed plusquam alii homines sit domesticus Deo; et dicitur, quia sicut alii sancti homines filii Dei dicuntur, sic et Christus per familiaritatem quam ad Deum habet a Nathanaele, cum quo loquebatur, Deus sit nominatus. Quae qui ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non eumdem Christum verum Deum et verum hominem confitetur, unum in utraque natura perfectum, anathema sit.

[Col. 0089C] THEODORI CAPITULUM XXXV.

Quando enim dicit: De Filio suo, qui factus est ex semine David secundum carnem, certum quidem quod filium hic eum qui ex semine David factus est secundum carnem non Deum dicit Verbum, sed assumptam servi formam. Nec enim Deus secundum carnem, nec Deus ex semine factus est David, sed sumptus pro nobis homo, quem Filium beatus Apostolus manifeste vocat.

Vigilii responsio.

In suprascripto capitulo trigesimo quinto cum exponitur locus Apostoli de Epistola ad Romanos, ubi dicit: De Filio suo qui factus est ex semine David secundum carnem, nuda servi forma depromitur, dicendo quod hic Filium eum qui ex semine David [Col. 0089D] factus est secundum carnem, non Deum Verbum dicat, sed sumptum pro nobis hominem, quem Filium beatus Apostolus manifeste vocet: quae verba ostendunt nudum, sicut dictum est, hominem praedicari. Qui ergo ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non eumdem, qui ex semine David secundum carnem natus est, juxta David et Pauli apostoli vocem, ipsum credit esse etiam super omnia Deum, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XXXVI.

Renatus alter factus est pro altero, non jam pars Adam mutabilis et peccatis circumfusi, sed Christi, qui omnino inculpabilis per resurrectionem factus est.

Vigilii responsio.

In suprascripto trigesimo sexto capitulo ubi ad [Col. 0090A] baptizatum dicitur: Quia renatus alter factus est ex altero, non jam pars Adam mutabilis et peccatis circumfusi, sed Christi, qui omnino inculpabilis per resurrectionem factus est: quibus verbis Christum ante resurrectionem, quod absit, vult videri fuisse culpabilem. Qui ergo haec sapit, docet aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XXXVII.

Ut multam quidem ejus faceret diligentiam, omnia autem illius propria faceret et toleraret, per omnes conductus passiones, per quas eum secundum suam virtutem perfectum fecit, nec a mortuis secundum suae naturae legem recedens, sed sua praesentia et operatione et gratia liberans eum quidem de morte et malis quae inde sunt, resuscitans autem eum de mortuis, et ad [Col. 0090B] meliorem finem perducens.

Vigilii responsio.

In suprascripto trigesimo septimo capitulo dicitur, quia Christo in passionibus et morte Deus verbum praesentia et operatione et ad gratiam adfuerit: quod si ita est, tanquam alter alteri praesens gratiam et operationem impendisse videbitur. Qui ergo haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non ipsum Deum Verbum, servata impassibilitate divinitatis suae in carne anima rationali et intellectuali animata, quam sibi ab ipso conceptu univit ex Virgine, omnia quae de passione ejus scripta sunt, voluntarie sustinuisse dicit, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XXXVIII.

[Col. 0090C] Deinde ostendens cujus gratia passus est, diminutionem infert: Quatenus circa [citra] Deum pro omnibus gustaret mortem (Hebr. II) : quia, divina natura ita volente, separata illa, ipse pro se [per se], pro omnium utilitate gustavit mortem: et ostendens quod deitas separata quidem erat ab illo qui passus est secundum mortis experimentum, quia nec possibile erat illam mortis experimentum accipere, non tamen illi qui passus est abfuerat secundum diligentiam.

Vigilii responsio.

In suprascripto trigesimo octavo capitulo et falsatum testimonium Apostoli agnoscimus, quia ubi legitur: Ut gratia Dei pro omnibus gustaret mortem, hic invenitur: Ut sine Deo pro omnibus gustaret mortem, et hoc quasi astruendo dicitur: quia, divina [Col. 0090D] natura separata, ipse pro se, vel ut purus homo pro omnium utilitate gustaverit mortem. Qui ergo ita sapit, docet, credit, aut praedicat, et non confitetur quia Deus verbum carnem, quam sibi ex ipsa conceptione secundum substantiam adunivit, nec in passionibus nec in morte unquam deseruerit, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XXXIX.

Jesum autem ait de Nazareth, quem unxit Deus Spiritu et virtute (Act. X) , cujus unctionem meritus, et immaculatus effectus est per omnia, et ad divinam naturam meruit conjunctionem. Neque enim conjunctionem suscepisset illam, nisi prius immaculatus factus fuisset, ut sic condeceat illius unitatem.

[Col. 0091A] Vigilii responsio.

In suprascripto trigesimo nono capitulo rursum illud quod beatus Petrus dixit: Jesum a Nazareth, quem unxit Deus Spiritu et virtute: exponens dicit, per unctionem Spiritus, quod meruit, et immaculatum eum per omnia factum, et ad divinam naturam meruisse conjunctionem: quae verba Christum purum hominem aperte signant. Qui ergo haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XL.

Nam et illud: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacuit (Matth. III) , insania evidens est de Deo Verbo putare dicere eum. Qui enim dixit: Hic est Filius meus dilectus, et intulit: In quo mihi complacuit, significavit quod aperte ad comparationem [Col. 0091B] hoc dicit aliorum filiorum, qui nec dilecti facti sunt, rec placere nimis potuerunt ei.

Vigilii responsio.

In suprascripto capitulo quadragesimo de interpretatione Evangelii secundum Matthaeum, ubi dicitur: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacuit, subjungitur et dicitur: Insania evidens est de Deo dicere eum. Qui enim dixit: Hic est Filius meus dilectus, et intulit: In quo mihi complacuit, significavit quod aperte ad comparationem hoc dicit filiorum, qui ne dilecti ei facti sunt, nec placere nimis potuerunt. Quae verba Christum Jesum purum rursus hominem et adoptivum filium evidenter ostendunt. Qui igitur haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

[Col. 0091C] THEODORI CAPITULUM XLI.

Permanens autem, donec secundum suam creaturam et virtutem solvens mortis dolores, liberavit eum ineffabilibus illius vinculis, et de mortuis resuscitans, transtulit quidem in immortalem vitam: incorruptum autem eum et immortalem et immutabilem efficiens, in coelum duxit.

Vigilii responsio.

In suprascripto quadragesimo primo capitulo dicitur, quod solvens mortis dolores, liberavit Christum ineffabilibus illis vinculis, et de morte resuscitans transtulerit quidem ad immortalem vitam, incorruptum autem eum et immortalem et immutabilem efficiens, in coelum eduxerit: per quae omnia [Col. 0091D] verba declaratur nudum hominem esse Jesum Christum. Qui ergo ita sapit, docet, credit, aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XLII.

Christum justificatum et immaculatum factum secundum virtutem sancti Spiritus [sicut beatus Apostolus modo quidem dicit: Quod justificatus est in Spiritu (II Tim. III) ; modo vero: Quod per Spiritum aeternum immaculatum se obtulit Deo (Hebr. IX) ] mori quidem fecit secundum legem hominum, ut pote autem impeccabilem virtute sancti Spiritus factum resuscitavit de mortuis, et ad vitam constituit meliorem, immutabilem quidem anima cogitationibus, incorruptum autem et indissolutum ex carne faciens.

[Col. 0092A] Vigilii responsio.

In suprascripto quadragesimo secundo capitulo dicitur Christum justificatum et immaculatum factum esse virtute Spiritus sancti; et adjicit: Mori quidem eum fecit secundum legem hominum, ut pote autem impeccabilem virtute Spiritus sancti factum resuscitavit de mortuis: quibus verbis sic separatus a verbo Dei insinuatur homo, ut sancti Spiritus virtute immaculatus et impeccabilis, quasi aliquis justus homo asseratur effectus. Qui ergo haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XLIII.

Deo autem gratias, qui nobis dedit victoriam per Dominum nostrum Jesum Christum (I Cor. XV) ; istorum causam nobis fuisse dicens Deum, qui contra omnes [Col. 0092B] adversarios dedit nobis victoriam sive mortis, sive peccati, sive cujuscunque hinc nascendi mali: qui Dominum nostrum Jesum Christum pro nobis hominem sumens, et ipsum per resurrectionem de mortuis ad meliorem transtulit finem, et in dextera sua sedere fecit, et nobis ad eum donavit communionem.

Vigilii responsio.

In suprascripto quadragesimo tertio capitulo, exponendo verba apostoli Pauli quibus dicit: Deo autem gratias, qui nobis dedit victoriam per Dominum nostrum Jesum Christum. Et post plura subjungitur: Dominus noster Jesus Christus pro nobis hominem sumens, et ipsum per resurrectionem de mortuis ad meliorem transtulit finem, per quae jam quasi existens homo, a Deo verbo significatur assumptus, ut [Col. 0092C] duo fuisse videantur, et alter alteri praestitisse. Qui ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XLIV.

Cum ergo interrogent: Hominis genitrix, aut Dei genitrix Maria dicatur a nobis? Utraque, unum quidem natura, alterum autem relatione: hominis enim genitrix natura, quia homo erat et in ventre Mariae, qui et processit inde; Dei autem genitrix, quia Deus erat in homine nato; non in illo circumscriptus secundum naturam, sed quod in eo erat affectu voluntatis.

Vigilii responsio.

In suprascripto quadragesimo quarto capitulo dicitur: [Col. 0092D] Cum ergo interrogent: Hominis genitrix, an Dei genitrix Maria dicatur, quasi ex respondentis persona dicitur, utraque dici, et adjungitur: Unum quidem natura rei, alterum autem relatione; et additur: Hominis enim genitrix natura, quia homo erat et in ventre Mariae, qui et processit inde: Dei autem genitrix, quia Deus erat in homine nato: et adjicitur: Non ille circumscriptus secundum naturam, sed quod in eo erat affectu voluntatis. Quae verba item et unum hominem Christum, et duos filios beatae Mariae demonstrant. Quod qui ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non Deum verbum, qui ante omnia saecula ex Patre ineffabiliter natus est, eumdem ex sancta Virgine Maria (sicut in primo capitulo diximus) per secundam nativitatem suam incarnatum [Col. 0093A] et natum unum in utraque natura inconfusa inseparabilique cognoscit, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XLV.

⁜ a Gratia filius qui ex Maria est homo, natura autem Deus Verbum: quod autem secundum gratiam, non natura, et quod secundum naturam, non gratia, non duo filii; sufficiat corpori, quod ex nobis est secundum gratiam filiatio, gloria et immortalitas: quia templum Dei Verbi factum est, non supra naturam elevetur: et Deus Verbum pro debita a nobis gratiarum actione non injurietur: et quae est injuria componere eum cum corpore, et putare indigere corporis ad perfectam filiationem! nec ipse Deus Verbum vult se David filium esse, sed Dominum; corpus autem hoc vocari David filium non solum non invidit, sed et propter [Col. 0093B] hoc adfuit.

Vigilii responsio.

In suprascripto quadragesimo quinto capitulo dicitur, quia per gratiam sit filius qui ex Maria natus est homo, natura autem Deus Verbum: et quasi ratiocinatur dicendo: Quod gratia, non natura, et quod natura, non gratia; et adjungitur: Sufficit corpori quod ex nobis est secundum gratiam filiatio, et non supra naturam elevetur, et Deus Verbum pro debita a nobis gratiarum actione non injurietur; quae verba nudum hominem ex Virgine Maria significant, qui per gratiam appelletur Filius Dei. Qui ergo haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

[Col. 0093C] THEODORI CAPITULUM XLVI.

⁜ b Quando erit quaestio de nativitatibus secundum naturam, ne Mariae filius Verbum Dei existimetur, mortales enim mortales generant secundum naturam, et corpus simile sibi: et duas nativitates Deus Verbum non sustinuit, unam quidem ante saecula, alteram vero in posterioribus temporibus.

Vigilii responsio.

In supradicto quadragesimo sexto capitulo dicitur, ut Mariae filius Deus Verbum non existimetur, adjiciendo: Quia mortalis mortalem generat secundum naturam, et corpus simile sibi. Quae verba et purum hominem de sancta Virgine Maria significant, et duos filios introducunt. Qui ergo ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

[Col. 0093D] THEODORI CAPITULUM XLVII.

Ergo jam cessabunt ab impudente pugna, desistent autem a vana contentione, erubescentes evidentiam praedictorum: plurimos enim dicunt filios in gloriam ducentes. Ecce igitur in filiationis ratione Apostolus apparet (I Tim. III) , assumptum hominem caeteris connumerans, non secundum quod illis [illius] filiationis particeps est, sed secundum quod similiter gratia filiationem assumpsit, deitate sola naturalem filiationem possidente.

Vigilii responsio.

In suprascripto quadragesimo septimo capitulo id [Col. 0094A] quod dicit Apostolus, Qui multos filios ad gloriam adduxerat (Hebr. II, 10) , exponendo dicitur, quod assumptum hominem caeteris connumeret sanctus Apostolus, eo quod similiter gratiam filiationis acceperit, sola deitate naturalem filiationem possidente: quae quidem verba, sicut superius dictum est, duos introducunt filios, id est unum per gratiam, alterum per naturam. Quod qui ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XLVIII.

Sed ad hoc dicunt, quod Jesus nomen salvatorem significat. Salvator autem si dicitur, quomodo ille homo dicatur? obliti quod Jesus dicebatur etiam filius Nave: et quod mirandum est, quia non sit vocatus fortuito in generatione, sed transnominatus a [Col. 0094B] Moyse. Certum autem est quod non hoc imponere homini patiebatur, si divinam naturam omnimodo significabat.

Vigilii responsio.

In suprascripto quadragesimo octavo capitulo de nomine Jesu, quod salvatorem significat, argumentando negatur, et dicitur: Quia si salvator divinam naturam significaret, nunquam tale nomen homini imponeretur. Quibus verbis absolute et purus homo Christus ostenditur, et duae personae intelliguntur. Quae qui ita sapit, credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM XLIX.

Itaque non solum Filium ipsum vocat a Deo Verbo separans, sed etiam secundum rationem filiationis communicans [Col. 0094C] caeteris participibus filiationis convincitur: quoniam gratia et ipse particeps fuit filiationis, non naturaliter ex Patre natus, habens tamen ad caeteros excellentiam, qui unitate ad ipsum filiationem possidet, quod ei firmiorem ipsius rei donat participationem.

Vigilii responsio.

In suprascripto quadragesimo nono capitulo dicitur, quia Christus per gratiam particeps fuit filiationis, habens tamen ad caeteros excellentiam, quod ei firmior ipsius rei donata fuerit participatio. Quod qui ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non magis Deus Verbum cum assumpta carne unus atque idem Dominus Jesus Christus et verus Filius Dei et idem ipse verus Filius hominis intelligitur et creditur, [Col. 0094D] anathema sit.

THEODORI CAPITULUM L.

Homo Jesus similiter omnibus hominibus, nihil differens connaturalibus hominibus quam quod ipsi gratiam dedit; gratia autem data naturam non mutat; sed post mortis destructionem donavit ei Deus nomen super omne nomen.

Vigilii responsio.

In suprascripto quinquagesimo capitulo dicitur, quod homo Jesus nihil differat ab omnibus connaturalibus hominibus, nisi quod ei gratiam dedit: quae [Col. 0095A] verba Dominum nostrum Jesum Christum velut unum de justis hominibus faciunt aestimari, qui non deitate sua excelsus intelligatur, sed gratia aliquid amplius quam caeteri homines asseratur adeptus. Quod si quis ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM LI.

Sed mei fratres, qui ejusdem mihi matris sunt filii dicunt mihi. Non separa hominem et Deum, sed unum eumdemque dic hominem, dicens: Dico connaturalem mihi, dico Deum. Si dicam connaturalem Deo, dico: Quomodo homo et Deus unum sunt? Nunquid una natura hominis et Dei, domini et servi, factoris et facturae? Homo homini consubstantialis est, Deus autem Deo consubstantialis est: quomodo igitur homo et [Col. 0095B] Deus unus per unitatem esse potest: qui salvificatur, qui salvificat, et qui ante saecula, et qui ex Maria apparuit?

Vigilii responsio.

In suprascripto quinquagesimo primo capitulo negatur quod unus idemque dici possit Deus et homo dicendo: Quomodo homo et Deus unus per unitatem esse potest, qui salvificat, et qui salvificatur, qui ante saecula est, et qui ex Maria apparuit? Quae verba duas introducunt in Christo personas. Si quis igitur ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM LII.

Bene intulit: Namque et ego homo sum (Matth. VIII) , ut dicat: Nihil mirandum si hoc potes cum sis [Col. 0095C] homo accipiens a Deo: quoniam et ego cum hoc sim, accipio obedientes, semel habens jubendi potestatem propter datoris indulgentiam.

THEODORI CAPITULUM LIII.

Quapropter et nec incongruum est et te, accepta ista a Deo potestate, verbo solo jubentem abigere passiones, nec enim tanquam Filio Dei, et ante universam creaturam existenti, et creatori eorum quae sunt accessit centurio.

Vigilii responsio.

In suprascriptis quinquagesimo secundo et quinquagesimo tertio capitulis dicitur, quia Christo dixerit centurio, nihil mirandum esse si hoc potes, cum sis homo accipiens a Deo: quoniam et ego cum [Col. 0095D] hoc sim, accipio obedientes, semel habens jubendi potestatem propter datoris indulgentiam. Et quamvis ex eo quod sequitur, centurionem non tanquam Filium Dei adiisse, qui universam condiderit creaturam; videatur quidem esse confiteri eum esse Filium Dei et creaturae totius opificem. Tamen quia nec de centurionis intellectu bene existimavit, cujus Dominus fidem non laudaret dicendo: Non inveni tantam fidem in Israel (Ibidem) , nisi sciret eum intellexisse quia Deus: et ex his et superioribus capitulis et aliis dictis jam non per unitatem subsistentiae, sed per gratiam dicitur Christus esse Filius Dei, et ex eo Christus purus homo videtur induci, qui pro merito suo acciperet per datoris indulgentiam [Col. 0096A] potestatem. Si quis ergo haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM LIV.

Consonantia et Apostolus dicit: Et manifeste magnum est pietatis mysterium, quod manifestatum est in carne, justificatum est in Spiritu (I Tim. III) , justificatum esse in Spiritu dicens ipsum, sive quod ante baptisma cum subtilitate competente legem custodivit, sive quod etiam post illud gratiae conversationem cooperatione Spiritus cum magna complevit subtilitate.

Vigilii responsio.

In suprascripto quinquagesimo quarto capitulo id quod Apostolus dicit: Quod manifestatum est in carne, justificatum est in Spiritu, Christus justificatus [Col. 0096B] esse asseritur, sive quod ante baptismum cum subtilitate competenti legem custodivit, sive quod etiam post illud gratiae conversationem cooperatione Spiritus cum magna subtilitate compleverit. Quae verba quia item purum hominem Christum justificatione egnisse demonstrat, si quis ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non magis ipsum ut verum Deum consubstantialem Patri et Spiritui sancto justificare impios per fidem credit, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM LV.

Idem hoc dicimus juste et de Domino, quod Deus verbum sciens ejus virtutem, et secundum praescientiam statim in ipso initio complasmationis cohabitare bene voluit, et uniens eum sibi affectu voluntatis, majorem quamdam praestabat gratiam, ut pote gratia [Col. 0096C] quae in eum est, et in omnes homines dividenda. Unde et circa bona voluntatem integram ei custodiebat. Non enim hoc dicemus, quod ille homo voluntatem habebat nullam, sed quod volebat quidem bonum, magis autem ei voluntarie plurimum aderat et boni desiderium, et contrarii odium: conservabatur vero a divina gratia illi voluntas integra ab initio, Deo qualis erit subtiliter sciente, qui et ad confirmandum eum magnam illi cooperationem habitatione sua praestabat pro omnium nostrum salute: unde nec injustum dicat aliquis esse, quod praeter omnes praecipium aliquid datum est illi homini, qui a Domino assumptus est.

Vigilii responsio.

In suprascripto quinquagesimo quinto capitulo dicitur quia Deus verbum secundum praescientiam [Col. 0096D] sciens hominis Christi virtutem, initio complasmationis statim inhabitare in ipso bene voluerit, et uniens eum sibi affectu voluntatis majorem quamdam ei praestabat gratiam. Ex quibus verbis, et ex aliis quae sequuntur, duae evidenter inducuntur esse personae, et quia Filius Dei in filio hominis per affectum et gratiam et relationem habitare videatur. Si quis ergo haec ita sapit, docet, credit aut praedicat, et non unum eumdemque Christum in duabus perfectis et individuis inconfusisque agnoscit et credit naturis, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM LVI.

Nam rationalis quidem proprium est discretio bonorum et malorum: cum vero non sint contraria, [Col. 0097A] non erat ei possibile aliquid discernere primum: igitur in his quae creata sunt magnam contrarietatem fecit.

Vigilii responsio.

In suprascripto quinquagesimo sexto capitulo dicitur, rationalis proprium esse discretionem bonorum et malorum; et post pauca sequitur: Primum igitur in his quae creata sunt magnam contrarietatem fecit. Quae verba si ea intentione dicantur, ut mali natura sicut et boni introducatur, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM LVII.

Quoniam autem non obaudit Adam, deinde subditus est morti: et factus est hoc propter inobedientiam, quod et citra inobedientiam propter utilitatem nostram a Creatore factum est, edocti sumus omnes peccatum.

[Col. 0097B] Vigilii responsio.

In suprascripto quinquagesimo septimo capitulo dicitur, quia etsi non fuisset Adam inobediens, tamen propter utilitatem hominum a Creatore factum esse, et edoctos nos esse peccatum: quod absit ut catholica fides credat, a Deo nos, ut peccatores efficeremur, doceri potuisse peccatum. Si quis ergo hoc ita sapit, docet aut praedicat; et non magis prohibente Deo, primi hominis culpa introductum fatetur esse peccatum, et justo Dei judicio eum atque ejus progeniem propter inobedientiam suam mortis subiisse supplicium, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM LVIII.

Nec igitur mortem non sponte et praeter judicium [Col. 0097C] suum intulit hominibus, nec peccato aditum ad nullam utilitatem dedit: nec enim hoc fieri, nolente ipso, non poterat: sed quoniam sciebat utile esse nobis, magis autem omnibus rationabilibus prius quidem malorum et deteriorum fieri aditum, postea autem deleri quidem haec; introduci autem meliora: ideo in duos status divisit Deus creaturam, praesentem, et futurum; in isto quidem ad immortalitatem et immutabilitatem omnia adducturus, in praesenti vero creaturam in mortem et mutabilitatem interim dimittens. Nam siquidem statim ab initio immortales nos fecerit et immutabiles, nullam differentiam ad irrationabilia haberemus, proprium nescientes bonum. Ignorantes enim mutabilitatem, immutabilitatis ignorabamus bonum; nescientes mortem, immortalitatis lucrum nesciebamus; [Col. 0097D] ignorantes corruptionem, non laudabamus incorruptionem; nescientes passionum gravamen, impossibilitatem non mirabamur (compendiose dicam, ne longum sermonem faciam); nescientes malorum experimentum, bonorum illorum non poteramus scientiam mereri.

Vigilii responsio.

In suprascripto quinquagesimo octavo capitulo dicitur, ideo Deum dedisse peccato aditum, quia utile hoc sciebat esse nobis, magis autem omnibus rationabilibus, ut prius videlicet malis et deterioribus rebus fieret aditus, postea autem his deletis introduci [Col. 0098A] meliora: et adjicitur: Quia si statim ab initio immortales nos fecisset et immutabiles, nullam differentiam ad irrationabilia haberemus, proprium nescientes bonum. Quibus verbis primum contra regulam fidei Deus asseritur tanquam nobis utile introduxisse peccatum. Secundo cum omnia rationabilia complectitur, hoc etiam de angelis et de universa coelesti militia, quae ratione est praedita, facit intelligi. Tertio quia illud, quod diabolus ad decipiendum primis hominibus persuaserit, quia, si de ligno prohibito manducarent sicut dii ⁜ a scientes bonum et malum, beneficii loco asseritur profuisse. Quae si quis ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM LIX.

[Col. 0098B] Necesse est autem omnia simul rationabilia, invisibilia dico, et nos ipsos, quibus mortale quidem est corpus, anima autem per omnia ejusdem generis invisibilibus [Forte immortalis cum eisdem invisibilibus] et rationabilibus substantiis, hic quidem praesentem mutabilitatem pati, ut optima erudiamur doctrina religiositatis, et ad benevolentiam constituamur.

Vigilii responsio.

In suprascripto quinquagesimo nono capitulo dicitur: Necesse est omnia simul rationabilia, invisibilia, et nos ipsos, quibus mortale quidem est corpus, anima autem per omnia ejusdem generis invisibilibus et rationabilibus substantiis, hic quidem praesentem mutationem pati, ut optima erudiamur doctrina religiositatis, et ad benevolentiam constituamur. [Col. 0098C] Quibus verbis si angeli lucis, et universae coelestes invisibilesque virtutes sic mutabilitati hactenus subjacere, sicut humanae animae asseruntur, anathema sit.

THEODORI CAPITULUM LX.

Nam sciebat quidem quod peccabunt omnimodo, concedebat vero hoc fieri, expedire eis cognoscens, quoniam erat impossibile eum, qui cum fecerit non exstantes, et tantorum quidem demonstraverit dominos, tanta vero bona proposuerit, ut eis fruantur, nec prohibere peccati aditum, si expedire eis hoc cognosceret. Sed enim non erat possibile nos aliter discere peccatum, et passionum molestias, et deteriora, et nostram infirmitatem in his demonstrandam, ad ostendendam magnitudinem immutabilitatis, quam postea nobis esset [Col. 0098D] donaturus, nisi sic ab initio haec fuissent a Deo dispensata, ut collatione et experimento infinitorum malorum, bonorum possemus scire magnitudinem, et hujus gratia, ut pote profuturum nobis, peccatum intrare dimittens, magnum in ejus bello auxilium invenit.

Vigilii responsio.

In suprascripto sexagesimo capitulo dicitur quia Deus sciens hominem peccaturum, ideo peccare permiserit, quia hoc ei noverat expedire, et propterea non prohibuisse peccati aditum, quia sic ab initio a Deo fuerit dispensatum, ut collatione et experimento [Col. 0099A] infinitorum malorum, bonorum possemus scire magnitudinem, et hujus rei gratia, ut pote profuturum nobis, peccatum intrare dimittens, magnum in ejus peccati bello auxilium invenerit homo. Quae verba quoniam aliena sunt a sensu divinae Scripturae, ut dicatur, quia peccatum a Deo pro utilitate nobis introductum sit. Si quis ita sapit, docet, credit aut praedicat, anathema sit. Sancta enim catholica Ecclesia hoc certum tenet et credit, quia Deus et prohibuerit a peccato primum hominem, et per inobedientiam peccatum punierit justo supplicio; sed bene utens etiam malis nostris, singulari nos remedio, per unigeniti Filii sui incarnationem, passionem, mortem, et resurrectionem, hoc est Domini nostri Jesu Christi, ab omnium peccatorum nexibus [Col. 0099B] liberavit.

His igitur competenter et per orthodoxae fidei rectitudinem apostolicae sententiae auctoritate damnatis, constituimus, ut ex omnibus istis, quae nos Patrum statutis atque traditionibus inhaerentes apostolica auctoritate damnavimus, nulla injuriandi praecedentes Patres vel doctores Ecclesiae (quae procul dubio scandala sacrosanctae Ecclesiae suscitat) praebeatur occasio: anathematizantes omnem ad ordines ecclesiasticos pertinentem, qui Patribus atque doctoribus Ecclesiae contumeliam ex suprascriptis impietatibus quodammodo ascribere vel irrogare voluerit. Et quoniam praefata dogmata, quae secundum intellectum de his expositum anathemati atque damnationi subjecimus in eo volumine quod nobis per fratrem [Col. 0099C] nostrum Benignum episcopum nuper a pietate vestra transmissum sub Theodori Mopsuesteni episcopi perhibentur nomine praenotata; ad hoc sollicitudinis nostrae animum consequenter admonuimus, ut si quid de persona vel nomine memorati Theodori apud Patres quaesitum sit, vel si qua super ejus nomine ab eis regulariter fuerint constituta sive disposita, diligentissima indagatione quaerere curaremus. Et haec investigantes advertimus beatae recordationis Cyrillum Alexandrinae civitatis antistitem de persona jam mortui Theodori episcopi Joanni reverendae memoriae Antiochenae civitatis episcopo, vel Orientali synodo ad ejus litteras rescribentem, inter alia ita tradidisse: Quae prolata est in sancta synodo Ephesina definitio, veluti a Theodoro disposita, sicut offerentes [Col. 0099D] dicebant, nihil habens sanum, evacuavit quidem eam sancta synodus veluti perversarum plenam intelligentiarum, condemnans item eos qui sic sapiunt. Dispensatim vero mentionem viri non fecit, neque eum nominatim anathemati subdidit, neque alios. Ipsam vero synodum Ephesinam primam sollicite recensentes, nihil de Theodori Mopsuesteni persona referre comperimus, sed symbolum, quod Charisius presbyter illic prodidit, magis quia ab Athanasio et Photio, qui tunc temporis haeretico Nestorio adhaerebant, per Antonium et Jacobum nomina tantum presbyterorum habentes ad Philadelphiorum ecclesias fuerit destinatum: ex quo claret beatum Cyrillum hoc quod per litteras profitetur a prolatoribus scilicet symboli jam defuncti Theodori episcopi [Col. 0100A] nomen fuisse delatum, sua providentia ecclesiasticam moderationem circa mortuum sapientia sacerdotali servantem, noluisse nomen ejus, ne monumentis quidem synodalibus, propter regulam quae de mortuis in sacerdotio servanda est, contineri. Quomodo autem hoc quod supra dixit beatus Cyrillus dispensative factum, ut minime anathemati nomen viri subjicere voluisset intelligi, ad ecclesiasticam regulam porrigendum, in eadem epistola sua subter adjecit, dicens: Sed juste audient, tametsi nolint, qui hujusmodi causas praebent. Obliviscimini vos ipsos, quando adversus cineres arcus extenditis: non enim superest qui apud eos inscriptus est: et me nullus culpet in haec verba progressum, sed cedant valde, nimirum praedecessori.

[Col. 0100B] Grave est enim insultare defunctis, vel si laici fuerint, nedum illis qui in episcopatu hanc vitam deposuerunt. Justissimum enim apparet prudentibus viris cedere praescienti, Deo scilicet, uniuscujusque voluntatem; et cognoscenti qualiscunque quisque futurus sit. Beatum quinetiam Proclum hujus regiae civitatis antistitem ita memorati Joannis Antiocheni episcopi similiter constat respondisse rescriptis, dicentem inter alia: Quando enim scripsi tuae sanctitati, oportere aut Theodorum, aut alios quosdam, qui pridem defuncti sunt, anathemati subdi, aut nominatim alicujus feci mentionem? et post pauca. Et illa capitula quae subjecta sunt repuli, ut pote subtilitatem non habentia pietatis: neque autem de Theodoro, neque de alio quoquam qui jam defuncti sunt [Col. 0100C] scripsi, Deo amantissimi, aut ut anathematizaretur, aut ut abdicetur. Sed neque charissimus Theodotus, qui a nobis directus est, diaconus talia mandata suscepit. Item ipse beatus Proclus in epistola ad Maximum diaconum post alia ita dicit: Quomodo igitur per litteras didici nunc, quia Theodori Mopsuesteni, et aliorum quorumdam nomina praeposita sunt capitulis ad anathematizandum, cum illi ad Deum jam migraverint: et eos qui jam vitam reliquerunt supervacuum est injuriari post mortem, quos nec vivos aliquando culpavimus. Et post pauca: Post subscriptionem autem tomi, et post abjectionem capitulorum, quae cujus sint ignoramus, continuo praepara diaconum Theodorum venire ad regiam civitatem.

Perpendat ergo pietatis vestrae sapientia singularis, [Col. 0100D] quia Proclus eruditissimus sacerdotum, et non longe a Theodori Mopsuesteni vita repertus, mala quae libenter damnaverat cujus essent se jam tunc professus est ignorare. Sed neque in sancto ac venerando Chalcedonensi concilio aliquid de saepius designati Mopsuesteni Theodori episcopi nomine invenimus statutum vel dictum esse contrarium, dum in relatione, quam eadem veneranda synodus piae memoriae Marciano tunc imperatori transmisit, quam vos quoque vestris legibus, dum orthodoxa professione unum de sancta Trinitate Christum Deum ac Dominum nostrum confitendum astruitis, ad testimonium laudabiliter adduxistis, litterae Antiocheni Joannis cum Orientali synodo ad Theodosium tunc piissimae recordationis principem destinatae venerabiliter memorentur, [Col. 0101A] quibus Mopsuesteni Theodori episcopi persona, ne post mortem damnari deberet, excusatur.

Post haec ampliori cura prospeximus, si quid in his qui jam defuncti sunt, et minime reperiuntur in vita damnati, etiam sanctae recordationis praedecessores nostri decreverint. Quibus inspectis, agnovimus quod hujus cautelae providentiaeque formam veneranda praedecessorum nostrorum sedis apostolicae praesulum constituta nobis apertissime tradiderunt. Nam beatissimus papa Leo ad Theodorum episcopum Forojuliensem post alia ita dicit: Non necesse est nos eorum qui sic obierunt merita actusque discurrere; cum Dominus Deus noster, cujus judicia nequeunt comprehendi, quod sacerdotale mysterium implere non poterat, suae justitiae reservavit. Item beatus [Col. 0101B] Gelasius papa in epistola quam ad episcopos Dardaniae de causa Acacii scripsit, post alia ita dicit: Qui postquam in collegium recidens pravitatis, jure meruit ab apostolica communione secludi, in hac autem persistens damnatione defunctus est, absolutionem, quam superstes nec quaesivit omnino, nec meruit, mortuus jam non potest impetrare. Siquidem ipsis apostolis Christi voce delegatum est: Quae ligaveritis super terram, et quae solveritis super terram (Matth. XVIII) . Caeterum jam de eo qui in divino est judicio constitutus nobis fas aliud decernere non est, praeter id in quo eum dies supremus invenit.

⁜ a Item memoratus beatae recordationis papa Gelasius in gestis ⁜ b synodalibus de Miseni episcopi Cumani absolutione confectis, hoc evidenter edocuit, [Col. 0101C] dicens: Totum quod supra facultatis est modulum, divino judicio relinquamus: non autem nobis poterunt imputare, cur praevaricationis offensam viventibus remittamus; quod Ecclesiae, Deo largiente, possibile est: nec nos jam mortuis veniam praestare deposcant: quod nobis non esse possibile manifestum est; quia cum dictum sit: Quae ligaveritis et solveritis super terram, hos, quos super terram jam non esse constat, non humano, sed suo Deus judicio reservavit: nec audet Ecclesia sibimet vindicare, quod ipsis apostolis conspicit non fuisse concessum: quia alia est causa superstitum, alia defunctorum. Hanc autem regulam et in sanctorum Joannis Constantinopolitani episcopi, quem Chrysostomum vocant, atque Flaviani ejusdem civitatis episcopi, veneranda memoria [Col. 0101D] constat esse servatam, qui licet violenter exclusi sunt, non tamen pro damnatis sunt habiti, eo quod semper inviolatam eorum communionem Romani pontifices servaverunt, nec abscindi ab Ecclesia dici potuerunt vel poterunt, quos sibi inconvulse unitos apostolica judicavit auctoritas.

In Eusebii etiam cognomento Pamphili Historiae libro septimo legitur, Dionysium Alexandrinae civitatis episcopum, qui longe ante fuerat, de Nepote quodam episcopo Aegypti ita fecisse: hic enim Nepos episcopus de mille annis, quibus post primam resurrectionem sanctos cum Christo regnaturos esse beatus [Col. 0102A] Joannes Apostolus in Apocalypsi dicit, scripsisse asseritur, in quibus Judaicum intellectum habuisse narratur. Post cujus mortem, cum ad Dionysium Alexandriae episcopum pervenisset, quod tota Aegyptus ipsos libros, quos Nepos reliquerat, veluti magnum aliquod et occultum mysterium se habere putaret: et pergens ad eum locum (in Arsinoite enim quaestionem ipsam motam fuisse refert) scribensque destruxit eosdem libros atque evertit: Nepotem vero qui eos scripserat, propter hoc maxime quia jam defunctus fuerat, nulla sit aggressus injuria. Quae si quis latius agnoscere velit in memorato septimo historiae ejusdem Eusebii libro reperiet.

Quibus omnibus diligenter inspectis, quia licet diverso Patres nostri verborum modo, unius tamen ductu intelligentiae, disserentes, illaesas sacerdotum [Col. 0102B] in pace ecclesiastica defunctorum servavere personas, idemque regulariter apostolicae sedis quae supra diximus definiunt constituta: Nulli licere noviter aliquid de mortuorum judicare personis: sed in hoc relinqui, in quo unumquemque dies supremus invenit, et specialiter de Theodori Mopsuesteni nomine, quid sancti Patres nostri disposuerint, superius evidenter expressum est: eum nostra non audemus damnare sententia, sed nec ab alio quopiam condemnari concedimus: absit tamen ut suprascripta capitula dogmatum, quae secundum subjectos intelligentiae sensus a nobis constat esse damnata, vel quaecunque dicta cujuslibet sine nomine praenotata, evangelicis tamen et apostolicis, ac quatuor synodorum, Nicaenae, Constantinopolitanae, Ephesinae primae, atque [Col. 0102C] Chalcedonensis, et apostolicae sedis non congruentia consonaque doctrinis, non solum sensu, sed vel etiam aure patiamur admittere.

De scriptis vero quae sub viri venerabilis Theodoreti quondam episcopi nomine proferuntur, miramur primum, cur necesse sit ejus sacerdotis nomine in obtrectationem quidquam cujuslibet studio devocari: qui ante centum et amplius annos in sanctae ac venerandae Chalcedonensis synodi judicio constitutus sine aliqua cunctatione subscripsit, et beatissimi papae Leonis epistolis prona devotione consensit. Dehinc cum existerent tunc Dioscorus et Aegyptii episcopi, qui eum dicerent sanctum Cyrillum anathematizasse, et eumdem Theodoretum etiam haereticum esse, tamen sancti Patres nostri haec audientes, diligentissime [Col. 0102D] eodem Theodoreto posthac examinatione discusso, et praesente a praesentibus inquisito, nihil aliud ab eo exegisse noscuntur, nisi ut statim Nestorium ejusque impia dogmata anathematizaret atque damnaret, hoc sibi tantummodo sufficere judicantes, quod ille coram universo concilio faciens, Nestorium cum dogmatibus suis, universis Patribus audientibus, clara voce damnavit. Ex quo evidenter apparet, quia quidquid sit vel fuerit sub cujuslibet prolatum nomine, quod impii Nestorii videatur concordare dogmatibus, hoc tunc in illo sancto concilio a viro venerabili Theodoreto fuerit sine dubitatione damnatum: et sit [Col. 0103A] valde contrarium, et Chalcedonensis synodi judicio indubitabiliter inimicum, quaedam Nestoriana dogmata nunc sub ejus sacerdotis nomine condemnari, qui cum sanctis Patribus eumdem impium Nestorium et exsecrabilia ejus dogmata (sicut diximus) tunc apertissime anathematizavit. Quid enim aliud est, mendaces aut simulantes professionem rectae fidei Patres in sancta Chalcedonensi synodo residentes ostendere, quam dicere aliquos ex eis similia sapuisse Nestorio, quorum judicio videas Nestorium ejusque dogmata fuisse damnata.

Nec illud arbitrandum est, quia sanctae memoriae Cyrilli injuriis per duodecim capitulorum ejus reprehensionem a viro venerabili Theodoreto (ut putatur) ingesta beatissimi Patres nostri in sancta synodo [Col. 0103B] Chalcedonensi neglexerint, sed aut (ut pote rebus de proximo gestis cuncta prae oculis habentes) Theodoretum nihil tale fecisse probaverunt, aut exemplum ipsius sanctae memoriae Cyrilli judicaverunt esse sequendum, qui post multa et gravia contra se ab Orientalibus apud Ephesum scripto gesta, tempore quo cum ipsis in concordiam remeavit, tanquam si acta non fuissent, pacis amore, silentio dereliquit; ut impleret utique illud apostolicum dictum, quo Corinthiis scribit, dicens: Cui enim aliquid donastis, et ego (II Cor. II) . Nam et illud sancta synodus Chalcedonensis intendisse credenda est, quia dum doctrinam sancti Cyrilli ex epistolis ejus in eadem synodo reseratis atque receptis memoratus episcopus Theodoretus ita devota mente suscepit, ut doctrinae quoque [Col. 0103C] ejus ad laudandam beatissimi papae Leonis epistolam testimoniis uteretur, etiamsi in eum injurias intulisse constaret, plenissime satisfecisse videretur, illius venerabiliter amplectendo fidem, cujus falso fuerat suspicatus errorem. Et ideo nos nec aliquid velut omissum a Patribus nostris quaerere nunc aut retractare convenit; et eos quibus sancti Cyrilli reprehensio nunc placet, aut iisdem sanctis Patribus nostris aestimant placuisse, modis omnibus refutamus.

Hac ergo rerum veritate perpensa, statuimus atque decernimus, nihil in injuriam atque obtrectationem probatissimi in Chalcedonensi synodo viri, hoc est Theodoreti episcopi Cyri, sub taxatione nominis ejus a quoquam fieri, vel proferri: sed custodita in [Col. 0103D] omnibus personae ejus reverentia, quaecunque scripta, vel dogmata ejus cujuslibet ⁜ a nomine prolata sceleratorum Nestorii atque Eutychetis manifestantur erroribus consonare anathematizamus atque damnamus. Etenim satis habet, abundeque sufficere debet, quod damnantes atque anathematizantes cum Paulo Samosateno et Bonoso Nestorium, et e diverso cum Valentino atque Apollinare Eutychetem simul et errores eorum, aliosque haereticos omnes cum dogmatibus suis, illos quoque pariter condemnamus qui eorum impliciti et inemendabiles permanentes de vita praesentis saeculi migraverunt. Siquidem per hoc nihil perversae doctrinae relinquimus, quod non [Col. 0104A] per hanc sententiam a nobis prolatam a sancta De Ecclesia apostolica auctoritate inveniatur exclusum.

I. Rursus tamen hoc specialiter dicimus: ut si quis, servata inconvertibilitate naturae divinae, non confitetur Verbum carnem factum, et ex ipsa conceptione de utero Virginis humanae naturae sibi secundum subsistentiam unisse principia, sed tanquam cum existenti jam homine fuerit Deus Verbum; ut per hoc non sancta Virgo vere Dei genitrix esse credatur; sed verbo tenus appelletur, anathema sit.

II. Si quis secundum subsistentiam unitatem naturarum in Christo factam denegat, sed seorsum existenti homini tanquam uni justorum inhabitare Deum Verbum, et non ita confiteatur naturarum secundum [Col. 0104B] subsistentiam unitatem, ut Deus Verbum cum assumpta carne una permanserit permaneatque subsistentia sive persona, anathema sit.

III. Si quis voces evangelicas et apostolicas in uno Christo ita dividit, ut etiam naturarum in ipso unitarum divisionem introducat, anathema sit.

IV. Si quis unum Jesum Christum verum Dei et eumdem ipsum verum hominis Filium futurorum ignorantiam aut diei ultimi judicii habuisse dicit, et tanta scire potuisse, quanta ei deitas, quasi alteri cuidam inhabitans, revelabat, anathema sit.

V. Si quis illud Apostoli, quod est in Epistola ad Hebraeos dictum, quod experimento cognovit obedientiam, et cum clamore forti et lacrymis preces supplicationesque obtulit ad Deum, qui salvum illum [Col. 0104C] posset a morte facere, tanquam nudo deitate Christo deputans, qui laboribus virtutis perfectus sit, ut ex hoc duos introducere Christos vel duos filios videatur, et non unum eumdemque credit Christum Dei et hominis Filium ex duabus et in duabus naturis inseparabilibus indivisisque confitendum atque adorandum, anathema sit.

His omnibus et hujusmodi blasphemiis ita a nobis abdicatis atque damnatis, hac praesentis constitutionis dispositione quam maxime providemus, ne (sicut supra diximus) personis, quae in pace et communione universalis Ecclesiae quieverunt, sub hac damnati a nobis perversi dogmatis occasione aliquid derogetur, sed exsecrabilibus dogmatibus in Nestorio atque Eutychete haeresiarchis, universisque eorum [Col. 0104D] sequacibus condemnatis, illis sacerdotibus qui in pace catholica Ecclesiae (sicut dictum est) sunt defuncti nulla contumelia generetur, ne inde injuriarum nascatur occasio, unde potius debeat sanctorum Patrum reverentia custodiri.

De epistola quoque venerabilis viri Ibae, quondam Edessenae civitatis episcopi, de qua pariter inquisistis, diligenti nihilominus investigatione quaesivimus, si quid de ea priscis temporibus apud Patres nostros motum, vel agitatum, sive quaesitum, seu fuerit constitutum. Et quia Graecae linguae (sicut cunctis et maxime pietati vestrae notum est) sumus ignari, nunc per nostros, qui ejusdem linguae videntur [Col. 0105A] habere notitiam, gesta sancti venerandique Chalcedonensis concilii in synodalibus codicibus diligentissime perquirentes, dilucide aperteque reperimus, duabus in eadem synodo actionibus praedicti viri venerabilis Ibae examinatum fuisse negotium, ibique ex gestis apud Photium Tyri et Eustathium Beryti episcopos habitis, hanc de qua quaeritur, inter caetera prolatam fuisse contra eum ab accusatoribus ejus epistolam: cumque consummata ipsius disceptatione negotii, a venerandis fuisset Patribus requisitum, quid de ejusdem constituendum videretur Ibae negotio, consequenter hujusmodi processisse sententias.

Paschasinus et Lucentius, reverendissimi episcopi, et Bonifacius presbyter, tenentes locum sedis apostolicae [Col. 0105B] (quia missi apostolici semper in synodis prius loqui et confirmare soliti sunt), per Paschasinum dixerunt: Relectis chartis, agnovimus ex sententia reverendissimorum episcoporum, Ibam reverendissimum innoxium approbari: relecta enim ejus epistola agnovimus eum orthodoxum. Et ob hoc decernimus ei honorem episcopatus restituendum, et Ecclesiam, a qua injuste et absens expulsus est, reparandam. De episcopo igitur sanctissimo Nonno, qui pro eo paulo ante factus est, existimationis erit venerabilis episcopi Antiochenae Ecclesiae quid oporteat de eo formari [firmari] sive statui.

Anatolius reverendissimus archiepiscopus Constantinopolis novae Romae dixit: Dei amantissimorum episcoporum et judicum fides, ac lectio omnium horum [Col. 0105C] quae sunt subsecuta, demonstrant innoxium Ibam reverendissimum ab accusationibus quae illatae sunt in eum: unde omnem in praesenti suspicionem abjicio, quoniam consentit et subscribit ei quae nunc de fide sententia data est a sancto concilio, et epistolae sanctissimi archiepiscopi Romae Leonis, et dignum eum judico episcopatu, et habere curam in qua pridem existebat Ecclesiae.

Maximus reverendissimus episcopus Antiochenus dixit: Ex iis quae modo relecta sunt, constitui manifestum esse, quia ab omnibus ei illatis reverendissimus Ibas innocens est repertus: ex relecto vero rescripto epistolae, quae probata est ab eo qui adversarius ejus existit, orthodoxa est ejus declarata dictatio.

His igitur ita in sanctae Chalcedonensis synodi judicio [Col. 0105D] dispositioneque jacentibus, et ita vicariatum sedis apostolicae venerandorum praesulum sustinentium et caeterorum Patrum interlocutionibus declaratis, evidenter advertimus, quod ab his qui in eadem sancta Chalcedonensi synodo locum beatissimi praedecessoris nostri papae Leonis tenuisse noscuntur, dictum sit: Relecta ejus epistola agnovimus eum esse catholicum; et ab Anatolio Constantinopolitano dictum sit: Lectio omnium quae sunt subsecuta demonstrat innoxium Ibam reverendissimum ab his quae in eum accusatores intulerant; a Maximo vero Antiocheno dictum sit: Ex relecto scripto epistolae quod perlatum est ab adversario ejus, catholica est ejus declarata dictatio; quorum interlocutionibus caeteri episcopi [Col. 0106A] non solum non contradixisse, verum etiam apertissimum noscuntur praebuisse consensum.

Propter praedicationem fidei, per quam venerandae recordationis Cyrillus Alexandrinus episcopus, et reverendissimus Joannes Antiochenus antistes, atque omnes Orientales episcopi per Paulum Emesenae civitatis episcopum ad concordiam redierunt, quam Ibas quoque in eadem epistola laudans, libenter amplectitur, orthodoxa est Ibae episcopi a Patribus pronuntiata dictatio. Illa vero quae in ipsa Ibae sacerdotis epistola in injuriis beatae recordationis Cyrilli per errorem intelligentiae dicta sunt, Patres in sancta Chalcedonensi synodo epistolam pronuntiantes orthodoxam, nullatenus receperunt: quippe quae etiam ipse venerabilis episcopus, intellectu capitulorum [Col. 0106B] ejus meliore recepto, mutando refutavit, sicut interlocutione venerandae memoriae Eunomii Nicomediensis episcopi in eadem sancta Chalcedonensi synodo residentis evidentissime declaratur; quod ita se habet: Eunomius episcopus Nicomediae dixit: Jam quidem ex his quae relecta sunt innoxius approbatus est beatus Ibas; in quibus etiam dicendo male culpare visus est beatissimum Cyrillum, et in postremis recte confessus illa quae culpaverat refutavit. Unde et ego anathematizantem eum Nestorium et Eutychetem et impia eorum dogmata, et consentientem his quae a sanctissimo archiepiscopo Leone scripta sunt, et in hac universali synodo, dignum esse episcopatu decerno.

Nam et venerabilis memoriae Juvenalis interlocutio hoc idem significat: quod Ibas episcopus de eo quod sancto Cyrillo capitula ejus aliter intelligendo detraxerat, [Col. 0106C] postea professus, quia, his ab eo explanatis et a se intellectis, in communionem ejus devote concurrerit, et de his quae prius aliter intellexerat sit conversus; propterea recipere eum episcopatum decrevit, ut pote quantum ad professionem fidei orthodoxum existentem, ita dicens: Qui convertuntur Scriptura divina suscipi jubet; quapropter et ab haereticis revertentes suscipimus. Unde praevideo reverendissimum Ibam mereri clementiam; quia et senex est, ut habeat episcopatus gradum, orthodoxum existentem. Quibus verbis hoc intelligitur, quod si ab haereticis venientes suscipimus, quomodo Ibam qui est orthodoxus, et intellectu capitulorum beati Cyrilli haesitans ei obloqui visus est, nunc ab eo in quo fallebatur intellectu conversum non suscipiamus, cum eum [Col. 0106D] orthodoxum constet existere? Neque enim orthodoxum existere Ibam diceret Juvenalis episcopus, nisi ex verbis epistolae ejus confessionem fidei orthodoxam comprobaret. Ut autem appareat quia interlocutio Juvenalis Eunomii interlocutioni concordat, verba ipsa ex interlocutione Eunomii nos edocent, quae inter alia ita se habent: In quibus enim dicendo male culpare visus est beatissimum Cyrillum, in postremis recte confessus, illa quae culpaverat, refutavit. Ex quibus verbis evidenter declaratur, in Iba episcopo nihil de confessione fidei reprehensum, quam constat esse laudatam; sed eumdem Ibam quod fallente intelligentia de beato Cyrillo male senserat refutasse.

[Col. 0107A] Nam idem venerabilis episcopus Ibas ex ipsis gestis praecedentibus, sicut Photii et Eustathii sententia continet, apertissime perhibetur habere se et recipere omnia quae in Ephesina prima synodo gesta sunt, et aequa judicare quae in Nicaea sunt constituta, et nullam differentiam arbitrari ejus ad alia, et nimis ejus sanctitatem se laudasse pronuntians, quod prone Ibas sapuerit curare eos qui vel suspicione, vel alio aliquo modo ejus laederent opinionem doctrinae: nam et post explanationem duodecim capitulorum beati Cyrilli factam, et intellectum ejus sibi quem sanctus Cyrillus in ipsis capitulis habuit declaratum, et orthodoxum eum se cum omnibus Orientalibus episcopis habuisse, et in communione ipsius usque ad exitum permansisse professus est. Ex quo apparet [Col. 0107B] eumdem Ibam, et priusquam duodecim capitula beati Cyrilli intelligeret, et cum in eis suspicaretur unam Christi praedicari naturam, orthodoxo sensu quod male dictum existimaverat reprobasse, et post explanationem eorumdem orthodoxo sensu quae recte dicta cognoverat venerabiliter suscepisse.

Sed et illud indubitanter cunctorum fidelium mentibus patet, quod magis in Ephesina secunda haeretico intellectu Dioscorus cum Eutychete beato Cyrillo et primo Ephesino concilio contumelias irrogarint, qui crediderunt sanctum Cyrillum unam naturam in Domino Deo nostro Jesu Christo per duodecim sua praedicasse capitula: et ob hoc aliquos Orientales episcopos, qui unius naturae praedicationem noluerunt suscipere, Dioscorus condemnavit: [Col. 0107C] inter quos et Ibam episcopum propter hanc specialiter fidei ejus professionem, qua duas naturas, unam virtutem, unam personam, quod est unus Filius Dominus noster Jesus Christus, apertissime confitetur, haereticum condemnavit; et Eutychetem propter unius naturae praedicationem sicut catholicum revocavit, damnans quoque propter duarum naturarum vocem sanctae recordationis Flaviani personam: et inventus est ipse magis Dioscorus Ephesinam primam synodum conari destruere, qui eam sub exsecrabilis intellectus imagine defendebat; et amplius beatum Cyrillum criminatus est laudans Dioscorus atque Eutyches, quam Ibas sub falsi intellectus errore vituperans. Namque cum laus atque vituperatio ad unum tenderent intellectum, Dioscorus et Eutyches, [Col. 0107D] qui laudaverunt, haeretico spiritu laudasse reperti sunt, atque ideo sunt a sancta Chalcedonensi synodo damnati; at vero Ibas episcopus, qui per errorem, unam putans in his praedicari naturam, prius vituperavit capitula, et post declaratum sibi intellectum eorum, communicatorem se beati Cyrilli cum omnibus Orientalibus esse professus est, et in catholicae fidei rectitudine ab eadem Chalcedonensi synodo judicatus est permansisse. Haec ergo eadem synodus in Dioscoro atque Eutychete, qui se falso per beatum Cyrillum velamine tegere nitebantur, videns potius beati Cyrilli praedicationibus Dioscorum atque Eutychetem apparere contrarios, per hoc quod unam post adunationem naturam blasphemo spiritu praedicabant, simili atque eadem Dioscorum cum Eutychete [Col. 0108A] sententia condemnavit, destruens Ephesinam secundam, primamque confirmans.

Et quia nobis de Ezechielis prophetae verbis objicitur illud, quod ad sacerdotes Jerusalem malum a bono non discernentes ex persona Domini dicebat: Sacerdotes ejus spernentes legem meam coinquinaverunt sancta mea; inter sanctum et pollutum non distinguebant, et inter medium mundi et immundi non secernebant (Ezech. XXII) . Debet vestra pietas pariter nobiscum et universorum corda fidelium ex his verbis advertere, ideo non audere Chalcedonensis synodi retractare judicium, ne ibidem considentibus sacerdotibus ista (quod absit) ab haereticorum insidiis macula inuratur: ut eos inter sanctum et pollutum, et inter medium mundi et immundi non potuisse [Col. 0108B] discernere criminentur, si nos modo causas ejusdem sanctae synodi cum consensu sedis apostolicae judicio terminatas, sub qualibet occasione viderint retractare. Propterea ergo disciplinam atque judicium sanctorum Patrum nos in omnibus conservantes, et rerum omnium dispositionem secundum eam quam reddimus rationem ex Chalcedonensis synodi judicio declaratam cum satis apertissima luceat veritate, ex verbis epistolae viri venerabilis Ibae rectissimo ac piissimo intellectu perspectis, et ex gestis apud Photium et Eustathium habitis, et ex ipsius Ibae episcopi praesentis a praesentibus intentione discussa, Patres nostros in Chalcedone residentes justissime orthodoxam ejusdem viri venerabilis Ibae episcopi pronuntiasse fidem, et reprehensionem beati [Col. 0108C] Cyrilli, quam humanitus per errorem intelligentiae evenisse cognoverant, congrua satisfactione purgatam: praesentis sententiae nostrae auctoritate statuimus atque decernimus, cum in omnibus, tum etiam in saepius memorata venerabilis Ibae epistola intemeratum Patrum in Chalcedone residentium manere judicium.

Nec quemquam ad ordines et dignitates ecclesiasticas pertinentem hoc constituto nostro permittimus aliquando praesumere, vel super ejusdem epistolae negotium, vel aliis in Chalcedonensi concilio consensu vicariorum sedis apostolicae judicatis, ordinatis, definitis, atque dispositis, tanquam imperfectis atque reprehensibilibus, sive per additamentum, sive per diminutionem, sive per immutationem, vel quoquo [Col. 0108D] modo aliquid temerariae novitatis inferre.

Pari ratione decernimus, ne quisquam epistolae beati Cyrilli, cui duodecim sunt subjecta capitula, vel ipsis capitibus adversus Nestorii perfidiam promulgatis existimet derogandum: cum constet eumdem Ibam, vel inter omnes Orientales episcopos, post explanatum sibi eorumdem capitulorum intellectum, beati Cyrilli communicatorem toto vitae ejus tempore permansisse, abjicientem ea, et a veri intellectus rectitudine repellentem, in quibus vel ex suprascripta epistola unius Ibae episcopi, vel ex omnibus quae in sancta synodo Chalcedonensi judicata, ordinata, definita atque disposita sunt, ita quidquam aptatur, aut per auctoritatem ejusdem synodi aut perversum [Col. 0109A] dogma assertum esse Nestorii, aut ipse dicatur Nestorius excusatus.

Et ne quis forsitan arbitretur ambiguum, quod praefatis legatis atque vicariis sedis apostolicae a beatissimo papa Leone tantum fidei causa, et non etiam de depositorum incompetenter episcoporum fuerit revocatione mandatum, et quasi superflue Ibae quoque Edessenae civitatis episcopi causam coram sanctis Patribus existimet agitatam; noverit beatissimum papam Leonem sanctae Chalcedonensi synodo haec inter caetera scripsisse, dicendo: Quia vero non ignoramus per pravas aemulationes statum multarum Ecclesiarum fuisse turbatum, plurimosque episcopos, qui haeresim non reciperent, sedibus suis pulsos, et in exsilia deportatos, atque in locum superstitum [Col. 0109B] alios substitutos; his primitus vulneribus adhibenda est medicina justitiae, ne quisquam careat propriis, vel aliter utatur alienis.

Et ne quis dubitet utrum ea quae de restitutione episcoporum gesta sunt in Chalcedonensi synodo, ad beatissimi Leonis fuerint perducta notitiam, et ab eodem confirmata, ipsam potius synodi relationem ad beatissimum Leonem praedecessorem nostrum directam congrua legere sollicitudine non omittat: cujus post alia in fine haec verba sunt: Omnem vobis gestorum vim insinuare curavimus ad consistentiam nostram, et eorum quae a nobis acta sunt confirmationem et dispositionem. Post quorum notitiam idem beatissimus papa Leo ad piae memoriae Pulcheriam Augustam gratias referens de restitutis episcopis, [Col. 0109C] ita scribit: Clementia igitur vestra cognoscat omnem Romanam Ecclesiam de universis fidei vestrae operibus plurimum gratulari, sive quod legationem nostram pio per omnia juvistis affectu, et quod sacerdotes catholicos, qui ab Ecclesiis suis injusta fuerant ejecti sententia, reduxistis. Ecce et in eo quod omnia gesta beatissimo papa Leoni directa sunt, rerum gestarum ad eum perducta notitia est, et in recurrentium actione gratiarum rerum gestarum confirmatio declaratur.

Non dubitamus igitur omnium fidelium sensibus patefactum, quae vicariis beati Leonis papae, loco ejus synodo praesentibus, ab eodem fuerit dispensadarum rerum forma mandata, vel quales ad expugnandum perceperint actiones, vel quae ab illo generali [Col. 0109D] concilio, praesidente ac consentiente per vicarios suos sedis apostolicae praesule, fuerint constituta; quae neque minus, neque augeri, neque perfringi, neque posse fas est ab aliquo retractari. Non licere autem venerandae Chalcedonensis synodi statuta convelli, vel quolibet colore seu titulo retractari, praedecessorum nostrorum pauca de innumeris prolata constituta nos docent, ex illius praecipue beati Leonis praedecessoris nostri epistolis, quo in vicariis suis summo praesule floruit sanctum Chalcedonense concilium. Ait namque in epistola ad piae memoriae Leonem Augustum ita: Haec autem Dei munera ita demum nobis divinitus conferuntur, si de his quae sunt praestita non inveniamur ingrati, et tanquam nulla sint quae adepti sumus, contraria potius exspectemus. [Col. 0110A] Nam quae patefacta sunt quaerere, quae perfecta sunt retractare, et quae sunt definita convelli, quid aliud est quam de adeptis gratias non referre, et ad interdictae arboris cibum in pravos appetitus mortiferae cupiditatis extendere? Et post aliquanta: Ita praenoscat, inquit, igitur pietas tua, venerabilis imperator, hos quos spondeo dirigendos, non ad confligendum cum hostibus fidei, nec certandum contra illos a sede apostolica profecturos: quia de rebus et apud Nicaeam et apud Chalcedonem, sicut Deo placuit, definitis nullum audemus inire tractatum, tanquam dubia vel infirma sint, quae tanta per Spiritum sanctum finxit auctoritas.

Nec non idem beatus praedecessor noster papa Leo ad praefatum venerabilem Augustum in alia epistola: [Col. 0110B] Non sinas, ait, contra dexterae Omnipotentis triumphos redivivis exsurgere motibus exstincta certamina; praesertim cum in [ Forte, id] damnatis jam dudum haereticorum ausibus omnino non liceat, et hic fructus piis laboribus debeatur, ut omnis Ecclesiae plenitudo in suae unitatis soliditate secura permaneat, nihilque prorsus de bene constitutis retractetur: quia post legitimas et divinitus inspiratas constitutiones velle confligere, non pacifici est animi, sed rebellis, dicente Apostolo: Verbis enim contendere nihil utile est, nisi ad subversionem audientium (II Tim. II) . Nam si humanis persuasionibus semper disceptare sit liberum, nunquam deesse poterunt qui veritati audeant resultare, et de mundanae sapientiae loquacitate confidere. Item post pauca: Pie nobis et [Col. 0110C] constanter videndum est, ne, dum talium disputatio admittitur, his quae divinitus definita sunt auctoritas derogetur. Item in epistola papae Leonis ad Anatolium Constantinopolitanum episcopum: Ut autem haec exhortatio ad omnium fratrum possit notitiam pervenire, diligentiae vestrae cura perficiat, quia, quod saepe dicendum est, tota religio Christiana turbatur, si quidquam de his quae apud Chalcedonem constituta sunt convellatur, et quae ex divina sunt dispositione composita, ulla patiamini novitate temerari.

Sed et beatissimus praedecessor noster papa Simplicius ad Zenonem Augustum sic inter caetera dicit: Neque aliquis dubius rationis et trepidus mentis exspectet novi aliquid post Chalcedonense concilium contra [Col. 0110D] definitiones ipsius retractari: quia per universum mundum insolubili observatione retinetur quod a sacerdotum universitate est constitutum.

Item memoratus papa Simplicius Zenoni Augusto: Nullus ad aures vestrae pietatis perniciosis mentibus pandatur accessus: nulla retractandi de veterrimis fiducia concedatur: sic haeresum denique machinamenta cunctarum ecclesiasticis prostrata decretis, nunquam sinuntur oppugnationibus elisa reparare certamina.

Item praedictus papa Simplicius ad praefatum Zenonem Augustum: Ita Chalcedonensis synodi constituta, vel quae beatae memoriae praedecessor meus Leo apostolica traditione perdocuit, intemerata vigere jubeatis: quia nec ullo modo retractari potest, quod illorum definitione sopitum est.

[Col. 0111A] Constat ergo ex praefatis testimoniis Patrum, quam tenere debeamus pro apostolicae sedis rectitudine, et pro universalis Ecclesiae consideratione, cautelam: cujus nos quoque cautelae jam dudum memores, in eam quam tunc dederamus ad Mennam Constantino, politanum episcopum epistolam, quam tum praesentibus pluribus sacerdotibus et glorioso senatu, Menna sanctae recordationis episcopo vestrae clementiae offerente, et pietate vestra nobis cum ejus consensu restituente receptam, quantum ad trium capitulorum causam pertinet, evacuamus, nullatenus a loci nostri atque propositi circumspectione cessantes, competentem Chalcedonensis synodi reverentiam curavimus omnibus exhibere, sicut series ejusdem testatur epistolae, cujus ad probandam cautelam nostram subjecimus [Col. 0111B] perpauca de plurimis: quibus diligenter inspectis, qualiter apud nos sancta Chalcedonensis synodus inviolata permanserit atque permaneat evidenter ostenditur. Siquidem de eadem synodo ita nos in ipsa epistola nostra certum est inter caetera posuisse, dicentes: Cum apud nos manifesta ratione perclareat, quicunque in contumeliam antefatae synodi aliquid tentat agere, sibi potius nociturum. Item post alia:

Sed si evidenter nobis fuisset ostensum in ipsis gestis potius contineri, nullus auderet tantae praesumptionis auctor existere, ut aliquid, quod in illud sanctissimum judicium productum est, velut dubium judicaret: cum credendum sit illos tunc praesentes a praesenti rerum memoria diligentius etiam praeter [Col. 0111C] scriptum aliqua requirere, vel definire certius potuisse, quod nobis tunc post tanta tempora velut ignota causa videatur ambiguum, cum et hoc deferatur reverentiae synodorum, ut et in his quae minus intelliguntur, eorum cedatur auctoritati. Item post alia: Salvis omnibus atque in sua perpetua firmitate durantibus, quae in Nicaeno, Constantinopolitano, Ephesino primo, atque Chalcedonensi, venerandis constant conciliis definita, et praedecessorum nostrorum auctoritate firmata, et cunctis qui in memoratis sanctis conciliis abdicati sunt, sine dubitatione damnatis, et his nihilominus absolutis, de quorum ab iisdem synodis absolutione decretum est. Item post alia:

Anathematis sententiae eum quoque subdentes, [Col. 0111D] qui quaevis contra praedictam synodum Chalcedonensem, vel praesenti, vel quaelibet in hac causa sive a nobis, sive a quibuscunque gesta scriptave inveniuntur, pro aliqua susceperit firmitate; et sancta Chalcedonensis synodus, cujus magna et inconcussa est firmitas, perpetua et veneranda, sicut Nicaena, Constantinopolitana atque Ephesina prima habent, suam teneant firmitatem. Item post alia: Anathematizamus et eum quoque quicunque sanctam Nicaenam, Constantinopolitanam, Ephesinam primam, atque Chalcedonensem sanctissimas synodos in una et immaculata fide apostolis consonantes, et ab apostolicae sedis praesulibus roboratas, non et fideliter sequitur, et aequaliter veneratur: et qui ea quae in ipsis conciliis quae praefati sumus gesta sunt, vult [Col. 0112A] quasi prave dicta corrigere, aut vult imperfecta supplere.

Ecce, venerabilis imperator, luce clarius demonstratur hanc nos habuisse semper in sanctarum quatuor synodorum reverentia voluntatem, et quaecunque a sanctis Patribus in eisdem considentibus definita vel statuta sive judicata sunt, intemerata permanere. Manentibus ergo omnibus quae de epistola Ibae personaque ejus in sanctorum Patrum et sedis apostolicae vicariorum interlocutionibus continentur, illud nobis omnibusque catholicis, aequali voluntate sufficiat, quod illic sibi sancta synodus sufficere posse clamavit, dicendo: Nestorium et ejus dogmata modo anathematizet: quo anathemate nefandissimorum Nestorii et Eutychetis ab Iba episcopo [Col. 0112B] toties iterato, totius satisfactum esse synodi voluntati.

His igitur a nobis cum omni undique cautela atque diligentia propter servandam inviolabilem reverentiam praedictarum synodorum et earumdem venerabilia constituta dispositis, memores scriptum esse (Prov. XXII) , terminos patrum nostrorum nos transcendere non debere, statuimus et decernimus, nulli ad ordines et dignitates ecclesiasticas pertinenti licere quidquam contrarium his quae praesenti asseruimus vel statuimus constituto de saepe dictis tribus capitulis aut conscribere vel proferre, aut componere vel docere, aut aliquam post praesentem diffinitionem movere ulterius quaestionem. Si quid vero de iisdem tribus capitulis contra haec quae hic asseruimus [Col. 0112C] vel statuimus, nomine cujuscunque ad ordines et dignitates ecclesiasticas pertinentis factum, dictum, atque conscriptum est, vel fuerit, et a quolibet ubicunque repertum, hoc modis omnibus ex auctoritate sedis apostolicae, cui per gratiam Dei praesidemus, refutamus.

SUBSCRIPTIO.

Juvante Deo et per ipsius gratiam Vigilius episcopus sanctae Ecclesiae catholicae urbis Romae huic constituto nostro subscripsi.

SUBSCRIPTIONES EPISCOPORUM.

Joannes Episcopus Ecclesiae Marsorum huic constituto consentiens subscripsi.

[Col. 0112D] Zacchaeus episcopus Ecclesiae Scyllacenae huic constituto consentiens subscripsi.

Pastor misericordia Dei episcopus Ecclesiae Iconiensis metropolis huic constituto consentiens sub scripsi.

Vincentius episcopus Claudiopolitanus metropoleos huic constituto consentiens subscripsi.

Zacchaeus episcopus rogatus a fratre Valentino episcopo Silvae Candidae, ipso praesente et consentiente et mihi dictante, huic constituto pro ipso subscripsi.

Julianus humilis episcopus Ecclesiae Cingulanae huic constituto consentiens subscripsi.

Paulus humilis gratia Dei episcopus Ecclesiae Ulpianensis huic constituto, quod beatissimus papa Vigilius [Col. 0113A] in causa trium capitulorum protulit, ad omnia suprascripta consentiens subscripsi.

Projectus episcopus Nassitanae civitatis huic constituto consentiens subscripsi.

Fabianus gratia Dei episcopus Zapparenae civitatis huic constituto, quod beatissimus papa Vigilius in causa trium capitulorum protulit, ad omnia suprascripta consentiens subscripsi.

Primasius Dei gratia episcopus civitatis Adrumetinae, quae etiam Justinianopolis dicitur, concilii Byzaceni, huic constituto, quod beatus papa Vigilius in causa trium capitulorum protulit, consentiens subscripsi.

Stephanus episcopus Ecclesiae Ariminensis huic constituto consentiens subscripsi.

[Col. 0113B] Alexander episcopus Ecclesiae Melitenae huic constituto consentiens subscripsi.

[Col. 0114A] Julianus episcopus Ecclesiae Melitensis huic constituto consentiens subscripsi.

Redemptus episcopus Ecclesiae Nomentanae huic constituto consentiens subscripsi.

Venantius episcopus Ecclesiae Lippiensis [Liparensis] huic constituto consentiens subscripsi.

Quodvultdeus episcopus Ecclesiae Numanae [Nuceranae] huic constituto consentiens subscripsi.

Theophanius archidiaconus sanctae Ecclesiae Romanae huic constituto consentiens subscripsi.

Pelagius miserante Deo diaconus sanctae Ecclesiae Romanae huic constituto consentiens subscripsi.

Petrus miserante Deo sanctae Ecclesiae Romanae diaconus huic constituto consentiens subscripsi.

Datum pridie idus Maii, imperante domino nostro Justiniano perpetuo Augusto anno 27 post consulatum [Col. 0114B] Basilii viri clarissimi anno 12 in Constantinopolitana civitate ( Anno Christi 553).

Significamus tuae sanctitati colligere omnes religiosissimos episcopos, qui de tua synodo sunt, et pervenire in Mopsuestenam civitatem et requisitionem subtilem facere convenientibus universis ibi constitutis senioribus hominibus, sive clericis, sive laicis, et discere ab ipsis, si cognoscunt tempus ex quo ablatum est nomen Theodori a sacris ⁜ a diptychis. [Col. 0119B] Si vero ⁜ b non meminerint ex quo hoc factum est, confiteantur hoc ipsum, quod non cognoscunt insertum aut praedicatum in sanctis diptychis nomen Theodori, et proferantur vobis et ipsa diptycha, ut cognoscatis quis pro illo insertus est: et tales confessiones gestis recipientes, et vestris suggestionibus conjungentes, subscribat et tua sanctitas in ipsis et caeteri religiosissimi episcopi: et sic dirigite unam quidem ad nos, alteram vero ad sanctissimum papam. Et hoc tamen manifestum fiat, et unusquisque eorum qui confitentur, dicant et manifestent quot est annorum: et vos vero in propriis confessionibus significate de praedicto capitulo, et quem pro Theodoro insertum invenistis. Scripsimus autem et Marthanio viro magnifico pro hoc, ut sine ulla dilatione ista agerentur [Col. 0119C] et nobis mitterentur. Legi.

Datum decimo calendas Junias Constantinopoli, imperii domini nostri Justiniani perpetuo ⁜ c Augusti anno vigesimo quarto, post consulatum Basilii viri clarissimi anno nono (Christ. 550) .

Significamus tuae sanctitati, quod jussimus Joanni beatissimo metropolitano Anazarbenae [Justinianopolitanae] civitatis colligere omnes provinciae episcopos, et pervenire in vestram civitatem, et subtilem inquisitionem facere convenientibus omnibus apud vos constitutis senioribus hominibus, sive clericis, sive laicis, et discere ab illis, si cognoscunt ex quo [Col. 0119D] ablatum est nomen Theodori a sanctis diptychis: si vero ⁜ d non meminerint de tempore, et quando hoc ipsum factum est, et hoc ipsum confiteantur, quod non cognoscunt nomen Theodori in sanctis diptychis insertum vel praedicatum ipsum in ecclesia. Oportet [Col. 0120A] igitur proferri et ipsa sacra diptycha, ut omnes cognoscant religiosissimi episcopi, quo ordine nomina episcoporum in diptychis recitantur: et hoc ipsum manifestum vos facere per suggestionem vestram: et confessiones gestis intervenientibus recipientes, et vestris conjungentes suggestionibus, subscribite omnes collecti episcopi, et sic dirigite unam quidem ad nos, alteram vero ad sanctissimum papam. Et hoc vero fiat manifestum in confessionibus eorum, ut unusquisque dicat et manifestet quot est annorum. Legi.

Datum undecimo calendas Junias Constantinopoli, imperii domini nostri Justiniani perpetuo Augusti anno vigesimo quarto, post consulatum Basilii viri clarissimi anno nono.

Decebat vere cum primam ⁜ e [ Forte, inter] sacerdotes ⁜ f dignitatem sortiti estis sanctissimi ⁜ g , ea quae ad sanctarum Ecclesiarum statum respiciunt, manifesta vestrae divinitus honoratae beatitudini fieri. Hoc bene ⁜ h et Christianissimus noster imperator considerans, et ad vestram scientiam quaedam, quae de Theodoro quondam Mopsuestenae Ecclesiae episcopo mota sunt, jussit referri. Piissimis enim ad nos litteris usus ⁜ i , hortatus est ad Mopsuestenam civitatem convenire, quae una secundae Ciliciae est, et cum subtilitate perscrutari quando Theodorus, qui olim praedictae civitatis fuit episcopus, sacris diptychis ejectus est, et manifesta ea tam ejus tranquillitati quam vestrae divinitus honoratae facere beatitudini. Statim igitur [Col. 0120C] Mopsuestiam accedentes, religiosissimum congregavimus clerum, et fidelem ejus populum, eligentes eos qui seniores sunt, qui et retinere forsitan memoria possunt ⁜ j subtilitatem ejus quod quaerebatur: et divina et adoranda eis proponentes Evangelia, ut suspicionem sui testimonii emundarent, dicere invitavimus, si sciunt quo tempore Theodori antiqui nomen sacris ejectum est diptychis. Illi vero ⁜ k multos annos, et suam excedentes memoriam esse juraverunt, ex quo nulla ejusdem Theodori memoria sacris diptychis infertur. Cyrillum autem religiosae memoriae Alexandrinae civitatis pontificem in ejus loco inscriptum esse ⁜ l , atque ex patribus suis audisse asseruerunt ⁜ m . Sed eorum quae dicebantur subtilitatem investigantes, et per ipsa venimus ⁜ n sacra [Col. 0120D] diptycha, et mortuorum episcoporum connumerationem considerabamus ⁜ o : et Theodori quidem in antiquioribus temporibus nullam memoriam invenimus, in ipso vero fine sacrorum diptychorum Theodorus scriptus est, quem omnes nuper quidem mortuum [Col. 0121A] esse dixerunt, ex Galatia vero ortum esse provincia. Hunc et nos omnes nostri ⁜ a concilii partem factum ante triennium mortuum esse cognoscimus ⁜ b . Haec ita habere, ipsa gesta vobis sanctissimis manifestent: quae humili suggestioni conjungentes, ad scientiam vestram destinavimus. Sed petimus divinitus inspiratos vos religiosissimis et Deum placentibus ⁜ c vestris orationibus non humiles suffulcire.

Juravit beatissimus papa Vigilius domino piissimo imperatori, in praesentia nostra, id est, mei episcopi Caesareae Cappadociae Theodori, et mei patricii Cethegi, per virtutem sanctorum clavorum ex quibus crucifixus est Dominus Deus noster Jesus Christus, et per sancta quatuor Evangelia, ita per istam [Col. 0121B] virtutem sancti freni, et per ista sancta quatuor Evangelia: quod cum pietate vestra uno animo, una voluntate, hoc velle, hoc conari, ita agere, quantum possumus, ut ista tria capitula, id est, Theodorum Mopsuestenum cum scriptis suis, et epistolam quae dicitur Ibae, et conscripta Theodoreti contra orthodoxam fidem et contra duodecim capitula sancti Cyrilli dicta, condemnentur et anathematizentur; et nihil pro his capitulis, neque per me, neque per eos [Col. 0122A] quibus credere possum, ex ordine clericatus, aut laicis, contra voluntatem pietatis vestrae aut agere, aut loqui, aut consilia dare secretius. Et si quis mihi aliquid contrarium dixerit, aut de istis capitulis, aut de fide, aut contra rempublicam, istum sine mortis periculo pietati vestrae manifestabo, et quae mihi locutus est: ita ut propter locum meum personam meam non prodas: et me ista custodiente erga pietatem vestram, honorem meum in omnibus servare promisisti; sed et personam opinionemque meam custodire, et cum Dei adjutorio defendere; sed et privilegia Ecclesiae meae servare. Sed et chartulae istae nulli [ Forte, ut nulli] ostendantur, nihilominus promisistis. Promitto praeterea quod in ista causa trium capitulorum, quodcunque debet fieri communiter tractamus [Col. 0122B] [ Forte, tractemus]; et quod utile nobis visum fuerit, hoc faciamus cum adjutorio Dei. Datum est hoc juramentum quintodecimo die mensis Augusti, indictione XIII, imperii domini nostri Justiniani anno 23, novies post consulatum Basilii viri clarissimi. Ego Theodorus misericordia Dei episcopus Caesareae Cappadociae, huic chartulae juramenti testis subscripsi. Flavius Cethegus vir patricius huic chartulae juramenti testis subscripsi.

[Col. 0127B] I. Commodum accidit nuper, ut quo tempore acta quintae synodi oecumenicae prelo regio excudebantur, obtulerit sese mihi fato quodam vetus collectio χρήσεων ex antiquis Patribus et conciliis petitarum, a veteri theologo adversus Acephalos et Monothelitas haereticos olim adornata. Volumen illud manuscriptum Graecum exstat in bibliotheca Regia, accurate descriptum a Leone Cinnomo, et ab eo repositum Constantinopoli in bibliotheca imperatoria, temporibus Michaelis Palaeologi, anno mundi 6784, seu anno Christi 1276. Amanuensis vero testatur a se transcriptum ex autographo quod in veteri bibliotheca Ecclesiae Romanae asservabatur, calamo exaratum, anno mundi 6267, seu anno Christi 753. Quod ideo annotavi, ut de manuscripti codicis antiquitate et fide nullus esset dubitandi locus. Inter caeteros vero laudabiles locos, ex quibus collectio illa compacta est, opportune incidi in excerpta aliquot ex antiquis actis quintae synodi, scilicet in Eutychii epistolam ad Vigilium (cujus pars quaedam Graece [Col. 0127C] prolata est in concilio Florentino) et rescriptum Vigilii ad Eutychium (quae exstant Latine tantum in collatione prima illius synodi), et in quatuordecim anathematismos editos ab eadem synodo, qui Latine tantum habentur in collatione 8. Itaque ad commodum studiosorum antiquitatis ecclesiasticae pertinere putavi, postquam injuria temporum nobis actorum Graecorum invidit exemplar, ut saltem his fragmentis Graecis non carerent: praecipue cum ex anathematismorum collatione cum editione Latina non leve adjumentum sibi comparare possint ad veram synodi sententiam indagandam, adversus Nestorianorum et Eutychianorum versutias.

Praeterea vero exhibemus tibi, lector, epistolam Vigilii, quae nondum in lucem prodiit, quaeque auro contra aestimari debet, qua synodi quintae gesta auctoritate sedis apostolicae confirmantur. Ejus pretium illi soli norunt quibus perspectum est quantum plerique dignitati pontificiae detrahant eo nomine, quod haec quinta synodus vim et pondus oecumenicae obtinuerit, [Col. 0127D] licet renitentem Vigilium fuerit experta, qui maluit exsilium pati, quam suffragio suo illius definitionem approbare. Contendit quidem illustrissimus annalium conditor ex Evagrio et caeteris auctoribus, confirmatam fuisse synodum a Vigilio, sed eam comprobationem in id tempus dilatam quo Vigilius ab exsilio solutus est, rogante Narsete duce, post liberatam a Gothis Italiam. Sed opus illi est aequo lectore, qui se conjecturis in re tanti momenti duci patiatur: cum econtra excipere soliti sint non solum novatores, sed etiam plerique eruditissimi viri, errasse Graecos scriptores, qui de consensu Vigilii loquuntur; quia constat ex Anastasio, pulsum in exsilium a Justiniano cum aliquot episcopis, quod synodo refragaretur; unde revocatus est precibus Romanorum et [Col. 0128B] Narsetis ducis, teste eodem Anastasio, qui tamen confirmationis illius omnino non meminit. Non me latet viros eruditos ex eo vim concilii generalis tribuere huic quintae synodo, quod a Pelagio primo, et Gregorio Magno, aliisque pontificibus sub nomine quintae synodi post caeteras quatuor recensita fuerit. Quod tamen alii sic explicant, ut pontifices illos auctoritati tantae synodi cessisse potius dicat, quam synodo auctoritatem addidisse.

II. Quae a me dicta sunt eo animo ut repertam in bibliotheca Regia Vigilii epistolam commendem, quae omnes illas difficultates superat; quaeque iis verbis concepta est, quibus uti decebat sedis apostolicae pontificem. Sane a Graecis ipsis tanti facta est ad robur quintae synodi asserendum, ut eam in acta ejus synodi retulerint, et definitioni synodicae subjunxerint, ut ostendetur inferius. Unde patet summa fide scriptum ab Evagrio, Vigilium consensisse synodo ἐγγράφως ; epistolam enim illam inter acta synodi legerat. Haec sunt Evagrii verba (Lib. IV, cap. 34) : [Col. 0128C] Βιγίλιος μὲν οὖν ἐγγράφως συνθέμενος, συνεδρεύειν οὐκ εἵλετο : Vigilius autem per litteras consensit concilio, non tamen interesse voluit. Ex iisdem actis sine dubio hauserunt Photius, Zonaras, Cedrenus, Euthymius et Nicephorus, quod de Vigilii consensu tradunt. Cujus consensus meminit quoque sexta synodus in prosphonetico ad Constantinum Pogonatum imperatorem; ubi postquam retulit Eutychis damnationem a Leone I decretam fuisse, et Marciano principe cum synodo Chalcedonensi susceptam, haec verba subjunguntur: Οὕτω νῦν μετὰ ταῦτα Βιγίλιος Ἰουστινιανῷ τῷ πανευσεβεῖ συμπεφώνηκε, καὶ τὸ τῆς πέμπτης συνέδριον, τὰ φωραθέντα καὶ λαθόντα τινῶν ἀναθεματίζων συντάγματα βδελυρίας πληρέστατα. Quae sic reddit vetus interpres: Sicut et Vigilius post haec Justiniano piissimo consonuit, et quintum concilium constitutum est, ut eorum opuscula quae latenter reperta sunt, repleta abominatione, anathematizarentur. Quae verba dupliciter explicari possunt. Vel hoc sensu, ut dicatur Vigilius in eo consensisse cum Justiniano, ut concilium indiceretur [Col. 0128D] ad damnationem trium capitulorum; quamvis pontifex in contraria sententia perstiterit. Vel illo, ut omnino cum Justiniano consenserit tam in concilii indictione quam in trium capitulorum damnatione. Quae ultima explicatio necessaria est, ne si primae haereamus, alienum videantur a mente sua Patres exemplum protulisse, et longe dispar ei quod superioribus verbis proposuerunt, de consensu Leonis et Marciani, totiusque synodi.

III. His addi potest eximium Pelagii II testimonium ex epistola ad episcopos Istriae (Cap. 7) , cujus adeo aperta sunt verba, ut mirari subeat qua ratione viros alioqui perspicacissimos fugerit tam expressa de Vigilio sententia. Etenim prolixis verbis ibi refertur, sedem apostolicam per Vigilium initio quidem probasse [Col. 0129A] tria capitula, et pro eorum defensione diu laborasse, longoque tempore ad injurias usque certasse (quod de solo Vigilio intelligi potest), deinde cessisse, quando veritas se patefecit. Quae verba ad epistolam Vigilii respiciunt, qui re diligentius tractata, veritatem sibi affulsisse, seque tria capitula damnasse scribit, ut mox dicetur uberius.

IV. Caeterum ut liquidius sententia hujus epistolae intelligatur, simulque famae et dignitati Vigilii consulatur, non alienum erit pauca de ipsius instituto in hac trium capitulorum controversia dicere. Tria illa capitula haec erant. 1. Ibae episcopi Edesseni epistola ad Marim Persam; 2. Theodori episcopi Mopsuesteni persona, et ejus scripta; 3. Theodoreti disputationes adversus duodecim capita Cyrilli Alexandrini. Ex his tribus capitulis Acephali, propago quaedam Eutychianorum occasionem arripiebant non admittendi concilii Chalcedonensis, quasi Nestorium aliquo pacto foveret. Id ex eo colligebant, quod epistolam Ibae synodus approbasset, quae tamen Cyrillum carpebat, [Col. 0129B] in Theodori Mopsuesteni Nestorianae haereseos auctoris laudes efferebatur, et utebatur blasphemis Nestorii verbis, quem non servato judiciorum ordine damnatum quoque fuisse dicebat in synodo Ephesina. Tum vero quod Theodoreto in communionem suscepto, ejus tamen scriptaad versus duodecim capita Cyrilli, quibus Nestorii haeresis proscribebatur, synodus Chalcedonensis non damnasset. Ex iisdem quoque capitibus Nestoriani haeresim suam instaurare nitebantur, prolatis ex Theodoro Mopsuesteno testimoniis, et ex Theodoreti adversus Cyrillum dissertationibus. Cum autem in id unum Justinianus incumberet, ut Acephalos, qui graves in Aegypto et in Oriente motus excitabant, legibus suis insectaretur, Theodorus Caesareae Cappadociae episcopus, Acephalorum fautor, et sectator Origenis a paucis annis proscripti, ad ultionem eorum quae contra Origenem gesta erant, et ut imminens Acephalis periculum averteret, controversiam de tribus capitulis excitavit, ut Ecclesiae pacem perturbaret. Pro ea itaque qua valebat gratia [Col. 0129C] apud principem pacis ecclesiasticae alioqui studiosum, per cuniculos rem aggressus est. Spem Justiniano fecit ineundae cum Acephalis concordiae, si praeter Theodoreti scripta adversus Cyrillum, epistola Ibae Edesseni recitata in concilio Chalcedonensi, tanquam impia rejiceretur, et Theodorus quoque illa epistola laudatus, tanquam Nestorii parens damnaretur; cujus famae Caesareae episcopus ex eo quoque infestus erat, quod Origenis deliramenta olim refutasset.

V. Justinianus utilitate publica, ut sibi quidem videbatur, excitatus, libello satis copioso tria illa capitula proscripsit, et ab episcopis Orientis damnari procuravit. Enimvero, quia trium capitulorum negotium nullius synodi judicio erat praejudicatum, imo vero synodi Chalcedonensis dignitatem aliquo pacto violare videbatur, Orientis patriarchae qui Justiniani decreto subscripserant, se vi adactos fuisse Stephano responsali Romanae sedis professi sunt. Menas vero Constantinopolitanus episcopus eam conditionem adjecit, [Col. 0129D] si haec Romano episcopo non probarentur, suum sibi chirographum restitutum iri: quod sub jurisjurandi fide illi promissum est. Atque adeo Justinianus sentiens nihil in hoc negotio quod Ecclesiarum statum respiciebat, tentari utiliter posse sine sententia Romani pontificis, Vigilium Roma evocat. Pontificem Roma abeuntem Ecclesia Romana, provinciae quoque Africanae, Sardiniae, Hellados et Illyrici obtestatae sunt, teste Facundo, ne ullatenus novitati acquiesceret.

Antequam vero quid egerit in hac causa explicem, observandum est cum Pelagio et B. Gregorio, in hac controversia non disputatum fuisse de fide, sed de personis. Id testatur Pelagius I in epistola ad Childebertum regem Francorum, qui tunc in Oriente capitula quaedam extra fidem agitata fuisse scribit. B. quoque Gregorius Hiberniae episcopos monet, in ea [Col. 0130A] synodo de quibusdam solummodo personis actitatum; vel, ut Pelagii II verbis utar, nihil aliud, nisi de personis actum. Quinetiam Vigilius in epistola quam edimus, disertissime adnotavit, in hac controversia non disputatum fuisse de fide, sed de personis. Unde patet liberam fuisse aliter atque aliter in hoc negotio censendi facultatem, sine ulla Christianae religionis injuria: ideoque Vigilium, qui suam aliquoties mutavit sententiam, de sola levitatis vel metus suspicione periclitari. A qua suspicione tamen abesse tantum debet, ut potius singularis prudentiae laudem ex iis quae in hac causa gessit, consequi posse videatur.

VI. Qui rerum ecclesiasticarum sunt periti, non ignorant duobus modis olim versari solitos fuisse summos pontifices in quaestionibus propositis, quae disciplinam respiciebant, vel summo jure, vel remisso. Huic temperamento et canonum remissioni locus erat, quando ob bonum unitatis, et pro resarcienda Ecclesiae pace, necessarium videbatur ea clementia uti. Eam clementiam Graeci οἶκονομίαν vocant. Latini [Col. 0130B] eorum exemplo dispensationem; ut alibi ostendi ⁜ a adductis veterum Patrum et conciliorum testimoniis. Utroque agendi modo usus est in hac controversia Vigilius, nunc juris et canonum vigore, nunc eorum remissione, fidei et pacis Ecclesiae studiosissimum se praebens. Observatum quidem est ab eruditis, Vigilii quae videbatur, inconstantiam, prudentiae et maturo consilio esse tribuendam: sed non docuerunt eum agendi modum a canonica disciplina pependisse.

VII. Ac primo quidem nihil aliud ab eo exspectandum erat statim post profectionem suam ex Urbe, quam ut votis Occidentalium favendo, se vetustatis vindicem praestaret. Itaque litteris ex itinere ad Menam datis, damnationem trium capitulorum reprehendit, et legatis ad Justinianum missis petivit ut pateretur eam rescindi. Urbem deinde Constantinopolitanam ingressus octavo calendas Februarii, anno 547, Menam et alios capitulorum damnatores, illos quoque qui damnatoribus communicabant, a communione [Col. 0130C] suspendit; quam tamen illis post quinque menses restituit, Theodorae Augustae rogatu. Ratio potissima cur damnationi trium capitulorum refragaretur, haec erat, quod existimaret nihil eorum quae in synodo Chalcedonensi gesta erant, retractari posse, eo quod ea sit generalium synodorum auctoritas, ut de iis quae illarum judicio semel ordinata et disposita sunt, iterum disceptari non debeat. Ea est enim retractationis significatio apud jurisconsultos, quam Graece ἀναψηλάφησιν vocant, sive παλινδικίαν. Itaque rei judicatae exceptione repellebat novandi studium. Addebat quoque Leonis papae auctoritatem, qui conceptis verbis gesta synodi Chalcedonensis confirmando vetuerat, ne res in synodo definitae ullo colore quaesito retractarentur. Deinde vero cum legibus principum retractatio adversus sententias praefectorum praetorio intra duos annos peragi deberet, haec tamen trium capitulorum retractatio adversus synodum universalem totius orbis consensu firmatam, post centum annos urgeretur, ut conqueritur Facundus [Col. 0130D] Hermianensis: illud supererat, ut doceretur his capitulis judicio synodi Chalcedonensis provisum fuisse. Quod luculenter docet Vigilius in constituto, et uberius Facundus in libris ad Justinianum: neque tamen inde sequi aliquid fidei contrarium a synodo admissum fuisse.

VIII. Caeterum etsi Vigilius nulla vi adigi posset ad subscriptionem, consensit tandem anno 548 ut in conventu 70 episcoporum haec causa Constantinopoli discuteretur: singulorumque suffragiis ad se scripto delatis, ipse Judicatum dedit ad Menam, quo tria capitula damnabat. Hoc fecit κατ` οἶκονομίαν, sive remissionem et dispensationem canonicam, ad pacem tum Orientalibus retinendam. Si quis id a me confictum putet, audiat Vigilium, qui pro se dicet in encyclica adversus Theodorum Caesareensem: Primum quidem in eo quod pro scandalo refrenando condescendentes [Col. 0131A] quorumdam animis, quos aliqua dispensatione credidimus temperandos; quia tu jam eos pluribus annis inquietissimus stimulator accenderas, quaedam pro tempore existimavimus ordinanda, tali scilicet conditione ut omni in posterum perturbatione sopita, nihil ultra nec verbo, nec litteris quisquam facere ex eadem causa praesumeret. Eamdem causam dispensationis praetendit clerus Romanus in epistola ad legatos Gallicanos; postea tamen tractatu habito, praedictus sanctus papa Vigilius, sub aliqua dispensatione, ipsam causam ordinaverit, sollicite monendo, ne per occasionem aliquam supradicta synodus pateretur injuriam. Sed obtinere non potuit Vigilius ab Afris, Illyricianis et Dalmatis episcopis, ut judicio suo cederent; quin potius ab ejus se communione suspenderunt. Ejus discessionis causas atrociore stylo persequitur Facundus in libello contra Mocianum scholasticum, et in epistola fidei catholicae, ubi propterea Vigilius praevaricator dicitur. Egit itaque cum principe coram Mena patriarcha, pluribus [Col. 0131B] episcopis et senatu, ut rescissis qui in hac causa utrinque gesta fuerant, indiceretur synodus, in qua adessent Africanarum et Illyricianarum provinciarum episcopi, quorum, ut ipse loquitur, fuerat scandalizata fraternitas, ut quae omnium suffragiis probarentur, cum pace Ecclesiae locum haberent.

IX. Evocanti autem principi episcopos ex Africa et Illyrico, cum aegre ac ne vix quidem pareretur, actum est anno 551 cum Vigilio, ut si nollent Occidentales episcopi, ipse solus cum Graecis tria capitula damnaret. Renuente pontifice, edictum Justiniani de damnatione trium capitulorum, suasu Theodori Caesarcensis publice propositum est. Vigilius vero comminatus est Graecis episcopis communionis suae suspensionem, si edicto consensum praeberent: idemque professus est Dacius Mediolanensis episcopus. Quamobrem incenso ita Justiniano, Vigilius in basilicam Sancti Petri in Hormisda confugit; unde per vim abducere conatus praetor, populi tumultu repellitur. [Col. 0131C] Accepto tandem per imperatoris legatos sacramento, redit in domum Placidianam. Sed multis rursum injuriis affectus, et insidiis appetitus, noctu iterum sub Natale Christi Chalcedonem abiit ad Sanctam Euphemiam. Unde missis a Justiniano senatoribus, et seorsim semel atque iterum Petro referendario, evocari non potuit. Quin potius encyclicam de calamitatibus suis scribit, depositionisque sententiam in Theodorum Caesareensem profert, et communionis suspensionem adversus Menam patriarcham Constantinopolitanum, anno 552. Hanc Vigilii constantiam is eventus secutus est, ut remotis edictis, discussionem trium capitulorum integram synodo futurae relinqui consenserit imperator, atque Menas et Theodorus, et alii episcopi veniam a Vigilio petierint, ob injurias ejus beatitudini vel sedi factas, ut testantur eorum libelli inserti constituto Vigilii. Menae mortuo successit Eutychius, qui statim fidei libellum Vigilio obtulit, mense Januarii, anno 553, et petivit ut communi tractatu controversiae motae definirentur. Rescripsit [Col. 0131D] Vigilius sibi placere, ut discordia sopiatur, γινομένης κανονικῆς συνόδου, habita synodo canonica, in qua tractatus et disceptatio fieri possit cum unitis sibi fratribus, ἅμα τοῖς ἐνωθεῖσιν ἡμῖν ἀδελφοῖς σύγκρισιν ποιησόμεθα. Cupiebat Vigilius synodum in Italia fieri, sed refragante principe de loco, tandem inter eos convenit ante diem Paschae, ut exaequato Latinae linguae episcoporum numero his pontificibus Graecis qui tunc Constantinopoli praesentes aderant, de tribus capitulis tractaretur, quemadmodum testatur Vigilius in constituto. Sed morae impatiens princeps synodum coegit adversus pacta conventa, litterisque suis datis ad patriarchas Constantinopolitanum, Alexandrinum, Antiochenum et vicarios Hierosolymitani patriarchae, et caeteros episcopos Orientales qui erant in urbe, ad controversiam de tribus capitulis aggrediendam hortatur. In quibus litteris Judicati olim a Vigilio editi mentionem injecit, ut de pontificis sententia nullus videretur ambigendi locus; dissimulata [Col. 0132A] tamen illius Judicati rescissione, et caeteris conditionibus cum Vigilio depactis.

X. Convenit ergo synodus quarto nonas Maii, et illustri legatione Eutychii Constantinopolitani, et aliorum patriarcharum, atque sexdecim metropolitanorum, Vigilium convenit, ab eo postulans ut causam trium capitulorum cum caeteris episcopis disceptare vellet, quemadmodum suis litteris Eutychio pollicitus erat. Ille causatus valetudinem, in posterum diem responsum distulit: quo pollicitus est manifestare quod ei de tali conventu placuerit. Quibus verbis non significat quod viris eruditis persuasum est, scilicet se scriptis synodo satisfacturum; sed potius indicat se conventum illum canonicae synodi loco non habere, qua de re perendie sit acturus. Hic locus est magni momenti ad ferendum de consilio Vigilii certum judicium. Viserat praecipue synodi indictionem ad sanandos Occidentalium episcoporum animos, qui laesi fuerant illa dispensatione qua usus erat ad conciliandos Orientales. Ea conditio placuerat [Col. 0132B] Justiniano, itaque conventus solorum Orientalium censeri non poterat a Vigilio legitimum et universale concilium. Quare secunda vice aditus a legatis synodi, abscisse respondit, se tum illis convenire non posse, ut patet ex relatione a legatis synodo facta, quorum haec sunt verba: Ille vero respondit, non posse una nobiscum convenire, eo quod plurimi hic quidem sunt Orientales episcopi, pauci vero cum eo: facere autem per semetipsum in scriptis sententiam suam, et offerre piissimo domino. Contendebant econtra legati, conventum non esse differendum propter absentiam Occidentalium episcoporum; praecipue cum in aliis synodis oecumenicis vix duo aut tres Occidentis episcopi interfuissent, nunc vero adesset ipse Vigilius et aliquot Italiae, Illyrici et Africae sacerdotes. Vigebat praeterea illius rescriptum, quo promiserat Eutychio se cum fratribus unitis de hac re tractaturum; se autem cum illo communione jungi. Replicatio Vigilii non est actis inserta, quae tamen colligi potest ex rei gestae serie, quam numero superiori [Col. 0132C] adnotavimus. Etenim legati dissimulabant verba rescripti; quibus se acturum ea de re in synodo canonica pollicebatur. Porro canonica synodus esse non poterat, quae juxta morem in aliis synodis oecumenicis observatum, non constabat ex legatis omnium provinciarum ecclesiasticarum. Neque esse quod objicerent, paucos caeteris conciliis interfuisse Occidentales episcopos, cum ex actis synodicis constet illos gessisse vices Romani pontificis et totius concilii dioeceseon Occidentalium. Qui mos tanto studiosius observari debebat in hac causa, quod de scandalo Occidentalibus illato agendum erat; eaque esset Romanae Ecclesiae consuetudo, ut vocatis iis quorum intererat, offensiones amoveret, quemadmodum docent Leonis I epistolae ad legatos in Orientem missos. Et in hac causa saepe Vigilius professus fuerat iis verbis quae cleri Romani epistola continentur: Sine consensu omnium, inquit Vigilius, ista quae et synodum Chalcedonensem in dubium venire faciunt, [Col. 0132D] et scandalum fratribus meis generant, solus facere nullatenus acquiescam. Quare interpellatus iterum a patriciis, quos imperator delegarat, et ab episcopis nomine synodi spopondit, intra dierum aliquot spatium quid sibi de controversia videretur, ad imperatorem scripto transmissurum. Non est ergo quod viri eruditi eam causam praetendant absentiae Vigilii, quod summi pontifices adesse non solerent in conciliis generalibus: cum vera causa petenda sit ex eo quod conventum imperfectum noluerit praesentia sua oecumenicum reddere in offensionem Occidentalium. Instituit atque synodus cognitionem suam de tribus capitulis, quae tandem definitione sua damnavit.

XI. Interim vero Vigilius intra viginti dierum inducias, quas ob aegritudinem petierat, constitutum suum ad Justinianum dedit, quo sententiam suam de tribus capitulis copiose explicavit. Theodori blasphemias configit, sed ejus nomini parcit, ad exemplum synodi Ephesinae: superfluum docet, et ad exprobrationem [Col. 0133A] Theodoreti tendere, si ejus scripta adversus Cyrillum damnentur, cum Cyrillus ipse et synodus Chalcedonensis nihil aliud ab eo exegerint quam ut Nestorio anathema diceret. De Ibae epistola nihil retractandum post concilium Chalcedonense. Deinde prohibuit ne quis ordinis et gradus ecclesiastici aliter de tribus capitulis doceret, quam ipse suo constituto exprimebat. Attamen animadverti eum non adjecisse anathema in eos qui contrariam opinionem tuerentur. Quod ab eo summa prudentia factum est, ut ostenderet eam esse controversiae conditionem, quae in utramque partem inflecti posset, si paci ecclesiasticae hac ratione consuleretur. Non potuit aliter respondere interroganti Justiniano, qui sententiam Vigilii requirebat, non autem agebat de dispensatione ad concordiam Occidentalium et Orientalium resarciendam, quae aliter obtineri non poterat, quam tractatu inito sine contumelia Occidentalium.

XII. Hic vero dissimulare non possum, me longe abesse ab illustrissimi cardinalis Baronii sententia [Col. 0133B] (Annal. eccles. ad an. 553) , qui putat constitutum Vigilii missum a Justiniano ad synodum; idque colligit ex eo quod rationes in constituto prolatae pro Ibae epistola, discutiuntur et refelluntur in sexta collatione. Ut vero aliter sentiam, impellor potius amore veri quam novatorum procacitate, qui ex hac narratione non leve argumentum trahi posse putant adversus pontificiam auctoritatem, cujus scripta in synodo non solum discuti, sed etiam refutari hinc probant, et definitionem illius decretis promulgatis contrariam cum anathemate proferri. Enimvero si constitutum relectum fuisset in synodo, illius recitatio relata fuisset in acta, quibus insertae sunt minoris momenti relectiones. Argumenta autem illa pro Ibae epistola, quae discutiuntur collatione sexta, nota erant et trita, ut pote quae a sex vel septem annis summo studio contorquerentur ab adversariis, etiam scriptis copiosissimis libris, quemadmodum factum est a Facundo Hermianensi: ut necesse non sit confugere ad constitutum Vigilii, quasi inde illa [Col. 0133C] excerpi necessarium omnino foret. Deinde promulgatio constituti aliena fuisset ab instituto et prudentia imperatoris, qui damnationi trium capitulorum cum totus incumberet, non debuit suis votis officere, Vigilii auctoritate prolata, quae desiderium illius improbaret. Imo vero ut facilius obtineret quem sibi proposuerat eventum, neu quis exspectaret quid principi Vigilius respondisset, quemadmodum pollicitus erat se facturum, per Constantinum sacri palatii quaestorem Justinianus synodo suggessit, Vigilii mentem satis explicatam esse ex iis quae saepius hac de re docuerat cum scriptis, tum viva voce. Et ut sacrum conventum ad damnationem trium capitulorum animaret, litteras ea de re a Vigilio perscriptas ad Aurelianum Arelatensem, et ad Valentinianum Scythiae episcopum, et sententiam ab eodem pontifice latam adversus Rusticum et Sebastianum diaconos suos trium capitulorum fautores, e Latina in Graecam linguam versas, legendas exhiberi ab eodem quaestore [Col. 0133D] curavit. Haec sunt verba Constantini: Communiter vero convenire invitatus (id est Vigilius) et hoc facere una cum sancta vestra synodo, pollicitus est per semetipsum facere et dare piissimo domino. Ut igitur etiam ea quae saepius ab ipso facta sunt ad condemnationem trium capitulorum, vos audientes, alacriores efficiamini de his formam celeriter proferre, direxit per me sanctitati vestrae condemnationem ab ipso Vigilio religiosissimo prolatam, etc., omnibus translatis ad Graecam linguam ad faciliorem scientiam vestrae sanctitatis. Qui praejudicio Vigilii perlecto, Patres alacriores effici ad condemnationem existimabat, non adeo supinus erat, ut eorum impetum contraria ejusdem pontificis definitione retardaret. Deinde vero locus agendi de constituto hic erat, cum pollicitationem Vigilii principi factam quaestor recenset. Sed adeo mentionem ejus non injecit, ut potius id omnino dissimulet, ejusque loco alia instrumenta substituat. Ait vero vir illustrissimus, hac instrumentorum prolatione id tentasse [Col. 0134A] Justinianum, ut Vigilium praevaricatione argueret, qui constituto aliter quam antea decernebat. Sed principis in eo consilium aliunde melius deprehendi non potest, quam ex oratione quaestoris, qui ad excitandos et provocandos Patres auctoritatem Vigilii contra isthaec capitula scripto profert, non autem in pontificis contumeliam. Sane si quis ordinem, qui in conciliis oecumenicis obtinebat, diligentius expendere velit, quam longissime recedet ab illa opinione, qua dignitas sedis apostolicae violatur, mecumque facile consentiet adhibitum Vigilii nomen, ut gradus inde ad definitionem synodi contra capitula strueretur. Prima enim semper fuit in synodis oecumenicis sententia Romani pontificis, qua non exspectata nihil decerni moris erat; quemadmodum servari solebat in senatusconsultis ad orationem principum factis, ut dicam tomo II de Concordia sacerdotii et imperii. Impraesentiarum solo Vigilii testimonio utar, qui sibi jus illud in hac causa vindicabat. Promissa namque principi intra viginti dierum [Col. 0134B] inducias sua de hoc negotio definitione, Pelagium diaconum ad episcopos misit, ut eos moneret ne ante sententiae suae promulgationem quidquam ea de re decernerent: Antiquum et regularem custodientes ordinem, inquit, ne ante nostrae, hoc est, sedis apostolicae, cui per Dei gratiam praesidemus, promulgationem sententiae quidquam proferre tentarent, unde scandali rursus, quae sopita fuerat, oriri posset occasio. Itaque Justinianus, ne praetermissa videretur in hoc negotio Vigilii auctoritas, constitutum quidem suppressit, sed alias Vigilii priores sententias, quae annis superioribus ab eo latae erant οἶκονομικῶς, synodo exhibuit, ut in actis omnia rite et solemniter gesta fuisse viderentur. Quare synodus quoque ipsa magnum decreti sui momentum in eo posuit, quod Vigilius tria capitula saepius et scripto et sine scripto condemnasset; etsi conqueratur, quod conventui, licet illustri legatione invitatus, interesse noluerit, satiusque duxerit polliceri se suam ipsius sententiam ad principem missurum. Caeterum an promissis steterit pontifex, omnino [Col. 0134C] synodus reticuit, officio se suo satisfecisse rata, si sententiis a Vigilio latis, et in judicio ex mandato principis exhibitis, inniteretur: praecipue cum de pontificis contrario voto solemniter et juxta cognitionum ordinem non constaret.

XIII. Caeterum id valde angebat Vigilium, quod restitutionem pacis Occidentalium, quam unice expetebat, his Justiniani artibus pessumdatam videret. Non solum enim numerus Occidentalium episcoporum exaequatus non fuerat in synodo, secundum pacta conventa, de quibus egimus supra; sed etiam Vigilii decretum a principe retentum in synodo promulgatum non fuerat; quod ad majoris scandali occasionem tendere, si tale quid accideret, Vigilius in constituto disertissime professus fuerat. Quare in ea rerum omnium perturbatione consensum suum praestare noluit episcoporum definitioni; ideoque a principe pulsus est in exsilium una cum aliquot episcopis et clericis synodo refragantibus, teste Anastasio. [Col. 0134D] Contumeliae enim illius apud Evagrium et caeteros scriptores Graecos altum est silentium. Nisi fortasse suspicari libeat aliquam hujus dissidii cognitionem ad Michaelem Cerularium patriarcham Constantinopolitanum pervenisse, quae supinae cujusdam allucinationis occasionem illi praebuit. Is enim circiter annum 1051, ut a se per summum scelus repudiatae communionis Romanae infamiam amoliretur, jam ab ipsis Vigilii temporibus, papae nomen ex ecclesiasticis diptychis deletum fuisse scripsit, epistola data ad Petrum Antiochenum episcopum. Mos enim ille apud summas sedes invaluerat, ut papae priore loco, deinde caeterorum patriarcharum nomina tabulis ecclesiasticis, quas diptycha vocabant, inscripta, in sacrificii ordine recitarentur, ad testandam universalis Ecclesiae communionem, a qua si quis illorum excideret, nomen ejus e diptychis expungebatur, ut, praeter caetera, docent acerrimae de nomine Joannis Chrysostomi restituendo, et Acacii expungendo contentiones. [Col. 0135A] Sed Michaelis errorem statim Petrus castigavit. Aegre namque ferebat, consortium cum Ecclesia Romana dissolvi; quod litteris ordinationis suae et fidei testibus ad Leonem IX datis retinere conatus, desiderii sui compos evasit, ut patet ex Leonis responsione. Proferam autem ipsa Petri verba ex ejus epistola ad Michaelem, quae habetur in codice manuscripto bibliothecae Regiae, quoniam non solum [Col. 0136A] quid de Vigilii negotio Petrus sentiret, sed tempus etiam docent, ex quo Graeci patriarchae nomen Romani pontificis e diptychis eraserunt; de quo deinde restituendo, οὗ ὀνόματος ἀναφοράν dicebant, ad restaurandam Ecclesiae unitatem tantopere laboratum est, ut testantur Georgius Pachymeres et Nicephorus Gregoras, qua de re alibi.

[Col. 0135C] Unde patet Sergium patriarcham, qui sedem Constantinopolitanam tenuit ab anno 997 usque ad annum 1017, communione junctum fuisse cum Joanne XIX seu mavis XVII, qui sedit ab anno 1003 ad annum 1009 (Baron. in Annal. ad ann. 1009) , quemadmodum ex Petri epistola observavit quoque illustrissimus Annalium conditor. Sed aliquot exinde annis effluxis, iterum discessere Graeci ab ea unitate quam Joannis illius sedulitas restauraverat. Dissidii hujus ultimi causam ignorare se, id est, justam sibi non videri, profitetur Petrus Antiochenus. Alioquin difficile [Col. 0135D] non erat eam indicare, si quis repulsam expenderet, quam passi sunt legati ab Eustathio Constantinopolitano ad Joannem XVIII missi, anno 1026, ut pontificis consensum ad universalis patriarchae nomen episcopo Constantinopolitano concedendum amplissimis muneribus exambirent. Quatenus ejus consensu liceret, Ecclesiam Constantinopolitanam in suo orbe, sicut Roma in universo, universalem dici et haberi, ut loquitur Rodulphus Glaber (Lib. IV, c. 1) .

XIV. Caeterum ut ad res Vigilii redeam, observandum est synodi quintae definitionem editam fuisse anno 553, quarto nonas Junias, anno 27 imperii Justiniani, post consulatum Basilii anno 12, ut patet ex collatione octava; ante vero sextum idus Decembris ejusdem anni, id est post sex menses a solutione synodi, Vigilius decretalem epistolam dedit ad Eutychium, quia tria capitula condemnat; ita ut hinc perspicere liceat, brevem ejus fuisse in exsilio moram. [Col. 0136C] Est autem operae pretium expendere, quaenam ille verba in re adeo implicata adhibeat, quibus dignitatem suam tueri possit adversus synodum Constantinopolitanam, sine ulla principis et episcoporum offensa. Plane, si verum amamus, omnino fateri necesse est, altas in mentibus hominum tunc temporis egisse radices traditam a majoribus sententiam de summa sedis apostolicae auctoritate. Cum enim de caeteris synodis oecumenicis ea reverentia loqui soliti essent summi pontifices, ipseque adeo Vigilius in hoc decreto, scilicet ut se eas suscipere, amplecti et devota [Col. 0136D] mente venerari profiterentur, ut pote quae sedis apostolicae suffragio et universalis Ecclesiae consensione firmatae essent: hanc quintam synodum Vigilius ne quidem synodi nomine cohonestat: nempe illa ratione motus, quod ejus celebrationi, iis conditionibus quibus facta est, consensum non praebuisset, ut adnotavimus numero X. Deinde vero, quod etsi vitium illius ex postfacto dissimulasset, a constituti sui promulgatione cessatum fuerat, ut monui. Quod vero ad rem ipsam attinet, ipse sua auctoritate, suoque decreto tria capitula damnat: quoscunque vero, qui jam illa condemnaverunt (his verbis synodum Constantinopolitanam significat), fidem a quatuor synodis praedicatam amplectentes, eos fratres et consacerdotes esse definit, id est, eos communioni suae adjungit, eorumque sententiae robur illud impertitur, quod ex consensione cum ipsius decreto trahere debent. Eamdem sententiam superioribus epistolae verbis [Col. 0137A] sic expresserat: Quae a nobis definiri debent, revelante Domino, et investigata veritate, salubriter impleta sunt, quasi diceret hanc quaestionem, licet ab episcopis discussam in synodo, et eorum suffragiis decisam, sedis apostolicae decreto esse peremptorie definiendam. Unde hoc suum decretum διατύπωσιν appellat, ad principum exemplum.

XV. Itaque Graeci, ne dubitari posset in posterum de quintae synodi auctoritate, decretum istud Vigilii in acta retulerunt continenter post definitionem synodi: quemadmodum colligere licet ex eo quod exscriptor antiquus ejus exempli, quod proferimus, hac epistola finem actis synodi impositum testatur. Verbum enim solemne librariis antiquis, quo finem operis designabant, nempe τέλος, vel explicit, quo utitur aliquando Hieronymus, amanuensis noster ex actis in suum excerptum sincere transcripsit. Finis, inquit, octavi libri synodi Constantinopoli congregatae. Deinde vero lemma, seu titulus hujus epistolae satis docet, praescripta esse in eodem codice acta synodi: [Col. 0137B] Vigilii epistola ad Eutychium καὶ πρὸς πᾶσαν τὴν προκειμένην ἁγίαν σύνοδον : Et ad praejacentem sanctam synodum. Quare Photinus patriarcha Constantinopolitanus, licet infensissimus Ecclesiae Romanae hostis, ab iis verbis temperare non potuit, quae Vigilii auctoritatem in confirmanda hac synodo significant, satisque docent, post habitam synodum, pontificis decretum accessisse. Haec sunt ejus verba: Παρῆν μὲν τῇ πόλει, οὐ παρῆν δὲ τῇ συνόδῳ· ὡς εἶ καὶ μὴ πρόθυμος εἶς τὴν συνδρομὴν τῆς ἱερᾶς ὁμηγύρεως κατέστη, ἀλλ` ὅμως τὴν κοινὴν τῶν πατέρων πίστιν ἐπεκύρου λιβέλλῳ. Aderat praesens in urbe, sed non intererat synodo: etsi vero non adeo prono animo esset erga sacri concilii coetum, nihilominus tamen communem Patrum fidem libello confirmavit. Eadem sententia refertur in vetustissimo codice manuscripto Arabico, in quo canonum collectio ad usum Ecclesiae Alexandrinae continetur: quem penes se habet vir clarissimus Gilbertus Gaulminus libellorum supplicum magister, Arabicae et caeterarum Orientalium linguarum [Col. 0137C] peritissimus. Collectionis haec sunt verba: Excommunicavit synodus et mortuos, quod antea non praestitum nisi in illos solos; factumque hoc patriarcha Romano sciente, qui et confirmavit, et scripto ad imperatorem dato fidem suam professus est. Ejusdem viri diligentiae hoc quoque testimonium debemus, quod ex codice manuscripto Arabico historiae ecclesiasticae Ibn Patric excerpsit et interpretatus est, et superiorem locum Romanus patriarcha praesens synodo nec adivit, nec legatum misit, sed consensum praebuit, dictaque Patrum suscepit. Auctor iste Patric saepius laudatur a Georgio Elmacin scriptore historiae Saracenicae, edito superioribus annis ab Erpennio.

XVI. Per istud Vigilii decretum quinta synodus velut universalis admissa est, non solum in Oriente, sed etiam in Occidente. Unde Pelagius I, Vigilii successor, universalis concilii nomen illi arrogat in epistola ad Narsem patricium et ducem Italiae, agens [Col. 0137D] de Liguribus, Veneticis et Istricis episcopis, qui a sedis apostolicae communione discesserant ob illam synodum. Si quid eos, inquit, de judicio universalis concilii, quod Constantinopoli per primam nuper elapsam indictionem actum est, forte movebat, ad sedem apostolicam, quomodo semper factum est, electis aliquibus de suis, qui dare et accipere rationem possent, dirigere debuerunt. Eam synodum susceperunt quoque Pelagius II et Gregorius M. (lib. I, ep. 24) . Hic vero se illam quinti concilii nomine pariter cum caeteris quatuor venerari profitetur in epistola ad Joannem CP., ut taceam de caeteris summis pontificibus, et de sextae synodi Patribus, qui eam synodum aequali cum caeteris cultu et reverentia exceperunt. Neque est quod aliquis sibi persuadeat viris doctis ejus saeculi exosam fuisse, quod ejus mentionem nullam fecerit Cassiodorus in Divinis Institutionibus. Nos enim aliam hujus silentii rationem mox investigabimus, quae ab aliis ex parte indicata est.

[Col. 0138A] XVII. Enimvero ne quis ambitiosum hoc Vigilii decretum existimaret, ipse rationes quae se ad hanc sententiam impulerint, has assignat. Nempe quod offensiones et scandala quae generis humani hostis per disputationem de tribus capitulis invexerat, jam sedata essent, paxque reddita esset Ecclesiae post illorum damnationem, et veritas affulsisset in his ambiguis controversiis. Unde colligere licet Illyricianarum et Africanarum provinciarum episcopos prioris sententiae poenituisse, et communicatis cum Vigilio consiliis, Orientalium communionem amplexos: unde factum, ut deinceps inter schismaticos non recenseantur. In reliquo Occidente Franci et Hispani communionem apostolicae sedis retinuerunt: quemadmodum etiam Italiae episcopi, postquam Thusci a Pelagio I moniti statim in officium redierunt. Soli Istriae, Venetiae et Liguriae episcopi, qui sub dominio Longobardorum degebant, pertinaci animo schisma foverunt usque ad Gregorii M. tempora, qui virus illud etiam apud Hibernos sanavit. Mentio pacis et [Col. 0138B] scandalorum sedatorum injecta viam aperit dispensationi, quam hoc ultimo decreto renovat. Non enim abstinere possum, quin dispensationi hanc ultimam quoque definitionem Vigilii tribuam, cum videam Leontium scholasticum, qui hac aetate floruit, ea sola ratione quintae synodi decretum fulcire, nempe quod latum sit κατ` οἶκονομίαν, ut ille ait, existimante Justiniano his capitulis damnatis, Acephalos, seu Haesitantes unitatem Ecclesiae et synodum Chalcedonensem amplexuros. Verba Leontii haec sunt actione 6 de sectis: Ὅτι κατ` οἶκονομίαν τινὰ τοῦτο ἐποίησεν Ἰουστινιανός. Ἐπειδὴ γὰρ ἑώρα τοὺς Διακρινομένους διὰ τοῦτο ἀποστρεφομένους τὴν σύνοδον, ἐνόμισεν ὅτι ἐὰν ἀναθεματίσῇ αὐτοὺς, ποιεῖ δεχθῆναι τὴν σύνοδον. Ἡγήσατο οὖν δύο τινὰς ἀναθεματίσαι, εἶ καὶ μὴ ἐδει αὐτοὺς ἀναθεματισθῆναι, ἵνα πάντων τὴν ἕνωσιν ποιήσῃ καὶ διὰ τοῦτο ἀνεθεμάτισεν αὐτούς. Καὶ ὅμως οὐδὲ οὕτως ἐδέξαντο οἱ Διακρινόμενοι τὴν σύνοδον. Secundum dispensationem quamdam hoc fecit Justinianus (interpres male vertit, certo concilio). Cum enim videret [Col. 0138C] Haesitantes propter hoc aversari synodum (Chalcedonensem), existimavit, quod si anathematizaret illos (Theodorum et Ibam), synodus reciperetur. Ideoque duos anathematizandos duxit (quanquam eos minime anathematizatos oportuit), ut omnes ad unitatem redigeret. Hanc igitur ob causam illos anathemati subjecit. Verum ne sic quidem Haesitantes synodum receperunt.

XVIII. Caeterum Vigilius aliam quoque rationem hujus ultimi decreti assignat, nempe veritatis agnitionem, quae sibi anxie et sollicite perscrutanti veterum Patrum scripta, tandem affulserit. Pertinere autem ait ad officium probi et prudentis viri, a priore sententia discedere, postquam rei disceptatae aequitas comperta fuerit: quod praecipue locum habere docet in controversiis ecclesiasticis, idque probat illustri beati Augustini exemplo, qui retractatis lucubrationibus suis, aliqua adjecit, aliqua vero emendavit. Iisdem vestigiis haeret Pelagius II ut decretum [Col. 0138D] Vigilii tueatur, in epistola illa prolixa ad episcopos Istriae data, quae a Gregorio M. chartis ecclesiasticis tunc operam dante sub Pelagio scripta est, teste Paulo diacono (lib. III de Gestis Longobard. cap. 20; Pelag. II epist. ad episc. Istriae, c. 7) . Objiciebant Istriae episcopi ad excusationem sui schismatis, in causae principio sedem apostolicam per Vigilium papam damnationi trium capitulorum restitisse. Respondet Pelagius, Latinos homines et Graecitatis ignaros errorem tarde cognovisse; et subjungit: Tanto eis celerius credi debuit, quanto eorum constantia, quousque verum cognoscerent, a certamine non quievit: quorum consensum certe fraternitas vestra despiceret, si ausu praecipiti priusquam verum cognoscerent, consensissent. At postquam diu ab eis laboratum est, et longo tempore ad injurias usque certatum, hinc vestra fraternitas penset, quia tot labores repente non relinquerent, nisi quae vera sunt agnovissent. Probat autem duobus exemplis cum esse divini consilii [Col. 0139A] ordinem, ut saepe veritatem commendet eorum opera, qui diu contra ipsam luctati sunt. Paulum contumacem adversus Evangelium sic suae fidei praedicatorem fecit, ut cunctis quibus per illum fuerat praedicaturus, ostenderet, quia valde verum est Dei Evangelium, quod et tanta duritia inclinata praedicaret. Addit alterum Petri exemplum, qui reprehensus a Paulo, quod gentes recens ad fidem conversas, ad Judaismi caeremonias impelleret, consilium mutavit. Unde concludit: Si igitur in trium capitulorum negotio aliud cum veritas quaereretur, aliud inventa veritate dictum est; cur mutatio sententiae huic sedi in crimine objicitur, quae a cuncta Ecclesia in ejus auctore veneratur? Non enim mutatio sententiae, sed constantia sensus in culpa est. Quando ergo ad cognitionem recti intentio incommutabilis permanet, quid obstat, si ignorantiam suam deserens, verba permutet?

XIX. Quaerendum superest, cujus rei veritatem assecutus sit Vigilius, quae illum antea lateret. Id autem colligi potest ex illa epistola Pelagii II collata [Col. 0139B] cum verbis constituti Vigiliani. Quippe prima regula quae in constituto figitur, haec est: Nihil ex iis quae quoquomodo disposita sunt in concilio Chalcedonensi, posse in quaestionem deduci, seu retractari, cujus regulae probatio petitur ex epistolis Leonis papae ad Leonem imperatorem, et ex epistolis Simplicii ad Zenonem. Econtrario Pelagius docet (Cap. 17, 18) solam fidei causam, quae definita est in concilio Chalcedonensi, irretractabilem esse: caetera vero omnia, quae discussa sunt in illa synodo, ad privata negotia pertinere. Leonis testimonia interpretatur (Cap. 19) , et ex eo probat licentiam tribui, ut quid illic extra fidei causas de personis gestum est retractetur. Unde recte concludit, de Ibae epistola, etsi probata fuisset in synodo Chalcedonensi, iterum disceptari posse. Secunda regula juxta constitutum haec est, eos qui in communione et pace Ecclesiae mortui sunt, post obitum non posse subjici anathemati. Quam regulam confirmat Vigilius allatis Leonis et Gelasii testimoniis. Unde sequebatur Theodorum [Col. 0139C] post mortem damnari non posse. Pelagius vero docet ex Augustino, post mortem quoque eos recte damnari, qui haeresim professi sunt, cum culpa in fide perpetrata nec morte interveniente laxetur. Nempe ad exemplum perduellionis reorum, quorum memoria post mortem damnatur, et bona addicuntur fisco, licet omnia crimina mortalitate exstinguantur, ut loquitur Papinianus. Quod attinet ad Theodori dogmata, ea quidem in constituto, anathemate damnantur ut impia et blasphema: ita tamen ut ibi significetur, non omnino liquere, an revera Theodorus illi scripserit. At vero in ultimo suo decreto Vigilius docet, sibi tandem manifestissime patuisse, διὰ καθαρᾶς ἀληθείας, liquida veritate, Theodorum blasphemiis quamplurimis libros suos foedavisse.

XX. Ex epistolis Vigilii et Pelagii colligere licet unam et alteram regulam apprime utilem, omnibus disceptationibus ecclesiasticis valde accommodatam. Earum prima est: Fidei canonem mutari non posse, [Col. 0139D] et quaestiones dogmatum universalis synodi judicio semel sopitas, iterum excitari non debere. Regula quidem fidei, inquit Tertull. (De Virginibus veland. c. 1) , una omnino est, sola immobilis et irreformabilis. II. In aliis causis extra fidem, id est in capitibus disciplinae, quae versantur non solum in facto, sed etiam in jure, veritatem nunc latere, nunc aperiri: quae cum sese prodiderit, priores constitutiones immutandas, sive a conciliis generalibus, sive a summis pontificibus profectae sint. Quod non solum Vigilius profitetur in epistola nostra, sed etiam Pelagius II (Epist. ad ep. Istriae, c 19) . Specialis, inquit, synodalium conciliorum causa est fides. Quidquid ergo praeter fidem agitur, Leone docente ostenditur, quia nihil obstat, si ad judicium revocetur. Tertullianus quoque in eamdem sententiam ait: Hac lege fidei manente, caetera jam disciplinae et conversationis admittunt novitatem correctionis, operante scilicet et proficiente usque in finem gratia Dei. Ne quis vero [Col. 0140A] excipiat a Tertulliano haec adnotata in odium Psychicorum, quos ipse vocat, ad asserendam novam paracleti sui disciplinam, confirmanda est regula a nobis posita luculento B. Augustini testimonio. Ipsa plenaria (concilia), inquit, saepe priora a posterioribus emendantur, cum aliquo experimentorerum operitur quod clausum erat, et cognoscitur quod latebat sine ullo typho sacrilegae superbiae, sine ulla inflata cervice arrogantiae, sine ulla contentione lividae invidiae, cum sancta humilitate, cum pace catholica, cum charitate Christiana (Augustin. lib. III de Bapt. cap. 3) . Judicia vero data in privatis negotiis a sede apostolica, quin retractari possint, et si opus sit emendari ab eadem sede in concilio, sive generali, sive speciali, dubitari non potest, ut alibi copiose ostendi.

XXI. Hic quaeri non ineleganter potest, cur haec epistola deficiat in actis Latinis. Cujus rei hanc esse puto causam, quod acta Graeca, statim post damnata capitula, versa sunt in Latinam linguam, Vigilio tradita, ut deliberare posset de illorum approbatione [Col. 0140B] vel rejectione. Nemini vero deinde curae fuit, actis Latinis epistolam Vigilii adjicere, cum satis videretur, ad exemplum caeterarum epistolarum pontificiarum, hanc regesti Vigilii contineri: quorum tamen cum sit facta jactura, istam quoque epistolam intercidere necesse fuit. Dubitari vero non debet quin statim interpretationem Latinam aggressus fuerit aliquis utriusque linguae peritus, ad usum Vigilii et Occidentalis Ecclesiae; cum id in more positum fuisse doceant veteres interpretationes anathematismorum Ephesinae synodi, et integrae Chalcedonensis, atque sextae synodi. In hac vero causa omnino maturanda erat Latina interpretatio, ut possent acta Vigilio exhiberi, apud se deinde consulturo, ut dixi, de trium capitulorum damnatione. Quare statim atque collatio octava finem accepit, ubi trium capitulorum damnatio continetur, sine dubio acta synodi Latine versa Vigilio tradita fuerunt. Sane interpretationem Latinam antiquam esse discimus, non solum ex actis concilii sexti, ubi refertur, Latinum exemplar quintae [Col. 0140C] synodi servatum fuisse in patriarchio Constantinopolitano; sed etiam ex Gregorio Magno, qui exemplaria hujus synodi Latina ad Theodelindam Longobardorum reginam misit.

XXII. Ex eo autem quod antiqua conjicimus esse acta Latina quae hodie exstant, sincera quoque illa praestare debemus, omnemque ab eis imposturae et mutilationis suspicionem amoliri, quam tamen viri eruditi probabiliter induxerunt. Imposturam sapere illis videtur epistola ad Joannem Antiochenum sub Theodoreti nomine prolata in 6 collatione, quam ab Eutychiano aliquo nebulone actis intrusam putant, ut Cyrillum conviciis proscinderet. Alienum enim esse aiunt a modestia Theodoreti, ut manibus Cyrilli defuncti se infestum exhibeat, cujus viventis concordiam et communionem una cum Joanne Antiocheno fuerat amplexus. Addunt ex chronico Nicephori patriarchae, Joannem Antiochenum e vivis exemptum ante Cyrilli obitum, ita ut de hujus excessu Theodoretus [Col. 0140D] Joanni gratulari non potuerit. Hoc argumento non ineleganter dici potest, mendum irrepsisse in epistolae inscriptionem, et pro Joanne, restituendum esse Domnum successorem Joannis: praecipue cum statim post epistolam recitetur fragmentum allocutionis, quam Theodoretus Antiochiae dixit praesente Domno, in qua morti Cyrilli insultans profitetur mortuam esse invidiam, obrutam contentionem, et Orientem atque Aegyptum sub uno jugo esse. Iniquiorem enim erga Cyrilli etiam fato functi memoriam semper se praebuit Theodoretus, quemadmodum discere licet ex ejus epistola ad Domnum Antiochenum quae est 112 inter editas, ait, caeterarum dioeceseon episcopos ignorare insitum duodecim capitibus (Cyrilli) venenum. Quamvis illud quoque dici posse videatur, epistolam ad Joannem Antiochenum non accipiendam esse de Cyrillo: in quo lapsum esse oportet eum qui jussu quintae synodi loca excerpsit ex Theodoreto, quae in collatione sexta recitata [Col. 0141A] sunt. De quodam potius episcopo Antiochenae sedi subdito Theodoretus loqui videtur, ut pote de cujus tumulo statuendi jus et auctoritatem Joanni Antiocheno tribuat. Procurandum est, inquit, et oportet tuam sanctitatem hanc suscipere festinantiam, et jubere collegio mortuos asportantium (id est copiatis, seu vespillonibus) lapidem aliquem maximum et gravissimum sepulcro imponere, ne iterum huc perveniret.

XXIII. Truncata vero et mutilata esse acta Latina ex eo probant eruditi, quod in eis nulla instituatur cognitio de causa Origenis, quam tamen in quinta synodo peractam fuisse constat. Ex antiquitate vero Latinae interpretationis ducere oportet, cur in actis nostris omissa sit illa damnatio, quae hoc ordine decreta est. Justinianus interim, dum Vigilius deliberat an cedere vel contendere malit ob tria capitula, edicto suo synodum interpellavit, ut Origenis sectarios anathemate confoderet. Aditus fuerat princeps libello sibi oblato, ab Eulogio, Conone, Cyriaco et Pancratio monachis, qui conquerebantur aliquos esse [Col. 0141B] monachos Hierosolymis, qui impios Origenis errores profiterentur. Ejus libelli exemplum litteris suis ad synodum datis adjunxit: suum quoque ipsius edictam, quo nugas illas olim refutaverat, et a Vigilio anathema adversus Origenem et blasphema capitula ex operibus ejus excerpta impetrarat. Rogavit itaque synodum, ut non solum capitula illa iterum sua auctoritate configeret, sed eos etiam qui nunc, vel in posterum eadem sentirent. Damnatione Origenis ejusque sectatorum Didymi et Evagrii peracta, relatio seu ἀναφορὰ negotii mittitur ad imperatorem, ex qua verba aliquot excerpsit Evagrius. Hoc ordine, quae ad Origenem ejusque fautores pertinent, gesta fuisse patet ejusdem Evagrii testimonio, qui diserte adnotavit, post trium capitulorum damnationem, causam Origenistarum discussam fuisse. Sed obiter castigandus est ejus interpres, qui recedens a sententia auctoris, libellum oblatum scribit concilio a monachis: cum econtra Justinianus libelli (sibi nempe oblati) exemplum transmiserit ad synodum, juxta morem in [Col. 0141C] simili specie observatum a Marciano in synodo Chalcedonensi, et ab ipso Justiniano in synodo sub Menna. Caeterum cognitionem de Origine successisse trium capitulorum cognitioni, ipsa series actorum quintae synodi aperte ostendit. Convocata enim fuit propter negotium trium capitulorum, cujus discussio est statim instituta et peracta octo collationibus, uno spiritu, nullo alio negotio interjecto, ita ut ne hiatus quidem aliquis inveniri possit, in quem cognitio de Origene conjici possit. Attamen illustrissimus Annalium conditor censuit prius de causa Origenis disceptatum fuisse quam de tribus capitulis, eo quod Cedrenus in narratione sua eum ordinem tenuerit, ut priore loco Origenis damnationem recenseret. Huic conjecturae fovendae addi posset illustre testimonium Sophronii patriarchae Hierosolymorum, qui floruit ante sextam synodum. Ille namque in epistola synodica ad Sergium patriarcham Constantinopolitanum, relata in VI synodo, actione 11, profitetur se [Col. 0141D] amplecti cum caeteris quatuor synodis quintam synodum oecumenicam, quae confirmat synodum Chalcedonensem, ἀναιρεῖ καὶ ἐκρίπτει πρὸς ὄλεθρον πρωτοτύπως Ὡριγένην τὸν ἄφρονα : tollit vero et funditus abolet principaliter quidem insanum Origenem et ejus deliramenta, et una cum eo Didymi et Evagrii impia dogmata, μεθ` οὓς Μοψουεστίας ἐκτίλλει Θεόδωρον : post illos vero condemnat Theodorum Mopsuestenum, et duo alia capitula. Sed necessario dicendum est Sophronium primo loco posuisse Origenis damnationem, non quia is fuerit ordo cognitionis synodicae, ut demonstratum est, sed quia gravior majorisque momenti visus illi fuerit hic articulus prae aliis tribus qui discussi sunt in synodo. Qua ratione Constantinus quoque Pogonatus imperator in edicto lato pro confirmatione synodi, et Cyrillus Hierosolymorum episcopus in excerpto manuscripto de sex synodis, Cedrenus et caeteri Graeci scriptores eodem ordine recensent Origenis damnationem, et sectatorum ejus [Col. 0142A] Didymi et Evagrii, quos Sophronius Ὁριγένους μυστηριάρχας vocat. Ea quoque ratione septima synodus, omissis tribus capitulis, damnatum a v synodo Origenem, Didymum et Evagrium memorat.

XXIV. Enimvero in actis Latinis quintae synodi, etsi obiter anathema jaciatur in Origenem in undecimo capitulo anathematismorum, plena cognitio, quae illa de re instituta est, non recensetur. Etenim desunt litterae Justiniani ad synodum cum adjuncto libello monachorum, et ejusdem principis edicto ad Vigilium, pro damnando Origene ejusque sectariis: quinetiam disceptatio synodi ea de re habita, et relatio ad principem missa. Illustrissimus Annalium scriptor existimat acta Graeca ab haereticis Origenistis vitiata primum et mutilata fuisse, unde postea vitio illa infecta prodierit Latina interpretatio. Sed acta illa adeo absunt a depravatione, ut ex eorum lectione Graeci scriptores hauserint quod ab iis solis Latini didicerunt, de Origenis, Didymi et Evagrii damnatione. Neque enim acta Latina, quae initio delata [Col. 0142B] fuerunt in Occidentem, aliud omnino continebant quam trium capitulorum damnationem, de quibus solis agunt uterque Pelagius I et II, et Gregorius Magnus, cum referunt decreta quintae synodi. Alioqui de Origene ejusque deliramentis non tacuissent, cum ex eo quinta synodus a schismaticis adeo pertinaciter explosa, vehementer commendari potuisset. Sane beatus Gregorius in epistola ad Joannem CP. quando profitetur se quinque synodorum fidem amplecti, recensens haereses a quatuor primis damnatas, et tria capitula a quinta synodo reprobata, non omisisset damnationem Origenis, si ex actis Latinis illi ea de re constitisset. Quare Vigilius quoque de solis tribus capitulis, de quibus erat controversia, decreto suo pronuntiavit. Ex ista damnati Origenis in quinto concilio ignoratione profectum est, ut non solum a Cassiodoro, sed etiam a concilio Bracarensi secundo, quod habitum est anno 572, quatuor primis oecumenicis conciliis recensitis, omittatur haec quinta synodus. Etenim cum illis auctoribus, de repudiatis ab [Col. 0142C] ea tribus capitulis tantum constaret (quae privata negotia et personas quasdam fato functas respiciebant, non vero fidem catholicam), non erat cur synodum quintam caeteris quatuor adnecterent, quas ad profligationem haereseon in iis damnatarum proferebant, non autem, historico more, conciliorum in ecclesia habitorum enumerationem instituebant. Hinc factum quoque, ut Gregorius M. quintae synodi alioqui vindex acerrimus, profiteatur se quatuor synodos aequali cum Evangeliis veneratione prosequi, nempe ob veritatem dogmatum contra haereses ab illis assertam: quae pars dignitatis quintae synodo, saltem in actis Latinis, deficiebat, ob praeteritionem Origenianae damnationis. Eamdem ob causam ab eodem Gregorio, atque a caeteris summis pontificibus et conciliis omittitur synodus Sardicensis, quia nullam novam haeresim confodit, sed personarum praecipue judiciis se immiscuit.

XXV. Nunc operae pretium est in eam rationem [Col. 0142D] inquirere, qua impulsus Vigilius decretum suum ad tria capitula coercuit. Licet enim actis quae illi tradita fuerant, cognitio habita de Origene non contineretur, attamen tempore hujus nostri rescripti ad Eutychium dati, quod sex mensibus est posterius concilio, judicium de Origene in synodo peractum, illi notum erat. Quare videtur ad ipsius officium pertinuisse, ne sententiae illius confirmationem praetermitteret. Attamen ne isthaec praeteritio vitio verti possit, observandum est ante sexdecim annos, id est anno 538, ad suggestionem Pelagii diaconi et apocrisiarii Romanae Ecclesiae, Justinianum oratione sua Origenem ejusque blasphemas nugas (jam olim ab Anastasio episcopo Romano, et a Theophilo Alexandrino proscriptas) expunxisse, Mennamque CP. patriarcham hortatum fuisse, ut illas una cum episcopis in urbe regia degentibus subjiceret anathemati. Idem judicium misso edicto suo, a Vigilio papa et ab aliis patriarchis expetivit et impetravit. Quod [Col. 0143A] testatur Liberatus his verbis (Breviarii c. 23) : Jubente eo (Justiniano, qui mollius loquitur; non enim usurpat jubendi verbum, sed hortandi προτρήπομεν ; inquit) dicta est in Origenem, et illa capitula, anathematis damnatio, quam subscribentes una cum Menna archiepiscopo apud Constantinopolim reperti. Deinde directa est Vigilio Romano episcopo, Zoilo Alexandrino, Euphremio Antiocheno, et Petro Hierosolymitano. Quibus eam accipientibus et subscribentibus, Origenes damnatus est mortuus, qui vivens olim fuerat ante damnatus. Non solus vero Liberatus Vigilii auctoritatem in damnando tunc Origene intercessisse probat, sed etiam Cassiodorus (Instit. divin. lect. l. I, c. 1) : Hunc inquit (Origenem), licet tot Patrum impugnet auctoritas, praesenti tamen tempore et a Vigilio beatissimo papa denuo constat esse damnatum. Damnationem autem Vigilius decreverat, adnotatione sua ad edictum principis subscripta, ut observavit Liberatus. Quare eleganter observavit Evagrius (Lib. IV, c. 37) , Justinianum iis litteris quas ad quintam [Col. 0143B] synodum misit pro damnando Origene, adjunxisse quae ad Vigilium ea de re missa erant, id est edictum quod ann. 538 princeps ad Vigilium miserat, cuique, ut diximus, subscriptum erat jam a Vigilio in Origenem anathema. Verba Evagrii haec sunt: συζεῦξαι καὶ πρὸς Βιγίλιον περὶ τούτου ἀπεσταλμένα. In quorum interpretatione lapsus est Latinus interpres, qui ea de litteris a Vigilio scriptis interpretatus est. Etsi [Col. 0144A] enim revera edictum Justiniani obsignatum fuisset Vigilii subscriptione, verba tamen Evagrii nihi, […] significant, quam edictum ad Vigilium missum. Quod edictum intelligit quoque Justinianus, quando petit a quinta synodo, ut anathemate damnet blasphemias descriptas ἐν ὑποτεταγμένῃ ἐκθέσει, in subjecta expositione. Nec inutiliter sane, cum Mennae CP. ejusque synodi, et caeterorum patriarcharum subscriptiones, in totidem edicti sui exemplis repositas in scriniis haberet princeps, unum illud edicti exemplum selegit, quod ad Vigilium missum, et ab eo subscriptum fuerat. Probe enim noverat rerum in synodis gerendarum primam definitionem, vel earum deinde consensionem, et τὸ κῦρος a pontifice Romano exspectari debere. Vigilio itaque auctore, licet absente, Origenis errores confecti sunt in quinta synodo. Itaque summus ille pontifex decreto suo ultimo, quod necessario de tribus capitulis ferre debebat, Origenem complexus non est, quod partes suas olim in eo damnando implesset, ejusque auspiciis quinta synodus [Col. 0144B] de Origene decrevisset. Non erat itaque quod denuo operam suam in id negotium conferret, de quo pronuntiare non erat necesse; quemadmodum ipse significat necessarium fuisse, ut controversiam de tribus capitulis sua auctoritate definiret, licet episcoporum Constantinopoli degentium suffragiis dirempta fuisset.

Γράμματα ὑμῶν ἐδεξάμεθα, ἅπερ ἀναγνῶντες ἐθαυμάσαμεν, ὐμᾶς μὴ ἐννοήσαντας τὴν τοῦ κυρίου διδασκαλίαν λέγοντος, «Μάθετε ἀπ` ἐμοῦ, ὅτι πρᾷός εἶμι, καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ,» ἀλλ` εἶς τοσοῦτον ὑπερηφανείας ἀρθέντας, ὡς πάντας τοὺς ἱερεῖς τῆς τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίας ἐξουδενῶσαι, καὶ μόνους ὑμᾶς αὐτοὺς ἐκ πάντων δικαιῶσαι, καθάπερ ἐκεῖνος ὁ Φαρισαῖος, ὃς οὐδὲ τὸν τελώνην κατακρίνας ἐδικαιώθη· καὶ ἐν ὅσῳ ἠλπίζομεν ὑμᾶς, ὅμοια τοῖς λοιποῖς ἱερεῦσι φρονεῖν, ηὕρομεν παρ` ἐλπίδας ἐκεῖνα ὑμᾶς ἐκδικοῦντας τὰ καὶ τῷ Θεῷ, καὶ τῇ ὀρθῇ πίστει ἐναντιούμενα· καὶ ὅμως τοιαύτην ἀσέβειαν ἐκδικοῦντες, ἴσους ὑμᾶς αὐτοὺς εἶναι τοῖς ἀποστόλοις ὑπελάβετε λέγοντες, μὴ ὀφέλειν τινά ὡς ἀγροίκους ὑμᾶς ὀνειδίζειν· ἐπειδὴ καὶ ὁ Θεὸς ἀγροίκοις προσέταξεν κηρύττειν τὸ εὐαγγέλιον· καὶ ἡμεῖς μὲν εἶ καὶ ἀγρίκους, ὡς λέγεται, ὑμᾶς ἐκαλέσαμεν, διὰ τοῦτο οὕτως εἴπομεν, ἐπειδὴ ἀγνοοῦντες τὴν ἐκκλησιαστικὴν τάξιν τε καὶ παράδοσιν καὶ τὴν ὀρθόδοξον πίστιν, τοιαύτην ἀσέβειαν ἐκδικεῖται [ F. ἐκδικεῖτε]· τοὺς ἀποστόλους δὲ, οὓς ὑμεῖς ἀγροίκους καλεῖται [ F. καλεῖτε], ὁ Θεὸς ἐπελέξατο ἑαυτῷ, καὶ τοῦ ἶδίου πνεύματος καὶ χάριτος καὶ σοφίας ἐπλήρωσε, καὶ οὕτως αὐτοὺς ἀπέστειλεν, ἵνα τὰ ἔθνη τὰ τὸν Θεὸν ἀγνοοῦντα πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας ὁδὸν ὁδηγήσωσιν· ὅθεν καὶ αὐτοῖς μόνοις τοῖς ἀποστόλοις εἶπεν, «Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου·» φανεροὶ τοίνυν ἐστὲ, καθάπερ ὁ ἀπόστολος εἶπεν, «μὴ νοοῦντες, μήτε ἃ λέγετε, μήτε περί τινων διαβεβαιοῦσθε·» ὅτι ἐτολμήσατε καὶ τοῖς ἀποστόλοις ἑαυτοὺς ἐξισῶσαι, καὶ τοὺς πατριάρχας καὶ πάντας τοὺς ἱερεῖς ἐνυβρίσαι. Τοσοῦτον δὲ τὴν ἐκκλησιαστικὴν κατάστασιν οὐκ ἐφυλάξατε, ὅτι [ F. ὥστε] τὸ ἐν μηδενὶ χρόνῳ γενόμενον ὑπὸ Χριστιανῶν ἐτολμήσατε ποιῆσαι. Πάντων γαγvγρ_ρ τῶν μακαριωτάτων πατριαρχῶν τὴν πρὸς ἀλλήλους ἕνωσιν ἐχόντων οὐδεὶς ἑαυτὸν τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας ἐχώρισεν, εἶ μὴ φανερῶς αἱρετικὴ μανία κατείχετο· ὅπερ ὑμεῖς ἐπὶ τοῦ παρόντος ποιεῖν ἐσπουδάσατε· ἀλλ` εἶ καὶ τοῦτο γέγονεν παρ` ὑμῶν, ὅμως ἡμεῖς οὐ παυόμεθα πᾶν ὅ τι οὖν πρὸς ἐπανόρθωσιν ὑμετέραν καὶ ποιοῦντες καὶ γράφοντες. Ἐπειδὴ τοίνυν ἐγράψατε λέγοντες, διὰ τοῦτο ἡμᾶς σπουδὴν ποιήσασθαι τὰ τρία ταῦτα κεφάλαια καταδικασθῆναι, τουτέστι Θεόδωρον μετὰ τῶν οἶκείων συγγραμμάτων, καὶ τὴν λεγομένην Ἵβα ἐπιστολὴν, καὶ τὰ Θεοδωρίτου συγγράμματα, ἵνα τὸ θέλημα πληρωθῇ τῶν ἀπὸ τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας ἑαυτοὺς χωρισάντων, γινώσκετε ὅτι ἡμεῖς οὐ δι` ἐκείνους ἐποιήσαμεν τοῦτο, ἀλλὰ πρῶτον μὲν διὰ τὴν ἀσέβειαν τῶν προειρημένων κεφαλαίων, ἔπειτα δὲ, ὅτι τινὲς τὸ Νεστορίου ὄνομα σιωπᾷν προσποιούμενοι διὰ τῶν προειρημένων, αὐτὸν Νεστόριον καὶ τὴν κακοδοξίαν αὐτοῦ εἶσαγαγεῖν ἐπεχείρουν τὴν ἀσέβειαν τῶν κεφαλαίων τούτων τῇ καθολικῇ ἐκκλησίᾳ προσάπτοντες.

Διὰ τοῦτο ἡμεῖς, εἶ καὶ φανερὰ ἦν ἡ τῶν αὐτῶν κεφαλαίων ἀσέβεια, ὅμως ἠρωτήσαμεν τοὺς ἱερεῖς τῆς τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίας, τί περὶ τούτων φρονοῦσιν· οἵ τινες δεῖξαι βουλόμενοι, ὅτι τὴν τοιαύτην ἀσέβειαν ἡ καθολικὴ ἐκκλησία οὐδὲ ἔσχε ποτὲ, οὐδὲ ἔχει, κατεδίκασαν καὶ αὐτοὶ τὴν τοιαύτην δυσσέβειαν, ἐξαρχῆς ὑπὸ τῶν ἁγίων πατέρων καταδεδικασμένην· οὐδὲ γὰρ οἱ τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας κεχωρισμένοι περὶ τούτων τῶν κεφαλαίων λόγον τινὰ ποιοῦνται, εἶδὸτες ὅτι ταῦτα οὐδεὶς δύναται χριστιανοῦ προσηγορίαν ἔχων ἐκδικεῖν, ἀλλὰ τῷ ὅρῳ ἐναντιοῦνται τῆς ἁγίας ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, τῷ περὶ τῆς πίστεως προενεχθέντι πρὸς κατάκρισιν Νεστορίου, καὶ Εὐτυχοῦς, καὶ τῆς αὐτῶν ἀπιστίας. Οἱ γὰρ τοῖς ὀρθοῖς τῆς ἐκκλησίας ἐναντιούμενοι δόγμασιν, ἐπιθυμοῦσιν μᾶλλον τὰ μνημονευθέντα ἀσεβῆ κεφάλαια ἐκδικεῖν τὴν ἁγίαν τοῦ Θεοῦ ὲκκλησίαν, ἵνα διὰ ταύτης τῆς προφάσεως τοὺς ἁπλουστέρους ἀπατήσωσι, καὶ τὸν Χριστιανὸν λαὸν τῆς ἐκκλησίας χωρίσωσιν. Ἐπειδὴ δὲ ἐγράψατε δύο, εἶ δὴ [ F. εἶ δεῖ sive εἶ χρή] τὴν ἀσεβῆ ἐκείνην περιέχειν ἐπιστολὴν· ἓν μὲν, ὅτι ὀρθῶς, ὡς λέγεται, κατὰ Ἀπολιναρίου ἠγωνίσατο· ἕτερον δὲ, ὅτι κἂν ἔδοξεν ὁ γράψας τὴν ἐπιστολὴν τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον διασύρειν, ὅμως τοῦτον τὸν σπῖλον τῆς ὕβρεως ἐν τῷ τῆς ἐπιστολῆς ἀνέτρεψε τέλει, καὶ διὰ τοῦτο λέγεται, ὀφείλειν τὴν αὐτὴν ἀσεβῆ ἐπιστολὴν ὀρθόδοξον κρίνεσθαι· δῆλοι καθεστήκατε, ὅτι οὐτε τὸ ὕφος, οὔτε τὴν δύναμιν ἔγνωτε τῆς αὐτῆς ἀσεβοῦς ἐπιστολῆς, κατὰ Ἀπολιναρίου γὰρ οὐδὲν περιέχει, ἀλλ` αὐτὸν τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον Ἀπολιναριαστὴν καλεῖ· καὶ οὐδὲ ἐν τῷ τέλει ἡ αὐτὴ ἀσεβὴς ἐπιστολὴ ἀνέτρεψε τὰ κατὰ τοῦ αὐτοῦ ἐν ἁγίοις εἶρημένα Κυρίλλου, μᾶλλον μὲν οὖν τὰ χείρονα κατ` αὐτοῦ ἐν τοῖς τελευταίοις εἶπεν· προϊόντες δὲ ὅμως καὶ πᾶσαν την ἀσέβειαν τῆς λεγομένης Ἴβα ἐπιστολῆς, καὶ τὴν ματαιότητα τῶν κεφαλαίων, ὧνπερ ἐπέμψατε, ἀποδείξομεν. Πάντων γὰρ ἀναγνωσθέντων τῶν παρ` ὑμῶν γεγραμμένων, σφόδρα ἐλυπήθημεν, ὅτι εἶς τοιαύτην ἐνεπέσατε πλάνην, ἄνθρωποι ἐξ ἐκείνης ὄντες τῆς χώρας, ὅπου ἀεὶ πρὸ ὑμῶν ἡ ὀρθὴ πίστις ἀμώμητος ἐφυλάχθη. Ὅθεν ἀναγκαῖον ἐνομίσαμεν εἶναι καὶ πρὸς τὰ ῥηθέντα ὑμῶν κεφάλαια ἀντιγράψαι, καὶ παραινέσαι ὑμῖν ταύτης τῆς ἀσεβείας, καὶ τοῦ ἀσεβοῦς ὑμῶν διδασκάλου ἀποστῆναι, τοῦ τὰ προειρημένα κεφάλαια συγγραψαμένου. Ἀπατῆσαι γὰρ θέλων ὑμᾶς ῥήματά τινα προήγαγεν ἐκ τῶν θείων γραφῶν, ἅ τινα νοήσας κακῶς προσαρμόσαι ῥήμασί τισι τῆς προειρημένης ἀσεβοῦς ἐπιστολῆς ἐπεχείρισεν· ὅπερ οἱ αἱρετικοὶ πάντες ποιοῦσι, ῥήματά τινα τῶν θείων γραφῶν παρερμηνεύοντες, καὶ πρὸς τὴν διεστραμμένην ἑαυτῶν μεταφέροντες ἔννοιαν· καὶ δοκεῖ ἡμῖν ὁ ἀσεβὴς ὑμῶν διδάσκαλος, ἢ μὴ ἀνεγνωκέναι τὴν ἀνώνυμον ἐκείνην ἐπιστολὴν, ἢ ἀνεγνωκέναι μὲν κακούργως καὶ ῥήματά τινα ταύτης προαγαγεῖν, τὰ πλείονα δὲ καὶ χείρονα σιωπῆσαι. Λεγούσης γὰρ τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς περὶ τοῦ μακαριου Κυρίλλου, καὶ τοῦ ἀσεβοῦς Νεστορίου, ὅτι ἑκάτεροι κατ` ἀλλήλων βλαβεροὺς λόγους ἔγραψαν, καὶ ὅτι Νεστόριος μὲν ἔλεγεν, τὴν μακαρίαν Μαρίαν μὴ εἶναι Θεοτόκον, ὡς νομισθῆναι τοῖς πολλοῖς ἐκ τῆς Παύλου τοῦ Σαμοσατέως αἱρέσεως εἶναι· Κύριλλος δὲ βουλόμενος τοὺς Νεστορίου ἀνατρέψαι λόγους, ὤλισθεν καὶ ἐνέπεσεν εἶς τὸ Ἀπολιναρίου δόγμα. Φανερόν ἐστιν ὅτι ὁ γράψας τὴν ἐπιστολὴν τῇ Νεστορίου μανίᾳ κεκρατημένος δείκνυται· ὃς αὐτὸν μὲν Νεστόριον ἀρνούμενον Θεοτόκον εἷναι τὴν ἁγίαν παρθένον Μαρίαν, μέχρι μόνης τῆς τῆς τινων ὑποψίας ἐληλυθέναι φησὶν, οὐ μὴν αἱρετικὸν ἐκ τούτου φανῆναι· τὸν ἐν ἁγίοις δὲ Κύριλλον τὸν τῆς ἐκκλησίας διδάσκαλον, εἶς τὸ Ἀπολιναρίου δόγμα ὀλισθῆσαι διϊσχυρίζεται καὶ πεσεῖν. Διότι εἶπεν αὐτὸν τὸν Θεὸν λόγον σαρκωθῆναι καὶ ἐνανθρωπῆσαι· καὶ ταῦτα μὲν τὰ ῥήματα παραλέλοιπεν, ὡς εἶρήκαμεν, ὁ διδάσκαλος ὑμῶν, γινώσκων ὅτι ὁ λέγων τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον ὀλισθῆσαι καὶ πεσεῖν, καὶ αἱρετικοὺς καλῶν τοὺς τούτου λόγους, πᾶσαν καταδικάζει τὴν ἐκκλησίαν, τὴν πατέρα καὶ διδάσκαλον εἶκότως Κύριλλον ἔχουσαν. Πῶς δὲ οὐκ ἔφριξε. λέγων, ὡς ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος αἱρετικός ἐστιν, ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι αὐτὸς ὁ Θεὸς λόγος ἄνθρωπος γέγονε, καὶ ὅτι οὕτω λέγων διαφορὰν τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ ἐνοικοῦντος ἐν αὐτῷ οὐχ ὁμολογεῖ. Διὰ τούτων γὰρ τῶν λόγων οὐ μόνον τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον μέμφεται, ἀλλὰ καὶ τὸν εὐαγγελιστὴν τὸν λέγοντα, ὅτι «ὁ λόγος σὰρξ ἐγένετο,» καὶ πάντας τοὺς προφήτας τὴν διὰ σαρκὸς ἐπιδημίαν αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ λόγου κηρύξαντας, καὶ μάλιστα Ἱερεμίαν τὸν λέγοντα «Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν, οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν· μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη·» καὶ πάλιν Ἡσαΐαν λέγοντα, «Τὸ παιδίον Θεὸν ἶσχυρόν (Ἡσαΐ. IX, 6):» καὶ πρὸ τούτοις τὸν ἀπόστολον Παῦλον λέγοντα ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους ἐπιστολῇ, «Ὁ καταβὰς αὐτός ἐστι, καὶ ὁ ἀναβὰς ὑπεράνω πάντων τῶν οὐρανῶν, ἵνα πληρώῃ τὰ πάντα.» Καὶ γὰρ, ὡς ἐκεῖνος ὑμῶν ὁ διδάσκαλος παραφρονῶν λέγει, μέμψεώς εἶσιν ἄξιοι καὶ οἱ προφῆται, καὶ οἱ εὐαγγελισταὶ, καὶ οἱ ἀπόστολοι λέγοντες, ὅτι αὐτὸς ὁ Θεὸς λόγος ἐνηνθρώπησεν, ὡς διὰ τούτων τῶν ῥημάτων τροπὴν τῆς θεότητος εἶς τὴν ἀνθρωπότητα λέγοντες γεγενῆσθαι· οἱ δὲ αὐτὸν τὸν Θεὸν λόγον ἐνανθρωπῆσαι μὴ ὁμολογοῦντες, φανεροί εἶσι τὸν Χριστὸν ψιλὸν ἄνθρωπον εἶναι, καὶ κατὰ χάριν υἱὸν Θεοῦ ὀνομάζεσθαι λέγοντες, ὡς ἡ κακοδοξία Νεστορίου καὶ Θεοδώρου τοῦ διδασκάλου αὐτοῦ λέγει.

Αἱ γὰρ θεῖαι γραφαὶ, καὶ οἱ ἅγιοι πατέρες ταύταις ἀκολουθοῦντες, αὐτὸν τὸν Θεὸν λόγον τὸν ἀόρατον, τὸν ἀσώματον, τὸν ἐκ τοῦ φωτὸς φῶς, τόν πρὸ αἶώνων, καὶ ἀχρόνως ἐκ τοῦ πατρὸς γεννηθέντα αὐτὸν κατελθεῖν, καὶ σαρκωθῆναι, καὶ ἐνανθρωπῆσαι λέγουσιν. Καὶ ὁ μὲν ἐν ἁγίοις Γρηγόριος ἐν τῷ λόγῳ τῷ εἶς τὰ Θεοφάνια οὕτω λέγει· «Αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος, ὁ προαιώνιος, ὁ ἀόρατος, ὁ ἀπερίληπτος, ὁ ἀσώματος, ἡ ἐκ τῆς ἀρχῆς ἀρχὴ, τὸ ἐκ τοῦ φωτὸς φῶς, ἡ πηγὴ τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἀθανασίας τὸ ἐκμαγεῖον τοῦ ἀρχετύπου, ἡ μὴ κινουμένη σφραγὶς, ἡ ἀπαράλλακτος εἶκὼν, ὁ τοῦ πατρὸς ὅρος καὶ λόγος ἐπὶ τὴν ἶδίαν εἶκόνα χωρεῖ καὶ σάρκα φορεῖ διὰ τὴν σάρκα, καὶ ψυχὴ νοερὰ διὰ τὴν ἐμῆν ψυχὴν μίγνυται, τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον ἀνακαθαίρων, καὶ πάντα γίνεται πλὴν τῆς ἁμαρτίας ἄνθρωπος, κυηθεὶς ἐκ τῆς παρθένου καὶ ψυχὴν καὶ σάρκα προκαθαρθείσης τῷ πνεύματι· ἐδει γὰρ καὶ γέννησιν τιμηθῆναι, καὶ παρθενίαν προτιμηθῆναι.» Τὰ παραπλήσια δὲ καὶ ὁ ἐν ἁγίοις Ἀθανάσιος ἐν τῷ περὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος λόγῳ κατὰ Ἀρειανῶν οὕτω λέγει· «Ὁ γεννηθεὶς ἄνωθεν ἐκ τοῦ πατρὸς ἀῤῥήτως, ἀφράστως, ἀκαταλήπτως, ἀϊδίως, αὐτὸς ἐν χρόνῳ γεννᾶται κάτωθεν ἐκ τῆς παρθένου Μαρίας.» Καὶ πάλιν ὁ ἐν ἁγίοις Βασίλειος πρὸς Ἀμφιλόχιον γράφων ἐν τῷ ὀγδόῳ κεφαλαίῳ οὕτως εἶπεν· «Οὐ γὰρ τοσοῦτον οὐρανὸς, καὶ γῆ, καὶ τὰ μεγέθη τῶν πελαγῶν, καὶ τὰ ἐν ὕδασι διαιτώμενα, καὶ τὰ χερσαῖα τῶν ζώων, καὶ φυτὰ, καὶ ἀστέρες, καὶ ἀὴρ, καὶ ὧραι, καὶ ἡ ποικίλη τοῦ παντὸς διακόσμησις τὸ ὑπερέχον τῆς ἶσχύος συνίστησιν, ὅσον τὸ δυνηθῆναι τὸν Θεὸν τὸν ἀχώρητον ἀπαθῶς διὰ σαρκὸς συμπλακῆναι τῷ θανάτῳ, ἵνα ἡμῖν τῷ ἶδίῳ πάθει τὴν ἀπάθειαν χαρίσηται.» Ἀλλὰ καὶ ὁ ἐν ἁγίοις Αὐγουστῖνος ἐπίσκοπος ἐκ τῆς τῶν Ἀφρῶν χώρας ἐν τῇ περὶ τοῦ συμβόλου ἐκθέσει ταῦτα λέγει· «Εἶπὲ καὶ σὺ ⁜ * , Ἀμβακούμ προφῆτα, μαρτυρίαν περὶ τοῦ Χριστοῦ. Κύριε, φησίν, εἶσακήκοα τὴν ἀκοήν σου, καὶ ἐφοβήθην· κατενόησα τὰ ἔργα σου, ὁ Θεὸς, καὶ ἐξέστην.» Ποῖα ἔργα τοῦ Θεοῦ οὗτος θαυμάσας ἐξέστη_ μή τι τὴν κτίσιν τοῦ κόσμου_ μὴ γένοιτο· ἀλλ` ἀκουσον πρός τι ἐξέστη. «Ἐν μέσῳ, φησὶ, δύο ζώων γνωσθήσονται τὰ ἔργα σου· ὅτι σὺ ὁ Θεὸς λόγος σάρξ ἐγένου· ἐν μέσῳ δύο ζώων γνωσθήσῃ. Τίς ὢ μέχρι τινος κατέβης. Ἐκστῆναί με πεποίηκας, ὅτι ὁ λόγος, δι` οὗ τὰ πάντα ἐγένετο ἐν φάτνῃ ἐτέχθης.» Τὰ ὅμοια δὲ καὶ ὁ ἐν ἁγίοις Λέων πάπας Ῥώμης ἐν τῇ πρὸς Φλαυιανὸν τὸν ἀρχιεπίσκοπον Κωνσταντινουπόλεως ἐπιστολῇ οὑτως εἶπεν· «Ὁ ἀπαθὴς Θεὸς οὐκ ἀπηξίωσε παθητὸς εἶναι ἄνθρωπος, καὶ ὁ ἀθάνατος νόμοις ὑποκεῖσθαι θανάτου.»

Καὶ ταῦτα μὲν αἵ τε θεῖαι γραφαὶ, καὶ οἱ ἅγιοι πατέρες εἶρήκασιν· ὅσον δὲ πρὸς τοὺς ὑμετέρους λόγους κατηγορίας εἶσὶν ἄξιοι, ὡς σύγχυσιν τῆς σαρκὸς, καὶ τῆς θεότητος εἶσάγοντες, ἐπειδὴ αὐτὸν τὸν Θεὸν λόγον ἀνθρωπον γεγενῆσθαι εἶρήκασιν, ὁπότε καὶ τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον λέγοντα αὐτὸν τὸν Θεὸν λόγον ἄνθρωπον γενέσθαι σύγχυσιν εἶσάγειν διὰ τούτων τῶν ῥημάτων εἶρήκατε. Οτι δὲ ὁ τὴν ἐπιστολὴν γράψας τῇ Θεοδώρου κατεχόμενος μανίᾳ ἠρνήσατο τὸν Θεὸν λόγον ἄνθρωπον γεγονέναι, ἐξ αὐτῶν δείξωμεν τῶν κατὰ Ἀπολιναρίου τοῦ ἀσεβοῦς τῷ αὐτῷ αἱρετικῷ Θεοδώρῳ γραφέντων. Ἐν γὰρ τῷ τετάρτῳ λόγῳ γράφει οὕτως· «Δεδωκέναι σοί τινας τῶν ἡμετέρων εἶπας τὰ οὐκ ἄν ποτε δοθέντα παρά τινος τῶν τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἀντέχεσθαι δόξης ἐσπουδακότων. Ἐπυνθανόμεθα γὰρ εἶ τὸν Θεὸν λόγον ὁμολογοῦσιν ἄνθρωπον γεγενῆσθαι εἶπὼν ἐπήγαγες ἐδίδοσαν. Καὶ τίς ἂν ἔχων νοῦν ἄνθρωπον εἴποι τὸν Θεὸν γεγενῆσθαι λόγον, ὡς ὑμεῖς φατε_ εἶ μὴ ἆρα τὴν αὐτὴν ὑμῖν πρότερον νοσήσειεν ἄνοιαν. Ἡμεῖς γὰρ εἶληφέναι ἄνθρωπον τὸν Θεὸν λόγον καὶ σφόδρα φαμὲν, γεγενῆσθαι δὲ ἄνθρωπον καθ` ὑμᾶς, οὐκ ἄν ποτε εἶπεῖν ἀνασχοίμεθα.»

Αποδειχθέντος τοίνυν διὰ τῶν εἶρημένων Θεοδώρῳ σύμφωνον εἶναι τὴν ἀσέβειαν τῆς ἐπιστολῆς τῇ αἱρετικῇ ἐκείνου μανίᾳ, πῶς οὐ δικαίως πᾶς τὴν ἐλπίδα ἔχων εἶς τὸν σαρκωθέντα καὶ ἐνανθρωπήσαντα Θεὸν λόγον, ὁμοίως καὶ Θεόδωρον, καὶ τὴν εἶρημένην ἀσεβῆ ἐπιστολὴν καταδικάσει_ Ἐπειδὴ δὲ ἐπαινεῖτε τὴν ἀσεβῆ ἐπιστολὴν περιέχουσαν, ὅτι ὁ λέγων αὐτὸν τὸν Θεὸν λόγον σαρκωθῆναι καὶ ἐνανθρωπίσαι τὴν διαφορὰν ἀναιρεῖ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ ἐνοικοῦντος ἐν τῷ ναῷ, γινώσκετε ὅτι διαφορὰν μὲν τῶν φύσεων, ἐξ ὧν ὁ εἷς Χριστὸς ὁ κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν συνετέθη, ὀρθῶς ἡ ἁγία τοῦ Θεοῦ ἐκκλησία κηρύττει· διαφορὰν δὲ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ ἐνοικοῦντος ἐν αὐτῷ, οὐδεὶς τῶν ἁγίων πατέρων ἐδίδαξεν, ἀλλὰ μόνοι οἱ ἀσεβεῖς Νεστόριος καὶ Θεόδωρος εἶρήκασι, δύο ἐντεῦθεν πρόσωπα εἶσάγειν βουλόμενοι. Κἂν γὰρ αἱ θεῖαι γραφαὶ, καὶ οἱ ἅγιοι πατέρες τῇ τοῦ ναοῦ ὀνομασίᾳ κέχρηνται, ἀλλὰ τὸ σῶμα τοῦ μονογενοῦς υἱοῦ τοῦ Θεοῦ σημαίνοντες τοῦτο λέγουσι, καθὼς εἶπεν ὁ εὐαγγελιστές· «Αὐτὸς δὲ ἔλεγε περὶ τοῦ ναοῦ τοῦ σώματος αὐτοῦ.» Οὐδεὶς γὰρ τοῦ ἑνὸς προσώπου τοῦ Χριστοῦ διαφορὰν πρὸς ἑαυτὸ εἶναί φησιν, ὡς ἄλλον ἐν ἄλλῳ εἶναι, ἀλλὰ τῶν φύσεων μόνον, ἐξ ὧν ὁ εἷς Χριστὸς ἀσυγχύτως καὶ ἀδιαιρέτως ἀπετελέσθη.

Καὶ ὑμεῖς τοίνυν τὴν τῆς ἐπιστολῆς ἐκδικοῦντες ἀσέβειαν, τῆς ἀρνουμένης αὐτὸν τὸν Θεὸν λόγον ἄνθρωπον γεγενῆσθαι, πρόδηλοι καθεστήκατε δύο πρόσωπα εἶσάγοντες, καὶ ταῦτα νοοῦντες περὶ τοῦ Χριστοῦ ὡς ψιλοῦ ἀνθρώπου· ὅπερ ὁ ἀπόστολος εἶπεν διὰ τοὺς πιστοὺς «ὅτι ὑμεῖς ναὸς Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἶκεῖ ἐν ὑμῖν.» Ὡς κατὰ τὴν ὑμετέραν πλάνην μηδεμίαν εἶναι διαφορὰν μεταξὺ ἡμῶν τῶν ἀνθρώπων, καὶ τοῦ Χριστοῦ, καθὰ καὶ αὐτὸς Θεόδωρος ὁ αἱρετικὸς, ὁ διδάσκαλος τοῦ γράψαντος τὴν ἐπιστολὴν, ἐν τῷ τρίτῳ κατὰ Ἀπολιναρίου λόγῳ παραφρονῶν ταῦτα ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ λέγει· «Ἐγὼ μὲν, ὃν ὁρᾶτε δύναμαι μὲν ποιεῖν οὐδὲν κατὰ τὴν οἶκείαν φύσιν ἅτε ἄνθρωπος ὤν. Ἐργάζομαι δὲ, ἐπειδὴ ἐν ἐμοὶ μένων ὁ πατὴρ ἅπαντα ποιεῖ. Ἐπειδὴ γὰρ ἐγώ τε, φησὶν, ἐν τῷ πατρὶ, καὶ ὁ πατὴρ ἐν ἐμοὶ, Θεὸς δὲ λόγος ἐν ἐμοὶ ὁ τοῦ Θεοῦ μονογενὴς, δῆλον ὅτι καὶ πατὴρ σὺν αὐτῷ, ἐν ἐμοί τε μένων, καὶ τὰ ἔργα ποιῶν· καὶ θαυμαστόν γε οὐδὲν ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ τοῦτο νομίζειν, σαφῶς αὐτοῦ περὶ τῶν λοιπῶν λέγοντος ἀνθρώπων,—Ὡ ἀγαπῶν με τὸν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ` αὐτῷ ποιήσομεν.—Εἶ γὰρ παρ` ἑκάστῳ τῶν τοιούτων ὅ τε πατὴρ καὶ ὁ υἱὸς τὴν μονῆν ποιοῦνται, τί θαυμαστὸν εἶ ἐν τῷ κατὰ σάρκα δεσπότῃ Χριστῷ ἄμφω κατὰ ταυτὸν νομίζοιντο μένειν, τῆς κατὰ τὴν οὐσίαν κοινωνίας προσιεμένης, ὡς εἶκὸς, καὶ τὴν τῆς μονῆς κοινωνίαν.»

Τούτων τοίνυν οὕτω παρὰ τοῦ δυσσεβοῦς Θεοδώρου εἶρημένων, οὐ θαυμαστὸν, εἴπερ ὁ ἐκπεσὼν τοῦ Θεοῦ τῇ ἀσεβείᾳ συνεζευγμένην ἔχει καὶ μωρίαν, καθὼς περὶ τῶν ἀσεβῶν ὁ προφήτης Ἡσαϊας λέγει, «Ὁ μωρός μωρὰ λαλήσει, καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ μάταια νοήσει.» Ὁ γὰρ τὸν πατέρα καὶ τὸν υἱὸν οὕτω μένειν ἐν τῷ Χριστῷ, καθὼς καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ἀνθρώποις διισχυριζόμενος, καὶ μὴ ὁμολογῶν τὸν Χριστὸν εἶναι τὸν Θεὸν λόγον σαρκωθέντα καὶ ἐνανθρωπήσαντα, πῶς λέγει Χριστὸν κατὰ σάρκα_ Οἱ γὰρ ἅγιοι πατέρες ὁμολογοῦντες τὸν Χριστὸν εἶναι τὸν Θεὸν λόγον σαρκωθέντα καὶ ἐνανθρωπήσαντα, ὅτ` ἄν τι περὶ αὐτοῦ ταπεινὸν λέγουσιν, ὀρθῶς ἐπάγουσι τὸ κατὰ σάρκα. Ἀλλ` εἶ καὶ προσῆκον ἦν τοὺς Θεόδωρον ἐκδικοῦντας, καὶ ἐκ ταύτης αὐτοῦ τῆς καθ` ὑπερβολὴν βλασφημίας τὴν τούτου ἐκκλῖναι δυσσέβειαν· ἀλλ` οὖν διὰ τὴν τούτων ἀναίδειαν, καὶ ἄλλας αὐτοῦ βλασφημίας προαγάγωμεν, δι` ὧν δύο εἶσάγει πρόσωπα.

Μεμφόμενος γὰρ τοὺς λέγοντας ὅτι ὁ Θεὸς λόγος, ὁ πρὸ αἶώνων, γέγονεν ἐπ` ἐσχάτων ἄνθρωπος, οὕτω λέγει ἐν τῷ κατὰ Ἀπολιναρίου τετάρτῳ λόγῳ·

«Ὁ πρὸ αἶώνων, φησὶν, γέγονεν ἐπ` ἐσχάτων· πάλιν ὥς τινων δεδωκότων, καὶ τοῦτο λέγων οὐδενὸς ⁜ * ἂν τῶν εὐσεβεῖν ἐσπουδακότων ταύτην ἑλομένου νοσῆσαι τὴν ἄνοιαν, ὥστε τὸν πρὸ αἶώνων εἶπεῖν ἐπ` ἐσχάτων γεγενῆσθαι·» Καὶ μεθ` ἕτερα· «Οὐκοῦν τοῖς ὑμετέροις ἑπόμενοι νόμοις, καὶ τὴν ὑπὸ τῆς σῆς ἀγχινοίας νομοθετουμένην ἀντιστροφὴν, μᾶλλον δὲ καταστροφὴν δεξάμενοι, φέρε δὴ πάντα εἶς ταυτὸν συγχέωμεν, καὶ μηδεμία λοιπὸν ἔστω διάκρισις, μὴ Θεοῦ μορφῆς, μὴ δούλου μορφῆς, μὴ ναοῦ ληφθέντος, μὴ τοῦ ἐνοικοῦντος ἐν τῷ ναῷ, μὴ τοῦ λυθέντος, μὴ τοῦ ἐγείραντος, μὴ τοῦ τελειωθέντος ἐν πάθεσι, μὴ τοῦ τελειώσαντος,μὴ τοῦ μνημονευθέντος, μὴ τοῦ μνημονεύσαντος, μὴ τοῦ ἐπισκεφθέντος, μὴ τοῦ ἐπισκεψαμένου, μὴ τοῦ βραχὺ παρ` ἀγγέλους ἐλαττωθέντος, μὴ τοῦ ἐλαττώσαντος, μὴ τοῦ δόξῃ καὶ τιμῇ στεφανωθέντος, μὴ τοῦ στεφανώσαντος, μὴ τοῦ καταστάντος ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν τοῦ Θεοῦ, μὴ τοῦ καταστήσαντος, μὴ τοῦ λαβόντος αὐτὰ ἐν ὑποταγῇ, μὴ τοῦ δόντος τὴν ὑποταγήν.»

Ἐκ τούτων τοίνυν τῶν ἀσεβῶν Θεοδώρου ῥημάτων, καὶ τῆς οὕτως αὐτοῦ προφανοῦς βλασφημίας ἐρυθριάσωσιν οἱ ἀντιποιούμενοι αὐτοῦ τε καὶ τῆς ἀσεβοῦς ἐπιστολῆς. Τὸ γὰρ ἀναιδῶς καὶ πολλάκις ἄλλον εἶναι τὸν Θεὸν λόγον, καὶ ἄλλον τὸν Χριστὸν λέγειν αὐτὸν, καὶ τὸν μὲν εὐεργετοῦντα, τὸν δὲ εὐεργετούμενον, καὶ τὸν μὲν σώσαντα, τὸν δὲ σωθέντα, φανερῶς ἀρνεῖται τὴν διὰ τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ προσγενομένην ἡμῖν σωτηρίαν. Ὁ γὰρ παρ` ἄλλου εὐεργεσίαν λαβὼν, ἤτοι σωθεὶς, ἑτέρους πῶς δύναται σώζειν_ Οἱ τοίνυν τὸν ταῦτα βλασφημήσαντα ἐκδικοῦντες, τίνος οἴονται σῶμα καὶ αἷμα λαμβάνειν, τοῦ εὐεργετηθέντος ἢ τοῦ εὐεργετήσαντος_ ἀλλ_ εἶ μὲν τοῦ εὐεργετήσαντος Θεοῦ λόγου, πῶς τοῦτο λέγουσιν μὴ ὁμολογοῦντες αὐτὸν σαρκωθῆναι, καὶ ἐνανθρωπῆσαι_ εὶ δὲ τοῦ εὐεργετηθέντος, ματαία αὐτῶν ἡ ἐλπὶς ἀνθρωπολατρείαν πρεσβεύοντων, ὅτι ἠσεβάσθησαν καὶ ἐλάτρευσαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα.

Ἡμεῖς δὲ πάντες οἱ τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας τὸν Θεὸν λόγον σαρκωθέντα, καὶ ἐνανθρωπήσαντα, ἕνα τε ὄντα τῆς ἁγίας Τριάδος ὁμολογοῦντες, αὐτοῦ καὶ τὸ σῶμα, καὶ τὸ αἷμα δεχόμεθα εἶς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, καὶ εἶς ζωὴν αἶώνιον, καθὼς καὶ αὐτὸς ὁ κύριος λέγει· «Ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἔχει ζωὴν αἶώνιον, κἀγὼ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ· ἡ γὰρ σάρξ μου ἀληθῶς ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθῶς ἐστι πόσις. Ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ. Καθὼς ἀπέστειλέν με ὁ ζῶν πατὴρ, κἀγὼ ζῶ διὰ τὸν πατέρα, καὶ ὁ τρώγων με κἀκεῖνος ζήσει δι` ἐμὲ.» Καὶ ταῦτα μὲν οὕτω καὶ πιστεύομεν, καὶ ὁμολογοῦμεν.

Πόσου δὲ ψεύδους ἐστὶν κἀκεῖνο μεσὸν, ὅπερ τῇ μνημονευθείσῃ ἀσεβεῖ ἐπιστολῇ περιέχεται περὶ τῶν δώδεκα κεφαλαίων τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου_ Συκοφαντεῖ γὰρ αὐτὸν, ὡς μίαν φύσιν τῆς Θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ ἐν τούτοις λέγοντα, καὶ διὰ τοῦτο πάσης ἀσεβείας πεπληρῶσθαι τὰ αὐτὰ κεφάλαια λέγει. Ὅπερ ὁ ὑμέτερος διδάσκαλος πανούργως ἑρμήνευσαι λέγων [ F. ἑρμηνεύσας λέγει], μὴ διὰ τὰ δώδεκα κεφάλαια ἐν τῇ ἐπιστολῇ εἶρῆσθαι ὅτι ταῦτα πάσης ἀσεβείας πεπλήρωνται, ἀλλ` ὅτι εἴρηται μίαν εἶναι φύσιν θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος. Ὅπερ προφανὲς ψεῦδός ἐστιν.

[Col. 0287B] Ὁ γὰρ ἐν ἁγίοις Κύριλλος οὔτε ἐν τοῖς ἄλλοις αὐτοῦ συγγράμμασιν, οὔτε ἐν τῇ ἐπιστολῇ, ᾗ τινι τὰ δώδεκα κεφάλαια ὑποτέτακται, ἀλλ` οὐδὲ ἐν αὐτοῖς τοῖς κεφαλαίοις μίαν φύσιν θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος δείκνυται εἶρηκὼς, ἀλλὰ μίαν ὑπόστασιν ἤτοι πρόσωπον τῆς θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ εἶναι διδάσκει. Ὅπερ καὶ ἡ ἁγία τοῦ Θεοῦ ἐκκλησία κηρύττει, καὶ πάντες οἱ πατέρες ἐδίδαξαν, ἀναθεματίζοντες τοὺς μίαν φύσιν τῆς θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ λέγοντας. Ἄλλο γάρ ἐστι φύσις, καὶ ἄλλο ὑπόστασις, ἤτοι πρόσωπον. Καὶ ἡ μὴν φύσις τὸ κοινῶς καὶ γενικῶς κατὰ πάντων προσώπων κατηγορούμενον σημαίνει, ἡ ὑπόστασις δὲ ἤτοι πρόσωπον τὸ ἶδικὸν δείκνυσι· πρόσωπον γὰρ ἐν ἄλλῳ προσώπῳ οὐκ ἐπιθεωρεῖται. Ὅτι δὲ ἡ μυσαρὰ ἐπιστολὴ περὶ τῶν δώδεκα κεφαλαίων τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου λέγει, ὡς πάσης ἁσεβείας πεπλήρωται, ἔξεστιν ὑμῖν ἐκ τῶν ἐφεξῆς τῆς αὐτῆς ἀσεβοῦς ἐπιστολῆς τοῦτο εὑρεῖν, ἐν οἷς φανερῶς εἶπεν τὰ αὐτὰ δώδεκα κεφάλαια ἐναντία εἶναι τῇ ὀρθῇ πίστει. Ἐπειδὴ δὲ μέμφεται ἡ αὐτὴ ἀσεβὴς ἐπιστολὴ ἡ λεγομένη Ἴβα τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον, ὡς φωνῶν διαφορὰν ἀπαρνούμενον, γινώσκετε ὅτι καὶ ἐν τούτῳ καὶ ὁ γράψας τὴν ἀσεβῆ ἐπιστολὴν, καί ὁ ὑμέτερος διδάσκαλος ψεύδεται. Ἐν πᾶσι γὰρ τοῖς ἶδίοις λόγοις ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος, περὶ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ιησοῦ Χριστοῦ διδάσκων, φωνῶν λέγει διαφορὰν, καὶ τὰς μὲν ὑψηλὰς κατὰ τὴν θεότητα αὐτοῦ, τὰς δὲ ταπεινὰς κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα αὐτοῦ, πάσας δὲ ὅμως ἐξ ἑνὸς, καὶ περὶ ἑνὸς, καὶ τοῦ αὐτοῦ Θεοῦ λόγου σεσαρκωμένου εἶρῆσθαι· ἀπαγορεύει δὲ ὁ αὐτὸς ἐν ἁγίοις Κύριλλος, ἄλλῳ καὶ ἄλλῳ προσώπῳ διανέμεσθαι ταύτας. Ἀλλα` ἀναμφιβόλως ὑμεῖς δύο προσώποις διανέμειν θέλοντες τὰς φωνὰς, διὰ τοῦτο λέγετε τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον φωνῶν διαφορὰν ἀπαρνήσασθαι. Ἐπειδὴ δὲ βουλόμενος ὑμᾶς ἀπατῆσαι καὶ ἐν τούτῳ ὁ διδάσκαλος ὑμῶν εἶπεν, τὴν αὐτὴν ἀσεβῆ ἐπιστολὴν τὴν λεγομένην Ἴβα τῆς Ἀπολιναρίου ἀσεβείας καταγράφειν, καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλειν αὐτὴν ὀρθόδοξον νομίζεσθαι· εἶδέναι ὑμᾶς χρὴ ὅτι καὶ ἐν τούτῳ ἐψεύσατο· οὔτε γὰρ κατὰ Ἀπολιναρίου, καθάπερ ἀνωτέρω εἶρήκαμεν, γέγραπται· ὅμως δὲ εἶ καὶ καθ` ὑμᾶς τοῦτο ἦν ἀληθὲς, οὐ διὰ τοῦτο ἠλευθεροῦτο τῆς κατακρίσεως ἡ αὐτὴ ἐπιστολή. Κἂν γὰρ εἴ τις αἱρετικὸς κατὰ αἱρετικοῦ, οὐ διὰ τοῦτο αὐτὸς ὀρθόδοξος δείκνυται. Καὶ Ἄρειος γὰρ κατὰ Σαβελλίου εἶπεν, καὶ Ἀπολινάριος κατὰ Ἀρείου, καὶ Εὐτυχῆς κατὰ Νεστορίου. Καὶ κἂν τὰ μάλιστα διαφόρῳ πλάνη πάντες οὗτοι κατείχοντο, ὅμως οὐδεὶς αὐτῶν ἐκ τῆς τοιαύτης ἀντιῤῥήσεως ὀρθόδοξος κρίνεται, ἀλλ` ὁμοίως πάντες ἀπὸ τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας καταδικάζονται. Καὶ ἐκ τούτου δὲ φανερός ἐστιν ὁ τὴν μνημονευθεῖσαν ἀσεβῆ γράψας ἐπιστολὴν δύο πρόσωπα εἶσάγων, ὅτι εἶπεν, «Πῶς δυνατὸν ληφθῆναι τὸν ἐν ἀρχῇ λόγον ἐπὶ τοῦ ναοῦ τοῦ ἐκ Μαρίας γεννηθέντος_» Δι` ὧν ῥημάτων δείκνυται φανερῶς, ὅτι οὐ τὸν Θεὸν λόγον σαρκωθῆναι, καὶ τεχθῆναι ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου Μαρίας λέγει, ἀλλὰ ψιλὸν ἄνθρωπον τὸν Χριστὸν ὃν ναὸν ἀποκαλεῖ. Ὅτι δὲ καὶ ταύτην τὴν ἀσέβειαν ἐκ τῆς Θεοδώρου διδασκαλίας ἔλαβεν ὁ τὴν μυσαρὰν ἐκείνην γράψας ἐπιστολὴν, δῆλον ἐξ ὧν ἐν τῷ τρίτῳ λόγῳ κατἀ Ἀπολιναρίου τοῦ αἱρετικοῦ ὁ αὐτὸς ἀσεβὴς Θεόδωρος ἔγραψεν λέγων οὕτως· «Ἀλλ` ὅγε Θεὸς καὶ ἐκ Θεοῦ καὶ ὁμοούσιος τῷ πατρὶ, τῷ μὲν ἐκ τῆς παρθένου γεννηθέντι, ὦ θαυμάσιε, καὶ ὑπὸ τοῦ ἁγίου πνεύματος κατὰ τὰς θείας διαπλασθέντι γραφὰς, καὶ τήν γε σύστασιν ἐπὶ τῆς γυναικείας δεξαμένῳ γαστρὸς, ἐνῆν, ὡς εἶκὸς, ἐπειδὴ ἅμα τῷ διαπλασθῆναι, καὶ τὸ εἶναι Θεοῦ ναὸν εἶλήφει· οὐ μὴν τὸν Θεὸν γεγενῆσθαι ἡγητέον ἡμῖν ἐκ τῆς παρθένου, εἶ μὴ ἆρα ταυτὸν ἡγητέον ἡμῖν τό τε γεννηθὲν καὶ τὸ ἐν τῷ γεννηθέντι τὸν ναὸν, καὶ τὸν ἐν τῷ ναῷ Θεὸν λόγον· οὐ μὴν οὐδὲ κατὰ τὴν σὴν φωνὴν ἀποφαντέον πάντη τὸν ἐκ τῆς παρθένου γεννηθέντα Θεὸν εἶναι ἐκ Θεοῦ ὁμοούσιον τῷ πατρί. Εἶ γὰρ οὐκ ἄνθρωπός ἐστιν, ὡς φὴς, ἀναληφθεὶς ὁ γεννηθεὶς ἐκ τῆς παρθένου, Θεὸς δὲ σαρκωθεὶς, πῶς ὁ γενηθεὶς Θεὸς ἐκ Θεοῦ, καὶ ὁμοούσιος λέγοιτο ἂν τῷ πατρὶ, τῆς σαρκὸς οὐ δυναμένης ταύτην προσίεσθαι τὴν φωνήν_ Ἐστὶν μὲν γὰρ ἀνόητον τὸ τὸν Θεὸν ἐκ τῆς παρθένου γεγεννῆσθαι λέγειν. Τοῦτο γὰρ οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν, ἢ ἐκ σπέρματος αὐτὸν λέγειν Δαβὶδ ἐκ τῆς οὐσίας τῆς παρθένου τετεγμένον, καὶ ἐν αὐτῇ διαπεπλασμένον· ἐπείγε τὸ ἐκ σπέρματος Δαβὶδ καὶ ἐκ τῆς οὐσίας τῆς παρθένου συστὰν ἐν τῇ μητρῷᾳ γαστρὶ, καὶ τῇ τοῦ ἁγίου πνεύματος διαπλασθὲν δυνάμει γεγεννῆσθαί φαμεν ἐκ τῆς παρθένου.»

Οὕτω τοίνυν βλασφημοῦντος Θεοδώρου, καὶ πολλάκις διαβεβαιουμένου μὴ δυνατὸν εἶναι τὸν Θεὸν καὶ ἐκ Θεοῦ καὶ ὁμοούσιον τῷ πατρὶ, σαρκωθῆναι καὶ τεχθῆναι ἐκ τῆς παρθένου, ἐπειδὴ οὐδὲ ἡ σὰρξ ὁμοούσιός ἐστι τῷ πατρὶ, πῶς οὐκ ἐρυθριῶσιν οἱ τὸν τοιοῦτον αἱρετικὸν ἐκδικοῦντες_ ὅς τις τοῦτο μὲν ταῖς θείαις γραφαῖς, τοῦτο δὲ καὶ τοῖς ἁγίοις πατράσιν ἐναντία μυσαρῶς ἐξέθετο, ὁπότε δῆλον πᾶσι καθέστηκεν ὡς ἀπαρχῆς ἐξ οὗπερ ὁ Θεὸς τὴν ἐκκλησίαν ἐθεμελίωσεν ἐν τῇ ὀρθῇ ὁμολογίᾳ· πάντες οἱ τοῦ Θεοῦ ἱερεῖς ἐκήρυξαν τὸν Θεὸν λόγον τὸν ἐκ Θεοῦ σαρκωθῆναι ἐκ τῆς ἁγίας καὶ ἐνδόξου παρθένου Μαρίας σαρκὶ ἐψυχωμένῃ ψυχῇ λογικῇ καὶ νοερᾷ, καὶ ἐνανθρωπῆσαι καὶ ἐξ αὐτῆς τεχθῆναι· καὶ ὕτω διδάσκοντες, οὐδὲ τροπὴν τῆς θεότητος εἶς σάρκα εἶσήγαγον, οὐδὲ διὰ τὴν σάρκα ὁμοούσιον αὐτόν εἶναι τῷ πατρὶ ἀπηρνήσαντο, καθὼς Θεόδωρος ληρεῖ· ἀλλ` ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν κύριον καὶ Θεὸν ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, κατὰ μὲν τὴν θεότητα ὁμοούσιον εἶναι τῷ πατρὶ, κατὰ δὲ τὴν ἀνθροωπότητα τὸν αὐτὸν ὁμοούσιον ἡμῖν εἶναι ἐδίδαξαν.

[Col. 0291A] Πάλιν δὲ ἐν τῷ προλεχθέντι λόγῳ ὁ δυσσεβὴς Θεόδωρος βλασφημῶν καὶ ταῦτα λέγει· «Ἀλλ` οὐχ ἡ θεία φύσις ἐκ παρθένου γεγέννηται· γεγέννηται δὲ ἐκ τῆς παρθένου ὁ ἐκ τῆς οὐσίας τῆς παρθένου συστάς· οὐχ ὁ Θεὸς λόγος ἐκ τῆς Μαρίας γεγέννηται· δὲ ἐκ Μαρίας ὁ ἐκ σπέρματος Δαβὶδ. Οὐχ ὁ Θεὸς λόγος ἐκ γυναικὸς γεγέννηται· γεγέννηται δὲ ἐκ γυναικὸς ὁ τῇ τοῦ ἁγίου πνεύματος δυνάμει διαπλασθεὶς ἐν αὐτῇ· οὐκ μήτρας τέτεκται ὁ ὁμοούσιος τῷ πατρὶ, ἀμήτωρ γὰρ οὗτος κατὰ τὴν τοῦ μακαρίου Παύλου φωνὴν, ἀλλὰ ὁ ἐν ὑστέροις καιροῖς ἐν τῇ μητρῷᾳ γαστρὶ τῇ τοῦ ἁγίου πνεύματος δυνάμει διαπλασθεὶς, ἅτε καὶ ἀπάτωρ διὰ τοῦτο λεγόμενος.» Καὶ ταῦτα μὲν ὁ ἀσεβὴς Θεόδωρος παραλογιζόμενος τὴν περὶ τούτου διδασκαλίαν τοῦ ἀποστόλου λέγοντος ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολῇ περὶ τοῦ κυρίου οὕτως· «Πρῶτον μὲν ἑρμηνευόμενος βασιλεὺς δικαιοσύνης, ἔπειτα δὲ καὶ βασιλεὺς Σαλὴμ, ὅ ἐστι βασιλεὺς εἶρήνης, ἀπάτωρ, ἀμήτωρ, ἀγενεαλόγητος, μήτε ἀρχὴν ἡμερῶν, μήτε ζωῆς τέλος ἔχων.» Τοῦ γὰρ ἀποστόλου περὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ εἶπόντος, ἀπάτωρ, ἀμήτωρ, ἀγενεαλόγητος, μήτε ἀρχὴν ἡμερῶν, μήτε ζωῆς τέλος ἔχων, ὁ δυσσεβὴς Θεόδωρος ἄλλον λέγει ἀπάτορα, καὶ ἄλλον ἀμήτορα· ἀλλὰ διελέγξομεν τὴν τῶν οὕτω φρονούντων ἀσέβειαν, καὶ ἐκ τῆς τῶν ἁγίων πατέρων διδασκαλίας. Λέγει γὰρ ὁ ἐν ἁγίοις Γρηγόριος ὸ Ναζιανζοῦ ἐπίσκοπος ἐν τῷ περὶ τῶν θεοφανίων λόγῳ οὕτως· «Τίς οὐ προσκυνεῖ τὸν ἀπαρχῆς_ τίς οὐ δοξάζει τὸν τελευταῖον_ πάλιν τὸ σκότος λύεται, πάλιν τὸ φῶς ὑφίσταται, πάλιν Αἴγυπτος σκότῳ κολάζεται, πάλιν Ἰσραὴλ στύλῳ φωτίζεται. Ὁ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει τῆς ἀγνοίας, ἶδέτω φῶς μέγα τῆς ἐπιγνώσεως. Τὰ ἀρχαῖα παρῆλθε, καὶ γέγονε τὰ πάντα καινὰ, τὸ γράμμα ὑποχωρεῖ, τὸ πνεῦμα παῤῥησιάζεται· αἱ σκιαὶ παρατρέχουσιν, ἡ ἀλήθεια ἐπεισέρχεται· ὁ Μελχισεδὲκ συνάγεται· ὁ ἀμήτωρ, ἀπάτωρ γίνεται, ἀμήτωρ τὸ πρότερον, ἀπάτωρ τὸ δεύτερον. Νόμοι φύσεως καταλύονται, πληρωθῆναι δεῖ τὸν ἄνω κόσμον· Χριστὸς κελεύει μὴ ἀντιτείνωμεν.» Πρὸς τούτοις δὲ καὶ ὁ ἐν ἁγίοις Πρόκλος ὁ ἐπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως ἐν τῷ λόγῳ τῷ εἶς τὴν Θεοτόκον οὕτω λέγει· «Ὁ ὢν κατὰ φύσιν ἀπαθὴς, γέγονε δι` οἶκτον πολυπαθής· οὐκ ἐκ προκοπῆς γέγονε Θεὸς, ὁ Χριστὸς, μὴ γένοιτο, ἀλλὰ δι` οἶκτον γέγονεν ἄνθρωπος ὁ Θεὸς, ᾧ πιστεύομεν· οὐκ ἄνθρωπον ἀποθεωθέντα κηρύττομεν, ἀλλὰ Θεὸν σαρκωθέντα ὁμολογοῦμεν. Τὴν οἶκείν δούλην ἐπεγράψατο μητέρα ὁ κατ` οὐσίαν ἀμήτωρ, καὶ κατ` οἶκονομίαν ἀπάτωρ· ἐπεὶ πῶς ὁ αὐτὸς κατὰ Παῦλον ἀμήτωρ καὶ ἀπάτωρ_ Εἶ ψιλὸς ἄνθρωπος, οὐκ ἀμήτωρ, ἔχει γὰρ μητέρα· νῦν δὲ ὁ αὐτὸς ἀμήτωρ ὡς πλάστης, ἀπάτωρ ὡς πλάσμα.» Καὶ ὁ ἐν ἁγίοις δὲ Αὐγουστῖνος ἐν τῷ περὶ τῆς ἐκθέσεως τοῦ συμβόλου λόγῳ οὕτως λέγει· «Πιστεύομεν εἶς τὸν υἱὸν αὐτοῦ Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν γεννηθέντα ἐκ πνεύματος ἁγίου, καὶ τῆς παρθένου Μαρίας. Διατί ταύτην τὴν γέννησιν, ὦ ἄπιστε, ἐκπλήττεις_ μὴ πίστευε εἶ μόνον ἄνθρωπος ἧν ὁ γεννηθεὶς· εἶ δὲ Θεὸς ἄνθρωπος ἦν, ἑξῆς [ F. ἐξ ἧς] ἠθέλησεν ἐγεννήθη, ἐπειδὴ ὡς ἠθέλησεν ἐγεννήθη· ἐκεῖνο θαύμασον μᾶλλον, ὅτι ὁ λόγος ἔλαβεν σάρκα, καὶ οὐκ ἐτράπη εἶς σάρκα· ὅτι μένων Θεὸς γέγονεν ἄνθρωπος· πλὴν τί θαυμάζεις ὅτι ἡ γεννήσασα, τὸν ἴδιον ἐγέννησεν κτίστην, ὅτι τὸ ποιήμα τὸν ποιητὴν ἐγέννησεν_ οὕτως ἠβουλήθη ὁ ὕψιστος γεννηθῆναι ταπεινὸς, ἵνα ἐν αὐτῇ τῇ ταπεινώσει ἐπιδείξηται τὴν μεγαλειότητα.»

Καὶ ταῦτα μὲν οἱ ἅγιοι πατέρες. Ὅτι δὲ καὶ αἱ θεῖαι γραφαὶ, αἷς ἠκολούθησαν οἱ ἅγιοι πατέρες, αὐτὸν τὸν Θεὸν λόγον σαρκωθῆναι καὶ τεχθῆναι ἐκ τῆς ἁγίας παρθένου Μαρίας, καὶ ἐνανθρωπῆσαι διδάσκουσι δῆλον ὑπάρχει. Λέγει γὰρ πρῶτον ὁ προφήτης Ἡσαΐας, «Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουὴλ,» ὅ ἐστι μεθερμηνευόμενον μεθ` ἡῶν ὁ Θεὸς. Εἶτα καὶ Δαβὶδ ὁ προφήτης λέγει ἐν τῷ ἑκατοστῷ ἕκτῷ Ψαλμῷ· «Ἀπέστειλεν τὸν λόγον αὐτοῦ, καὶ ἶάσατο αὐτοὺς, καὶ ἐῤῥύσατο αὐτοὺς ἑκ τῶν διαφθορῶν αὐτῶν.» Ἀλλὰ καὶ ὁ ἅγιος ἀπόστολος Παῦλος οὕτω λέγει· «Ὅτε δὲ ἦλθε τὸ πλήρωμα τῶν καιρῶν, ἐξαπέστειλεν ὁ Οεὸς τὸν υἱὸν αὐτοῦ γενόμενον ἐκ γυναικὸς, γενόμενον ὑπὸ νόμον, ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον ἐξαγοράσῃ, ἵνα τὴν υἱοθεσίαν ἀπολάβωμεν.» Τούτων τοίνυν οὕτως ἐχόντων, τίς οὕτω μαίνεται, ὥς τε τολμῆσαι εἶπεῖν ὅτι, ἄνθρωπος ἦν ἐν τοῖς οὐρανοῖς, κἀκεῖνος ἀπεστάλη ἵνα γεννῆται ἐκ γυναικὸς, καὶ ὑπὸ νόμον_ Οἱ ἄνθρωποι γὰρ πρὸ τῆς τοῦ λόγου σαρκώσεως ὑπὸ νόμον ἦσαν· ἀλλ` αὐτὸς ὁ Θεὸς λόγος ὁ μονογένης υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ὁ μὴ ὢν ὑπὸ νόμον, ἀλλ` αὐτὸς δεδωκὼς τὸν νόμον, ἀπεστάλη παρὰ τοῦ πατρὸς, καὶ ἐκ γυναικὸς γενόμενος γέγονεν ὑπὸ νόμον, ἵνα ἡμᾶς τοὺς ὑπὸ νόμον ἐξαγοράσῃ, καὶ τὴν υἱοθεσίαν ἀπολάβωμεν.

Εἶ τοίνυν, ὡς ὁ γράψας τὴν ἀσεβῆ ἐκείνην ἐπιστολήν, καὶ ὁ αἱρετικὸς Θεόδωρος, μαίνονται, οὐκ ἦν ἀληθῶς καὶ κυρίως υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὁ τεχθεὶς ἐκ γυναικὸς, πῶς ἠδύνατο ἡμῖν υἱοθεσίας δωρήσασθαι_ Πρὸς τούτοις περιέχεται ἐν τῇ αὐτῇ ἀσεβεῖ ἐπιστολῇ, ὅτι τὸ, ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ` ἀγγέλους, οὐκ ἔστι δυνατὸν περὶ τῆς θεότητος τοῦ μονογενοῦς ῥηθῆναι· ὅπερ καὶ ὑμεῖς, ὡς ὀρθῶς ῥηθὲν προτεθείκατε λέγοντες, ὅτι περὶ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ οὐχὶ περὶ τοῦ Θεοῦ λόγου τοῦ σαρκωθέντος τοῦτο δύναται λέγεσθαι. Ὅτι δὲ καὶ ταύτην τὴν ἀσέβειαν παρὰ Θεοδώρου τοῦ αἱρετικοῦ διδαχθεὶς ὁ τὴν ἐπιστολὴν γράψας τὰ τοιαῦτα ἐβλασφήμησεν, φανερὸν ποιήσωμεν ἐκ τῶν τῷ αὐτῷ Θεοδώρῳ εἶρημένων ἐν τῷ τετάρτῳ λόγῷ τῷ κατὰ Ἀπολιναρίου. Ἔχει δὲ οὕτως· «Τὸν δἐ ἄνθρωπον, περὶ οὗ ταῦτά φησιν ὁ προφήτης, σαφῶς ὁ μακάριος δηλοῖ Παῦλος, τὸν ὑπὸ τοῦ μονογενοῦς εἶλημμένον ἄνθρωπον εἶναι· εἶρηκὼς γὰρ, ὅτι διεμαρτύρατο δέ πού τις λέγων,—Τί ἐστιν ἄνθρωπος, ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισκέπτῃ· αὐτὸν_ ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ` ἀγγέλους, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτὸν, καὶ κατέστησας αὐτὸν ἐπὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν σου, πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ,—ἐπάγει·—Τὸν δὲ βραχύ τι παρ` ἀγγέλους ἠλαττωμένον βλέπωμεν Ἰησοῦν, διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον·—σαφῶς δεικνὺς ὅτι Ἰησοῦς ἄνθρωπος περὶ οὗ ὁ μακάριός φησι Δαβὶδ ἐκπληττόμενος ὅτι ἡ θεία φύσις ἣν ἔσχε τότε αὐτοῦ ποιὴσασθαι μνήμην (sic): καὶ δὴ καὶ ἐπισκέψεως ἀξιώσασα οἶκείας· βραχὺ μέν τι παρὰ τοὺς ἀγγέλους αὐτὸν ἠλάττωσαι (sic) τὸ γεύσασθαι πυιῆσαι θανάτου, δόξῃ δὲ αὐτὸν καὶ τιμῇ πᾶσι περιβαλεῖν· ὥστε καὶ κύριον ἀποφῆναι τῶν ἁπάντων διὰ τῆς πρὸς ἑαυτὸν συναφείας.» Καὶ πάλιν ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ ὀγδόου ψαλμοῦ περὶ τοῦ αὐτοῦ ῥητοῦ ὁ αὐτὸς ἀσεβὴς Θεόδωρος οὕτω λέγει· «Διὰ τοῦτο τοίνυν τὴν μὲν διαφορὰν τοῦ τε Θεοῦ λόγου, καὶ τοῦ ἀναληφθέντος ἀνθρώπου, τοσαύτην ἡμῖν δείκνυσιν ὁ ψαλμός· διειρημένα δὲ ταῦτα ἐν τῇ καινῇ διαθήκῃ εὑρίσκεται, τοῦ μὲν κυρίου ἐφ` ἑαυτὸν λαμβάνοντος τὰ πρότερα τοῦ ψαλμοῦ, ἐν οἷς ποιητήν τε αὐτὸν εἶναὶ φησι τῆς κτίσεως, καὶ ἐπηρμένην ἔχειν ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν τὴν μεγαλοπρέπειαν, καὶ τεθαυμάστωσθαι ἐν πάσῃ τῇ γῇ· τοῦ δὲ ἀποστόλου τὰ δεύτερα τὰ περὶ τοῦ ἀνθρώπου τῆς τοσαύτης εὐεργείας καταξιωθέντος ἐπὶ τοῦ Ἰησοῦ λαμβάνοντος, πῶς οὐ πρόδηλον ὅτι ἕτερον μὲν ἡμᾶς ἡ θεία γραφὴ διδάσκει σαφῶς εἶναι τὸν Θεὸν λόγον, ἕτερον δὲ τὸν ἄνθρωπον· πολλήν τε αὐτῶν οὖσαν δείκνυσιν ἡμῖν τὴν διαφοράν. Ὁ μὲν γὰρ μνημονεύει, ὁ δὲ τῆς μνήμης καταξιοῦται· καὶ ὁ μὲν ἐπισκέπτεται, ὁ δὲ καὶ ταύτης καταξιούμενος μακαρίζεται· καὶ ὁ μὲν εὐεργετῶν ἐλαττοῖ βραχύ τι παρ` ἀγγέλους, ὁ δὲ εὐεργετεῖται καὶ ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἐλαττώσει· καὶ ὁ μὲν δόξῃ καὶ τιμῇ στεφανοῖ, ὁ δὲ στεφανοῦται, καὶ ἐπὶ τούτοις μακαρίζεται· καὶ ὁ μὲν κατέστησεν αὐτὸν ἐπὶ πάντα τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ, καὶ πάντα ὑπέταξεν ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ὁ δὲ κατηξιώθη τοῦ δεσπόζειν τούτων, ὢν πρότερον οὐκ εἶχεν τὴν ἐξουσίαν.»

Καὶ ταῦτα μὲν ὁ ἀσεβὴς Θεόδωρος, καὶ ἡ μυσαρὰ ἐκείνη ἐπιστολὴ βλασφημοῦσι φανερῶς λέγοντες ἄλλον εἶναι τὸν Θεὸν λόγον, καὶ ἄλλον τὸν Χριστὸν, οἷς καὶ ὑμεῖς ἀκολουθοῦντες γεγραφήκατε, ὅτι τὸ, «ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ` ἀγγέλους,» περὶ ἀνθρώπου, καὶ οὐ περὶ τοῦ σαρκωθέντος Θεοῦ λόγου εἴρηται· καὶ τοὶ ἐχρῆν ὑμᾶς νοεῖν, ὅτι πᾶς ἄνθρωπος ἐλάττων ἐστὶν τῶν ἀγγέλων, ἀλλὰ τοῦτο εἴρηται διὰ τὸν μονογενῆ υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Θεὸς γὰρ ὢν ἠξίωσεν ἄνθρωπος γενέσθαι τῇ ἡμετέρᾳ συγκαταβαίνων ἀσθενείᾳ· ὅπερ καὶ ὁ ἀπόστολος ἡμᾶς διδάσκει λέγων, «τὸν δὲ βραχύ τι παρ` ἀγγέλους ἠλαττωμένον βλέπωμεν Ἰησοῦν, διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον.» Εἶ τοίνυν, ὡς ὑμεῖς λέγετε, ἄλλος ἐστὶν Ἰησοῦς ὁ βραχύ τι παρ` ἀγγέλους ἠλαττωμένος, καὶ ἄλλος ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος ὁ μὴ ἐλαττωθεὶς, ἀναμφιβόλως ὁ Χριστὸς ψιλός ἐστιν ἄνθρωπος ὁ τὸ πάθος ὑπομείνας, ὥστε καθ` ὑμᾶς καὶ τὸν ἀπόστολον ψεύδεσθαι λέγοντα, «Εἶ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν.» Τίς γάρ ἐστιν ὁ κύριος τῆς δόξης, εἶ μὴ ὁ Θεὸς λόγος ὁ σαρκωθεὶς, ὃν οἱ Ἰουδαῖοι Θεὸν εἶναι ἀγνοοῦντες ἔλεγον, «Διατὶ σὺ ἄνθρωπος ὢν ποιεῖς σεαυτὸν Θεόν_» Ὅπερ καὶ ὁ ὑμέτερος διδάσκαλος διὰ τῆς πονηρᾶς ταύτης ἑρμηνεὶας τοῖς Ἰουδαίοις μᾶλλον ἀκολουθήσας, κατέναντι τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἐλάλησεν.

Πρὸς δὲ βεβαίωσιν τῶν ὑμετέρων λόγων προσεθήκατε τοῖς κεφαλαίοις ὑμῶν λέγοντες τὸ εἶρημένον παρὰ τοῦ ἀποστόλου «ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων ἐκένωσεν ἑαυτὸν μορφὴν δούλου λαβὼν» συνᾴδειν τῇ ὑμετέρᾳ ἑρμηνείᾳ, καὶ μὴ περὶ τοῦ Θεοῦ λόγου σαρκωθέντος, ἀλλὰ περὶ ἀνθρώπου μόνον εἶρῆσθαι. Ἀλλὰ εἶ καὶ ὑμεῖς τῇ τῶν αἱρετικῶν καὶ ἐν τούτῳ ἀκολουθοῦντες πλάνῃ, περὶ ἀνθρώπου τὸυ ἀπόστολον εἶρηκέναι διαβεβαιοῦσθαι, ὅτι ἐκένωσεν ἑαυτὸν, ὅμως πᾶσι τοῖς ὀρθοδόξοις δῆλόν ἐστιν, ὁ ἀπόστολος αὐτὸν τὸν Θεὸν λόγον ἑαυτὸν κενῶσαί φησιν, ἐπειδὴ ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, τουτέστιν ἐν τῇ θείᾳ φύσει, ἠξίωσεν μορφὴν δούλου λαβεῖν· ἡ δὲ μορφὴ τοῦ δούλου τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν σημαίνει, ἣν ἐν τῇ γαστρὶ τῆς παρθενου, καὶ ἐξ αὐτῆς τῇ ἶδίᾳ ὑποστάσει ὁ Θεὸς λόγος ἥνωσεν. Καὶ οὐ προδιαπλασθέντι ἀνθρώπῳ ἡνώθη, καθάπερ ἡ Νεστορίοῦ καὶ Θεοδώρου παραδέδωκεν ἀσέβεια τοῖς ἀκολουθοῦσιν αὐτοῖς. Νεστόριος μὲν γὰρ λέγει, ὅτι ὁ Θεὸς λόγος συνῆν τῷ ἀνθρώπῳ τῷ ἐκ Μαρίας τεχθέντι. Θεόδωρος δὲ λέγει [ὅτι] ἐνῆν ὡς εἶκὸς τῷ τεχθέντι.

[Col. 0297B] Ὅτι δὲ περὶ τοῦ Θεοῦ λόγου τοῦ σαρκωθέντος εἴρηται τὸ, «ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ` ἀγγέλους,» καὶ «ἐκένωσεν ἑαυτὸν μορφὴν δούλου λαβὼν,» καὶ ἐξ ἄλλων ῥημάτων τοῦ ἀποστόλου διδασκόμεθα οὕτω λέγοντος· «Γινώσκετε γὰρ τὴν χάριν τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅτι δι` ἡμᾶς ἐπτώχευσεν πλούσιος ὢν, ἵνα, ἡμεῖς τῇ ἐκείνου πτωχείᾳ πλουτήσωμεν.» Τίς τοίνυν τολμήσει λέγειν, ὅτι ἄνθρωπος πλούσιος ἦν, καὶ ἐπτώχευσεν, ἵνα ἡμᾶς πλουτήσῃ_ Ἐπειδὴ δὲ λέγετε, ὅτι εἴ τις εἴπῃ περὶ τοῦ σαρκωθέντος Θεοῦ λόγου τοῦ μονογενοῦς υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ὅτι αὐτὸς ἠλαττώθη, ἢ ἐκενώθη, τροπὴν τῆς θείας φύσεως ποιεῖ κατὰ τὴν Ἀπολιναρίου ἀσέβειαν, ἢ παθητὴν εἶσάγει τὴν θεότητα κατὰ τὴν Ἀρείου μανίαν, ἁρμόζει πρὸς ὑμᾶς τὸν εὐαγγελικὸν ἐκεῖνον λόγον εἶπεῖν· «Πλανᾶσθε μὴ εἶδότες τὰς γραφὰς, μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ ἐπιστάμενοι.» Τί γὰρ εἶπεῖν ἔχετε περὶ τοῦ ῥηθέντος ὑπὸ τοῦ κυρίου «ὅτι οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἶς τὸν οὐρανὸν, εἶ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς, ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ.» Μὴ ἄνθρωπον λέγεται καταβεβηκέναι ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ἀλλὰ πρόδηλον ὅτι αὐτὸς ὁ Θεὸς λόγος ἐκένωσεν ἑαυτὸν ἐκ τῶν οὐρανῶν κατελθὼν, καὶ σαρκωθεὶς ἀπὸ τῆς ἁγίας θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, καὶ ἐνανθρωπήσας, καὶ τεχθεὶς ἐξ αὐτῆς, καὶ ὁ καταβὰς αὐτός ἐστιν καὶ ὁ ἀναβὰς, καὶ αὐτοῦ λέγεται ἡ ἐλάττωσις, καὶ ἡ κένωσις διὰ τὴν κατάβασιν.

[Col. 0297D] Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ εἶπεν ὁ κύριος ἐν τοῖς εὐαγγελίοις, «ὅτι ὁ πατήρ μου μείζων μου ἐστί,» μὴ ἆρα ἀνθρωπόν τινα περὶ αὐτοῦ ταῦτα εἶρηκέναι νομίζετε, καὶ οὐχὶ τὸν Θεὸν λόγον τὸν ἐνανθρωπήσαντα, ἀλλὰ φανερόν ἐστιν, ὅτι ὁ εἶπὼν, «ὁ πατήρ μου μείζων μου ἐστὶν,» αὐτὸς εἶπεν, «ἐγὼ καὶ ὁ πατὴρ ἕν ἐσμεν.» Ἀλλ` ἐν μὲν τῷ εἶπεῖν, «ἐγὼ καὶ ὁ πατὴρ ἕν ἐσμεν,» τὴν ἶσότητα, ἣν αὐτὸς ἔχει πρὸς τὸν πατέρα κατὰ τὴν θείαν φύσιν δηλοῖ. Ἐν δὲ τῷ λέγειν τὸν αὐτὸν, «ὁ πατήρ μου μείζων μου ἐστὶν,» τὴν δι` ἡμᾶς οἶκονομικῶς γενομένην ἐλάττωσιν δηλοῖ. Ἑκάτερον δὲ, καὶ ἡ ἶσότης ἡ ἐλάττωσις, περὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τουτέστιν τοῦ Θεοῦ λόγου τοῦ σαρκωθέντος, λέγεται.

Καὶ Ἀρειανοὶ μὲν πονηρᾷ διανοίᾳ ἐκ τῶν ταπεινῶν ῥημάτων ὁμοούσιον εἶναι τῷ πατρὶ τὸν υἱὸν ἀρνοῦνται, καὶ διὰ τοῦτο ἐλάττονα αὐτὸν εἶναι διαβεβαιοῦνται· ὑμεῖς δὲ μὴ θέλοντες περὶ τοῦ σαρκωθέντος Θεοῦ λόγου τὰ ταπεινὰ δέξασθαι, ἄλλο πρόσωπον τῇ τριάδι εἶσάγετε κατὰ τὴν Θεοδώρου καὶ Νεστορίου δυσσέβειαν. Ἀλλ` ἡμεῖς καὶ τὰ ὑψηλὰ, καὶ τὰ ταπεινὰ περὶ ἑνὸς, καὶ τοῦ αὐτοῦ Θεοῦ λόγου τοῦ σαρκωθέντος, τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ λέγοντες, οὔτε σύγχυσιν, οὔτε διαίρεσιν τῶν φύσεων εἶσάγομεν, ἐξ ὧν τὴν μίαν σύνθετον ὑπόστασιν τοῦ κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὁμολογοῦμεν, οὔτε δὲ τέταρτον πρόσωπον ἐπεισάγομεν τῇ ἁγίᾳ τριάδι.

[Col. 0299A] Ὅτι δὲ περὶ τοῦ μονογενοῦς Θεοῦ λόγου σαρκωθέντος καθὰ προείρηται «τὸ ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ` αγγέλους» γέγραπται, καὶ οἱ ἅγιοι πατέρες καὶ διδάσκαλοι τῆς ἐκκλησίας, οἱ τὰς ἁγίας γραφὰς ἑρμηνεύσαντες, ἐδίδαξαν ἡμᾶς. Καὶ ὁ ἐν ἁγίοις μὲν Κύριλλος ἐν τῇ πρὸς τὴν Βασιλίδα ἐπιστολῇ οὕτως εἶπεν· «Πῶς οὖν ἠλάττωται παρὰ τοὺς ἀγγέλους ὁ παρ` αὐτῶν προσκυνούμενος_ ἀλλὰ ἔστι σαφὴς ἡ πρόφασις. Καθείκετο [ F. κατείχετο] γὰρ ἐν τοῖς τῆς ἀνθρωπότητος μέτροις· καὶ τὸ ἀποθνήσκειν πεφυκὸς σῶμα λαβὼν, ἴδιόν τε αὐτὸ ποιησάμενος, ἐν αὐτῷ πέπονθεν ἑκὼν, καὶ ταῖς ἀνωτάτω δόξαις στεφανοῦται διὰ τὸ πάθος, ὡς δι` αὐτοῦ καταργήσας τὸν θάνατον, καὶ ἄπρακτον ἀποφήνας τὴν φθοράν· ἅτε δὴ καὶ ὑπάρχων ἀφθαρσία καὶ ζωή. Ὅτε ἂν οὖν Ἰησοῦν ὀνομάζῃ, καὶ ἠλαττῶσθαι λέγοι παρὰ τοὺς ἀγγέλους αὐτὸν, οὐκ ἄνθρωπον ἀνὰ μέρος καὶ ἶδικῶς, ἀλλ` αὐτὸν νοοῦμεν τὸν μονογενῆ παραχωροῦντα τὸ προὔχειν οἶκονομικῶς τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις, ὅτι κατὰ ἀλήθειαν γέγονεν ἄνθρωπος ὁ τῆς ἐκείνων ὑπεροχῆς ἠττώμενος· τὰ δὲ τῆς ὑπεροχῆς τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις, ὅτι καὶ ἔξω σαρκὸς καὶ τοῦ τεθνάναι κρείττους εἶσὶν, γεγονότος ἐν τούτοις τοῦ υἱοῦ διὰ τὴν ἑκούσιον κένωσιν. Ἀλλ` ὁ βραχὺ παρ` ἀγγέλους ἠλαττωμένος διὰ τὸ τῆς ἀνθρωπότητος μέτρον ἐν ὑπεροχῇ θεότητος ὢν προσκυνεῖται παρ` αὐτῶν, καὶ ἐνίδρυται θώκοις οὓς περιιστᾶσω ἐκεῖνοι δοξολογοῦντες ἀεὶ, καὶ τῶν δυνάμεων αὐτὸν ὀνομάζοντες κύριον.» Ὅτι δὲ καὶ ἡ κένωσις αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ λόγου σαρκωθέντος ἐστὶν, ὁ αὐτὸς ἐν ἁγίοις Κύριλλος ἐν τοῖς πρὸς τὰς ἀντιῤῥήσεις Θεοδωρίτου γραφεῖσιν, ἃς ἐποιήσατο ὁ αὐτὸς Θεοδώριτος κατὰ τοῦ τετάρτου αὐτοῦ κεφαλαίου οὕτως λέγει· «Ὅτι μὲν σμικρὰ τῷ ἐκ τοῦ Θεοῦ φύντι λόγῳ πάντα ἐστὶ τὰ ἀνθρώπινα φαίην ἂν ὤκνου δίχα παντός. Ζητῶ δὲ τὴν κένωσιν τίνος ἂν γενέσθαι νοοῖτο· καὶ τίς ὁ τοῦτο παθὼν ἑκουσίως. Εἶ μὲν γὰρ, ὡς αὐτοί φασιν, ἡ τοῦ δούλου μορφὴ, ἤτοι τὸ ἐκ σπέρματος Δαβὶδ, πῶς ἤ τίνα κεκένωται τρόπον εἶ προσελήφθη παρὰ Θεοῦ_ Εἶ δὲ αὐτὸς ὁ ἐν μορφῇ καὶ ἶσότητι τοῦ Θεοῦ καὶ πατρὸς ὑπάρχων λόγος, ἑαυτὸν κενῶσαι λέγεται, πῶς δὴ πάλιν ἤ τίνα τρόπον κεκένωται, εἶ παραιτοῖτο τὴν κένωσιν_ κένωσις δὲ τῷ Θεῷ λόγῳ παθεῖν οὐκ εἶδότι τὴν τροπήν, τὸ δράσαι τι καὶ εἶπεῖν τῶν ἀνθρωπίνων διὰ τὴν πρὸς σάρκα σύνοδον οἶκονομικήν.» Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἐν ἁγίοις Κύριλλος ἐν τῷ αὐτῷ βιβλίῳ κατὰ Νεστοριανῶν οὕτω λέγει· «Ἆρ` οὖν ὁ θεσπέσιος Παῦλος πεφαινάκικε (sic) τοὺς ἡγιασμένους διὰ τῆς πίστεως ἐναργέστατα λέγων περὶ τοῦ μονογενοῦς, ὅτι πλούσιος ὢν ἐπτώχευσεν δι` ἡμᾶς_ μὴ γένοιτο· ἀληθεύει γὰρ πάντως τῆς ἀληθείας ὁ κήρυξ. Ἀλλὰ γὰρ τίς ὁ πλούσιός ἐστιν, καὶ τίνα τρόπον ἐπτώχευσεν_ βασανιζέτω καὶ νῦν ὁ λόγος ἡμῖν. Εἶ μὲν γὰρ, καθὰ καὶ φρονεῖν καὶ λέγειν αὐτοὶ τεθαρσήκασιν, ἄνθρωπος ἀνελήφθη παρὰ τοῦ Θεοῦ, πῶς ἐπτώχευσεν ὁ ἀναληφθεὶς καὶ τοῖς ὑπὲρ φύσιν ἀξιώμασιν ἐκλελαμπρυσμένος_ Δεδόξασται γὰρ, ἢ εἶ μὴ τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, διαβέβληται παρ` αὐτῶν ἡ ἀνάληψις ὡς κατακομίσασα πρὸς τὸ μεῖον, καὶ πρός γε τὸ δυσκλεέστερον τὸ τῆς ἀνθρωπότητος μέτρον. Ἀλλ` ὧδε φρονεῖν ἀπηχές. Οὐκοῦν οὐκ ἐπτώχευσεν ὁ ἀναληφθείς· λείπεται τοίνυν εἶπεῖν, ὅτι γέγονεν ἐν πτωχείᾳ τῇ καθ` ἡμᾶς ὁ πλούσιος ὡς Θεός.»

Ὁμοίως δὲ καὶ ὁ ἐν ἁγίοις Γρηγόριος ὁ θεολόγος ἐν τῷ λόγῳ τῷ περὶ τῶν θεοφανίων οὕτω λέγει· «Προελθὼν δὲ Θεὸς μετὰ τῆς προσλήψεως, ἓν ἐκ δύο τῶν ἐναντίων σαρκὸς καὶ πνεύματος, ὧν τὸ μὲν ἐθέωσε, τὸ δὲ ἐθεώθη. Ὢ τῆς καινῆς μίξεως, ὦ τῆς παραδόξου κράσεως. Ὁ ὢν γίνεται, καὶ ὁ ἄκτιστος κτίζεται, καὶ ὁ ἀχώρητος χωρεῖται διὰ μέσης ψυχῆς νοερᾶς μεσιτευούσης θεότητι καὶ σαρκὸς παχύτητι, καὶ ὁ πλουτίζων πτωχεύει· πτωχεύει γὰρ τὴν ἐμὴν κάθαρσιν, ἵν` ἐγὼ πλουτήσω τὴν αὐτοῦ θεότητα, καὶ ὁ πλήρης κενοῦται· κενοῦται γὰρ τῆς ἑαυτοῦ δόξης ἐπὶ μικρὸν, ἵν` ἐγὼ τῆς ἐκείνου μεταλάβω πληρώσεως. »

Ἀλλὰ καὶ ὁ ἐν ἁγίοις Ἀθανάσιος ἑρμηνεύων τὰ τοῦ ἀποστόλου ῥητὰ λέγοντος, «ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων ἐκένωσεν ἑαυτὸν, μορφὴν δούλου λαβὼν,» οὕτως λέγει· «Τί τούτου λευκότερον καὶ ἀποδεικτικώτερον γένοιτο ἄν_ οὐ γὰρ ἐξ ἐλαττόνων βελτίων γέγονεν, ἀλλὰ μᾶλλον Θεὸς ὁπάρχων, τοῦ δούλου μορφὴν ἔλαβεν, καὶ ἐν τῷ λαβεῖν οὐκ ἐβελτιώθη, ἀλλ` ἐταπείνωσεν ἑαυτόν.» Καὶ μετ` ὀλίγον· «Τί δὲ τοῦτό ἐστιν, ἢ τὸν ἐν μορφῇ Θεοῦ ὄντα, καὶ εὐγενοῦς πατρὸς υἱὸν ταπεινῶσαι ἑαυτὸν, καὶ δοῦλον ἀνθ` ἡμῶν καὶ ὑπὲρ ἡμῶν γενέσθαι_» Καὶ μετ` ὀλίγον· «Ὁ γὰρ λόγος σὰρξ ἐγένετο, καὶ λέγεται ὅτι ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἐπουράνιος, διὰ τὸ ἐξ οὐρανοῦ καταβεβηκέναι τὸν λόγον. »

Ἀλλὰ καὶ ὁ ἐν ἁγίοις Γρηγόριος ὁ ἐπίσκοπος Νύσσης κατὰ Εὐνομίου ἐν τῷ τρίτῳ λόγῳ οὕτως λέγει· «Ταῦτα περὶ τὸν ἐσταυρωμένον ἡμεῖς πεπιστεύκαμεν· καὶ διὰ τοῦτο ὑπερυψοῦντες κατὰ τὸ ἡμέτερον τῆς δυνάμεως μέτρον οὐκ ἀπολήγομεν, ὅτι ὁ μηδενὶ χωρητὸς διὰ τὴν ἄφραστον αὐτοῦ καὶ ἀπρόσιτον μεγαλειότητα, πλὴν ἑαυτῷ καὶ τῷ πατρὶ, καὶ τῷ πνεύματι τῷ ἁγίῳ, οὗτος καὶ πρὸς κοινωνίαν τῆς ἀσθενείας ἡμῶν κατελθεῖν ἠδυνήθη· οἱ δὲ ταύτην ἀπόδειξιν τῆς κατὰ τὴν φύσιν ἀλλοτριότητος τοῦ οἱοῦ πρὸς τὸν πατέρα ποιοῦνται, τὸ διὰ σαρκὸς καὶ σταυροῦ φανερωθῆναι τὸν κύριον· ὡς τῆς μὲν τοῦ πατρὸς φύσεως καθαρῶς ἐν ἀπαθείᾳ διαμενούσης, καὶ μηδενὶ τρόπῳ τὴν πρὸς τὸ πάθος κοινωνίαν ἀναδέξασθαι δυναμένης, τοῦ δὲ υἱοῦ διὰ τὸ πρὸς τὸ ταπεινώτερον παρηλλάχθαι τὴν φύσιν, πρὸς σαρκός τε καὶ θανάτου πεῖραν οὐκ ἀδυνατοῦντος ἐλθεῖν.» Καὶ μεθ` ἕτερα· «Διὰ τοῦτο γὰρ καί του κυρίου τῆς δόξης ὁ σταυρὸς λέγεται, καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογεῖται, ὅτι κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἶς δόξαν Θεοῦ πατρός. Εἶ δὲ χρὴ καὶ τὰ λοιπὰ κατὰ τὸν αὐτὸν διελεῖν τρόπον, σκεψόμεθα τί τὸ ἀποθνῆσκον, καὶ τί τὸ καταλύον τὸν θάνατον, καὶ τί τὸ ἀνακαινούμενον, καὶ τί τὸ κενούμενον· κενοῦται μὲν γὰρ ἡ θεότης, ἵνα χωρητὴ τῇ ἀνθρωπίνῃ γένηται φύσει· ἀνακαινοῦται δὲ τὸ ἀνθρώπινον διά τῆς πρὸς τὸ θεῖον ἀνακράσεως θεῖον γινόμενον. »

Καὶ ταῦτα μὲν ἐκ τῆς διδασκαλίας τῶν ἁγίων πατέρων τεθείκαμεν, ἵνα ταῦτα κατανοοῦντες γνοίητε ὡς τὰ παρ` ὑμῶν προτεθειμένα, καὶ Ἀρειανοὶ, καὶ Νεστοριανοὶ κατὰ τοῦ κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ λέγουσιν ἀσεβῶς. Οἱ μὲν γὰρ Ἀρειανοὶ σπουδάζοντες τὸν υἱὸν κτίσμα, καὶ ἀλλότριον τῆς πατρικῆς οὐσίας ἀποδεῖξαι, καὶ τὸ πάθος, καὶ τὰ ἄλλα τὰ ταπεινὰ τῇ θεότητι αὐτοῦ μόνῃ ἐπάγουσιν, οἱ δὲ Νεστοριανοὶ δύο υἱοὺς εἶσάγειν βουλόμενοι, κεχωρισμένως λέγουσι τὸν Θεὸν λόγον, καὶ κεχωρισμένως τὸν Χριστὸν ψιλὸν ἄνθρωπον, καὶ μόνῳ τῷ ἀνθρώπῳ τὰ ταπεινὰ ἀπονέμουσιν. Ἀλλ` οὐχ οὕτως οἱ ἅγιοι πατέρες διδάσκουσιν· οὐδὲ γὰρ διὰ τὰ ταπεινὰ τροπὴν λέγουσιν τῆς τοῦ υἱοῦ θεότητος, οὐδὲ διὰ τὰ ὑψηλὰ διαιροῦσι τὴν ἀνθρωπότητα τῆς θεότητος, ἀλλὰ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ μονογενοῦς Θεοῦ λόγου σεσαρκωμένου καὶ ἐνανθρωπήσαντος, καὶ τὰ ὑψηλὰ, καὶ τὰ ταπεινὰ εἶναι παραδιδόασιν.

[Col. 0303B] Ἐπειδὴ δὲ καὶ τοῦτο τοῖς ὑμετέροις ἐντεθείκατε κεφαλαίοις ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπιστολῆς, ὅτι καλῶς εἶπεν δύο φύσεις, μίαν ἐξουσίαν, ἓν πρόσωπον, καὶ ἐν τούτῳ τὴν πονηρίαν τοῦ γράψαντος τὴν ἐπιστολὴν διελέγξωμεν. Ὁ γὰρ μὴ ὁμολογῶν, ὅτι αὐτὸς ὀ Θεὸς λόγος σαρκωθεὶς ἐκ τῆς παρθένου ἐνηνθρώπησεν, τίνος τὰς δύο φύσεις λέγει_ Ἀλλὰ πρόδηλον, ὅτι ἀντὶ προσώπων τὰς δύο φύσεις λαμβάνει, κατὰ Νεστόριον καὶ Θεόδωρον, οὓς ἐπαινεῖ ἡ ἀσεβὴς αὐτὴ ἐπιστολή. Εἶ γὰρ καὶ ἓν πρόσωπον, καὶ ἕνα υἱὸν δοκεῖ λέγειν ἡ ἐπιστολή, τοῦτο καὶ Θεόδωρος καὶ Νεστόριος καὶ λέγουσιν, τὸν Χριστὸν ἄνθρωπον μόνον λέγοντες ἐπέχειν τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ λόγου, ἔχειν τὴν ἀξίαν καὶ τὴν τιμὴν τοῦ Θεοῦ λόγου, καὶ τὴν χάριν τῆς υἱοθεσίας, καὶ εἶς τόπον αὐτοῦ προσκυνεῖσθαι, καὶ διὰ τοῦτο ὑποκρίνονται λέγειν ἕνα υἱὸν καὶ ἓν πρόσωπον τοῦ λόγου καὶ τοῦ Χριστοῦ, κοινωνοῦντος μόνῳ τῷ ὀνόματι τῆς υἱότητος· τοῦτο δὲ δείκνυται φανερῶς ἐκ τοῦ λέγειν τὴν ἐπιστολὴν τῶν δύο φύσεων μίαν ἐξουσίαν, ὡς καὶ ὑμεῖς ἐγράψατε. Μία γὰρ ἐξουσία οὐκ ἐπὶ διαφόρων φύσεων, ἀλλ` ἐπὶ διαφόρων λέγεται προσώπων, ὅπερ ἐπὶ τῆς ἁγίας τριάδος ὁμολογοῦμεν. Ὅθεν καὶ οἱ ἅγιοι πατέρες ἀνεθεμάτισαν τοὺς λέγοντας κατὰ δύναμιν, ἢ ἀξίαν, ἢ αὐθεντίαν, ἢ σχέσιν, ἢ τιμὴν ἡυῶσθαι τῷ λόγῳ τὸν ἄνθρωπον, καὶ μὴ ὁμολογοῦντας καθ` ὑπόστασιν τῶν δύο φύσεων τὴν ἕνωσιν γεγεννῆσθαι. Ὅπως δὲ καὶ τοῦτο ὀρθῶς εἶρημένον τοῖς ἁγίοις πατράσι περὶ διαφορᾶς τῶν δύο φύσεων, οἱ τὰ Νεστορίου δοξάζοντες, ὧν τῆς ἀπιστίας ἀρχηγός ἐστι Θεόδωρος, ἀσεβῶς ἐκλαμβάνουσι, τὰς φύσεις ἀντὶ προσώπων λέγοντες, καὶ προσώπων κατὰ σχέσιν ἕνωσιν πρεσβεύοντες, ἓν πρόσωπον ὑποκρίνονται λέγειν, αὐτὸς ὁ ἀσεβὴς Θεόδωρος δείκνυσιν ἐν τῷ τετάρτῳ λόγῳ τῶν κατὰ Ἀπολιναρίου τοῦ αἱρετικοῦ γράφων οὕτως· «Αὐτάρκως δὴ τὸ διάφορον τῶν φύσεων ἡμῖν ὑποδείκνυσι διὰ τούτων· εἴ γε τὸ μὲν ἐκπλήττεται, ὡς δι` ὑπερβολὴν φιλανθρωπίας ἑλόμενον, μνήμην τε καὶ ἐπίσκεψιν ποιήσασθαι τοῦ οὕτως εὐτελοῦς· τὸν δὲ μακαριστὸν ἡγεῖται ὡς τοιούτων ἠξιωμένων (Sic). Ἀλλὰ γὰρ οὕτω μὲν τήν τε διαίρεσιν τῶν φύσεων ποιεῖται, καὶ μὴν καὶ τὴν διαφορὰν τῆς τε τοῦ λαβόντος φύσεως καὶ τῆς τοῦ ληφθέντος ἡμῖν ὑποδείκνυσιν ἡ θεία γραφή· φροντίζουσα δὲ τοῦ καὶ τὴν ἕνωσιν ἡμῖν ὑποδεικνύναι, ἢ τῷ ληφθέντι προσγέγονεν, λέγει πολλάκις καθ` ἕνωσιν τὰ ἑκάτερα τῶν φύσεων ἶδιαζόντως πρὸς ὄντα, ὡς ἂν τὴν πρὸς τὸν λαβόντα ἕνωσιν τοῦ ληφθέντος ἡμῖν παραδηλώσειεν, ὅσα τε τούτῳ ἐκ τῆς πρὸς εκεῖνον γέγονεν συναφείας.» Ἀποδείξαντες τοίνυν τὸν δυσσεβῆ Θεόδωρον τὰς φύσεις ἀντὶ προσώπων λέγοντα, ἔτι μείζονα προαγάγωμεν αὐτοῦ βλασφημίν διελέγχουσαν αὐτὸν, ποίαν λέγει τὴν ἕνωσιν πρὸς κατάκρισιν τῶν ἐκδικούντων αὐτόν. Ἐν γὰρ τῷ περὶ ἐνανθρωπήσεως ὀγδόῳ λόγῳ οὕτω λέγει· «Πρόδηλον δὲ ὡς τὸ τῆς ἑνώσεως ἐφαρμόζει· διὰ γὰρ ταύτης συναχθεῖσαι αἱ φύσεις, ἓν πρόσωπον κατὰ τὴν ἕνωσιν ἀπετέλεσαν· ὥς τε ὅπερ ὁ κύριος ἐπί τε τοῦ ἀνδρὸς καὶ τῆς γυναικός φησιν, ὥς τε οὐκέτι εἶσὶν δύο, ἀλλὰ σὰρξ μία, εἴποιμεν ἂν καὶ ἡμεῖς εἶκότως κατα` τὸν τῆς ἑνώσεως λόγον, ὥς τε οὐκέτι εἶσὶν δύο πρόσωπα, ἀλλ` ἓν, δηλονότι τῶν φύσεων διακεκριμένων. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖ οὐ λυμαίνεται τῷ ἀριθμῷ τῆς δυάδος τὸ μίαν λέγεσθαι τὴν σάρκα (πρόδηλον γὰρ καθὸ μία λέγεται), οὕτως κἀνταῦθα οὐ λυμαίνεται τὴν τῶν φύσεων διαφορὰν τοῦ προσώπου ἡ ἕνωσιν. Ὅταν μὲν γὰρ τὰς φύσεις διακρίνωμεν, τελείαν τὴν φύσιν τοῦ Θεοῦ λόγου φαμὲν, καὶ τέλειον τὸ πρόσωπον· οὐδὲ γὰρ ἀπρόσωπόν ἐστιν ὑπόστασιν εἶπεῖν· τελείαν δὲ καὶ τὴν τοῦ ἀνθρώπου φύσιν, καὶ τὸ πρόσωπον ὁμοίως. Ὅταν μέν τοι ἐπὶ τὴν συνάφειαν εἴδωμεν, ἓν πρόσωπον τότε φαμέν.» Ταῦτα ἡμεῖς, εἶ καὶ φρικτόν ἐστι λέγειν χριστιανοῖς, ὅμως διὰ τὴν μανίαν τῶν ἐκδικούντων Θεόδωρον καὶ τὴν ἀσεβῆ ἐκείνην ἐπιστολὴν, προαγαγεῖν ἠυαγκάσθημεν, ἵλεω τὸν Θεὸν ἡμῖν παρακαλοῦντες γενέσθαι· δι` ὧν πάντων ἀποδέδεικται, ὅτι πάσης τῆς Θεοδώρου ἀσεβείας μεστή ἐστιν ἡ κατάρατος ἐκείνη ἐπιστολή.

[Col. 0305C] Καὶ ταῦτα μὲν ἅπαντα ἀπεκρινάμεθα πρὸς τὰ τῷ ὑμετέρῳ κεφαλαιογραφίῳ (Sic) περιεχόμενα, δι` ὧν ἐσπουδάσατε τὴν ἀσεβῆ ἐκείνην ἐπιστολὴν ἐκδικῆσαι, καὶ διὰ ταύτην τὴν Θεοδώρου καὶ Νεστορίου κακοδοξίαν ἀνανεώσασθαι, ὧν τὴν ἀσέβειαν ἡ αὐτὴ ἐπιστολὴ ἐπαινεῖ. Ἐπειδὴ δὲ πολλὰ τῆς μνημονευθείσης ἐπιστολῆς τῆς πρὸς Μάριν τὸν αἱρετικὸν γεγραμμένης παραλελοίπατε, καὶ οὐκ ἐτολμήσατε ταῦτα τοῖς ὑμετέροις κεφαλαίοις ἐνθεῖναι, ἵνα μὴ καὶ ἐκ τούτων τὴν ἐξ ὑμῶν ἐκδικουμένην ἀσέβειαν ὁ παρ` ὑμῖν τῶν Χριστιανῶν μάθῃ λαὸς, ἀναγκαῖον ἐνομίσαμεν εἶναι καὶ ταῦτα διὰ βραχέων φανερῶσαι. Περιέχεται γὰρ τοῖς παρ` ὑμῶν παραλελειμμένοις ῥήμασι τῆς ἀσεβοῦς ἐπιστολῆς, «ὅτι Κύριλλος τὰς ἀκοὰς πάντων τῶν τῶν ἐπισκόπων τῶν ἐν τῇ κατ` Ἔφεσον συνόδῳ συνελθόντων, τῷ φαρμάκῳ τῷ πηροῦντι τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν σοφῶν κατέσχεν, εὗρεν δὲ ἀφορμὴν ἐκ τοῦ κατὰ Νεστορίου μίσους, καὶ ὅτι καθεῖλε τῆς ἐπισκοπῆς Νεστόριον ἡ ἐν Ἐφέσῳ σύνοδος, κρίσεως καὶ ζητήσεως μὴ γενομένης.» Καὶ πάλιν ἐν τῇ αὐτῇ ἐπιστολῇ περιέχεται· «ὅτι τὰ δώδεκα κεφάλαια τὰ παρὰ Κυρίλλου γραφέντα, ἐναντία ὄντα τῆς ὀρθῆς πίστεως, προέθηκαν οἱ ἐν Ἐφέσῳ συναχθέντες ἐπίσκοποι, καὶ ἐβεβαίωσαν, καὶ συνῇνεσαν αὐτοῖς, ὡς τῇ ὀρθῇ πίστει συνᾴδουσιν· καὶ ὅτι Νεστόριος ἐπειδὴ ἐμισεῖτο ἐν τῇ ἶδίᾳ πόλει, καὶ παρὰ τῶν πρώτων αὐτῆς, ὑποστρέψαι ἐκεῖ οὐκ ἠδυνήθη.» Καὶ διὰ πάντων ὁ γράψας τὴν αὐτὴν ἀσεβῆ ἐπιστολὴν, οὐ μόνον τοὺς αἱρετικοὺς ἐκδικεῖ καὶ ἐπαινεῖ, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὀρθοδόξους λέγει. Περὶ γὰρ τοῦ μακαρίου Ῥαββούλου τοῦ Ἐδέσης ἐπισκόπου, ἀνδρὸς ἐν ἐπισκόποις ἐπισήμου, οὗ τὸ μνῆμα θαύματα ποιεῖ μέχρι τῆς σήμερον, οὕτως φησὶν ἐν τῇ αὐτῇ ἀσεβεῖ ἐπιστολῇ· «Ὅτι ὁ τύραννος τῆς ἡμετέρας πόλεως, ὃν οὐδὲ αὐτὸς ἀγνοεῖς, προφάσει τῆς πίστεως οὐ μόνον τοὺς συζῶντας αὖτῷ διώκει, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἤδη πάλαι πρὸς τὸν κύριον ἀπελθόντας ὧν εἷς ἐστιν ὁ μακάριος Θεόδωρος ὁ κήρυξ τῆς ἀληθείας, καὶ διδάσκαλος τῆς ἐκκλησίας, ὃς οὐ μόνον ἐν τῇ οἶκείᾳ ζωῇ τοὺς αἱρετικοὺς ἐκολάφισεν διὰ τῆς οἶκείας πίστεως, ἀλλὰ καὶ μετὰ θάνατον ὅπλα πνευματικὰ τοῖς ἶδίοις βιβλίοις τοῖς τῆς ἐκκλησίας τέκνοις κατέλειψεν, ὡς καὶ ἡ σὴ εὐλάβεια μετ` αὐτοῦ λαλήσασα γινώσκει, καὶ ἐκ τῶν παρ` αὐτοῦ συγγραφέντων ἐπίστευσε· τοῦτον ἐτόλμησεν ὁ πάντα τολμῶν ἐπ` ἐκκλησίας φανερῶς ἀναθεματίσαι.» Καὶ πάλιν περιέχεται τῇ αὐτῇ ἀσεβεῖ ἐπιστολῇ πρὸς ὕβριν τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου· «Ὅτι ἡ καρδία τοῦ Αἶγυπτίου ἐμαλάχθη, καὶ χωρὶς σκύλσεως τῇ ὀρθῇ πίστει συνῄνεσε. Καὶ ὅτι ἀτάκτως κατὰ τῶν ζώντων καὶ τῶν τελευτησάντων ὁρμήσαντες, ἐν αἶσχύνῃ εἶσὶν ὑπὲρ τῶν ἶδίων ἀπολογούμενοι πταισμάτων, καὶ ἐναντία τῇ πρώτῃ αὐτῶν διδασκαλίᾳ διδάσκοντες, καὶ ὅτι χρὴ ὁμολογεῖν εἶς τὸν ναὸν, καὶ εἶς τὸν ἐνοικοῦντα ἐν αὐτῷ.» Καὶ ταῦτα μὲν ἐγκείμενα τῇ μνημονευθείσῃ ἐπιστολῇ φανερὰ ὑμῖν ἐσπουδάσαμεν καταστῆσαι, ἵνα κἂν οὕτως ὀψέ ποτε τὰ ὀρθὰ ἐπιλεγόμενοι ἀναχωρήσητε ταύτης τῆς κακοδοξίας

[Col. 0307C] Τοσαύτη δέ ἐστιν ἡ τῆς μυσαρᾶς ἐπιστολῆς ἀσέβεια, ὅτι οὐδὲ ὑμεῖς ἐτολμήσατε πάντα, ὡς εἴρηται, τὰ περιεχόμενα αὐτῇ τοῖς παρ` ὑμῶν πεμφθεῖσιν κεφαλαίοις ἐνθεῖναι, εἶ καὶ τινα ἐξ αὐτῶν διεστραμμένῃ ἐννοίᾳ ἑρμηνεύειν ἐπειράθητε. Τίς γὰρ χριστιανοῖς δύναται συναριθμεῖσθαι μὴ λέγων ἀσεβῆ τὴν ἐπιστολὴν, ἐν ᾗ τοιαῦται καὶ τοσαῦται περιέχονται βλασφημίαι_ Ὁ γὰρ τὴν ἐπιστολὴν ἐκδικῶν τὴν τὸν ἅγιον Κύριλλον αἱρετικὸν καλοῦσαν, καὶ τὴν ἐν Ἐφέσῳ πρώτην σύνοδον ἐκβάλλουσαν, φανερῶς Νεστόριον καὶ τὴν αὐτοῦ ἀσέβειαν δέχεται, ὃν ἡ αὐτὴ ἐπιστολὴ λέγει δίχα κρίσεως καὶ ζητήσεως καταδικασθῆναι, καὶ οὐ διὰ τὰ δόγματα, ἀλλὰ διὰ τὸ μῖσος τῶν πολιτῶν εἶς τὴν ἐκκλησίαν μὴ ὑποστρέψαι· καὶ οὐ μόνον εἶς τοῦτο ἁμαρτάνει ὁ τὴν ἀσεβῆ ἐπιστολὴν ἐκδικῶν, ἀλλὰ καὶ Κελεστῖνον τὸν Πάπαν καταδικάζει, τὸν εἶπόντα περὶ Κυρίλλου, ὅτι ἡ πίστις Κυρίλλου, ἡμετέρα πίστις ἐστίν· καὶ ὁ τὰ δώδεκα κεφάλαια τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου, ἐναντία τῇ ὀρθῇ πίστει λέγων ὑπάρχειν, οὐ μόνον αὐτὸν τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον, καὶ τὸν ἐν μακαρίᾳ τῇ μνήμῃ Κελεστῖνον, καὶ τὴν πρώτην ἐν Ἐφέσῳ σύνοδον κατακρίνει, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον καταδικάζει, τὴν πατέρα καὶ διδάσκαλον ἴδιον Κύριλλον ἐπιγραψαμένην· ὁπότε καὶ Λέοντα τὸν ἐν ἁγίοις πάπαν Ῥώμης ὁμοίως καταδικάζει, ὃς πρὸς τὴν ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον γράφων, εἶπεν περὶ τῶν δώδεκα κεφαλαίων τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου· «Οἱ ὅροι οἱ προενεχθέντες κατὰ Νεστορίου παρὰ Κυρίλλου τοῦ τῆς ἁγίας μνήμης ἐν βεβαίῳ μενέτωσαν.»

Πάσης δὲ ἀσεβείας πεπληρωμένη ἡ μυσαρὰ ἐπιστολὴ, ἓν μόνον τῶν ἀληθῶν ἀποκρύψαι οὐκ ἴσχυσεν, ὅτι ἀπὸ ὀρθοδόξων καὶ ἁγίων ἀνθρώπων Θεόδωρος ἀπ` ἐκκλησίας καὶ μετὰ θάνατον ἀνεθεματίσθη, ὃν ἀσβῆ Θεόδωρον διδάσκαλον τῆς ἐκκλησίας, καὶ κήρυκα τῆς ἀληθείας καλεῖ ἡ αὐτὴ ἀσεβὴς ἐπιστολὴ, τὸν ὑπὲρ πάντας τοὺς αἱρετικοὺς βλασφημὴσαντα. Οὗτινος τῶν βλασφημιῶν μέρος ἐλάχιστον δι` ἑτέρας ὑμῖν ἐπιστολῆς ἐπ` αὐτῶν ὑμῖν τῶν ῥημάτων ἤδη ἐφανερώσαμεν ἀποδείξαντες, καὶ τί οἱ ἅγιοι πατέρες, Κύριλλος, καὶ Πρόκλος, καὶ Ῥαββουλᾶς κατὰ Θεοδώρου, καὶ τῶν ἀσεβῶν αὐτοῦ λόγων ἔραψαν, κατακρίναντες αὐτὸν μετὰ τῆς αὐτῆς ἀσεβείας. Το αῦται γὰρ αἱ Θεοδώρου βλασφημίαι εἶσιν, ὅτι [ F. ὥστε] οὐδὲ ὑμεῖς ἐτολμήσατε ταύτας ἐκδικῆσαι, εἶ καὶ τὸν ἐκθέμενον αὐτὰς ἐκδικῆτε· φανεροῦ ὄντος ὅτι οὐδεὶς τὰ κακὰ κατακρίνων, τὸν ἐκθέμενον αὐτὰ ἐκδικεῖ, πλὴν εἶ μὴ ἐκεῖνον τὸν μετανοήσαντα, καὶ τῆς ἶδίας ἀποστάντα πλάνης, καὶ ταῦτα καταδικάσαντα. Ταῖς δὲ ἄλλαις ὕβρεσι ταῖς ἐν τῇ αὐτῇ ἐπιστολῇ κατὰ τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου ῥηθείσαις πρόσκειται κἀκεῖνο, ὅτι ἀναισχύντης αὐτὸς ἐν ἁγίοις Κύρλλός ἐστι, καὶ ὄτι μεταμεληθεὶς ἑναντία τῇ πρώτῃ αὐτοῦ διδασκαλίᾳ ἐξέθετο· ἐξ ὧν ὁ τὴν ἐπιστολὴν ἐκείνην γράψας δείκνυται πάσης ἀνοίας μεστός. Ποῦ γὰρ ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος ἐναντία τῇ πρώτῃ αὐτοῦ διδασκαλίᾳ ἐξέθετο, ἢ μετενόησεν_ ἢ πῶς ἡ ἐν Χαλκηδόνι ἁγία σύνοδος πατέρα τοῦτον ἐπεγράφετο, εἶ μετεμελήθη, καθὰ τῇ ἐπιστολῇ περιέχεται_ Ὁ γὰρ μετανοῶν οὐ τοῖς διδασκάλοις συναριθμεῖται, ἀλλ` ὡς ἀπὸ πλάνης ὑποστρέψας δεκτέος ἐστι.

Τέλος δὲ τοῦτο αὐτῆς ὁ γράψας τὴν ἐπιστολὴν ἐποιήσατο λέγων· «Ὅτι δεῖ ὁμολογεῖν εἶς τὸν ναὸν, καὶ εἶς τὸν ἐνοικοῦντα ἐν νῷ ναῷ.» Ἐκ τούτων δὲ ὅσον ἧκεν εἶς τὴν ἀσέβειαν τῆς ἐπιστολῆς, καὶ τοὺς ἐκδικοῦντας αὐτῆν, πᾶσα ἡ ὀρθὴ πίστις ἀνατρέπεται. Ἡ γὰρ καθολικὴ ἐκκλησία ἕνα κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν μονογενῆ υἱὸν τοῦ Θεοῦ ὁμολογεῖ, καὶ οὐχὶ εἶς τὸν ναὸν καὶ εἶς τὸν ἐνοικοῦντα ἐν τῷ ναῷ πιστεύειν ἢ ὁμολογεῖν διδάσκει. Ὅθεν καὶ τοῖς τοῦ ἁγίου ἀξιουμένοις βαπτίσματος παραδίδοται ὁμολογεῖν καὶ πιστεύειν εἶς ἕνα πατέρα παντοκράτορα, καὶ εἶς ἕνα κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ, καὶ εἶς τὸ ἅγιον πνεῦμα, οὐ μὴν εἶς δύο υἱοὺς, ἢ δύο Χριστοὺς, ὅπερ ἡ πρὸς Μάριν τὸν Πέρσην ἐπιστολὴ δηλοῖ, λέγουσα χρῆναι ὁμολογεῖν εἶς τὸν ναὸν καὶ εἶς τὸν ἐνοικοῦντα ἐν τῷ ναῷ, καὶ ἐκ τούτου τέταρτον πρόσωπον τῇ ἁγίᾳ Τριάδι ἐπεισάγουσα.

Ἐκ τουτων τοίνυν ἁπάντων δέδεικται, ὅτι ἀλλότριός ἐστι τῆς ὀρθοδόξου πίστεως ὁ τὴν προειρημένην ἀσεβῆ ἐπιστολὴν ἐπαινῶν, ἢ ἐκδικῶν. Ἐπειδὴ δὲ λέγετε, ὡς ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος διὰ τοῦτο παρὰ τῶν ἀνατολικῶν ἐδέχθη, ὅτι τὰ ἴδια κεφάλαια ἡρμήνευσεν, οὐ θαυμάζομεν ὑμᾶς, ὄτι καὶ ἐν τοῖς πεμφθεῖσι παρ` ὑμῶν κεφαλαίοις οὕτως ἠπατήθητε, οἱ καὶ αὐτὰ τὰ ἐν τῇ κατ` Ἔφεσον πρώτῃ συνόδῳ γεγραμμένα ἠγνοηκότες. Καὶ γὰρ καὶ ὁ ἐν ἁγίοις Κελεστῖνος, καὶ ἡ ἐν Ἐφέσῳ πρώτη σύνοδος, καὶ ὁ ἐν ἁγίοις Λέων, καὶ ἡ ἐν Χαλκηδόνι ἁγία σύνοδος αὐτὰ καθ` αὐτὰ τὰ κεφάλαια τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου καὶ ἐδέξαντο, καὶ ἐβεβαίωσαν, καὶ οὐδεμίαν τούτων ἑρμηνείαν ἐζήτησαν· ἡ γὰρ ἑρμηνεία οὐ διὰ τοὺς ὀρθοδόξους ἐγένετο, ἀλλὰ διὰ τοὺς αἱρετικοὺς, οἱ Νεστόριον ἐκδικοῦντες, τοῖς μνημονευθεῖσι κεφαλαίοις ἀντέλεγον, Ὡς γὰρ ὑμεῖς λέγετε, οὔτε τὰ ἅγια ευαγγέλια, οὔτε ὁ ἀτόστολος, οὐύτε αἱ λοιπαὶ θεῖαι γραφαὶ δεκταί εἶσιν, εἶ μὴ ὅτι οἱ ἅγιοι πατέρες ταύτας ἡρμήνευσαν. Ἐρυθριᾷν δὲ ὀφείλετε λέγοντες, ὅτι οἱ ἀνατολικοὶ οἱ Νεστόριον ἐκδικοῦντες ἐδέξαντο τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον τὰ ἴδια κεφάλαια ἑρμηνεύοντα. Ἐκ τοῦ ἐναντίου γὰρ ἡ ἀποστολικὴ καθέδρα Ῥώμης, καὶ Κύριλλος ὁ ἐν ἁγίοις τοὺς ἀνατολικοὺς ἐπισκόπους κατακρίναντας Νεστόριον, καὶ τὴν αὐτοῦ ἀσὲβειαν, εἶς κοινωνίαν ἐδέξαντο ὡς καὶ ὁ ὲν ἁγίοις πάπας Ῥώμης Ξύστος γράφων μετὰ τῆς ἶδίας συνόδου πρὸς τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον, καὶ τους καμάτοὺς ἐπαινῶν τοὺς αὐτοῦ τοὺς ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως γενομένους μεταξὺ ἄλλων οὕτως εἶπεν· «Ἐπανῆλθον πρὸς ἡμᾶς, οἱ ἀδελφοὶ, πρὸς ἡμᾶς φημι, οὓ τὴν νόσον κοινῇ σπουδῇ ἀποδιώξαντες τῆς τῶν ψυχῶν ἐφροντίσαμεν θεραπείας.» Καὶ πάλιν· «Εὐφραίνου, ἀδελφὲ ἀγαπητὲ, καὶ πρὸς ἡμᾶς ἐπὶ συναχθέντων τῶν ἀδελφῶν νικήτης ἀγαλλιῶ. Ἐζήτει ἡ ἐκκλησία οὓς ἀπέλαβεν. Εἶ γὰρ μηδένα τῶν μικρῶν ἀπολέσθαι θέλομεν, πόσῳ μᾶλλον δεῖ χαίρειν ἡμᾶς ἐπὶ τῇ ὑγιείᾳ τῶν ἡγουμένων_ Ἀνέγνομεν [leg. ἀνέγνωμεν] πόσην χαρὰν παρέσχεν ἓν πρόβατον ἀνακομισθὲν, καὶ τοῦτο ἐννοεῖν ὀφείλομεν, πόσον ἔπαινον ἔχει τοσούτους ποιμένας συγκαλέσασθαι. Ἐν ἑκάστῳ ἀγέλαι θεωροῦνται, οὐχ ἑνὸς ἐνταῦθα τὸ πρᾶγμα ζητεῖται, ὁσάκις πράττεται περὶ τῆς ὑγιείας τῶν πολλῶν.» Καὶ πάλιν· «Χαίρωμεν ἐπὶ τῷ καλεῖσθαι τὸν τῆς Ἀντιοχέων ἐκκλησίας ἱερέα παρὰ τῆς σῆς ἁγιωσύνης ἤδη νῦν εὐλαβέστατον ἄνδρα καὶ κύριον· καὶ εἶκότως καλεῖται κύριος, ἐπειδὴ τὸν κοινὸν κύριον ἐπέγνω, ὃς τὸ τῆς σαρκώσεως αὐτοῦ μυστήριον ὀρθοδόξῳ φωνῇ μεθ` ἡμῶν ὁμολογεῖ.» Καὶ πάλιν· «Εὐκταί εἶσι διὰ παντὸς αἱ θλίψεις τῷ τὴν πίστιν κηρύσσοντι. Καὶ γὰρ τούτοις μετὰ μακαρισμοῦ πλούσιος μισθὸς ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἡτοίμασται, οἷς ὑπὲρ τῆς δικαιοσύνης ὕβρεις, διωγμοὺς, καὶ πᾶν κακὸν προστέτακται ὑπομένειν. Ὑπέμεινας τὸ ψεῦδος, ἵνα νικῆσαι ποιήσῃς τὴν ἀλήθειαν. Καὶ διὰ τοῦτο νῦν κατεπανίστασθαι χρὴ τοῦ ψεύδους, ἐπειδὴ μηδεὶς ἀπώλετο τῇ ἀληθείᾳ.» Καὶ πάλιν· «Ταῦτα πρὸς τὴν σὴν εὐλάβειαν ἡ μετ` ἐμοῦ ἁγία ἀδελφότης ἀντέγραψεν ἀποδεχομένη τοὺς σοὺς ἐν ἅπασι, καὶ βεβαιοῦσα καμάτους, οἵ τινες βαρεῖς, ἢ πικροὶ οὐ γεγόνασιν, ἐπειδὴ ὑπὲρ ἐκείνου κατεβλήθησαν, οὗ τινος τὸ ἐλαφρὸν φορτίον, καὶ τὸν χρηστὸν ζυγὸν βαστάζομεν.» Καὶ ταῦτα μὲν ὁ ἐν ἁγίοις Ξύστος πρὸς τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον περὶ τῶν ἀνατολικῶν ἔγραψεν. Ἐπειδὴ δὲ ἀσυνέτως καὶ τοῦτο εῤήκατε, ὅτι βλάπτει τὴν ὑπόληψιν τῆς ἁγίας ἐν Χαλκηδόνι συνόδου ἡ κατάκρισις τῆς ἀσεβοῦς πρὸς Μάριν ἐπιστολῆς, ἐρωτῶμεν ὑμᾶς, ποίῳ λόγῳ τοῦτο ὑπεμείνατε γράφειν. Μὴ ἆρα νομίζετε τὴν ἔκθεσιν τῆς ἁγίας ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, ὅμοιόν τι τῆς ἀσεβοῦς περιέχειν ἐπιστολῆς_ Ἀλλὰ μὴ γένοιτο χριστιανὸν τοῦτο εἶπεῖν. Κατανοήσατε γὰρ, ὅτι πάντα τὰ ἐν τῇ ἀσεβεῖ ἐκείνῃ ἐπιστολῇ, καὶ τοῖς Θεοδώρου συγγράμμασι περιεχόμενα, ἐναντία εἶσὶ τῷ ὅρῳ τῆς κατὰ Χαλκηδόνα συνόδου τῷ περὶ τῆς πίστεως δεδομένῳ. Θεόδωρος γὰρ, καὶ ἡ ἐπιστολὴ ἄλλον λέγουσιν εἶναι τὸν Θεὸν λόγον, καὶ ἄλλον τὸν Χριστόν. Ἡ δὲ ἁγία κατὰ Χαλκηδόνα σύνοδος ἕνα λέγει τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν Θεὸν λόγον σαρκωθέντα, καὶ ἀτρέπτως ἐνανθρωπήσαντα. Ἡ ἐπιστολὴ, καὶ Θεόδωρος οὐχ ὁμολογοῦσι τὸν Θεὸν λόγον σαρκωθῆναι ἐκ τῆς ἁγίας ἐνδόξου Θεοτόκου, καὶ ἀεὶ παρθένου Μαρίας, καὶ τεχθῆναι ἐξ αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἀρνοῦναι Θεοτόκον εἶναι τὴν ἁγίαν παρθένον Μαρίαν· οἱ δὲ ἅγιοι πατέρες οἱ ἐν Χαλκηδόνι συνελθόντες συνοδικῶς, Θεοτόκον εἶναι τὴν ἁγίαν παρθένον Μαρίαν ὡμολόγησαν. Θεόδωρος ὁ ἀσεβὴς, καὶ ἡ ἀνώνυμος ἐπιστολὴ δύο πρόσωπα λέγοντες κατὰ σχετικὴν ἕνωσιν ἓν πρόσωπον ἀναπλάττουσιν. Ἡ σύνοδος δὲ τῶν δύο φύσεων τὴν καθ` ὑπὸστασιν ἕνωσιν λέγουσα, ἓν κηρύττει πρόσωπον, ἤτοι μίαν ὑπόστασιν Χριστοῦ τοῦ μονογενοῦς Θεοῦ λόγου. Πάλιν ἡ ἀσεβὴς ἐκείνη ἐπιστολὴ καταδικάζει τὴν ἐν Ἐφέσῳ πρώτην σύνοδον, καὶ τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον, καὶ ἀσεβῆ τὰ αὐτοῦ κεφάλαια ὀνομάζει. Νεστόριον δὲ καὶ Θεόδωρον ἐκδικεῖ καὶ ἐπαινεῖ· ἡ δὲ ἐν Χαλκηδόνι σύνοδος διὰ πάντων ἀκολουθεῖ τῇ αὐτῇ πρώτῃ ἐν Ἐφέσῳ συνόδῳ, καὶ πατέρα καὶ διδάσκαλον Κύριλλον ἐπιγράφεται, καὶ τὴν συνοδικὴν αὐτοῦ ἐπιστολὴν, ἐν ᾗ τὰ δώδεκα κεφάλαια ὑποτέτακται, βεβαιοῖ, Νεστόριον δὲ τὸν ἀσεβῆ κατακρίνει, καὶ πρὸς τούτοις τὸ Ἰουδαϊκὸν σύμβολον τὸ ὑπὸ Θεοδώρου συμπεπλασμένον, τὸ καὶ ἐν τῇ κατ` Ἔφεσον πρώτῃ συνόδῳ κατακριθὲν, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ἐν Χαλκηδόνι συνόδῳ μετὰ ταῦτα προκομισθὲν μετὰ τοῦ γράψαντος αὐτὸ παραπλησίως καταδικάζει.

Ταῦτα δὲ ἐν τοῖς ὁρισθεῖσιν ἡ ἀγία ἐν Χαλκηδόνι σύνοδος ἐξέθετο, οὐ καινίζουσά τι περὶ τὴν ὀρθόδοξον πίστιν, ἀλλὰ διὰ πάντων ἀκολουθοῦσα τῇ ὁμολογίᾳ τῆς πίστεως, ἣν ὁ κύριος διὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἐδωρήσατο, καὶ οἱ ἅγιοι ἀπόστολοι ἐκήρυξαν, καὶ οἱ τριακόσιοι δέκα καὶ ὀκτὼ ἅγιοι πατέρες παραδεδώκασι τῇ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίᾳ, καὶ οἱ ἑκατὸν πεντήκοντα πατέρες ἐβεβαίωσαν, σαφηνίσαντες περὶ τῆς θεότητος τοῦ ἁγίου πνεύματος. Ταύτῃ δὲ καὶ οἱ ἐν Ἐφέσῳ τὸ πρώην συναχθέντες ἅγιοι πατέρες ἠκολούθησαν. Ἡ δὲ ἐν Χαλκηδόνι ἁγία σύνοδος καὶ ἀνεθεμάτισε τοὺς ἔτερον σύμβολον ἢ ἔκθεσιν πίστεως παραδιδόντας, παρὰ τὸ ὑπὸ τῶν τριακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ ἁγίων πατέρων παραδοθέν.

Οὕτως τοίνυν τῆς ἀληθείας ἐχούσης, ὀψὲ γοῦν κατανοήσατε, τίς ὀρθῶς τὴν ἁγίαν ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον ἐκδικεῖ_ Πότερον ὁ δεικνύων ὅτι τοῖς εἶρημένοις ἁγίοις πατράσιν ἀκολουθήσασα πάντα ὀρθῶς ἐξέθεετο, ἢ ὁ τοὺς ἀσεβεῖς τῶν αἱρετικῶν λόγους προσάπτειν σπουδάζων αὐτῇ_ Τοὺς γὰρ καθαρᾷ συνειδήσει, καὶ ὀρθῷ σκοπῷ δεχομένους τὴν ἐν Ἐφέσῳ πρώτην σύνοδον, καὶ τοὺς ἁγίους πατέρας Κελεστῖνον, Κύριλλον, καὶ Λέοντα, καὶ τὸν ὅρον τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνδου, ἀδύνατόν ἐστιν δέχεσθαι μετὰ τούτων καὶ τὴν πρὸς Μάριν μυσαρὰν ἐπιστολὴν τὴν κατὰ πάντα τούτοις ἐναντιουμένην. Τίς γὰρ τοὺς διδασκάλους τῆς ἐκκλησίας, καὶ τοὺς τὰ ἐναντία διδάσκοντας, ἢ τοὺς ὀρθοδόξους, καὶ τοὺς αἱρετικοὺς, ἢ τοὺς καταδικάσαντας, καὶ τοὺς κατακριθέντας ὁμοῦ δύναται δέξασθαι_ Ἵνα δὲ τελειότερον τὰ διὰ Ἴβαν καὶ Θεοδώριτον κεκινημένα γνῶτε, ἀναγκαῖον ἐνομίσαμεν καὶ ταῦτα ὑμῖν φανερῶσαι.

Γινώσκετε τοίνυν ὄτι κατὰ διαφόρους καιροὺς διὰ τὴν ἀσέβειαν Θεοδώρου καὶ Νεστορίου τὴν τῇ αὐτῇ ἐπιστολῇ περιεχομένην, καὶ διὰ τὰς ὕβρεις τὰς κατὰ τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου καὶ τῶν αὐτοῦ κεφαλαίων λεχθείσας, κατηγορηθέντος Ἴβα παρὰ Θεοδοσίῳ τῷ τῆς εὐσεβοῦς λήξεως ⁜ 1 βασιλεῖ, καὶ παρὰ Πρόκλῳ τῷ ἐν άγίοις ὰρχιεπισκόπῳ Κωνσταντινουπόλεως, καὶ παρὰ διαφόροις Ἀντιοχείας ἀρχιεπισκόποις, τελευταῖον παρὰ τοῦ αὐτοῦ βασιλέως, καὶ Φλαυιανοῦ μετὰ Πρόκλον τοῦ ἐν ἁγίοις ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως γενομένου, ἀπενεμήθη ἡ κινουμένη δίκη κατὰ τοῦ αὐτοῦ Ἴβα, Φωτίῳ ἐπισκόπῳ Τύρου, καὶ Εὐσταθίῳ ἐπισκόπῳ Βηρυτοῦ, παρ` οἷς περί τε πίστεως κατηγορήθη ὁ αὐτὸς Ἴβας, καὶ περὶ ὕβρεων κατὰ τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου γενομένων. Ἐκεῖνος δὲ ἀπολογούμενος ἀπεκρίνατο, μηδὲν ὑβριστὸν μετὰ τὴν ἕνωσιν τὴν γενομένην μεταξὺ τῶν Ἀνατολικῶν, καὶ τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου εἶπεῖν, ἢ γράψαι κατ` αὐτοῦ. Ἡ δὲ μυσαρὰ αὕτη ἐπιστολὴ ἡ προκομισθεῖσα παρὰ τῶν κατηγόρων αὐτοῦ δηλοῖ ὅτι μετὰ τὴν ἕνωσιν γέγραπται.

Δείκνυται τοίνυν Ἴβας ἐκ τῆς οἶκείας καταθέσεως τὴν μνημονευθεῖσαν ἐπιστολὴν ἀπαρνούμενος· ὅθεν οἱ προειρημένοι ἐπίσκοποι ὁρῶντες τὴν ἀσέβειαν τῆς ἐπιστολῆς, εἶ καὶ Ἴβας οὐχ ὡμολόγησεν ταύτην ἶδίαν εἶναι, ὅμως ψῆφον ἐξήνεγκαν, διὰ πάντων ὲναντίαν τῇ ἀσεβείᾳ τῇ ἐν τῇ αὐτῇ ἐπιστολῇ περιεχομένῃ. Διετύπωσαν γὰρ ὥς τε Ἴβαν ἀναθεματίσαι μὲν Νεστόριον, καὶ τὰ ἀσεβῆ αὐτοῦ δόγματα, καὶ τοὺς ἐκδικοῦντας αὐτὸν, ἅπερ ἡ ἀσεβὴς ἐπιστολὴ ἐξεδίκει· δέξασθαι δὲ ἐπίσης τῶν τριακοσίων δεκαοκτὼ ἁγίων πατέρων, καὶ τὴν ἐν Ἐφέσῳ πρώτην σύνοδον, ὡς ἀπὸ ἁγίου πνεύματος συναχθεῖσαν, καθ` ὁμοιότητα τῶν τριακοσίων δεκαοκτὼ ἁγίων πατέρων, ἥν τινα ἐν Ἐφέσῳ σύνοδον μετ` αὐτοῦ τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου καὶ τῶν δώδεκα αὐτοῦ κεφαλαίων ἐνυβρίζει ἡ αὐτὴ ἀσεβὴς ἐπιστολή.

[Col. 0315C] Τὰ τοίνυν παρὰ τῶν δικαστῶν κεκριμένα μὴ πληρώσας Ἴβας τῆς ἐπισκοπῆς καθῃρέθη, καὶ μετὰ ταῦτα συνήχθη ἡ ἐν Χαλκηδόνι ἁγία σύνοδος, ἐν ᾗ οὐδὲ ἐκλήθη Ἴβας, οὐδὲ ὡς ἐπίσκοπος παραγέγονεν, Νόννου ἤδη εἶς τόπον αὐτοῦ χειροτονηθέντος, τοῦ καὶ κληθέντος ἐν τῇ ἁγίᾳ ἐν Χαλκηδόνι συνόδῳ. Ἀλλὰ μετὰ τὸν ὅρον τὸν περὶ τῆς πίστεως δεδομένον εἶσελθὼν ὁ μνημονευθεὶς Ἴβας, ᾔτησεν τὴν περὶ αὐτοῦ ὑπόθεσιν ζητηθῆναι, δι` ἣν τῆς ἐπισκοπῆς κατῃρέθ, καὶ προεκόμισεν τὴν προειρημένην ψῆφον Φωτίου καὶ Εὐταθίου· ἧς ἀναγνωσθείσης, εἶσελθόντες καὶ οἱ τούτου κατήγοροι προεκόμισαν τὰ ἐν Τύρῳ πεπραγμένα, ἐν οἷς περιείχετο ἡ αὐτὴ ἀσεβὴς ἐπιστολή· ἧς ἀναγνωσθείσης, εἶδὼς Ἴβας, ὡς εἶ ὁμολογήσοι ταύτην ἶδίαν εἶναι, διὰ τὴν ἀσέβειαν αὐτῆς κατεδικάζετο, ἐγκόψας τὴν τῶν πεπραγμένων ἀνάγνωσιν, οὔτως εἶπεν· «Κελεύσατε ἀναγνῶναι τὰ γράμματα τῶν κληρικῶν Ἐδέσης, ἵνα ἐξ αὐτῶν μάθητε ὅτι ἀλλότριός εἶμι τῶν ἐπαχθέντων μοι.» Καὶ ἀναγνωσθέντων αὐτῶν κατανοήσαντες οἱ ἐπίσκοποι τὴν ψῆφον Φωτίου καὶ Εὐσταθίου, καὶ τὴν κατὰ Ἴβα γενομένην κατηγορίαν, ἀπῂτησαν αὐτὸν τὰ παρὰ Φωτίου καὶ Εὐσταθίου κεκριμένα πληρῶσαι, καὶ δέξασθαι τὸν ὅρον, ὃν ἡ αὐτὴ ἁγία σύνοδος ἐξεφώνησεν, καὶ ὑπογράψαι ἐν αὐτῷ, δι` οὗ καὶ τὴν πρώτην ἐν Ἐφέσῳ σύνοδον, καὶ τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον, καὶ τὴν αὐτοῦ διδασκαλίαν ἐδέξατο· ἅπερ ἅπαντα, ὡς εἶρήκαμεν, ἡ μυσαρὰ ἐκείνη ἐνυβρίζει ἐπιστολή· δι` ὧν ἀποδείκνυται πάντα ταῦτα τὴν ἁγίαν ἐν Χαλκηδόνι σύνοδον ἐπὶ κατακρίσει καὶ ἀνατροπῇ τῆς ἀσεβοῦς ἐκείνης ἐπιοτολῆς Ἴβαν παρασκευάσαι ποιῆσαι. Θαυμάζομεν τοίνυν ὑμᾶς, ὄτι τὴν μυσαρὰν ἐκείνην ἐπιστολὴν ἐκδικεῖτε, ἣν οὐδὲ αὐτὸς Ἴβας, ἢ ἐν Τυρῷ, ἢ καὶ μετά ταῦτα ἐν τῇ ἁγίᾳ κατὰ Χαλκηδόνα συνόδῳ ἐτόλμησεν ἶδίαν εἶπεῖν, ἢ ἐκδικῆσαι, ἀλλὰ καὶ τοῖς γράμμασι τῶν κληρικῶν Ἐδέσης, καὶ τῇ ψήφῳ Φωτίου καὶ Εὐσταθίου ἐχρήσατο πρὸς τὸ ἀποφυγεῖν τὴν περὶ τῆς ἀσεβοῦς ἐπιστολῆς κατ` αὐτοῦ γενομένην κατηγορίαν.

Πρὸς δὲ τοῖς ἄλλοις ἅπασι τοῖς κακῶς παρ` ὑμῶν ἑρμηνευθεῖσι, καὶ τὴν Εὐνομίου διαλαλιὰν τὴν περὶ Ἴβα γενομένην πρὸς Ψευδῆ ἔννοιαν μετηγάγετε, διαβεβαιούμενοι τὴν διαλαλιὰν Εὐνομίου ὐπὲρ τῆς ἀσεβοῦς ἐπιστολῆς γεγενῆσθαι. Λέγεται γὰρ περιέχειν τὴν αὐτὴν διαλαλίαν, ὅτι ἐν τοῖς ἀνωτέροις τῆς ἐπιστολῆς ὑβρίσας Ἴβας τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον, ἐν τοῖς τελευταίοις ἑαυτὸν ἐπανωρθώσατο· ὁπότε δῆλόν ἐστι τὴν Εὐνομίου διαλαλιὰν, οὐ περὶ τῆς ἀσεβοῦς ἐκείνης ἐπιστολῆς, ἀλλὰ περὶ τῆς καταθέσεως Ἴβα τῆς ἐν Τύρῳ γενομένης παρὰ Φωτίῳ καὶ Εὐσταθίῳ εἶρῆσθαι. Ἐν γὰρ τοῖς παρ` αὐτοῖς πεπραγμένοις φανερῶς Ἴβας ὡμολόγησεν, ὡς καὶ ἀνωτέρω εἶρήκαμεν, πρὸ τούτου μὲν μετὰ τῶν ἄλλων ἀνατολικῶν ἐπισκόπων ὑβρίσαι τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον, ὅτε μεταξὺ αὐτῶν διχόνοια ἦν· μετὰ δὲ τὴν ἕνωσιν τὴν μεταξὺ αὐτῶν γενομένην, μηδὲν ὑβριστικὸν εἶπεῖν κατὰ τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου· ἐξ ἧς ὁμολογίας εὑρίσκων Εὐνόμιος Ἴβαν πρῶτον μὲν ὑβρίσαντα τὸν ἐν ἁγίοις Κύριλλον, μετὰ ταῦτα δὲ ἀπολογούμενον, καὶ λέγοντα ὅτι μετὰ τὴν ἕνωσιν οὐδὲν ὑβριστικὸν κατὰ τοῦ ἐν ἁγίοις εἶπε Κυρίλλου, τὴν μνημονευθεῖσαν ἐποίησεν διαλαλιάν. Ὅτι δὲ ἡ προειρημένη ἀσεβὴς ἐπιστολὴ, ἡ λεγομένη Ἴβα, πάσης ἀσεβείας, καὶ τῶν κατὰ Κυρίλλου ὕβρεων ἀπ` ἀρχῆς ἕως τέλους πεπλήρωται, οὐδενὶ ἀμριβάλλεται· ἀλλ` οὐδὲ ἔχει λόγον τὸ πιστεῦσαι ὅτι Εὐνόμιος τὰ πρῶτα μὲν διέβαλε τῆς ἐπιστολῆς, ὡς κακὰ, τὰ τελευταῖα δὲ χείρονα ὄντα ἐπῄνεσεν. Οὐδεὶς γὰρ εὐφρονῶν ἀποδέχεται τὸν ἐπὶ ἑνός καὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος, ὁμοῦ τὸν αὐτὸν ἐπαινοῦντα καὶ ψέγοντα. Εἴ τις τοίνυν τὴν Εὐνομίου διαλαλιὰν τολμήσει λέγειν μὴ τῇ Ἴβα καταθέσει τῇ ἐν Τύρῳ γενομένῃ, ἀλλὰ τῷ ὕφει συνᾴδειν τῆς υνημονευθείσης ἀσεβοῦς ἐπιστολῆς, τὴν τῆς σβ_αληθείας ἀκολουθίαν οὐ φυλάττει, ἀλλ` ὡς αἱρετικὸς ὕβριν τοῖς πατράσιν προσάπτειν σπουδάζει.

[Col. 0317D] Καὶ εἶς τοῦτο δὲ ἐθαυμάσαμεν ὅτι γράψαι ὑπεμείνατε, τὰ κεφάλαια μὲν τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου σκοτεινὰ εἶναι· τὴν δὲ ἀσεβῆ ἐπιστολὴν, ὡς τοῦ ἁγίου πνεύματος μεσάζοντος ἀποδεχθεῖσαν ἐπῃνέσατε· καὶ φανερόν ἐστιν ὅτι ταῦτα τὰ ῥήματα οὐκ ἐξ ἁγίου πνεύματος, ἀλλ` ἐξ ἐνεργείας τοῦ πονηροῦ πνεύματος προηγάγετε· ὄτι τοὺς μὲν πατέρας καὶ διδασκάλους τῆς ἐκκλησίας σκοτεινοὺς ἐκαλέσατε, τὴν δὲ κακοδοξίαν τῆς ἐπιστολῆς μετὰ βλασφημίας ἐπῃνέσατε· ὅθεν καλῶς ἁρμόζει καὶ ὑμῖν, καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς τὰ παραπλήσια ὑμῖν περὶ τῶν ἁγίων πατέρων φρονοῦσι, τὸ παρὰ τοῦ ἁγίου Πέτρου τοῦ ἀποστόλου ῥηθὲν περὶ τῶν κακῶς νοούντων τὰς ἐπιστολὰς τοῦ ἁγίου Παύλου «ὅτι ταῦτα οἱ ἀμαθεῖς καὶ ἀστήρικτοι στρεβλώσουσιν [ἢ στρεβλοῦσιν], ὡς καὶ τὰς λοιπὰς γραφὰς, πρὸς τὴν ἶδίαν αὐτῶν ἀπώλειαν.» Οὕτω τοίνυν και ὑμῖν κακῶς νοοῦσι σκοτεινὰ εἶναι δοκεῖ τὰ παρὰ τῶν τῆς ἐκκλησίας διδασκάλων, καὶ τῶν θείων γραφῶν ἐκτεθειμένα. Καὶ ταῦτα μὲν τὰ περὶ Ἴβα, καὶ τῆς ἀσεβοῦς ἐκείνης ἐπιστολῆς οὕτω παρακολουθήσαντα ἔν τισι βιβλίοις εὑρίσκονται.

Εἶδέναι δὲ ὑμᾶς χρὴ ὅτι τὰ πεπραγμένα, ἐν οἷς ἡ ἀσεβὴς ἐκείνη ἐπιστολὴ περιέχεται, οὐχ ὑποτέτακται τοῖς αὐθεντικοῖς, οἷς οἱ ἐπίσκοποι ὑπέγραψαν, ὧν καὶ τὰ ἶσότυπα αὐθεντικὰ, ἔν τε τῇ ἁγιωτάτῃ ἐκκλησίᾳ Ῥώμης, καὶ ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει, καὶ ἐν τῷ θείῳ ἡμῶν παλατίῳ παραδεδώκασιν. Ἐπεὶ τοίνυν δείκνυται πανταχόθεν πάσης ἀσεβείας πεπληρωμένη ἡ αὐτὴ ἀσεβὴς ἐπιστολὴ, καὶ ἐναντία οὖσα τοῖς ὁρισθεῖσιν ὑπὸ τῆς ἁγίας ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, οἱ ταύτην λέγοντες δεδέχθαι ὑπὸ τῆς ἁγίας ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, οὐ μόνον τὴν οἶκείαν κακοδοξίαν σπουδάζουσιν ἐκδικεῖν, ἀλλὰ καὶ ὕβριν τῇ αὐτῇ ἁγίᾳ συνόδῳ προσάπτειν. Τὰ γὰρ δεχθέντα καὶ βεβαιωθέντα παρὰ τῆς μνημονευθείσης ἁγίας συνόδου, ὀνομαστὶ ἐν τῷ παρ` αὐτῆς δεδομένῳ περὶ τῆς πίστεως ὅρῳ περιέχεται.

Γινώσκειν δὲ ὑμᾶς βουλόμεθα, ὅτι καὶ Θεοδώριτος, ἐπειδὴ κατὰ τῶν δώδεκα κεφαλαίων τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου ἔγραψε, Νεστόριον, καὶ τὴν αὐτοῦ κακοδοξίαν ἐκδικῶν, μετὰ τὸν ὅρον τῆς ἐν Χαλκηδόνι ἁγίας συνόδου συνωθήθη, πρῶτον μὲν ἀναθεματίσαι Νεστόριον καὶ τὴν ἀσέβειαν τὴν αὐτοῦ, καὶ ὁμολογῆσαι θεοτόκον τὴν ἁγίαν ἔνδοξον ἀειπάρθενον Μαρίαν, καὶ οὕτως ἐδέχθη. Ὅθεν καὶ Ἴβας καὶ Θεοδώριτος οὐχ ὡς διδάσκαλοι καὶ πατέρες, ἀλλ` ὡς μετανοοῦντες, καὶ ἀναθεματίζοντες τὴν κακοδοξίαν, ὑπὲρ ἧς κατηγορήθησαν, καὶ δεξάμενοι τὸν ὅρον τῆς ἐν Χαλκηδόνι συνόδου, καὶ ὑπογράψαντες ἐν αὐτῷ, ἐδέχθησαν. Ἐπειδὴ ἔθος ἐστὶν ἐν τῇ καθολικῇ ἐκκλησίᾳ ἅπαντας τοὺς αἱρετικοὺς τῆς οἶκείας πλάνης ἀναχωροῦντας, καὶ πρὸς τὴν ὀρθόδοξον ἐπανιόντας πίστιν, δεχθῆναι εἶς κοινωνίαν, οὐ μὴν ὡς διδασκάλους τοῖς πατράσι συναριθμεῖσθαι. Ὅθεν καὶ τοὺς ἄλλους ἀνατολικοὺς ἐπισκόπους, οἵ τινες Νεστόριον ἐκδικοῦντες ἀντεῖπον τῇ πρώτῃ ἐν Ἐφέσῳ συνόδῳ, καὶ τῷ ἐν ἁγίοις Κυρίλλῳ, ἐπειδὴ μετὰ ταῦτα Νεστόριον καὶ τὴν κακοδοξίαν ἀνεθεμάτισαν τὴν αὐτοῦ, ἐδέξατο ὁ κατὰ Ῥώμην ἀποστολικὸς θρόνος, καὶ ὁ ἐν ἁγίοις Κύριλλος, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἡ ἁγία τοῦ Θεοῦ ἐκκλησία δέχεται αὐτούς.

Καὶ τοῦτο δὲ ὑμᾶς εἶδέναι βουλόμεθα, ὅτι οὐ μόνον Ἴβας καὶ Θεοδώριτος διὰ τὸ ἀντειπεῖν τοῖς δώδεκα κεφαλαίοις τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου ἐξεβλήθησαν τῆς ἐπισκοπῆς, ἀλλὰ καὶ Δόμνος ὁ Ἀντιοχείας ἀρχιεπίσκοπος διὰ τοῦτο κατεδικάσθη ὡς γράψας ὀφείλειν μόνον σιωπηθῆναι τὰ αὐτὰ δώδεκα κεφάλαια· ἥν τινα κατάκρισιν κατὰ Δόμνου γενομένην, καὶ μετὰ θάνατον αὐτοῦ ἡ ἐν Χαλκηδόνι σύνοδος ἐδέξατό τε καὶ ἐβεβαίωσεν. Ὅτι δὲ τοῦτο ἀληθές ἐστι, καὶ αὐτὸς Θεοδώριτος πρὸς Ἰωάννην τὸν Γερμανικίας ἐπίσκοπον μαρτυρεῖ γράφων οὕτως· «Τί δήποτε καὶ προφανῶς ψεύδονται, καὶ φασι μηδεμίαν γεγενῆσθαι περὶ δόγμα καινοτομίαν_ διά ποίους φόνους καὶ γοητείας ἐξηλάθην ἐγώ_ ὁ δεῖνα τίνας μοιχείας ἐτόλμησε_ ποίους ὁ δεῖνα διώρυξε τάφους_ δῆλόν ἐστι καὶ τοῖς βαρβάροις· παρακαλῶ (sic) ὡς δογμάτων χάριν κἀμὲ καὶ τοὺς ἄλλους ἐξήλασαν. Καὶ γὰρ τὸν κύριον Δόμνον, ὡς τὰ κεφάλαια μὴ δεξάμενον καθεῖλον οἱ βέλτιστοι πανεύφημα ταῦτα καλέσαντες, καὶ ἐμμένειν τούτοις ὁμολογήσαντες. Ἐγὼ γὰρ αὐτῶν τὰς καταθέσεις ἀνέγνων, ἐμὲ δὲ ὡς τῆς αἱρέσεως ἔξαρχον ἀπεκήρυξαν. Ἐκ τούτων τοίνυν δείκνυται, ὅτι διὰ τὰ κεφάλαια τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου τὰ κατὰ Νεστορίου προτεθέντα, καὶ Δόμνος, καὶ αὐτὸς Θεοδώριτος, καὶ Ἴβας, καὶ ἄλλοι τινὲς ἐξεβλήθησαν· καὶ Θεοδώριτον μὲν, καὶ Ἴβαν μεταμεληθέντας, καὶ δεξαμένους τὰ μνημονευθέντα κεφάλαια, καὶ τὰ ἄλλα, δι` ἃ ἐξεβλήθησαν, ἡ ἁγία σύνοδος ἡ ἐν Χαλκηδόνι ἐδέξατο. Οἱ ἄλλοι δὲ οἱ μὴ μεταμεληθέντες οὐκ ἐδέχθησαν· ἡ δὲ Δόμνου κατάκρισις καὶ μετὰ θάνατον αὐτοῦ ἐβεβαιώθη.

[Col. 0321B] Ἐπειδὴ δὲ ἐγράψατε, ὅτι τὰς Θεοδώρου βλασφημίας τὰς παρ` ἡμῶν πεμφθείσας ὑμῖν ἀναθεματίζετε, εἴ τινος ἂν ὦσιν, αὐτὸν δὲ Θεόδωρον ἀμφεβάλεγρ_τε ἀναθεματίσαι διὰ τὸ ἤδη προτελευτῆσαι αὐτὸν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ὡς λέγεται, τῶν ἐκκλησιῶν, γινώσκετε [ F. supp. ὅτι] οἱ λέγοντες μὴ ἐξὸν εἶναι Θεόδωρον ἀναθεματίζεσθαι, ἀλλὰ τοῖς ἐπισκόποις συναριθμεῖσθαι, ἐπειδὴ ἐν τῇ κοινωνίᾳ, καθὼς εἶρήκατε, τῆς ἐκκλησίας ἐτελεύτησεν, ὀφείλουσιν καὶ Ἰούδαν τοῖς ἀποστόλοις συναριθμεῖν τὸν ὡς ἐνόμισεν λαθόντα τὸν γινώσκοντα τὰ κρυπτὰ τῶν ἀνθρώπων Θεὸν, καὶ μετὰ τῶν ἄλλων μαθητῶν κοινωνίαν δεξάμενον ἀπ` αὐτοῦ· ὅσον γὰρ ἧκεν εἶς τοὺς ταῦτα λέγοντας, μέμψεώς εἶσιν ἄξιοι καὶ οἱ ἀπόστολοι οἱ μετὰ τὸν θάνατον ψῆφον κατ` αὐτοῦ προαγάγοντες, κατακρίναντες αὐτὸν, καὶ εἶς τόπον αὐτοῦ ἄλλον ἀντεισαγαγόντες. Καὶ πάλιν ἐπειδὴ ἐν τοῖς ἁγίοισφγρ_ εὐαγγελίοισφγρ_ τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεταξὺ τῶν ἄλλων ἀποστὸλων ἀναγινώσκεται, μὴ ἄρα ἐκ τούτου ἢ ὡσφγρ_ ἀπόστολοσφγρ_ δέχεται, ἢ τῆς κατακρίσεως τοῦ ἀναθέματος ὤφειλεν ἐλευθερωθῆναι. Κατανοεῖτε τοίνυν ὅτι ἐκεῖνοσφγρ_ τελευτᾷ ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῶν ἐκκλησιῶν, ὁ τὴν ὀρθόδοξον πίστιν μέχρι πέρατοσφγρ_ τῆσφγρ_ οἶκείασφγρ_ ζωῆσφγρ_ φυλάξασφγρ_.

Καὶ γὰρ εἶ καὶ Μανιχαῖοσφγρ_, ἢ Ἀρειανὸσφγρ_, ἢ Νεστοριανὸς, ἢ Εὐτυχιανιστὴσφγρ_, ἢ ἄλλοσφγρ_ οἷος οὖν αἱρετικὸσφγρ_, ἢ Ἑλληνικῇ μανίᾳ κρατούμενοσφγρ_ λάθῃ κοινωνῶν τῇ ἐκκλησιᾳ, καὶ οὕτω τελευτήσῃ, καὶ μετὰ θάνατον ἢ ἐκ τῶν συγγραμμάτων αὐτοῦ, ἢ καθ` ἕτερον τρόπον αἱρετικόσφγρ_ εἶναι φανῇ, ὅμωσφγρ_ οὐκ ἐκ τούτου ἡ ὀρθόδοξοσφγρ_ βλάπτεται πίστισφγρ_, ἢ ἐκεῖνοσφγρ_ ἐλευθεροῦται τῆσφγρ_ κατακρίσεωσφγρ_, εἶ ἐν [In Cod. ἣ] τῇ εἶρήνῃ τῶν ἐκκλησιῶν λέγεται τελευτῆσαι· καὶ γενικῶσφγρ_ οὐδένα τῶν αἱρετικῶν θάνατοσφγρ_ ἐκ τῆσφγρ_ περὶ τῆσφγρ_ κακοδοξίασφγρ_ αὐτοῦ κατακρίσεωσφγρ_ ἐλευθεροῖ· μᾶλλον μὲν οὖν διὰ τοῦτο καταδικάζει, ὅτι ζῶν οὐ μετεμελήθη.

Ὅτι δὲ οἱ αἱρετικοὶ οἱ ἐν τῇ ζωῇ αὐτῶν μὴ μεταμεληθέντες, καὶ μετὰ θάνατον κατεκρίθησαν, ἐκ πολλῶν δείκνυται· καὶ Εὐνόμιος γὰρ, καὶ Ἀπολινάριος, καὶ Βόνωσος, καὶ ἐν τοῖς ἀρχαιοτέροις χρόνοις Οὐαλεντῖνος, Βασιλείδης, Μαρκίων, καὶ Κήρινθος, καὶ ἄλλοι πολλοὶ ἐν τῇ οἶκείᾳ ζοῇ μὴ ἀναθεματισθέντες, μετὰ θάνατον κατεκρίθησαν, καὶ ὑπὸ τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας ἀναθεματίζονται, ἐπειδὴ ἐν τῇ οἶκείᾳ πλάνῃ ἐτελεύτησαν ὥσπερ οἱ ἐν τῇ ἶδίᾳ ζωῇ ἀδίκως κατακριθέντες, μετὰ θάνατον ὑπὸ τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας ἀνεκλήθησαν, τουτέστιν Ἰωάννης καὶ Φλαυιανὸς, οἱ ἐν ἁγίοις ἀρχιεπίσκοποι Κωνσταντινουπὸλεως· κατὰ γὰρ τὴν ὑμετέραν ἔννοιαν χρὴ τοὺς αἱρετικοὺς ἐν τῇ οἶκείᾳ πλάνῃ τελευτήσαντας ἐλευθεροῦσθαι, τοὺς δὲ ὀρθοδόξους τοὺς ἀδίκως κατακριθέντας, μὴ ἀνακαλεῖσθαι μετὰ τὸν θάνατον· ὅπερ πάσης ἀσεβείας πεπλήρωται.

Ὅτι δὲ ἐκκλησιαστική ἐστι παράδοσις τοὺς αἱρετικοὺς καὶ μετὰ θάνατον καταδικάζεσθαι, καὶ ἀναθεματίζεσθαι, φανερὸν μὲν ἐκ τούτων ἐποιήσαμεν· πλὴν ὅμως καὶ ἐκ τῶν διατάξεων τῶν ἁγίων ἀποστόλων τοῦτο δείκνυται· λέγοντες γὰρ προσήκειν ὑπὲρ ἀναπαύσεως τῶν τελεύτοντων ἐλεημοσύνας παρέχεσθαι, οὕτως ἐπάγουσι· « Ταῦτα δὲ περὶ τῶν εὐσεβῶν λέγομεν· περὶ δὲ τῶν ἀσεβῶν, ἐὰν τὰ τοῦ κόσμου δῷ πένησιν, οὐδὲν ὀνήσει αὐτόν· ᾧ γὰρ περιόντι ἐναντίον ἦν τὸ θεῖον, δῆλον ὅτι καὶ μεταστάντι. » Ὁπότε τοίνυν οἱ ἀπόστολοι περὶ τῶν εὐσεβῶν οὕτω διετύπωσαν, τίς εἴποι χρῆναι μετὰ θάνατον τοὺς αἱρετικοὺς, ἢ αὐτὸν μάλιστα Θεόδωρον τῆς κατακρίσεως τοῦ ἀναθέματος ἐλευθεροῦσθαι, ὅν τινα οἱ ἅγιοι πατέρες ὡς χείρονα Ἰουδαίων, καὶ Ἑλλήνων, καὶ Σοδομιτῶν, καὶ πάντων τῶν αἱρετικῶν βλασφημήσαντα, τούτοις συνηρίθμησαν, καὶ μετὰ τῆς αὐτοῦ ἀσεβείας κατέκριναν_

[Col. 0323B] Ὅτι δὲ καὶ μετὰ θάνατον τοὺς αἱρετικοὺς, ὡς προείπομεν ἀναθεματίζεσθαι δεῖ, καὶ ὁ ἐν ἁγίοις Αὐγουστῖνος ἐπίσκοπος ἐκ τῆς τῶν Ἀφρῶν χώρας οὕτω λέγει ἐν τῇ ἐπιστολῇ τῇ πρὸς Βονιφάτιον γεγραμμένῃ· « Ὁπότε κἂν ἀληθῇ ᾖ δυνατὸν δειχθῆναι τὰ παρ` αὐτῶν ἀντιτεθέντα Κεκιλιανῷ, καὶ ὑμῖν, καὶ ἀποθανόντα ἂν αὐτὸν ἀναθεματίζομεν· ἀλλ` ὅμως τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐκκλησίαν, ἥ τις οὐ ταῖς ἐν φιλονείκοις δόξαις μεταβάλλεται, ἀλλὰ ταῖς θείαις μαρτυρίαις βεβαιοῦται, δι` οἷον δήποτε ἄνθρωπον καταλείπειν οὐκ ὀφείλομεν.»

Καὶ ταῦτα μὲν ὁ ἐν ἁγίοις Αὐγουστῖνος. Ὅμως οὐ μόνον τοὺς εἶς πίστιν ἁμαρτάνοντας μετὰ θάνατον οἱ ἅγιοι πατέρες ἀναθεματίζουσιν, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐπισκόπους, τοὺς ἐν τῇ τελευταιᾳ αὐτῶν βουλήσει, ἢ ἐξ ἀδιαθέτου αἱρετικοῖς συγγενέσιν, ἢ ἐξωτικοῖς καταλιμπάνοντας. Τῆς γὰρ ἐν Ἀφρικῇ συνόδου ὀγδοηκοστὸς πρῶτος κανὼν οὕτω λέγει· « Πάλιν ὡρίσθη, εἴ τις ἐπίσκοπος κληρονόμους ἐξωτικοὺς τῆς ἶδίας συγγενείας, ἢ αἱρετικοὺς, κἂν ἶδίους συγγενεῖς, ἢ Ἕλληνας προτιμήσει τῆς ἐκκλησίας, καὶ μετὰ θάνατον ἀναθεματιζέσθω, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ μεταξὺ τῶν τοῦ Θεοῦ ἱερέων μὴ ἀναγινωσκέσθω, καὶ οὐδὲ ἐξαιρεῖται τῆς κατακρισεως, εἶ ἀδιάθετος τελευτήσει· ἐπειδὴ ἐχρῆν αὐτὸν ἐπίσκοπον γενόμενον μηδαμῶς ἀναβαλέσθαι τὴς ἶδίας οὐσίας διοίκησιν, ἁρμοδίαν τῷ οἶκείῳ ἐπαγγέλματι. » Εἶ τοίνυν, καθὼς ὁ ἐκκλησιαστικὸς ὥρισε κανὼν, ὑπὲρ ἶδίας οἱ ἐπίσκοποι περιουσίας μὴ ὀρθῶς διοικηθείσης, καὶ μετὰ θάνατον ἀναθεματίζονται, πόσῳ μᾶλλον ἀναθεματίζεσθαι ὤφειλον οἱ εἶς αὐτὸν τὸν Θεὸν ἁμαρτάνοντες, τῆς ἁγίας γραφῆς λεγούσης, « Ἐὰν ἄνθρωπος εἶς ἄνθρωπον ἁμάρτῃ, καὶ προσεύξονται περὶ αὐτοῦ· εἶ δὲ εἶς Θεόν τις ἁμάρτῃ, τίς προσεύξηται περὶ

[Col. 0325A] Αποδείξαντες δὲ ὅτι ἐν τοῖς προλαβοῦσι χρόνοις ὡρίσθη παρὰ τῶν ἁγίων πατέρων χρῆναι καὶ μετὰ θάνατον ἀναθεματίζεσθαι τοὺς εἴτε εἶς πίστιν, εἴτε εἶς κανόνας ἁμαρτήσαντας, ἀναγκαῖον εἶναι συνείδομεν καὶ τὰ ἐν τοῖς ἡμετέροις χρόνοις γενόμενα πᾶσι δῆλα καταστῆσαι πρὸς ἀναίρεσιν πάσης ἀφορμῆς τῶν τοὺς προφανεῖς αἱρετικοὺς, καὶ τὴν τούτων ἀσέβειαν ἐκδικούντων. Λαυρέντιον γὰρ, καὶ Διόσκορον, τοὺς ἐν διαφόροις χρόνοις τὴν τοῦ ἀποστολικοῦ θρόνου ἱερωσύνην ὑφαρπάσαντας, εἶ καὶ μὴ εἶς πίστιν ἥμαρτον, ἀλλ` οὖν ἐπειδὴ κατὰ περιδρομὴν ἐσπούδασαν τῆς ἐπισκοπῆς ἐπιλαβέσθαι, μετὰ θάνατον ὁ ἀποστολικὸς θρόνος κατέκρινε, καὶ ἀνεθεμάτισεν.

[Col. 0325B] Έπειδὴ δὲ καὶ τοῦτο τοῖς ὑμετέροις προσεθήκατε γράμμασιν, ὅτι ἐάν τις τὸν αἱρεσιάρχην ἀναθεματίσῃ, καὶ εἴπῃ κατακρίνων, καὶ τοὺς τὰ ὅμοια φρονοῦντας αὐτῷ, συμπεριλαμβάνει πάντας τοὺς ὅτε δήποτε ταῦτα φρονήσαντας· καὶ διὰ τοῦτο ἐπειδὴ Παῦλον τὸν Σαμοσατέα, καὶ Φώτιον, καὶ Βόνωσον, καὶ Νεστόριον ἀναθεματίζετε, οὐκ ὀφείλετε καὶ Θεόδωρον τὸν τὰ ὅμοια ἐκείνοις φρονήσαντα ὀνομαστὶ ἀναθεματίσαι. Γινώσκετε ὅτι πρῶτον μὲν ἐκεῖνοι δίχα ὀνόματος ἀναθεματίζονται οἱ κατὰ πλάνην ἀκολουθήσαντες τοῖς αἱρεσιάρχαις, οὐ μὴν οἱ ἄλλους ἀπατήσαντες. Τοὺς γὰρ ἀρχηγοὺς τῶν αἱρέσεων καὶ ὀνομαστὶ ἡ ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ ἀναθεματίζει· Θεόδωρος δὲ οὐ μόνον διδάσκαλος ἦν τῆς Νεστορίου δυσσεβείας, ἀλλὰ καὶ πολλοὺς διὰ τῶν ἀσεβῶν αὐτοῦ συγγραμμάτων ἠπάτησεν. Ὥσπερ γὰρ οἱ ὀρθοὶ τῆς ἐκκλησίας διδάσκαλοι διὰ τῶν οἶκείων ἐκθέσεων γνωρίζονται, καὶ ἐπαινοῦνται, οὕτω καὶ ἐκ τοῦ ἐναντίου πάντες οἱ τῆς κακοδοξίας ἀρχηγοὶ διὰ τῶν ἶδίων ἀσεβῶν συγγραμμάτων ἐλέγχονται, καὶ ἀναθεματίζονται. Ὁπότε τοίνυν Θεόδωρος καὶ αἱρεσιάρχης γέγονε, καὶ ἀναριθμήτους βλασφημίας ἐν τοῖς οἶκείοις βιβλίοις ἐξήμεσεν, οὐδεμίαν ἔχετε δικαίαν ἀφορμὴν πρὸς τὸ παραιτήσασθαι τὸν κατ` αὐτοῦ ἀναθεματισμόν.

Περὶ δὲ τῆς ἐκθέσεως τῆς πίστεως, ἣν τοῖς ὑμετέροις γράμμασιν ἐνεθήκατε, εἶ καὶ πολλὰ εἴχομεν μέμψασθαι, ἀλλ` οὖν ὅπως διὰ τὴν ὑμετέραν ἄγνοιαν καὶ ἁπλότητα τοῦτο παραλείπειν τέως δεῖν ἐνομίσαμεν, ἔν τισι γὰρ ἀνασφαλῶς ἐγράψατε. Ἤν τισι ῥήματα τεθείκατε, μηδὲ ταῖς θείαις γραφαῖς, μηδὲ τοῖς ἁγίοις πατράσιν ἐγνωσμένα· ἐν ἄλλοις δὲ τοὺς διδασκάλους τῆς ἐκκλησίας τόγε εἶς ὑμᾶς ἧκον κατεδικάσατε. Πρὸς τούτοις δὲ καί τινα εἶς τὴν ὀρθόδοξον συντείνοντα πίστιν παρελείψατε. Ὅθεν χρὴ ὑμᾶς κατὰ τὴν παραίνεσιν τῶν ἁγίων πατέρων ἢ γινώσκοντας λαλεῖν, ἤ ἀγνοοῦντας σιωπᾷν, καὶ ἀπὸ τῶν ἐπισταμένων διδάσκεσθαι.

Ἐπειδὴ δὲ ἐγράψατε ἡμῖν, πῶς ὀφείλομεν τοῖς Αἶγυπτίοις ἀποκρίνασθαι, θαυμάζομεν ὑμᾶς, ὅτι τὴν ἀσεβῆ ἐπιστολὴν ἐκείνην καὶ Θεόδωρον, καὶ Νεστόριον, καὶ τὴν κακοδοξίαν τὴν αὐτῶν ἐκδικοῦντες, ἡμῖν παραινεῖν ἐπιχείρειτε, τί ὀφείλομεν ἄλλον ἐναντίοις τῆς ἐκκλησίας ἀποκρίνασθαι. Εἶ γάρ τις τοῖς παρ` ὑμῶν γραφεῖσι συνενέσει, (sic) οὐδὲν ἕτερον παραινέσει τοῖς Ἀιγυπτίοις, ἢ Θεόδωρου καὶ Νεστόριον τοὺς αἱρετικοὺς δέξασθαι, καὶ πάντας τοὺς ἁγίους πατέρας καταδικάσαι, τοὺς κατακρίναντας ἐκείνους τε καὶ τὴν αὐτῶν ἀπιστίαν, καὶ πρὸς τούτοις ἐξ ἑτέρας πλάνης εἶς ἄλλην ἐμπεσεῖν, ὁπότε ἡμῖν ἐγράψατε ἀποκρίνασθαι τοῖς ἐναντίοις τῆς ἀκκλησίας, καλὴν καὶ ὀρθόδοξον εἶναι τὴν μυσαρὰν ἐκείνην ἐπιστολήν.

Σπουδάσατε τοίνυν πρῶτον μὲν ὑμᾶς αὐτοὺς διορθώσασθαι, καὶ οὕτως ἄλλους διδάξαι. Εἴ τις γὰρ ἢ Θεόδωρον, ἢ τὴν λεγομένην Ἴβα ἐπιστολὴν, ἢ τὰ Θεοδωρίτου συγγράμματα τὰ κατὰ τῆς ὀρθῆς πίστεως ἐκτεθέντα ἐκδικεῖ, τοῖς αἱρετικοῖς ἑαυτὸν συναριθμῶν, ἀλλότριον ἑαυτὸν ποιεῖ τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας, ἧς κεφαλή ἐστιν ὁ μονογενὴς υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὁ κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς, οὗ τινος ὑμᾶς αὐτοὺς χωρίζετε, τὴν ἀσεβῆ ἐπιστολὴν καὶ Θεόδωρον ἐκδικοῦντες· καὶ διὰ τοῦτο προσῆκόν ἐστιν ὑμᾶς τῆς ἀσεβείας τῆς ἐπιστολῆς, καὶ τοῦ ἐκδικεῖν Θεόδωρον τὸν οὕτω προφανῆ αἱρετικὸν ἀποσχέσθαι. Εἶ γὰρ ὁ ἅγιος ἀπόστολος Παῦλος κωλύει, τοῦτο μὲν ἐκ τοῦ ἶδίου ὀνόματος, τοῦτο δὲ ἐκ τῶν λοιπῶν ἀποστόλων καλεῖσθαί τινα, καὶ ἐπιτιμᾷ τοῖς λέγουσιν, ἐγὼ μὲν . . . . .

Οὐκ ὀλίγα ἐλλείπουσι.

Litteras vestras accepimus, quas cum legeremus, vehementer mirati sumus, vos minime ad eam dominicam institutionem advertentes animum, qua dictum est: Discite a me quia mitis sum et humilis corde (Matth. XI, 29) , in id fastigii esse sublatos, ut nihili faciendos universos Ecclesiae Dei antistites judicetis, vos autem solum prae caeteris justitiam consecutos esse arbitremini; ejus propterea Pharisaei similes, qui justificatus non est, quod publicanum condemnasset iniquitatis (Luc. XVIII, 14) . Cumque vos haud ab caeteris sacerdotibus dissimilia sapienter sentire speraremus, inopinato invenimus, dogmata a vobis cum Deo rectaque fide ejus pugnantia sustineri, simulque ejusmodi impietatem omni conatu defendentes, id [Col. 0276B] vobis praesidio sumere, quod apostolis pares vos esse jactetis, neque fas esse, ut a quopiam imperitiae atque ruditatis reprehendamini, propterea quod Deum etiam ipse rudibus atque agrestibus hominibus mandaverit Evangelii sui praedicationem. Ac nos quidem, cum agrestes vos nominaremus, ea usi sumus loquendi ratione, propterea quod ecclesiasticas regulas atque traditiones negligentes, ipsiusque orthodoxae fidei imperiti, eam impietatem propugnaretis. Apostolos namque, quos vobis agrestes appellare libuit sibi praeelegit Deus, Spirituque suo atque sapientia replevit, eaque ratione praeparatos misit, ut gentibus quae ignorant Deum, duces essent ad semitam veritatis. Itaque Apostolis ipsis unice dictum est: Vos estis lux mundi (Math. V, 14) , lucidi ergo [Col. 0276C] estote, quemadmodum ipsis iterum subjectum est a Domino: Nolite cogitare, neque quid loquamini, neque qua de re laturi sitis testimonium (Matth. X, 29) . Ausi estis vosmetipsos apostolis comparare, omnesque sacerdotes injuria lacessere non estis veriti, atque adeo a vobis neglectae sunt ecclesiasticae sanctiones, ut id moliri per summam audaciam institueritis, quod nulla unquam Christianae religionis aetate fieri a quopiam tentatum est. Beatissimis videlicet patriarchis mutuam traditionem omni tempore inviolatam vicissim custodientibus, nemo unquam, nisi qui palam haeretica vesania captus esset, Ecclesiam schismate divisit, quod vos impraesentiarum ut fieret curavistis. Cui quidem malo quod patrare aggressi estis, ut ipsi medeamur, vehementi flagramus [Col. 0276D] desiderio, qui nimirum opere ac scriptis id unum contendimus, ut resipiscatis. Jam vero, cum in hanc sententiam scripseritis, a nobis diligenter curatum esse, ut tria haec capitula, Theodorus scilicet cum scriptis suis, epistola quae Ibae dicitur, Theodoritique pariter scripta condemnarentur, hoc animo, ut voluntati nostrae fieret satis, quod incredibili cupiditate incenderemur, ut a catholica separarentur Ecclesia: cognoscite, id minime a nobis eorum causa factum fuisse; sed primo quidem quod graviter commoti essemus eorum capitulorum impietate, post autem, quia non defuerant, qui suppresso Nestorii nomine, Nestorii tamen studentes partibus, erroneam ejus fidem inducere niterentur, Ecclesiaeque tribuere non vererentur eorum capitum impietatem.

[Col. 0278A] Quanquam igitur capitulorum iniquitas manifesto pateret, tamen nihilo secius Ecclesiae Dei antistites in unum congregatos interrogavimus quid de his decernerent esse sentiendum; qui cum perspicuo testimonio ostendere vellent ejusmodi errores, neque Ecclesiae probari, neque ullo unquam tempore probatos esse; eam impietatem initio a sanctis Patribus praedamnatam suo omnes suffragio rursus proscripserunt. Qui porro ob trium capitulorum defensionem, ab Ecclesia divisi sunt, ii tacent omnino: plane namque intelligunt, minime posse haec ab eo qui Christianus nominetur defendi; caeterum aperte sanctae Chalcedonensi synodo adversantur, quae Fidei doctrinam definivit in Nestorii, Eutychetis errorumque ab ipsis invectorum condemnationem. Qui vero [Col. 0278B] rectis Ecclesiae dogmatibus adversantur, omni contentione nituntur, ut praefata tria iniqua capita, ceu ab Ecclesia Dei admissa sustineri judicentur, ut hac videlicet ratione, simpliciores decipiant, populusque Christianus schismate dividatur. Itaque cum duo potissimum (si omnia quae impiis illis litteris continentur contrahantur in pauca) scripseritis: alterum nempe, recte inibi contra Apollinarium disputatum esse; alterum vero, epistolae scriptorem, et si videatur S. Cyrillum principio injuria lacessere, hanc tamen irrogatae ab se injuriae labem circa finem depulisse; quapropter operae pretium esse, ut impia ea epistola catholica esse judicetur: hoc primum pro certo habetote, vos neque verborum contextum, neque sententiarum vim illius impiae epistolae percepisse. [Col. 0278C] Non enim adversus Apollinarem concludit, sed sanctum Cyrillum ipsum Apollinaristis annumerat, atque tantum abest ut circa ejus finem quidpiam ex iis quae adversus sanctum Cyrillum pronuntiata sunt, revocatione castigetur, ut circa extremum potius ejus scriptor in Cyrillum deterius debacchatus esse videatur. Quamobrem id ipsum principio, simulque universam hujus quae Ibae nuncupatur epistolae impietatem, eorumque quae ad nos misistis capitum insaniam argumentis ostendemus. Cum enim ea omnia quae scripsistis, legissemus, gravissimo affecti sumus dolore, vos ejus urbis cives, in qua semper ad haec usque tempora unice servata fuit recta fides, in tantum errorem esse prolapsos. Quapropter necessarium esse existimavimus adversus [Col. 0278D] praedicta capitula ad vos scribere, atque de eorum impietate vos ipsos admonere, ut ab iniquo praeceptore vestro, qui ea monumentis mandavit litterarum, recedatis. Etenim cum is sibi proposuisset in animo vos in deceptionem inducere, nonnullas ex divinis litteris sententias hausit, quibus in pravam significationem contortis, impiae illius epistolae opiniones nonnullas confirmare aggressus est, quemadmodum haereticis fuit semper in more positum, quaedam divinarum litterarum testimonia pervertere, atque in contrariam intelligentiam detorquere. Itaque vel praeceptorem vestrum, minime anonymam eam epistolam perlegisse existimamus, vel mala admodum fide, nonnulla legisse quidem ipsum, reliqua vero, quae multo deteriora essent, silentio praeteriisse. [Col. 0280A] Cum enim in ea epistola de beato Cyrillo atque impio Nestorio narretur, proscidisse eos sese invicem conviciis; atque affirmasse Nestorium minime Deiparam esse beatam Virginem, ut ipsam nominari permultis ex Pauli Samosateni haeresi placebat; Cyrillum contra, qui Nestorii errorem refutare niteretur, lapsum pariter esse, inque Apollinarii dogmata descendisse: luce clarius est epistolae ejusdem scriptorem Nestoriana dementia praeoccupatum agnosci, qui Nestorium sanctam Mariam Virginem Deiparam fateri detrectantem, suspicionis tantum adversus se locum quibusdam tribuisse; minime vero exinde haereticum demonstrari contendat: Cyrillum autem sanctum Ecclesiae doctorem in Apollinarii haeresim incidisse diserte tradat, propterea quod [Col. 0280B] ipsum Deum Verbum incarnatum esse dixerit, atque assumpsisse humanitatem. Haec autem verba, ut superius animadvertimus, praeteriit praeceptor vester, plane perspiciens, eum qui Cyrillum lapsum esse in haeresim tradat, contendatque haereticas ipsum defendisse sententias, in universam Ecclesiam damnationis ferre judicium, cum universa scilicet Cyrillum, ut Patrem colat atque doctorem. Caeterum qui fieri potuit ut non exhorresceret haereticum dicens Cyrillum, propterea quod Deum Verbum hominem factum esse docuerit: indeque consequi subjungens, ab Cyrillo haec docente discrimen inter templum in eoque inhabitantem non admitti? Hac quippe aiendi ratione non sanctum Cyrillum criminatur, sed Evangelistam, Verbum carnem factum esse (Joann. I, 14) [Col. 0280C] diserte pronuntiantem, sed prophetas omnes, qui Verbi Dei adventum per carnem praedixerunt, Jeremiam potissimum dicentem: Hic Deus noster: alius adversus eum non aestimabitur: post haec in terris apparuit, et cum hominibus conversatus est (Baruch III) , atque Isaiam aientem similiter: Puer, Deus fortis (Isai. IX, 6) : sed apostolum prae caeteris Paulum, cujus haec est in Epistola sua ad Ephesios sententia: Qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes coelos, ut impleret omnia (Eph. IV, 9) . Si igitur desipienti doctori vestro assentiri velimus, prophetas, evangelistas, apostolos haereseos accusabimus, qui Dei Verbum dixerint hominem factum esse, quasi his loquendi modis admiserint conversionem Divinitatis in humanitatem. Verum qui Deum Verbum hominem factum esse non confitentur, iidem manifeste Christum purum hominem faciunt, per gratiam tantum Filii Dei nomine decoratum, quemadmodum erronea Nestorii Theodorique magistri ipsius sententia constituitur

Divinae namque Litterae, atque his inhaerentes sancti Ecclesiae Patres ipsum Deum Verbum invisibile, [Col. 0280D] corporis expers, lumen de lumine, ante saecula et tempora ex Patre genitum, hoc idem advenisse, et incarnatum esse, et hominem factum esse disertissime confitentur. Sanctus enim Gregorius in sermone de Theophaniis, seu de Christi Nativitate haec habet: «Ipsum Dei invisibile Verbum, ille saeculis antiquior, ille incomprehensibilis, ille incorporeus, illud lumen ex lumine, ex principio principium, fons vitae et immortalitatis, illa archetypi expressio, illud immotum sigillum, illa per omnia similis imago, ille Patris terminus et ratio; ille, inquam, ad imaginem suam se confert, et carnem ob earnem gerit, et animae intellectuali propter animam meam jungitur, ut simile per simile repurget, atque humana omnia, excepto peccato, suscipit, conceptus quidem ex Virgine, [Col. 0282A] animo, et corpore a Spiritu praepurgata; nam et Nativitatem honore affici, et virginitatem praeferri oportebat.» Simili prorsus modo Athanasius edisserit in ea oratione quae adversus Arianos est, de Spiritu sancto. «Ille, inquit, qui sursum in coelis ex Patre genitus erat ineffabiliter, inexplicabiliter, immutabiliter, aeterne: ipse in terris deorsum genitus est in tempore ex Virgine Maria.» Basilius pariter octavo libri ad Amphilochium capite sic scribit: «Neque enim coelum ac terra, immensaque maria, nec animantia, vel in aquis, vel in terris degentia, nec plantae, nec astra, nec aer, nec horae, nec multiplex universi ornatus excellentiam potentiae illius nobis perinde commendant, atque quod Deus incomprehensibilis sic per carnem conflictatus est, ut [Col. 0282B] ipsa divinitas nihil pateretur, quo nobis sua morte largiretur immortalitatem.» Sanctus etiam Augustinus Africanae cujusdam civitatis episcopus, in expositione Symboli disserit in hunc modum: «Protulit tibi [ Graec. profer et tu] Habacuc propheta de Christo testimonium: Domine, inquiens, audivi auditionem tuam, et timui, intellexi opera tua, Deus, et expavi. Quaenam opera Dei hic admiratus expavit? Num mundi creationem? Nequaquam. Cur autem expaverit, accipe. In medio, inquit, duorum animalium cognoscentur opera tua, Deus, quoniam tu Deus Verbum caro factum in medio duorum animalium innotesces. Qualis cum esses, usque quo descendisti! Obstupefacere me fecisti, quoniam Verbum, per quem facta sunt omnia, in praesepe natus es.» Horum similia sanctus Leo Romanus pontifex habet in epistola ad Flavianum archiepiscopum Constantinopolitanum. «Impassibilis, inquit, Deus non dedignatus est esse homo passibilis, et immortalis mortis legibus subjacere.»

[Col. 0282C] In hanc igitur sententiam divinae Litterae sanctique Patres loquuntur, vestra scilicet sententia castigandi, tanquam carnis divinitatisque confusionem inducentes, cum ipsi quoque Dei Verbum hominem factum esse diserte pronuntient, eadem prorsus ratione qua Cyrillum aientem, ipsum Dei Verbum hominem factum esse, quasi confusionis hoc aiendi modo invectorem, traduxistis. Caeterum epistolae illius auctorem Theodori deliramentis captum negasse Deum Verbum hominem factum esse fateri, ex his manifeste conclusimus, quae ab ipso ad haereticum Theodorum contra impium Apollinarium scripta sunt. Haec quippe in quarto sermone scribit: «Dixisti quosdam ex nostris nonnulla sentire quae nunquam iis probata sunt qui ecclesiasticis dogmatibus adhaerere student. Cum enim ab iis sciscitati essemus, [Col. 0282D] num Dei Verbum hominem factum esse faterentur, affirmans protulere responsum. Quis autem meriti [ F. mentis] compos Deum Verbum factum esse dixerit, ut a vobis proponi solet, nisi qui primum dementiae vestrae morbo sit affectus? Nos porro Deum hominem assumpsisse constanter fatemur, caeterum hominem factum esse, quemadmodum exprimere vobis consuetum est, nulla ratione dici toleramus.»

Cum itaque ex iis quae ad Theodorum scribit, ostendat cum hujusce deliramentis epistolae impietatem egregie convenire, quomodo non quisque justus, cujus sit in Dei Verbo incarnato homineque facto [Col. 0284A] locata spes, Theodorum, unaque impiam simul epistolam condemnabit? Cum autem id vehementer probetis, quod in exsecrabili ea epistola traditur, doctrinam nimirum qua Verbum Deus incarnatus homoque factus dicitur, discrimen inter templum atque in templo inhabitantem sustollere, cognoscite naturarum diversitatem, ex quibus unicus Christus Deus atque Salvator noster constituitur, recte ab sancta Dei Ecclesia praedicari; caeterum templi hoc, atque in ipso inhabitantis discrimen a nemine unquam sanctorum Patrum fuisse propositum, sed ab impiis solum Theodoro atque Nestorio excogitatum, quod duas exinde personas inducere decrevissent. Quod si quandoque divinae Litterae sanctique Ecclesiae Patres hac quoque templi translatitia usi sunt [Col. 0284B] appellatione, id tamen, ut significarent tantum Unigeniti Filii Dei corpus adhibuere, eo prorsus modo quo de ipso inquit Evangelista: Ipse autem loquebatur de templo corporis suis (Joan. II, 21) . Neme porro haec in unica Christi persona invexit discrimina, quasi alia in alia sit, verum distinctionem tantum naturarum admiserunt, ex quibus unus Christus perficitur, non commixtionem passus, neque divisionem.

Vos itaque illius epistolae impietatem defendentes, qua Deum Verbum hominem factum esse negatur, manifesto duplicis in Christo admissae personae redarguimini, atque hoc modo de Christo, tanquam puro homine deliria docentes, in eamdem de ipso sententiam loquimini, qua de credentibus dictum est ab Apostolo: Quoniam templum Dei estis vos, et Dei Spiritus inhabitat in vobis (I Cor. III, 16) ; ita ut, si erroris vestri habenda sit ratio, nullum jam supersit [Col. 0284C] nos homines inter Christumque discrimen, juxta id quod Theodorus haereticus illius epistolae scriptoris magister in tertio adversus Apollinarium sermone, Christum de se ipso loquentem introducens hoc modo, inepte commentus est: «Ego quidem, quem prospicitis nihil facere possum secundum meam naturam, cum homo sim: operor autem, quoniam in me manens Pater cuncta operatur: enimvero, inquit, et ego in Patre, et Pater in me, Deus autem Verbum unigenitum in me est: certum est, quod et Pater cum ipso in me manet, et opera facit. Et non est mirandum de Christo haec existimari, cum evidenter ipse de caeteris hominibus dicat: Qui diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus [Col. 0284D] (Joan. XIV, 23) . Si enim apud quemque ejusmodi hominum et Pater et Filius mansionem faciunt, quid mirum si in Domino secundum carnem Christo, ambo simul putarentur manere, communione eorum secundum substantiam, communionem quoque mansionis fortasse suscipiente?» His igitur in hunc modum ab impio Theodoro propositis, mirum esse minime debet quod a Deo excidens impietati desipientiam adjunxerit, quemadmodum de impiis prophetica Isaiae praefert sententia: Vir insipiens stulta loquetur, et cor ejus fatua cogitabit (Isai. XXXII, 6) . Quisquis enim Patrem et Filium sic in Christo quemadmodum et in reliquis hominibus manere affirmat, Deumque Verbum Christum incarnatum, hominemque factum esse non confitetur, quomodo potest [Col. 0286A] Christum ipsum secundum carnem nominare? Sancti quippe Patres Christum Deum Verbum esse incarnatum, atque hominem factum confitentes, si quidpiam de ipso humile proferunt, recte id secundum carnem ei convenire subjiciunt. Caeterum aequum videbatur Theodori propugnatores vel hac exsuperanti blasphemia commotos ab ipsius impietate recedere: attamen, ut ipsorum refellatur impudentia, reliquas quoque ejus blasphemias proferemus in medium, quibus duplicem Christi personam inducit. Insimulans itaque eos qui Deum Verbum ante saecula genitum, in novissimo hominem factum esse profitentur, in quarto contra Apollinarium libro haec scribit: «Hoc quod [hic qui Graec. ] ante saecula erat, in novissimis dicit factum esse temporibus, utpote quibusdam hoc confitentibus, [Col. 0286B] cum nemo ex his qui pietatis curam habent istum se patiatur morbum habere dementiae, ut dicat, eum qui est ante secula, in novissimo factum esse.» Et post pauca subdit: «Vestras igitur leges sequentes, et a tua sapientia constitutam obversionem, imo magis subversionem suscipientes, age simul omnia confundamus, et nulla jam sit discrepatio, nec Dei formae, nec servi formae, nec templi sumpti, nec ejus qui in templo habitavit, nec ejus qui solutus est, nec ejus qui suscitavit, nec ejus qui perfectus est in passionibus, nec ejus qui perfecit, nec ejus qui memoriam meritus est, nec ejus qui memor factus est, nec ejus qui visitatus est, nec ejus qui visitavit, nec ejus qui paulo minus ab angelis minoratus est, nec ejus qui minoravit, nec ejus qui [Col. 0286C] gloria et honore coronatus est, nec ejus qui coronavit, nec ejus qui constitutus est super opera manuum Dei, nec ejus qui constituit, nec ejus qui ad sublevationem haec accepit, nec ejus qui dedit sublevationem.» Ex quibus impiis Theodori verbis, profanoque blasphemiarum genere effectum est ut pudore afficerentur omnes qui ipsi impiaeque illi epistolae adversabantur. Namque crebro et impudenter aliud esse Dei Verbum inquiens, alium autem Christum; alium qui beneficium suscepit, alium qui contulit; alium qui salvat, alium qui salvatur, aperte salutem inficiatur partam nobis per magnum Deum et Salvatorem nostrum Jesum Christum. Quomodo enim salvos facere potest reliquos, is, qui non secus ac caeteri beneficium percepit salutis, atque salvatus est? Cujusnam igitur corpus et sanguinem sumere se existimant, qui haec blasphemantem defendunt? Ejusne qui beneficium contulit, an ejus qui suscepit? Quod si Verbi Dei beneficium conferentis capere se sacramenta responderint, quomodo id dicant, cum ipsum incarnatum et hominem factum esse minime confiteantur? Sin autem ejus cui beneficium collatum est dixerint, stulta est ergo eorum spes, qui hominem cultu venerantur quoniam creaturam super Creatore adoraverunt (Sap. XV, 5) .

[Col. 0286D] Nos autem omnes, qui catholicae Ecclesiae sumus, Dei Verbum incarnatum et hominem factum unum ex sanctae Trinitatis personis esse confitentes, corpus ejus et sanguinem sumimus in remissionem peccatorum, et in vitam aeternam: quemadmodum docuit nos ipse Dominus dicens: Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam, et ego resuscitabo eum in novissimo die: caro enim mea vere est cibus, et sanguis meus est potus: qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem [Col. 0288A] in me manet, et ego in eo (Joan. VI, 54) . Sicut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem, et qui manducat me et ipse vivet propter me. Atque haec quidem credimus et confitemur.

Quanti quoque mendacii plenum est id quod in memorata impia epistola de duodecim sancti Cyrilli capitibus continetur! Calumniatur namque Cyrillum ipsum, quod unam divinitatis humanitatisque naturam in Christo, in praefatis capitibus admiserit, indeque scatere ea capita concludit omni iniquitate, quod ipsum callide ab praeceptore vestro expositum est, dicente, non ut ipsi injuria fieret ea vocata fuisse universae impietatis plena, sed quoniam ibi unicam esse docetur divinitatis humanitatisque naturam. Id autem putidum est patensque mendacium. [Col. 0288B] Nullibi enim demonstratur Cyrillum, neque in ea epistola quae duodecim capitula complectitur, neque in eorum capitum aliquo, neque in caeteris quibuslibet libris suis unicam divinitatis humanitatisque naturam dixisse, cum contra diserte doceat, unicam esse in Christo divinitatis humanitatisque hypostasim sive personam, quod sancta Dei profitetur Ecclesia, universique Patres perpetuo docuere, anathema in eos dicentes qui unicam divinitatis humanitatisque naturam esse in Christo dicerent; aliud quippe natura est, aliud hypostasis sive persona. Natura videlicet communiter atque generice de quavis persona praedicatur, persona autem, sive hypostasis exprimit proprietatem; quamobrem una persona minime in altera consideratur. Quoniam [Col. 0288C] autem in improba ea epistola de duodecim sancti Cyrilli capitibus dicitur, ipsa esse iniquitatis plena, id quam falsum sit ex ipsa epistolae serie pervestigare licebit illaque perquirere, in quibus duodecim ea capita affirmat cum recta fide pugnare. Cum autem impia ea epistola quae Ibae dicitur, negati appellationum discriminis sanctum Cyrillum accuset, sciatis, circa hoc ipsum quoque non modo epistolae illius scriptorem, verum magistrum quoque vestrum esse mentitum. Enimvero quocunque in sermone suo sanctus Cyrillus de Jesu Christo Domino nostro sermonem instituit, appellationum sive denominationum discrimen hoc docet, et sublimes quidem dicendi rationes ipsi secundum divinitatem, humiles autem et demissas secundum humanitatem convenire, [Col. 0288D] omnes tamen ex uno atque de uno incarnato Deo Verbo praedicari. Vetat autem Cyrillus ne ejusmodi denominationes alii et alii personae divisim tribuantur. Vos autem procul dubio duplici sejunctim personae ejusmodi appellationes tribuere volentes, Cyrillum ideo appellationum discrimina sustulisse calumniamini. Cum enim circa hoc quoque vos in errorem inducere sibi proposuisset in animo magister vester, itaque commentus esset eam quae Ibae dicitur epistolam adversus Apollinarii impietatem fuisse perscriptam, proindeque expedire ut orthodoxa judicaretur, animadvertatis oportet, eo quoque loci mentitum pariter esse: non enim, ut superius indicavimus, adversus Apollinarium scripta est. Caeterum, etiamsi, ut vobis placet, id ipsum pro vero concedatur, [Col. 0290A] non propterea ipsa immunis censenda erit a condemnationis judicio; non enim ideo haereticus quispiam fit orthodoxus, propterea quod adversus alium haereticum disputaverit. Namque Arius etiam adversus Sabellium disseruit, et adversus Arium Apollinarius, et Eutyches contra Nestorium, et quanquam diversis potissimum erroribus adhaererent universi, nemo tamen ex ipsis, mutuarum ejusmodi concertationum causa, orthodoxus est habitus, sed omnes pari omnino ratione ab Ecclesia condemnantur. Ex hoc porro perspicuum est, memoratae epistolae scriptorem duplicem personam inducere, quod dixerit: «Quomodo fieri potest ut Verbum ab initio de templo acceperit, quod ex Maria genitum est?» Quibus verbis exprimit evidenter se minime confiteri [Col. 0290B] Verbum Deum incarnatum esse, ac de sancta Virgine natum, sed purum hominem Christum quem templi vocabulo designat. Constabit pariter dilucide, hanc quoque impietatem ab improbo epistolae scriptore haustam esse ex Theodori doctrina, si cum iis quae Theodorus ipse in tertio adversus haereticum Apollinarium libro scribit, conferatur. «At enim, inquit, Deus, et ex Deo, consubstantialis Patri, et is idem [ Graec. illi] qui ex Virgine natus erat, o mirande, et qui per Spiritum sanctum, secundum divinas Scripturas plasmatus est et in muliebri ventre accepit confictionem, inerat forsitan, quia mox, ut plasmatus est, et ut templum Dei esset accepit: non tamen existimandum est Deum ex Virgine natum esse, nisi forte idem existimandum nobis est, et quod natum [Col. 0290C] est, et quod est in nato templo, et qui in templo est Deus Verbum: non tamen, nec secundum tuam vocem pronuntiandum est omnino, ex Virgine Deum natum esse, et ex Deo consubstantialem Patri. Nam si non homo est, sicut dicis, assumptus, qui natus est ex Virgine, Deus vero incarnatus, quomodo qui natus est Deus ex Deo, et consubstantialis dicitur Patri, carne non potente hanc vocem suscipere? Nam est quidem dementia dicere Deum ex Virgine natum esse. Hoc enim nihil aliud est quam ex semine eum dicere David, et de substantia Virginis genitum, et in ipsa plasmatum, quia quod ex semine David, et de substantia Virginis est in materno ventre constitit, et sancti Spiritus plasmatum virtute, natum fuisse dicimus ex Virgine.»

Sic itaque blasphemante Theodoro, atque saepe saepius argumentis decertante minime fieri posse Deum de Deo, Patrique consubstantialem incarnari, et ex Virgine nasci, cum caro Patri consubstantialis esse non possit, quomodo pudore maximo ejus haeretici [Col. 0290D] patroni non afficiuntur, qui hoc sacris litteris contrarium, id cum sanctorum Patrum traditione pugnans invexerit, in quibus scilicet certissimum est unicuique, Deum ab initio Ecclesiam suam in recta confessione constituisse? Universi enim Dei sacerdotes praedicarunt Deum Verbum, Deum de Deo, ex sancta atque gloriosa Maria Virgine natum et incarnatum esse, carnemque anima rationali et intellectuali vivificatam assumpsisse, et hominem factum esse, atque de ipsa Virgine natum: idque docentes neque conversionem divinitatis in humanitatem invexerunt, neque ipsum secundum carnem Patri consubstantialem esse commenti sunt, prout Theodorus ineptit; sed unicum et eumdem Dominum et [Col. 0291] Deum nostrum Jesum Christum, secundum divinitatem Patri consubstantialem esse, nobis autem secundum humanitatem esse consubstantialem docuerunt.

[Col. 0292A] Rursus autem impius Theodorus in praefato sermone haec quoque blasphemat. «Non autem divina natura ex Virgine nata est, sed natus est ex Virgine, qui ex substantia Virginis constat: non Deus Verbum ex Maria natus est; natus est autem ex Maria qui ex semine est David. Non Deus Verbum ex muliere natus est, sed natus est ex muliere, qui ex virtute Spiritus sancti plasmatus est in ea: non ex matre natus est consubstantialis Patri, sine matre enim est, secundum beati Pauli vocem, sed qui in posterioribus temporibus in materno ventre sancti Spiritus virtute plasmatus est, sine Patre propterea dictus.» Haec impius Theodorus pervertens doctrinam Apostoli in Epistola ad Hebraeos de Christo Domino dicentis: Primo quidem interpretatus est Rex justitiae; [Col. 0292B] deinde vero etiam rex Salem, quod est Rex pacis, sine patre, sine matre, sine genealogia, neque initium dierum habens, neque vivendi finem (Hebr. VII, 3) . Cum enim Apostolus de uno eodemque dicat, sine patre, sine matre, sine genealogia, neque initium dierum habens, neque vivendi finem; impius ipse Theodorus alterum sine patre ab altero sine matre discernit. Caeterum ex sanctorum quoque Patrum doctrina ejusmodi desipientium impietas demonstratur. Sanctus enim Gregorius Nazianzi episcopus in eo sermone qui de sanctis Theophaniis, sive de Christi Nativitate inscribitur, haec habet: «Quis eum, qui a principio est, non adoret? quis novissimum non laudet ac celebret? Solvuntur iterum tenebrae, rursum creatur lux; iterum tenebris vexatur Aegyptus, [Col. 0292C] rursus Israel per columnam illuminatur. Populus qui in tenebris sedet, magnam cognitionis lucem inspiciat, vetera praeterierunt, ecce facta sunt omnia nova: littera cedit, spiritus superat, umbrae praetereunt, veritas ingreditur; Melchisedech colligitur: qui sine matre erat, sine patre fit, prius quidem sine matre, post autem sine patre. Naturae leges obvertuntur, supremum mundum impleri oportet; Christus jubet ne obsistamus.» Horum similia habet S. Proclus Constantinopolitanus episcopus in sermone suo de S. Deipara. «Qui natura, inquit, impassibilis est, factus est per calamitates [ Graec. per misericordiam], multis subjectus passionibus: non ex progressu factus est Deus, quominus Christus fieret, sed per misericordiam Deus factus est homo, in quem credimus; non [Col. 0292D] hominem Deificatum praedicamus, sed Deum incarnatum confitemur: ancillam suam sibi matrem delegit, qui natura sine matre est, et dispensatione sine patre. Quomodo enim ipse, juxta Pauli sententiam sine patre et sine matre est? Si purus homo, non sine matre; matrem enim habet: sin autem nudus Deus, non sine patre, Patrem quippe habet: est itaque idem ipse matris expers, ut creator; carens autem patre, ut creatura.» Sanctus etiam Augustinus in sermone de expositione Symboli haec habet: «Credimus in Filium ejus Jesum Christum natum de Spiritu sancto, et ex Maria Virgine. Cur, infidelis, hanc nativitatem perturbas? Ne credas vel solum [Col. 0294A] hominem esse qui natus est, vel si Deus homo erat, deinceps nasci voluisse: nam quemadmodum ipse voluit, sic natus est. Illud potius mirare, quod Verbum caro factum est, et non est conversum in carnem, quodque manens Deus, factus est homo. Sed quid mirare, eam quae genuit proprium genuisse factorem, creaturamque suum creatorem protulisse? Sic voluit Altissimus humilis nasci, ut suam in ipsa humilitate magnificentiam ostenderet.»

Et haec quidem a SS. Patribus disputantur. Sed haud perspicuum est minus divinas Litteras, quas secuti sunt sancti Ecclesiae Patres idipsum docere, nimirum Deum Verbum incarnatum, et ex sancta Maria Virgine natum, et hominem factum esse. Ac primo Isaias propheta: Ecce, inquit, Virgo concipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum, Nobiscum Deus. Rursus [Col. 0294B] David propheta psalmo contesimo sexto canit: Misit Verbum suum, et sanavit eos, et eripuit eos de interitionibus eorum. Apostolus pariter Paulus: Quando autem, inquit, venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus. Quae cum ita se habeant, quis adeo desipiet, ut dicere audeat hominem quempiam in coelis fuisse, ipsumque missum esse, ut ex muliere atque sub lege nasceretur? Etenim homines quidem ante Incarnationem sub lege erant; at ipse Deus Verbum unigenitus Dei Filius, qui non subjiciebatur legi, sed erat ipse legislator, missus est a Patre, et factus ex muliere, factus est sub lege, ut nos, qui sub lege eramus, redimeret, ut adoptionem filiorum [Col. 0294C] reciperemus.

Si itaque is qui ex muliere natus est, vere excellenterque non foret Dei Filius, quemadmodum impiae illius epistolae scriptor haereticusque Theodorus inepte contendunt, quomodo potuisset nobis filiorum adoptionem elargiri? Praeterea in exsecrabili ea epistola continetur illud psalmi, minuisti eum paulo minus ab angelis, minime affirmari posse de Unigeniti divinitate dictum esse, quod vos, ceu catholice pronuntiatum pariter proposuistis, aientes homini, non autem Verbo incarnato id tribui posse. Hanc autem similiter impietatem ab haeretico Theodoro edoctum epistolae scriptorem ejusmodi protulisse blasphemiam, perspicuum a nobis fiet ex iis quae ipsemet Theodorus disserit in quarto adversus Apollinarium libro. [Col. 0294D] «Hominem, inquit, de quo propheta loquitur, manifeste beatus indicat Paulus, eum esse qui ab Unigenito assumptus est; inquiens [ Graec. cum enim dixisset] testimonium de ipso esse prolatum ab eo qui dixit (Psal. VIII, 6 seq. : Quid est homo quod memor es ejus, aut filius hominis, quia consideras eum? Minuisti eum paulo minus ab angelis; gloria et honore coronasti eum, et constituisti eum super opera manuum tuarum; omnia subjecisti sub pedibus ejus, sic pergit (Hebr. II, 9) : Minoratum vero paulo minus ab angelis videmus Jesum propter passionem mortis, gloria et honore coronatum: evidenter declarans Jesum eum hominem esse de quo sanctus loquitur David stupore affectus, quod divinae quam habebat naturae ibi mentio facta esset; et quod propria ipsam dignatus esset visitatione: minoratum [Col. 0296A] vero paulo minus ab angelis, quia mortem erat gustaturus, gloria porro et honore circumdari, ita ut Dominus etiam constitueretur universorum, ob suam cum ipso conjunctionem. Et iterum in expositione octavi psalmi de eodem prolati impius idem Theodorus haec habet: «Ideo ergo differentiam quidem Dei Verbi, et ab ipso recepti hominis tantam nobis ostendit hic psalmus. Divisa vero haec in Novo Testamento reperiuntur, Domino quidem in se accipiente primordia psalmi, in quibus factorem eum dicit esse creaturae, et elevatam habere super coelos magnificentiam, et mirificari in omni terra. Apostolo autem reliqua, quae de homine sunt, qui beneficium meritus est, de Jesu accipiente, quomodo non manifestum, quod alterum quidem divina Scriptura [Col. 0296B] docet evidenter esse Deum Verbum, alterum vero hominem, et multam eorum nobis esse ostendit differentiam. Nam iste quidem memorat, ille autem memoriam commeretur; iste quidem visitat, alter autem visitationem eam commeretur, beatusque dicitur; et iste quidem beneficium dando minuit paulo minus ab angelis, ille autem et per talem minutionem beneficium accepit; et iste quidem gloria et honore coronat, alter autem coronatur, et propterea beatus dicitur; et iste quidem constituit ipsum super omnia opera manuum ejus, omniaque subjecit sub pedibus ejus, alter autem meritus est dominari eis quorum antea non habebat potestatem.» Hactenus impius Theodorus, similiter atque exsecrabilis epistola blasphemans aperte alium Dei Verbum [Col. 0296C] esse, alium vero Christum; quos vos secuti, pariter scripsistis locum illum, Minuisti eum paulo minus ab angelis, de homine, minime autem de Deo Verbo incarnato esse prolatum. Oportebat autem, ut intelligeretis omnem hominem angelis esse minorem, sed id de unigenito Deo Verbo dictum esse, qui Deus existens dignatus est homo fieri, nostram sibi conjungens infirmitatem, quod docet ipse Apostolus dicens: Minoratum paulo minus ab angelis videmus Jesum per passionem mortis, gloria et honore coronatum. Si itaque, ut vestra est sententia, alius est Jesus paulo minus ab angelis minoratus, alius autem Deus Verbum non minoratum, procul dubio purus homo est, qui passionem sustinuit, Christus, mendaxque adeo fit a vobis Apostolus dicens: Si [Col. 0296D] cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent (I Cor. II, 8) . Quis enim Dominus est gloriae nisi Deus Verbum incarnatum, quem Judaei Deum esse negantes increpabant: cur tu homo cum sis, facis te ipsum Deum (Joan. X, 33) ? Quod ipsum etiam praeceptor vester Judaeos impia ea interpretatione secutus, pariter commentus est.

Ut vero sententias praedictas argumentis confirmaretis, dictum illud Apostoli capitibus vestris proposuistis: Qui cum in forma Dei esset, exinanivit semetipsum formam servi accipiens (Philip. II, 7) , egregie cum expositione vestra convenire, ac non de Verbo Deo incarnato, sed de puro homine solum ibi esse sermonem. Ac quanquam vos circa id etiam sectati haereticorum errorem, de homine contendatis [Col. 0298A] locutum esse Apostolum dicentem, quod semetipsum exinanivit, nihilo tamen secius, exploratum catholicis omnibus est, Apostolum de ipso Deo Verbo sui ipsius exinanitionem docere. Quoniam cum in forma Dei esset, in divina scilicet natura, dignatus est formam servi accipere: forma porro servi humanam naturam significat, quam ex Virgineo utero atque ex propria subsistentia Deus Verbum sibi perfecit: et non prius plasmato homini extrinsecus adjecit, quemadmodum impia Nestorii Theodorique disciplina traditum est. Inquit enim Nestorius Dei Verbum esse simul cum eo homine qui ex Maria editus est: Theodorus autem, quod ei ex Maria edito inerat, ut simile, pronuntiavit.

[Col. 0298B] Quod autem de Deo Verbo incarnato dictum sit illud «Minuisti eum paulo minus ab angelis,» atque, «Exinanivit semetipsum formam servi accipiens,» alio Apostoli loco docemur de ipso dicentis: «Cognoscite gratiam Domini nostri Jesu Christi, quoniam cum dives esset, propter nos egenus factus est, ut nos ejus inopia divites essemus (II Cor. VIII, 9) .» Quis autem dicere audeat hominem divitem fuisse, et egenum factum esse, ut nos locupletaret. Cumque rursus dicatis eum qui de incarnato Deo Verbo, unigenitoque Dei Filio affirmet minoratum esse ipsum atque exinanitum, conversionem divinae naturae inducere juxta Apollinarii impietatem, vel secundum Arii errorem divinitatem passibilem facere, egregio adversus vos quadrat evangelica sententia dicens: [Col. 0298C] Erratis, nescientes Scripturas neque virtutem Dei (Matth. XXII, 29) . Quid enim vobis supererit, ut dicatis, de eo quod dictum est a Domino, Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo (Joan. III, 13) . Non hominem dicit de coelo descendisse, sed evidentissime astruit Deum Verbum eum esse qui semetipsum exinanivit, qui descendit de coelo, et incarnatus est ex sancta Deipara semperque virgine Maria, et homo factus est, et ex ipsa natus, et is qui descendit ille idem est qui ascendit, cui ob descensionem exinanitio minoratioque tribuuntur.

[Col. 0298D] Dicente etiam alibi quoque Domino in Evangeliis: Pater major me est (Joan. XIV, 29) , ne cogitetis ibi hominem quempiam, non autem Deum hominem factum eo modo de se fuisse locutum. Evidentissimum quippe est eumdem ipsum qui dixit, Pater major me est, dixisse pariter, Ego et Pater unum sumus (Ibidem, X, 30) . Quo enim loco ait, Ego et Pater unum sumus, aequalitatem divinae Naturae, quam cum Patre habet, designat: quo autem illud, Pater major me est, profert, minorationem suam propter nos, sua dispensatione, factam ostendit. Utrumque scilicet, aequalitas atque minoratio, de uno atque eodem Domino nostro Jesu Christo, hoc est de incarnato Dei Verbo, dictum est.

Atque Ariani, quidem erronea opinatione ex ejusmodi loquendi demissis modis Filium Patri consubstantialem esse inficiantur, aiuntque propterea esse ipsum Patre minorem: vos autem fateri renuentes, humilia haec dicta de incarnato Dei Verbo esse intelligenda, novam invehitis in Trinitate personam, [Col. 0300A] Theodori Nestoriique probantes impietatem: nos vero humiles, haud secus atque sublimes sententias de uno eodemque Deo Verbo incarnato, ac Domino nostro Jesu Christo exponentes, confusionem divisionemque pariter vitamus naturarum, ex quibus unicam Dei ac Domini nostri Jesu Christi constitui subsistentiam confitemur, neque quartam inducimus personam sanctae Trinitati.

Verum sancti quoque Patres, atque Ecclesiae doctores, sacras exponentes litteras, eum locum: minuisti eum paulo minus ab angelis: juxta ea quae superius disputata sunt de unigenito Deo Verbo incarnato dictum esse docuerunt. Sanctus enim Cyrillus in epistola ad Basilidem haec habet: «Quomodo igitur angelis est minoratus, qui ab ipsis adoratur? Sed evidens est haec causa. Sedet enim in humanitatis [Col. 0300B] conditione, et corpore mortali quod assumpserat, sibique fecerat proprium: in eo volens passus est, et suprema gloria propter passionem coronatur, quod per ipsam aboleverit mortem, et sustulerit corruptionem, existens ipse vita et incorruptio. Quando itaque Jesum nominat, et ipsum angelis esse minoratum dicit, non ibi hominem seorsim et singulariter acceptum intelligimus, sed ipsum Filium Dei unigenitum secundum dispensationem sanctis angelis dignitate cedentem, quia secundum veritatem factus est homo, qui ab eorum eminentia est minoratus. Sublimitas enim sanctorum angelorum est extra carnem esse mortique minime subjici, quam ipse voluntaria exinanitione suscepit; et qui parum ab angelis minuitur, propter humanitatis scilicet conditionem, [Col. 0300C] in sublimitate Deitatis existens ab ipsis adoratur, et in thronis sedet, circa quos stant angeli, glorificantes semper, ipsumque Dominum virtutum incessanter proclamantes.» De eadem rursus sua exinanitione ad incarnatum Deum Verbum pertinente constat ex eodem Cyrillo in libro adversus confutationes Theodoreti, quas ipse fecit contra quartum ejus capitulum. «Quod parva, inquit, sint omnia humana Verbo ex Deo nato absque mora quin haeream dixero. Quaeso autem cujusdam esse putetur exinanitio, et quis hanc voluntarie tulerit. Itaque, si, quemadmodum alii dicunt, forma servi, uti quod est ex semine David; quomodo vel quo [ Supp. pacto], quaeso, exinanitum est, si a Deo assumptum est. Si autem [Col. 0300D] ipsum Verbum, quod in forma et aequalitate Dei Patris existit, se ipsum exinanivisse dicitur; quomodo, vel quo pacto exinanitum est, si refutavit exinanitionem? Exinanitio autem Deo Verbo versionem pati nescio est facere ac dicere quiddam humanum propter dispensativum ad carnem conventum.» Iterum sanctus Cyrillus in eodem libro contra Nestorianos haec habet: «Nunquid igitur divinus Paulus fide sanctificatos seduxit, perspicue de Unigenito dicens: Cum esset dives, egenus propter nos effectus est? Absit. Vera namque omnino loquitur Veritatis praeco. Quis enim est dives, et quomodo factus est egenus? Si quidem, quemadmodum sentire ac proloqui ausi sunt quidam, homo assumptus est a Deo, quomodo pauper factus est derogabitur ⁜ * is qui assumptus est, digni [Col. 0302A] tatibus super naturam effulgens: nam glorificatus est; vel si hoc nequaquam verum est, ab eis assumptioni quod [ F. leg., obtrectatum est ab eis assumptioni quasi] eum ad ignobiliorem atque minorem deduxerit humanitatis mensuram, id porro absurdum est cogitare. Non igitur egenus factus est assumptus: reliquum est ergo ut dicamus in paupertate nostra factum esse eum qui, tanquam Deus, dives erat.»

Similiter S. Gregorius Theologus in sermone de Christi Natali haec habet: «Progressus autem Deus cum humanitate, unum ex duobus inter se contrariis, carne nimirum et spiritu, quorum alterum deificavit, alterum deificatum est. O novam mixtionem! o admirandam temperationem! Qui est, fit; qui creatus [Col. 0302B] non est, creatur; qui nullo loco contineri potest, per interventum animae spiritualis inter divinitatem et carnis crassitiem medius continetur. Qui locupletes alios ditat, paupertate afficitur: carnis enim meae paupertatem sumit, ut ego divinitatis illius divitias consequar. Et qui plenus est, exinanitur: sua enim gloria ad breve tempus exinanitur, ut ego plenitudinis ipsius particeps efficiar.»

Sed sanctus etiam Athanasius exponens ea Apostoli verba: Qui cum in forma Dei esset, exinanivit semetipsum, formam servi accipiens: haec scribit: «Quid hoc clarius aut probatius esse poterit? Non enim ex deteriore melior factus est, sed potius, cum Deus esset, servi speciem assumpsit; neque in assumendo melioratus est, sed humiliavit semetipsum.» [Col. 0302C] Et post pauca: «Quid hoc est autem, quam eum, qui in forma Dei esset nobilisque Patris Filius, humiliasse semetipsum, et servum pro nobis factum esse.» Rursusque post pauca: «Verbum enim caro factum est, diciturque propterea hic homo de coelo coelestis, quia Verbum ipsum de coelo descendit.»

Sanctus pariter Gregorius Nyssaenus in tertio adversus Eunomium libro disserit in hunc modum: «Haec ipsi de Crucifixo credidimus: itaque juxta propriae virtutis mensuram ipsum extollere non cessamus: quod scilicet ob ineffabilem, inaccessibilemque magnificentiam suam indivisus a Patre etiam, et a Spiritu sancto ad nostrae infirmitatis communionem advenire potuerit: illi autem, id argumentum [Col. 0302D] esse natura extraneitatis Filii a Patre constituunt: apparuisse nimirum aientes Dominum per carnem et crucem, ita ut paterna natura in impassibilitate promanente, nullaque ratione passionis communionem suscipere potenti, Filius, transformatus in humiliorem naturam, per carnem et mortem minime incapax passionis advenerit.» Et post alia, subdit: «Idcirco enim, et Domini gloriae crux dicitur, et omnis lingua Dominum Jesum Christum in gloria Dei Patris esse confitetur. Namque si caetera etiam eodem modo dividere oporteat, quis sit ille qui mortuus est prospiciemus, quis qui mortem dissolverit: et quid renovatum, quid autem exinanitum. Exinanitur quippe divinitas, ut humanitatis suscipiendae capax fiat; humanitas autem propter commixtionem divinitatis divina effecta renovatur.»

Atque haec nos quidem ex sanctorum Patrum doctrina [Col. 0304A] proposuimus, ut ea percipientes intelligatis, ea quae constituta a vobis sunt, ea ipsa ab Arianis atque Nestorianis adversus Dominum nostrum Jesum Christum impie sustineri. Ariani scilicet Filium creaturam esse atque extraneum a paterna substantia demonstrare conati, passionem ejus caeteraque humilia soli tribuunt divinitati; Nestoriani contra, qui duos invehere filios nituntur, separatim Deum Verbum, separatimque purum hominem profitentur, quaeque ad humilitatem pertinent passionis solo homini adjudicanda esse decernunt. Verum non haec a sanctis Patribus docemur: neque enim ex his quae demisse dicta sunt divinitatis Filii conversionem admittunt, quemadmodum neque ex sublimibus divinitatem dividunt ab humanitate, sed de uno eodemque [Col. 0304B] Deo Verbo incarnato homineque facto tam sublimia quam humilia dicta esse tradiderunt.

Cum autem in vestris iisdem capitibus hoc adjeceritis etiam, ex eadem haustum epistola, recte ibi duas naturas, unicam autem personam, unicam potestatem dici, circa idipsum quoque illius scriptoris impietatem operae pretium erit detegere. Qui enim non confitetur Deum Verbum incarnatum ex Maria Virgine, et hominem factum esse, cujusnam dicit duas esse naturas? Sed patet ipsum duas naturas loco personam admittere, Nestorii Theodorique sensu, quos summis laudibus exsecrabilis ea extollit epistola. Si enim unicam personam unicumque Filium indicare videtur epistola, hac loquendi ratione usi sunt Nestorius etiam et Theodorus, aientes Christum [Col. 0304C] purum hominem superhabere Dei Verbi personam, habereque Dei Verbi honorem atque dignitatem, gratiamque adoptionis praeterea, atque ejus loco adorari; quamobrem se unicum Filium unicamque Christi personam dicere simulant, solo convenientes filiationis nomine, quod manifeste ex sententiarum modo, quod in epistola adhibetur, colligitur, quo dicitur duplicis naturae unicam esse potestatem, quemadmodum pariter vos ipsi scripsistis. Unica nempe potestas non de diversis naturis, sed de diversis personis dicitur, quod etiam in sancta Trinitate agnoscimus atque confitemur. Quamobrem SS. Patres anathema dixerunt iis qui affirmarent hominem Deo Verbo unitum esse secundum potentiam, vel potestatem, vel habitum, [Col. 0304D] vel dignitatem; neque unionem factam esse in duplicis naturae unica subsistentia faterentur. Quemadmodum quod pariter recte dictum a sanctis Patribus est de duplicis naturae discrimine, id Nestorii sectatores, Theodoro infidelitatis duce, sibi assumunt, naturas loco personarum nominantes, et personarum habitualem unionem venerantes, ut unam simulent personam se dicere. Impius ipse id ostendit Theodorus, in quarto adversus Apollinarium haereticum sermone haec scribens: «Satis profecto nobis naturarum discrimen ostenditur, per haec quae proposita sunt, siquidem hoc concluditur, tanquam per benignitatis superabundantiam institutum esse ut sic sumpti hominis memoria et visitatio fieret, beatissimum porro existimatur, veluti talium causa dignationum (Sic). Id [Col. 0306A] ipsum autem naturarum distinctionem ostendit, quod quidem sumentis sumptique naturae discrimen divina ipsa nobis ostendit Scriptura. Indicare quippe eam unitatem volens quae ad id quod sumptum est pertinet, elicit per unitatem sive unionem utrasque naturas sibi fecisse proprias; ita ut, aeque ejus qui erat atque sumpsit ac ejus qui sumptus est nobis ostenderit unitatem, quae ex facta cum ipso conjunctione processit.»

Cum itaque demonstratum luculenter sit impium Theodorum naturae nomen pro persona usurpasse, deteriorem adhuc ejus blasphemiam proferemus in medium, qua docet, quid ipse unitatis nomine intelligat, ut plenius condemnentur ejus patrocinatores. In octavo igitur sermone de Incarnatione haec scribit: «Constat autem quid unitate importetur: per [Col. 0306B] hanc enim coalescentes naturae unicam personam unitate perficiunt; ita ut, quemadmodum de masculo et femina Dominus inquit eos non jam duos, sed unam carnem esse; similiter etiam, unitatis rationes non jam duae, sed unica sit persona, constante semper distinctione naturarum. Quemadmodum enim ibi numeri non tollitur duplicitas, quod una caro dicatur, liquet enim quemadmodum una dicatur, eodem pariter modo minime naturae aufertur [ Leg. aufert] discrimen unitas ipsa personae. Cum porro naturas discernimus, perfectam Dei Verbi naturam profitemur, perfectamque personam (non enim hypostasis dici absque persona potest), perfectam pariter humanam naturam personamque similiter. Cum autem in harum copulationem sive conjunctionem animum intendimus, unicam tunc esse personam praedicamus.» Haec nos, quanquam dictu Christianis horribilia, producere in medium coacti sumus ex Theodori impiaeque epistolae patronorum insania, propitium nobis Deum fieri postulantes: quibus tamen demonstratum est universa Theodoriana impietate exsecrabilem eam epistolam esse refertam.

[Col. 0306C] Et haec quidem omnia respondimus ad ea quae in vestro capitulorum libro continebantur, quibus impiam praefatam epistolam vindicare nitebamini, pravasque propterea Theodori Nestoriique instaurare sententias, quorum praefata epistola commendat impietatem. Quoniam vero permulta in memorata impia epistola ad Marim haereticum scripta praeteriistis, neque ausi estis ea vestris capitibus inserere, ne forte ex iis etiam Christianus populus, quanta a vobis propugnaretur impietas intelligeret, necessarium esse judicavimus, haec quoque paucis ostendere. In ea enim epistolae parte, quae praetermissa a vobis est, habetur ⁜ a : «Cyrillum aures omnium episcoporum in Ephesum convenientium veneno obcaecanti omnium oculos obtinuisse sapientium; invenisse autem modum [Col. 0306D] ex odio in Nestorium praeconcepto: atque nulla instituta disquisitione et judicio Nestorium ab eadem Ephesina synodo sede sua fuisse deturbatum.» Pariter in eadem epistola habetur: «Duodecim ea capitula ab Cyrillo conscripta, quanquam cum recta fide pugnarent, ab Ephesinae synodi episcopis proposita fuisse atque confirmata, illisque eos tanquam verae fidei consonantibus consensisse; atque Nestorium, propterea quod odio haberetur ab civitate sua, primariisque civibus ejus, illuc minime potuisse reverti.» Atque hoc modo nefarie illius epistolae scriptor, [Col. 0308A] non modo haereticos tuetur ac laudat, sed catholicos etiam nominare non veretur. De beato namque Rabula Edessenorum episcopo, eximiae pietatis antistite, cujus ad sepulcrum ad haec usque tempora mirabilia patrantur, hoc modo in impia illa sua epistola scribit: «Tyrannus nostrae civitatis, quem tu etiam ipse non ignoras, qui occasione fidei, non solum cum eo viventes persequitur, sed etiam eos qui dudum ad Dominum abierunt. Quorum unus est beatus Theodorus praedicator veritatis, et doctor Ecclesiae, qui non solum vivens haereticos per propriam fidem percussit, sed etiam post mortem arma spiritalia in libris suis dereliquit Ecclesiae filiis, sicut et tua reverentia, cum eo collocuta cognovit, et his quae ab eo scripta sunt praebuit fidem. Hunc ausus est, [Col. 0308B] qui omnia audet, ab Ecclesia anathematizare.» Rursusque in sancti Cyrilli contumeliam, haec ipsa in exsecrabili ea epistola continentur: «Cor Aegypti emollitum est, et sine vexatione, rectae fidei assentitus est; et inorditate contra vivos et mortuos irruentes in confusione sunt, satisfacientes pro delictis suis et contraria priori suae doctrinae docentes, et quod oporteat confiteri in templum atque inhabitantem in eo.» Atque haec quidem in memorata epistola sparsim intricata, manifeste vobis ob oculos ponere conati sumus, ut, etsi sero, quandoque tamen, recta cogitantes ab pravis iis opinationibus, erroribusque discedatis.

[Col. 0308C] Tanta porro sceleratae illius epistolae est impietas, ut neque vos ipsi ausi sitis, ut dicitur, universa quae ipsa complectitur, in capitibus quae misistis, proponere, quanquam nonnulla perversa explicatione interpretari tentaveritis. Quis enim Christianis erit annumerandus, qui eam impiam non dicat, quae tot tantasque continet blasphemias? Quisquis enim ejus epistolae defensionem suscipit in qua S. Cyrillus haereticus appellatur, primaque Ephesina rejicitur synodus, hic manifeste stat a Nestorii partibus, ejusque adhaeret impietati, quem ipsa epistola inquisitione judicioque bis damnatum fuisse fatetur quidem, sed non dogmatum causa, verum civium odio ad Ecclesiam non esse reversum ⁜ * : atque non peccati reus est modo ob hanc causam, qui ejus epistolae tuetur partes, verum quia Coelestinum quoque papam condemnat, [Col. 0308D] de Cyrillo dicentem, Cyrilli fidem nostram fidem esse. Ac pariter, qui duodecim ea sancti Cyrilli capita cum recta fide pugnare contendit, is non sanctum Cyrillum modo atque beatae memoriae Coelestinum, primamque Ephesinam synodum damnat, sed adversus quoque sanctum Chalcedonense concilium judicium fert quod Cyrillum scriptis Patrem esse sibi atque doctorem declaravit; atque insuper adversus sanctum Leonem Romanorum pontificum, qui ad Chalcedonensem concilium scribens de duodecim sancti Cyrilli capitibus haec habet: «Definitiones adversus Nestorium ab sanctae recordationis Cyrillo propositae in tuto perstiterunt [ Graec. persistant].»

Quanquam vero omnis plena sit iniquitatis exsecrabilis ea epistola, unam tamen minime celare potuit veritatem, Theodoro scilicet post mortem etiam [Col. 0310A] a piis orthodoxisque hominibus fuisse dictum anathema, et ab Ecclesia rejectum esse, quem Theodorum omnium qui hactenus exstitere haereticorum blasphemum, impia illa epistola Ecclesiae magistrum vocat praeconemque veritatis, cujus blasphemiarum exiguam partem altera jam vobis epistola exposuimus: verbis namque SS. Cyrilli, Procli ac Rabuli quid ipsi contra Theodorum scripserint, ostendimus, atque quemadmodum eum, impiamque ejus doctrinam, atque iniquitatem condemnaverint. Ejusmodi autem sunt Theodori blasphemiae, ut neque vos ipsi, qui Theodorum eas proponentem tuemini, illas propugnare ausi sitis - cum tamen constet a nemine, qui impietatem judicio suo proscripserit, defendi posse ejusdem impietatis patronum, nisi is fortasse ab [Col. 0310B] errore recesserit primum, atque resipuerit, atque illa condemnaverit, quae olim impie docuisset. Ad caeteras autem contumelias adversus sanctum Cyrillum ea in epistola jactatas adjicitur etiam, turpiter egisse Cyrillum, adeo ut eorum poenitens quae docuisset pridem adversam illis doctrinam proposuerit. Exinde vero epistolae scriptor insanissimus esse proditur. Quo namque loci doctrinam astruxit Cyrillus cum sua priore pugnantem? quo poenituit? vel quomodo fieri potuit ut a sancta Chalcedonensi synodo sanctis Patribus annumeraretur, si, quemadmodum narrat epistola, prioris eum suae doctrinae poenituisset? Qui enim ab errore revertitur ad sanitatem non inter doctores ascribitur, sed veluti ab errore conversus.

Hoc denique modo epistolam scriptor concludit: «Confiteri ac credere oportet in templum, et eum qui in templo inhabitat.» Quo ex loco, quantum ad impietatem epistolae spectat ejusque patronos, universa subvertitur recta fides. Catholica quippe Ecclesia [Col. 0310C] unicum Dominum Jesum Christum Filium Dei unigenitum confitetur, neque uspiam docet credendum esse in templum, ejusque inhabitatorem, aut haec confiteri oportere, quemadmodum ad sancti baptismatis gratiam admissis tradit, ut confiteantur et credant in unum Deum Patrem omnipotentem, et in unum Dominum Jesum Christum Filium Dei unigenitum, et in Spiritum sanctum, non in duos Filios, vel in duos Christos, prout epistola ad Marim Persam diserte statuit esse credendum, templi atque in ipso inhabitantis fide proposita, quo fit ut quarta sanctae Trinitatis persona constituatur.

Demonstratum est itaque his omnibus, praefatae exsecrabilis epistolae patronos atque laudatores ab orthodoxa fide omnino alienos esse judicatos. Caeterum, [Col. 0310D] quia sanctum Cyrillum idcirco ab Orientalibus esse receptum dicitis, propterea quod sua illa capita interpretatus sit, minime miramur vos in vestris ad nos missis capitibus similiter esse deceptos, cum videlicet acta quoque prioris Ephesinae synodi ignorare videamini. Namque sanctus Coelestinus, et prima Ephesina synodus, et S. Leo, et ipsum quoque S. Chalcedonense concilium, ea S. Cyrilli capitula exceperunt, suoque suffragio confirmaverunt, nullamque eorum expositionem unquam quaesivere. Explicatio enim adhibita est non catholicorum gratia, sed propter haereticos, qui Nestorii partibus addicti memorata [Col. 0312A] capita oppugnabant. Ut enim vos ipsi fatemini, neque sancta Evangelia, neque Apostolus, nec reliquae divinae litterae perciperentur satis, nisi essent a sanctis Patribus interpretatae. Caeterum in vos ipsos argumenta confusionis congeritis, aientes tunc ab Orientis Nestorii propugnatoribus receptum esse Cyrillum, cum sua capitula exposuisset. Contra namque apostolica Romana sedes, atque Cyrillus in suam communionem admiserunt episcopos qui in Nestorium sententiam dixerant, ejusque impietatem condemnaverant. Itaque sanctus ipse Romanus pontifex Xystus, cum concilio suo ad S. Cyrillum scribens, laboresque ab eo pro Ecclesiae unitate susceptos laudans inter caetera haec habet: «Ad nos reversi sunt fratres, ad nos, inquam, qui morbum communi studio persequentes animarum curavimus sanitatem.» Et [Col. 0312B] post pauca: «Exsulta, frater charissime, et ad nos recollectis fratribus victor exsulta. Quaerebat Ecclesia quos recepit. Nam si neminem perire volumus de pusillis, quanto magis gaudere nos oportet sanitate rectorum. Legimus quantum gaudii una ovis reportata praestiterit, et idcirco intelligendum est quid laudis habeat tot revocasse pastores. Greges aspiciuntur in singulis, nec unius hic causa tractatur, quoties agitur de sanitate multorum.» Et rursus: «Gaudeo, inquit, Antiochenae Ecclesiae sacerdotem vocari jam a sanctitate tua venerabilem virum, et domnum; et merito vocatur domnus qui communem Dominum recognovit, qui incarnationis mysterium, voce catholica, nobiscum confitetur.» Et iterum: «Votivae, ait, sunt semper molestiae fidem praedicantium; [Col. 0312C] his namque cum beatitudine copiosa merces paratur in coelo, quibus propter justitiam maledictiones, persecutiones, et omne malum praecipitur sustinere. Passus es falsitatem, ut victricem faceres veritatem, et ideo nunc insultandum est falsitati, quia nullus perire potuit veritati.» Ac denique. «Haec, inquit, ad venerationem tuam fraternitas mecum sancta scribit, probans tuos in omnibus, et confirmans labores, qui tamen graves aut amari esse non potuerunt, quia huic impensi sunt, cujus onus leve, et jugum suave portamus.»

Haec ad S. Cyrillum de Orientalibus S. Xystus; sed cum stulte admodum protuleritis pariter, ea epistolae quae ad Marim Persam inscribitur damnatione laedi sancti Chalcedonensis concilii definitionem, quaerimus qua tandem ratione commoti id scribere [Col. 0312D] sustinueritis? Non itaque putetis, sanctae Chalcedonensis synodi doctrinam quidpiam eorum quae in impia epistola continentur simile complecti; id enim dicere Christianum non est. Quinimo scitote ea omnia quae in eadem epistola, Theodorique libris habentur, cum sanctae fidei definitione, a Chalcedonensi concilio tradita, omnino pugnare. Epistola enim ac Theodorus alium esse Deum Verbum, alium Christum statuunt; sancta autem Chalcedonensis synodus, unicum agnoscit Dominum nostrum Jesum Christum Deum Verbum incarnatum, ac absque sui mutatione hominem factum. Epistola atque Theodorus Dei Verbum ex sancta atque gloriosa Deipara, ac semper virgine Maria carnem assumpsisse, [Col. 0314A] ac ex ipsa natum esse non confitentur, quare etiam sanctissimam Virginem Mariam inficiantur Deiparam esse: sancti vero Patres in Chalcedonensi concilio congregati sanctissimam Mariam Deiparam confessi sunt. Impius Theodorus atque anonyma epistola duas admittentes personas, unicam tamen personam per habitualem unionem profiteri se simulant: synodus autem duplici naturae hypostaticam esse unionem affirmans, unicam personam praedicat, sive potius unicam subsistentiam Christi unigeniti Filii Dei. Rursus ea epistola priorem Ephesinam synodum, ac sanctum Cyrillum damnat, cujus etiam capitula impia vocat: Nestorium autem et Theodorum vindicat ac laudat: Chalcedonensis vero synodus in omnibus Ephesinam priorem synodum [Col. 0314B] sequitur, Cyrillum Patris doctorisque titulis ornat, synodicamque illius epistolam, cui duodecim ea subnexa sunt capitula, confirmat, Nestorium damnat; atque ad haec Judaicum symbolum a Theodoro consarcinatum, quod olim etiam in prima Ephesina synodo damnatum fuerat, et post ea quae superius recensuimus in eadem sancta Chalcedonensi synodo rolatum fuerat, similiter exsecratur, atque cum auctore suo anathematizat.

Haec itaque definitionibus sanctae Chalcedonensis synodi constituta sunt, nec obscurum quidpiam prolocuta est circa fidem synodus, verum ubique et in omnibus eam sectata est confessionem fidei, a Domino benigne concessam per apostolos suos, quam sancti ipsi praedicarunt apostoli, quam sancti trecenti octo decim Patres Dei Ecclesiae tradiderunt, quam centum et quinquaginta Patres itidem de Spiritus sancti divinitate dogmata declarantes confirmaverunt. Hanc secuti sunt sancti Patres Ephesum convenientes primum; [Col. 0314C] hanc amplexa est sancta Chalcedonis synodus, quae anathemate feriit, quicunque aliud symbolum traderet, sive fidei expositionem, praeter eam quae a sanctis trecentis et octodecim Patribus tradita est.

Quae cum ita se habeant, sero tandem cognoscite, uter rectius sanctam Chalcedonensem tueatur synodum, isne qui eam praefatos SS. Patres fideliter secutam, recte universa definiisse contendit, an is qui ei tribuere nititur impios loquendi modos haereticorum? Fieri namque minime potest ut qui puras primae Ephesinae synodi sanctiones, catholicasque voces admittunt, quique SS. PP. Coelestinum, Cyrillum, Leonem ac Chalcedonensis synodi definitionem recipiunt, ii scelestam quoque ad Marim epistolam, cum iis quae percensuimus, omnino pugnantem [Col. 0314D] admittant. Quis enim Ecclesiae magistros atque contraria docentes vel orthodoxos simul atque haereticos, vel condemnatos una cum condemnantibus valeat amplecti? Caeterum, ut plenius ea quae a Theodoreto et Iba turbata sunt intelligatis, haec alia quoque vobis exponere operae pretium existimavimus.

Noveritis itaque, quod cum diversis temporibus accusatus esset Ibas apud piissimae recordationis regem Theodosium, ob Nestorianam Theodorianamque impietatem in sua ea epistola contentam, ac propter contumelias in sanctum Cyrillum ejusque capitula prolatas, et apud Proclum sanctum Constantinopoleos [Col. 0316A] archiepiscopum, atque apud complures Antiochiae archiepiscopos, novissime autem ab eodem rege, ac Flaviano, qui Proclo in Constantinopolitana sede successor suffectus fuit, judicio adversus eumdem Ibam ferendo Photius Tyri, et Eustathius Beryti episcopi delecti sunt: a quibus de fide sua reprehensus Ibas, deque injuriis in sanctum Cyrillum jactatis, cum sibi defensionis daretur locus, negavit quidpiam ab se in sanctum Cyrillum contumeliose dictum vel scriptum esse, post reconciliationem inter Orientales sanctumque Cyrillum ipsum constitutam; verum criminosa ea epistola ab accusatoribus producta palam eam post reconciliationem, conscriptam fuse demonstratum est.

Ibas igitur, ex suamet eadem depositione memoratam [Col. 0316B] epistolam omnino repudiasse cognoscitur: quamobrem praelaudati episcopi impietatem epistolae considerantes, etiamsi Ibas eam ab se editam esse minime confiteretur, par per omnia suffragium protulere adversus impietatem quam epistola complectebatur. Censuerunt quippe ab Iba anathematizari Nestorium cum impiis dogmatibus suis; quae in iniqua epistola colligebantur, excipi autem trecentorum atque octodecim Patrum fidem oportere, prioremque Ephesinam synodum ceu in Spiritu sancto congregatam, eodem modo atque eam quae ex trecentis iisdem atque octodecim sanctis Patribus constitit, quam Ephesinam synodum, una cum sancto Cyrillo, duodecimque capitulis ejus ea impia epistola contumeliis lacessebat.

[Col. 0316C] Cum porro ab Iba minime perficerentur ea quae fuerant ab judicibus constituta, ipse ab episcopatu dejectus est, atque interea sancta Chalcedonensis synodus coacta, ad quam neque vocatus est Ibas, neque ut episcopus interfuit, Nonno jam in ejus locum per manuum impositionem subrogato, qui etiam ad sanctam eamdem Chalcedonis synodum advocatus fuerat. Perfectis autem iis quae circa fidem constituenda fuerant, adveniens Ibas postulavit, de substitutione sibi facta causam agitari, qua ab episcopatu dejiciebatur, praefatumque Photii Eustathiique suffragium in medium protulit; quod cum legeretur, advenientes pariter accusatores ejus, acta Tyri produxerunt, in quibus etiam impia ea epistola continebatur. Hac legi similiter coepta, cognoscens Ibas ob [Col. 0316D] ejus impietatem condemnandum se omnino fore, si suam esse fateretur, actorum interpellans lectionem, sic locutus est: Clericorum Edessenorum litteras legi jubete, ut, quam alienus ab iis sim, quorum insimulor, cognoscatis. Cum haec pariter lecta essent, considerantes episcopi Photii Eustathiique suffragium, atque institutam adversus Ibam accusationem, constituere rursus ab ipso impleri oportere quae Photius atque Eustathius judicaverant, ac suscipi definitionem quam ipsa sancta synodus conclamavit, ipsique subscribi, qua quidem definitione, et primam Ephesinam synodum, et sanctum Cyrillum complexa fuerat, ejusque doctrinam, quae omnia, ut animadvertimus, in nefaria ea epistola ludibriis contemnebantur. His autem manifeste docemur, sanctam ipsam [Col. 0318A] Chalcedonensem synodum disposuisse, ut ea omnia ab Iba fierent, ad impiae saepius memoratae epistolae eversionem atque condemnationem. Miramur igitur vos adhuc iniquae ei epistolae patrocinari, quam neque Ibas ipse, vel Tyri, vel post ea, quae ibi acta sunt, in sancta Chalcedonensi synodo suam ausus est appellare, neque sustinere, quin potius cleri Edesseni litteris, Photiique, atque Eustathii suffragio usus est, ut institutam adversum se ob impiam illam epistolam declinaret accusationem.

Ad caetera porro omnia pessime a vobis exposita adjecistis etiam, ut Eunomii divulgationem de Iba factam mendaci intelligentia perverteretis, affirmantes eam Eunomii divulgationem super impia ea epistola institutam esse. Fertur enim haec in ipsa contineri: [Col. 0318B] quod cum in priore epistolae parte Ibas sanctum Cyrillum injuriis proscidisset, circa finem tamen se ipsum corrigendo emendaverit: cum tamen manifestum sit Eunomii eam declamationem minime ad impiam eam epistolam pertinere, sed de subrogatione, quae Tyri Ibae facta fuerat per Photium et Eustathium in ea sermonem institui. In actis enim apud ipsos manifeste fassus est Ibas, quemadmodum etiam superius indicavimus, se ante haec cum reliquis Orientis episcopis sanctum Cyrillum injuriis affecisse, cum scilicet ipsorum ejusque dispar esset sententia: post autem, unione inter ipsos perfecta, nihil omnino ab se injuriosum in sanctum Cyrillum fuisse prolatum; ex qua Ibae confessione, Eunomius Ibam primum in sanctum Cyrillum injurias congerentem [Col. 0318C] reperiens, post autem resipiscentem, aientemque abs se nihil omnino, post constitutam unionem, adversus sanctum Cyrillum fuisse prolatum, memoratam perfecit declamationem. Nemini porro dubium esse potest, indicatam impiam epistolam Ibae tributam, ab initio ad extremum omni iniquitate, atque in sanctum Cyrillum contumelia scatere, neque causae quidpiam est, ut credatur, Eunomium priores epistolae partes, tanquam pravas traduxisse, reliquas vero, quae pejores sunt, laudibus efferre voluisse. Nemo enim cordatus probat eum qui unius ejusdemque ac similis rei simul laudator sit, idemque vituperator. Quisquis igitur Eunomii declamationem non ad Ibae subrogationem Tyri factam spectare, verum ad impiae memoratae epistolae . . . . pertinere, quisquis, inquam, id dicere audet, is minime veritati obsequitur, verum, veluti haereticus Patribus injuriam afferre nititur.

[Col. 0318D] Atque id etiam mirati sumus, quod scribere veriti minime sitis. Sancti Cyrilli capita obscura esse, eamque impiam epistolam, tanquam Spiritu sancto afflante, clarescentem laudaveritis. Manifestum est siquidem verba haec non Spiritus sancti virtute, sed maligni spiritus impetu a vobis esse prolata: cum Patres Ecclesiaeque magistros obscuritatis redargueritis, epistolae autem illius malitiam blasphemiasque laudibus extuleritis: quamobrem recte convenit vobis caeterisque omnibus similia de sanctis Ecclesiae Patribus sentientibus, illud a Petro apostolo de iis dictum, qui Epistolas sancti Pauli perverse intelligebant: quod has indocti atque instabiles depravant, ut et caeteras Scripturas, ad suam ipsorum perditionem (II Petr. III. 16) . Sic itaque vobis etiam prave intelligentibus [Col. 0320A] ea quae ab Ecclesiae magistris tradita sunt, atque ex divinis litteris hausta obscura esse videntur. Atque haec quidem de Iba atque impia illa epistola in aliquibus libris perscrutata reperiuntur.

Namque operae pretium est ut sciatis acta ea in quibus impia illa continetur epistola, minime complecti in authenticis iis quibus episcopi subscripserunt, quorum authentica exemplaria in sanctissima Romana Ecclesia et in Constantinopolitica, atque etiam in sacro nostro palatio servata sunt. Quoniam igitur undique manifestum est impiam eam epistolam omni iniquitate refertam esse, sanctisque sacrae Chalcedonensis synodi definitionibus adversari, reliquum est ut qui dixerint ipsam in sancta Chalcedonensi synodo contineri, ii non modo propriam tutari [Col. 0320B] malitiam omni conatu eniti censeantur; verum insignem quoque sancto concilio faciant injuriam. Quaecunque enim approbata atque confirmata a memorata sancta synodo sunt, ea omnia nominatim in fidei definitione ab ipsa tradita continentur.

Volumus autem vobis simul constare, Theodoritum quoque, postquam adversus duodecim sancti Cyrilli capita calamum perstrinxisset, Nestorium ejusque pravitatem defendentem, post sanctae synodi definitionem id habuisse in mandatis, primo quidem ut anathematizaret Nestorium, sanctamque et gloriosam semper virginem Mariam Deiparam confiteretur, et idipsum exsecutus est. Quare Ibas pariter atque Theodoritus, non veluti magistri aut Patres, sed ut poenitentes, et perniciosas sententias detestantes de quibus fuerant accusati, atque definitionem Chalcedonensis [Col. 0320C] synodi amplexi, ipsique subscribentes, in ea recepti sunt; cum in Ecclesia catholica sit in more positum haereticos qui proprium exsecrentur errorem ad orthodoxamque fidem revertantur, suscipi in communionem, non autem veluti magistros Patribus connumerari. Itaque alios etiam Orientales episcopos, quorum quidam a Nestorii partibus stantes, priori Ephesinae synodo sanctoque Cyrillo contradixerant, cum postea anathema dixissent Nestorio, perversaeque ipsius sententiae, apostolica Romana sedes sanctusque Cyrillus in communionem receperunt, atque propterea ab sancta Dei Ecclesia suscepti intelliguntur.

Id autem a vobis etiam animadverti cupimus, non [Col. 0320D] Ibam tantum et Theodoritum ob oppugnata duodecim ea sancti Cyrilli capita fuisse ab episcopatu dejectos, verum Domnum quoque Antiochensem archiepiscopum condemnationis subiisse judicium, propterea quod scripsisset, expedire ut duodecim ea capita silentio premerentur; quod judicium in Domnum institutum, synodus Chalcedonensis, eo quoque e vivis sublato, probavit atque confirmavit. Haec porro verissima esse, atque ita quemadmodum a nobis exposita sunt, se habere ipsemet Theodoritus testatur in epistola ad Joannem Germaniciae episcopum haec scribens: «Quid enim profani mentiuntur ac dicunt, nullam circa dogmata novam factam esse sectionem, propter quas caedes igitur, sive praestigia expulsus ego sum? quasnam moechias perpetravit [Col. 0322A] quispiam? quaenam quis sepulcra pervertit? sed notum ipsis quoque Barbaris est atque perspicuum, me caeterosque dogmatum causa fuisse dejectos. Enim vero dominum etiam Domnum, tanquam capitula non admittentem expulerunt, ea omni laude digna, optimi illi vocantes, seque in his permansuros profitentes. Me autem qui ipsorum constitutiones legerem, ut haereseos principem divulgarunt.» Ex quibus aperte colligitur ob sancti Cyrilli capita adversus Nestorium proposita, et Domnum, et Theodoretum ipsum, et Ibam, et nonnullos praeterea deturbatos sedibus suis fuisse, ac Theodoretum quidem et Ibam resipiscentes, atque memorata capitula probantes, ac reliqua omnia quorum causa suis pulsi sedibus fuerant, a sancta Chalcedonensi synodo fuisse receptos: minime vero eos qui non resipuerant: Domni vero condemnationem etiam post mortem ejus fuisse confirmatam.

[Col. 0322B] Cum autem scripseritis pariter exsecrari a vobis eas Theodori blasphemias, quas ad vos ipsi transmisimus, cujuscunque illae sint: Theodoro porro anathema dicere dubitetis, quod jam ipse sit in Ecclesiarum, ut dicitur, communione praemortuus: scitoto eum qui dixerit minime Theodorum anathematizari licere, sed episcopis esse adnumerandum, ob eam causam, quod, ut asseruistis, in Ecclesiae communione decesserit, eum pariter et Judam posse in apostolorum numerum asciscere, qui latens, et notus solum perscrutanti humana secreta Deo, fuit ab ipso cum caeteris discipulis ad communionem admissus; nam juxta id quod sentire haec aientes videntur, digni reprehensione sunt apostoli quoque, qui post mortem ejus, suffragio adversus ipsum lato, eum [Col. 0322C] condemnaverunt aliumque in locum ejus substituerunt. Praeterea, cum nomen ipsius in sanctis Evangeliis legatur inter caeteros apostolos, non tamen idcirco, vel ut apostolus recipitur, vel exinde anathematis judicio potuit liberari. Sic igitur habete, eum in Ecclesiarum communione decedere, qui fidem catholicam ad mortem usque illibatam custodierit.

Enimvero, si Manichaeus quispiam, vel Arianus, sive Nestorianus, vel Eutychianus, aut alius cujuscunque generis haereticus vel Graecorum insania captus, Ecclesiae communicans vixerit, atque hoc modo decesserit, post mortem autem vel ex scriptis ejus, vel alia quavis ratione haereticus fuisse deprehendatur, nihil tamen catholica fides detrimenti capit, neque ipse propterea a condemnatione liberatur, [Col. 0322D] quod in Ecclesiarum pace dicatur decessisse; ac revera nequaquam interitus haereticos a condemnationis judicio, quod perversa eorum commerita est opinatio, liberat, quinimo potius vel ob hoc ipsum, quod viventes non resipuerint, justius condemnantur.

Multis autem id ipsum confirmari potest exemplis, haereticos videlicet, qui dum viverent, ad sanitatem reversi non sunt, post mortem fuisse condemnatos. Eunomius enim, et Apollinarius, et Bonosus, ac superioribus temporibus Valentinus, Basilides, Marcion, et Cerinthus, aliique permulti, qui anathematibus dum viverent, subjecti non fuerant, post mortem damnati sunt, atque ab Ecclesia catholica anathematizantur, propterea quod in suis erroribus vita functi [Col. 0324A] sunt, quemadmodum econtra ii qui injuste damnationis passi fuerant judicium, Flavianus videlicet atque Joannes, sancti Constantinopoleos archiepiscopi, post mortem sunt ab ipsa catholica Ecclesia restituti. Vestro porro judicio haereticos qui propriis inhaerentes erroribus decesserint, damnatione liberari opus est: catholicos autem injuste judicatos minime post mortem revocari ad Ecclesiae pacem, quod quanta plenum sit iniquitate, vix dici potest.

Quibus exemplis perspicue ostendimus, Ecclesiae esse traditione sancitum haereticos post mortem quoque judicari posse, atque anathematibus condemnari. Caeterum ulterius adhuc idipsum ex sanctorum apostolorum Constitutionibus demonstratur validius: quo namque loci constituunt utiles esse [Col. 0324B] pro mortuorum requie eleemosynarum oblationes, sic prosequuntur «Id autem de piis hominibus dicimus: de impiis enim etiamsi universa mundi substantia pro ipsis pauperibus distribueretur, non eis quidquam proderit: cui enim superstiti divina adversabantur, certum est etiam amoto non esse profutura.» Apostolis igitur hoc modo circa pios, qui decesserint homines, definientibus, quis statuere audeat, haereticos post mortem, potissimum vero Theodorum ipsum, a condemnatione liberos esse oportere, quem sancti Patres, veluti Judaeis. Graecis atque Sodomitis deterius blasphemantem, ipsis connumerarunt, atque una cum impietate sua condemnaverunt?

Caeterum haereticos post mortem quoque, ut superius constituimus, esse damnandos, sanctus etiam Augustinus Africanae cujusdam urbis episcopus in epistola ad Bonifacium diserte tradit: «Quamvis, inquit, [Col. 0324C] et si vera essent quae ab eis objecta sunt Caeciliano et nobis possent aliquando monstrari, ipsum jam mortuum anathematizaremus; sed tamen Ecclesiam Christi, quae non litigiosis opinionibus fingitur, sed divinis attestationibus comprobatur, propter quemlibet hominem relinquere minime debemus.»

Haec Augustinus. Similiter autem non modo permultos, qui adversus fidem erraverant, mortuos anathematizavit Ecclesia et sancti Patres, sed episcopos etiam qui vel in ultima sua voluntate, vel ab intestato haereticis consanguineis, vel etiam extraneis sua bona reliquissent. Octuagesimus enim primus Africanae synodi canon haec habet: «Item constitutum est, ut si quis episcopus haeredes extraneos a consanguinitate sua, vel haereticos etiam consanguineos, [Col. 0324D] aut paganos Ecclesiae praetulerit, etiam post mortem ei dicatur anathema, et nomen ejus inter sacerdotes Dei non computetur; nec excusationis illi locus sit, quod intestatus decesserit: quia utique debuit factus episcopus, rei suae ordinationem congruam suae professioni nequaquam in aliud tempus differre.» Si itaque, quemadmodum ecclesiastico eo canone definitum est, post mortem quoque anathemate feriunt episcopi ob divitias ipsas haud recte distributas, quanto justius excommunicationi subjiciendi erunt qui in Deum ipsum peccaverunt, dicente Scriptura: Si homo in hominem peccaverit, erit qui pro ipso oret; si autem in Deum deliquerit, quis orabit pro eo?

[Col. 0326A] Cum autem ostenderimus fuisse praeteritis temporibus a sanctis Ecclesiae Patribus lege sancitum, post mortem etiam, eos qui vel contra fidem, vel adversus Ecclesiae canones erraverint, anathematizari oportere: necessarium pariter esse prospicimus ea quoque quae nostra hac aetate facta sunt omnibus manifesta constituere, ut omnis tollatur contradictio, quae a profanorum haereticorum, ipsorumque impietatis patrocinatoribus possit excitari. Laurentium namque et Dioscorum, qui diversis temporibus apostolici throni sanctitatem subripuerant, quanquam nihil in fide peccassent, ob idipsum tamen, quod per ambages episcopatum suscipere conati fuerant, vita jam functos apostolica judicavit sedes, atque condemnavit.

[Col. 0326B] Verum cum in vestris litteris id etiam adjeceritis: si quis haereticum anathematizaverit, et in ipsum sententiam ferens, omnes quoque cum ipso sentientes, adjunxerit, eum illos omnes complecti, qui quavis ratione id ipsum quod damnatur probaverint: itaque cum Paulum Samosatensem, et Photium, et Nestorium, et Bonosum condemnaveritis, minime opus esse ut Theodorum quoque eadem cum ipsis sentientem nominatim condemnetis: scitote primo quidem illos suppresso nomine anathematizari, qui haeresum auctores sunt in errore secuti, caeteros autem minime deceperunt. At vero haeresum duces et magistros Ecclesia nominatim anathematizat. Theodorus porro non modo Nestorii magister exstitit, verum etiam impis scriptis suis permultos induxit in [Col. 0326C] errorem. Etenim quemadmodum recti Ecclesiae doctores ex propriis doctrinis agnoscuntur atque propter ipsas commendantur, ita econtra, perversarum sententiarum auctores ex propriis ipsorum litteris redarguuntur atque anathematizantur. Cum igitur Theodorus et haeresiarches exstiterit et innumeras prope blasphemias in suis libris protulerit, nihil vobis superest causae cur anathema in ipsum dicere detrectetis.

Circa fidei vero expositionem, quam vestris litteris inseruistis, etsi multa sint de quibus nobis vobiscum esset conquerendum, nihilo tamen minus id totum, ignorantiae simplicitatique condonari oportere existimavimus. Alicubi namque versate scripsistis, alicubi verbis usi estis, neque in sacris litteris, neque a sanctis Ecclesiae Patribus unquam adhibitis; alibi Ecclesiae doctores ipsos, juxta quod vobis visum [Col. 0326D] est, condemnastis, atque adhuc quemdam ad orthodoxam fidem omnino pertinentem silentio praeteriistis. Quapropter oportet vos, juxta sanctorum Patrum admonitionem, vel scientes loqui, vel si ignari estis, tacere, atque ab doctis et scientibus erudiri.

Jam vero cum scripseritis, quemadmodum Aegyptiis respondere debeamus, miramur quidem, vos scilicet qui impiam eam epistolam, Theodorum, Nestorium, perversasque eorum sententias defenderitis, nunc commonere nos instituisse, quid sit a nobis, aliis Ecclesiae hostibus respondendum. Siquidem si ea quae scripta a vobis sunt quis consideraverit, nihil aliud Aegyptios hortabitur, quam ut Nestorium [Col. 0328A] Theodorumque haereticos suscipiant, universosque sanctos Patres rejiciant, qui ipsos eorumque infidelitatem condemnaverunt: atque adeo ex uno in alium incidant errorem; cum ad nos scribentes ut hostibus Ecclesiae responderemus abominabilem eam epistolam orthodoxam appellare non dubitaveritis.

Nitimini itaque primum vosmetipsos corrigere, post autem caeteros docere: si quis enim vel Theodorum, vel dictam Ibae epistolam, vel Theodoreti scripta adversus rectam fidem proposita defendit, haereticis is annumeratur, et ab Ecclesia catholica alienus efficitur, cujus caput est Unigenitus Dei Filius, Deus et Dominus noster Jesus Christus, ab cujus Ecclesia impia ea epistola separatur, et Theodori patrocinatores. Itaque expedit vobis ab impiae illius [Col. 0328B] epistolae, Theodorique defensione cessare. Si enim Paulus apostolus prohibet aliquid suo, aliquid caeterorum apostolorum nomine vocari, eosque objurgat, qui dicebant: «Ego sum Pauli, ego autem Cephae, etc.»

Pauca desiderantur.

[Col. 0329D] In hoc libro ⁜ a quidquid deflendo potius quam declamando (vili licet stylo, tamen benigno) fuero prosecutus, [Col. 0330D] ne quis me affectu cunctos spernentis, omnibusve melioris (quippe qui commune bonorum [Col. 0331A] dispendium malorumque cumulum lacrymosis querelis defleam), sed condolentis patriae incommoditatibus miseriisque ejus, ac remediis condelectantis, edicturum putet, quia vero ⁜ a non tam fortissimorum militum enuntiare trucis belli pericula mihi statutum est, quam desidiosorum. Silui (fateor) cum immenso dolore mentis ⁜ b et animi compunctione cordisque contritione, et attonito sensu saepius haec omnia in [Col. 0332A] animo revolvere ⁜ 1 et (ut mihi renum scrutator est Dominus) spatio bilustri temporis, vel eo amplius praetereuntis: imperitia, sicut et nunc, una cum charissimis ⁜ c mei amicis imperantibus, ut qualemcunque gentis Britannicae historiolam sive admonitiunculam scriberem. In zelo igitur domus Domini, sacrae legis seu cogitatuum rationibus, vel fratrum religiosis precibus coactus, nunc persolvo debitum, [Col. 0333A] multo tempore antea exactum, vile quidem stylo ⁜ a , sed fidele (ut puto) et amicale quibusque egregiis Christianis; grave vero et importabile apostatis insipientibus. Quorum priores (ni fallor) cum lacrymis forte quae ex Dei charitate profluunt, alii cum tristitia (sed quae de indignatione et pusillanimitate deprebensae conscientiae extorquetur) illud excipient. Igitur ⁜ b , Deo volente, pauca, 1. De situ, 2. De contumacia, 3. De subjectione, 4. De rebellione, 5. De secunda subjectione ac duro ⁜ c famulatu, 6. De religione, 7. De persecutione, 8. De sanctis martyribus, [Col. 0334A] 9. De diversis haeresibus, 10. De tyrannis, 11. De duabus gentibus victricibus ⁜ d , de prima vastatione ⁜ e , 12. De defensione, 13. De secunda vastatione ⁜ f , 14. De secunda ultione, 15. De tertia vastatione, 16. De fame, 17. De epistolis ⁜ g , 18. De victoria, 19. De sceleribus, 20. De nuntiatis subito hostibus, 21. De famosa peste, 22. De consilio, 23. De saeviore multo primis hoste, 24. De urbium subversione, 25. De reliquiis, 26. De postrema pace, ⁜ h quae postrema victoria temporibus nostris Dei nutu donata est, dicere curabo ⁜ i .

[Col. 0333B] CAPUT PRIMUM. De situ Britanniae. —Britannia insula in extremo ferme orbis limite circium ⁜ 1 occidentemque versus, divina, ut dicitur, statera terrae totius ponderatrice librata; ab Africo boreali propensius tensa axi, octingentorum in longo millium, ducentorum [Col. 0333C] in lato spatium (exceptis diversorum prolixioribus promontorium [promontoriorum] tractibus, quae arcuatis Oceani sinibus ambiuntur) tenens: cujus diffusione ⁜ b , et ut dicam, intransmeabili undique circulo, absque meridianae freto plagae quo ad Galliam Belgicam navigatur, vallata duum ⁜ c ostiis nobilium Thamesis ac Sabrinae fluminum veluti brachiis, per quae eidem olim transmarinae deliciae ratibus vehebantur, aliorumque minorum meliorata: bis denis, bisque quaternis ⁜ d civitatibus ac nonnullis castellis ⁜ e , murorum ⁜ f , turrium serratarum, portarum, domorumque [Col. 0334B] ⁜ g quorum ⁜ h culmina minaci proceritate ⁜ i porrecta in edito ⁜ j forti compage pangebantur ⁜ k molitionibus ⁜ l non improbabiliter instructis decorata: campis ⁜ m late pansis, collibusque amoeno situ locatis praepollenti culturae aptis, montibusque ⁜ n alternandis [Col. 0334C] animalium pastibus magne ⁜ o convenientibus (diversorum ⁜ p colorum flores humanis gressibus pulsati, non indecentem quondam ⁜ q seu picturam eisdem imprimebant ⁜ r ), electa veluti sponsa monilibus diversis ornata: fontibus lucidis, crebris undis niveas veluti glareas pellentibus, pernitidisque rivis leni murmure serpentibus, quorumque ⁜ s in ripis accubantibus suavis saporis pignus praetendentibus, et lacubus frigidum aquae torrentem vivae exundantibus irrigua.

CAP. II. De contumacia. —Haec erecta cervice et [Col. 0335A] mente, ex quo inhabitata est, nunc Deo, interdum civibus, nonnunquam etiam transmarinis regibus, et subjectis interdum ⁜ a ingrata consurgit. Quid enim deformius, quidque iniquius potest humanis ausibus vel esse vel intromitti negotium, quam Deo timorem, bonis civibus charitatem, in altiore dignitate compositis ⁜ b absque fidei detrimento debitum denegare honorem, et frangere divino sensui humanoque fidem, et abjecto coeli et terrae metu, propriis adinventionibus aliquem ex libidinibus ⁜ c regi? Igitur non omittens priscos illos communesque cum omnibus gentibus errores, quibus ante adventum Christi in carne omne humanum genus obligabatur astrictum, nec enumerans patriae portenta ipsa diabolica, pene numero vincentia Aegyptiaca ⁜ d (quorum nonnulla, lineamentis [Col. 0335B] adhuc deformibus intra vel extra deserta moenia solito more rigentia, torvis vultibus intuemur), neque nominatim inclamitans montes ipsos aut colles vel fluvios olim exitiales, nunc vero humanis usibus utiles, quibus divinus honor a caeco tunc populo cumulabatur; et tacens vetustos immanium tyrannorum annos qui in aliis longe positis regionibus vulgati sunt (ita ut Porphyrius rabidus canis orientalis adversus Ecclesiam ⁜ e , dementiae suae ac vanitatis stylo hoc etiam annecteret: Britannia est ⁜ f , inquiens, fertilis provincia tyrannorum ), illa tamen proferre conabor in medium quae temporibus imperatorum Romanorum et passa est, et aliis intulit civibus longe positis ⁜ g mala; quantum tamen potuero, non tam ex scripturis patriae scriptorumve monumen [Col. 0335D] (quippe quae, vel si qua fuerint, aut ignibus hostium exusta, aut civium exsilii ⁜ h classe longius deportata, non compareant) quam transmarina relatione; quae crebris irrupta intercapedinibus, non satis claret.

CAP. III. De subjectione. —Etenim reges Romani ⁜ i cum orbis imperium obtinuissent, subjugatisque finitimis quibusque regionibus vel insulis Orientem versus, prima Parthorum pace Indorumque confinium (qua peracta, in omni pene terra tum cessavere [Col. 0336A] bella) potioris famae vicibus firmassent, non acies flammae quodammodo rigidi tenoris ⁜ 1 ad Occidentem caeruleo Oceani torrente vel cohiberi potuit ⁜ j , vel exstingui: sed transfretans insulae parendi leges nullo obsistente advexit, imbellemque populum sed infidelem, non tam ferro et igni ⁜ k machinisque, ut alias gentes, quam solis minis vel judiciorum concussionibus, in superficie tamen vultus, presso in altum cordis dolore, sui obedientiam proferentem edictis subjugavit.

CAP. IV. De rebellione. —Quibus statim Romam, ob inopiam cespitis, ut aiunt ⁜ l , repedantibus et nihil de rebellione suspicantibus, rectores sibi relictos ad enuntianda plenius vel confirmanda Romani regni molimina leaena trucidavit dolosa. Quibus ita gestis ⁜ m cum [Col. 0336B] talia senatui nuntiarentur, et propero exercitu vulpeculis (ut fingebat) subdolis ⁜ n ulcisci festinaret: non militaris in mari classis parata fortiter dimicare pro patria, neque quadratum agmen, nec dextrum cornu aliusve belli apparatus in littore ⁜ o , sed terga pro scutis fugantibus dabantur ⁜ p , et colla gladiis (gelido per ossa tremore currente) manusque vinciendae muliebriter protenduntur: ita ut in proverbium et derisum longe lateque efferatur, quod non Britanni sunt ⁜ 2 in bello fortes, nec in pace fideles.

CAP. V. De secunda subjectione et duro famulatu. — Itaque multis Romani ⁜ q perfidorum caesis, nonnullis ad servitutem (ne terra penitus in solitudinem redigeretur) mancipalibus reservatis, patria vini oleique [Col. 0336C] experte ⁜ r , Italiam petunt, suorumque quosdam praepositos relinquentes, indigenarum dorsis mastigias, cervicibus jugum, solo nomen Romanae servitutis haerere facturos, ac non tam militari manu quam flagellis ⁜ s callidam gentem maceraturos; et si res sic postulavisset, ensem (ut dicitur) vagina vacuum lateri ejus populi ⁜ t accommodaturos; ita ut non Britannia, sed Romana ⁜ u insula censeretur, et quidquid habere potuisset aeris, argenti vel auri, imagine Caesari ( F. Caesaris] notaretur.

[Col. 0337A] CAP. VI ⁜ a . De religione. —Interea glaciali frigore rigenti insulae, et veluti longiore terrarum secessu soli visibili non proximae, verus ille sol, non de firmamento temporali ⁜ b , sed de summa etiam coelorum arce tempora cuncta excedente, universo orbi praefulgidum ⁜ 1 sui coruscum ostendens; tempore (ut scimus) summo Tiberii Caesaris (quo absque ullo impedimento ejus propagabatur religio, comminata, senatu nolente, a principe morte delatoribus militum ejusdem) radios suos primum indulget, id est sua praecepta Christus.

CAP. VII. De persecutione. —Quae licet ab incolis tepide suscepta sunt, apud quosdam tamen integre, et alios minus, usque ad persecutionem Diocletiani tyranni novennem: in qua subversae per totum mundum [Col. 0337B] sunt ecclesiae, et cunctae sacrae Scripturae quae inveniri potuerunt, in plateis exustae, et electi sacerdotes gregis Domini cum innocentibus ovibus trucidati: ita ut ne vestigium quidem (si fieri potuisset) in nonnullis provinciis ⁜ c Christianae religionis appareret. Permansere ⁜ d tunc quantae fugae, quantae strages, quantae diversarum mortium poenae, quantae religionis ⁜ e apostatarum ruinae, quantae gloriosissimorum martyrum coronae, quanti persecutorum rabidi furores, quantae econtrario sanctorum patientiae fuere, ecclesiastica historia narrat: ita ut agmine denso certatim, relictis post tergum mundialibus tenebris, ad amoena coelorum regna, quasi ad propriam sedem, tota festinaret Ecclesia.

[Col. 0337C] CAP. VIII. De sanctis martyribus. —Magnificavit igitur misericordiam suam Deus nobiscum ⁜ f , volens omnes homines salvos fieri (I Tim. II, 4) , et vocans non minus peccatores quam eos qui putant se esse justos ⁜ g (Matth. IX, 13; Marc. II, 17; Luc. V, 32) , qui gratuito munere supradicto, ut cognoscimus ⁜ h , persecutionis tempore, ne ⁜ i crassa atrae noctis caligine Britannia obfuscaretur, clarissimas lampades sanctorum martyrum nobis accendit, quorum nunc corporum sepulturae et passionum loca, si non lugubri divortione ⁜ j barbarorum, quamplurima ob scelera nostra civibus adimerentur, non minimum intuentium mentibus ardorem divinae charitatis incuterent. Sanctum Albanum Verolamiensem, Aaron et Julium [Col. 0338A] Legionum urbis cives, et caeteros ⁜ k utriusque sexus diversis in locis summa magnanimitate in acie Christi perstantes dico. Quorum prior postquam charitatis gratia confessorem alium ⁜ l persecutoribus insectatum, et jam jamque comprehendendum [imitans et in hoc Christum animam pro ovibus ponentem (Joan. X, 15) ], domo primum, ac mutatis dein mutuo vestibus, occuluit, et discrimini ⁜ m se fratris in supradicti vestimentis libenter persequendum dedit: ita Deo placens ⁜ n inter sacram confessionem cruoremque coram impiis, Romana tum stigmata cum horribili phantasmate ⁜ o praeferentibus signorum ⁜ p miraculis mirabiliter adornatus est, ut oratione ferventi, illi Israeliticae arenti viae minusque tritae (stante diu arca, prope glareas testamenti in medio Jordanis canali) simile [Col. 0338B] iter ignotum, trans nobilis fluvii ⁜ q alveum, cum mille viris sicco ingrediens pede (suspensis utrinque modo praeruptorum fluvialibus montium gurgitibus), aperiret, et priorem carnificem tanta prodigia videntem in agnum ex lupo mutaret, et una secum triumphalem martyrii palmam sistere ⁜ r vehementius, et excipere fortius faceret. Caeteri vero sic diversis cruciatibus torti sunt, et inaudita membrorum discerptione lacerati sunt ⁜ s , ut absque cunctamine gloriosi in egregiis Hierusalem veluti portis martyrii sui tropaea defigerent. Nam qui superfuerant, silvis ac desertis abditisque speluncis se occultavere, exspectantes a justo rectore omnium Deo carnificibus severa quandoque judicia, sibi vero animarum tutamina. ⁜ t Igitur bilustro supradicti turbinis necdum ad integrum [Col. 0338C] adimpleto ⁜ u , emarcescentibusque nece suorum auctorum nefariis edictis ⁜ v , laetis luminibus omnes Christi tirones, quasi post hiemalem ac prolixam noctem, temperiem lucemque serenam aurae coelestis excipiunt; renovant ecclesias ad solum usque destructas; basilicas sanctorum martyrum fundant, construunt, perficiunt; ac velut victricia signa propalant; dies festos celebrant; sacramenta ⁜ x mundo corde oreque conficiunt; omnes exsultant filii, gremio ac si matris Ecclesiae confoti.

CAP. IX. De diversis haeresibus. —Mansit namque haec scripti capitis membrorumque ⁜ y consonantia suavis, donec Ariana perfidia, atrox seu ⁜ 2 anguis, transmarina nobis evomens venena, fratres in unum [Col. 0339A] habitantes exitiabile ⁜ a faceret sejungi; ac sic quasi via facta trans Oceanum omnes omnino bestiae ferae mortiferum cujuslibet haereseos virus horrido ore vibrantes, lethalia dentium vulnera patriae novi semper aliquid audire volenti, et nihil certe stabiliter obtinenti, infigebant.

CAP. X ⁜ b . De tyrannis. —Itemque tandem tyrannorum virgultis crescentibus, et in immanem silvam jam jamque erumpentibus, insula nomen Romanum, nec tamen mores ⁜ c legemque tenens, quin potius abjiciens, germen suae plantationis amarissimae ad Gallias, magna comitante satellitum caterva, insuper etiam imperatoris ⁜ d insignibus, quae nec decenter usquam gessit nec legitime ⁜ e , sed ritu tyrannico et tumultuante initiatum milite Maximum mittit. Qui, [Col. 0339B] callida primum arte potius quam virtute, finitimos quosque pagos vel provincias contra Romanum statum, per ⁜ f retia perjurii mendaciique sui facinoroso regno annectens, et unam alarum ad Hispanias, alteram ad Italiam extendens, et thronum iniquissimi imperii apud Treveros statuens, tanta insania in dominos debacchatus est, ut duos imperatores legitimos, unum Roma, alium religiosissima vita pelleret. Nec mora: tam fertilibus ⁜ g vallatus audaciis, apud Aquileiam urbem capite nefando caeditur, qui decorata totius orbis capita regni quodammodo cervicibus ⁜ h dejecerat.

CAP. XI. De duabus gentibus victricibus, et de prima vastatione. —Exin Britannia omni armato milite militaribusque ⁜ i copiis, rectoribus linquitur ⁜ j immanibus, ingenti juventute spoliata (quae comitata vestigiis [Col. 0339C] supradicti tyranni domum nusquam ultra rediit), et omnis belli usus ignara penitus ⁜ k , duabus primum gentibus transmarinis vehementer saevis, Scotorum a circione, Pictorum ab aquilone calcabilis multos stupet gemitque per annos ⁜ l .

CAP. XII. De defensione. — ⁜ m Gens igitur Britonum, Scotorum Pictorumque non ferens, ob quorum ⁜ n infestationem ac dirissimam oppressionem, legatos Romam cum epistolis mittit, militarem manum ad se vindicandam lacrymosis postulationibus poscens, et subjectionem sui Romano imperio continue tota animi virtute, si hostis longius arceretur, vovens. Cui mox [Col. 0340A] destinatur legio praeteriti mali immemor, sufficienter armis instructa. Quae ratibus trans Oceanum in patriam advecta, et cominus cum gravibus hostibus congressa, magnamque ex eis multitudinem sternens, et omnes e finibus depulit, et subjectos cives tam atroci dilaceratione ex imminenti captivitate liberavit. Quos jussit construere inter duo maria trans insulam murum, ut esset arcendis hostibus turba ⁜ o instructus terrori, civibusque tutamini. Qui vulgo irrationabili absque rectore factus, non tam lapidibus quam cespitibus, non profuit.

CAP. XIII. De secunda vastatione. —Illa legione cum triumpho magno et gaudio domum repetente ⁜ p , illi priores inimici, ac quasi ⁜ q ambrones lupi profunda fame tabidi, siccis faucibus in ovile transilientes, [Col. 0340B] non comparente pastore, alis remorum remigumque brachiis, ac velis vento sinuatis ⁜ r vecti, terminos rumpunt, caeduntque omnia, et quaeque omnia maturam ceu segetem metunt, calcant, transeunt.

CAP. XIV ⁜ s . Iterum de eadem vastatione. —Itemque mittuntur queruli legati, scissis (ut dicitur) vestibus, opertisque sablone capitibus, impetrantes a Romanis auxilia, ac veluti timidi pulli patrum fidelissimis ⁜ t alis succumbentes, ne penitus misera patria deleretur, nomenque Romanum ⁜ u quod verbis tantum apud eos auribus resultabat, vel exterarum gentium opprobrio obrosum vilesceret. At illi, quantum humanae naturae possibile est, commoti tantae historia tragoediae, volatus ceu aquilarum, equitum in terra, nautarum in mari, cursus accelerantes, inopinatos primum, tandem terribiles inimicorum ungues cervicibus infigunt [Col. 0340C] mucronum ⁜ v , casibusque foliorum tempore certo ad simulandam istam ⁜ x peragunt stragem; ac fit, si montanus torrens crebris tempestatum rivulis auctus, sonorosoque meatu alveos exundans, ac sulcato dorso fronteque acra, erectis, ut aiunt, ad nebulas undis (luminum quibus pupilli persaepe licet palpebrarum convolutibus ⁜ y innovati, adjunctis sibi minutissimarum rotarum tautonibus veluti fuscantur ⁜ z ) mirabiliter spumans; ast uno objectas sibi evincit gurgite moles: ita aemulorum agmina auxiliatores ⁜ aa egregii (si qua tamen evadere potuerant) propere trans maria fugaverunt, quia anniversarias avide praedas nullo [Col. 0341A] obsistente trans maria exaggerabant. Igitur ⁜ a Romani patria reversi, denuntiantes nequaquam se tam laboriosis expeditionibus posse frequentius vexari, et ob imbelles erraticosque latrunculos, Romana stigmata, tantum talemque exercitum, terra ac mari fatigari: sed ut insula ⁜ b potius, consuescendo armis ac viriliter dimicando, terram, substantiolam, conjuges, liberos et (quod his majus est) libertatem vitamque totis viribus vindicaret, et gentibus nequaquam se fortioribus (nisi segnitia et torpore dissolverentur ⁜ c ) ut inermes vinclis vinciendas nullo modo, sed instructas peltis, ensibus, hastis, et ad caedem promptas protenderet manus, suadentes (quia et hoc putabant aliquid derelinquendo populo commodi accrescere) murum, non ut alterum, sumptu [Col. 0341B] publico privatoque adjunctis secum miserabilibus indigenis solito structurae more, tramite a mari usque ad mare inter urbes quae ibidem forte ob metum hostium collocatae fuerant, directo librant, fortia formidoloso populo monita tradunt, exemplaria instituendorum armorum relinquunt, in littore quoque Oceani ad meridianam plagam, qua ⁜ d naves eorum habebantur, et inde barbariae ⁜ e ferae bestiae timebantur, turres per intervalla ad prospectum maris collocant, valedicunt ⁜ f tanquam ultra non reversuri.

CAP. XV ⁜ g . De tertia vastatione. —Itaque illis ad sua remeantibus, emergunt certatim de curicis ⁜ h , quibus sunt trans Tithicam vallem vecti ⁜ i (quasi in alto Titane incalescenteque caumate de altissimis foraminum cavernulis fusci vermiculorum cenci ⁜ j ) tetri [Col. 0341C] Scotorum Pictorumque greges, moribus ex parte dissidentes, et una eademque sanguinis fundendi aviditate concordes, furciferosque magis vultus pilis, quam corporum pudenda pudendisque proxima vestibus tegentes: cognitaque condebitorum reversione et reditus denegatione, solito confidentius ⁜ k omnem aquilonalem extremamque terrae partem pro indigenis muro tenus capessunt. Statuitur ad haec in edito arcis acies ad pugnam, inhabilis ad fugam, trementibus praecordiis inepta, quae diebus ac noctibus stupido sedili marcebat. Interea non cessant uncinata [Col. 0342A] nodorum ⁜ l tela quibus miserrimi cives de muris tracti solo allidebantur. Hoc scilicet eis immaturae mortis supplicium, qui tali funere rapiebantur; fratrum quo pignorum ⁜ m suorum miserandas imminentes poenas cito exitu devitabant. Quid plura loquar ⁜ n ? Relictis civitatibus muroque celso, iterum quibus ⁜ o fugae: iterum dispersiones solito desperabiliores. Item ab hoste insectationes: item strages accelerantur crudeliores: et sicut agni a lanionibus, ita deflendi cives ab inimicis discerpuntur, ut commemoratio eorum ferarum assimilaretur agrestium.

CAP. XVI. De fame. —Nam laniunt seipsos mutuo, nec pro exigui victus brevi sustentaculo miserrimorum civium latrocinando ⁜ p ; et augebantur extraneae ⁜ q clades domesticis motibus: quo et hujusmodi ⁜ r tam [Col. 0342B] crebris direptionibus vacuaretur omnis regio totius cibi baculo, excepto venatoriae artis solatio.

CAP. XVII. De epistolis. —Igitur rursum miserae reliquiae mittentes epistolas ⁜ s ad Agitium Romanae potestatis virum (hoc modo loquentes) inquiunt ⁜ t : Agitio ter consuli gemitus Britannorum. Et post pauca ⁜ u loquentes: Repellunt nos barbari ad mare, repellit nos ⁜ v mare ad barbaros: inter haec oriuntur ⁜ x duo genera funerum, aut jugulamur, aut mergimur. Nec pro eis quidquam adjutorii habent. Interea famis dira ac famosissima vagis ac nutabundis haeret, quae multos eorum cruentis compellit ⁜ y praedonibus sine dilatione victas dare manus, ut pauxillum ad refocillandam animam cibi caperent: alios vero nusquam ⁜ z ; quin potius de ipsis montibus, speluncis ac saltibus, dumis [Col. 0342C] consertis continue rebellabant.

CAP. XVIII. De victoria. —Et tum primum inimicis per multos annos in terra ⁜ aa agentibus, strages dabant, non confidentes ⁜ bb in homine, sed in Deo, secundum illud exemplum ⁜ cc Philonis: Necesse est adesse divinum ubi humanum cessat auxilium. Quievit parumper inimicorum audacia, nec tamen nostrorum malitia. Recesserunt hostes a civibus, nec cives a suis sceleribus.

CAP. XIX. De sceleribus. —Moris namque continui erat genti (sicut et nunc est), ut infirma esset ad retundenda hostium tela et fortis et invicta ⁜ dd ad civica [Col. 0343A] bella, et ad onera peccatorum sustentanda ⁜ a : infirma est ⁜ b (ut inquam) ad exsequenda pacis ac veritatis insignia, fortis ⁜ c ad scelera et mendacia. ⁜ d Revertuntur ergo impudentes grassatores ad hibernas domos ⁜ e , post non multum temporis reversuri. Picti in extrema parte insulae tunc primum et deinceps requieverunt, praedas et contritiones nonnunquam facientes. In talibus itaque induciis desolato populo saeva cicatrix obducitur, alia virulentiore tactus ⁜ f pullulante. Quiescente autem vastatione ⁜ g , tantis abundantiarum copiis insula affluebat, ut nulla haberi ⁜ h tales retro aetas meminisset, cum quibus omnimodis et luxuria crescit. Crevit etenim germine praepollenti, ita ut eodem tempore diceretur: Omnino talis auditur fornicatio, qualis nec inter gentes (I Cor. V, 1) . [Col. 0343B] Non solum vero hoc vitium, sed fuerunt ⁜ i omnia quae humanae naturae accedere ⁜ j solent, et praecipue (quod et nunc quoque in ea totius boni evertit statum) odium veritatis fuit cum assertoribus suis ⁜ k , amor mendacii cum suis fabricatoribus, susceptio mali pro bono, veneratio nequitiae pro benignitate, cupido tenebrarum pro sole, exceptio Satanae pro angelo lucis (II Cor. XI, 14) . Ungebantur reges et ⁜ l non per Deum, sed qui caeteris crudeliores exstarent; et paulo post ab unctoribus non pro veri examinatione trucidabantur, aliis electis trucioribus. Si quis vero eorum mitior, et veritate aliquatenus propior videretur, in hunc Britanniae quasi ⁜ m subversorem omnium odia telaque sine respectu torquebantur ⁜ n , et omnia quae displicuerant Deo, placuerantque ⁜ o , aequali saltim [Col. 0343C] lance pendebantur, si non gratiora fuissent displicentia: ita ut merito patriae illud exemplum ⁜ p propheticum, quod veterano ⁜ q illi populo denuntiatum est, potuerit aptari: Filii, inquiens, sine lege dereliquistis Dominum, et ad iram ⁜ r provocastis sanctum Israel. Quid adhuc percunctemini ⁜ s apponentes iniquitatem? Omne caput languidum et omne cor moerens: a planta pedis usque ad verticem, non est in eo sanitas (Isa. I, 4-6) . Sicque agebantur ⁜ t cuncta quae saluti contraria fuerint, ac si nihil largiretur mundo medicinae a vero omnium medico ⁜ u . Et non solum hac ⁜ v saeculares viri, sed et ipse grex Domini ejusque pastores, qui [Col. 0344A] exemplo esse omni plebi debuerint, ebrietate quamplurimi, quasi vino madidi torpebant resoluti, et animositatum tumore, jurgiorum contentione, invidiae capacibus ⁜ 1 ungulis, indiscreto boni malique judicio carpebantur; ita ut perspicue, sicut et nunc est, effundi videretur contemptio super principes, et seduci vanis eorum et errore ⁜ x , in invio et non in via (Psal. CVI, 40) .

CAP. XX. De nuntiatis subito hostibus. — ⁜ y Interea volente Deo purgare familiam suam, et tanta malorum labe infectam auditu tantum tribulationis emendare, non ignoti rumoris penniger ceu volatus arrectas omnium penetrat aures, jam jamque adventus veterum hostium volentium penitus totam ⁜ z delere et inhabitare solito more a fine usque ad terminum [Col. 0344B] regionem. Nequaquam tamen ob hoc proficiunt, sed comparati jumentis insipientibus, strictis (ut dicitur) morsibus rationis frenum obfirmantes, per latam diversorum vitiorum, mortique ⁜ aa proclive ducentem (relicto salutari, licet arcto, itinere), discurrebant viam.

CAP. XXI. De famosa peste. —Dum ergo (ut Salomon ait) servus durus non emendatur verbis; flagellatur stultus, et non sentit (Prov. XXIX, 19) : pestifera namque lues feraliter insipienti populo incubuit ⁜ bb , quae in brevi tempore ⁜ cc tantam ejus multitudinem, remoto mucrone, sternit, quantam ne possent vivi humare. Sed ne hac quidem emendantur ⁜ dd , ut illud Isaiae prophetae in eo quoque populo ⁜ ee impletum dicentis: Et vocavit Deus populum ⁜ ff ad planctum, et ad [Col. 0344C] calvitium, et ad cingulum sacci: ecce coeperunt ⁜ gg vitulos occidere et jugulare arietes; ecce manducare et bibere et dicere: Manducemus et bibamus, cras enim moriemur (Isa. XXII, 12, 13) . Appropinquabat siquidem tempus quo ejus iniquitates, ut Amorrhaeorum, complerentur.

CAP. XXII. De consilio. —Initur namque consilium: quid optimum, quidve saluberrimum ad repellendas tam crebras et tam ferales ⁜ hh supradictarum gentium irruptiones praedasque, decerni potius ⁜ ii deberet.

CAP. XXIII. De saeviore multo primis hoste. —Tum omnes consiliarii una ⁜ jj cum superbo tyranno Gurthrigerno [Col. 0345A] Britannorum duce ⁜ a caecantur, et ⁜ b adinvenientes tale praesidium, imo excidium patriae, ut ferocissimi illi nefandi nominis Saxones, Deo hominibusque invisi, quasi in caulas lupi, in insulam ad retrudendas ⁜ c aquilonales gentes intromitterentur. Quo utique nihil ei usquam perniciosius, nihil amarius factum est. O altissimam sensus caliginem, o desperabilem crudamque mentis hebetudinem! Quos propensius morte, cum abessent, tremebant, sponte (ut ita dicam) sub unius tecti culmine invitabant: Stulti sunt ⁜ d principes (ut dictum est) Thafneos ⁜ e , dantes Pharaonis consilium insipienti ⁜ f (Isa. XIX, 11) . Tum erumpens grex catulorum de cubili leaenae barbariae tribus (ut lingua ejus exprimitur) Cyulis, nostra lingua ⁜ g longis navibus, secundis velis, secundo ⁜ h [Col. 0345B] omine auguriisque; quibus vaticinabatur certo apud eum praesagio, quod ter centum annis terram ⁜ i cui proras librarat ⁜ j , insideret: centum vero quinquaginta, hoc est demidio ⁜ k temporis saepius quoque ⁜ l vastaret. Evectus primo in orientali parte insulae, jubente tyranno, terribiles infixit ungues, quasi pro patria pugnaturus, sed eam certius impugnaturus. Cui supradicta genitrix (primo comperiens agmini ⁜ m fuisse prosperatum) item mittit satellitum canumque prolixiorem catastam ⁜ 1 , quae ratibus advecta adunatur cum manipularibus spuriis. Inde germen iniquitatis, radix amaritudinis, virulenta plantatio nostris condigna meritis, in nostro cespite, ferocibus palmitibus pampinisque pullulabat ⁜ n . Igitur intromissi in insulam barbari, veluti militibus, et magna (ut mentiebantur) [Col. 0345C] pro bonis discrimina hospitibus ⁜ o subituris, impetrant sibi annonas dari. Quae multo tempore impertitae clauserunt (ut dicitur) canis famem. Item queruntur ⁜ p non affluenter sibi epimenia contribui, occasiones de industria colorantes; et nisi ⁜ q profusior eis munificentia cumularetur, testantur se cuncta insulae rupto foedere depopulaturos. Nec mora, minas effectibus prosequuntur.

CAP. XXIV. De urbium subversione. —Confovebatur namque ultionis justae praecedentium scelerum causa, de mari usque ad mare ignis orientalis ⁜ r sacrilegorum manu exaggeratus, et finitimas quasque civitates [Col. 0346A] agrosque populans, qui ⁜ s non quievit accensus, donec cuncta pene exurens insulae superficiem rubra occidentalem trucique Oceanum lingua delamberet. In hoc ergo impetu Assyrio, olim ut in Judaeam ⁜ t comparando, completur quoque in nobis secundum historiam, ut dicitur ⁜ u : Incenderunt igni sanctuarium tuum, in terra polluerunt tabernaculum nominis tui (Psal. LXXIII, 7) . Et iterum dicit ⁜ v : Deus, venerunt gentes in haereditatem tuam, polluerunt templum sanctum tuum (Psal. LXXVIII, 1) , etc. Ita ut cunctae columnae ⁜ x crebris arietibus, omnesque coloni cum praepositis ecclesiae, cum sacerdotibus ac populo, mucronibus undique micantibus ac flammis crepitantibus, simul solo sternerentur, et miserabili visu, in medio platearum, una turrium edito cardine evulsarum ⁜ y , [Col. 0346B] murorumque celsorum saxa, sacra altaria, cadaverum frusta, crustis ac gelantibus ⁜ z purpurei cruoris tecta, velut in quodam horrendo torculari mixta viderentur, et nulla esset omnimodis praeter horribiles ⁜ aa domorum ruinas, bestiarum volucrumque ventres in medio sepultura, salva sanctarum animarum reverentia; si tamen multae inventae sint quae arduis coeli per id ⁜ bb temporis a sanctis angelis vehebantur ⁜ cc . Ita enim degeneraverat vinea illa olim bona in amaritudinem versa ⁜ dd , uti raro secundum prophetam videretur post tergum vindemiatorum (Mich. VII, 1) aut messorum racemus vel ipsa.

CAP. XXV. De reliquiis. —Itaque nonnulli miserarum reliquiarum in montibus deprehensi acervatim jugulabantur: alii fame confecti accedentes, manus [Col. 0346C] hostibus dabant in aevum servituri ⁜ ee : si tamen non continuo trucidarentur; quod altissimae gratiae stabat in loco ⁜ ff : alii transmarinas petebant regiones cum ululatu magno, seu celeusmatis ⁜ 2 vice, hoc modo sub velorum sinibus cantantes: Dedisti nos tanquam oves escarum, et in gentibus dispersisti nos, Deus ⁜ gg (Psal. XLIII, 12) : alii a ⁜ hh montanis collibus, minacibus praeruptis vallati et densissimis saltibus marinisque rupibus, vitam suspecta semper mente credentes, in patria licet trepidi perstabant. ⁜ ii Tempore igitur interveniente, aliquanto cum recessissent domum crudelissimi praedones, roboratae a Domino ⁜ jj reliquiae [Col. 0347A] (quibus confugiunt undique diversis in locis ⁜ a miserrimi cives, tam avide quam apes alvearii procella imminente), simul deprecantes eum toto corde, et (ut dicitur) innumeris onerantes aethera votis, ne ad internecionem ita usquequaque ⁜ b delerentur, duce Ambrosio Aureliano viro modesto (qui solus fuit comes fidelis, fortis, veraxque ⁜ c forte Romanae gentis, qui ⁜ d tantae tempestatis collisione, occisis in eadem parentibus purpura nimirum indutis ⁜ 1 , superfuerat, cujus nunc temporibus nostris soboles magnopere avita bonitate degeneravit) vires capessunt, victores provocantes ad praelium, queis victoria, Deo annuente ⁜ e , ex voto cessit.

CAP. XXVI. De postrema pace: quae postrema victoria temporibus nostris Dei nutu donata est. —Et ex [Col. 0347B] eo tempore nunc cives, nunc hostes vincebant, ut in ista gente experiretur Dominus solito more praesentem Israelem utrum diligat eum Dominus ⁜ f , an non: usque ad annum obsessionis Badonici montis, qui prope Sabrinum ostium habetur ⁜ g , novissimaeque ferme de furciferis non minime stragis, quique quadragesimus quartus (ut novi) oritur ⁜ h annus, mense jam primo ⁜ i emenso, qui jam ⁜ j et meae nativitatis est. Sed ne nunc quidem, ut antea, civitates inhabitantur ⁜ k , sed desertae dirutaeque hactenus squalent, cessantibus licet externis bellis, sed non tamen ⁜ l civilibus. Haesit enim tam desperati insulae excidii, insperatique mentio auxilii memoriae eorum, qui utriusque miraculi testes exstitere; et ob hoc reges, publici [Col. 0348A] privatique ⁜ m , sacerdotes ecclesiastici suum ⁜ n ordinem servarunt. At illis decedentibus, cum successisset aetas tempestatis illius nescia, et praesentis tantum serenitatis experta, ita cuncta veritatis ac justitiae moderamina concussa ac subversa sunt, ut eorum ⁜ o , non dicam vestigium, sed ne monimentum quidem in supradictis propemodum ordinibus appareat, exceptis paucis, et valde paucis, qui ob amissionem tantae multitudinis, quae quotidie prona fuit ⁜ p ad tartara, tam brevis numeri ⁜ q habentur, ut eos quodammodo venerabilis mater Ecclesia ut ⁜ r in suo sinu recumbentes non videat, quos solos veros ⁜ s habet. Quorum ne quis me egregiam vitam hominibus ⁜ t admirabilem, Deoque amabilem carpere putet (quibus nostra infirmitas sacris ⁜ u orationibus, ut non [Col. 0348B] penitus collabatur, quasi columnis quibusdam ac fulcris saluberrimis sustentatur), dixi ⁜ v si qua liberius de his, imo lugubrius, cumulo malorum compulsus, qui serviunt non solum ventri, sed diabolo potius quam Christo, qui est benedictus super omnia Deus in saecula ⁜ x (Rom. IX, 5) , non tam disceptavero quam deflevero. Quippe quid ⁜ y celabunt cives quod non solum norunt ⁜ z , sed exprobrant in circuitu ⁜ aa nationes?

[Col. 0347D] CAPUT PRIMUM. Increpatio in Constantinum. —1. Reges habet Britannia ⁜ a , sed tyrannos; judices habet, sed impios, saepe praedantes et concutientes, sed innocentes; vindicantes et patrocinantes, sed reos et latrones; quamplurimas conjuges habentes, sed scortantes ⁜ b et adulterantes; crebro jurantes, sed perjurantes; [Col. 0348D] voventes, et continuo propemodum mentientes; belligerantes, sed civilia et injusta bella agentes; per patriam ⁜ c quidem fures magnopere insectantes, et eos qui secum ad mensam sedent, latrones ⁜ d non solum amantes, sed et munerantes ⁜ e ; eleemosynas largiter dantes, sed e regione immensum [Col. 0349A] montem scelerum exaggerantes; in sede arbitraturi ⁜ a sedentes, sed raro recti judicii regulam quaerentes; innoxios humilesque despicientes; sanguinarios, superbos, parricidas, commanipulares ⁜ b et adulteros Dei inimicos, si sors (ut dicitur) tulerit, (qui ⁜ c cum ipso nomine certatim ⁜ d delendi erant) ad sidera prout possunt, efferentes; vinctos plures in carceribus habentes, quos dolo sui potius quam merito proterunt ⁜ e , catenis onerantes: inter altaria jurando ⁜ f demorantes, et haec eadem ac si lutulenta paulo post saxa ⁜ g despicientes. Cujus tam nefandi piaculi non ignarus est immundae leaenae Damnoniae ⁜ 1 tyrannicus catulus Constantinus.

2. Hoc anno post horribile juramenti sacramentum, quo se devinxit nequaquam dolos civibus (Deo [Col. 0349B] primum jureque jurando, sanctorum demum choris et genitrice comitantibus fretis) facturum, in duarum venerandis matrum sinibus, Ecclesiae carnalisque sub sancti abbatis amphibalo, latera regiorum tenerrima puerorum, vel praecordia crudeliter duum totidemque nutritorum (quorum brachia nequaquam armis, quae nullus pene hominum fortius hoc eis tempore tractabat, sed Deo altarique protenta, in die judicii ad tuae civitatis portas, Christe, veneranda patientiae ac fidei suae vexilla suspendent) inter ipsa, ut dixi, sacrosancta altaria nefando ense hastaque pro dentibus laceravit, ita ut sacrificii coelestis sedem purpurea ac si coagulati cruoris pallia attingerent. Et hoc ne post laudanda quidem merita egit. Nam multis ante annis crebris alternatisque fetoribus adulteriorum [Col. 0349C] victus, legitima uxore contra Christi Magistrique gentium interdictum repulsa dicentium: Quod Deus conjunxit, homo non separet (Matth. XIX, 6; Marc. X, 9) ; et: Viri, diligite uxores vestras (Colos. III, 19) . Amarissimum enim quoddam de vite Sodomorum in cordis sui infructuosa bono semini gleba, surculamen incredulitatis et insipientiae plantaverat, quod vulgatis domesticisque impietatibus velut qui busdam venenatis imbribus irrigatum, et ad Dei offensam avidius se erigens parricidii sacrilegiique crimen produxit in medium. Sed nec adhuc priorum retibus malorum expeditus, priscis recentia auget malis.

3. Age jam quasi praesentem arguo, quem adhuc superesse non nescio. Quid stupes animae carnifex [Col. 0349D] propriae? Quid tibi flammas inferni voluntarie accendis nunquam defecturas? Quid inimicorum vice propriis te confodis sponte ensibus, hastis? Anne ipsa quidem virulenta scelerum ac si pocula pectus tuum satiare quiverunt? Respice, quaeso, et veni ad Christum, siquidem laboras et immenso pondere curvaris; et ipse te, ut dixit (Matth. XI, 28) , requiescere faciet. Veni ad eum qui non vult peccatoris mortem, sed ut convertatur et vivat (Ezech. XXXIII, 11) . Dissolve [Col. 0350A] secundum prophetam vincula colli tui, fili Sion (Isa. LII, 2) . Redi, rogo, e longinquis licet peccatorum recessibus ad piissimum patrem, qui despicienti porcorum sordidos cibos ac pertimescenti dirae famis mortem et revertenti sibi, laetus occidere consuevit vitulum filio saginatum, et proferre primam erranti stolam et regium annulum (Luc. XV, 13) ; et tunc spei coelestis ac si saporem praegustans, senties quam suavis est Dominus (Psal. XXXIII, 9) . Nam si haec contempseris, scias te inextricabilibus tenebrosisque ignium torrentibus jam jamque rotandum urendumque.

CAP. II. Increpatio in Aurelium. —4. Quid tu quoque, ut propheta ait (Psal. XVI, 12) , catule leonine, Aureli Conane ⁜ h , agis? Nonne eodem quo supradictus, [Col. 0350B] si non exitiabiliore, parricidiorum, fornicationum adulteriorumque coeno, velut quibusdam marinis irruentibus tibi voraris feraliter undis? Nonne pacem patriae mortiferum ceu serpentem odiens, civiliaque bella et crebras injuste praedas sitiens, animae tuae coelestis porta pacis ac refrigerii praecludis? Relictus, quaeso, jam solus ac si arbor in medio campo arescens, recordare patrum fratrumque tuorum phantasiam, juvenilem immaturamque mortem. Num centennis tu ob religiosa merita, vel coaevus Mathusalae exceptus pene omni prole servaberis? Nequaquam. Sed nisi citius, ut Psalmista ait (Psal. VII, 13) , conversus fueris ad Dominum, ensem in te vibrabit in brevi suum Rex ille qui per prophetam: Ego, inquit, occidam, et ego vivere faciam; percutiam, et ego sanabo; [Col. 0350C] et non est qui de manu mea possit eruere (Deut. XXXII, 39) . Quamobrem excutere de fetido pulvere tuo (Isa. LII, 2) , et convertere ad eum toto corde qui creavit te ut, cum exarserit in brevi ira ejus, beatus sis sperans in eum (Psal. II, 12) : sin alias, aeternae te manebunt poenae conterendum saeva continue et nequaquam absumendum tartari fauce.

CAP. III. Increpatio in Vortiporium. —Quid tu quoque pardo similis moribus, et nequitiis discolor, canescente jam capite, in throno dolis pleno, et ab imis vertice tenus diversis parricidiis et adulteriis constuprato, boni regis, nequam fili, ut Ezechiae Manasses, Demetarum tyranne Vortipori stupide riges? Quid te tam violenti peccatorum gurgites, quos ut vinum optimum sorbes, imo tu ab eis voraris, [Col. 0350D] appropinquante sensim vitae limite non satiant? Quid quasi culminis malorum omnium stupro propria tua amota conjuge, ejusdemque honesta morte impudentis filiae quodam ineluctabili pondere miseram animam oneras? Ne consumas, quaeso, dierum quod reliquum est in Dei offensam: quia nunc tempus acceptabile et dies salutis (II Cor. VI, 2) vultibus poenitentium lucet, in quo bene operari potes, ne fiat fuga tua hieme vel sabbato (Matth. XXIV, 20) . Diverte, [Col. 0351A] secundum Psalmistam, a malo et fac bonum: inquire pacem bonam et sequere eam (Psal. XXXIII, 15-18) ; quia oculi Domini super te bona agentem, et aures ejus erunt in preces tuas, et non perdet de terra viventum memoriam tuam. Clamabis et exaudiet te; et ex omnibus tribulationibus tuis eruet te. Cor siquidem contritum et humiliatum (Psal. L, 19) timore ejus nusquam Christus spernit. Alioquin vermis tortionis tuae non morietur, et ignis ustionis tuae non exstinguetur (Isa. LXVI, 24; Marc. IX, 44) .

CAP. VI. Increpatio in Cuneglassum. —Ut quid in nequitiae tuae volveris vetusta faece, et tu ab adolescentiae annis urse multorum sessor aurigaque currus receptaculi ursi, Dei contemptor fortisque ejus depressor, Cuneglasse, Romana lingua lanio fulve? [Col. 0351B] Quare tantum certamen tam hominibus quam Deo praestas, hominibus civibus scilicet armis exitialibus ⁜ a , Deo infinitis sceleribus? Quid praeter innumerabiles casus, propria uxore pulsa, furciferam germanam ejus perpetuam Deo viduitatis castimoniam promittentem (ut poeta ait), summam ceu teneritudinem coelicolarum (tota animi veneratione vel potius hebetudine) nympharum, contra interdictum Apostoli (Gal. V, 21) denegantis posse adulteros regni coelestis esse municipes, suscipis? Quid gemitus atque suspiria sanctorum, propter te corporaliter moerentium ⁜ b , vice immanis leaenae dentium ossa tua quandoque fractura crebris instigas injuriis? Desine, quaeso, ut propheta ait, ab ira, et derelinque exitialem ac temetipsum maceraturum (quem coelo ac [Col. 0351C] terrae, hoc est, Deo gregique ejus spiras) furorem (Psal. XXXVI, 6) : fac eos potius mutatis pro te orare moribus; quibus suppetit supra mundum alligandi cum in mundo reos alligaverint, et solvendi cum poenitentes solverint potestas. Noli, ut ait Apostolus, superbe sapere, vel sperare in incerto divitiarum, sed in Deo qui praestat tibi multa abunde (I Tim. VI, 17) , ut per emendationem morum thesaurizes tibi fundamentum bonum in futurum, et habeas veram vitam, perennem profecto, non deciduam. Alioquin scies, et videbis etiam quam malum et amarum est reliquisse te Dominum Deum tuum, et non esse timorem ejus apud te (Jer. II, 19) ; et in futuro, tetro ignium globo aeternorum te exuri, nec tamen ullo modo mori. Siquidem tam sceleratorum sint perpetim ⁜ c immortales igni animae, quam sanctorum laetitiae.

[Col. 0351D] CAP. VII. Increpatio in Maglocunum. —1. Quid tu etiam insularis draco, multorum tyrannorum depulsor tam regno quam etiam vita, supradictorum novissime in ⁜ d stylo, prime in malo, major multis potentia simulque malitia, largior in dando, profusior in peccato, robuste armis, sed animae fortior excidiis, Maglocune, in tam vetusto scelerum atramento, veluti madidus (Jer. XXIII, 9) vino de Sodomitana vite expresso stolide volutaris? Quare tantas peccaminum [Col. 0352A] regiae cervici sponte, ut ita dicam, ineluctabiles celsorum ceu montium innectis moles? Quid te non ei regum omnium regi, quem cunctis pene Britanniae ducibus tam regno fecit, quam status lineamento editiorem, exhibes caeteris moribus meliorem, sed versa vice deteriorem? quorum indubitatam aequanimiter conviciorum auscultato parumper astipulationem, omissis domesticis levioribusque (si tamen aliqua sunt levia) propalata ⁜ 1 solum longe lateque per auras admissa testaturam. Nonne in primis adolescentiae tuae annis avunculum regem cum fortissimis propemodum militibus, quorum vultus non catulorum leonis in acie magnopere dispares videbantur, acerrime ense, hasta, igni oppressisti? parum cogitans propheticum dictum: Viri, inquiens, [Col. 0352B] sanguinum et doli non dimidiabunt dies suos (Psal. LIV, 24) . Quid pro hoc solo retributionis a justo judice sperares, etsi non talia sequerentur quae secuta sunt, itidem dicente per prophetam: Vae tibi qui praedaris, nonne et ipse praedaberis? et qui occidis, nonne et ipse occideris? et cum desineris praedari, tum cades (Isa. XXXIII, 1) . Nonne postquam tibi ex voto violenti regni phantasia cessit cupiditate inlectus ⁜ e ad viam revertendi rectam, diebusque ac noctibus id temporis, conscientia forte peccaminum remordente, de deifico timore monachorumque decretis, sub dente primum multa ruminans, deinde popularis aurae cognitione ⁜ 2 proferens, monachum sine ullo infidelitatis, ut aiebas, respectu, coram omnipotente Deo, angelicis vultibus humanisque (ruptis, ut putabatur, [Col. 0352C] capacissimis illis quibus praecipitanter involvi solent pingues tauri moduli tui retibus: omnis regni, auri argentique, et quod majus est, propriae voluntatis distensionibus ruptis) perpetuo vovisti, et rete ac si stridulo canum lapsu aerem valide secantem, saevosque rapidi harpagones accipitris sinuosis flexibus vitantem, ad sanctorum tibi magnopere fidas speluncas refrigeriaque salubriter rapuisti ex corvo columbam? O quanta Ecclesiae matri laetitia (si non te cunctorum mortalium hostis de sinu quodammodo ejus lugubriter abstraxisset) foret! O quam profusus spei coelestis fomes desperatorum cordibus, te in bonis permanente, inardesceret! O qualia quantaque animam tuam regni Christi praemia in die judicii manerent, si non lupus callidus ille agnum ex lupo [Col. 0352D] factum te, ab ovili dominico non vehementer invitum, facturus lupum ex agno sibi similem rapuisset! O quantam exsultationem pio omnium Patri Deo sanctorum tua salus servanda praestaret, si non te cunctorum perditorum infaustus pater, veluti magnarum aquila alarum unguiumque daemon, infelici filiorum suorum agmini contra jus fasque rapuisset! Ne multa, tantum gaudii ac suavitatis tum coelo terraeque tua ad bonam frugem conversio, quantum nunc moeroris ac luctus ministravit ad horribilem, more [Col. 0353A] molossi (Prov. XXVI, 11; II Petr. II, 25) aegri, vomitum nefanda reversio. Qua peracta, exhibentur membra arma iniquitatis peccato (Rom. VI, 13) ac diabolo, quae oportuerat salvo sensu avide exhiberi arma justitiae Deo.

2. Arrecto aurium auscultantur captu, non Dei laudes canora Christi tironum voce suaviter modulante, pneumaque ecclesiasticae melodiae, sed propriae (quae nihil sunt) furciferorum referto mendaciis simulque spumanti flegmate, proximos quosque truci daturo praeconum ore, ritu bacchantium, concrepante; ita ut vas, Dei quondam ministerio praeparatum, vertatur in Zabuli organum, quodque honore coelesti putabatur dignum, merito rejiciatur in tartari barathrum. Nec tamen tantis malorum offendiculis [Col. 0353B] tuus hebetatus insipientiae cumulo sensus, velut quodam obice tardatur, sed fervidus, ac si pullus amoena quaeque imperagrata putans, per extensos scelerum campos irrevocabili furore raptatur, augendo priscis nova piaculis. Spernuntur namque primae, post monachi votum irritum, illicitae licet, tamen propriae conjugis praesumptivae nuptiae; alia viri viventis, non externi, sed fratris filii adamata. Ob quod dura cervix illa multis jam peccaminum fascibus onerata, bino parricidiali ausu, occidendo supradictum uxoremque tuam aliquandiu a te habitam, velut summo sacrilegii tui culmine, de imis ad inferiora curvatur. Dehinc illam cujus dudum colludio ac suggestione tantae sunt peccatorum subitae moles publico et (ut fallaces parasitorum linguae tuorum conclamant, summis tamen labiis, non ex intimo [Col. 0353C] cordis) legitimo, ut pote viduatam, thoro; ut nostrae vero ⁜ a , sceleratissimo adscivisti connubio. Cujus igitur sancti viscera tali stimulata historia non statim in fletus singultusque prorumpant? Quis sacerdos cujus cor rectum Deo patet, non statim haec audiens magno cum ululatu illud propheticum dicat: Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum, et plorabo in die et nocte interfectos populi mei (Jer. IX) ? Heu! si quidem parum auribus captasti propheticam objurgationem ita dicentem: Vae vobis, viri impii: dereliquistis legem Dei altissimi; et si nati fueritis, in maledictionem erit pars vestra. Omnia quae de terra sunt, in terram ibunt: sic impii a maledictione in maledictionem (Eccli. XLI, 11-13) (subauditur, ibunt ⁜ 1 ) si non revertantur [Col. 0353D] ad Dominum, exaudita saltem tali admonitione: Fili, peccasti, ne adjicias ultra; sed et de pristinis tuis deprecare (Eccli. XXI, 1) . Et iterum: Non tardes converti ad Dominum, neque differas de die in diem (Eccli. V, 8, 9) . Subito enim venit ira ejus; quia, ut Scriptura ait: Rege audiente verbum iniquum, omnes qui sub illo sunt, scelesti sunt (Prov. XXIX, 12) . Nimirum rex, ut propheta dixit, justus suscitat regionem (Ibid., 4) . Sed monita tibi profecto non desunt, cum habueris praeceptorum pene totius Britanniae magistrum elegantem.

3. Caveto igitur ne tibi, quod a Salomone notatur, accidat. Quasi qui excitat dormientem de gravi [Col. 0354A] somno, sic qui enarrat stulto sapientiam. In fine enim narrationis dicet: Quid primum dixeras (Eccli. XXII, 8, 9) ? Lava a malitia cor tuum (sicut dictum est), Hierusalem, ut salvus sis (Jer. IV, 14) . Ne contemnas, quaeso, ineffabilem misericordiam Dei, hoc modo per prophetam a peccatis impios provocantis: Repente loquar ad gentem et ad regnum, ut evellam, et dissipem, et destruam, et disperdam (Jer. XVIII, 7) . Peccatorem hoc vehementer ad poenitentiam hortatur: Et si poenitentiam egerit gens illa a peccato suo, poenitentiam et ego agam super malo quod locutus sum ut facerem ei (Ibid., 8) . Et iterum: Quis dabit eis tale cor, ut audiant me et custodiant praecepta mea, et bene sit eis omnibus diebus vitae suae (Deut. V, 29) ? Itemque in cantico Deuteronomii: Populus, inquit, absque [Col. 0354B] consilio et prudentia. Utinam saperent et intelligerent, ac novissima providerent. Quomodo persequatur unus mille, et duo fugent decem millia (Deut. XXXII, 28, 30) ? Et iterum in Evangelio Dominus: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos requiescere faciam. Tollite jugum meum super vos, et discite a me, quia mitis sum et humilis corde: et invenietis requiem animabus vestris (Matth. XI, 28, 29) . Num si haec surdis auribus audias, prophetas contemnas, Christum despicias, nosque (licet vilissimae qualitatis simus) nullius momenti ducas propheticum illud sincera animi pietate servantes [utcunque si non ego implevero fortitudinem in spiritu et virtute Domini, ut enuntiem domui Jacob et domui Israel scelera eorum (Isa. LVIII, 1) ] ne simus canes muti non valentes latrare (Isa. LVI, 10) . Et illud Salomonis ita dicentis: [Col. 0354C] Qui dicit impium justum esse, maledictus erit populis et odibilis gentibus: nam qui arguunt, meliora sperabunt (Prov. XXIV, 24, 25) . Et iterum: Non reverearis populum in casum suum, nec retineas verbum in tempore salutis (Eccli. IV, 27) . Itemque: Erue eos qui ducuntur ad mortem; et redimere eos qui interficiuntur, ne parcas (Prov. XXIV, 11) ; quia non proderunt, ut idem propheta ait, divitiae in die irae: justitia a morte liberat (Prov. XI, 4) . Si justus quidem vix salvus sit, impius et peccator ubi parebit (I Petr. IV, 18; Prov. XI, 31) ? Ille profecto te tenebrosus tartari torrens ferali rotatu undisque ac si acerrimis involvet semper cruciaturus et nunquam consumpturus; cui tunc erit sera inutilisque poenae oculata cognitio ac mali poenitudo, a quo in hoc tempore accepto [Col. 0354D] et die salutis ad rectum vitae iter differtur conversio (II Cor. VI, 2) .

4. Hic sane vel antea concludenda erat (uti ne amplius os nostrum loqueretur opera hominum) tam flebilis haec querulaque malorum aevi hujus historia. Sed ne formidolosos nos aut lassos putent, quominus illud Isaianum infatigabiliter caveamus, Vae, inquiens, qui dicit bonum malum et malum bonum, ponentes tenebras in lucem et lucem in tenebras, amarum in dulce et dulce in amarum (Isa. V, 20) : qui videntes non vident, et audientes non audiunt (Matth. XIII, 13) ; quorum cor crassa obtegitur quadam vitiorum nube: libet quid quantumque minarum [his supradictis [Col. 0355A] ⁜ 1 lascivientibus satellitum Pharaonis (quibus ejus periturus mari provocatur exercitus strenue Rubro) eorumque similibus quinque equis] minarum prophetica inclamitent strictim edicere oracula, quibus veluti pulchro tegmine opusculi nostri molimen (ita ut ne certatim irruituris invidorum imbribus exstet penetrabile) fidissime contegatur. Respondeant itaque pro nobis sancti vates nunc ut ante (qui os quodammodo Dei organumque Spiritus sancti mortalibus prohibentes mala, bonis faventes exstitere) contumacibus superbisque hujus aetatis principibus, ne dicant nos propria adinventione et loquaci tantum temeritate tales minas eis tantosque terrores incutere. Nulli namque sapientium dubium est, in quantis graviora sunt peccata hujus temporis quam [Col. 0355B] primi, Apostolo dicente: Legem quis transgrediens, duobus mediis vel tribus testibus morietur: quanto putatis deteriora mereri supplicia, qui Filium Dei conculcaverit (Hebr. X, 28) ?

5. En primus occurrit nobis Samuel jussu Dei legitimi regni stabilitor, Deo antequam nasceretur dedicatus, a Dan usque Barsabee omni populo Israel veridicus propheta signis indubitanter admirandis notus, ex cujus ore Spiritus sanctus cunctis mundi potestatibus intonuit, denuntiando primo regi apud Hebraeos duntaxat Sauli pro eo quod quaedam de mandatis Domini non compleverat, dicens: Stulte egisti, nec custodisti mandata Domini Dei tui quae praecepit tibi. Quod si non fecisses, jam nunc pararet Deus regnum tuum super Israel. Sed nequaquam regnum [Col. 0355C] tuum ultra consurget (I Reg. XIII, 13, 14) . Quid ergo simile hujus temporis sceleribus, adulteriumne vel parricidium fecit? Nullo modo. Sed jussionis ex parte mutationem; quia, ut bene quidam nostrum ait: Non agitur de qualitate peccati, sed de transgressione mandati. Itemque illum objecta, velut putabat, purgantem, et apologias, ut generi humano moris est, sagaciter hoc modo annectentem, imo audivi vocem Domini, et ambulavi in via per quam misit me (I Reg. XV, 20) , tali animadversione mulctavit: Nunquid vult, inquit, Dominus holocausta aut victimas, et non potius ut obediatur voci Domini? Melior est enim obedientia quam victimae, et audire magis quam offerre adipem arietum. Quoniam sicut peccatum ariolandi est repugnare, et quasi scelus idololatriae [Col. 0355D] nolle acquiescere. Pro eo ergo quod abjecisti sermonem Domini, abjecit et te, ne sis rex (Ibid., 22, 23) . Et post pauca: Scidit, inquit, Deus regnum Israel a te hodie, et dedit illud proximo tuo meliori te. Porro triumphator in Israel non parcet, et poenitudine non flectetur: neque enim homo est ut agat poenitentiam (Ibid., 28, 29) (subauditur, super duris malorum praecordiis). Notandum ergo est, quod dixit scelus idololatriae esse, nolle Deo acquiescere. Non ergo sibi scelerati isti, dum non gentium diis perspicue litant, subplaudant: siquidem conculcantes porcorum more pretiosissimas Christi margaritas, idololatrae sunt. Sed licet hoc unum exemplum ac si invictus astipulator [Col. 0356A] ad corrigendos iniquos abunde sufficeret; tamen ut in ore multorum testium omne comprobetur Britanniae malum, transeamus ad caetera.

6. Quid David numerando populum evenit, dicente ad prophetam Gad? Haec dicit Dominus: Trium tibi optio datur. Elige unum quod volueris ex his, ut faciam tibi. Aut septem annis veniet tibi fames: aut tribus mensibus fugies adversarios tuos, et illi te persequentur: aut certe tribus diebus erit pestilentia in terra tua (II Reg. XXIV, 12, 13) . Nam arctatus tali conditione, et volens magis incidere in manus misericordis Dei quam hominum, septuaginta milliorum populi sui strage humiliatur, et ni pro contribulibus apostolicae charitatis affectu, ut illos plaga non tangeret, mori optasset, dicendo, Ego sum qui peccavi, [Col. 0356B] ego pastor inique egi: isti qui oves sunt, quid peccarunt? Vertatur, obsecro, manus tua contra me (Ibid., 17) ; inconsideratam cordis elationem propria morte piaret. Nam quid Scriptura in consequentibus de filio ejus narrat? Fecit, inquiens, Salomon quod non placuerat coram Domino, et non adimplevit ut sequeretur Dominum sicut pater ejus. Dixit Dominus ad eum: Quia habuisti hoc apud te, et non custodisti pactum meum et praecepta mea quae mandavi tibi, disrumpens scindam regnum tuum, et dabo illud servo tuo (III Reg. XI, 6, 11) . Quid duobus sacrilegis (aeque ut isti sunt) Israel regibus Hieroboae et Baasae accidit audite, quibus sententia Domini dirigitur per prophetam ita dicentis: Propter quod magnificavi te principem super Israel, quia exacerbaverunt me in [Col. 0356C] vanis eorum (III Reg. XIV, 7) . Ecce ego suscito post Baasam et post domum ejus, et tradam domum ejus sicut domum Hieroboae Nabath. Qui mortuus fuerit de suis in civitate, comedent eum canes, et mortuum corpus illius in campo comedent volatilia coeli (III Reg. XVI, 3, 4) . Quid illi quoque scelerato regi Israel istorum commanipulari (cujus colludio et uxoris dolo Naboth innocens propter paternam vineam oppressus est) sancto ore illius Heliae atque ignifero Domini alloquio instructi, minatur ita dicente? Occidisti, insuper et possedisti. Et post haec addes: Haec dicit Dominus: In loco hoc in quo linxerunt canes sanguinem Naboth, lambent quoque tuum sanguinem (III Reg. XXI, 19) . Quod ita factum fuisse certissima ratione constat. Sed ne forte secundum supradictum [Col. 0356D] Achab spiritus mendax loquens vana in ore prophetarum (III Reg. XXII, 22) vestrorum seducat vos, ne sermones Michaeae prophetae audiatis, Ecce permisit Deus spiritum mendacii in ore omnium prophetarum tuorum qui hic sunt; et Dominus locutus est contra te malum (Ibid., 23) . Nam et nunc certum est, aliquos esse doctores contrario spiritu repletos, et magis pravam voluptatem quam veritatem asserentes, quorum, verba super oleum molliuntur, et ipsa sunt jacula (Psal. LIV, 22) ; qui dicunt, pax pax, et non erit in peccatis permanentibus pax (Jer. VI, 14; VIII, 11) , ut alibi propheta dicit: Non est gaudere impiis, dicit Dominus (Isa. XLVIII, 22; LVII, 21) .

[Col. 0357A] 7. Azarias quoque filius Obed ad se revertenti de caede decies centenum millium exercitus Aethiopum locutus dicens: Dominus vobiscum est, dum estis cum ipso; et si exquisieritis eum, invenietur a vobis: et si dereliqueritis eum, derelinquet vos (II Par. XV, 2) . Nam si Josaphat ferens praesidium iniquo regi ita ab Jehu propheta Ananiae filio increpatur, dicente: Si peccatorem tu adjuvas, aut quem Dominus odit, tu diligis? propterea ira Domini est super te (II Par. XIX, 2) : quid illis qui propriis scelerum suorum criniculis compediuntur, fiet? Quorum nos necesse est (si in acie dominica volumus dimicare) peccata odisse, non animas, dicente Psalmista: Qui diligitis Dominum, odite malum (Psal. XCVI, 10) . Quid ad supradicti Josaphat filium currus et auriga [Col. 0357B] Israel propheta Elias, Joram scilicet parricidam, qui egregios fratres suos, ut pro ipsis regnaret, spurius trucidavit, effatus est? Sic dicit, inquit, Dominus Deus patris tui David: Eo quod non ambulaveris in via Josaphat patris tui et in viis Asae regis Juda, et ambulasti in viis regum Israel, et stuprose ⁜ 1 ut gessit domus Achab, et fratres tuos filios Josaphat meliores te interfecisti; ecce Dominus percutiet plaga magna te et filios tuos (II Par. XXI, 12, 14) . Et post pauca: Et tu eris in magna valetudine, in languore ventris tui, donec exeat venter tuus cum ipsa infirmitate de die ex die (Ibid., 15) . Et ad Joam regem Israel, ut vos, derelinquentem Dominum, quid Zacharias filius Joiadae vatis minatus sit, attendite; qui surgens populo dixit: Haec dicit Dominus: Quid praeteritis praecepta [Col. 0357C] Domini, et non prosperamini? Quia dereliquistis Dominum, et derelinquet vos (II Par. XXIV, 20) . Quid de auctore prophetarum Isaia dicam, qui prooemium prophetiae suae vel visionem ita exorsus est, dicens? Audite, coeli, auribus et percipe terra, quoniam Dominus locutus est: Filios enutrivi et exaltavi; ipsi autem spreverunt me. Cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui: Israel autem me non cognovit, et populus meus non intellexit (Isa., I, 2, 4) . Et post pauca minas meritas tantae insipientiae aptans: Derelinquetur, inquit, filia Sion ut tabernaculum in vinea, et sicut tugurium in cucumerario, sicut civitas quae vastatur (Ibid., 8) . Et principes specialiter conveniens ait: Audite verbum Domini, principes Sodomorum, percipite legem Domini, populus Gomorrhae [Col. 0357D] (Ibid., 10) .

8. Notandum sane, quod iniqui reges principes Sodomorum vocentur. Prohibens namque Dominus sacrificia et dona sibi a talibus offerri (et nos inhiantes suscipimus quae Deo ab omni natione sunt non placita, eademque egenis et pene nihil habentibus distribui in perniciem nostram non sinimus) cum latis divitiis oneratis sordibus peccatorum intentis ait: Ne offeratis ultra sacrificium frustra: incensum abominatio est mihi (Ibid., 13) . Itemque denuntiat: Et cum extenderitis manus vestras, avertam oculos meos a vobis; et cum multiplicaveritis orationem, non exaudiam (Ibid., 15) . Et hoc quare facit, ostendit: [Col. 0358A] Manus, inquiens, vestrae sanguine plenae sunt. Simulque ostendens quomodo placaretur, ait: Lavamini, mundi estote, auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis: quiescite agere perverse. Discite benefacere, quaerite judicium, subvenite oppresso, judicate pupillo (Ibid., 16, 17) . Quasi placoris vicissitudinem adjungens, ait: Si fuerint peccata vestra ut coccinum, quasi nix dealbabuntur: et si fuerint rubra quasi vermiculus, velut lana alba erunt. Si volueritis et audieritis me, bona terrae manducabitis. Quod si nolueritis et me provocaveritis ad iracundiam, gladius devorabit vos (Ibid., 18, 20) . Accipite veracem publicumque astipulatorem, boni malique vestri retributionem absque ullo adulationis fuco, non ut parasitorum venerata vestrorum venena in aures sibilant ora, testantem: [Col. 0358B] Principes tui infideles, socii furum, omnes diligunt munera, sectantur retributiones: pupillo non judicant, causa viduae non ingreditur ad eos. Propter hoc ait Dominus exercituum fortis Israel: Heu! consolabor super hostibus meis, et vindicabor de inimicis meis:—et conterentur scelerati et peccatores simul, et omnes qui dereliquerunt Dominum consumentur (Ibid., 23, 24, 28) . Et infra: Oculi sublimes hominis humiliabuntur, et incurvabitur altitudo virorum (Isa. II, 11) . Et iterum: Vae impio in malum: retributio enim manuum ejus fiet ei (Isa. III, 11) . Et post pauca: Vae qui consurgitis mane ad ebrietatem sectandam, et ad potandum usque ad vesperam ut vino aestuetis. Cithara, et lyra, et tympanum, et tibia, et vinum in conviviis vestris: et opus Domini non respicitis, et opera [Col. 0358C] manuum ejus non consideratis. Propterea captivus ductus est populus meus, quia non habuit scientiam, et nobiles ejus interierunt fame, et multitudo ejus siti exaruit. Propterea dilatavit infernus animam suam, et aperuit os suum absque ullo termino: et descendent fortes ejus, et populus ejus, et sublimes gloriosique ejus ad eum (Isa. V, 11, 14) . Et infra: Vae qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem: qui justificatis impium pro muneribus, et justitiam justi aufertis ab eo. Propter hoc sicut devorat stipulam lingua ignis, et calor flammae exurit: sic radix eorum quasi favilla erit, et germen eorum ut pulvis ascendet. Abjecerunt enim legem Domini exercituum, et eloquium Sancti Israel despexerunt. In omnibus his non est aversus furor Domini, [Col. 0358D] sed adhuc manus ejus extenta (Ibid., 22-25) .

9. Et post aliquanta de die judicii et peccatorum ineffabili metu disceptans ait: Ululate quia prope est dies Domini (si tunc prope erat, quid nunc putabitur?), quia vastitas a Deo veniet. Propter hoc omnes manus dissolventur, et omne cor hominis tabescet et conteretur: torsiones et dolores tenebunt; quasi parturiens dolebunt. Unusquisque ad proximum suum stupebit: facies combustae vultus illorum. Ecce dies Domini veniet crudelis, et indignationis plenus et irae furorisque, ad ponendam terram in solitudinem, et peccatores ejus conterendos de ea. Quoniam stellae coeli et splendor earum non expandent lumen suum: [Col. 0359A] obtenebrabitur sol in ortu suo, et luna non splendebit in tempore suo. Et visitabo super orbis mala, et contra impios iniquitatem ipsorum, et quiescere faciam superbiam infidelium, et arrogantiam fortium humiliabo (Isa. XIII, 6, 11) . Et iterum: Ecce Dominus dissipabit terram, et nudabit eam, et affliget faciem ejus, et disperdet habitatores ejus. Et erit sicut populus sic sacerdos, et sicut servus sic dominus ejus, sic ancilla sic domina ejus, sicut emens sic ille qui vendit, sicut fenerator sic ille qui mutuum accipit, sicut qui repetit sic qui debet. Dissipatione dissipabitur terra, et direptione praedabitur: Dominus enim locutus est verbum hoc. Luxit et defluxit terra, defluxit orbis, infirmata est ab habitatoribus suis: quia transgressi sunt leges, mutaverunt jus, disspaverunt foedus sempiternum. [Col. 0359B] Propter hoc maledictio vorabit terram (Isa. XXIV, 1, 6) . Et infra: Ingemiscent omnes qui laetantur corde, cessabit gaudium tympanorum, quiescet sonitus laetantium, conticescet dulcedo citharae, cum cantico non bibent vinum, amara erit potio bibentibus illam. Attrita est civitas vanitatis, clausa est omnis domus nullo introeunte. Clamor erit super vino in plateis, deserta est omnis laetitia, translatum est gaudium terrae, relicta est in urbe solitudo, et calamitas opprimet portas: quia haec erunt in medio terrae, et in medio populorum (Ibid., 7, 13) . Et post pauca: Praevaricantes praevaricati sunt, et praevaricatione transgressorum praevaricati sunt. Formido, et fovea, et laqueus cuper te qui habitator es terrae. Et erit: Qui fugerit a voce formidinis, cadet in foveam; et qui se explicaverit [Col. 0359C] de fovea, tenebitur laqueo: quia cataractae de excelsis apertae erunt, et concutientur fundamenta terrae. Confractione confringetur terra, commotione commovebitur, agitatione agitabitur sicut ebrius, et auferetur quasi tabernaculum unius noctis; et gravabit eam iniquitas sua, et corruet, et non adjiciet ut resurgat. Et erit: In die illa visitabit Dominus super militiam coeli in excelso, et super reges terrae qui sunt super terram, et congregabuntur in congregationem unius fascis in lacum, et claudentur ibi in carcerem, et post multos dies visitabuntur. Et erubescet luna, et confundetur sol, cum regnaverit Dominus exercituum in monte Sion et in Hierusalem, et in conspectu senum suorum fuerit glorificatus (Ibid., 16, 23) . Et post aliquanta rationem reddens, quamobrem talia minaretur, ita ait: Ecce non est abbreviata manus Domini, ut salvare [Col. 0359D] nequeat; neque aggravata est auris ejus, ut non exaudiat. Sed iniquitates vestrae diviserunt inter vos et Deum vestrum, et peccata vestra absconderunt faciem ejus a vobis ne exaudiret. Manus enim vestrae pollutae sunt sanguine, et digiti vestri iniquitate: labia vestra locuta sunt mendacium, et lingua vestra iniquitatem fatur. Non est qui vocet justitiam, neque est qui judicet vere: sed confidunt in nihil, et loquuntur vanitates, et conceperunt dolorem, et pepererunt iniquitatem (Isa. LIX, 1, 4) . Et infra: Opera eorum inutilia, et opus iniquitatis in manibus eorum. Pedes eorum in malum currunt, et festinant ut effundant sanguinem innocentem. Cogitationes eorum cogitationes inutiles: vastitas et contritio in viis eorum, et viam pacis non [Col. 0360A] cognoverunt, et non est judicium in gressibus eorum. Semitae eorum incurvatae sunt eis: omnis qui calcat in eis, ignorat pacem. Propter hoc elongatum est judicium a vobis, et non apprehendet vos justitia (Ibid., 6, 9) . Et post pauca: Et conversum est retrorsum judicium, et justitia longe stetit: quia corruit in platea veritas, et aequitas non potuit ingredi. Et facta est veritas in oblivione: et aui recessit a malo, praedae patuit. Et vidit Dominus, et non placuit in oculis ejus, quia non est judicium (Ibid., 14, 15) . Hucusque Isaiae prophetae pauca de multis dixisse sufficiat.

10. Nunc vero illum, qui priusquam formaretur in utero praescitus, et priusquam exiret de vulva sanctificatus, et in cunctis gentibus propheta positus est, Jeremiam scilicet, quid de populo insipiente rigidisque [Col. 0360B] regibus pronuntiaverit, parumper attendentes audite, hoc modo leniter verba initiantem. Et factum est verbum Domini ad me, dicens: Vade et clama in auribus Hierusalem, et dices: Audite verbum Domini domus Jacob, et omnes cognationes domus Israel: Haec dicit Dominus: Quid invenerunt in me patres vestri iniquitatis, qui elongati sunt a me, et ambulaverunt post vanitatem, et vani facti sunt; et non dixerunt: Ubi est qui ascendere nos fecit de terra Aegypti (Jer. II, 1, 2, 4, 5, 6) ? Et post pauca: A saeculo confregisti jugum meum, rapisti vincula mea, dixisti: Non serviam. Ego plantavi te vineam electam, omne semen verum: quomodo ergo conversa es in pravum vinea aliena? Si laveris te nitro, et multiplicaveris tibi herbam borith, maculata es iniquitate tua coram [Col. 0360C] me, dicit Dominus (Ibid., 20-22) . Et infra: Quid vultis mecum judicio contendere? Omnes me dereliquistis, dicit Dominus. Frustra percussi filios vestros: disciplinam non receperunt. Audite verbum Domini: Nunquid solitudo factus sum Israel, aut terra serotina? Nunquid obliviscetur virgo ornamenti sui, aut sponsa fasciae pectoralis suae? Populus vero meus oblitus est mei diebus innumeris (Ibid., 29-33) . Quia stultus est populus meus, me non cognovit: filii insipientes sunt et vecordes: sapientes sunt ut faciant mala, bene autem facere nescierunt (Jer. IV, 22) . Tum propheta ex sua persona loquitur dicens: Domine, oculi tui respiciunt fidem: percussisti eos, et non doluerunt: attrivisti eos, et noluerunt accipere disciplinam (Jer. V, 3) . Itemque Dominus: Annuntiate hoc domui Jacob, et auditum facite in Juda dicentes: Audi, popule stulte, [Col. 0360D] qui non habes cor; qui habentes oculos non videtis, et aures, et non auditis. Me ergo non timebitis, ait Dominus, et a facie mea non dolebitis? qui posui arenam terminum mari, praeceptum sempiternum quod non praeteribit: et commovebuntur, et non poterunt: intumescent fluctus ejus, et non transibunt illud. Populo autem huic factum est cor incredulum et exasperans, recesserunt et abierunt: et non dixerunt in corde suo: Metuamus Dominum Deum nostrum (Ibid., 20-24) . Et iterum: Quia inventi sunt in populo meo impii insidiantes quasi aucupes, laqueos ponentes et pedicas ad capiendos viros. Sicut decipula plena avibus, sic domus eorum plenae dolo: ideo magnificati sunt et ditati: incrassati sunt et impinguati, et praeterierunt sermones [Col. 0361A] meos pessime: causam pupilli non direxerunt, et judicium pauperum non judicaverunt. Nunquid super his non visitabo, dicit Dominus? aut super gentem hujusmodi non ulciscetur anima mea (Jerem. V, 26-29) ?

11. Sed absit ut vobis eveniat quod sequitur: Loquere ad eos omnia verba haec, et non audient te: et vocabis eos, et non respondebunt tibi. Et dices ad eos: Haec est gens quae non audivit vocem Domini Dei sui, nec recepit disciplinam: periit fides, et ablata est de ore eorum (Jer. VIII, 27, 28) . Et post aliquanta: Nunquid qui cadit, non resurget; et qui aversus est, non revertetur? Quare ergo aversus est populus iste in Jerusalem aversione contentiosa? Apprehenderunt mendacium, et notuerunt reverti. Attendi et auscultavi: nemo quod bonum est loquitur. Nullus est qui agat [Col. 0361B] poenitentiam super peccato suo, dicens: Quid feci? Omnes conversi sunt ad cursum suum, quasi equus impetu vadens ad praelium. Milvus in coelo cognovit tempus suum: turtur et hirundo et ciconia custodierunt tempus adventus sui: populus autem meus non cognovit judicium Dei (Jer. VIII, 4-7) . Et tam vehementi sacrilegiorum caecitate et ineffabili ebrietate propheta conterritus, et deflens eos qui se ipsos non deflebant, (ut et nunc infelices tyranni agunt) optat sibi auctionem fletuum a Domino concedi, hoc modo dicens: Super contritione filiae populi mei contritus sum: stupor obtinuit me. Nunquid resina non est in Galaad, aut medicus non est ibi? Quare ergo non obducta est cicatrix filiae populi mei (Ibid., 21, 22) ? Quis dabit capiti meo aquam et oculis meis fontem lacrymarum, et plorabo die ac nocte interfectos filiae populi mei? [Col. 0361C] Quis dabit mihi in solitudine diversorium viatorum, et derelinquam populum meum, et recedam ab eis? quia omnes adulteri sunt, coetus praevarictorum. Et exten derunt linguam suam quasi arcum mendacii et non veritatis; confortati sunt in terra, quia de malo ad malum egressi sunt, et me non cognoverunt, dicit Dominus (Jer. IX, 1-3) . Et iterum: Et dixit Dominus: Quia dereliquerunt legem meam quam dedi eis, et non audierunt vocem meam, et non ambulaverunt in ea, et abierunt post pravitatem cordis sui; idcirco haec dicit Dominus exercituum Deus Israel: Ecce ergo cibabo populum istum absynthio, et potum dabo eis aquam fellis (Jer. IX, 13-15) . Et post pauca (quod etiam crebrius stylo propheta adjunxit dicens ex persona [Col. 0361D] Dei): Tu ergo noli orare pro populo hoc, et ne assumas pro eis laudem et orationem: quia non exaudiam in tempore clamoris eorum ad me, et afflictionis eorum (Jer. XI, 14) .

12. Quid ergo nunc infausti duces facient? Illi pauci invenientes viam angustam, amota spatiosa, prohibiti a Deo ne preces pro vobis fundant perseverantibus in malis, et tantopere incitantibus; queis econtrario ex corde ad Deum repedantibus, Deo nolente animam hominis interire, sed retractante, ne penitus pereat qui abjectus est, vindictam non potuissent inducere: quia nec Jonas, et quidem cum multum concupiverit Ninivitis propheta. Sed omissis interim nostris, audiamus potius quid prophetica tuba persultet: Quod si dixeris, inquiens, in corde tuo: [Col. 0362A] Quare venerunt mala haec? Propter multitudinem iniquitatis tuae. Si mutare potest Aethiops pellem suam, aut pardus varietates suas, et vos poteritis benefacere, cum didiceritis malum (Jer. XIII, 22, 23) : (subauditur) quia non vultis. Et infra: Haec dicit Dominus populo huic, qui dilexit movere pedes suos, et non quievit, et Domino non placuit: nunc recordabitur iniquitatum eorum, et visitabit peccata eorum. Et dixit Dominus ad me: Noli orare pro populo isto in bonum. Cum jejunaverint, non exaudiam preces eorum: et si obtulerint holocausta et victimas, non suscipiam ea (Jer. XIV, 10-12) . Et iterum: Et dixit Dominus ad me: Si steterit Moyses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum istum. Ejice illos a facie mea, et egrediantur (Jer. XV, 1) . Et post pauca: Quis miserebitur tui, Jerusalem? aut quis contristabitur pro [Col. 0362B] te? aut quis ibit ad rogandum pro pace tua? Tu reliquisti me, dicit Dominus, et retrorsum abiisti: et extendam manum meam super te, et interficiam te (Ibid., 5, 6) . Et post aliquanta: Haec dicit Dominus: Ecce ego fingo contra vos cogitationem: revertatur unusquisque a via sua mala, et dirigite vias vestras et studia vestra. Qui dixerunt: Desperamus: post cogitationes nostras ibimus, et unusquisque pravitatem cordis sui mali faciemus. Ideo haec dicit Dominus: Interrogate gentes: Quis audivit talia horribilia, quae fecit nimis virgo Israel? Nunquid deficiet de petra agri nix Libani, aut velli possunt aquae erumpentes frigidae defluentes? Quia oblitus est me populus meus (Jer. XVIII, 11-15) . Et post aliquanta, optione proposita loquitur dicens: Haec dicit Dominus: Facite judicium et [Col. 0362C] justitiam, et liberate vi oppressum de manu calumniatoris: et advenam, et pupillum, et viduam nolite contristare, neque opprimatis inique: et sanguinem innocentem ne effundatis. Si enim facientes feceritis verbum istud, ingredientur per portas domus hujus reges sedentes de genere David super thronum ejus. Quod si non audieritis verba haec, in memetipso juravi, dicit Dominus, quia in solitudinem erit domus haec (Jer. XII, 3-5) . Et iterum (de rege enim scelesto loquebatur): Vivo ego, dicit Dominus: quia si fuerit Jechonias annulus in manu dextera mea, inde evellam eum: et dabo in manu quaerentium animam ejus (Ibid., 24, 25) .

13. Sanctus quoque Habacuc proclamat dicens: [Col. 0362D] Vae qui aedificant civitatem in sanguine, et praeparant civitatem in iniquitatibus, dicentes: Nonne haec sunt a Domino omnipotente? Et defecerunt populi multi in igne, et gentes multae minoratae sunt (Habac. II, 12, 13) . Et ita prophetiam querulus incipit: Usquequo clamabo, et non exaudies? vociferabor ad te? Ut quid mihi dedisti labores et dolores inspicere, miseriam et impietatem contra me? Et factum est judicium, et judex accepit. Propter hoc dissipata est lex, et non perducitur ad finem judicium (Habac. I, 2-4) . Sed et beatus Osee propheta, attendite quid loquatur de principibus dicens: Pro eo quod transgressi sunt pactum meum, et adversus legem meam tulerunt, et exclamabant: Cognovimus te, quia adversum sis Israel. Bonum ut iniquum persecuti sunt. Sibi regnaverunt, et non per [Col. 0363A] me: tonuerunt principatum, nec me agnoverunt (Ose. VIII, 1-4) . Sed et sanctum Amos prophetam hoc modo minantem audite: In tribus impietatibus filiorum Juda, et in quatuor non avertam eos: propter quod repulerunt legem Domini, et praecepta non custodierunt; sed seduxerunt eos vana eorum. Et emittam ignem super Judam, et comedet fundamenta Jerusalem. Haec dicit Dominus: In tribus impietatibus Israel, et in quatuor non avertam eos: propter quod tradiderunt pro pecunia justum, et pauperem pro calciamentis quae calciant super pulverem terrae: et colaphis caedebant capita pauperum, et viam humilium declinaverunt (Amos II, 4-7) . Et post pauca: Quaerite Dominum, et vivetis: ut non reluceat sicut ignis domus Joseph, et comedat eam, nec erit qui exstinguat (Amos V, 6) . Qui Amos prohibitus ne prophetaret in Israel, absque adulationis tempore respondens: Non eram, inquit, ego propheta, nec filius prophetae: sed eram pastor caprarius vellicans sycomoros. Et suscepit me Dominus ab ovibus, et dixit Dominus ad me: Vade et prophetiza in plebem meam Israel. Et nunc audi verbum Domini (regem namque alloquebatur): Tu dicis: Noli prophetare in Israel, et non congreges turbas in domum Jacob. Propter quod haec dicit Dominus: Uxor tua in civitate meretricabitur, et filii tui et filiae tuae gladio cadent, et terra tua funiculo metietur: et tu in terra immunda morieris; Israel autem captivus ducetur a terra sua (Amos VII, 14-17) . Et infra: Audite itaque haec, qui contribulatis immane pauperem, et dominationem exercetis in inopes super terram, qui dicitis: [Col. 0363C] Quando transibit mensis ut acquiramus, et sabbata ut aperiamus thesauros (Amos VIII, 4, 5) ? Et post pauca: Jurat Dominus contra superbiam Jacob, si obliviscetur in contemptione opera vestra; et in his non conturbabitur terra, et lugebit omnis qui commorabitur in ea, et ascendet sicut flumen consummatio? Et convertam dies festos vestros in luctum, et injiciam in omnem lumbum cilicium, et in omne caput decalvationem: et ponam eum sicut luctum dilecti, et eos qui cum eo sunt, sicut diem moeroris (Ibid., 7, 8, 10) . Et iterum: Gladio morientur omnes peccatores populi mei, qui dicunt: Non appropinquabunt neque venient super nos mala (Amos IX, 10) .

14. Sed et sanctus Michaeas vates, attendite quid sit effatus: Audi, inquiens, tribus. Et quid exornabit civitatem? Nunquid ignis? Et domus iniquorum thesaurizans [Col. 0363D] in thesauros iniquos, et cum injuria injustitiam. Si justificabitur in statera iniquus, et in sacello pondera dolosa, ex quibus divitias in impietate repleverunt (Mich. VI, 10-12) . Sed et Sophonias propheta clarus, quas minas exaggerat, audite: Prope est, inquit, dies Domini magnus, prope et velox valde. Vox diei Domini amara constituta est et potens, dies irae dies ille, dies tribulationis et necessitatis, dies nubis et nebulae, dies tubae et clangoris, dies miseriae et exterminationis, dies tenebrarum et caliginis super civitates firmas et super angulos excelsos. Et contribulabo homines, et ibunt sicut caeci, quia Domino peccaverunt: et effundam sanguinem sicut pulverem, et carnes eorum sicut fimum boum; et argentum eorum et aurum [Col. 0364A] non poterit eximere eos in die irae Domini. Et in igne zeli ejus consumetur omnis terra, quando consummationem et solitudinem faciet Dominus super omnes commorantes in terram (Sophon. I, 14-18) . Convenite et conjungimini gens indisciplinata, priusquam efficiamini sicut flos praeteriens, priusquam veniat super vos ira Domini (Sophon. II, 1, 2) . Et quid Aggaeus sanctus propheta dicat, attendite: Haec dicit Dominus: Semel ego movebo coelum et terram, et mare et aridam: et avertam regnum, et exterminabo virtutem regnorum gentium, et avertam quadrigas et ascensores (Agg. II, 22, 23) . Nunc quoque quid Zacharias filius Addo propheta electus dixerit, intuemini, hoc modo prophetiam suam exordiens: Revertimini ad me, et revertar ad vos, dicit Dominus: et nolite tales esse sicut [Col. 0364B] patres vestri, quibus imputaverunt prophetae priores dicentes: Haec dicit Dominus omnipotens (Zach. I, 3, 4) . Et infra: Et dixit ad me angelus: Quid tu vides? Et dixi: Falcem ego video volantem longitudinis cubitorum viginti: maledictio quae procedit super faciem totius terrae; quoniam omnis fur ex ea usque ad mortem punietur. Et projiciam eum, dicit Dominus omnipotens; et intrabit in domum furoris et in domum jurationis in nomine meo mendacium (Zach. V, 2-4) . Sanctus quoque Malachias propheta dicit: Ecce dies Domini veniet succensa quasi caminus: et erunt omnes superbi et omnes facientes iniquitatem ut stipula: et inflammabit eos dies adveniens, dicit Dominus exercituum, quae non relinquet ex eis radicem et germen (Mat. IV, 1) .

[Col. 0364C] 15. Sanctus quoque Job, attendite; quid de principio impiorum et fine disceptaverit, dicens: Propter quid impii vivunt, et senuerunt inhoneste? Et semen eorum secundum desiderium eorum, et filii eorum ante conspectum eorum. Et domus eorum fructuosae sunt, et timor nunquam nec plaga Domini est super eos. Vacca eorum non abortivit, et praegnans eorum pertulit partum, et non erravit, sed permanet sicut oves aeternae. Et pueri eorum gaudent, et psalterium sumentes et citharam finierunt in bonis vitam suam, in requiem inferorum dormierunt (Job XXI, 7-13) . Nunquid Deus facta impiorum non respicit? Non ergo, sed lucerna impiorum exstinguetur: et superveniet eis eversio, et dolores tanquam parturientes eos ab ira tenebunt. Et erunt sicut paleae a vento, et sicut pulvis quem abstulit [Col. 0364D] turbo. Deficiant filiis ejus bona, videant oculi ejus occisionem suam, nec a Domino resolvetur (Ibid., 17, 18, 20) . Et post aliquanta de iisdem: Qui gregem, inquit, cum pastore rapuerunt, et jumentum orphanorum abduxerunt, et bovem viduae pignoraverunt, et declinaverunt impotentes a via necessitatis. Agrum ante tempus non suum demessi sunt: pauperes potentium vineas sine mercede et sine cibo operati sunt: nudos multos dormire fecerunt sine vestimentis: tegmen animae eorum abstulerunt (Job XXIV, 2-4, 6, 7) . Et post pauca: cum ergo sciret opera eorum, tradidit eos in tenebras: Maledicatur ergo pars ejus a terra: pariant plantationes ejus aridae. Retribuatur ergo illi sicut egit: contribuletur omnis iniquus sicut lignum sine sanitate. In iracundia enim surgens impotentem evertit. [Col. 0365A] Propterea enim non credet de vita sua: cum infirmare coeperit, non speret sanitatem, sed cadet in languorem. Multos enim laesit superbia ejus; et marcidus factus est sicut malva in aestu, velut spica cum de stipula sua decidit (Job XXIV, 18, 20, 22, 24) . Et infra: Quod si multi fuerint filii ejus, in occisionem erunt. Quod si collegerit ut terram argentum, et similiter ut lutum praeparaverit aurum, haec omnia justi consequentur (Job XXVII, 14-17) . Quid praeterea beatus Esdras, propheta ille bibliotheca legis, minatus sit attendite, hoc modo disceptans: Haec dicit Dominus Deus: Non parcet dextera mea super peccatores, nec cessabit rhomphaea super effundentem sanguinem innocuum super terram. Exibit ignis ab ira mea, et devorabit fundamenta terrae, et peccatores quasi stramen incensum. [Col. 0365B] Vae eis qui peccant, et non observant mandata mea, dicit Dominus: non parcam illis. Discedite, filii apostatae, et nolite contaminare sanctificationem meam. Novit Deus qui peccant in eum; propterea tradet eos in mortem et in occisionem. Jam enim venerunt super orbem terrarum mala multa (IV Esdr. XV, 21-27) . Immissus est gladius velut ignis; et quis est qui recutiet eum? Nunquid recutiet aliquis leonem esurientem in silva? aut nunquid exstinguet ignem, cum stramen incensum fuerit? Dominus Deus mittet mala; et quis est qui recutiet ea? Et exibit ignis ex iracundia ejus; et quis exstinguet eum? Coruscabit; et quis non timebit? tonabit; et quis non horrebit? Deus cancta minabitur; et quis non terrebitur? A facie ejus tremet terra, et fundamenta matris fluctuantur in profundo (IV Esdr. XVI, 3-12) .

16. Ezechiel quoque propheta egregius, quatuorque evangelicorum animalium mirandus inspector, quid de sceleratis edixerit, attendite; cui primum Dominus miserabiliter plagam Israel deflenti ait: Iniquitas domus Israel et Juda invaluit nimis, quia impleta est terra iniquitate et immunditia (Ezech. IX, 9) . Ecce ego sum: non parcet oculus meus, neque miserebor (Ezech. V, 8, 11) . Et infra: Quoniam terra plena populis, et civitas plena iniquitate est: et avertam impetum virtutis eorum, et polluentur sancta eorum. Exoratio veniet, et quaeret pacem, et non erit (Ezech. VII, 23-25) . Et post aliquanta: Factus est, inquit, sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, terra quae peccaverit mihi ut delinquat delictum, extendam, manum in eam, et conteram ejus firmamentum panis, et emittam [Col. 0365D] in eam famem, et tollam de ea hominem et pecora. Et si sint tres viri isti in medio ejus, Noe, Daniel et Job, non liberabunt eam: sed ipsi in sua justitia salvi erunt, dicit Dominus. Quod si etiam bestias malas inducam super terram et puniam illam, et erit in exterminium; et non erit qui iter faciat a facie bestiarum. Et tres viri isti in medio ejus, vivo ego dicit Dominus, si filii et filiae ejus miserebuntur: sed ipsi soli salvi erunt, terra autem erit in interitum (Ezech. XIV, 12-16) . Et iterum: Filius non accipiet injustitiam patris, neque pater accipiet injustitiam filii. Justitia justi super ipsum erit. Et iniquus si avertat se ab omnibus iniquitatibus quas fecit, et custodiat omnia mandata mea, et faciat justitiam et misericordiam multam, vita vivet et [Col. 0366A] non morietur. Omnia delicta ejus quaecunque fecit, non erunt: in sua justitia quam fecit, vita vivet. Nunquid voluntate volo mortem injusti, dicit Dominus, quam ut avertat se a via mala et vivat? cum autem se converterit justus a justitia sua, et fecerit iniquitatem secundum omnes iniquitates quas fecit iniquus, omnes justitiae quas fecit, non erunt in memoria. In delicto suo quo excidit, et in peccatis suis quibus peccavit, morietur (Ezech. XVIII, 20-24) . Et post aliquanta: Et scient omnes gentes, quia propter peccata sua captivi ducti sunt domus Israel, eo quod reliquerunt me. Et averti faciam meam ab eis, et tradidi eos in manus inimicorum ejus, et omnes gladio ceciderunt. Secundum immunditias suas et secundum iniquitates suas feci illis, et averti faciem meam ab eis (Ezech. XXXIX, 23, 24) .

[Col. 0366B] 17. Haec de sanctorum prophetarum minis dixisse sufficiat: pauca tantum de Sapientia Salomonis, quae adhortationem vel denuntiationem exprimant regibus, non minus quam minas, huic opusculo inserere necessarium duxi, ne dicant me gravia et importabilia in humeros hominum verborum onera velle imponere, digito autem meo ea, id est consolatorio affatu, nolle movere (Matth. XXIII, 4) . Audiamus itaque quid propheta dixit: Diligite, inquit, justitiam qui judicatis terram (Sap. I, 1) . Hoc unum testimonium, si toto corde servaretur, abunde ad corrigendos patriae duces sufficeret. Nam si dilexissent justitiam, diligerent utique fontem quodammodo et originem totius justitiae, Deum. Servite Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaerite eum (Ibid.) . [Col. 0366C] Heu! quis victurus est, ut quidam ante nos ait, quando ista a civibus perficiantur, si tamen usquam perfici possunt? Quoniam invenitur ab his qui non tentant illum: apparet autem eis qui fidem habent in eum (Ibid., 2) . Nam isti sine respectu tentant Deum, cujus praecepta contumaci despectione contemnunt, nec fidem servant illi, cujus oraculis blandis vel aliquantulum severis dorsum versant et non faciem. Perversae enim cogitationes separant a Deo (Ibid., 3) . Et hoc in tyrannis nostri temporis perspicue deprehenditur. Sed quid nostra mediocritas huic tam aperto sensui miscetur? Loquatur namque pro nobis, ut diximus, qui solus verax est, Spiritus scilicet sanctus, de quo nunc dicitur: Spiritus autem sanctus disciplinae effugiet fictum (Ibid., 5) . Et iterum: Quoniam Spiritus Dei replevit orbem terrarum (Ibid., 7) . [Col. 0366D] Et infra, finem malorum bonorumque oculato judicio praetendens, ait: Quomodo spes impii tanquam lanugo est quae a vento tollitur, et tanquam fumus qui a vento diffusus est, et tanquam spuma gracilis quae a procella dispergitur, et tanquam memoria hospitis unius diei praetereuntis. Justi autem in perpetuum vivent: et apud Deum est merces illorum, et cogitatio eorum apud Altissimum. Ideo accipient regnum decoris, et diadema speciei de manu Domini. Quoniam dextera sua proteget eos, et brachio sancto suo defendet illos (Sap., V, 15, 17) . Dissimiles enim qualitate sunt valde justi et impii: nimirum, ut dixit Dominus: Eos qui honorant, inquiens, me, honorabo; et qui me spernunt, erunt ignobiles (I Reg. II, 30) . Sed [Col. 0367A] transeamus ad caetera. Audite, inquit, omnes reges et intelligite; discite judices finium terrae: praebete aures vos qui continetis multitudinem, et placetis vobis in turbis nationum. Quoniam data est a Deo potestas vobis et virtus ab Altissimo, qui interrogabit opera vestra, et cogitationes scrutabitur. Quoniam cum essetis ministri regni illius, non recte judicastis, neque custodistis legem justitiae, neque secundum voluntatem ejus ambulastis. Horrende et celeriter apparebit vobis; quoniam judicium durissimum his qui praesunt fiet. Exiguo enim conceditur misericordia: potentes autem potenter tormenta patientur. Non enim personas subtrahet qui est omnium dominator; nec reverebitur magnitudinem cujusquam, quoniam pusillum et magnum ipse fecit, et aequaliter cura est illi pro omnibus. Fortioribus autem [Col. 0367B] fortior instat cruciatio. Ad vos ergo, reges, hi sunt sermones mei, ut discatis sapientiam, et non decidatis. Qui enim custodierint justa, just ficabuntur; et qui didicerint sancta, sanctificabuntur (Sap. VI, 2-11) .

18. Hactenus cum regibus patriae non minus prophetarum oraculis quam nostris sermonibus disceptavimus, volentes eos scire quae propheta dixerat: Quasi, inquiens, a facie colubri fuge peccata. Si accesseris ad illa, suscipient te dentes leonis: dentes eorum interficientes animas hominum (Eccli. XXI, 2, 3) . Et iterum: Quam magna misericordia Domini, et propitiatio ejus convertentibus ad se (Eccli. XVII, 28) ! Et si [Col. 0368A] non habemus in nobis illud apostolicum, ut dicamus: Optabam enim anathema esse a Christo pro fratribus meis (Rom. IX, 3) ; tamen illud propheticum toto corde possimus dicere: Heu! quia anima perit. Et iterum: Scrutemur vias nostras, et quaeramus, et revertamur ad Dominum (Thren. III, 40, 41) . Sed et illud Apostoli: Cupimus unumquemque vestrum in visceribus Christi esse (Philip. I, 8) . Cum enim libenter hoc in loco, ac si marinis fluctibus jactatus, et in optato evectus portu remis (si non tantos talesque malitiae episcoporum vel caeterorum sacerdotum, aut clericorum in nostro quoque ordine erigi adversus Deum vidissem montes, quos me secundum legem ceu testes primum duris verborum cantibus, dein populum, si tamen sanctionibus inhaeret, non ut corporaliter interficiantur, [Col. 0368B] sed mortui vitiis vivant Deo, ne personarum arguar exceptionis, totis necesse est viribus lapidare), verecundia interveniente quiescerem. Sed mihi quaeso, ut jam in superioribus dixi, ab his veniam impertiri, quorum vitam non solum laudo, verum etiam cunctis mundi opibus praefero, cujusque me, si fieri possit, ante mortem esse aliquandiu participem opto et sitio, nostris jam nunc obvallatis sanctorum duobus clypeis lateribus invictis dorso adversitatis moenia, stabilito capite, pro galea adjutorio Domini fidissime contecto, crebro veracium volatu vel alitent conviciorum cautes.

[Col. 0367C] CAPUT PRIMUM. Increpatio in clerum. —Sacerdotes habet Britannia, sed insipientes; quamplurimos ministros, sed imprudentes; clericos, sed raptores subdolos; pastores, ut dicuntur, sed occisioni animarum lupos paratos; quippe non commoda plebi providentes, sed proprii plenitudinem ventris quaerentes: ecclesiae domus habentes, sed turpis lucri gratia eas adeuntes; populos docentes, sed praebendo pessima exempla, vitia malosque mores; raro sacrificantes, et nunquam puro corde inter altaria stantes; plebem ob peccata non corripientes, nimirum eadem agentes; praecepta Christi spernentes, et suas libidines modis omnibus implere curantes; sedem Petri apostoli immundis pedibus usurpantes, sed merito cupiditatis in Judae traditoris pestilentem cathedram decidentes; [Col. 0367D] veritatem pro inimico odientes, et mendaciis ac si charissimis fratribus faventes; justos inopes immanes quasi angues torvis vultibus conspicantes, et sceleratos divites absque ullo verecundiae respectu sicut coelestes angelos venerantes; egenis eleemosynam esse dandam summis e labiis praedicantes, sed ipsi vel obolum non dantes; nefanda populi scelera tacentes, et suas injurias quasi Christo irrogatas amplificantes; religiosam forte matrem seu sorores domo pellentes, et externas veluti secretiori ministerio familiares indecenter levantes, vel potius (ut vera [Col. 0368C] dicam, licet inepta non tam mihi quam talia agentibus) humiliantes; ecclesiasticos post haec gradus propensius quam regna coelorum ambientes, et tyrannico ritu acceptos defendentes, nec tamen legitimis moribus illustrantes; ad praecepta sanctorum (si aliquando duntaxat audierint quae ab illis saepissime audienda erant) oscitantes ac stupidos, et ad ludicra et ineptas saecularium hominum fabulas, ac si iter viae quae mortis pandunt, strenuos et intentos; pinguedinis gratia taurorum more raucos, et ad illicita infeliciter promptos; vultus arroganter in altum habentes, et sensus conscientia remordente ad ima vel tartarum demersos: uno sane perdito denario moestos, et ad unum inquisitum laetos: in apostolicis sanctionibus ob inscitiam vel peccatorum pondus [Col. 0368D] (ora etiam scientium obturantes) hebetes ac mutos, et in flexibus mundialium negotiorum mendacibus doctissimos: quorum de scelerata conversatione multos sacerdotio irruentes, potius vel illud pene omni pecunia redimentes, quam tractos, et in eodem veteri infaustoque intolerabilium piaculorum coeno post sacerdotalem episcopatus vel presbyterii sedem (qui nec itidem usquam sederunt) ut pote indigne porcorum more volutantes, rapto tantum sacerdotali nomine, nec tamen tenore vel apostolica dignitate accepta; sed qui nondum ad integram fidem sunt vel [Col. 0369A] malorum poenitentia idonei, quomodo ad quemlibet ecclesiasticum (ut non dicam summum) convenientes, et adepti gradum quem nonnisi sancti atque perfecti et apostolorum imitatores, et (ut magistri gentium verbis loquar) irreprehensibiles legitime et absque magno sacrilegii crimine suscipiunt?

CAP. II. De eadem re. —Quid enim tam impium tamque scelestum est, quam ad similitudinem Simonis Magi (Act. VIII, 18) , non intervenientibus licet interea promiscuis criminibus, episcopatus officium presbyterii terreno pretio, quod sanctitate rectisque moribus decentius acquiritur, quempiam velle mercari? Sed in eo isti propensius vel desperatius errant, quo non ab apostolis vel apostolorum successoribus, sed a tyrannis et a patre eorum diabolo fucata et [Col. 0369B] nunquam profutura emunt sacerdotia: quin potius velut culmen tectumque malorum omnium quoddam, quo non facile eis improperentur a quoquam admissa prisca vel nova, et cupiditatis gulaeque desideria, ut pote praepositi multorum facilius rapiant, scelestae vitae structurae superponunt. Nam si talis profecto coemptionis conditio ab impudentibus istis, non dicam apostolo Petro, sed cuilibet sancto sacerdoti pioque regi ingesta fuisset, eadem responsa accepissent quae ab apostolo auctor eorumdem Magus Simon, dicente Petro: Pecunia tua tecum sit in perditionem (Ibid., 20) . Sed forte, heu! qui ambitores istos ordinant, imo potius humiliant, atque pro benedictione maledicunt, dum ex peccatoribus non poenitentes, quod rectius fuerat, sed sacrilegos et desperatos [Col. 0369C] faciunt, et Judam quodammodo in Petri cathedra Domini traditorem, ac Nicolaum in loco Stephani martyris statuunt immundae haereseos adinventorem, eodem modo sacerdotio asciti sunt; et ideo non magnopere detestantur in filiis, quinimo venerantur, quod similiter ut patribus subinde venisse certissimum est. Etenim eos, si in parochiam, resistentibus sibi et tam pretiosum quaestum denegantibus severe comessoribus, hujusmodi margaritam invenire non possint; praemissis ante sollicite nuntiis, transnavigare maria, terrasque spatiosas transmeare non tam piget quam delectat; ut omnino talis species inaequiparabilisque pulchritudo, et, ut verius dicam, diabolica illusio, vel venditis omnibus copiis comparetur. Dein cum magno apparatu magnaque [Col. 0369D] phantasia vel potius insania repedantes ad patriam, ex erecto erectiorem incessum pingunt, et dudum summitates montium conspicantes, nunc recte ad aethera vel ad summa nubium vellera, luminum semidormitantes acies librant, ac sese nova quaedam plasmata, imo diabolica organa, ut quondam Novatus Romae dominicae mulctator margaritae porcus niger, patriae ingerunt, violenter manus non tam venerabilibus aris quam flammis inferni ultricibus, dignas in tali schema ⁜ a positi sacrosanctis Christi sacrificiis extensuri.

CAP. III. De eadem re: ubi proposita exempla de Henoch, Noe, Abraham, Melchisedech, Moysis, Phinees et Jesu Nave. —Quid, tu infelix popule, a talibus, [Col. 0370A] ut dixit Apostolus (Tit. I, 12) , bestiis ventris praestolaris? Hisne corrigeris, qui seipsos non modo ad bona non incitant, sed secundum prophetae exprobrationem: Laborant ut inique agant (Jer. IX, 5) ? Talibusne oculis illustraberis, qui haec tantum avide speculantur, quae proclive vitiis, id est tartari portis ducant? Vel certe secundum Salvatoris dictum (Matth. XV, 14) , si non istos rapacissimos ut Arabiae lupos, ac si Loth ad montem igneum Sodomorum imbrem fugeritis, caeci educti a caecis in inferni foveam cadetis. Sed forsitan aliquis dicat non ita omnes episcopi vel presbyteri ut superius comprehensi, quia non schismatis, non superbiae, non immunditiae infamia maculantur, mali sunt: quod nec vehementer et nos diffitemur. Sed licet sciamus eos castos esse [Col. 0370B] et bonos, breviter tamen respondebimus: Quid profuit Heli sacerdoti (I Reg. II, 11, 12; III, 12) quod solus non violaverit praecepta Domini, rapiendo in fuscinulis, antequam adeps Domino offerretur, ex ollis carnes, dum eadem mortis ira qua filii sunt mulctatur (I Reg. IV, 11) ? Quis rogo eorum ob invidiam melioris hostiae coelestisque igne in coelos evectae, ut Abel, occisus (Gen. IV, 8) ; qui etiam mediocris verbi aspernantur convicium? Quis perosus est consilium malignantium, et cum impiis non sedit (Psalm. XXV, 5) , ita ut de eo veridice quasi de Henoch diceretur: Ambulavit Henoch cum Deo, et non inveniebatur (Gen. V, 22) , in mundi scilicet vanitate omnis post idola proclive id temporis claudicare, relicto Deo, incipientis? Quis eorum salutari in arca (hoc est nunc Ecclesia), [Col. 0370C] nullum Deo adversantem, ut Noe diluvii tempore (Gen. VII, 7) , non admisit; ut perspicue monstraretur nonnisi innoxios vel poenitentes egrogios in dominica domo esse debere? Quis victoribus solum, et in tricentario numero (hoc est Trinitatis sacramento) liberato justo (Gen. XIV, 18) , regum quinque victriciumque turmarum exercitus ferales vincentibus, et nequaquam aliena cupientibus, sacrificium offerens, ut Melchisedech, benedixit? Quis sponte proprium in altari capite caedendum, ut Abraham, Deo jubente, obtulit filium (Gen. XXII, 1) ; ut simile quoddam huic impleret Christi mandatum dicentis oculum dextrum scandalizantem evelli debere (Matth. V, 29) ; et prophetae praecaveret, se maledictum esse gladium et sanguinem prohibentem (Jer. XLVIII, 10) ? Quis memoriam malefacti de corde radicitus, ut Joseph (Gen. I, 15) , evulsit? Quis in monte cum Domino locutus, et nequaquam concrepantibus tubis exinde perterritus (Exod. XIX, 16) , duas tabulas cornutamque faciem aspectu incredulis inhabilem et horrendam tropico sensu, ut Moyses (Exod. XXXIV, 29) , advexit? Quis eorum pro peccatis populi exorans imo de pectore clamavit, ut ipse, Domine, inquiens, peccavit populus iste peccatum grande; quod si dimittis, dimitte; alioquin dele me de libro tuo (Exod. XXXII, 31, 32) ? Quis zelo Dei accensus mirabili ad ultionem fornicationis sine dilatione sanando poenitentiae medicamine stupri affectum, ne ira populo inardesceret, sicut Phinees sacerdos (Num. XXV, 7; Psalm. CV, 31) , ut per hoc in aevo reputaretur illi justitia, strenue consurrexit? Quis vero eorum vel in exstirpationem usque ad internecionem de terra promissionis septem gentium morali intelligentia, vel ad constabilitionem spiritualis Israel pro eis (Jos. XXIV, 11) Jesum Nave imitatus est?

CAP. IV. Proponuntur Jesus et Phinees (seu potius Eleazarus), Jephte, Jedeon, Samson et Samuel. — Quis eorum populo Dei finales terminos trans Jordanem, ut sciretur quid cuique tribui conveniat, sicut supradicti, Phinees ⁜ a scilicet et Jesus (Jos. XIX, 51) , sagaciter divisere, ostendit? Quis ut adversariorum plebi Dei immunem prosternere gentium millia, unicam filiam quae propria voluptas intelligitur, imitans et in hoc Apostolum dicentem: Non quaerens quod [Col. 0371B] mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant (I Cor. X, 33) , obviantem victoribus cum tympanis et choris (Judic. XI, 31) , id est carnalibus desideriis, in sacrificium votivae placationis, ut Jephte, mactavit? Quis eorum ad conturbanda, fuganda sternendaque superbarum gentium castra mysteriis Trinitatis, ut supra diximus, cum lagenas viris tenentibus (Judic. VII, 6, 16, 20) egregias in manibus sonantesque tubas (id est propheticos et apostolicos sensus, ut dixit Dominus prophetae: Exalta quasi tuba vocem tuam [Isa. LVIII, 1] ; et Psalmista de apostolis: In omnem terram exivit sonus corum [Psalm. XVIII, 5] ) et lagenas splendidissimo ignis lumine noctu coruscantes (quae accipiuntur in sanctorum corporibus bonis operibus annexis, et sancti Spiritus igni ardentibus, ut Apostolus: Habentes, [Col. 0371C] inquit [II Cor., IV, 7] , thesaurum istum in vasis fictilibus ) post idololatriae luci (quod moraliter interpretatum, condensae et fuscae cupiditatis) succisionem silvae (Judic. VI, 25) , et evidentia figmenta Judaici velleris imbris coelestis experti (Ibid., 37) , et gentilis, rore sancti Spiritus madefacti, fide non dubia, ut Gedeon, processit (Judic. VII, 1) ? Quis eorum mori exoptans mundo et vivere Christo (Philip. I, 23) , luxuriosos gentium convivas laudantes deos suos (Judic. XVI, 23- 25) (id est sensus extollentes divitias, ut Apostolus: Et avaritia, inquit [Coloss. III, 5] , quae est simulacrorum servitus ) concussis duabus virtute brachiorum columnis (quae intelliguntur in voluptatibus nequam animae carnisque, quibus domus humanae omnis nequitiae quodammodo pangitur ac fulcimentatur) tam innumerabiles, [Col. 0371D] ut Samson (Judic. XVI, 29, 30) , prostravit? Quis orationibus holocaustoque lactantis agni metum depellens (I Reg. VII, 9) , insperatas tonitruorum voces nubiumque imbres concitans (I Reg. XII, 17) , absque adulatione regem constituens (I Reg. X, 1, 24) , eumdem Deo non placentem abjiciens uncto pro illo meliore in regno (I Reg. XIII, 14; XV, 28; XVI, 13) , ut Samuel, valedicturus populo astabit hoc modo dicens: Ecce praesto sum; loquimini coram Domino et Christo ejus, utrum bovem cujusquam tulerim, an asinum; si quempiam calumniatus sum, si oppressi aliquem, si de manu cujusquam munus accepi (I Reg. XII, 2, 3) . Cui a populo responsum est dicente: Non es calumniatus [Col. 0372A] nos, neque oppressisti, neque tulisti de manu alicujus quippiam (Ibid., 4) .

CAP. V. Recensentur exempla Eliae, Elisaei et Isaiae. —Quis eorum igne coelesti centum superbos exurens, quinquaginta humiles servans (IV Reg. I, 10, 11, 15) , et absque adulationis fuco non Deum per prophetas, sed idolum Accaron, consulenti mortem imminentem iniquo regi annuntians (Ibid., 16) , omnes prophetas simulacri Baal (qui interpretati accipiuntur sensus humani invidiae, avaritiae, ut jam diximus, semper intenti) mucrone corusco, hoc est verbo Dei, ut Elias egregius vates, prostravit (III Reg. XVIII, 40) , et zelo Dei commotus iniquorum terrae imbres adimens aetherales, ac si fortissimo penuriae clustello tribus annis sexque mensibus obseratos [Col. 0372B] (III Reg. XVII, 1) , fame, siti moribundus in deserto conquestus est: Domine, inquiens, prophetas tuos occiderunt, et altaria tua suffoderunt; et ego relictus sum solus, et quaerunt animam meam (III Reg. XIX, 10) ? Quis eorum charissimum discipulum terrenis extra solitum ponderibus oneratum (IV Reg. V, 23) , quae ante ea a se magnopere licet rogato ut acciperet despecta fuissent (Ibid., 16) , etsi non perpetua lepra, ut Elisaeus, saltim expulsione mulctavit (IV Reg. V, 27) ? Et quis ex illis puero in vitae desperatione aestuanti, atque improviso super bellico hostium apparatu civitatem in qua erant obsidientium tremefacto (IV Reg. VI, 15) , inter nos (ut ille) animae visus ferventi exoratione ad Deum facta (ita ut intueri poterit [Ibid., 17] auxiliarium coelestis exercitus armatorum [Col. 0372C] curruum ceu equitum ignito vultu fulgentium montem plenum) patefecit, et credere (Ibid., 16) quin fortior esset ad salvandum quam inimici ad pugnandum? Et quis eorum corporis tactu (IV Reg. IV, 34) , mortui scilicet mundo, viventis autem Deo, alii diverso funere occubanti, procul dubio mortuo Deo, vitiis vero viventi, quasi supra dictus, proficiet; ita ut statim prosiliens Christo grates pro sanitate agat cunctorum pene mortalium ore desperata? Cujus eorum carbone ignito de altari forcipe cherubin advecto (ut peccata sua delerentur humilitate confessionis) labia, ut Isaiae, mundata sunt (Isa. VI, 6, 7) , et efficaci oratione sibi adjuncta pii regis Ezechiae (IV Reg. XIX, 1, 14; Isa. XXXVII, 1, 15) , supplantatione centum octoginta quinque millia exercitus [Col. 0372D] Assyriorum, nullo apparente vulneris vestigio, angeli manu, ut supradicti, prostrata sunt (IV Reg. XIX, 35; Isa. XXVII, 36) ? Quis eorum ob praecepta Dei et minas coelitus datas (Jer. I, 17) , veritatemque vel non audientibus proferendam, squalores paedoresque carcerum (Jer. XX, 2; XXXII, 2: XXXVII, 15; XXXVIII, 6) , et momentaneas mortes (Jer. XXVI, 8, 14) , ut beatus Jeremias, excepit? Et ne multa: Quis eorum, ut Magister gentium dixit (Hebr. XI, 37, 38) , errare in montibus, et in speluncis et in cavernis, lapidari, secari, totius mortis genere pro nomine Domini attentari, sicut sancti prophetae, perpessus est?

[Col. 0373A] CAP. VI. Deinde ex Novo Testamento Jacobus primus, Petrus et Paulus. —Sed quid immoramur in exemplis veteribus, ac si non essent in novo ulla? Audiant itaque nos qui absque ullo labore angustum hoc iter Christianae religionis, praetento tantum sacerdotali nomine, intrare se putant, carpentes paucos flores, veluti summos, de extento sanctorum Novi Testamenti tironum amoenoque prato. Quis vestrum, qui torpetis potius quam sedetis legitime in sacerdotali sede, ejectus de concilio impiorum, post diversarum plagas virgarum (Act. XVI, 23) , ut sancti apostoli, quod dignus habitus est (Act. V, 41) pro Christo vero Deo contumeliam pati, toto corde Trinitati gratias egit? Quis ob testimonium vero Deo ferendum fullonis vecte crebro percussus, ut Jacobus, primus in Novo duntaxat episcopus Testamento, [Col. 0373B] corporaliter interiit? Quis gladio vestrum ab iniquo principe, ut Jacobus Joannis frater (Act. XII, 2) , capite caesus est? Quis ut protominister martyrque evangelicus, hoc solum criminis habens, quod viderit Deum, quem perfidi videre nequiverunt, nefandis manibus lapidatus est (Act. VII, 57) ? Quis inversis pedibus crucis affixus pro reverentia Christi patibulo, ut clavicularius ille coelorum regni idoneus, extremum halitum fudit? Quis ex vobis gladii ictu veridicantis pro confessione Christi post vincula, carceres, naufragia, amaram virgarum caedem, post fluminum, latronum, gentium, Judaeorum, pseudoapostolorum continua pericula, post famis, jejunii, vigiliarum labores, post perpetem sollicitudinem omnium Ecclesiarum, post aestum pro scandalizantibus, post infirmitatem [Col. 0373C] pro infirmis, post admirabilem praedicando Christi Evangelium orbis pene circuitum, ut Vas electionis magisterque gentium electus, capite plexus est?

CAP. VII. Exemplum sancti Ignatii martyris. —Quis vestrum, ut sanctus martyr Ignatius Antiochiae urbis episcopus, post admirabiles in Christo actus, ob testimonium ejus leonum molis Romae confractus est? cujus verba cum ad passionem duceretur audientes (si aliquando vultus vestri rubore suffusi sunt), non solum in comparatione ejus vos non putabitis sacerdotes, sed ne mediocres quidem Christianos esse. Ait enim in epistola quam ad Romanam Ecclesiam misit: «A Syria usque Romam cum bestiis terra marique depugno die ac nocte, connexus et colligatus [Col. 0373D] decem leopardis, militibus dico ad custodiam datis, qui et beneficiis nostris saeviores fiunt. Sed ego eorum nequitiis magis erudior, nec tamen in hoc justificatus sum. O salutares bestias quae praeparantur mihi, quando venient? quando emittentur? quando eis frui licebit carnibus meis? quas ego exopto acriores parari, et invitabo ad devorationem mei, et deprecabor ne forte (ut in nonnullis fecerunt) timeant attingere corpus meum; quinimo, etsi cunctabuntur, ego vim faciam, ego me ingeram. Date, quaeso, veniam: ego novi quid expediat mihi. Nunc incipio esse Christi discipulus: facessat invidia, vel humani affectus, vel nequitiae spiritualis, ut in Jesum Christum adipisci merear ignes, cruces, bestias, [Col. 0374A] dispersiones ossium, discerptionesque membrorum, ac totius corporis poenae, et omnia in me unum supplicia diaboli arte quaesita compleantur, dummodo Jesum Christum merear adipisci.» Quid ad haec dormitantibus animae oculis aspicitis? Quid talia surdis sensuum auribus auscultatis? Discutite quaeso tenebrosam atramque cordis vestri caliginem temporis, ut veritatis et humilitatis praefulgidum lumen videre possitis. Christianus non mediocris sed perfectus, sacerdos non vilis sed summus, martyr non segnis sed praecipuus dicit: Nunc incipio esse Christi discipulus. Et vos ac si Lucifer ille de coelo projectus (Isa. XIV, 12) , verbis non potestate erigimini, et quodammodo sub dente ruminatis et gestibus praetenditis, quae antea auctor vester depinxerat: In coelum, inquiens, conscendam, et ero similis Altissimo (Ibid., 13) . Et [Col. 0374B] iterum: Ego fodi et bibi aquam, et exsiccavi vestigio pedum meorum omnes rivos aggerum (Isa. XXXVII, 25) . Multo rectius oportebat vos imitari illum et audire, qui totius bonitatis et humilitatis vere invictum exemplar est, dicentem per prophetam: Ego autem sum vermis et non homo, opprobrium hominum et abjectio plebis (Psalm. XXI, 7) . O mirabile quoddam dixisse eum opprobrium hominum, cum omnis mundi opprobria deleverit; et iterum in Evangelio: Non possum ego a me ipso facere quidquam (Joan. V, 30) ; cum ipse coaevus Patri ac Spiritui sancto communis ejusdemque substantiae coelum et terram cum omni eorum inaestimabili ornamento fecerit, non alterius, sed propria potestate; et vos arroganter verba exaltasse, propheta dicente: Quid superbit terra et cinis [Col. 0374C] (Eccli. X, 9) ?

CAP. VIII. Exemplum sancti Polycarpi: ubi et loca sacrarum Scripturarum in medium adducta. —Sed ad propositum revertar. Quis, inquam, ex vobis, ut Smyrnensis Ecclesiae pastor egregius Polycarpus Christi testis, mensam humane hospitibus ad ignem eum avide trahentibus apposuit, et objectus flammis pro Christi charitate dixit: Qui dedit mihi ignis ferre supplicium, dabit ut sine clavorum confixione flammas immobiliter perferam. Unum adhuc, praeter magnam verbis volans sanctorum silvam, exempli gratia ponam Basilium, scilicet Caesariensem episcopum, qui, cum ab iniquo principe minae hujusmodi intentarentur, quod nisi in crastinum Ariano coeno ut caeteri [Col. 0374D] macularetur, esset omnino moriturus, dixisse fertur: Ego sane ero cras qui hodie sum; tu te utinam non mutares! Et iterum: Utinam haberem aliquid digni muneris, quod afferrem huic qui maturius Basilium de nodo follis hujus absolveret! Quis ex vobis apostolici sermonis regulam, quae ab omnibus semper sanctis sacerdotibus quibusque temporibus exstantibus, humanam suggestionem praecipitanter ad nequitiam festinantem recutientibus, servata est, in concussione tyrannorum indirupte custodit, hoc modo dicens: Obedire oportet magis Deo quam hominibus (Act. III, 29) ? Igitur confugientes solito more ad Domini misericordiam sanctorumque prophetarum ejus voces, ut illi pro nobis oraculorum suorum jacula imperfectis pastoribus, ut antea tyrannis, queis compuncti [Col. 0375A] sanentur, librent; videamus quod Dominus per prophetas ad desides et inhonestos sacerdotes, et non bene populum tam exempla quam verba docentes, minarum loquatur. Nam et Heli ille sacerdos in Silo pro eo quod non digno Dei zelo severe in filios contemnentes Deum ultus fuerat, sed molliter et clementer ut pote paterno affectum affectu admonuerat, tali animadversione damnatur, dicente ad eum propheta: Manifeste ostendi me ad domum patris tui, cum essent in Aegypto servientes Pharaoni; et elegi domum patris tui ex omnibus tribubus Israel mihi in sacerdotio (I Reg. II, 27, 28) . Et post pauca: Quare respexisti in incensum meum et in sacrificium meum improbo oculo? et honorificasti filios tuos plus quam me, ut benediceres eos a primordio in omnibus sacrificiis [Col. 0375B] coram me? Et nunc haec dicit Dominus: Quoniam qui honorificant me, honorabo eos; et qui pro nihilo habent me, ad nihilum redigentur. Et hoc tibi signum sit, quod veniet super duos filios tuos Ophni et Phinees; in uno die morientur ambo in gladio virorum (Ibid., 29, 31, 34) . Si haec itaque patiuntur, qui verbis tantum subjectos, et non condigna ultione emendant; quid ipsis fiet qui ad mala hortantur peccando et trahunt? Quid illi quoque perspicuum est vero vati, post expletionem signi ab eodem praedicti, et restitutionem aridae manus impio regi, misso a Judaea prophetare in Bethel, prohibitoque ne quid ibidem cibi gustaret, ac decepto ab alio (ut dicebatur) propheta, ut parum quid panis et aquae sumeret, obtigit, dicente ad eum suo hospite: Haec dicit Dominus [Col. 0375C] Deus: Quia inobediens fuisti ori Domini, et non custodisti mandatum quod praecepit Dominus Deus tuus, et reversus es, et comedisti panem, et bibisti aquam in hoc loco in quo mandaveram tibi ne manducares panem nec biberes aquam, non ponetur corpus tuum in sepulcro patrum tuorum. Et factum est, inquit, postquam manducavit panem et bibit aquam, stravit sibi asinam suam et abiit: et invenit eum lec in via, et occidit eum (III Reg. XIII, 21-24) .

CAP. IX. Ex Isaia. —Isaiam quoque sanctum prophetam de sacerdotibus hoc modo loquentem audite: Vae impio in malum; retributio enim manuum ejus fiet ei. Populum meum exactores sui spoliaverunt, et mulieres dominatae sunt ejus. Popule meus, qui beatum te dicunt, ipsi te decipiunt, et viam gressuum tuorum [Col. 0375D] dissipant. Stat ad judicandum Dominus, et stat ad judicandos populos. Dominus ad judicium veniet cum senibus populi sui et principibus ejus. Vos depasti estis vineam meam: rapina pauperis in domo vestra. Quare atteritis populum meum, et facies pauperum commolitis, dicit Dominus exercituum (Isa. III, 11-15) ? Et item: Vae qui condunt leges iniquas, et scribentes injustitiam scripserunt, ut opprimerent in judicio pauperes, et vim facerent causae humilium populi mei, ut essent viduae praeda eorum, et pupillos diriperent. Quid facietis in die visitationis et calamitatis de longe venientis (Isa. X, 1-3) ? Et infra: Verum hi quoque prae vino nescierunt, prae ebrietate erraverunt, sacerdotes nescierunt prae ebrietate, absorpti sunt a vino, erraverunt in ebrietate, nescierunt videntem, ignoraverunt [Col. 0376A] judicium. Omnes enim mensae repletae sunt vomitu sordium, ita ut non esset ultra locus. Propterea audite verbum Domini, viri illusores, qui dominamini super populum meum qui est in Jerusalem. Dixistis enim: Percussimus foedus cum morte, et cum inferno fecimus pactum. Flagellum inundans cum transierit, non veniet super nos, quia posuimus mendacium spem nostram, et mendacio protecti sumus (Isa. XXVIII, 7, 8, 14, 15) Et post aliquanta: Et subvertet grando spem mendacii et protectionem aquae inundabunt. Et delebitur foedus vestrum cum morte, et pactum vestrum cum inferno non stabit; flagellum inundans cum transierit, eritis ei in conculcationem; quandocunque pertransierit, tollet vos (Ibid., 17-19) . Et iterum: Et dixit Dominus: Eo quod appropinquat populus iste ore suo, et labiis glorificat [Col. 0376B] me, cor autem eorum longe est a me; ideo ecce ego addam, ut admirationem faciam populo huic miraculo grandi et stupendo. Peribit enim sapientia a sapientibus ejus, et intellectus prudentium ejus abscondetur. Vae qui profundi estis corde, ut a Domino abscondatis consilium; quorum sunt in tenebris opera, et dicunt: Quis videt nos? et quis novit nos? Perversa enim haec vestra cogitatio (Isa. XXIX, 13-16) . Et post aliquanta: Haec dicit Dominus: Coelum sedes mea, et terra scabellum pedum meorum est. Quae ista est domus quam aedificabitis mihi? et quis erit locus quietis meae? Omnia haec manus mea fecit, et facta sunt universa ista, dicit Dominus. Ad quem autem aspiciam, nisi ad pauperculum et contritum spiritu et trementem sermones meos? Qui immolat bovem, quasi qui interficiat [Col. 0376C] virum; qui mactat pecus, quasi qui excerebret canem; qui offert oblationem, quasi qui sanguinem suillum offerat; qui recordatur thuris, quasi qui benedicat idolo. Haec omnia elegerunt in viis suis, et in abominationibus suis anima eorum delectata est (Isa. LXVI, 1-3) .

CAP. X. Ex Jeremia. —Jeremias quoque virgo prophetaque quid insipientibus loquatur pastoribus, attendite: Haec dicit Dominus: Quid invenerunt patres vestri in me iniquitatis, quia elongaverunt a me, et ambulaverunt post vanitatem, et vani facti sunt (Jer. II, 5) ? Et paulo post: Et ingressi contaminastis terram meam, et haereditatem meam posuistis in abominationem. Sacerdotes non dixerunt: Ubi est Dominus? et tenentes legem nescierunt me, et pastores praevaricati sunt in me. Propterea adhuc judicio contendam [Col. 0376D] vobiscum, ait Dominus, et cum filiis vestris disceptabo (Ibid., 7, 9) . Item post aliquanta: Stupor et mirabilia facta sunt in terra. Prophetae praedicabant mendacium, et sacerdotes applaudebant manibus suis, et populus meus dilexit talia. Quid igitur fiet in novissimis ejus (Jer. V, 30, 3) ? Cui loquar et contestabor, ut audiat? Ecce incircumcisae aures eorum, et audire non possunt. Ecce verbum Domini factum est illis in opprobrium, et non suscipiunt illud (Jer. VI, 10) : quia extendam manum meam super habitantes terram, dicit Dominus. A minore quippe usque ad majorem omnes avaritiae student, et a propheta usque ad sacerdotem cuncti faciunt dolum. Et curabant contritionem filiae populi mei cum ignominia, dicentes: Pax, pax; et non erat pax. Confusi sunt, quia abominationem fecerunt; [Col. 0377A] quin potius confusione non sunt confusi, et erubescere nescierunt. Quamobrem cadent inter ruentes; in tempore visitationis eorum corruent, dicit Dominus (Jer. VI, 12-15) . Et iterum: Omnes isti principes declinantium ambulantes fraudulenter, aes et ferrum; universi corrupti sunt. Defecit sufflatorium in igne; frustra conflavit conflator; malitiae autem eorum non sunt consumptae. Argentum reprobum vocate eos, quia Dominus projecit illos (Ibid., 28-30) . Et post pauca: Ego sum, ego sum; ego vidi, dicit Dominus. Ite ad locum meum in Silo, ubi habitavit nomen meum a principio; et videte quae fecerim ei propter malitiam populi Israel. Et nunc quia fecistis omnia opera haec, dicit Dominus; et locutus sum ad vos mane consurgens et loquens, et non audistis; et vocavi vos, et non respondistis: Faciam [Col. 0377B] domui huic in qua invocatum est nomen meum, et in qua vos habetis fiduciam, et loco quem dedi vobis et patribus vestris, sicut feci Silo; et projiciam vos a facie mea (Jer. VII, 11, 15) . Et iterum: Filii mei exierunt a me, et non subsistunt; et non est qui extendat ultra tentorium meum, et erigat pelles meas. Quia stulte egerunt pastores, et Dominum non quaesierunt; propterea non intellexerunt, et grex eorum dispersus est (Jer. X, 20, 21) . Et post aliquanta: Quid est quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa? Nunquid carnes sanctae auferent a te malitias tuas, in quibus gloriata es? Olivam uberem, pulchram, fructiferam, speciosam vocavit Dominus nomen tuum; ad vocem loquelae, grandis exarsit ignis in ea, et combusta sunt fruteta ejus (Jer. XI, 15, 16) . Et iterum: Venite, congregamini [Col. 0377C] omnes bestiae terrae, properate ad devorandum. Pastores multi demoliti sunt vineam meam, dederunt portionem meam desiderabilem in desertum solitudinis (Jer. XII, 9, 10) . Itemque loquitur: Haec dicit Dominus populo huic, qui dilexit movere pedes suos et non quievit, et Domino non placuit. Nunc recordabitur iniquitatum eorum, et visitabit peccata illorum (Jer. XIV, 10) . Prophetae dicunt eis: Non videbitis gladium, et fames non erit in vobis, sed pacem veram dabit Dominus vobis in loco isto. Et dixit Dominus ad me: Falso prophetae vaticinantur in nomine meo; non misi eos, et non praecepi eis; visionem mendacem, et divinationem, et fraudulentiam, et seductionem cordis sui prophetant vobis. Ideo haec dicit Dominus: In gladio et fame consumentur prophetae illi. Et [Col. 0377D] populi quibus prophetaverunt, projecti erunt in viis Jerusalem prae fame et gladio; et non erit qui sepeliat (Ibid., 13-16) . Et iterum: Vae pastoribus qui disperdunt et dilacerant gregem pascuae meae, dicit Dominus Ideo haec dicit Dominus Deus Israel ad pastores qui pascunt populum meum: Vos dispersistis gregem meum, et ejecistis cos, et non visitastis illos. Ecce ego visitabo super vos malitiam studiorum vestrorum, dicit Dominus (Jer. XXIII, 1, 2) . Propheta namque et sacerdos polluti sunt; et in domo mea inveni malum eorum, dicit Dominus. Et idcirco via eorum erit quasi lubricum in tenebris; impellentur enim, et corruent in ea; afferam enim super eos mala, annum visitationis eorum, dicit Dominus. Et in prophetis Samariae vidi fatuitatem; et prophetabant in Baal, et decipiebant populum [Col. 0378A] meum Israel. Et in prophetis Jerusalem vidi similitudinem adulterantium, et iter mendacii; et confortaverunt manus pessimorum, ut non converteretur unusquisque a malitia sua; facti sunt mihi omnes ut Sodoma, et habitatores ejus quasi Gomorrha. Propterea haec dicit Dominus ad prophetas: Ecce ego cibabo eos absinthio, et potabo eas felle; a prophetis enim Jerusalem egressa est pollutio super omnem terram. Haec dicit Dominus exercituum: Nolite audire verba prophetarum, qui prophetant vobis et decipiunt vos; visionem enim cordis sui loquuntur, non de ore Domini. Dicunt enim his qui me blasphemant: Locutus est Dominus: Pax erit vobis. Et omnibus qui ambulant in pravitate cordis sui, dixerunt: Non veniet super vos malum. Quis enim adfuit in consilio Domini, et vidit et audivit sermonem [Col. 0378B] ejus? Quis consideravit verbum illius et audivit? Ecce turbo dominicae indignationis egreditur, et tempestas erumpens super caput impiorum veniet. Non revertetur furor Domini usque dum faciat, et usque dum compleat cogitationem cordis sui. In novissimis diebus intelligetis consilium ejus (Ibid., 11-20) .

CAP. XI. Ex Joel, Osee, Amos. —Parum namque cogitatis vel facitis, quod sanctus quoque Joel monens inertes sacerdotes, ac deflens detrimentum populi pro iniquitatibus eorum edixit: Expergiscimini qui estis ebrii a vino vestro, et plorate et lamentamini omnes qui bibitis vinum in ebrietatem, quia ablata est ab ore vestro jucunditas et gaudium (Joel. I, 5) . Lugete, sacerdotes, qui deservitis altari, quia miseri facti sunt campi. Lugeat terra, quia miserum factum est [Col. 0378C] frumentum, et siccatum est vinum, diminutum est oleum, aruerunt agricolae. Lugete possessiones pro tritico et hordeo, quia periit vindemia ex agro, vitiis arefacta est, ficus diminutae sunt: granata, et palma, et malum, et omnia ligna agri arefacta sunt, quoniam confuderunt gaudium filii hominum (Ibid., 9, 12) . Quae omnia spiritualiter intelligenda erunt vobis, ne tam pestilenti fame verbi Dei animae vestrae arescerent. Et iterum: Flete, sacerdotes qui deservitis Domino, dicentes: Parce, Domine, populo tuo, et ne des haereditatem tuam in opprobrium, et ne dominentur eorum gentes, uti ne dicant gentes: Ubi est Deus eorum (Joel. II, 17) ? Sed haec vos nequaquam auditis, sed omnia quibus propensius divini furoris indignatio inardescat, admittitis. Quid etiam sanctus Osce propheta [Col. 0378D] sacerdotibus vestri moduli dixerit, signanter attendite: Audite haec, sacerdotes, et intendat domus Israel et domus regis, infigite auribus vestris: quoniam ad vos est judicium, quia laqueus facti estis speculationi et velut reticulum extensum super Itaburium quod indagatores venationis confixerunt (Osc. V, 1) . Vobis etiam a Domino alienatio hujuscemodi intendatur per prophetam Amos dicentem: Odio habui et repuli dies festos vestros, et non accipiam odorem in solemnibus conventionibus vestris: quia et si obtuleritis holocaustomata et hostias vestras, non accipiam ea: (et salutare declarationis vestrae non aspiciam.) Transfer a me sonum cantionum tuarum, et psalmum organorum tuorum non audiam (Amos V, 21, 23) . Famis enim evangelici cibi culina ipsa vestrae [Col. 0379A] animae viscera excomedens grassatur in vobis, sicut supra dictus propheta praedixit: Ecce, inquiens, dies veniunt, dicit Dominus: et emittam famem in terra, non famem panis neque sitim aquae, sed famem in audiendo verbum Dei. Et movebuntur aquae a Mari usque ad mare, et ab Aquilone usque ad Orientem percurrent, quaerentes verbum Domini, et non invenient (Amos VIII, 11, 12) .

CAP. XII. Ex Michaea. —Auribus quoque percipite sanctum Michaeam, ac si coelestem quamdam tubam adversus subdolos populi principes concisius personantem. Audite nunc, inquiens, principes domus Jacob. Nonne vobis est, ut cognoscatis judicium odientibus bona, et quaerentibus maligna, rapientibus pelles eorum ab eis, et carnes eorum ab ossibus eorum? Quemadmodum [Col. 0379B] comederunt carnes plebis meae, et pelles eorum ab eis excoriaverunt, ossa eorum confregerunt, et laniaverunt quasi carnes in olla. Succlamabunt ad Deum, et non exaudiet eos, et avertet faciem suam ab eis in illo tempore, propter quod malitiose gesserunt in adinventionibus suis super ipsos. Haec dicit Dominus super prophetas qui seducunt populum meum, qui mordent dentibus suis, et praedicant in eum pacem, et non est data in os eorum: excitavi in eum bellum. Propterea nox erit vobis ex visione, et tenebrae vobis erunt ex divinatione: et occidet sol super prophetas, et contenebrescet super eos dies. Et confundentur videntes somnia, et deridebuntur divini, et obtrectabunt adversus omnes ipsi: quoniam non erit qui exaudiat eos. Si non ego implevero fortitudinem [Col. 0379C] in spiritu Domini et judicio et potestate, ut annuntiem domui Jacob impietates suas et Israel peccata sua. Audite hoc itaque duces domus Jacob et residui domus Israel, qui abominamini judicium et omnia recta pervertitis, qui aedificatis Sion in sanguine, et Jerusalem in iniquitatibus. Duces ejus cum muneribus judicabant, et sacerdotes ejus cum mercede respondebant, et prophetae ejus cum pecunia divinabant, et in Domino requiescebant, dicentes: Nonne Dominus in nobis est? Non venient super nos mala. Ideo propter vos Sion sicut ager arabitur, et Jerusalem sicut specula pomarii erit, et mons domus sicut saltus silvae (Mich. III, 1, 12) . Et post aliquanta: Heu me, quia factus sum sicut qui colligit stipulam in messe, et sicut racemus in vindemia, cum non sit botrus ad manducandum primitiva. Heu me, anima quia periit terrenis operibus: [Col. 0379D] semper reverentia exoritur reverens a terra: et qui corrigat inter homines non est. Omnes in sanguinem judicio contendunt, et unusquisque proximum suum tribulatione tribulat, in malum manus suas praeparat (Mich. VII, 1, 3) .

CAP. XIII. Ex Sophonia, Zacharia, Malachia. — Quid Sophonias etiam propheta egregius de vestris olim comessoribus disceptaverit, attendite: de Jerusalem namque loquebatur, quae spiritualiter Ecclesia vel anima intelligitur. O, inquiens, quae erat splendida et liberata civitas, confidens columba, non obaudivit vocem nec percepit disciplinam: in Domino non confisa est, et ad Deum suum non accessit (Sophon. III, 1, 2) . Et id quare, ostendit: Principes ejus sicut [Col. 0380A] leo rugientes: judices sicut lupi Arabiae non relinquebant in mane: prophetae ejus spiritum portantes viri contemptores: sacerdotes ejus profanabant sancta, et impie agebant in lege. Dominus autem justus in medio ejus, et non faciet injustum: mane, mane dabit justitiam suam (Sophon. III, 5) . Sed et beatum Zachariam monentem vos in verbo Dei audite: Haec enim dicit Dominus omnipotens: Judicium justum judicate, et misericordiam et miserationem facite, unusquisque ad fratrem suum: et viduam et orphanum et advenam et pauperem per potentiam nolite nocere: et malitiam unusquisque fratris sui non reminiscatur in corde suo. Et contumaces fuerunt ne observarent, et dederunt dorsum stultitiae, et aures suas degravaverunt ut non audirent: et cor suum statuerunt insuadibile, ne audirent legem meam, et verba quae misit Dominus omnipotens [Col. 0380B] in spiritu suo in manibus prophetarum priorum: et facta est ira magna a Domino omnipotente (Zach. VII, 5-12) . Et iterum: Quoniam qui loquebantur, locuti sunt molestias, et divini visa falsa et somnia falsa loquebantur, et vane consolabantur: propter hoc aridi facti sunt sicut oves, et afflicti sunt quoniam non erat sanitas. Super pastores exacerbata est iracundia mea, et super agnos visitabo (Zach. X, 2, 3) . Et post pauca: Vox lamentantium pastorum, quia misera facta est magnitudo eorum. Vox rugientium leonum, quoniam miser factus est decursus Jordanis. Haec dicit Dominus omnipotens: Qui possidebant, interficiebant, et non paenituit eos; et qui vendebant eas, dicebant: Benedictus Dominus, quia ditati sumus: et pastores earum nihil passi sunt in eis. Propter [Col. 0380C] quod non parcam jam super inhabitantes terram, dicit Dominus (Zach. XI, 5, 6) . Quid praeterea sanctus Malachias propheta vobis denuntiaverit audite: Vos, inquiens, sacerdotes qui spernitis nomen meum, et dixistis: In quo spernimus nomen tuum? Offerendo ad altare meum panes pollutos, et dixistis: In quo polluimus eos? In eo quod dixistis: Mensa Domini pro nihilo est. Et quae superposita sunt sprevistis: quoniam si adducatis caecum ad victimam, nonne malum? Si admoveatis claudum aut languidum, nonne malum? Offer itaque illud praeposito tuo, si suscipiet illud, si accipiet personam tuam, dicit Dominus omnipotens. Et nunc exorate faciem Dei vestri, et deprecamini eum: in manibus vestris facta sunt haec, si accipiam ex vobis personas vestras (Mal. I, 6, 9) . Et iterum: [Col. 0380D] Et intulistis de rapina claudum et languidum, et intulistis munus. Nunquid suscipiam illud de manu vestra, dicit Dominus? Maledictus dolosus qui habet in grege suo masculum, et votum faciens immolat debile Domino, quia Rex magnus ego sum, dicit Dominus exercituum, et nomen meum horribile in gentibus (Ibid., 13, 14) . Et nunc ad vos mandatum hoc, o sacerdotes. Si nolueritis audire et ponere super cor, ut detis gloriam nomini meo, ait Dominus exercituum: mittam in vos egestatem, et maledicam benedictionibus vestris, quoniam non posuistis super cor. Ecce ego projiciam vobis brachium, et dispergam super vultum vestrum stercus solemnitatum vestrarum (Mal. II, 1, 3) .

[Col. 0381A] CAP. XIV. Rursus ex Malachia. —Sed interea ut avidius organa nequitiae praeparetis ad bona, quid de sancto sacerdote dicat (si quantulumcunque adhuc interni auditus in vobis remanet), auscultate: Pactum meum, inquiens, fuit cum eo (de Levi namque vel Moyse secundum historiam loquebatur) vitae et pacis: dedi ei timorem, et timuit me: a facie nominis mei pavebat. Lex veritatis fuit in ore ejus, et iniquitas non est inventa in labiis ejus: in pace et in aequitate ambulavit mecum: et multos avertit ab iniquitate. Labia enim sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus: quia angelus Domini exercituum est (Mal. II, 5, 7) . Nunc item mutavit sensum, et malos increpare non desinit: Vos, inquiens, recessistis de via, et descandalizatis plurimos in lege: et irritum [Col. 0381B] fecistis pactum cum Levi, dicit Dominus exercituum. Propter quod et ego dedi vos contemptibiles et humiles in omnibus populis, sicut non servastis vias meas, et accepistis faciem in lege. Nunquid non pater unus omnium nostrum? nunquid non Deus unus creavit nos? quare ergo despicit unusquisque fratrem suum (Ibid., 8, 10) ? Et iterum: Ecce veniet Dominus exercituum: et quis poterit cogitare diem adventus ejus? et quis stabit ad videndum eum? Ipse enim egredietur quasi ignis ardens, et quasi poa lavantium: et sedebit conflans et emundans argentum, et purgabit filios Levi, et colabit eos quasi aurum et quasi argentum (Mal. III, 1, 3) . Et post pauca: Invaluerunt super me verba vestra, dicit Dominus: et dixistis: Vanus est qui servit Deo: et quod emolumentum, quia custodivimus praecepta ejus, et quia ambulavimus coram Domino [Col. 0381C] exercituum tristes? Ergo nunc beatos dicemus arrogantes: siquidem aedificati sunt facientes iniquitatem: tentaverunt Deum, et salvi facti sunt (Ibid., 13, 16) .

CAP. XV. Ex Ezechiele. —Quid vero Ezechiel propheta dixerit, attendite: Vae, inquiens, super vae veniet, et nuntius super nuntium erit: et quaeretur visio a propheta, et lex peribit a sacerdote, et consilium de senioribus (Ezech. VII, 26) . Et iterum: Haec dicit Dominus: Eo quod sermones vestri sunt mendaces, et divinationes vestrae vanae; propter hoc ecce ego ad vos, dicit Dominus: Extendam manum meam super prophetas qui vident mendacia, et eos qui loquuntur vana: in disciplina populi mei non erunt, et in scriptura domus Israel non scribentur, et in terram Israel non intrabunt: et scietis, quia ego Dominus. Propterea populum [Col. 0381D] meum seduxerunt, dicentes: Pax Domini; et non est pax Domini. Hic struit parietem; et ipsi ungunt eum, et cadet (Ezech. XIII, 8, 10) . Et post aliquanta: Vae his qui concinnant cervicalia subtus omnem cubitum manus, et faciunt velamina super omne caput universae aetatis ad subvertendas animas. Animaeque subversae sunt populi mei, et animas possidebant, et contaminabant me ad populum meum propter manum plenam hordei et propter fragmentum panis, ad occidendas animas quas non oportebat mori, et ad liberandas animas quas non oportebat vivere, dum loquimini populo exaudienti vana eloquia (Ibid., 18, 19) . Et infra: Fili hominis dic: Tu es terra quae non comptuitur, neque pluvia facta est super te in die irae; in [Col. 0382A] qua principes in medio ejus sicut leones rugientes, rapientes rapinas, animas devorantes in potentia, et pretia accipientes: et viduae tuae multiplicatae sunt in medio tui, et sacerdotes ejus despexerunt legem meam, et polluerunt sancta mea. Inter sanctum et pollutum non distinguebant, et inter medium immundi et mundi non dividebant: et a sabbatis meis obvelabant oculos suos, et polluebant in medio eorum (Ezech. XXII, 24, 26) . Et iterum: Et quaerebam ex eis virum recte conversantem, et stantem ante faciem omnino in tempore irae, ne in fine delerem eam: et non inveni. Et effudi in eam animum meum in igne irae meae ad consumendum eos: vias eorum in caput eorum dedi, dicit Dominus (Ibid., 30, 31) . Et post aliquanta: Et factus est sermo Domini ad me dicens: Fili hominis, loquere [Col. 0382B] filiis populi mei, et dices ad eos: Terra in quam ego gladium superinducam, et acceperit populus terrae hominem unum ex ipsis, et dederit eum sibi in speculatorem; et viderit gladium venientem super terram, et tuba cecinerit, et significaverit populo: et audierit qui audit, vocem tubae, et non observaverit; et venerit gladius, et comprehenderit eum: sanguis ejus super caput ejus erit; quia cum vocem tubae audierit, non observavit: sanguis ejus in ipso erit: et hic quia custodivit animam suam, liberavit. Et speculator si viderit gladium venientem, et non significavit tuba; et populus non observaverit; et veniens gladius acceperit ex eis animam; et ipsa propter iniquitatem suam capta est, sanguinem de manu speculatoris requiram. Et tu, fili hominis, speculatorem te dedi domui Israel, et audies ex ore meo verbum, cum dicam peccatori: Morte [Col. 0382C] morieris; et non loqueris ut avertat se a via sua impius, et ipse impius in iniquitate sua morietur, sanguinem autem ejus de manu tua requiram. Tu vero si praedixeris impio viam ejus, ut avertat se ab ea, et non se averterit a via sua: hic in sua impietate morietur, et tu animam tuam eripuisti (Ezech. XXXIII, 2-9) .

CAP. XVI. Ex Evangelio Matthaei. —Sed sufficiant haec pauca de pluribus prophetarum testimoniis, queis retunditur superbia vel ignavia sacerdotum contumacium, ne putent nos propria potius adinventione quam legis sanctorum vel auctoritate eis talia denuntiare. Videamus igitur quid evangelica tuba mundo personans inordinatis sacerdotibus eloquatur: non enim de illis, ut jam diximus, qui apostolicam sedem legitime obtinent, quique bene norunt largiri [Col. 0382D] spiritualia conservis suis in tempore cibaria (si qui tamen multi inpraesentiarum sunt), sed de pastoribus imperitis, qui derelinquunt oves et pascunt vana, et non habent verba pastoris periti, nobis sermo est. Evidens ergo indicium est, non esse eum legitimum pastorem, sed mediocrem quidem Christianum, qui haec non tam nostra (qui valde exigui sumus), quam Veteris Novique Testamenti decreta recusarit vel inficiatus fuerit, sicut bene quidam nostrorum ait: «Optabiliter cupimus ut hostes Ecclesiae sint nostri quoque absque ullo foedere hostes, et amici ac defensores nostri non solum foederati, sed etiam patres ac domini habeantur.» Conveniant namque singuli vero examine conscientiam suam, et ita deprehendent [Col. 0383A] an secundum rectam rationem sacerdotali cathedrae insideant. Videamus, inquam, quid Salvator mundi factorque dicat: Vos estis, inquit, sal terrae. Quod si sal evanuerit, in quo salietur? ad nihilum valet ultra, nisi ut projiciatur foras, et conculcetur ab hominibus (Matth. V, 13) . Hoc unum testimonium ad confutandos impudentes quosque abunde sufficere posset. Sed ut evidentioribus adhuc astipulationibus, quantis semetipsos intolerabilibus scelerum fascibus falsi hi sacerdotes opprimant, verbis Christi comprobetur, aliqua adnectenda sunt. Sequitur enim: Vos estis lux mundi. Non potest civitas abscondi supra montem posita. Neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt (Ibid., 14) . Quis ergo sacerdotum hujus temporis ita ignorantiae [Col. 0383B] caecitate possessus, ut lux clarissimae lucernae, in aliqua domo cunctis noctu residentibus scientiae simul et bonorum operum lampade lucet? Quis ita universis Ecclesiae filiis, tutum, publicum conspicuumque refugium, ut sit civibus firmissima forte editi montis civitas vertice constituta, habetur? Sed et quod sequitur: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et magnificent Patrem vestrum, qui in coelis est (Ibid., 16) : quis corum uno saltem die potest implere? Quin potius densissima quaedam eorum nebula, atraque peccaminum omni Insulae ita incumbit nox, ut omnes pene a via recta avertat, ac per invios impeditosque scelerum calles errare faciat, quorum non modo Pater coelestis non laudatur per opera, sed etiam intolerabiliter [Col. 0383C] blasphematur. Velim quidem haec Scripturae sacrae testimonia huic epistolae inserta vel inserenda, sicut nostra mediocritas posset, omnia utcunque historico vel morali sensu interpretari. Sed ne in immensum modum opusculum hoc his qui non tam nostra quam Dei despiciunt, fastidiunt, avertunt, proteletur, simpliciter et absque ulla verborum circuitione congesta vel congerenda sunt. Et post pauca: Qui enim solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum (Matth. V, 19) . Et iterum: Nolite judicare, ut non judicemini: in quo enim judicio judicaveritis, judicabitur de vobis (Matth. VII, 1, 2) . Quis, rogo, vestrum respiciet id quod sequitur? Quid autem vides, inquit, festucam in oculo fratris tui, et trabem in [Col. 0383D] oculo tuo non consideras? Aut quomodo dicis fratri tuo, Sine ejiciam festucam de oculo tuo, et ecce trabs in oculo tuo est (Ibid., 3, 4) . Vel quod sequitur: Nolite dare sanctum canibus, neque miseritis margaritas vestras ante porcos: ne forte conculcent eas pedibus suis, et conversi disrumpant vos (Ibid., 6) : quod saepissime vobis evenit. Et populum monens ne a dolosis doctoribus, ut estis vos, seduceretur, dixit: Attendite vobis a falsis prophetis qui veniunt ad vos in vestitu ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces: a fructibus eorum cognoscetis eos. Nunquid colligunt de spinis uvas, aut de tribulis ficus? Sic omnis arbor bona bonos fructus facit, et mala malos (Ibid., 15-17) . Et infra: Non omnis qui dicit mihi, [Col. 0384A] Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum: sed qui facit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse intrabit in regnum coelorum (Ibid., 21) .

CAP. XVII. Iterum ex Evangelio Matthaei. —Quid sane vobis fiet qui, ut propheta dixit (Isa. XIX, 13) , labiis tantum et non corde Deo creditis? Qualiter autem impletis quod sequitur: Ecce, inquit, ego mitto vos sicut oves in medio luporum (Matth. X, 16) , qui versa vice ut lupi in gregem ovium proceditis? vel quod ait: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae (Ibid.) ? Prudentes quidem estis ut aliquem ore exitiabili mordeatis, non ut caput vestrum quod est Christus, objectu quodammodo corporis defendatis, quem totis operum malorum conatibus conculcatis. Nec enim simplicitatem columbarum [Col. 0384B] habetis, quin potius corvino assimilati nigrori, ac semel de arca, id est Ecclesia, evolitantes, inventis carnalium voluptatum fetoribus, nusquam ad eam puro corde revolastis. Sed videamus et caetera. Nolite, ait, timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere; sed potius timete eum, qui potest et animam et corpus perdere in gehennam (Ibid., 18) . Quidnam horum feceritis, recogitate. Quem vero vestrum sequens testimonium non in profundo cordis arcano vulneret, quod de pravis antistitibus Salvator ad apostolos loquitur? Sinite illos: caeci sunt duces caecorum: caecus autem si caeco ducatum praestat, ambo in foveam cadent (Matth. XV, 14) . Egent sane populi quibus praeestis, vel potius quos decepistis, audire. Attendite verba Domini ad apostolos et ad turbas loquentis, quae et vos, ut [Col. 0384C] audio, in medium crebro proferre non pudet. Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei. Omnia ergo quaecunque dixerint vobis, servate et facite: secundum vero opera corum nolite facere: dicunt enim, et ipsi non faciunt (Matth. XXIII, 2, 3) . Periculosa certe ac supervacua sacerdotibus doctrina est, quae pravis operibus obfuscatur. Vae vobis, hypocritae, qui clauditis regnum coelorum ante homines: vos autem non intratis, nec introeuntes sinitis intrare (Ibid., 13) . Non solum enim prae tantis malorum criminibus quae geritis, in futuro, sed etiam pro his qui vestro quotidie exemplo percunt, poenali poena plectemini: quorum sanguis in die judicii de vestris manibus requiretur. Sed quid mali quod servi parabola praetenderit inspicite, dicentis in corde suo: Moram facit [Col. 0384D] dominus meus venire. Qui pro hoc forsitan incoeperat percutere conservos suos, manducans et bibens cum ebriis. Veniet ergo, inquit, dominus servi illius in die qua non sperat, et hora qua ignorat: et dividet eum (a sanctis scilicet sacerdotibus) partemque ejus ponet cum hypocritis (cum eis certe, qui sub sacerdotali tegmine multum obumbrant nequitiae): illic, inquiens, erit fletus et stridor dentium (Matth. XXIV, 48-51) ; quibus in hac vita non crebro evenit ob quotidianas Ecclesiae matris ruinas filiorum, vel desideria regni coelorum.

CAP. XVIII. Ex Pauli Epistola ad Romanos. —Sed videamus quid Christi verus discipulus, magister gentium, Paulus, qui omni ecclesiastico doctori [Col. 0385A] imitandus est ( sicut et ego Christi [I Cor. XI, 1] ), in tali negotio praeloquatur in prima Epistola dicens: Quia cum cognovissent Deum, non sicut Deum magnificaverunt, aut gratias egerunt: sed evanuerunt in cogitationibus suis; et obcaecatum est insipiens cor eorum: dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt (Rom. I, 21, 22) . Licet hoc gentibus dici videatur, intuemini tamen quia competenter istius aevi sacerdotibus cum populis coaptabitur. Et post pauca: Qui commutaverunt, inquit, veritatem Dei in mendacium: et coluerunt, et servierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula. Propterea tradidit illos Deus in passiones ignominiae (Ibid., 25, 26) . Et iterum: Et sicut non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conveniunt, repletos omni iniquitate, [Col. 0385B] malitia, impudicitia, fornicatione, avaritia, nequitia, plenos invidia, homicidio (scilicet animarum populi) contentione, dolo, malignitate: susurrones, detractores, Deo odibiles, contumeliosos, superbos, elatos, inventores malorum, parentibus inobedientes, insensatos, incompositos, sine misericordia, sine affectione. Qui cum justitiam Dei cognovissent, non intellexerunt, quoniam qui talia agunt, digni sunt morte (Ibid., 28-32) . Quisnam supradictorum his omnibus in veritate caruit? si enim esset, forte caperetur subjecto sensu, in quo ait: Non solum qui faciunt ea, sed etiam qui consentiunt facientibus (Ibid., 32) ; nullo scilicet hoc malo eorum exstante immuni. Et infra: Tu autem secundum duritiam tuam, et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae, et revelationis justi [Col. 0385C] judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua (Rom. II, 5, 6) . Et iterum: Non est enim acceptio personarum apud Deum. Quicunque enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt: et quicunque in lege peccaverunt, per legem judicabuntur. Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur (Ibid., 11-13) . Quid ergo severitatis ingruit his qui non solum implenda non faciunt, et prohibita non declinant, sed etiam ipsam verborum Dei lectionem vel tenuiter auribus ingestam pro saevissimo angue refugiunt?

CAP. XIX. Item, ex eadem Epistola et ex duabus Epistolis ad Corinthios. —Sed transeamus ad sequentia. Quid ergo, inquit, dicemus? Permanemus in peccato, ut gratia abundet? absit. Qui enim mortui sumus peccato, [Col. 0385D] quomodo iterum vivemus in illo (Rom. VI, 1, 2) ? Et post aliquanta: Quis nos, ait, separabit a charitat Christi? tribulatio, an angustia, an persecutio, an fames, an nuditas, an periculum, an gladius (Rom. VIII, 35) ? Quem vestrum, quaeso, talis intimo corde occupabit affectus, qui non modo pro pietate non laboratis, sed etiam ut inique agatis et Christum offendatis, multa patimini? Vel quod sequitur: Nox praecessit, dies autem appropinquavit. Abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamur arma lucis. Sicut in die, honeste ambulemus: non in comessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et impudicitiis, non in contentione et aemulatione: sed induimini Dominum Jesum Christum, et carnis curam ne feceritis in concupiscentiis [Col. 0386A] (Rom. XIII, 12, 14) . Et iterum ad Corinthios in prima Epistola: Ut sapiens, inquit, architectus fundamentum posuit: alter superaedificat. Unusquisque autem videat, quomodo superaedificet. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id quod est Jesus Christus. Si quis autem superaedificet super hoc aurum et argentum, lapides pretiosos, ligna, fenum, stipulam: unumquodque opus manifestum erit. Dies enim Domini declarabit illud, quia in igne revelabitur: et uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit. Si cujus opus manserit, omnia per ignem judicabuntur. Qui superaedificaverit, mercedem accipiet. Si cujus opus arserit, detrimentum patietur (I Cor. III, 10, 13) . Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Si quis autem templum Dei violaverit, disperdet illum Deus (Ibid., 16, 17) . Et iterum: Si quis videtur [Col. 0386B] apud vos sapiens esse in hoc saeculo, stultus fiat, ut sit sapiens. Sapientia enim hujus mundi, stultitia est apud Deum (Ibid., 18, 19) . Et post aliquanta: Non bona gloriatio vestra. Nescitis quia modicum fermentum totam massam corrumpit? Expurgate igitur vetus fermentum, ut sitis nova conspersio (I Cor. V, 6, 7) . Quomodo expurgabitur vetus fermentum, id est peccatum, quod a diebus in dies cunctis conatibus cumulatur? Et iterum: Scripsi vobis in Epistola: Ne commisceamini fornicariis. Non utique fornicariis hujus mundi, aut avaris, aut rapacibus, aut idolis servientibus: alioquin debueratis de hoc mundo exire. Nunc autem scripsi vobis non commisceri: si quis nominatur frater, et est fornicator, aut avarus, aut idolis serviens, aut maledicus, aut ebriosus, aut rapax; cum hujusmodi [Col. 0386C] nec cibum quidem sumere (Ibid., 9, 11) . Sed latro nequaquam pro furto vel latrocinio furem alium damnat, quem potius optat, tuetur, amat, ut pote sui sceleris consortem. Item in Epistola ad Corinthios secunda: Ideo, inquit, habentes hanc administrationem juxta quod misericordiam consecuti sumus, non deficiamus: sed abjiciamus occulta dedecoris, non ambulantes in astutia, neque adulterantes verbum Dei (II Cor. IV, 1, 2) . In subsequentibus autem ita de malis doctoribus dicit: Nam ejusmodi pseudoapostoli sunt operarii subdoli, transfigurantes se in apostolos Christi. Et non mirum: ipse enim Satanas transfigurat se in angelum lucis. Non est magnum igitur, si ministri ejus transfigurentur ut angeli justitiae, quorum finis erit secundum opera eorum (II Cor. XI, 13, 15) .

[Col. 0386D] CAP. XX. Ex Epistolis, ad Ephesios, ad Thessalonicenses I, et ad Colossenses. —Attendite quoque quid ad Ephesios dicat. An nescitis vos pro hoc in aliquo reos teneri? Hoc, inquiens, dico et testificor in Domino, ut jam non ambuletis sicut gentes ambutant in vanitate sensus sui, tenebris obscuratum habentes intellectum; alienati a vita Dei, per ignorantiam quae est in illis propter caecitatem cordis corum; qui desperantes semetipsos tradiderunt impudicitiae in operationem omnis immunditiae et avaritiae (Ephes. IV, 17, 19) . Et quis vestrum sponte expleverit id quod sequitur? Propterea nolite fieri imprudentes, sed intelligentes quae sit voluntas Dei: et nolite inebriari vino in quo est luxuria, sed replemini Spiritu sancto (Ephes. V. 17, 18) . Sed et quod ad Thessalonicenses dicit: Neque enim fuimus apud vos aliquando in sermone adulationis, sicut scitis: neque in occasione avaritiae: nec quaerentes ab hominibus gloriari, neque a vobis, neque ab aliis; cum possimus honori esse, sicut caeteri apostoli Christi. Sed facti sumus sicut parvuli in medio vestrum, vel tanquam si nutrix foveat parvulos suos. Ita desiderantes vos, cupide volebamus vobis tradere non solum Evangelium, sed etiam animas nostras (I Thess. II, 5, 8) . Si hunc vos Apostoli retinetis in omnibus affectum, ejus quoque cathedrae legitime insidere noscatis. Vel etiam quod sequitur: Scitis, inquit, quae praecepta dederim vobis. Haec est voluntas Dei sanctificatio vestra: ut abstineatis vos a fornicatione, ut sciat unusquisque vestrum vas suum possidere [Col. 0387B] in honore et sanctificatione, non in passione desiderii, sicut et gentes quae ignorant Deum. Et ne quis supergrediatur neque circumveniat in negotio fratrem suum, quoniam vindex est Dominus de his omnibus. Non enim vocavit nos Deus in immunditiam, sed in sanctificationem. Itaque qui haec spernit, non hominem spernit, sed Deum (I Thess. IV, 2, 8) . Quis etiam vestrum circumspecte cauteque custodivit id quod sequitur? Mortificate ergo membra vestra quae sunt super terram, fornicationem, immunditiam, libidinem, et concupiscentiam malam: propter quae venit ira Dei in filios diffidentiae (Colos. III, 5, 6) . Videtis enim pro queis peccatis ira Dei potissimum consurgat.

CAP. XXI. Ex Epistolis ad Timotheum et ad Titum. —Audite itaque quid de vobis prophetico spiritu sanctus idem apostolus vestrisque consimilibus praedixerit, [Col. 0387C] ad Timotheum aperte scribens: Hoc enim scito, quod in novissimis diebus instabunt tempora periculosa. Erunt enim homines semetipsos amantes, cupidi, elati, superbi, blasphemi, parentibus inobedientes, ingrati, scelesti, sine affectione, incontinentes immites, sine benignitate, proditores, protervi, tumidi, voluptatum amatores magis quam Dei, habentes quidem speciem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes. Et hos devita (II Tim. III, 1, 5) . (Sicut et propheta dicit: Odivi ecclesiam malignorum, et cum impiis non sedebo [Psal. XXV, 5] ). Et post aliquanta (quod nostro tempore videmus pullulare) ait: Semper discentes, et nunquam ad scientiam veritatis pervenientes. Quemadmodum enim Joannes et Mambres restiterunt Moysi; ita et isti resistunt veritati, homines corrupti [Col. 0387D] mente, reprobi circa fidem; sed ultra non proficient: insipientia enim eorum manifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit (II Tim. III, 7, 9) . Etenim evidenter ostendit, qualiter se exhibeant officio sacerdotes, ita ad Titum scribens: Te ipsum praebe exemplum bonorum operum, in doctrina, in integritate, in gravitate, verbum sanum habens, irreprehensibile; ut is qui ex adverso est, vereatur, nullum malum habens dicere de nobis (Tit. II, 7, 8) . Et iterum ad Timotheum: Labora, inquit, sicut bonus miles Christi Jesu. Nemo militans Deo, implicat se negotiis saecularibus, ut placeat ei cui se probavit. Nam et qui contendit in agone, non [Col. 0388A] coronabitur, nisi legitime certaverit (II Tim. II, 3, 5) . Haec quidem bonorum adhortatio. Quod vero item comprehendit, malorum hominum (ut vos quibusque intelligentibus apparetis) denuntiatio est. Si quis, inquit, aliter docet, et non acquiescit sermonibus sanis Domini nostri Jesu Christi, et ei quae secundum pietatem est doctrinae, superbus est, nihil sciens, sed languescens erga quaestiones et pugnas verborum: ex quibus oriuntur invidiae, contentiones, blasphemiae, suspiciones malae, conflictationes hominum mente corruptorum, qui veritate privati sunt, existimantes quaestum esse pietatem (I Tim. VI, 3, 5) . Sed quid sparsim positis amplius utentes testimoniis, sensuum ac diversorum undis in despecta ingenii nostri cymbula fluctuabimur? Recurrere tandem aliquando usque ad lectiones illas (quae ad hoc non solum ut recitentur, [Col. 0388B] sed etiam astipulentur benedictioni qua initiantur sacerdotum vel ministrorum manus, eosque perpetuo doceant, uti ne a mandatis quae fideliter continentur in eis, sacerdotali dignitate degenerantes recedant, ex omni pene sacrarum litterarum textu merito excerptae sunt) necessarium duximus, ut apertius cunctis pateat aeterna supplicia mansura eos, et non esse sacerdotes vel Dei ministros, qui earum doctrinas atque mandata opere secundum vires suas non adimpleverint.

CAP. XXII. Ex epistola I Petri. —Audiamus ergo quid princeps apostolorum beatus Petrus de tali negotio signaverit: Benedictus, inquiens, Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui per magnam misericordiam suam regeneravit nos in spem vitae aeternae, per [Col. 0388C] resurrectionem a mortuis Domini nostri Jesu Christi, in haereditatem incorruptibilem, immarcescibilem, incontaminatam, conservatam in coelis in vos, qui in virtute Dei custodimini (I Petr. I, 3, 5) . Quare enim insipienter a vobis violatur talis haereditas, quae non sicut terrena, decidua; sed immarcescibilis atque aeterna est? Et post aliquanta: Propter quod succincti estote lumbos mentis vestrae, sobrii, perfecte sperantes in eam quae offertur vobis gratiam in revelatione Jesu Christi (Ibid., 13) . Rimamini namque pectoris vestri profunda, an sobrii sitis, et perfecte sacerdotalem gratiam examinandam in Domini revelatione conservetis. Et iterum dicit: Quasi filii benedictionis non configurantes vos illis prioribus ignorantiae vestrae desideriis: sed secundum eum qui vos vocavit sanctos ⁜ a , [Col. 0388D] et vos sancti in omni conversatione estote. Propter quod scriptum est: Sancti estote, quia ego sum sanctus (Ibid., 14, 16) . Quis rogo vestrum ita sanctitatem toto animi ardore sectatus est, ut hoc quantum in se est, festinaret implere? Sed videamus quid in ejus secunda lectione contineatur. Charissimi, inquit, animas vestras castificate ad obediendum fidei per spiritum in charitate, in fraternitate, ex corde vero invicem diligentes perseveranter, quasi renati non ex semine corruptibili, sed incorruptibili verbo Dei vivi et permanentis in aeternum (Ibid., 22, 23) . Haec quidem ab Apostolo mandata, et in die vestrae ordinationis [Col. 0389A] lecta, ut ea indirupte custodiretis; sed nequaquam a vobis in judicio impleta, sed nec multum cogitata vel intellecta sunt. Et infra: Deponentes igitur omnem malitiam, et omnem dolum, et simulationem, et invidiam, et detractiones, sicut modo geniti infantes, rationabiles, et sine dolo lac concupiscite, ut eo crescatis in salutem: quoniam dulcis est Dominus (I Petr. II, 1, 3) . Recogitate an haec quoque surdis auribus a vobis audita crebrius, conculcentur. Et iterum: Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus in adoptionem, ut virtutes annuntietis ejus qui de tenebris vos vocavit in illud tam admirabile lumen suum (Ibid., 9) . Non solum per vos virtutes Dei non annuntiantur vel meliorantur, sed etiam pravissimis vestris apud incredulos quosque despiciuntur exemplis.

[Col. 0389B] CAP. XXIII. Ex Actibus apostolorum et rursus ex Epistola I ad Timotheum. —Audistis forte in eodem die quod in lectione Actus apostolorum lectum est, Petro in medio discipulorum surgente, qui dixit: Viri fratres, oportet scripturam impleri quam praedixit Spiritus sanctus per os David de Juda (Act. I, 15, 16) . Et paulo post: Hic itaque acquisivit agrum de mercede in quitatis (Ibid., 18) . Hoc securo vel potius hebeti corde, quasi non de vobis lectum fuisset, audistis. Quis, quaeso, vestrum non quaerit agrum de mercede iniquitatis? Judas namque loculos compilabat: vos Ecclesiae donaria filiorumque animas ejus vastatis. Ille adiit Judaeos ut Deum venderet: vos tyrannos et patrem vestrum diabolum ut Christum despiciatis. Ille triginta argenteis venalem habuit omnium Salvatorem: [Col. 0389C] vos vel uno obolo. Quid plura? Fertur vobis in medium Matthiae in confusionem vestram exemplum, sanctorum quoque apostolorum electione vel judicio Christi, non propria voluntate sortiti: ad quod caeci effecti non videtis quam longe a meritis ejus distetis, dum in amorem et effectum Judae traditoris sponte corruistis. Apparet ergo eum qui vos sacerdotes sciens ex corde dicit, non esse verum Christianum. Sane quod sentio, proferam. Posset quidem lenior fieri increpatio: sed quid prodest vulnus manu tantum palpare, unguentove ungere, quod tumore jam vel fetore sibi horrescens cauterio et publico ignis medicamine eget; si tamen ullo modo sanari possit, aegro nequaquam medelam quaerente, et ab [Col. 0389D] hoc medico longius recedente? O inimici Dei, et non sacerdotes, veterani malorum et non pontifices, traditores et non sanctorum apostolorum successores, et non Christi ministri. Auscultastis quidem secundae lectionis apostoli Pauli verborum sonum (sed in nullo modo monita virtutemque servastis, et simulacrorum modo quae non vident neque audiunt, eodem die altari astitistis) tunc et quotidie vobis intonantis: Fratres, inquit, fidelis sermo est, et omni acceptione dignus (I Tim. III, 1) . Ille dixit fidelem et dignum: vos ut infidelem et indignum sprevistis. Si quis episcopatum cupit, bonum opus desiderat (Ibid.) Vos episcopatum magnopere avaritiae gratia, non spiritualis profectus obtentu cupitis, et bonum opus illi condignum nequaquam habetis. Oportet ergo hujusmodi [Col. 0390A] irreprehensibilem esse (Ibid., 2) . In hoc namque sermone lacrymis magis quam verbis opus est; ac si dixisset Apostolus eum esse omnibus irreprehensibiliorem debere. Unius uxoris virum (Ibid.) . Quid ita apud nos quoque contemnitur, quasi non audiretur, vel idem dicere et virum uxorum? Sobrium, prudentem (Ibid.) . Quis etiam ex vobis hoc aliquando inesse sibi saltem optavit? Hospitalem (Ibid.) . Id si forte casu evenerit, popularis aurae potius quam praecepti gratia factum, non prodest, Domino Salvatore ita dicente: Amen dico vobis, receperunt mercedem suam (Matth. VI, 2) . Ornatum, non vinolentum, non percussorem, sed modestum, non litigiosum, non cupidum (I Tim. III, 2, 3) . O feralis immutatio! O horrenda praeceptorum coelestium conculcatio! Nonne infatigabiliter [Col. 0390B] ad haec expugnanda, vel potius obruenda actuum verborumque arma corripitis, pro queis conservandis atque firmandis, si necesse fuisset, et poena ultro subeunda, et vita ponenda erat? Sed videamus et sequentia: Domum, inquit, suam bene regentem, filios habentem subditos cum omni castitate (I Tim. III, 4) Ergo imperfecta est patrum castitas, si eidem non et filiorum accumuletur. Sed quid erit, ubi nec pater nec filius mali genitoris exemplo pravatus conspicitur castus? Si quis autem domui suae praeesse nescit, quomodo Ecclesiae Dei diligentiam adhibebit (Ibid., 5) ? Haec sunt verba quae indubitatis effectibus approbantur. Diaconos similiter pudicos, non bilingues, non vino multum deditos, non turpe lucrum sectantes, habentes mysterium fidei in conscientia pura. [Col. 0390C] Hi autem probentur primum, et sic ministrent, nullum crimen habentes (Ibid., 8, 10) . His nimirum horrescens diu immoravi: unum veridice possum dicere, quin haec omnia in contrarios actus mutentur; ita ut clerici (quod non absque dolore cordis fateor) impudici, bilingues, ebrii, turpis lucri cupidi, habentes fidem et (ut verius dicam) infidelitatem in conscientia impura, non probati in bono, sed in malo opere praesciti ministrantes, et innumera crimina habentes sacro ministerio adsciscantur.

CAP. XXIV. Iterum ex Matthaei Evangelio. —Audistis etiam illo die (quo multo dignius multoque rectius erat, ut ad carcerem vel catastam poenalem quam ad sacerdotium traheremini) Domino sciscitanti, quem se esse putarent discipuli, Petrum respondisse: [Col. 0390D] Tu es Christus Filius Dei vivi (Matth. XVI, 16) ; eique Dominum pro tali confessione dixisse: Beatus es, Simon Bar-Jona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est (Ibid., 17) . Ergo Petrus a Deo Patre doctus recte Christum confitetur: vos autem moniti a patre vestro diabolo inique Salvatorem malis actibus denegatis. Vero sacerdoti dicitur: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam (Ibid., 18) . Vos quidem assimilamini viro stulto, qui aedificavit domum suam super arenam (Matth. VII, 26) . Notandum vero est, quod insipientibus in aedificanda domo arenarum pendulae mobilitati Dominus non cooperetur, secundum illud: Fecerunt sibi reges, sed non per me (Ose. VIII, 4) . Itidemque quod sequitur eadem sonat dicendo: [Col. 0391A] Et portae inferi non praevalebunt (Matth. XVI, 18) : ejusque peccata intelliguntur. De vestra quid exitiabili structura pronuntiatur? Venerunt flumina, et flaverunt venti, et impegerunt in domum illam, et cecidit: et fuit ruina ejus magna (Matth. VII, 27) . Petro ejusque successoribus dicit Dominus: Et tibi dabo claves regni coelorum (Matth. XVI, 19) : Vobis vero: Non novi vos: discedite a me, operarii iniquitatis (Matth. VII, 23; Luc. XIII, 27) ; ut separati sinistrae partis cum haedis, eatis in ignem aeternum. Itemque omni sancto sacerdoti promittitur: Et quaecunque solveris super terram, erunt soluta et in coelis: et quaecunque ligaveris super terram, erunt ligata et in coelis (Matth. XVI, 19) . Sed quomodo vos aliquid solvetis ut sit solutum et in coelis, a coelo ob scelera adempti, et immanium peccatorum funibus compediti, ut [Col. 0391B] Salomon quoque ait: Criniculis peccatorum suorum unusquisque constringitur (Prov. V, 22) ? Quaque ratione aliquid in terra ligabitis quod supra mundum etiam ligetur propter ⁜ a vosmetipsos, qui ita ligati iniquitatibus in hoc mundo tenemini, ut in coelis nequaquam ascendatis, sed in infausta tartari ergastula, non conversi in hac vita ad Dominum, decidatis? Nec sibi quisquam sacerdotum de corporis mundi [Col. 0392A] solum conscientia supplaudat, cum eorum queis praeest (si qui propter ejus imperitiam vel desidiam seu adulationem perierint) in die judicii de ejusdem manibus, veluti interfectoris, animae exquirantur. Quia nec dulcior mors quae infertur a bono quoque homine, quam malo. Alioquin non dixisset Apostolus, velut paternum legatum suis successoribus derelinquens: Mundus ego sum ab omnium sanguine. Non enim subterfugi quo minus annuntiarem vobis omne mysterium Dei (Act. XX, 26, 27) . Multo namque usu ac frequentia ⁜ b peccatorum inebriati, et incessanter irruentibus vobis scelerum cumulatorum ac si undis quassati, unam veluti post naufragium (in qua ad vivorum terram evadatis) poenitentiae tabulam toto animi nisu exquirite, ut avertatur furor Domini a [Col. 0392B] vobis misericorditer dicentis: Nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat (Ezech. XXXIII, 11) . Ipse omnipotens Deus totius consolationis et misericordiae (II Cor. I, 3) paucissimos bonos pastores conservet ab omni malo, et municipes faciat, subacto communi hoste, civitatis Jerusalem coelestis, hoc est sanctorum omnium congregationis, Pater et Filius et Spiritus sanctus: cui sit honor et gloria in saecula saeculorum. Amen.

Pelagius, Narsae patricio et duci in Italia ⁜ 1 .

Quali nos de gloriae vestrae studiis judicio gratulemur, non solum vestram, sed multorum ac pene omnium credimus habere notitiam; et idcirco nunc de his quae vobis praesentibus ibi fieri stupemus, fiducialiter apud gloriam vestram duximus conquerendum. Thracius siquidem atque Maximilianus nomina tantum episcoporum habentes, et ecclesiasticam ibi unitatem perturbare dicuntur, et omnes ecclesiasticas res suis usibus applicare: intantum ut contra [Col. 0393D] unum eorum, id est Maximilianum, usque ad nos per tam longum iter, necessitate compellente, quidam infatigabiliter venientes, preces offerrent.

Ob quam causam Petrum presbyterum sedis nostrae, sed et Projectum notarium ad eadem loca duximus destinandos, ut ea quae canonicis statutis a praedictis pseudoepiscopis compererint commissa, vel digna debeant ibi ultione compescere, vel eosdem ad nos usque perducere. Et ideo salutantes paterno [Col. 0394C] affectu gloriam vestram, petimus ut praefatis, qui a nostra sede directi sunt, in omnibus praebeatis auxilium; nec putetis alicujus esse peccati, si hujusmodi homines comprimuntur. Hoc enim et divinae et humanae [ al. mundanae] leges statuerunt, ut ab Ecclesiae unitate divisi, et ejus pacem iniquissime perturbantes, a saecularibus etiam potestatibus comprimantur. Nec quidquam majus est, unde Deo sacrificium possitis offerre, quam si id ordinetis, ut hi qui in suam et aliorum perniciem debacchantur, competenti debeant vigore compesci.

[Col. 0394D] Non vos hominum vaniloquia retardent, dicentium quia persecutionem Ecclesia faciat, dum vel ea quae committuntur reprimit, vel animarum salutem requirit ⁜ 2 . Errant hujusmodi rumoris fabulatores. Non persequitur, nisi qui ad malum cogit. Qui vero malum vel factum jam punit, vel prohibet ne fiat; non persequitur iste, sed diligit. Nam si, ut illi putant, nemo nec reprimendus a malo, nec retrahendus a malo ad bonum est, humanas et divinas leges necesse [Col. 0395A] est evacuari, quae et malis poenam, et bonis praemia justitia suadente constituunt. Malum autem schisma esse, et per exteras etiam potestates hujusmodi homines debere opprimi, et canonicae Scripturae auctoritas, et paternarum regularum nos veritas docet ⁜ 1 . Quisquis ergo ab apostolicis divisus est sedibus, in schismate eum esse non dubium est, et contra universalem Ecclesiam altare conatur erigere. Sed quid de talibus insertus Chalcedonensi synodo canon statuat, gloria vestra consideret, ubi post alia sic dicit: Qui a communione seipsum suspendit, et collectam facit, et altare constituit; et noluerit vocanti episcopo consentire, et noluerit eidem acquiescere, neque obedire primo et secundum vocanti, hunc omnino damnari, nec unquam vel orationem mereri, nec recipere [Col. 0395B] eum posse honorem. Si enim permanserit turbas faciens et seditiones Ecclesiae, per exteram potestatem tanquam seditiosum comprimi. Et beatus Augustinus de talibus dicit (Enchir. c. 72) : Multa etiam cum invitis benigna quadam asperitate plectendis agenda sunt, quorum potius utilitati consulendum est quam voluntati. Nam in corripiendo filio, quantumvis aspere, nunquam paternus amor amittitur: fit tamen, quod nollet, ut doleat, qui etiam invitus videtur dolore sanandus. Ecce videtis quemadmodum tanti testimonio Patris non persequatur coercendo talia, sed diligat emendando tales semper Ecclesia. Facite ergo etiam vos, quod scientes intentionem Christianitatis vestrae frequenter hortamur; et date operam ut talia fieri ultra non liceat, sed etiam (quod vobis facillimum esse non dubito) hi qui talia praesumpserunt, [Col. 0395C] ad piissimum principem sub digna custodia dirigantur. Recolere enim debet celsitudo vestra, quid per vos Deus fecerit tempore illo quo, Istriam et Venetias tyranno Totila possidente, Francis etiam cuncta vastantibus, non ante tamen Mediolanensem episcopum fieri permisistis, nisi clementissimum principem exinde retulissetis: et quid fieri debuisset, ejus iterum scriptis recognovissetis, et inter ubique ferventes hostes, Ravennam tamen et is qui ordinabatur, et is qui ordinaturus erat, providentia culminis vestri deducti sunt. De Liguribus, atque Veneticis, et Istriis episcopis quid dicam? quos idonea est excellentia vestra et ratione et potestate reprimere, et dimittitis eos in contemptum apostolicarum sedium de sua rusticitate gloriari: cum, si quid eos de judicio [Col. 0395D] universalis synodi, quod Constantinopoli per primam nuper elapsam indictionem actum est, forte movebat, ad sedem apostolicam (quomodo semper factum est) electis aliquibus de suis, qui dare et accipere rationem possent, dirigere debuerunt; et non clausis oculis corpus Christi Dei nostri, hoc est sanctam Ecclesiam lacerare. Nolite ergo dubitare hujusmodi homines principali vel judiciali auctoritate comprimere: quia regulae Patrum hoc specialiter constituerunt, ut si qua ecclesiastici officii persona cui subjectus est restiterit, vel seorsum collegerit, [Col. 0396A] aut aliud altare erexerit, seu schisma fecerit; iste excommunicetur atque damnetur. Quod si forte et hoc contempserit, et permanserit divisiones et schisma faciendo, per potestates publicas opprimatur. Ecce, domine, quod animus vester forte timidus est, ne persequi videaris, de Patrum vobis auctoritate haec breviter dirigenda curavit [ L. curavi]: cum mille alia exempla et constitutiones sint quibus evidenter agnoscitur, ut facientes scissuras in sancta Ecclesia, non solum exsiliis, sed etiam proscriptione rerum et dura custodia per publicas potestates debeant coerceri.

[Col. 0396B] Pelagius Narsae patricio ⁜ 2

Relegentes litteras excellentiae vestrae, de injuria quidem quam vobis iniquorum hominum praesumptio ingessit, valde doluimus. Sed quia scimus occulto Dei judicio animam vestram, etsi per aliorum iniquitatem et superbiam, et a contaminatione schismatis custoditam; egimus omnipotenti Deo gratias, qui etiam de malis hominum actibus bona operari consuevit. Nec enim sine illius providentia factum esse credendum est, ut insensati et perversi homines ad hoc usque prosilirent, ut suam divisionem catholicam esse credentes Ecclesiam, a sua vos pollutione prohiberent. Sic enim per misericordiam Dei etiam nescientibus illis hoc factum est, ut a schismaticorum factione eruti, catholicae, quam diligitis, servari vos [Col. 0396C] contigisset Ecclesiae. Quamvis igitur vestra per illorum scelus utilitas facta sit, nolite tamen impunitam praesumptionem iniquorum hominum grassari permittere. Si enim hoc quod in vestram gloriam praesumpserunt, non fuerit vindicta compressum, quod in minoribus non valeant puniri, ambigi ultra non debet. Exercete igitur in talibus debitam auctoritatem, et ne eis amplius talia committendi spiritus crescat, vestris coercitionibus reprimantur. Ad hoc siquidem Dei nutu etiam contra vos talia praesumpserunt, ut alia vobis corrigentibus, ab eodem scelere alios possitis, Deo propitiante, munire. Quales autem sint qui Ecclesiam fugiunt, Eufrasii vos scelera (quae amplius occulta Deus esse noluit) evidenter informant: qui in homicidio quidem nec hominis necessitudinem, nec [Col. 0396D] fratris charitatem, nec sacerdotii reverentiam cogitavit. Incestuoso autem adulterio etiam ipsius vindictae abstulit modum: quia, si adulterium punias, non remanet in quo vindicetur incestus. Si incestuoso ingeras poenam, inultum crimen adulterii remanebit. Ecce de quo collegio sunt, qui quantum ad superbiam suam, injuriam vobis inferre moliti sunt; et quantum ad providentiam Dei, impollutos vos Ecclesiae servaverunt. Auferte tales ab ista provincia, utimini oblata vobis a Deo opprimendi perfidos occasione. Quod tunc plenius fieri poterit, si auctores [Col. 0397A] scelerum ad clementissimum principem dirigantur, et maxime Ecclesiae Aquileiensi invasor, qui et [ forte [Col. 0398A] est] in schismate, et in eo maledictus, nec honorem episcopi poterit retinere nec meritum.

[Col. 0397A] Quemadmodum v. cl. Antonius Pagi in Critica Baronii epistolam 10 Pelagii I ad Childebertum ex duplici fragmento duarum plane diversarum epistolarum consertam esse animadvertit; ita plane et hoc idem aliis ejusdem Pelagii epistolis accidisse non dubito. [Col. 0397B] Geminae ad Narsetem epistolae, illa nempe quae num. 5 et altera quae num. 3 apud Labbeum leguntur, unam eamdemque continuatam epistolam exhibent in fragmento [Col. 0398A] quod Holstenius vulgavit, legiturque in Collectione Veneto-Labbeana tom. VI, et Valeriano patricio inscribitur: quod sane fragmentum primo quidem totam epistolam quintam ad Narsetem reddit, cui unica serie succenturiata est epistola 3. Nec sane geminae [Col. 0398B] illae epistolae argumentum habent diversum, neque altera ab altera sejungi commode possent.

Pelagius, Narsae patricio ⁜ 1 .

Istud est quod a vobis poposcimus, et nunc iterum postulamus, ut Paulinum Aquileiensem pseudoepiscopum, et illum Mediolanensem episcopum ad clementissimum principem sub digna custodia dirigatis; ut et iste qui episcopus esse nullatenus potest, quia [Col. 0397C] contra omnem canonicam consuetudinem factus est, alios ultra non perdat; et ille qui contra morem antiquum eum ordinare praesumpsit, canonum vindictae subjaceat. Nec licuit alicui aliquando, nec licebit particularem synodum congregare: sed quoties aliqua de universali synodo aliquibus dubitatio nascitur, ad recipiendam de eo quod non intelligunt, rationem, aut sponte ii qui salutem animae suae desiderant, ad apostolicam sedem pro recipienda ratione conveniant, aut si forte (sicut de talibus scriptum est (Prov. XVIII) , Peccator cum venerit in profundum malorum, contemnit ) ita obstinati et contumaces exstiterint, ut doceri non velint; eos ab eisdem apostolicis sedibus aut attrahi ad salutem quoquomodo [Col. 0397D] necesse est, aut (ne aliorum perditio esse possint) secundum canones per saeculares comprimi potestates.

Dilectissimis fratribus Gaudentio, Maximiliano, Gerontio, Justo, Terentio, Vitali et Laurentio per Tusciam Annonariam, Pelagius.

Directam a vobis relationem, defensore Ecclesiae nostrae Jordane deferente, suscipientes, satis mirati sumus ita vos apostolicae auctoritatis oblitos, ut divisionem vestram ab universali Ecclesia meo etiam volueritis (quod absit) consensu firmari; et quos decuit popularem ignorantiam sacerdotali doctrina comprimere, in contumeliam sedis apostolicae, plebis velle sequi judicium. Nec ista dicentes, injuriam nostram [Col. 0398B] dolemus, quibus donante Domino propositum est in mansuetudine supportantes omnia fraternae pacis vinculo custodire: sed (sicut diximus) divisionem vestram a generali Ecclesia, quam tolerabiliter ferre non potero, vehementer stupeo. Cum enim beatissimus Augustinus dominicae sententiae memor, qua fundamentum Ecclesiae in apostolicis sedibus collocavit, in schismate esse dicat, quicunque se a praesulis earumdem sedium auctoritate vel communione suspenderit; nec aliam manifestet esse Ecclesiam, [Col. 0398C] nisi quae in pontificibus apostolicarum sedium est solidata radicibus: quomodo vos ab universi orbis communione separatos esse non creditis, si mei inter sacra mysteria secundum consuetudinem nominis memoriam reticetis, in quo, licet indigno, apostolicae sedis per successionem episcopatus praesenti tempore videtis consistere firmitatem?

Sed ne apud vos forte, vel apud greges qui vobis commissi sunt, de fide nostra aliqua possit remanere suspicio, hoc dilectionem vestram certissime nosse desidero, me illam, donante Domino, custodire fidem quam sacra apostolorum doctrina constituit, quam Nicaenae synodi firmavit auctoritas, quam Constantinopolitanae, Ephesinae primae, et Chalcedonensis, [Col. 0398D] sanctarum synodorum explanavere sententiae, nec quidquam de praefatarum synodorum definitionibus vel imminuisse me aliquid, vel auxisse, aut in aliquo permutasse; sed omnia, Deo propitio, quae ab illis de fidei puritate conscripta sunt, inviolabiliter custodire: anathematis nihilominus judicio subdens, quisquis ad suprascriptarum quatuor synodorum fidem vel ad beatissimi Leonis praesulis apostolicae sedis Tomum, qui in Chalcedonensi est synodo confirmatus, aliqua ex parte vel infirmandum quoquomodo, vel in dubium (quod absit) deducendum aliquando consenserit. Hac igitur dilectio vestra fidei nostrae professione munita, ignorantiam hominum (sicut sacerdotes decet) in spiritu mansuetudinis edocere festinet, et a prava intentione modis omnibus revocare atque unitati Ecclesiae reddere. Quod si quis forte etiam post haec aliquem sibi superesse credit scrupulum; ab insano tumultu desinens, ad nos magis [Col. 0399A] venire festinet: ut ex his quae dubitat, rationabili satisfactione percepta, laetus, Deo propitio, cognita veritate, universali reformetur Ecclesiae. Nos enim (secundum apostolicam sententiam) parati sumus ad satisfactionem omni poscenti nos rationem de ea quae in nobis est fide (I Petr. III) : quia in nullo nos a sanctis Patribus, custodiente nos divina gratia, cognovimus deviasse. Dominus vos incolumes custodiat, fratres charissimi. Dat. XV calend. Mart., anno 15 post consulatum Basilii viri clarissimi.

Pelagius episcopus universo populo Dei.

Vas electionis beatissimus Paulus apostolus, cum [Col. 0399B] de Judaeis in Christo necdum credentibus loqueretur, zelum eos Dei habere professus est, sed ne ex hoc sine culpa esse crederentur, consequenter adjecit: Sed non secundum scientiam (Rom. X) : ut eos necessarie per doctrinam a Deo sibi creditam ostenderet emendandos. Quod testimonium nostro etiam tempori convenire charitas vestra non ambigit: quia etsi zelum Dei in quorumdam mentibus esse deprehendimus, in hoc tamen quod suspicionibus quibusdam sine notitia veritatis se concusserunt atque concutiunt, et quod se a visceribus unicae matris Ecclesiae nefaria animositate discerpunt, sine scientia eos esse non dubium est. Et possemus [possumus] quidem totius causae rationem ad sedandos rumores hominum, divina nobis cooperante misericordia, [Col. 0399C] fiducialiter explicare; nihilque contra fidem Patrum contraque quatuor synodorum firmitatem ullatenus esse tentandum [tentatum], lucidissimis approbationibus demonstrare; magisque id actum, ut memoratarum synodorum firmitas contra omnes inimicos immobili soliditate consisteret. Sed quia hoc his qui lacte potius quam solido cibo nutriendi sunt (I Cor. VI) necessarium esse non duximus, ut (sicut memoratus Doctor gentium dicit) inter perfectos loquenda sit sapientia: hoc interim quod etiam parvulis abunde sufficiat, ad notitiam omnium deferendum esse perspeximus. Id autem est, ut fidem meam annexa subter professione definiam, in qua, Deo propitio, et rectae me apostolorum doctrinae et Patrum inhaerere vestigiis evidenter appareat, ut per vos, qui zelum [Col. 0399D] Dei etiam cum scientia possidetis, caeteris innotescat, quos operante Domini nostri gratia, non sine vestra mercede ab irrationabili divisionis suae malo confidimus liberandos.

De sanctis vero quatuor conciliis, id est Nicaeno [Col. 0400A] trecentorum decem et octo, Constantinopolitano centum quinquaginta, Ephesino primo ducentorum, sed et de Chalcedonensi sexcentorum triginta, ita me protegente divina misericordia sensisse, et usque ad terminum vitae meae sentire toto animo et tota virtute profiteor, ut eas in sanctae fidei defensione et damnationibus haeresum atque haereticorum, ut pote sancto firmatas Spiritu, omnimoda devotione custodiam: quarum firmitatem, quia universalis Ecclesiae firmitas est, ita me tueri ac defendere profiteor, sicut eas decessores meos defendisse non dubium est: in quibus illum (S. Leo) maxime et sequi et imitari desidero, quem Chalcedonensis synodi auctorem novimus exstitisse; qui suo congruens nomini, ejus se membrum qui de tribu Juda leo exstitit, vivacissima fidei sollicitudine evidenter ostendit. Similem igitur suprascriptis synodis [Col. 0400B] reverentiam me semper exhibiturum esse confido, et quicunque ab iisdem quatuor conciliis absoluti sunt, me esse orthodoxos habiturum, nec unquam in vita mea, Deo nos in omnibus protegente, aliquid de sanctae et verae praedicationis eorum auctoritate minuere.

Sed et canones, quos sedes apostolica suscepit, sequor et veneror, et Deo adjuvante defendo, neque vel de hac professione reticere aut discedere aliquando promitto. Epistolas etiam beatae recordationis papae Coelestini, Sixti et prae omnibus beati Leonis, nec non etiam successorum ejus, Hilarii, Simplicii, Felicis, Gelasii, Anastasii, Symmachi, Hormisdae, Joannis, Felicis, Bonifacii, Joannis alterius, et Agapeti, pro defensione fidei catholicae, et pro firmitate [Col. 0400C] suprascriptarum quatuor synodorum, et contra haereticos, tam ad principes quam ad episcopos, vel quoslibet alios per Orientem et Illyricum atque Dardaniam, aliasque provincias diversis temporibus missas, inviolabiliter, adjuvante Christo Domino nostro, me custodire profiteor, et omnes quos ipsi damnaverunt habere damnatos; et quos ipsi receperunt, praecipue venerabiles episcopos Theodoritum et Ibam, me inter orthodoxos venerari.

Haec est igitur fides mea et spes mea, quae in me dono misericordiae Dei est: pro qua maxime paratos nos esse debere, beatus Petrus ad respondendum omni poscenti nos rationem (I Petr. III) . Cum hac professione me vivere opto, cum ipsa ante tribunal Christi assistere: per hanc a peccatis meis absolvi [Col. 0400D] me credo, et ad dexteram gloriae divina misericordia deportandum. Quicunque autem aliud senserit, crediderit, praedicaverit, hunc anathematizat sancta et universalis Ecclesia Dei. Deus vos incolumes custodiat, filii dilectissimi. Amen.

[Col. 0399D] Quo nunc ordine a nobis digestae sunt, hunc ipsum exhibent codices antiqui, Pithoeanus et Lirinensis, atque Arelatensis adeo ille unde primum descriptae et ad Baronium cardinalem missae, in lucem prodierunt. Sed [Col. 0400D] summo viro, ut ordinem interpolaret, fecit corrupta in antigrapho quod acceperat ejus epistolae subscriptio, ubi anno 15 scriptum fuerat pro anno 16 Basilii; quod mendum veterum eorumdem librorum ope sustulimus.

Dilectissimo fratri Sapaudo Pelagius.

Quae nobiscum omnipotentis Dei gratia fuerit operata, ad charitatem tuam credimus fuisse perlatum; pro qua re ad nos destinari convenerat, ut visitatione communi magno invicem gaudio frueremur. Nos tamen fraternae memores charitatis, praesentium portitorum occasione reperta, officium fraternae salutationis impendimus, optantes ut alterna in timore Domini charitate viventes, mutuo frequenter refoveamur alloquio. Deus te incolumem custodiat, frater charissime. Data IV nonarum Juliarum, anno 15 post consulatum Basilii viri clarissimi (An. Christi 556).

Dilectissimo fratri Sapaudo Pelagius.

Fraternitatis vestrae grata nobis colloquia Felice viro honesto deferente suscepimus; quibus recensitis, communi Domino ac Deo nostro insufficientes gratias egimus, quia dilectionis tuae incolumitatem, quae nobis est desiderabilis, eorum testificatione cognovimus. Ea autem quae in nostris laudibus facundia oris vestri disseruit, quanquam vos congruentem vobis rem fecisse manifestum sit, nos tamen nihil nostrum ex omnibus quae dicta sunt agnoscentes, verecundiam magis incurrimus, illud doctissimi viri ad [Col. 0401C] animum producentes, qui dixit: Sicut vera laus ornat, sic falsa castigat. Multum enim vitae nostrae ac morum verba charitatis vestrae mensuras excedunt. Optamus tamen ut sanctorum omnium precibus et vestris orationibus faciat nos Deus tales existere, quales vos esse ex bona voluntate pinxistis. Atque ideo salutantes debito charitatis affectu, indicamus nos, inventa ante hoc parvum tempus occasione quorumdam de provincia vestra Romam venientium, tanto amoris vestri fervore fuisse succensos, ut impatienter ferremus hujusmodi opportunitatem silentio praeterire. Scribentes namque gloriosissimo communi filio Childeberto regi, etiam ad charitatem tuam litteras, quales sub brevitate temporis potuimus dictare, transmisimus. Quaedam autem nobis, [Col. 0401D] sicut scripsistis, proprio ore litterarum vestrarum in compendio portitor intimavit, quae nos non mediocriter permoverunt, admirantes nimirum qua ratione tam nova res fuerit usurpata; et necesse habemus solliciti esse, ut si quis venerit, non facile nobis, tanquam ignaris, subripere aliquid videatur. Melius tamen fraternitas tua faciet, si cognoscens illos quos suspicamini ad nos esse venturos, etiam vos personam instructam ex omni parte dirigatis, quae eis possit obsistere: quia cum epistola vestra nihil de causa contineat, si hic qui nobis modo ex voluntate vestra verbo suggessit, tunc apud nos nequeat inveniri, videbimur nos accusatoris officium suscepisse. Quod si a tua charitate persona dirigitur, nostrum est, et pro [Col. 0402A] affectu quem vobis impendimus, et pro rei gestae novitate, salva aequitate, competentem illi quem dilectio tua miserit, praebere favorem. Deus te incolumem custodiat, frater charissime. Data decimo sexto calendas Octobris, anno 15 post consulatum Basilii viri clarissimi.

Domino filio gloriosissimo atque praecellentissimo Childeberto regi Pelagius episcopus.

Rufinus vir magnificus, legatus excellentiae vestrae, [Col. 0402B] nobis dixit quod et in provinciis Galliarum quidam semina scandalorum sparserunt, dicendo quid contra fidem catholicam, quod Dominus non patiatur, admissum. Et quamvis a transitu divae memoriae Theodorae Augustae nullas de fide quaestiones Ecclesia Dei in partibus Orientis Deo miserante formidet, sed quaedam capitula extra fidem fuerint agitata, de quibus longum est ut epistolari possint complecti sermone: hoc breviter, secundum admonitionem praefati magnifici viri Rufini, ad sanandum animum vestrum, vel omnium fratrum et coepiscoporum nostrorum in Galliae regionibus consistentium, faciendum esse pro speximus: dicentes anathematizare nos, et alienos ab aeternae vitae praemiis judicare, quicunque ab illa fide quam beatae recordationis papa Leo in suis epistolis [Col. 0402C] praedicavit, et quam Chalcedonense concilium, sequens eumdem praesulem, edita definitione suscepit, in una syllaba, aut in uno verbo, vel in sensu, erravit aliquando, aut declinavit vel declinaverit aliquando. Quibus se ita habentibus, non attendat celsitudo vestra, nec fratres nostri episcopi, fabulas eorum hominum qui scandalis delectantur: quoniam haec ipsa ita contigerunt, ut cum pater vester clementissimus imperator omnes haereses, quae Constantinopoli episcopos suos et ecclesias, cum magnis reditibus et vasorum diversitate, usque ad tempora imperii ejus habuerunt, everterit, et sublatis basilicis eorum atque reditibus, omnibusque aliis rebus, catholicis tradiderit. Hi ergo qui in ipsis erroribus remanserunt, conglobati sunt in unum, et agunt vehementer, [Col. 0402D] qualiter Ecclesiam catholicam scindant atque perturbent. Nam et huc in Italiam, quandiu nos in Constantinopoli fuimus, de nomine nostro chartas mittebant, dicendo quasi nos dixerimus fidem catholicam fuisse corruptam. Nunc vero etiam contra nos afferunt huc chartas tacitis nominibus, ut nesciatur quis eas misit. Sed sic faciunt Christiani qui in Constantinopoli sunt, dum eos constet non esse Christianos. Maxime tamen Nestorianae haeresis homines, pro eo quod Nestorius duas naturas in Christo separatas quidem et divisas astruxerit, fraudulenter moliuntur dicere non longe ab intellectu esse Chalcedonensis synodi et papae Leonis, dum Nestorium, pro eo quod divisas duas naturas assereret, ipso dogmate beati [Col. 0403A] papae Leonis constat esse damnatum. Haec breviter insinuanda esse excellentiae vestrae curavimus, ut ille ardor fidei vestrae, et unitatis amor, non alicujus perversi hominis fabulas, aut chartas superfluas permittat attendi: quia et hic simplices aliquos episcopos, et nescientes prima elementa fidei, sollicitaverunt, ut nec rationem ipsam intelligant, nec discernant quantum sit bonum a fide catholica non errare; sed si qua sunt alia quibus crimen ab haereticis patitur sancta Ecclesia refutare. Quis enim patiatur ut Nestorii vel sectatorum ejus blasphemias, pro eo quod duas naturas in Christo separatas, id est divisas esse astruxerit, catholicae fidei existimet concordare? Ut autem nos diutribulationes Constantinopoli pateremur, illa res fecit quam breviter superius tetigimus: [Col. 0403B] quoniam vivente Augusta, quidquid in ecclesiasticis causis movebatur, suspectum habuimus. Nam pater vester clementissimus imperator, et beati papae Leonis dogma, et Chalcedonensis synodi fidem nullo modo unquam patitur violari. Reliquias vero tam beatorum apostolorum quam sanctorum martyrum, jam quidem per servos Dei monasterii Lirinensis direximus. Sed et nunc quas legati vestri poposcerunt, nos misisse signamus, deputantes Hominembonum subdiaconum ex clero Ecclesiae nostrae, a quo usque ad fratrem et coepiscopum nostrum Sapaudum jubente Domino deferantur. Data III idus Decembres, anno 15 post consulatum Basilii viri clarissimi, per Rufinum legatum (Anno Christi 556).

Subscriptio.

[Col. 0403C] Pelagius misericordia Dei episcopus Ecclesiae catholicae urbis Romae, exemplari epistolae nostrae subscripsi.

Epistola Pelagii ad Childebertum regem III id. Decemb. anni 556 scripta, ex duabus aliis, quarum altera ad Childebertum, altera ad Justinianum a Vigilio data fuerat, consarcinata est. Haec duarum epistolarum, ad Childebertum scilicet et ad Justinianum, consarcinatio, nemini huc usque observata, quae tamen non videtur in dubium revocanda. Finis enim et initium epistolae quae ad Childebertum regem scripta supponitur, spectat ad Gallias et ad Francorum regem, qui, ut liquet ex alia Pelagii epistola, Rufinum, Romam ad Pelagium papam miserat: qui postulavit ut pontifex vel Childeberto significaret se per omnia [Col. 0403D] B. Leonis scriptis assentiri, vel propriis verbis confessionem suae fidei ad eumdem destinaret. Id constat ex alia Pelagii ad Childebertum regem epistola, in qua pontifex ait: Veniens Rufinus vir magnificus, legatus excellentiae vestrae, confidenter a nobis, ut decuit, postulavit quatenus vobis aut beatae recordationis papae Leonis tomum a nobis per omnia conservari significare debuissemus, aut propriis verbis nostrae confessionem fidei destinare. Hujusmodi petitionis ratio haec fuit quod semina scandalorum in provinciis Galliarum a quibusdam spargebantur, quasi quid contra fidem catholicam in quinta synodo generali peractum esset. Quare Pelagius litteris hoc anno ad Childebertum tertio idus Decembres missis, illam petitionem implevit, et anathema dixit iis qui de fide aliter sentiebant quam in epistolis sancti Leonis et in concilio Chalcedonensi continebatur. Artifex epistolae de qua agitur refert priorem ejus partem ad Childebertum, ab initio usque ad haec verba: Quoniam haec ipsa ita [Col. 0404A] contigerunt, sicuti et posteriorem ab his verbis: Reliquias vero tam beatorum apostolorum quam sanctorum martyrum, jam quidem per servos Dei monasterii Lirinensis direximus, et caetera usque in finem.

Reliqua omnia in epistola ad Childebertum contenta desumpsit consarcinator ex aliquibus litteris a Vigilio papa ad Justinianum imp. datis. Nam haec verba verbi gratia nonnisi ad imperatorem Constantinopolitanum scripta sunt: Haec ipsa ita contigerunt, ut cum pater vester clementissimus imperator omnes haereses quae Constantinopoli episcopos suos et ecclesias, cum magnis redditibus et vasorum diversitate usque ad tempora imperii ejus habuerunt, everterit et, sublatis basilicis eorum atque redditibus, omnibusque aliis rebus catholicis, tradiderit. Certum est autem Justinum Seniorem haereticorum basilicas orthodoxis tradidisse, et Justinianum ejus filium adoptivum fuisse; cum contra Clodoveus Magnus Childeberti pater, nec appellatus est imperator, praesertim a pontificibus Romanis, neque aliquis Francorum rex haereticorum [Col. 0404B] ecclesias Constantinopoli evertere potuit. Ad haec auctor illius epistolae infra ostendit imperatorem quem alloquitur alium non esse quam Justinianum: Ut autem nos diu tribulationes Constantinopoli pateremur, illa res fecit quam breviter superius tetigimus: quoniam vivente Augusta (nempe Theodora, quam jam in eadem epistola nominarat) quidquid in ecclesiasticis causis movebatur, suspectum habuimus. Nam pater vester clementissimus imperator, et beati papae Leonis dogma, et Chalcedonensis synodi fidem nullo modo unquam patitur violari. Ubi loco patitur legendum passus est. Mitto alia in ea epistola memorata quae dici non potuere ab alio pontifice Romano quam a Vigilio post suum Constantinopoli in Siciliam reditum. Denique inter partes tres, quibus epistola illa consula, nulla connexio est, ut legenti patet.

Dilectissimo fratri Sapaudo Pelagius.

Quia legati filii nostri gloriosissimi regis Childeberti, beatorum apostolorum Petri et Pauli, et aliorum sanctorum martyrum reliquias poposcerunt, necesse habuimus Hominembonum subdiaconum de clero nostro dirigere, qui eas usque ad fraternitatem tuam cum reverentia deportaret. Et ideo salutantes hortamur ut quaesita occasione, sive navi, sive terreno, cum talibus personis de quibus nulla periculi possit esse suspicio, ad nos eum juvante Domino remittatis. [Col. 0404D] Ea autem quae pro honore charitatis tuae a nobis supradicti legati poposcisse noscuntur, parati sumus Deo juvante concedere. Sed nisi litteras tuas per te acceperimus, sicut etiam decessores nostri postulantibus tuis decessoribus praestiterunt, superfluum judicavimus ultro transmittere. Sed mox ad nos, juvante Domino, unum de clero tuo cum litteris direxeris, si Dominus voluerit, et si vixerimus, promittimus nos esse facturos. Praeterea hortamur, viro magnificentissimo filio nostro, patricio Placido genitori tuo dicas, ut quod de pensionibus possessionum Ecclesiae nostrae collectum est, aut per suum hominem, aut per harum nobis dignetur dirigere portitorem: quia Italiae praedia ita desolata sunt, ut ad recuperationem [Col. 0405A] eorum nemo sufficiat. Et si possibile est, ut nobis de ipsis solidis saga tomentacia, quae pauperibus erogari possint, et tunicas albas, aut cucullas, vel colobia, aut si quae aliae species in provincia flunt, quae pauperibus, ut diximus, erogari debeant, nobis exinde facite comparari, et opportunitate navis inventa dirigite, ut maximas fraternitati tuae gratias referamus, dum in hujusmodi sollicitudinem nostram providentia charitatis tuae relevari contigerit. Hortamur etiam ut Anastasium fratrem Pauli defensoris Ecclesiae ad nos faciatis occurrere. Deus te incolumem custodiat, frater charissime. Data XIX calendas Januarias, anno 15 post consulatum Basilii viri clarissimi.

Dilectissimo fratri Sapaudo Pelagius.

Majorum nostrorum, operante Dei misericordia, cupientes inhaerere vestigiis, et eorum actus divino juvamine in omnibus imitari, charitati tuae per universam Galliam sanctae sedis apostolicae, cui divina gratia praesidemus, vices injungimus. Hoc enim antiquitatis memoria docet, hoc etiam Romana testantur scrinia a sanctis Patribus et decessoribus nostris tuis decessoribus esse concessum: ut illius stabilis petrae sempiterna soliditas, supra quam Dominus Salvator noster propriam fundavit Ecclesiam a solis ortu usque ad occasum, primatus sui apicem successorum [Col. 0405C] suorum auctoritate, tam per se quam per vicarios suos, firmiter obtineret. Nos autem, sicut dicit beatus Apostolus, non in immensum gloriamur, sed secundum mensuram regulae qua mensus est nobis Deus mensuram pertingendi usque ad vos. Nec enim quasi non pertingentes superexcedimus nos. Sic ergo participata sollicitudine sanctam Dei universalem Ecclesiam nostri per Dei gratiam rexere majores. Ilinc est quod et nos fraternitati tuae hujusmodi curas injungimus, ut sedis nostrae vicarius institutus, ad instar nostrum in Galliarum partibus primi sacerdotis locum obtineas, et quidquid ad gubernationem vel dispensationem ecclesiastici status gerendum est, servatis Patrum regulis et sedis apostolicae constitutis, divini judicii consideratione dispenses; talemque te in custodiendis [Col. 0405D] canonibus sancta conversatione demonstres, qualem tanti loci decet esse vicarium: memor sententiae beati Pauli apostoli, qua Timotheum discipulum sollicite magister informat dicens: Testor coram Deo et Christo Jesu, et electis angelis ejus, ut haec custodias sine praejudicio, nil faciens in aliam partem declinando (I Tim. XV) . Ut erogetur, charissime frater, auctoritas pontificis, et pastoris mansuetudo, per nos tibi locum vicarii, sicut et decessoribus tuis, noveris gratiae largitate concessum. Quia licet apud Deum non sit acceptio personarum, tuam tamen charitatem etiam carnali generatione constat esse praeclaram. Et ideo convenit ut quanto in te Dominus multiplicia bona largitus est, tanto in sacerdotalibus actibus probitatem [Col. 0406A] morum exhibeas clariorem. Scriptum est enim: Cui commendaverunt multum, plus petent ab eo (Luc. XII) . Usum quoque pallii tibi alacriter affectioseque concedimus, pariter etiam pallium dirigentes, ut in tanti loci fastigio constitutus, praeclaro quoque habitu decoreris scituris omnibus ecclesiastici gradus hominibus, nullam haberi licentiam, sine formata tuae charitatis, ex quacunque Galliarum parte longiores petere regiones; ne prohibita praesumentes ipsi se proprio videantur privare officio. Haec igitur per Flavianum diaconum et Nestorium subdiaconum Ecclesiae tuae, per quos epistolas tuas accepimus, scribenda esse curavimus. In quorum etiam conversatione laudabile tuae charitatis agnovimus institutum Deus te incolumem custodiat, frater charissime. Data III nonas Februarii, anno 16 post consulatum Basilii [Col. 0406B] viri clarissimi.

Domino filio merito gloriosissimo atque praecellentissimo Childeberto regi Pelagius.

Excellentiae vestrae litteras, post illas quas legati vestri detulerunt, etiam per eos quos frater et coepiscopus noster Sapaudus ad nos direxit, reverenter accepimus, et salutis vestrae, quae nobis semper optanda est, cognoscentes indicia, gratias divinae pietati retulimus, exorantes clementiam ejus ut vos [Col. 0406C] largiflua pietate sua servet incolumes. Litteras autem nostras praefato consacerdoti nostro Sapaudo secundum petitionem vestram direximus, usum pallii pariter concedentes: quia in scrinio ecclesiastico hujuscemodi exempla reperimus, quibus ostenditur Arelatensibus episcopis a sanctae recordationis decessoribus nostris haec fuisse collata. Propterea salutantes cultu regalibus infulis debito, postulamus ut ita cum atque Ecclesiam ejus gratia excellentiae vestrae tueatur ac foveat, ne quem per vices nostras augeri propitiante Deo postulastis, in aliqua parte cuiquam Gallicanorum sacerdotum, vel cujuslibet ordinis ecclesiastici personae, quod non oportet, contemptibilis habeatur; et in eo auctoritati sanctae sedis apostolicae, et genio vestro, qui pro eo suffragatores [Col. 0406D] acceditis, quod absit, videatur in aliquo derogari. Perincolumem excellentiam vestram Deus noster custodiat, domine fili gloriosissime atque praecellentissime.

Domino filio gloriosissimo atque praecellentissimo Childeberto rego Pelagius.

Cum celsitudini vestrae multa dona misericordia divina contulerit, pro amore tamen quem Ecclesiae ejus sinceriter exhibetis (Nicol. II, epist. 8, ad Mic. imper. Graecorum) , fecit vos multis regnantibus clariores: quoniam inter alias regni vestri curas pro tranquillitate sanctae Ecclesiae praecipuam sollicitudinem vos certum est exhibere. Quae cum ita sint, miramur quia quantum nobis praesentium portitorum suggestio patefecit, passi estis subripi vobis Sapaudum fratrem et coepiscopum nostrum, Arelatensis civitatis antistitem, cujus Ecclesia in regionibus Gallicanis primatus privilegio et sedis apostolicae vicibus decoratur, ad petitionem episcopi ab ipso ordinati, in judicium sequentis civitatis episcopi, quod nulla ecclesiastica lege vel ratione conceditur, judicandum juberetis occurrere; ut ipso de conculcato loci sui praejudicio conquerente, illum qui usurpavit necesse sit de illicita praesumptione culpari (Hincmarus, ep. 6, c. 15) . Pro quibus, Christianitatis vestrae confidentia freti, paterno studio postulamus ut si quid tale factum est, congrua satisfactione celeriter amputetur, nec ullum sui exemplum in perturbatione Ecclesiarum quas vobis Deus credidit, relinquere concedatur. Et hujusmodi causis sollicitam vos in reliquo decet exhibere cautelam, ne quid contra ecclesiasticas regulas petentibus concedatis: quia, quod bene cognitum est religiosae menti vestrae, non aliter Deo nostro recte potest regalis devotio famulari, nisi providentia ejus ecclesiasticorum ordinum servetur integritas. Incolumitatem excellentiae vestrae Deus noster custodiat, domine fili gloriosissime atque praecellentissime.

Dilectissimo fratri Sapaudo Pelagius.

Tanta nobis est circa personam tuae fraternitatis affectio, ut nullas occasiones transire silentio patiamur. Denique veniente illuc Petro urbis negotiatore, praesentia curavimus ad fraternitatem tuam scripta dirigere, desiderantes ut de incolumitate quoque vicissim datis opportunitatibus agnoscamus. Atque ideo salutantes fraterno charitatis amore, indicamus propitiante Domino circa nos omnia prospere geri. Et hortamur ut, si epistola quam per diaconum atque subdiaconum fraternitatis tuae ad excellentissimum [Col. 0407D] filium nostrum Childebertum regem direximus, in qua de institutis beatissimorum Patrum nostrorum fidem catholicam nostro per Dei gratiam sermone deprompsimus, tam ipsi gloriosissimo regi quam charitati tuae vel aliis fratribus coepiscopis nostris placuit, rescripta tuae charitatis celerius agnoscamus. Praeterea commendamus specialiter dilectioni tuae Romanos qui hostilitatis metu confugerunt, ut solatium fraternitatis tuae, et continentiam qualem peregrinatio eorum poscit inveniant; quos etiam filio [Col. 0408A] nostro magnificentissimo viro patricio Placido, genitori tuo, ex nostra persona volumus commendari ut in sua continentia recognoscant quantum apud charitatem tuam eis commendatio nostra profuerit. Sed et illud ad commemorationem tuae fraternitatis adducimus, ut sicut jampridem scripsimus, vestes quae pauperibus erogentur, id est cucullas, et tunicas, atque saga, de eo quod pro pensionibus ecclesiasticarum possessionum nobis domnus filius noster Placidus directurus erat, comparari faciatis, et ad portum Romanum, Deo propitiante, dirige; quatenus sollicitudinem nostram ex parte aliqua relevetis: quia tanta egestas et nuditas in civitate ista est, ut sine dolore et angustia cordis nostri homines quos honesto loco natos idoneos noveramus, non possimus [Col. 0408B] aspicere. Deus te incolumem custodiat, frater charissime. Data idibus Aprilis, anno 16 post consulatum Basilii viri clarissimi.

Domino filio gloriosissimo atque praecellentissimo Childeberto regi Pelagius episcopus.

Humani generis Salvator ac Dominus discipulos suos docens, ait: Non est voluntas Patris vestri, qui in coelis est, ut unus saltem pereat de pusillis (Matth. XVIII) : de quibus nec scandalizari quemquam sine magni asserit comparatione supplicii. Cum igitur [Col. 0408C] etiam de pusillis ista forma praecepti sit, quanto nobis studio ac labore satagendum est ut pro auferendo suspicionis scandalo obsequium confessionis nostrae regibus ministremus; quibus nos etiam subditos esse sanctae Scripturae praecipiunt? Veniens et enim Rufinus vir magnificus, legatus excellentiae vestrae, confidenter a nobis, ut decuit, postulavit, quatenus vobis aut beatae recordationis papae Leonis tomum a nobis per omnia conservari significare debuissemus, aut propriis verbis nostrae confessionem fidei destinare. Et primam quidem petitionis ejus partem, quia facilior fuit, mox ut dixit, implevimus; meque in omnibus praedicti praesulis tomum pro catholicae fidei assertione conscriptum, Deo propitio, custodire, manus nostrae ad vos professione signavimus. [Col. 0408D] Ut autem nullius deinceps, quod absit, suspicionis resideret occasio, etiam illam aliam partem quam memoratus vir illustris Rufinus admonuit, facere mutavi; scilicet propriis verbis confessionem fidei quam tenemus, exponens. Definitiones quoque de eadem catholica fide quae in quatuor sanctis conciliis statulae sunt, sed et memorati pontificis, quas universalis semper tenuit ac tenet Ecclesia, nos cum Dei auxilio tenere atque defendere, praesenti ad excellentiam vestram colloquio intimandum necessario judicavi.

[Col. 0407D] Credo igitur in unum Deum, Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum: Patrem scilicet omnipotentem, [Col. 0408D] sempiternum, ingenitum; Filium vero ex ejusdem Patris substantia vel natura genitum ante omne [Col. 0409A] omnino vel temporis, vel cujusquam initium, de omnipotente omnipotentem, aequalem, consempiternum et consubstantialem genitori. Spiritum quoque sanctum omnipotentem, utrique, Patri scilicet ac Filio aequalem, consempiternum atque consubstantialem; qui ex Patre intemporaliter procedens, Patris est Filiique Spiritus. Hoc est tres personas, sive tres subsistentias unius essentiae sive naturae, unius virtutis, unius operationis, unius beatitudinis atque unius potestatis; ut trina sit unitas, et una sit Trinitas, juxta vocis dominicae veritatem, dicentis: Ite; docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti (Matth. XXVIII) . In nomine, inquit, non nominibus, ut et unum Deum per indistinctum divinae essentiae nomen [Col. 0409B] ostenderet, et personarum discretionem suis demonstratam proprietatibus edoceret: quia dum tribus unum deitatis nomen est, aequalitas ostenditur personarum; et rursus aequalitas personarum nihil extraneum, nihil accedens in eis permittit intelligi: ita ut et unusquisque eorum verus perfectusque sit Deus; videlicet ex plenitudine divinitatis nihil minus in singulis, nihil amplius intelligatur in tribus. Ex hac autem sancta, et beatissima, atque consubstantiali Trinitate, credo atque confiteor unam personam, id est, Filium Dei pro salute humani generis novissimis temporibus descendisse de coelo, nec patriam sedem, nec mundi gubernacula relinquentem; et sancto Spiritu superveniente in beata Virgine Maria, atque obumbrante ei virtute Altissimi, [Col. 0409C] eumdem Verbum ac Filium Dei in utero ejusdem sanctae Virginis Mariae clementer ingressum, et de carne ejus sibi unisse carnem anima rationali et intellectuali animatam: nec ante creatam esse carnem, et postea supervenisse Filium Dei; sed, sicut scriptum est, sapientia aedificante sibi domum (Prov. IX) , mox carnem in utero Virginis, mox Verbi Dei carnem factam, exindeque sine ulla permutatione aut conversione Verbi carnisque naturae, Verbum ac Filium Dei factum hominem unum in utraque natura, divina scilicet et humana, Christum Jesum Deum verum, eumdemque verum hominem processisse, id est natum esse, servata integritate maternae virginitatis: quia sic cum virgo permanens genuit, quemadmodum virgo concepit. Propter quod eamdem [Col. 0409D] beatam virginem Mariam Dei Genitricem verissime confitemur: peperit enim incarnatum Dei Verbum. Est ergo unus atque idem Jesus Christus verus Filius Dei, et idem ipse verus filius hominis perfectus in deitate, et idem ipse perfectus in humanitate; ut pote totus in suis, et idem ipse totus in nostris; sic per secundam nativitatem sumens ex homine matre quod non erat, ut non desisteret esse quod per primam, qua ex Patre natus est, erat. Propter quod eum ex duabus et in duabus, manentibus indivisis inconfusisque credimus esse naturis. Indivisis quidem, quia et post assumptionem naturae nostrae unus Christus Filius Dei permansit et permanet: inconfusis autem, quia sic in unam personam atque [Col. 0410A] subsistentiam adunatas credimus esse naturas, ut utriusque proprietate servata, neutra converteretur in alteram. Ac propterea, sicut saepe diximus, unum eumdemque Christum esse verum Filium Dei, et eumdem ipsum verum filium hominis confitemur, consubstantialem Patri secundum deitatem, consubstantialem nobis eumdem secundum humanitatem; per omnia nobis similem absque peccato; passibilem carne, eumdum ipsum impassibilem deitate. Quem sub Pontio Pilato sponte pro salute nostra passum esse carne confitemur, crucifixum carne, mortuum carne, resurrexisse tertia die glorificata et incorruptibili eadem carne, et conversatum post resurrectionem cum discipulis suis, ac multis modis evidenter eis ostendisse sui corporis veritatem; et quadragesimo [Col. 0410B] die videntibus eisdem discipulis ascendisse in coelos; sedere etiam ad dexteram Patris. Quem credo et confiteor, secundum testificationem angelorum, sicut ascendit in coelos, ita venturum judicare vivos et mortuos. Omnes enim homines ab Adam usque ad consummationem saeculi natos et mortuos, cum ipso Adam ejusque uxore, qui non ex aliis parentibus nati sunt, sed alter de terra, altera autem de costa viri, creati sunt, tunc resurrecturos esse confiteor, et astare ante tribunal Christi, ut recipiat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bona, sive mala; et justos quidem per largissimam gratiam Dei, ut pote vasa misericordiae in gloriam praeparata, aeternae vitae praemiis donaturum, in societate videlicet angelorum, absque ullo jam lapsus [Col. 0410C] sui metu sine fine victuros; iniquos autem arbitrio voluntatis propriae vasa irae apta in interitum permanentes, qui viam Domini aut non agnoverunt, aut cognitam diversis capti praevaricationibus reliquerunt, in poenis aeterni atque inexstinguibilis ignis, ut sine fine ardeant, justissimo judicio traditurum.

Haec est igitur fides mea et spes mea, quae in me dono misericordiae Dei est: pro qua maxime paratos esse debere beatus Petrus apostolus praecipit (II Petr. III) ad respondendum omni poscenti nos rationem. Nunc convenit excellentiam vestram pro fervore ejusdem fidei, quam vos in corde habere gaudemus, peculiarem curam per universas Galliae vestrae regiones impendere, ne illic scandala seminantes, sicut in partibus istis facere conabantur, frontis suae procacitate [Col. 0410D] impellente discurrant, et alios fratres et coepiscopos nostros, vel creditas eis plebes, ad dissensiones exagitent: quia dum rectae fidei non sint, dolore oppressionis suae, ut se ad nutrienda scandala catholicis familiares efficiant, etiam rectam fidem se simulant vindicare, maxime apud eos qui fraudes ipsorum et dolos ignorant. Sed Deus, qui gloriam vestram contra inimicos pacis ecclesiasticae misericorditer hoc tempore praeparavit, praestat vos ita sollicitos et circumspectos existere, ut non praevaleant intra sata sanctae Ecclesiae in illis partibus loliorum suorum semina maligna jactare. Perincolumem excellentiam vestram Deus noster custodiat, domine fili gloriosissime atque praecellentissime.